Wyrok NSA, sygn. akt II SA 3860/01
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2002-07-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 646  Prawo własności przemysłowej
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Powołane przepisy: article: art. 4, art. 7, art. 8 pkt 1, art. 8 pkt 3
journal: Dz.U. 1985 nr 5 poz. 17
law: Ustawa z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych.
article: art. 318 ust. 2
journal: Dz.U. 2001 nr 49 poz. 508
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej.
Teza: Mimo wykorzystania w znaku towarowym elementów zapożyczonych z przepisów prawnych, norm technicznych czy stanu wiedzy znak ten posiada zdolność rejestracyjną, o ile posiada funkcję oznaczenia pochodzenia towaru, pozwalając tym samym przeciętnemu odbiorcy na identyfikowanie z określonym przedsiębiorcą towarów oznaczanych wspomnianym znakiem.

TEZY

Mimo wykorzystania w znaku towarowym elementów zapożyczonych z przepisów prawnych, norm technicznych czy stanu wiedzy znak ten posiada zdolność rejestracyjną, o ile posiada funkcję oznaczenia pochodzenia towaru, pozwalając tym samym przeciętnemu odbiorcy na identyfikowanie z określonym przedsiębiorcą towarów oznaczanych wspomnianym znakiem.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi "U." Polska S.A. w W. na decyzję Urzędu Patentowego z dnia 28 września 1999 r. (...) w przedmiocie unieważnienia prawa z rejestracji znaku towarowego - oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 12 października 1993 r. Zakłady Przemysłu Tłuszczowego w W., zwane dalej "uczestnikiem postępowania", złożyły podanie o zarejestrowanie znaku towarowego graficznego. W świetle opisu tego znaku, zawartego we wniosku o jego rejestrację, ma on postać stylizowanego kwiatu słonecznika w kolorze żółto-brązowym. W prawej dolnej części kwiatu umieszczono dwie litery MR w kolorze czerwonym. Decyzją Urzędu Patentowego RP z dnia 13 listopada 1995 r. (...) dokonano rejestracji tego znaku na rzecz uczestnika postępowania, wpisując go do rejestru znaków towarowych pod numerem 87369.

W dniu 18 maja 1999 r. "U.P." S.A. w W., zwana dalej "skarżącą", złożyła do Urzędu Patentowego wniosek o unieważnienie prawa z rejestracji wyżej wymienionego znaku towarowego. Według skarżącej jest ona następcą prawnym (...) Zakładów Przemysłu Tłuszczowego w K., które produkowały m.in. margarynę oznaczoną zgodnie z Polska Normą PN-77/A-86907, jako "masło roślinne". Cytowana norma rozróżniała trzy rodzaje masła roślinnego: MR, Vita i Nova. Podstawowym surowcem do produkcji masła roślinnego MR jest olej słonecznikowy. Z tego względu producenci tego tłuszczu, w tym byłe Zakłady Przemysłu Tłuszczowego w K., używali na opakowaniach margaryny masło roślinne wizerunku słonecznika, będącego informacją dla nabywców, że margaryna ta zawiera tłuszcz słonecznikowy. Natomiast litery MR, zawarte w znaku towarowym uczestnika postępowania, są skrótem nazwy rodzajowej margaryny masło roślinne. Zatem, zdaniem skarżącej powyższy znak towarowy nie posiada dostatecznych znamion odróżniających, a nadto narusza prawa innych producentów wspomnianej margaryny.

