Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 788/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-03-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a, ust. 4, art. 32
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151;
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 25 marca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska Sędziowie WSA Barbara Koś ( spr.) WSA Marzenna Kosewska Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2015 roku przy udziale sprawy ze skargi T. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu z dnia 8 kwietnia 2014r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności od nieopłaconych składek oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 23 stycznia 2014 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 pkt 3, ust. 3a, ust. 3b, ust. 4 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.), § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu odmówił T. R. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 01/2004-05/2006 w kwocie [...] zł oraz odsetek naliczonych na dzień złożenia wniosku, tj. 25 listopada 2013 r., w kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadkach ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w przypadkach enumeratywnie wymienionych w art. 28 ust. 3.

W dniu 25 listopada 2013 r. T. R. złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek.

Na podstawie dokumentacji zgłoszeniowej i rozliczeniowej ustalono wysokość zadłużenia zobowiązanej na dzień wpływu wniosku, tj. 25 listopada 2013 r. z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 11/2003-05/2006 na kwotę [...] zł oraz odsetek naliczonych na dzień złożenia wniosku w kwocie [...] zł.

Z uwagi na to, że należności za okres 11/2003-12/2003 uległy przedawnieniu, wydano decyzję nr [...] o umorzeniu postępowania w tym zakresie. Natomiast w pozostałym zakresie wniosek został rozpatrzony w niniejszym postępowaniu.

Strona, wnioskując o umorzenie należności z uwagi na całkowitą nieściągalność, powołała się na przesłanki ujęte w art. 28 ust. 3 pkt 3 i pkt 6 u.s.u.s., dlatego postępowanie ograniczono do zbadania wskazanych przesłanek.

Co do przesłanki całkowitej nieściągalności wskazanej w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. organ stwierdził, że wprawdzie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże nie stwierdzono braku majątku, z którego można egzekwować należności, bowiem istnieje składnik majątkowy w postaci świadczenia emerytalnego w kwocie [...] zł brutto miesięcznie, z którego można egzekwować zaległości z tytułu składek.

W stosunku do zadłużenia z tytułu składek nie jest aktualnie prowadzone postępowanie egzekucyjne, jednak strona pobiera świadczenie emerytalne, z którego można egzekwować zaległości. W związku z tym nie można wykazać, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.).

Ponadto Zakład wskazał, że na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być przez Zakład w uzasadnionych przypadkach umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadkach określonych w tym przepisie.

Mając na względzie, że zobowiązana jako podstawę umorzenia należności z uwagi na szczególne okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., wskazała wyłącznie na okoliczności ujęte w § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia, postępowanie ograniczono do zbadania wskazanych przesłanek.

Badając, czy spełnione zostały przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia ("opłacenie należności z tytułu składek pozbawi dłużnika możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych") organ ustalił, że zobowiązana jest osobą w wieku 73 lat, wdową i zgodnie z oświadczeniem prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem, którego dochód oszacowała na kwotę [...] zł netto. Z przedłożonych dokumentów wynika, że syn wnioskodawczyni pobiera świadczenie rentowe z tytułu częściowej niezdolności do pracy orzeczonej do dnia 31.12.2014 r. w kwocie [...] zł brutto. T. R. nie prowadzi już działalności gospodarczej. Wykreślenie działalności z ewidencji nastąpiło z dniem 20.10.2011 r. Decyzją z dnia 06.01.1995 r. zobowiązanej została przyznana emerytura. Aktualnie wysokość świadczenia wynosi [...] zł brutto (kwota do wypłaty wynosi [...] zł).

Stałe wydatki z tytułu miesięcznych opłat związanych z utrzymaniem wnioskodawczyni oszacowała na kwotę [...] zł. Nadto strona wskazała, że ponosi koszty związane z leczeniem w kwocie [...] zł miesięcznie.

