Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2365/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-07-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rudnicka Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) NSA Marek Stojanowski Protokolant Agnieszka Kozik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lipca 2006 r. sprawy ze skargi [...] Bank [...] w W. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] lutego 1997 r. nr [...] w przedmiocie uwłaszczenia 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 1995 r. Nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3) zasądza na rzecz [...] Bank [...] w W. od Ministra Budownictwa kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt) złotych tytułem zwrotów kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I SA/Wa 2365/05

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 1997 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, po rozpatrzeniu odwołań: [...] w M. i [...] Bank [...] Oddział w M. od decyzji Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] sierpnia 1995 r. wydanej w przedmiocie uwłaszczenia Banku [...] w L. nieruchomością położoną w M. przy ul. [...] i oznaczonej jako działka nr [...], utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że Wojewoda [...]:

- stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Bank [...] w L. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w M. przy ul. [...] i oznaczonego jako działka nr [...] o pow. [...] m- oraz nabycia własności budynków znajdujących się na tym gruncie,

- odmówił stwierdzenia nabycia tych praw przez [...] Bank [...] w W. i przez [...] w W.

Od decyzji odwołania złożyli: [...] w M. i [...] Bank [...] w M., zarzucając nie ustalenie stanu faktycznego związanego z zarządem, a w tym nie wzięcie pod uwagę, iż zarządzenie nr [...] Prezesa [...] z dnia [...] lutego 1989 r. nie przekazuje jednostce całości mienia. Odwołujący podnosili także poniesienie znacznych nakładów inwestycyjnych na grunt i dlatego uważają, że winni być współużytkownikami wieczystymi gruntu i współwłaścicielami obiektów budowlanych.

Rozpoznając odwołania organ drugiej instancji podniósł, że z dniem 5 grudnia 1990 r. ustawodawca uwłaszczył te państwowe osoby prawne, które posiadały grunt w zarządzie. Dokumenty, które stwierdzają prawo zarządu są określone w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 marca 1993 r. (Dz. U. Nr 23, poz. 97). Jednym z nich jest wpis w księdze wieczystej potwierdzający prawo zarządu. Poniesienie nakładów inwestycyjnych i faktyczne korzystanie z nieruchomości lub jej części, a także ujęcie budynku w ewidencji środków trwałych nie oznaczają prawa zarządu.

Organ wskazał, że w księdze wieczystej KW [...] (wyciąg z grudnia 1989 r.) w dziale II wpisany jest [...] Bank [...], który nabył tę nieruchomość aktami notarialnymi z [...] maja 1970 r.

W wyciągu z księgi wieczystej, datowanym na [...] kwietnia 1991 r. w dziale II wpisany jest Bank [...] w L. Oddział w M., przy czym jako podstawę wpisu wymieniono (oprócz wniosku) zarządzenie nr [...] Prezesa [...].

Powierzchnia nieruchomości wynosiła [...] m- i skorygowana została następnie na [...] m-, co wynika z danych ewidencji gruntów.

Organ wskazał, że Sąd Wojewódzki w S. wyrokiem z dnia [...] października 1992 r. dokonał uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym i w dziale II księgi wieczystej nakazał dokonać wpisu "Skarb Państwa - w zarządzie Banku [...] w L. Oddział w M.". Wyrok ten uprawomocnił się [...] września 1993 r.

W ocenie organu odwoławczego sąd ocenił skutki zarządzenia nr [...] Prezesa [...] wyłącznie na rzecz jednostki uwłaszczeniowej, ustalając jej prawo zarządu w stosunku do całej nieruchomości.

Wyrok Sądu Wojewódzkiego w S., który uprawomocnił się [...] września 1993 r. i był podstawą wpisu do księgi wieczystej, nie został podważony i wiąże organy administracji.

Zdaniem organu drugiej instancji zgłaszane żądania innego odczytania zarządzenia nr [...] Prezesa [...], niż dokonał to sąd, przesłuchania świadków i wyprowadzania praw na rzecz [...] także z zarządzenia Prezesa [...] z dnia [...] października 1987 r., (które jak wynika z odwołania, dotyczyć miało przekazania majątku trwałego i nietrwałego, a więc bez przekazania gruntów) zmierzają w konsekwencji do podważenia istniejących orzeczeń sądowych, którymi organy administracji są związane. Organy te w postępowaniu uwłaszczeniowym nie mają żadnych uprawnień do kwestionowania orzeczeń sądowych.

Na powyższą decyzję skargę w terminie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła [...] Bank [...] Oddział w M.

Skarżąca zarzuciła, iż organ orzekający nie dokonał ustalenia stanu faktycznego związanego z zarządem sporną nieruchomością na dzień 5 grudnia 1990 r., a ograniczył się do powołania się na rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych, a następnie przyjął, że Bank [...] w L. [...] Oddział w M. sprawował "zarząd" nieruchomością, gdyż wynikło to z wpisu dokonanego na podstawie wyroku sądowego.