Decyzją Urzędu Patentowego z dnia 28 września 1999 r. (...) oddalono wniosek skarżącej o unieważnienie omawianego znaku towarowego. W ocenie Urzędu Patentowego rejestracja na rzecz uczestnika postępowania spornego znaku towarowego nie naruszała prawa. W szczególności nie ma uzasadnienia dla stawiania zarzutu co do braku dostatecznych znamion odróżniających tego znaku. Zarejestrowany na rzecz uczestnika postępowania sporny znak towarowy należy oceniać w całości, jako wkomponowanie liter "MR" w grafikę, której istotnym elementem jest stylizowany kwiat słonecznika. Litery "MR" użyte w omawianym znaku towarowym nie stanowią nazwy rodzajowej masła roślinnego. Dla przeciętnego odbiorcy litery te, bez części graficznej, są jedynie zestawem dwóch liter. Litery "MR" nie informują o żadnych właściwościach margaryny. Natomiast stanowią nazwę fantazyjną, nie odnoszącą się do żadnego określonego towaru. Powoływanie się skarżącej, jako podstawa unieważnienia spornego znaku towarowego, na postanowienia Polskiej Normy PN-77/A-86907 nie znajduje uzasadnienia. W szczególności litery "MR", zastosowane w spornym znaku towarowym, posiadają inną grafikę od użytej w cytowanej Polskiej Normie.

Ponadto Urząd Patentowy wziął pod uwagę, iż jeszcze przed wejściem w życie omawianej Polskiej Normy uczestnik postępowania oznaczał produkowaną przez niego margarynę znakiem MR z kwiatem słonecznika. Trudno zatem uznać, aby rejestracja spornego znaku towarowego naruszała zasady współżycia społecznego, zaś użyte w nim litery "MR" wprowadzały w błąd nabywców margaryny, że kupując ten produkt nabywają tłuszcz pochodzenia zwierzęcego.

Powyższa decyzja została wydana na podstawie art. 4, art. 7 i art. 8 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych /Dz.U. nr 5 poz. 17 ze zm./, zwanej dalej "ustawą o znakach towarowych". Stosownie do art. 4 ust. 1 cytowanej ustawy znakiem towarowym może być znak nadający się do odróżniania towarów lub usług określonego przedsiębiorstwa od towarów lub usług tego samego rodzaju innych przedsiębiorstw. W świetle zaś ust. 2 powołanego artykułu znakiem towarowym może być w szczególności wyraz, rysunek, ornament, kompozycja kolorystyczna, forma plastyczna, melodia lub inny sygnał dźwiękowy bądź zestawienie tych elementów. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o znakach towarowych jako znak towarowy może być zarejestrowany tylko znak, który ma dostateczne znamiona odróżniające w zwykłych warunkach obrotu gospodarczego. Stosownie do ust. 2 cytowanego artykułu nie ma dostatecznych znamion odróżniających znak, który stanowi tylko nazwę rodzajową towaru lub informuje jedynie o właściwości, jakości, liczbie, ilości, masie, cenie, przeznaczeniu, sposobie, czasie lub miejscu wytworzenia, składzie, funkcji lub przydatności towaru, bądź inne podobne oznaczenie nie dające wystarczających podstaw odróżniających pochodzenie towaru. W świetle art. 8 ustawy o znakach towarowych niedopuszczalna jest rejestracja znaku, który jest sprzeczny z obowiązującym prawem lub zasadami współżycia społecznego /pkt 1/ oraz zawiera dane niezgodne z prawdą /pkt 3 cytowanego artykułu/.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie do byłej Komisji Odwoławczej przy Urzędzie Patentowym. Odwołanie to, jako skarga, zostało przekazane przez Urząd Patentowy do rozpoznania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, stosownie do art. 318 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej /Dz.U. 2001 nr 49 poz. 508/, zwanej Prawem własności przemysłowej