Na podstawie przedłożonych dokumentów ustalono, że miesięczne opłaty kształtują się następująco: usługi telekomunikacyjne - [...] zł, prąd - ok. [...] zł, czynsz - [...] zł, telewizja kablowa - [...] zł, usługi telekomunikacyjne - [...] zł, gaz - ok. [...] zł; łącznie ok. [...] zł. Wnioskodawczyni przedłożyła nadto paragon fiskalny z apteki na kwotę [...] zł.

Zgodnie z oświadczeniem zobowiązana posiada mieszkanie własnościowe położone w P. na Osiedlu [...] o pow. [...] m2. Z przedłożonych dokumentów wynika, że powyżej wskazane mieszkanie zostało przydzielone na warunkach własnościowego prawa do lokalu.

Mając na względzie powyższe ustalenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że w przedmiotowej sprawie nie wykazano zaistnienia przesłanki sformułowanej w § 3 ust. 1 pkt 1 powyższego rozporządzenia. Z analizy zebranego materiału nie wynika bowiem, by rodzina zobowiązanej znajdowała się w stanie ubóstwa, czy też w sytuacji, w której pomimo ograniczenia wydatków, nie będących koniecznymi do utrzymania, zobowiązanej brakowało środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Zobowiązana nie udokumentowała również trudności w regulowaniu bieżących płatności, które wprawdzie nie są niezbędne przy podejmowaniu decyzji o umorzeniu zadłużenia, jednakże formalnie potwierdzają trudną sytuację materialną strony.

Zdaniem Zakładu zobowiązana nie wykazała także istnienia przesłanki sformułowanej w § 3 ust. 1 pkt 3 powołanego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Strona wyjaśniła wprawdzie, iż jest "po wymianie stawu biodrowego lewego z komplikacjami (pęknięcie kości udowej, zakrzepica, odleżyna na pięcie)", na potwierdzenie czego dołączyła kartę informacyjną leczenia szpitalnego w okresie od 20.10.2010 r. do 30.10.2010 r. Nadto zobowiązana podkreśliła, iż cierpi na zwyrodnienie stawów skokowych i kolanowych, w związku z czym ma problemy z poruszaniem, a także oświadczyła, iż czeka ją wymiana stawu biodrowego prawego oraz operacja jaskry, jednak organ zaznaczył, że wnioskodawczyni osiąga dochody z tytułu świadczenia emerytalnego, a zatem nie są one uzależnione od stanu jej zdrowia.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawczyni podniosła, że jest osobą schorowaną po endoprotezie lewego stawu biodrowego z komplikacjami, dokonanej 4 lata temu. W chwili obecnej oczekuje na wymianę prawego stawu biodrowego, porusza się przy pomocy laski inwalidzkiej. Ponadto podała, że ma zaćmę obojga oczu, a na zabieg finansowany przez NFZ musi oczekiwać od półtora do dwóch lat. Ponadto od listopada 2013 r. choruje na nadciśnienie i zakrzepowe zapalenie żył. W styczniu 2014 r. na lekarstwa zobowiązana wydała [...] zł, a czasami koszty te wzrastają do [...] zł miesięcznie.

Zobowiązana podkreśliła, że nie posiada majątku, z którego mogłaby pokryć zobowiązanie wobec ZUS. Pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł netto. Wydatki miesięczne oszacowała następująco: [...] zł - czynsz, [...] zł - energia elektryczna, [...] zł - telefon, [...] zł - telefon komórkowy, [...] zł - telewizja kablowa, [...] zł - składka ubezpieczenia na życie, [...] zł - gaz, [...] zł - wywóz śmieci, łącznie - ok. [...] zł. Zobowiązana podała, że jej syn leczący się neurologicznie, pobiera świadczenie rentowe od 13 lat, aktualnie w wysokości [...] zł netto. Zobowiązana wskazała nadto, iż nie uregulowała niedopłaty wynikającej z rozliczenia kosztów ogrzewania w wysokości [...] zł.