Ponadto skarżąca zarzuciła, że organ w sposób powierzchowny wykorzystał dokumenty, jakimi są zarządzenia Prezesa [...]:

- z dnia [...] października 1987 r., nr [...] w sprawie wydzielenia [...] z [...] i utworzenia [...],

- z dnia [...] lutego 1989 r., nr [...] w sprawie zadań i jednostek organizacyjnych przechodzących z [...] do [...] w L. oraz ustalenia innych spraw związanych z podjęciem działalności przez ten bank.

W konsekwencji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżąca podkreśliła, że rozpatrując odwołanie [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast nie wziął pod uwagę faktu, iż [...] Bank [...] utworzony został w roku 1987 i już wówczas zarządzał nieruchomością i czyni to do chwili obecnej, a Bank [...] zaistniał dopiero w roku 1989, co w niczym nie zmieniło statusu [...]. Po utworzeniu Banku [...] przejął on bowiem tylko, zgodnie z zarządzeniem Prezesa [...] nr [...] z dnia [...] lutego 1989 r. majątek trwały i nietrwały likwidowanej [...] placówki [...], po czym uzurpował sobie prawo zarządu nieruchomością.

W ocenie skarżącej fakt, że Sąd Wojewódzki w S. wyrokiem z roku 1982 orzekł o istnieniu zarządu [...], nie może stanowić, że zarząd ten istniał już w dniu 5 grudnia 1990 r., jako że wpis taki w księdze wieczystej wówczas nie istniał.

Zdaniem skarżącej, organ orzekający winien samodzielnie ustalić stan faktyczny istniejący na gruncie w dniu 5 grudnia 1990 r. wykorzystując zgromadzony w aktach materiał dowodowy oraz przesłuchując świadków - czego nie uczynił.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W toku postępowania sądowego nastąpiło przekształcenie [...] Banku [...] w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa pod nazwą [...] Bank [...] w W. (k. 205-211 akt sądowych, wypis z KRS), która to spółka poparła skargę.

Z kolei Bank [...] w L. został przejęty przez Bank [...] w W. (k. 237-287 akt sądowych wypis z KRS). Bank ten wniósł o oddalenie skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...] września 1998 r. zawiesił postępowanie sądowe do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie [...], toczącego się przed Sądem Rejonowym w M. w sprawie uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Powództwo zostało wniesione przez [...], a powód domagał się wpisania go w dziale II księgi wieczystej jako współzarządzającego sporną nieruchomością. Wobec tego, że postępowanie przed sądem powszechnym zostało prawomocnie zakończone umorzeniem postępowania, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia [...] grudnia 2005 r. podjął zawieszone postępowanie sądowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który z mocy art. 97 § 1 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sadów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1271 ze zm.) stał się właściwy do rozpoznania niniejszej sprawy zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna prowadzona jest nie tylko w płaszczyźnie materialnoprawnej (zbadania, czy organy wydając zaskarżoną decyzję nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy), lecz także w płaszczyźnie procesowej (np. zbadanie, czy zaskarżony akt nie jest dotknięty wadą, mająca istotny wpływ na wynik sprawy). Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji. Stosownie do treści art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej zwana ppsa"), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tak więc sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu nawet wówczas, gdy dany zarzut nie zostanie podniesiony w skardze.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, iż skarga jest na tyle zasadna, że zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji są przepisy art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm., zwaną dalej "ustawą). Przepis art. 2 ust. 1 ustawy stanowi m.in., że grunty stanowiące własność Skarbu Państwa, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa, stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Istotne jest więc dla uwłaszczenia, aby nieruchomość pozostawała w zarządzie w dniu 5 grudnia 1990 r.

W postępowaniu administracyjnym organy obydwu instancji nie wyjaśniły w sposób nie budzący wątpliwości powyższej kwestii, która ma kluczowe znaczenia dla wydania decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa. Z uzasadnień obydwu zaskarżonych decyzji wynika, że postępowanie dowodowe w tym zakresie zostało ograniczone do omówienia wyroku Sądu Wojewódzkiego w S. w przedmiocie uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Jednakże wyrok ten wydany był w dniu [...] października 1992 r., co oznacza, że odnosił się on do stanu prawnego i faktycznego aktualnego na tę datę. Stan prawny ustalony wyrokiem nie ma więc doniosłości prawnej dla uwłaszczenia z mocy prawa na dzień 5 grudnia 1990 r.

