Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3003/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3, art. 43, art. 39 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 151, art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Lech sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) sędzia del. WSA Mirosława Pindelska Protokolant starszy asystent sędziego Małgorzata Penda po rozpoznaniu w dniu 25 października 2013 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 kwietnia 2012 r. sygn. akt III SA/Kr 1159/11 w sprawie ze skargi K. P. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...], z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...], z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...], z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłków celowych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 1159/11, oddalił skargę K. P. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] lipca 2011 r. i z dnia [...] lipca 2011 r., o wskazanych w sentencji numerach, w przedmiocie odmowy przyznania zasiłków celowych.

Przedstawiając w jego uzasadnieniu stan faktyczny sprawy Sąd pierwszej instancji wskazał, iż zaskarżonymi decyzjami utrzymano w mocy decyzje Prezydenta Krakowa z dnia [...] maja 2011 r. odmawiające przyznania skarżącemu świadczenia w formie pomocy finansowej na: wynajem pokoju, opłacenie abonamentu za Internet, pokrycie kosztów przejazdu - zakup karty MPK i z dnia 20 maja 2011 r. na założenie fundacji. Organ I instancji ustalił, że wnioskodawca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a źródłem jego utrzymania jest zasiłek okresowy w kwocie 238, 50 zł, nadto iż odmówił on współpracy z pracownikiem Klubu Integracji Społecznej, na skutek czego został skreślony z listy jego członków. Wnioskodawca wynajmuje pokój w Domu Wycieczkowym, za który należność miesięczna wynosi 600 zł, podpisał umowę o świadczenie usług telekomunikacyjnych na 30 miesięcy, zobowiązując się regulować opłaty w kwocie 191, 94 zł jednorazowo i 99 zł miesięcznie. W ocenie organu skoro istnieje możliwość wynajęcia pokoju w granicach możliwości finansowych, strona zawierając umowy winna liczyć się z koniecznością ich realizacji. Poza tym zważył, iż skoro utraciła ona kontakt socjalny, to nie służy jej żądana pomoc. Jeśli zaś chodzi o koszty założenia fundacji, to analizując sprawę ponownie w kierunku ewentualnego udzielenia pożyczki na ekonomiczne usamodzielnienie się, organ ten przyjął, iż pomoc w tym zakresie nie nosi cech zabezpieczenia niezbędnych potrzeb bytowych, poza tym nie mieści się w ramach pomocy uregulowanej w art. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Skoro nadto wnioskodawca został wyłączony z KIS, to w tej materii nie zachodzą przesłanki z art. 43 cytowanej ustawy.

Odwołania od tych decyzji nie odniosły skutku, gdyż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podzieliło ustalenia i rozważania poczynione przez organ I Instancji. W uzasadnieniach zaskarżonych następnie do sądu administracyjnego decyzji wskazano, ze przepis art. 39 ustawy o pomocy społecznej pozwala na przyznanie zasiłku celowego na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, przy czym decyzja w tej materii ma charakter uznaniowy. W przekonaniu Kolegium materiał dowodowy i jego ocena nie budzą zastrzeżeń, tym bardziej że wnioskodawca otrzymał 300 zł na cel mieszkaniowy. Wydatki na opłacenie Internetu i karty MPK nie stanowią natomiast wydatków z zakresu podstawowych potrzeb życiowych. Jeśli zaś chodzi o koszty założenia fundacji, to zdaniem Kolegium nie mieszczą się one w ramach wsparcia dla osób potrzebujących, przeto nie stanowią koniecznego dla utrzymania wydatku.

W skardze na powyższe decyzje do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie K. P., powołując się na trudną sytuację życiową, domagał się ich uchylenia. Podkreślił, że jego celem jest znalezienie zatrudnienia, w czym pomocny mu będzie Internet i udział w szkoleniach. Zapadłe decyzje uważał więc za wadliwe oraz poniżające i dyskryminujące go.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniach swych decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał skargę za niezasadną. W motywach zaskarżonego wyroku stwierdził, iż po myśli art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się o nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, jak i zaspokajanie ich niezbędnych potrzeb oraz umożliwienie bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc społeczna jest ukierunkowana na subsydiarność – ma charakter uzupełniający w stosunku do własnych możliwości wnioskodawców, nie może stanowić stałego źródła dochodu. Jak głosi art. 39 ust. 1 i 2 tej ustawy zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału, odzieży i innych wymienionych tamże kosztów. Decyzja w tej materii ma cechy decyzji uznaniowej, a ograny orzekające winny kierować się zarówno indywidualnymi okolicznościami dotyczącymi wnioskodawcy, jak i potrzebami wszystkich podopiecznych. Świadczenie to ma na celu zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. W tym kontekście podzielił wywody organu odwoławczego argumentujące stanowisko, wedle którego żądane w sprawie świadczenia nie mieszczą się w tych kryteriach. W związku z powyższym, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej: P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

W skardze kasacyjnej K. P. postulował uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego i przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu. Zarzucił mu naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj,:

- art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2005 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. polegające na zaniechaniu zbadania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny czy organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, co doprowadziło do uznania zapadłych w niej decyzji za zgodne z prawem,

- art. 141 § 4 P.p.s.a. polegające na pominięciu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przedstawienia jednoznacznej oceny stanu faktycznego i ograniczeniu się wyłącznie do przytoczenia ustaleń organu, co wykluczyło poprawną kontrolę legalności zaskarżonej decyzji,

- art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych w związku z art. 134 § 1 P.p.s.a. polegające na zaniechaniu przez Sąd I instancji zbadania czy doszło do pozbawienia skarżącego uprawnienia do wglądu do akt administracyjnych, co skutkowało niemożnością prostowania materiału dowodowego sprawy.