Decyzją z dnia 8 kwietnia 2014 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 - 4 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.) oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając poczynione w niej ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną.

Przy ocenie przesłanek nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 3 i pkt 6 u.s.u.s. organ uwzględnił, że aktualnie skarżąca pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...] zł netto miesięcznie, z którego można egzekwować należności z tytułu składek. Wprawdzie aktualnie postępowanie egzekucyjne nie jest prowadzone, jednak przedmiotem egzekucji może być świadczenie emerytalne zobowiązanej oraz własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego.

W odniesieniu do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia organ uwzględnił także aktualną wysokość świadczenia emerytalnego zobowiązanej w kwocie [...] zł netto oraz oszacowaną przez skarżącą wysokość wydatków miesięcznych w kwocie ok. [...] zł. Biorąc jednak pod uwagę średnią miesięczną wysokość wydatków ustaloną na podstawie przedłożonych dokumentów finansowych – ok. [...] zł miesięcznie oraz podane przez skarżącą koszty związane z zakupem leków – ok. [...] - [...] zł, organ przyjął, że rzeczywiste koszty utrzymania w gospodarstwie zobowiązanej wynoszą ok. [...] zł i uwzględniają: wydatki na mieszkanie, koszty leczenia, usługi oraz oszacowaną składkę na ubezpieczenie na życie. Łączny dochód rodziny zobowiązanej wynosi [...] zł netto, tj. ok. [...] zł w przeliczeniu na 1 osobę. Uwzględniając wysokość udokumentowanych wydatków wynoszących łącznie [...] zł do dyspozycji rodziny wnioskodawczyni pozostaje kwota ok. [...] zł. Wskazana kwota wprawdzie nie pozwala na zapewnienie komfortowych warunków bytowych, jednakże wnioskodawczyni nie wykazała trudności w regulowaniu opłat. Zobowiązana nie powołała się także na konieczność korzystania ze wsparcia rodziny, osób trzecich bądź instytucji, co przemawia za uznaniem, iż jej sytuacja materialna nie jest na tyle drastyczna, aby skutkowała uznaniem, że jej egzystencja jest zagrożona. Uznano zatem, że w sprawie nie zachodzi przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia.

Z kolei odnosząc się do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia organ ponownie uznał, że wprawdzie wnioskodawczyni ze względu na wiek i stwierdzone schorzenia jest ograniczona w możliwości pozyskiwania dochodów, jednakże posiada źródło utrzymania, tj. świadczenie emerytalne, które pozwala na regulowanie kosztów utrzymania. Wobec powyższego nie stwierdzono również zaistnienia przesłanki sformułowanej w § 3 ust. 1 pkt 3 powołanego rozporządzenia.

Organ zauważył dodatkowo, że zobowiązana wskazała, iż nie uregulowała niedopłaty wynikającej z rozliczenia kosztów ogrzewania w wysokości [...] zł, jednak okoliczność ta – zdaniem organu, nie skutkuje uznaniem, iż przedmiotowa opłata nie jest bądź nie zostanie uregulowana chociażby po ustalonym terminie płatności.

W skardze na powyższą decyzję T. R. podtrzymała swoje stanowisko co do trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej. Dodatkowo wskazała, że według otrzymanego harmonogramu spłat od lutego 2014 r. powinna spłacać po [...] zł z tytułu składek zdrowotnych oraz po [...] zł z tytułu odsetek, tj. łącznie [...] zł miesięcznie. W związku z tym, przy miesięcznych wydatkach – ok. [...] zł, na życie pozostaje ok. [...] zł na dwie osoby. Kwota ta jest niewystarczająca na zaspokojenie potrzeb życiowych skarżącej i jej syna.