Ponadto w zaskarżonych decyzjach nie uwzględniono całokształtu materiału dowodowego, np. nie omówiono wypisu z księgi wieczystej z 1989 r., z której wynika, że w tej dacie w dziale II wpisany był [...] Bank [...]. Wprawdzie z wypisu z 1991 r. wynika, że figuruje tam już Bank [...], jednakże nie oznacza to stanu prawnego na datę 5 grudnia 1990 r. Uszła uwadze organów obydwu instancji dyspozycja przepisu § 3 w związku z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 marca 1993 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie (Dz. U. Nr 23, poz. 97 ze zm.), które wskazują, jakimi dokumentami lub w jaki inny sposób stwierdza się prawo do zarządu nieruchomością w postępowaniu uwłaszczeniowym. Stwierdzenie to następuje według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. (§ 3 rozporządzenia). Z kolei § 4 ust. 1 pkt 5) rozporządzenia wymienia jako jeden z dowodów potwierdzających prawo zarządu lub użytkowania nieruchomości wypis księgi wieczystej. Jednakże z wypisu tego musi wynikać stan prawny na dzień 5 grudnia 1990 r.

Postępowanie niniejsze nie wykazało w sposób nie budzący wątpliwości wypisami z księgi wieczystej, aby sporna nieruchomość pozostawała w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie Banku [...] w L. (obecnie jest to Bank P[...] w W.). Wobec powyższego nieuprawnione są wywody organów w przedmiocie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, gdyż wpis o zarządzie na rzecz [...] został uzgodniony wyrokiem Sądu z [...] października 1992 r.

Odnosząc się do spornej kwestii ustanowienia zarządu należy stwierdzić, że organy nie dokonały wnikliwej analizy zarządzeń Prezesa [...] z dnia [...] października 1987 r. oraz z dnia [...] lutego 1989 r. i ewentualnych skutków wejścia ich w życie dla przekazania mienia. Zarządzenie nr [...] Prezesa [...] z [...] lutego 1989 r. w sprawie zadań i jednostek organizacyjnych przechodzących z [...] do Banku [...] w L. stanowi w § 6 ust. 3, że tryb przekazania składników majątku trwałego i nietrwałego do Banku [...] określa załącznik nr [...] do zarządzenia. Z kolei z ust. 1 tego załącznika wynika, że składniki majątku będące w użytkowaniu oddziałów [...] podlegają wydzieleniu i przekazaniu do [...] na podstawie protokołów zdawczo-odbiorczych. Jednakże w aktach administracyjnych nie ma protokołów o przekazaniu nieruchomości. Z protokołu takiego powinno wynikać, jaka nieruchomość oznaczona numerem ewidencyjnym, w jakich granicach i wielkości powierzchni oraz gdzie położona, w jakim trybie i na jakiej podstawie prawnej zostaje przekazana Bankowi [...].

Załączona do akt administracyjnych karta ewidencyjna środków trwałych dotyczy jedynie budynków biurowo-mieszkalnych, garaży, ogrodzenia - według stanu na 1983 r. Nie ma w nim mowy o gruntach.

Zważyć należy, że organ odwoławczy odnosząc się do wniosku uwłaszczeniowego złożonego przez [...] Bank [...] (obecnie jest to [...] Bank [...] w W.) podniósł, że z zarządzenia Prezesa [...] z [...] października 1987 r. wynika jedynie przekazanie majątku trwałego i nietrwałego, "a więc bez przekazania gruntów" (k. 3 decyzji). Ponadto organy obydwu instancji wskazały, że z karty ewidencyjnej środków trwałych nie wynika, aby na podstawie tego zarządzenia wydzielono na rzecz [...] sporną nieruchomość.

Jednakże zwrócić uwagę należy, że zarządzenie nr [...] Prezesa [...] z [...] lutego 1989 r., tak samo jak zarządzenie z [...] października 1987 r. uregulowało przekazanie składników majątku stanowiącego środki trwałe i nietrwałe bez użycia pojęcia "grunty" czy "nieruchomości". To właśnie na zarządzenie nr [...] z dnia [...] lutego 1989 r. jako podstawę przekazania mienia, w tym spornego gruntu powoływał się Bank [...] we wniosku o uwłaszczenie. Wynika z tego, że organy tak samo brzmiącym regulacjom zarządzeń Prezesa [...] nadały inną treść znaczeniową.

Reasumując stwierdzić należy, że organy obydwu instancji nie wykazały dowodami, o których mowa w § 4 wyżej powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z 16 marca 1993 r., iż przedmiotowa nieruchomość pozostawała w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie Banku [...], a wobec tego, czy zaistniały przesłanki do uwłaszczenia określone w art. 2 ust 1, 2 i 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r.

Mając na względzie wszystkie powyżej omówione okoliczności, sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 152 i 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm..), orzekł jak w sentencji wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę organ przeprowadzi postępowanie z uwzględnieniem wskazań wynikających z niniejszego uzasadnienia.