Wyrok NSA, sygn. akt I SA 1429/97
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1998-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Organizacje społeczne
Powołane przepisy: article: art. 3[1] ust. 6, art. 3[2] ust. 1
journal: Dz.U. 1996 nr 143 poz. 661
law: Obwieszczenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 października 1996 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego.
article: art. 127 par. 3
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.

SENTENCJA

stwierdza nieważność zaskarżonego orzeczenia oraz orzeczenia Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia 4 kwietnia 1997 r. (...) w części dotyczącej nakazania Wojewodzie K. zwrotu na rzecz Komisji Zakładowej NSZZ "Solidarność" przy Kopalni Węgla Kamiennego "Piast" w B. kwoty 307.194,64 w sprawie ze skargi Wojewody K. na decyzję Społecznej Komisji Rewindykacyjnej (...) w przedmiocie zwrotu majątku utraconego przez NSZZ "Solidarność" Kopalni Węgla Kamiennego "Piast" w B. w wyniku wprowadzenia stanu wojennego.


UZASADNIENIE

Orzeczeniem z dnia 4 kwietnia 1997 r. (...), Społeczna Komisja Rewindykacyjna - na podstawie art. 1, 2, 3[1], 3[2] i 3[3] ustawy z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego /Dz.U. 1996 nr 143 poz. 661/ - w pkt 1 nakazała Wojewodzie K. zwrócić Komisji Zakładowej NSZZ "Solidarność" przy Kopalni Węgla Kamiennego "Piast" w B. kwotę 317.194,64 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 4 kwietnia 1997 r. do dnia zapłaty, z tym, że kwota 10.000 zł będzie płatna w gotówce, a pozostała kwota będzie płatna zgodnie z art. 3[2] tej ustawy. Jednocześnie Komisja umorzyła postępowanie w pozostałej części, które jak wynika z uzasadnienia orzeczenia, prowadzone było w stosunku do Związku Zawodowego Górników przy Kopalni "Piast", a ten nie jest następcą prawnym nieistniejącego już NSZZ Pracowników, który przejął majątek wnioskodawcy oraz wobec cofnięcia wniosku o zwrot gotówki.

W uzasadnieniu orzeczenia podano, że NSZZ "Solidarność" przy Kopalni Węgla Kamiennego "Piast" w B. wystąpił z wnioskiem przeciwko NSZZ Pracowników tejże Kopalni o zwrot utraconego majątku, przy czym Związek ten wnosił o oddalenie tego żądania, gdyż przejętą kwotę wydatkował na dofinansowanie załogi, dotacje charytatywne i założenie książeczek mieszkaniowych dzieciom zmarłych górników.

Orzeczeniem z dnia 20 lutego 1992 r., Społeczna Komisja Rewindykacyjna nakazała uczestnikowi postępowania zwrócić wnioskodawcy kwotę 43.045,30 zł. Na skutek skargi uczestnika postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 20 lipca 1994 r. uchylił powyższe orzeczenie z tego względu, że nie zostały rozliczone kwoty, jakie uczestnik postępowania wydatkował na potrzeby członków związku, będącego wnioskodawcą.

Rozpoznając sprawę ponownie Komisja ustaliła, że w chwili wprowadzenia stanu wojennego na koncie wnioskodawcy znajdowała się kwota 304,91 zł, która wraz z odsetkami i gotówką w wysokości 8,73 zł została w dniu 2 marca 1983 r. przekazana na rzecz uczestnika postępowania. Z postanowienia Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 21 lipca 1992 r. wynika, że NSZZ Pracowników Kopalni Węgla Kamiennego "Piast" został wykreślony z rejestru związków zawodowych. Nowo powstały Związek Zawodowy Górników w Polsce przy tejże Kopalni nie jest następcą prawnym Związku wykreślonego z rejestru.

Z dniem 4 sierpnia 1996 r. weszła w życie nowela do powołanej wyżej ustawy /Dz.U. nr 75 poz. 355/, która odpowiedzialność za przejęty majątek w znacznym stopniu przenosi na Skarb Państwa, w którego imieniu występują wojewodowie. Zgodnie z art. 4 tej noweli, Skarb Państwa wypłaca różnicę pomiędzy kwotami należnymi podmiotom uprawnionym na podstawie art. 2 ust. 3 i 3a oraz art. 3, a kwotami które związki zawodowe i organizacje społeczne są obowiązane zwrócić na podstawie art. 1 - 3 ustawy.