W powołaniu na powyższe okoliczności skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie dotyczącym odsetek oraz o rozłożenie na raty niezapłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne, deklarując spłatę po [...] - [...] zł miesięcznie.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Na wstępie, odnosząc się do wniosków sformułowanych w skardze, należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej i to pod względem zgodności z prawem. Z powyższego wynika, że sądowa kontrola jest dokonywana według kryterium legalności, a więc zgodności zaskarżonego aktu administracyjnego z prawem. Ponadto zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a. decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeżeli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w myśl art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. sąd jest obowiązany stwierdzić nieważność decyzji, jeżeli ustali zaistnienie wady powodującej jej nieważność. Powyższe oznacza, że sąd administracyjny w przypadku uwzględnienia skargi orzeka wyłącznie kasacyjnie, nie posiada natomiast kompetencji do merytorycznego orzekania o prawach lub obowiązkach strony.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji w powyżej określonych granicach, Sąd nie stwierdził naruszenia prawa uzasadniającego stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji ani jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 P.p.s.a. Skarga nie zasługiwała zatem na uwzględnienie.

Stosownie do art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne m. in. w zakresie stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Zgodnie więc z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4).

W myśl art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednakże w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 ust. 1 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Należy przy tym podkreślić, że organ ma możliwość rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności w ramach tzw. uznania administracyjnego, przy czym uznanie takie nie może być dowolne, ale musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Organ zobowiązany jest zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero przeprowadzona w taki sposób analiza stanu faktycznego sprawy stanowić może podstawę wydania przez organ decyzji o charakterze uznaniowym.

A zatem wydanie przez organ decyzji o uznaniowym charakterze powinno poprzedzić poczynienie przez organ ustaleń w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), przy podjęciu przez organ wszelkich niezbędnych kroków celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, tak aby wydana decyzja mogła przekonać podmiot (art. 11 kpa), a zarazem miała na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela (art. 7 kpa). Tak pogłębiona ocena zgromadzonego w sprawie materiału, powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej przez organ decyzji (art. 107 kpa).

Natomiast system kontroli podjętej decyzji uznaniowej przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi – w postaci umorzenia należności (zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 19.11.2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1876/07, lex nr 484969; wyrok WSA w Gdańsku z 10.02.2009 r., sygn. akt I SA/Gd 874/08, lex nr 483118).

W omawianej sprawie, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdził, że organ działał prawidłowo, to jest zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, w oparciu o który ustalił stan faktyczny, to jest sytuację osobistą i majątkową skarżącej, a te ustalenia zasadniczo nie były przez skarżącą kwestionowane. Istota sporu sprowadzała się natomiast do oceny tych okoliczności z punktu widzenia przesłanek umorzenia.

W okolicznościach niniejszej sprawy Zakład prawidłowo stwierdził, że w przypadku skarżącej nie zachodziły powołane przez nią przypadki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 i pkt 6 u.s.u.s., ponieważ zobowiązana wprawdzie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże żaden uprawniony organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku, z którego można by prowadzić egzekucję, jak również bezskuteczności egzekucji. Ponadto skarżąca otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł netto miesięcznie oraz posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, a więc istnieje możliwość egzekwowania zaległych należności. Powyższe nie było przy tym kwestionowane przez skarżącą w postępowaniu administracyjnym ani sądowym.

Nie ulega także wątpliwości w świetle zgromadzonego materiału sprawy i ostatecznie nie było również kwestionowane przez skarżącą, że w sprawie nie można mówić o zaistnieniu przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia, ponieważ skarżąca pomimo wykazanych problemów zdrowotnych nie jest pozbawiona możliwości uzyskiwania dochodów umożliwiających opłacenie należności z uwagi na to, że uzyskuje dochody z tytułu emerytury.

