Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SAB/Wa 727/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-04-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
658
Skarżony organ: Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku: Stwierdzono bezczynność postępowania i że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi M. K. na bezczynność Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych w przedmiocie rozpoznania skargi z dnia [...] września 2020 r. dotyczącej przetwarzania danych osobowych przez Rzecznika Finansowego 1. stwierdza, że Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych dopuścił się bezczynności; 2. stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. oddala skargę w pozostałym zakresie; 4. zasądza od Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na rzecz skarżącego M. K. kwotę 100 (sto) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

Skarżący zwany dalej "Wnioskodawcą", zarzucił bezczynność przy rozpatrywaniu jego skargi z [...] września 2021 r., w zakresie przetwarzania danych osobowych przez Rzecznika Finansowego, zwanego dalej "Rzecznikiem". W skarze zarzucano równocześnie przewlekłość postępowania organu, jednakże - w kontekście realiów rozpoznawanej sprawy - zarzuty Wnioskodawcy oceniono w kontekście ewentualnej bezczynności organu, o czym w dalszej części uzasadnienia.

W skardze wniesiono o:

- wyznaczenie terminu załatwienia sprawy,

- stwierdzenie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa,

- zasądzenie na rzecz Wnioskodawcy sumy pieniężnej.

Wnioskowano również o zobowiązanie organu do:

- wyjaśnienia przyczyn i ustalenia osób winnych bezczynności, a także podjęcie środków zapobiegawczych,

- doręczenia Wnioskodawcy żądanych dokumentów.

W skardze opisano następująco przebieg sprawy:

- 14 września 2020 r. wpłynęło do organu żądanie Wnioskodawcy wszczęcia postępowania w spawie nieprawidłowości związanych z przetwarzaniem danych osobowych,

- pismem z 23 września 2020 r. (odebrane 3 października 2020 r.) wezwano Wnioskodawcę do uzupełnienia braków formalnych; nastąpiło to pismem z 4 października 2020 r.,

- postanowieniem z [...] listopada 2020 r. wszczęto postępowanie administracyjne w przedmiocie danej skargi,

- organ pismem z 26 listopada 2020 r. roku zwrócił się do Rzecznika o złożenie wyjaśnień a następnie – kolejnym pismem - o ich uzupełnienie,

- pismem z 3 lutego 2021 r. poinformowano Wnioskodawcę o zebraniu materiału dowodowego, wystarczającego do wydania decyzji administracyjnej; pouczono też o prawie wglądu do akt sprawy; nie wydano decyzji administracyjnej,

- pismem z [...] marca 2021 r. Wnioskodawca wniósł ponaglenie; organ pozostawił je bez rozpoznania (powołano pismo z 26 maja 2021 r.),

- pismem z [...] sierpnia 2021 r. Wnioskodawca wniósł ponownie - dla bezpieczeństwa procesowego - ponaglenie; organ odebrał je 3 września 2021 r.; nie udzielił nań odpowiedzi,

- organ dopuścił się naruszenia prawa Wnioskodawcy do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki; prowadzi postępowanie nieudolnie i opieszale; naraziło to Wnioskodawcę na wymierne straty finansowe i moralne; organ nie pouczył o przyczynie przedłużenia sprawy; naruszył tym art 36 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie opubl. w Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a."; zebrany materiał dowodowy oraz decyzja administracyjna w sprawie są Wnioskodawcy niezbędne dla złożenia stosownego zawiadomienia do organów ścigania,

- uchybiono też treści stosownych przepisów wobec nie doręczenia Wnioskodawcy kopi akt dokumentów, o które wnosił w piśmie z [...] marca 2021 r.,

- mimo braku obiektywnych przeszkód organ nie podejmował od 15 kwietnia 2021 r. żadnych czynności w sprawie; nie udzielił też odpowiedzi na ponaglenie.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej odrzucenie. Uzasadniono to następująco:

- opisano wstępny przebieg sprawy, gdy - wobec skargi Wnioskodawcy na działania dwu pomiotów - wydzielono przedmiotową i wszczęto w danym zakresie postępowanie administracyjne,