W niniejszej sprawie wnioskodawca powinien otrzymać tytułem utraconego majątku kwotę 318.173,58 zł, co wynika z waloryzacji kwoty 304,91 zł, znajdującej się na rachunku bankowym - współczynnikiem 1043,5 wynikającym z różnicy pomiędzy przeciętną miesięczną płacą w grudniu 1981 r. a płacą w kwietniu 1997 r. Z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1990 r. /Dz.U. nr 83 poz. 484/ wynika, iż płaca w grudniu 1981 r. wynosiła 0,9442 zł. Z obwieszczenia Prezesa GUS z dnia 11 lutego 1997 r. /M.P. nr 9 poz. 72/ wynika, że płaca w kwietniu 1997 r. wynosiła 985,32 zł /985,32 : 0,9442 = 1043,5 raza; 403,91 x 1043,5 = 318.173,58 zł/. Od tej kwoty należy odjąć kwotę, jaką wnioskodawca uzyskałby od uczestnika postępowania NSZZ Pracowników tj. kwotę 978,94 zł. Związek ten zobowiązany jest do zwrotu przejętej kwoty z odsetkami wynikającymi ze stopy procentowej ustalonej przez NBP dla oprocentowania kredytu refinansowego naliczanego od dnia 1 lutego 1991 r. do dnia wydania orzeczenia. Oprocentowanie za ten okres wynosi 221,06 procent, co wynika z zarządzeń Prezesa NBP, ogłaszanych w Dzienniku Urzędowym NBP /304,91 zł x 221,06 procent = 674,03 + 304,01 kapitał = 978,94 zł/. Od kwoty 318.173,58 zł podlega zatem odjęciu kwota 978,94 zł, co daje kwotę 317.194,64 zł, uwzględnioną w pkt 1 orzeczenia w stosunku do Wojewody K.

Wojewoda ten, wnioskiem z dnia 28 kwietnia 1997 r., wystąpił do Komisji o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 127 par. 3 Kpa podnosząc, że właściwym organem do reprezentowania Skarbu Państwa jest Minister Skarbu, a nie wojewoda. Wynika to zarówno z art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące funkcjonowanie gospodarki i administracji publicznej /Dz.U. nr 106 poz. 497/ jak i art. 10 pkt 1 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych /Dz.U. nr 51 poz. 598/ w brzmieniu nadanym art. 37 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zmianie niektórych ustaw normujących funkcjonowanie gospodarki i administracji publicznej /Dz.U. Nr 106 poz. 496/ oraz art. 1 ust. 3 i 4 i art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o urzędzie Ministra Skarbu Państwa /Dz.U. nr 106 poz. 493/.

Ponadto Wojewoda zarzucił, że brak jest przepisów wykonawczych określających szczegółowe zasady i tryb regulowania zobowiązań Skarbu Państwa, o których mowa w art. 3[1] ust. 4 i 5 powołanej na wstępie ustawy z dnia 25 października 1990 r., co praktycznie nie pozwala na faktyczne realizowanie tych zobowiązań.

Orzeczeniem z dnia 11 lipca 1997 r. Społeczna Komisja Rewindykacyjna powyższy wniosek oddaliła, podając w uzasadnieniu, że zgodnie z art. 4 i 5 ostatnio powoływanej ustawy, w imieniu Skarbu Państwa występują wojewodowie właściwi ze względu na siedzibę organizacji uprawnionej do uzyskania zwrotu majątku lub środków finansowych. Okoliczność zaś, że nie został wydany akt wykonawczy, o którym mowa w art. 3[1] ust. 4 i 5 ustawy, nie uzasadnia zmiany orzeczenia. Będzie on miał znaczenie dla wykonania orzeczenia. Brak tego aktu nie wstrzymuje działalności Komisji. W przeciwnym razie należałoby tę działalność zawiesić do czasu wydania rozporządzenia, a tego ustawa nie przewiduje.