W piśmie procesowym z dnia 20 czerwca 2002 r. skarżąca podtrzymała prezentowane stanowisko w przedmiocie istnienia podstaw dla unieważnienia spornego znaku towarowego. W szczególności, według skarżącej, pisane pospolitą czcionką litery "MR" zawarte w znaku towarowym, są skrótem nazwy rodzajowej "masło roślinne". Natomiast zastosowany w znaku towarowym kwiat słonecznika pełni funkcję informacyjną o zawartości tłuszczu słonecznikowego w margarynie masło roślinne. Stąd znak towarowy nie spełnia funkcji odróżniającej, a zatem jego rejestracja zapadła z naruszeniem art. 7 ustawy o znakach towarowych. Ponadto rejestracja spornego znaku narusza art. 8 pkt 1 ustawy o znakach towarowych, gdyż przepis par. 17 lit. a rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 21 lipca 1930 r. o dozorze nad wyrobem i obiegiem tłuszczów jadalnych /Dz.U. nr 53 poz. 453 ze zm./, zakazywał nadawaniu masłu dodatkowego oznaczenia "masło roślinne". Tym samym sporny znak towarowy zawiera informacje niezgodne z prawdą, co z kolei stanowi przeszkodę dla jego rejestracji w świetle art. 8 pkt 3 ustawy o znakach towarowych. Dodatkowo powołała się na decyzję Urzędu Patentowego z dnia 5 czerwca 1995 r. (...), w której odmówiono Zakładom Przemysłu Tłuszczowego "B." w B.-B. rejestracji znaku słownego "MR" dla oznaczania tłuszczy roślinnych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 21 ustawy o NSA Sąd sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeśli ustawa nie stanowi inaczej. Innymi słowy, NSA nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, stanowiącego przedmiot postępowania administracyjnego, a w szczególności nie przyznaje odpowiednich świadczeń, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Analizując pod tym kątem skargę, nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Zdolność ochronną znaków towarowych zarejestrowanych lub zgłoszonych do rejestracji przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej /Dz.U. 2001 nr 49 poz. 508/, zwanej Prawem własności przemysłowej, a zatem przed 22 sierpnia 2001 r., ocenia się na podstawie dotychczasowych przepisów. Stosownie do art. 315 ust. 1 Prawa własności przemysłowej prawa w zakresie wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów zdobniczych, topografii układów scalonych, znaków towarowych oraz projektów racjonalizatorskich, istniejące w dniu wejścia w życie ustawy, pozostają w mocy. W świetle zaś ust. 3 cytowanego artykułu ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu, prawa ochronnego albo prawa z rejestracji ocenia się według przepisów obowiązujących w dniu zgłoszenia wynalazku, wzoru użytkowego, znaku towarowego albo topografii układów scalonych w Urzędzie Patentowym. Zatem, ocena zdolności ochronnej spornego znaku towarowego podlega przepisom ustawy o znakach towarowych.

Skarżąca generalnie zakwestionowała możliwość wykorzystania przez uczestnika postępowania w spornym znaku towarowym liter "MR", które w świetle poprzednio obowiązującej Polskiej Normy PN-77/A-86907 Margaryna stanowiły skrót masła roślinnego, będącego jednym z rodzajów margaryn. I tak, stosownie do pkt 1.2.8 cytowanej normy, masło roślinne MR to emulsja rafinowanych tłuszczów roślinnych o określonym składzie osnowy - z mlekiem i wodą, z dodatkiem emulgatora, lecytyny, barwnika, soli, cukru, ze zwiększoną ilością witamin i ewentualnie środków konserwujących; kwasy tłuszczowe masła roślinnego MR zawierają co najmniej 20 procent NNKT oraz nie więcej niż 10 procent kwasów /C22/.

Praktyka wykorzystywania w znakach towarowych elementów zapożyczonych z przepisów prawnych, norm technicznych czy stanu wiedzy może mieć niekorzystny wpływ na zdolność odróżniającą takiego znaku towarowego. W szczególności dotyczy to sytuacji, gdy znak towarowy nawiązuje do nazwy rodzajowej towaru, który ma być tym znakiem oznaczany. Zdolność odróżniająca takiego znaku towarowego może być wówczas osłabiona. Towar oznaczany takim znakiem towarowym może bowiem nie być identyfikowany przez przeciętnego odbiorcę z produktem wytwarzanym przez określonego przedsiębiorcę. Natomiast funkcja oznaczenia pochodzenia towaru /usługi/, wskazująca na to, że towar nim opatrzony pochodzi od przedsiębiorcy używającego tego znaku, ewentualnie od innych osób związanych z danym przedsiębiorcą, stanowi podstawowy cel znaku towarowego. Niemniej, na gruncie ustawy o znakach towarowych za daleko idące byłoby odmawianie znakowi towarowemu takiego charakteru tylko z racji użycia, czy nawiązania w nim do elementów zawartych w przepisach prawnych, normach czy stanie wiedzy. Zdaniem Sądu decydująca w tym zakresie powinna być ocena, czy mimo użycia w znaku towarowym wspomnianych wyżej elementów, znak ten spełnia swą funkcję odróżniającą, o której mowa w art. 4 ust. 1 ustawy o znakach towarowych. Jeżeli ta funkcja znaku jest zachowana, brak byłoby uzasadnienia dla jego unieważnienia, o ile oczywiście nie zaszły przeszkody dla jego rejestracji, o których mowa w art. 8 i 9 ustawy o znakach towarowych. Natomiast brak dostatecznych znamion odróżniających takiego znaku stanowi przeszkodę dla jego rejestracji /art. 7 ustawy o znakach towarowych/, a tym samym podstawę dla unieważnienia znaku towarowego /art. 29 ustawy o znakach towarowych/.