- co do dalszego przebiegu sprawy – uzupełniając zreferowanie w skardze - wskazano dodatkowo:

- 3 grudnia 2020 r. wpłynęły do organu wyjaśnienia Rzecznika; ponieważ zebrany w sprawie materiał dowodowy nie był wystarczający do podjęcia decyzji, wystąpiono o dodatkowe wyjaśnienia;

- wpłynęły one 15 stycznia 2021 r.;

- 3 września 2021 r. wpłynęło do organu ponaglenie; w jego treści wniesiono też o przesłanie przed wydaniem decyzji uwierzytelnionych, znajdujących się w aktach sprawy, kopii dokumentów; było to przedmiotem odrębnego postepowania, zakończonego wydaniem stosownego aktu – postanowienia z [...] września 2021 r.,

- [...] września 2021 r. wydano w niniejszej sprawie decyzję - odmówiono uwzględnienia wniosku; doręczono ją prawidłowo Wnioskodawcy 23 września 2021 r.,

- 27 września 2021 r. wpłynęła do organu skarga Wnioskodawcy na bezczynność w przedmiotowej sprawie (data nadania: 22 września 2021 r.),

- w aktualnym stanie prawnym i faktycznym skarga na bezczynność w przedmiocie rozpoznania żądania Wnioskodawcy nie jest w niniejszej sprawie dopuszczalna - z przyczyn formalnych; w myśl art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) sąd odrzuca skargę, jeżeli jej wniesienie jest z innych przyczyn niedopuszczalne; za taką należy uznać sytuację, gdy skargę wniesiono po wydaniu rozstrzygnięcia w sprawie (tak R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 6, Warszawa 2019); w orzecznictwie utrwalił się pogląd (wyrażony w uchwale NSA o sygn.. akt II OPS 5/19), że wniesienie skargi na bezczynność organu po zakończeniu prowadzonego postępowania - poprzez wydanie decyzji ostatecznej - stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu skargi; późniejszy odbioru przez Wnioskodawcę rozstrzygnięcia organu nie daje podstaw do przyjęcia, że pozostawał on bezczynny,

- [...] września 2021 r. wydano decyzję kończącą postępowanie; skargę na bezczynność złożono zaś 22 września 2021 r.; co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru - decyzję prawidłowo doręczono Wnioskodawcy 23 września 2021 r.; tym samym skargę na bezczynność wniesiono po wydaniu decyzji w sprawie; rozstrzygnięcie, które zapadło jest ostateczne, co stanowi o niedopuszczalności skargi,

- odnosząc się do zarzutu niedoręczenia Wnioskodawcy kopii dokumentów, o które wnosił w piśmie z [...] marca 2021 r., wskazano, że wniosek rozpoznano postanowieniem z [...] września 2021 r.

Sąd:

- nie uwzględnił wniosku o odrzucenie skargi; nie znalazł bowiem ku temu żadnej przesłanki,

- rozpoznał skargę w trybie uproszczonym, wobec treści art. 119 pkt 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Sąd zważył, co następuje:

W pierwszym rzędzie zadaniem Sądu była ocena dopuszczalności skargi na bezczynność organu. Jak wskazano, Sąd nie podzielił jego stanowiska, jakoby zachodziły przesłanki jej odrzucenia. Trafnie wprawdzie odnotowuje organ, treść uchwały o sygn. akt II OPS 5/19, dotyczącej możliwości wnoszenia skargi na bezczynność do czasu zakończenia sprawy przez wydanie decyzji. Mylnie jednak przyjął, jakoby datę zakończenia postępowania w sprawie - która ma właśnie istotne znaczenie z perspektywy dopuszczalności wniesienia skargi - należało utożsamiać ze wskazanym w stosownym akcie dniem opatrzenie go podpisem. Zakończeniem sprawy jest bowiem jej rozstrzygnięcie określonym orzeczeniem, które weszło do obrotu prawnego. Następuje to zaś - w myśl art. 110 § 1 K.p.a. – z chwilą doręczenia decyzji bądź jej ogłoszenia. Zdarzenie to miało zaś w danej sprawie miejsce niewątpliwie już po wniesieniu skargi – tak: zwrotne potwierdzenie doręczenia decyzji na dzień 23 września 2021 r., zaś termin wniesienia skargi to 22 września 2021 r.

