Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 875/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2022-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 2a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200 w zw. z art. 205 par. 2.
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Armański po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2021 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz B. S. kwotę [...](czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 3 września 2021 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej też jako "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Ć. z dnia 10 sierpnia 2021 r. znak: [...], którą orzeczono o odmowie przyznania B. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem Z. R..

W ocenie organu odwoławczego, w niniejszej sprawie została spełniona pierwsza z przesłanek wymienionych w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) zwanej dalej "ustawą", dotycząca sytuacji osoby wymagającej opieki.

Odnosząc się do rozstrzygnięcia podjętego przez organ pierwszej instancji Kolegium wyjaśniło, że w wyroku z dnia 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. K [...] Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W konsekwencji Kolegium podkreśliło, że organ pierwszej instancji odmawiając przyznania skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia ze względu na fakt, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 25 roku życia dopuścił się uchybienia prawa materialnego, gdyż nie wziął pod uwagę treści ww. wyroku i wydał decyzję w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną.

Organ odwoławczy podniósł jednak, że kwestią sporną wymagającą ustalenia w niniejszej sprawie pozostaje możliwość pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przez córkę w sytuacji, gdy jest osoba, tj. małżonka osoby niepełnosprawnej, na której ciąży obowiązek alimentacyjny w bliższej kolejności i nie legitymuje się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Kolegium podkreśliło, że osoba wymagająca opieki - Z. R. pozostaje w związku małżeńskim z W. R., która posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Wskazało, że w oświadczeniu z dnia 6 sierpnia 2021 r. skarżąca podała, iż jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad tatą, gdyż mama (90 lat) jest w trakcie leczenia onkologicznego po mastektomii piersi, ma kłopoty z równowagą i poruszaniem się, jest pod opieką lekarza pierwszego kontaktu (nadciśnienie tętnicze), lekarza diabetologa - cukrzyca 2 stopnia i sama potrzebuje często pomocy skarżącej przy podstawowych czynnościach. Do akt sprawy dołączono zaświadczenie lekarskie

z dnia 5 sierpnia 2021 r., z którego wynika w szczególności, że W. R. wymaga stałego leczenia farmakologicznego i stałej opieki osób innych (niesamodzielna).

[...] Kolegium podniosło, że ponieważ problemy z oceną stanu zdrowia osoby zobowiązanej do sprawowania opieki, mogą pojawiać się w każdej sprawie dotyczącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, to odmienna niż literalna wykładnia art. 17 ust. 1a ustawy nie powinna mieć miejsca. Stanowisko w tym zakresie Kolegium poparło linią orzeczniczą sądów administracyjnych, zgodnie z którą sztywne przyjęcie, że tylko osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zwolniona ze sprawowania opieki, jest jasne, nie sprawia trudności interpretacyjnych, a przez to nie doprowadzi do sytuacji, że w dwóch różnych sprawach administracyjnych, podobne stany faktyczne będą inaczej ocenione.

Kolegium wskazało, że w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy został zawarty ściśle określony katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zakreślony m.in. przesłanką pozostawania osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby będącej pod jej opieką. Ustawodawca uznał więc, że jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia jest to, że opiekę wykonuje osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym.

Wobec powyższego organ odwoławczy podniósł, że skoro W. R. jest osobą chorą, wymagającą opieki innych osób, to powinna podjąć stosowne kroki w celu uzyskania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (ww. legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym przeszło 4 lata temu). Wówczas wypełnione zostałyby przesłanki określone w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Ustawodawca nie przewidział bowiem możliwości zamiennego stosowania zaświadczenia lekarskiego z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Reasumując Kolegium stwierdziło, że ciążący w pierwszej kolejności na małżonce chorego obowiązek alimentacyjny nie przeszedł na córkę, przez co skarżąca nie spełnia warunków do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Organ odwoławczy dodał, że w niniejszej sprawie nie jest kwestionowany fakt opieki skarżącej nad ojcem - Z. R.. Podniósł jednak, że przepisy ustawy w sposób jednoznaczny określają przesłanki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie pozostawiając organom w tym zakresie żadnej uznaniowości - ustawa ta nie reguluje kwestii opieki nad niepełnosprawnym i nie obliguje do sprawowania takiej opieki żadnego z członków rodziny. Ustala natomiast w sposób precyzyjny, które z osób sprawujących opiekę i po spełnieniu jakich przesłanek, mogą otrzymać rekompensatę finansową ze strony państwa za rezygnację z zatrudnienia lub podjęcia pracy w celu sprawowania takiej opieki.