Cytowany przepis art. 4 ust. 2 ustawy o znakach towarowych w sposób przykładowy, a zarazem nader szeroki, wymienia oznaczenia nadające się do odróżniania w obrocie towarów lub usług określonego przedsiębiorcy od towarów lub usług tego samego rodzaju innych przedsiębiorców. Są to w szczególności wyraz, rysunek, ornament, kompozycja kolorystyczna, forma plastyczna, melodia lub inny sygnał dźwiękowy bądź zestawienie tych elementów, które tym samym mogą pełnić rolę znaku towarowego. Znak towarowy, co wymaga podkreślenia, powinien być oceniany jako całość. Brak było zatem podstaw, aby w kontekście funkcji odróżniającej omawianego znaku, odrębnie oceniać jego warstwę słowną /MR/ oraz warstwę graficzną, a w szczególności zaś wizerunek kwiatu słonecznika.

Według Urzędu Patentowego zgłoszony do rejestracji przez uczestnika postępowania, a następnie zarejestrowany sporny znak towarowy, mający postać stylizowanego kwiatu słonecznika w kolorze żółto-brązowym, w którego w prawej dolnej części umieszczono dwie litery MR w kolorze czerwonym, spełniał, i nadal pełni, funkcję odróżniającą w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy o znakach towarowych. W rezultacie, jak ustalono w zaskarżonej decyzji, margaryna oznaczana tym znakiem jest identyfikowana przez nabywców jako produkt wytwarzany przez uczestnika postępowania.

Skarżąca w całym toczącym się postępowaniu, w tym także i w piśmie procesowym z dnia 20 czerwca 2002 r., nie podważyła tych wszystkich istotnych dla sprawy ustaleń zawartych w zaskarżonej decyzji, odnoszących się do stylizacji kwiatu słonecznikowego oraz grafiki i koloru liter MR, użytych w omawianym znaku towarowym, nadających mu wyróżniający charakter, co ostatecznie decyduje o zdolności rejestrowej tego znaku towarowego. Natomiast zawarte w piśmie procesowym z dnia 20 czerwca 2002 r. stwierdzenie skarżącej, odnośnie pospolitego charakteru użytej czcionki, mogące sugerować, iż omawiany znak towarowy jest znakiem słownym, nie zaś graficznym, nie zostało poparte jakimkolwiek dowodem, czy choćby pogłębionym wywodem.

Nie jest uzasadnieniem dla unieważnienia spornego znaku towarowego przywołana przez skarżącą decyzja Urzędu Patentowego z dnia 5 czerwca 1995 r. (...), w której odmówiono Zakładom Przemysłu Tłuszczowego "B." w B.-B. rejestracji znaku słownego "MR" dla oznaczania tłuszczów roślinnych. Skarżąca nie wskazała na rzeczywiste powody, powołane w tej decyzji, które legły u podstaw odmowy rejestracji słownego znaku towarowego "MR". W świetle tej decyzji każdy z producentów masła roślinnego ma prawo do stosowania oznaczenia będącego skrótem nazwy MR. Dopiero sposób zapisu tego skrótu, poprzez nadanie mu przykładowo szczególnej, charakterystycznej formy graficznej, może spowodować, że to pospolite oznaczenie nabędzie zdolność odróżniającą i zostanie znakiem towarowym. Natomiast takiej cechy odróżniającej nie mają same litery "MR", pozbawione jakiejkolwiek grafiki, trudno postrzegalne, co miało miejsce w odniesieniu do znaku zgłoszonego przez Zakłady Przemysłu Tłuszczowego "B." w B.-B. Ponadto litery "MR" są jedynie elementem omawianego znaku towarowego.