Zdaniem autora skargi kasacyjnej sprawa nie została jednoznacznie i dogłębnie wyjaśniona, a skoro Sąd Wojewódzki kwestii tej rzetelnie nie zweryfikował, to zaskarżony wyrok został oparty na niewłaściwych ustaleniach faktycznych. W konsekwencji czego dokonana przezeń kontrola legalności zaskarżonych decyzji była nieprawidłowa. Wyrok ten przeto nie powinien się ostać, tym bardziej, że jego uzasadnienie nie spełnia ustawowych wymogów, co utrudnia ocenę instancyjną. Podniesiono wreszcie, że Sąd meriti nie ustosunkował się do podnoszonych w toku postępowania twierdzeń o odmowie skarżącemu wglądu do akt administracyjnych. Dlatego kwestionowany wyrok został uznany za wadliwy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna pozbawiona jest usprawiedliwionej podstawy. Na wstępie należy zauważyć, iż stosownie do brzmienia art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest jej granicami, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Takich okoliczności w niniejszej sprawie nie stwierdzono. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Ścisłe związanie granicami skargi zostało powiązane z przymusem adwokackim, co powoduje, że Naczelny Sad Administracyjny nie jest władny oceniać innych zarzutów, niż wskazane w skardze kasacyjnej ani też dociekać intencji skarżących w razie ich niejasnego sformułowania.

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały uregulowane w art. 174 P.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący nadto wykazał istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie skargę kasacyjną oparto na podstawie naruszenia prawa procesowego. Jest ona chybiona. W jej ramach zarzuca się Sądowi I instancji nieprawidłową kontrolę legalności zaskarżonej decyzji, poprzez dokonanie niewłaściwych ustaleń faktycznych, nadto niezgodne z ustawą sporządzenie uzasadnienia wyroku i niedostrzeżenie naruszenia uprawnień strony do wglądu w akta administracyjne. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy wymagane przepisem art. 141 § 4 P.p.s.a, gdyż ujawniono w nim przebieg dotychczasowego postępowania, zarzuty skargi, stanowiska stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wbrew twierdzeniu skarżącego wynika zeń, że Sąd I instancji dokonał oceny legalności zaskarżonych decyzji, gdyż zbadał jej zgodność z przepisami prawa procesowego i prawa materialnego. Niekorzystny wynik tej kontroli nie może przemawiać za stanowiskiem o jej braku. Generalnie sądy administracyjne nie czynią ustaleń faktycznych, a tylko badają czy stan ustalony przez organy jest prawidłowy i znajduje oparcie w zebranym materiale dowodowym, nadto czy przeprowadzone dowody zostały poprawnie ocenione pod kątem ich wiarygodności. Sąd ten podzielił ustalenia dokonane przez organ, a miał ku temu podstawę, gdyż znajdują one oparcie w zebranych dowodach. Skarżący nie prezentuje okoliczności, które ten pogląd mogłyby obalić, w szczególności nie dowodzi istnienia innych dowodów, odmiennej treści, jak też błędnej oceny wiarygodności dowodów. Przykładowo w skardze kasacyjnej wskazuje tylko wadliwość ustalenia braku zaangażowania w poszukiwanie pracy. Jednakowoż Sąd meriti takiego twierdzenia nie przedstawił, zaś rzekome ustalenie tego faktu przez organ nie miało znaczenia dla wyniku sprawy. Prawdopodobieństwo nieprawidłowego ustalenia faktów, jak powiada autor skargi kasacyjnej, jest niewystarczające dla uznania za słuszny zarzutu w tej materii i nie może motywować konkluzji o naruszeniu przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Zatem z tego powodu nie mogło dojść do uchylenia zaskarżonej decyzji. Kasator nie zdołał wykazać trafności poglądu o uszczupleniu prawa skarżącego do czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym, zwłaszcza prawa wglądu w akta administracyjne. Jego twierdzenia w tej materii są gołosłowne, niezależnie do tego, że nie przekonał on, aby to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik spawy. Tymczasem tylko taki skutek uchybienia procesowego może doprowadzić do wzruszenia decyzji, a dalej ewentualnie wyroku. Nie jest wszak tak, że każdorazowo naruszenie tego uprawnienia powoduje taki efekt. Przede wszystkim nie wiadomo, jakie dowody czy ustalenia skarżący mógłby zakwestionować i czy miałyby one wpływ na dokonane w sprawie ustalenia faktyczne.

W konsekwencji tego należało przyjąć, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym trafnie przyjęto poprawność procedowania i zastosowania oraz wykładni przepisów prawa materialnego dokonane przez organy orzekające. Toteż zasadnie doszło do odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia. Skarga kasacyjna nie zdołała tego stanowiska skutecznie podważyć.

Z tych przyczyn została oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 P.p.s.a. W zakresie wynagrodzenia za świadczenie pomocy prawnej udzielonej z urzędu odesłać należy pełnomocnika skarżącego przed Sąd I instancji, albowiem tylko wojewódzkie sądy administracyjne uprawnione są do orzekania w tej materii. Utrwalony pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadza się na wykładni, zgodnie z którą orzeka on wyłącznie o kosztach postępowania między stronami, do zakresu którego nie należy owo wynagrodzenie należne od Skarbu Państwa.

-----------------------

1