Domagając się umorzenia zaległych należności, skarżąca nawiązywała natomiast głównie do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia ("uiszczenie należności wobec ZUS pozbawiłoby możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego i jego rodzinę") wskazując, że nie jest w stanie spłacić zaległych należności bez zagrożenia dla egzystencji własnej i syna, z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Natomiast Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie stwierdził zaistnienia również tej przesłanki, uznając, że aktualna sytuacja materialna i osobista skarżącej wprawdzie jest rzeczywiście trudna, jednak nie stwierdził w sytuacji skarżącej zagrożenia dla bytu jej rodziny, a ponadto stwierdził szanse uregulowania należności w dłuższym okresie czasu.

Taka ocena, zdaniem Sądu, została dostatecznie umotywowana i nie przekracza granic uznania administracyjnego, nie nosi cech dowolności. Została ona – stosownie do art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. – poprzedzona wyczerpującym ustaleniem i analizą wszystkich istotnych okoliczności w zakresie sytuacji osobistej i majątkowej oraz zdolności płatniczych skarżącej, wynikających w szczególności z przedłożonych przez skarżącą dokumentów i oświadczeń, także zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Z bezspornych ustaleń organu wynika, że skarżąca jest osobą samotną (wdową). Jedynym źródłem jej dochodu jest emerytura w wysokości [...] zł netto. Skarżąca zamieszkuje w mieszkaniu, do którego posiada prawo spółdzielcze własnościowe, wraz z synem, z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Syn skarżącej uzyskuje dochód z tytułu renty inwalidzkiej w wysokości ok. [...] zł netto. Zakład wziął przy tym pod uwagę wszystkie zadeklarowane przez skarżącą wydatki, udokumentowane stosownymi dowodami finansowymi, przyjmując, że kształtują się one na poziomie ok. [...] zł miesięcznie i uwzględniając że obejmują one: czynsz, energię elektryczną, gaz, wywóz śmieci, usługi telekomunikacyjne, TV kablową, składkę na ubezpieczenie na życie, koszty zakupu leków. Do dyspozycji skarżącej i jej syna pozostaje zatem kwota ok. [...] zł. Organ rentowy przyznał, że kwota ta nie pozwala na zapewnienie komfortowych warunków bytowych, jednakże nie stwierdził zagrożenia dla egzystencji skarżącej i jej rodziny. Skarżąca nie wykazała bowiem trudności w regulowaniu bieżących zobowiązań (oprócz niedopłaty z tytułu kosztów ogrzewania w kwocie [...] zł), nie wskazała także na konieczność korzystania z pomocy osób trzecich bądź pomocy społecznej.

W tej sytuacji nie stanowi naruszenia prawa stwierdzenie organu, że w niniejszej sprawie nie zaistniała przesłanka umorzenia należności z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, skoro organ dostrzega realną szansę wyegzekwowania zaległych należności skarżącej, choćby w dłuższej perspektywie czasowej, bez zagrożenia dla sytuacji bytowej skarżącej i jej rodziny. Potwierdzenie powyższej oceny stanowić może stanowisko samej skarżącej, która deklaruje dobrowolną spłatę zadłużenia na poziomie ok. [...] – [...] zł miesięcznie. W tym miejscu należy jedynie zaznaczyć, że taką propozycję spłaty zadłużenia skarżąca winna przedstawić bezpośrednio organowi rentowemu, ponieważ to organ administracyjny, a nie sąd jest władny do ustalenia stosownego harmonogramu spłaty należności w układzie ratalnym i ewentualnego odroczenia terminu płatności.

Należy przy tym podkreślić, że instytucja umorzenia stanowi wyjątek od powszechnego obowiązku uiszczania należności publicznoprawnych, co oznacza, że jej zastosowanie powinno być ograniczone do nadzwyczajnych sytuacji. Tymczasem skarżąca nie wykazała, aby takie szczególne, wyjątkowe okoliczności zaistniały. Nie jest natomiast wykluczona możliwość ponownego ubiegania się o umorzenie należności w przypadku ewentualnej zmiany sytuacji skarżącej i zaistnienia wyjątkowych okoliczności przemawiających za zastosowaniem tejże ulgi.

Mając powyższe na uwadze, skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.