Sporny znak graficzny w postaci, jakiej został zarejestrowany, a więc z zastosowaniem liter "MR", dla oznaczania margaryny, nie może być traktowany jako nazwa rodzajowa tego towaru. Rejestracja znaku towarowego nie mogła więc naruszyć art. 7 ustawy o znakach towarowych, zakazującego m.in. nadawanie znakowi nazwy rodzajowej towaru.

Natomiast zupełnie inną sprawą, wykraczającą poza przedmiot niniejszego postępowania, a do czego znaczenie przywiązuje skarżąca, jest to, czy użycie na opakowaniach, w których sprzedawana jest margaryna, napisu "masło roślinne", narusza prawo. Jak to bowiem wywodziła skarżąca przepis par. 17 lit. "a" powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 21 lipca 1930 r. o dozorze nad wyrobem i obiegiem tłuszczów jadalnych zakazywał nadawaniu masłu dodatkowego oznaczenia "masło roślinne", w czym skarżąca upatrywała naruszenie w spornej rejestracji przepisu art. 8 pkt 1 ustawy o znakach towarowych. Zdaniem Sądu na potrzeby niniejszej sprawy bezprzedmiotowe są wywody skarżącej w powyższej kwestii. Natomiast ich aktualność mogłaby być rozważana w sytuacji, gdyby przedmiotem unieważnienia był znak towarowy "masło roślinne". Taka zaś sytuacja nie zachodzi w sprawie, gdyż przedmiotem unieważnienia, jak to już wyżej wskazano, jest znak towarowy graficzny, mający postać stylizowanego kwiatu słonecznika w kolorze żółto-brązowym, w którego w prawej dolnej części kwiatu umieszczono dwie litery MR w kolorze czerwonym. Omawiany znak towarowy nie może więc być poczytany jako przejaw naruszenia cytowanych wyżej przepisów. Tym samym trudno byłoby upatrywać, aby ten znak towarowy zawierał także informacje niezgodne z prawdą w rozumieniu art. 8 pkt 3 ustawy o znakach towarowych, stanowiąc przeszkodę dla jego rejestracji.

W zaskarżonej decyzji Sąd nie dopatrzył się także zasadności zarzutu skarżącej w przedmiocie nierozpatrzenia przez Urząd Patentowy całego materiału dowodowego, z naruszeniem art. 77 par. 1 Kpa, poprzez niedopuszczenie dowodu z powołanej już decyzji z dnia 5 czerwca 1995 r. (...), w której odmówiono Zakładom Przemysłu Tłuszczowego "B." w B.-B. rejestracji znaku słownego "MR" dla oznaczania tłuszczów roślinnych. Skarżąca bowiem w postępowaniu spornym nie powoływała się na tę decyzję. Uczyniła to dopiero w piśmie procesowym z dnia 20 czerwca 2002 r. Ponadto decyzja ta nie dawała argumentów dla uwzględnienia wniosku skarżącej o unieważnienie spornego znaku towarowego. Wręcz przeciwnie. Wskazywała bowiem, o czym była już mowa, na możliwość zarejestrowania znaku towarowego, zawierającego litery "MR", także i przez innych przedsiębiorców, o ile literom tym zostanie nadana charakterystyczna forma graficzna, w następstwie której oznaczenie to nabędzie zdolność odróżniającą.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji nie można więc dopatrzyć się, aby naruszała ona prawo.

W tym stanie orzeczono jak wyżej na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o NSA.