W skardze na to orzeczenie, Wojewoda Katowicki wnosi o uchylenie lub stwierdzenie nieważności pkt I orzeczenia SKR z dnia 4 kwietnia 1997 r. (...) w zakresie obciążenia Wojewody zwrotem na rzecz Komisji Zakładowej NSZZ "Solidarność" przy Kopalni Węgla Kamiennego "Piast" w B. kwoty 307.194,64 zł, ponawiając przytoczone wyżej zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i dodając, że zaskarżonego orzeczenia nie można wykonać. Wojewoda nie ma bowiem w swojej dyspozycji prawa do składników majątkowych, ani do nieodpłatnego nabycia akcji określonych w przepisach powołanej ustawy z dnia 25 października 1990 r. Orzeczenie to zawiera zatem wadę nieważności określoną w art. 156 par. 1 pkt 5 Kpa.

W odpowiedzi na skargę wnosi się o jej oddalenie i wywodzi jak w motywach zaskarżonego orzeczenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Niezależnie od zarzutów zgłoszonych w skardze, w pierwszej kolejności należało rozważyć kwestię dopuszczalności skargi. Sąd Najwyższy w dniu 5 listopada 1997 r. podjął bowiem uchwałę III ZP 34/97, w której stwierdził, że warunkiem dopuszczalności skargi na orzeczenie Społecznej Komisji Rewindykacyjnej nie jest wykorzystanie trybu przewidzianego w art. 127 par. 3 Kpa, lecz trybu określonego w art. 34 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/.

Zaskarżone orzeczenie z dnia 11 lipca 1997 r. zostało wydane na podstawie art. 127 par. 3 Kpa, którego stosowanie przyjmował Naczelny Sąd Administracyjny również w odniesieniu do orzeczeń Społecznej Komisji Rewindykacyjnej w związku z uchwałą składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 1996 r. OPS 4/96 /ONSA 1997 Nr 2 poz. 44/. Zastosowanie więc tego trybu w rozpoznawanej sprawie przed podjęciem powołanej uchwały Sądu Najwyższego należy ocenić jako wyczerpanie trybu postępowania z art. 34 ust. 1 powołanej ustawy o NSA, pozwalające Sądowi na merytoryczne rozpoznanie skargi.

W związku z rozpatrywaniem wniosku Wojewody K. na podstawie art. 127 par. 3 Kpa, Społeczna Komisja Rewindykacyjna nie dostrzegła, że przepis ten stanowi o odpowiednim stosowaniu w postępowaniu o ponowne rozpatrzenie sprawy przepisów dotyczących odwołań od decyzji. To oznacza, że rozpatrując taki wniosek, organ ma obowiązek stosować przepisy działu II rozdziału 10 Kpa, a więc także art. 138 par. 1 Kpa, który nie przewiduje takiego rozstrzygnięcia, jakie zostało zawarte w zaskarżonym orzeczeniu, tj. oddalenia wniosku. W istocie jednak orzeczenie to należy traktować jako utrzymujące w mocy orzeczenie Komisji z dnia 4 kwietnia 1997 r., jak to przewiduje art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa. Uzasadnia to ocenę legalności obu powołanych wyżej orzeczeń w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Rozpatrując zarzuty zgłoszone w skardze w stosunku do tych orzeczeń, Sąd nie podzielił zarzutu, że Wojewoda K. nie był właściwy do reprezentowania Skarbu Państwa w postępowaniu toczącym się w niniejszej sprawie. Społeczna Komisja Rewindykacyjna prawidłowo wywiodła w zaskarżonym orzeczeniu, że właściwość wojewody w tego rodzaju sprawach wynika wprost z art. 3[1] ust. 6 powołanej wyżej ustawy z dnia 25 października 1990 r. w brzmieniu noweli z dnia 10 maja 1996 r. /Dz.U. nr 75 poz. 355/. Powoływane w skardze akty prawne zostały wydane w dniu 8 sierpnia 1996 r., a więc po przyjęciu reprezentacji Skarbu Państwa przez właściwego wojewodę w postępowaniu przed Społeczną Komisją Rewindykacyjną i nie wprowadziły one zmian w zakresie tej reprezentacji. Przeciwnie, w art. 1 ust. 3 i w art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o urzędzie Ministra Skarbu Państwa /Dz.U. nr 106 poz. 493/, wyłączona została właściwość tego Ministra do reprezentowania Skarbu Państwa w sprawach dotyczących gospodarowania mieniem Skarbu Państwa i ochrony interesów Skarbu Państwa, jak również wykonywania uprawnień w zakresie praw do akcji i udziałów oraz w stosunku do mienia pozostałego po likwidacji określonych jednostek, jeżeli na mocy odrębnych przepisów należą m.in. do innych organów administracji rządowej. Takim innym organem na mocy art. 3[1] ust. 6 powołanej ustawy z dnia 25 października 1990 r., jest niewątpliwie wojewoda, reprezentujący Skarb Państwa w postępowaniu przed Społeczną Komisją Rewindykacyjną. Powyższy zarzut skargi jest więc nieuzasadniony.