Za takim rozumieniem przepisów, zakreślających możliwości kwestionowania bezczynności organu, przemawiają także względy wykładni systemowej i celowościowej. W dotychczasowym orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że załatwienie sprawy na dzień wyrokowania przez sąd, nie stanowi automatycznie o bezprzedmiotowości postępowania. Istotny jest natomiast stan faktyczny na dzień wnoszenia skargi. Skoro więc Sąd jest obowiązany rozpatrywać skargę, pomimo że sprawa jest już załatwiona - a nie może to mieć wszak wpływu na sprawność danego postępowania - regułą tę należy objąć również dany przypadek - gdzie sprawy nie załatwiono na dzień wniesienia skargi. Koncepcja taka nie jest sprzeczna z tezą wyrażoną w powołanej przez organ uchwale czy poglądach doktryny, gdzie podkreśla się brak zasadności procedowania, gdy skargę wniesiono po załatwieniu sprawy "prawomocnie" w określonej instancji.

Należy także zauważyć, że nie byłoby racjonalne takie wyłożenie przepisów, statuujących zakres prawa obywateli do zwalczania nieprawidłowości w działaniu organów administracji, aby uzależnić skuteczność wniesienia skargi od wystąpienia zdarzenia, o którym wnioskodawca nie mógłbym mieć wiedzy - np. wydania decyzji, której jeszcze mu nie doręczono.

Wobec takich uwarunkowań rolą Sądu było rozpoznanie skargi w kontekście zarzutów skargi – bezczynności organu.

Bezczynność organu administracji publicznej - w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - ma miejsce, gdy w prawnie ustalonym terminie nie podejmuje on czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo ustawowego obowiązku - nie kończy go wydaniem w terminie stosownego aktu lub nie podjął wymaganej czynności. Dla skuteczności skargi nie ma znaczenia, z jakich powodów nie podjęto określonego aktu lub nie wykonano czynności, a w szczególności czy jest to następstwem zawinionej lub niezawinionej opieszałości organu w ich podjęciu lub dokonaniu (tak: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, str. 86). Jak wskazano, w skardze zarzucano także przewlekłe prowadzenie postępowania. Obecnie w procedurze sądowoadministracyjnej wyróżnia się instytucje skarg na bezczynność i przewlekłość postępowania. W razie wniesienia skargi, gdzie zarzucono oba te stany, rolą sądu jest klasyfikacja - wedle treści skargi - którego rodzaju nieprawidłowości dopatruje się w istocie strona. Uwzględniając wywody danej skargi, Wnioskodawca upatruje wadliwości działania organu w niepodejmowaniu czynności (bezczynności) służących załatwieniu jego sprawy - przez wydanie decyzji - nie zaś w podejmowaniu działań pozornych, nieprowadzących do zakończenia sprawy (przewlekłość postępowania). W takiej sytuacji stan faktyczny Sąd ocenił w kontekście ewentualnej bezczynności organu.

Skargę na bezczynność można wnieść po upływie terminu przewidzianego do załatwienia sprawy, po wyczerpaniu środków zaskarżenia – ponaglenie, w myśl art. 37 § 1 K.p.a. W rozpoznawanym przypadku uczyniono zadość temu wymaganiu (tak pismo z 29 sierpnia 2021 r.). Przepisy nie zakreślą z kolei wymaganego minimalnego bądź maksymalnego okresu pomiędzy wykorzystaniem środków, wskazanych w art. 37 § 1 K.p.a., w zw. z art. 52 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wniesieniem skargi.

Stosownie do art. 35 § 3 K.p.a., załatwienie sprawy, wymagającej postępowania wyjaśniającego, powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, zaś szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od wszczęcia postępowania. Organ administracji publicznej winien zawiadomić strony o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, określonym w art. 35 K.p.a., oraz podać przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin jej załatwienia (art. 36 K.p.a.). Samo sprostanie tej powinności nie wyłącza jednak możliwości uznania, że organ jest w sprawie bezczynny.

W skardze i odpowiedzi nań opisano przebieg sprawy. Ponowne ich przytaczanie nie jest zasadne.

W opisanym wcześniej stanie faktycznym jest bezsporne, że wprawdzie początkowo organ podejmował szereg czynności w sprawie. Od marca 2021 roku jednak - gdy poinformowano Wnioskodawcę o zgromadzeniu całej dokumentacji, przy uwzględnieniu czasu na zapoznanie z materiałem dowodowym i zgłoszenie ewentualnych uwag - aż do wydania decyzji we wrześniu danego roku, kończącej postępowanie zainicjowane wnioskiem z [...] września 2020 r., nie podejmowano żadnych służący w załatwieniu sprawy działań. Wystąpił więc w sprawie okres bezczynności organu - w danym zakresie skarga jest zasadna.

Jak przyjęto w judykaturze, samo załatwienie sprawy administracyjnej, przed wyrokowaniem sądu, nie wyłącza zasadności orzekania w przedmiocie bezczynności - przed wydaniem decyzji czy innego aktu. Sąd odstępuje wówczas jedynie od zobowiązania organu do wydania orzeczenia w stosownym terminie.

Mając jednocześnie na uwadze, że po kilkumiesięcznej przerwie - wobec interwencji Wnioskodawcy (ponaglenie z [...] sierpnia 2021 r.) - podjęto dalsze czynności - wydano decyzję ([...] września 2021 r.), przed dniem wpływu skargi na bezczynność a potem wyrokowania przez Sąd - bezczynności organu nie można traktować, jako mającej charakter rażący. Nie sposób bowiem wnosić, aby celowo uchylał się on od załatwienia danej sprawy bądź działał rażąco niedbale, choć przypadki niejako "wypadnięcia" spraw z porządku załatwiania powinno stanowić wyłącznie zdarzenia marginalne. Należy przy tym podkreślić, że w świetle przedstawionych Sadowi akt sprawy, nie ma przesłanek dla przyjęcia, jakoby do organu wpłynęło ponaglenie Wnioskodawcy, datowane na [...] marca 2021 r. Faktu jego doręczenia organowi, nie uprawdopodobnił także Wnioskodawca (wyłącznie twierdzenia skargi). Sąd nie ma więc podstaw do podważania stanowisko organu, co do braku wpływu doń tego pisma.

Wobec braku stwierdzenia kwalifikowanego przypadku naruszenia prawa przez organ administracji nie ma też przesłanek dla zasądzenie na rzecz Wnioskodawcy sumy pieniężnej, w myśl art. 149 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skargę zatem w danym zakresie należało oddalić.

Należy też odnotować, że poza granicami niniejszej sprawy pozostawała realizacja przez organ żądanie Wnioskodawcy udostępnienia mu kopii akt sprawy. Ewentualne zaniechanie organu w tym zakresie mogły być wyłącznie przedmiotem odrębnej skargi (inny zakres bezczynności). Z części wstępnej rozpoznawanej w przedmiotowej sprawie, należy zaś wnosić, że zarzutem objęto bezczynność, co do rozpoznania skargi w przedmiocie przetwarzanie danych osobowych.

Odnosząc się zaś do żądań Wnioskodawcy zobowiązania organu do przeprowadzenia stosownego postępowania wyjaśniającego bądź udostępnienia określonych dokumentów Wnioskodawcy należy wskazać, że sadom administracyjnemu nie przypisano kompetencji w danym zakresie.

Z powyższych względów, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3, § 1a i art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w pkt 1 - 3 sentencji wyroku. W pkt 4 orzeczono o zwrocie na rzecz Wnioskodawcy kosztów postępowania - wobec treści art. 200 wskazanej ustawy.

-----------------------

4