Sąd natomiast podzielił zarzut skargi, że orzeczenie Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia 4 kwietnia 1997 r. jest dotknięte wadą nieważności. Orzeczenie to - zdaniem Sądu - było niewykonalne w dniu jego wydania i niewykonalność ta ma charakter trwały /art. 156 par. 1 pkt 5 Kpa/, jeśli idzie o nakazaną do zwrotu przez skarżącego na rzecz wnioskodawcy kwotę 307.194,64 zł, która ma być płatna stosownie do tego orzeczenia "zgodnie z art. 3[2]" powołanej na wstępie ustawy. Artykuł ten składa się z trzech ustępów. W ustępie 1 sprecyzowane zostały formy, w jakich Skarb Państwa będzie realizował swoje zobowiązania w stosunku do związków zawodowych i organizacji społecznych, które utraciły majątek w związku z wprowadzeniem stanu wojennego. Przewidziano w tym przepisie bardzo zróżnicowane formy kompensowania tych zobowiązań, bo nawet - pod warunkiem pokrycia ceny przez Skarb Państwa - może nastąpić przeniesienie praw do składników majątkowych stanowiących własność komunalną. Zobowiązania te mogą też być kompensowane w formie m.in. akcji i obligacji. Jak w istocie ma następować regulowanie zobowiązań Skarbu Państwa, o których mowa, ustawa nie określiła, powierzając to w art. 3[2] ust. 3 Radzie Ministrów w porozumieniu ze wskazanymi tam organizacjami związkowymi. Upoważnienie ustawowe przewiduje określenie szczegółowych zasad i trybu regulowania zobowiązań Skarbu Państwa, o których mowa w art. 3[1] ust. 4 i 5 ustawy. Dotychczas rozporządzenie takie nie zostało wydane. Społeczna Komisja Rewindykacyjna nie może zatem orzekać o zobowiązaniach Skarbu Państwa powstałych na mocy art. 3[1] ust. 4 i 5 omawianej ustawy. nie jest bowiem znany ani tryb regulowania tych zobowiązań, ani szczegółowe zasady ich regulowania. Odwołanie się w orzeczeniu do regulowania kwoty 307.194,64 zł zgodnie z art. 3[2] powołanej tam ustawy, bez szczegółowego zindywidualizowania i określenia formy kompensowania tego zobowiązania, która może być różnoraka w świetle art. 3[2] ust. 1 tej ustawy, czyni to orzeczenie w tej części niewykonalnym.

Orzeczenie to również rażąco narusza art. 3[2] ust. 1 ustawy, wobec braku rozstrzygnięcia co do formy kompensaty, której zresztą Komisja nie mogła rozstrzygnąć nie mając podstawy prawnej, przewidzianej w art. 3[2] ust. 3 tej ustawy. W rezultacie tego w orzeczeniu z dnia 4 kwietnia 1997 r. nastąpiło także naruszenie praw w sposób określony w art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa.

Powyższe wady tego orzeczenia uzasadniały stwierdzenie jego nieważności, jak i nieważności orzeczenia z dnia 11 lipca 1997 r. - wydanego w trybie art. 127 par. 3 Kpa - w części zaskarżonej. Wyjaśnić przy tym wypada, że Sąd nie zajmował się legalnością tych orzeczeń w odniesieniu do uwzględnionej od Wojewody K. kwoty 10.000 zł, płatnej w gotówce - stosownie do art. 3[2] ust. 2 omawianej ustawy - gdyż skarga tej części orzeczenia nie dotyczyła, a ponadto - według zgodnego oświadczenia pełnomocników stron - orzeczenie w tym zakresie zostało wykonane /zob. protokół rozprawy sądowej/.

Reasumując, Sąd na podstawie art. 22 ust. 3, art. 29 i art. 55 ust. 1 powołanej ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, orzekł jak w sentencji wyroku.