Skargę na powyższą decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniosła B. S., zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1) art. 17 ust. 1a w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy skarżąca, jako spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, nie podlega pod regulację tego przepisu, zaś wprost pod normę art. 17 ust 1 pkt 4 ustawy, a co za tym idzie organ w sposób nieuprawniony dokonał oceny spełnienia warunków przewidzianych art. 17 ust. 1a ustawy;

2) art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy w zw. z art. 132, art. 27 i art. 23 k.r.o., poprzez uznanie, że skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, z uwagi na fakt, iż nie zaktualizował się jej obowiązek alimentacyjny wobec chorego ojca, w związku z czym to małżonka chorego winna jest sprawować nad nim opiekę, pomimo, że w toku postępowania organ ustalił, iż małżonka chorego jest również osobą schorowaną, wymagającą opieki innych osób i legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a co za tym idzie nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, co w realiach sprawy winno skutkować bezspornym uznaniem, że małżonka chorego, zarówno ze względów zdrowotnych, jak i wieku, nie jest zdolna do sprawowania tejże opieki, w związku z czym to na skarżącej ciąży obecnie obowiązek alimentacyjny wobec chorego i jest ona jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad ojcem;

3) art. 17 ust.5 pkt 2 lit. a ustawy, poprzez jego błędną wykładnię, sprzeczną z ratio legis ustawy oraz naruszającą wartości konstytucyjne, w tym w szczególności zasadę ochrony rodziny i zapewnienia rodzinie w uzasadnionych przypadkach prawa do szczególnej pomocy ze strony władzy publicznej, tj. uznanie, że dopiero uzyskanie przez małżonkę chorego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności spowoduje wypełnienie przesłanek warunkujących przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy małżonka chorego nie może sprawować opieki z przyczyn obiektywnych, zaś rzeczywista niemożność sprawowania opieki, w braku orzeczenia niepełnosprawności o jej znacznym stopniu, wykazana być może innymi dowodami.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła również naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez niezebranie i nierozważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy - które to naruszenie skutkowało błędnym uznaniem przez organ, że ciążący w pierwszej kolejności na małżonce chorego obowiązek alimentacyjny nie przeszedł na Skarżącą przez co nie spełnia ona warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo iż małżonka chorego jest niezdolna do sprawowania opieki nad chorym oraz sama wymaga takiej opieki, w związku z czym Skarżąca jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad chorym, przez co spełnia wszelkie wymagania celem uzyskania w/w świadczenia pielęgnacyjnego;

2) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji, podczas gdy w postępowaniu przed tym organem doszło do naruszenia przepisów postępowania oraz pozostały w sprawie kwestie wymagające wyjaśnienia.

W uzasadnieniu skargi jej autorka przedstawiła argumentację na poparcie postawionych zarzutów, w oparciu o które wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Jednocześnie zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Kontrolowana sprawa została na tej podstawie rozpoznana w trybie uproszczonym.

Rozpatrując skargę w ramach powyżej zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia decyzji organów obu instancji orzekających w sprawie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, jak również decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, stanowiły przepisy art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst. jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 111) powoływanej dalej jako "ustawa".

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zasadnie przyjął organ odwoławczy, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K [...], przepis art. 17 ust. 1b ustawy uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem powyższego wyroku TK nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku, gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej.

W związku z powyższym, Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że przepis ten nie mógł stanowić podstawy do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia w przedmiotowej sprawie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przy czym świadczenie pielęgnacyjne, w myśl art. 17 ust. 1a ww. ustawy, przysługuje osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy do negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zalicza pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest jednak stanowisko o potrzebie celowościowej i systemowej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy w przypadkach, gdy zastosowanie przy jego interpretacji jedynie wykładni gramatycznej prowadzi do wniosków, które nie dają się pogodzić z zasadami konstytucyjnymi.

Jak celnie wyjaśnił to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlk. (wyrok z dnia 22 września 2021 r., sygn. akt II SA/Go [...], lex nr 3228859), sądy zajęły stanowisko, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować. Powyższe wyprowadzano, interpretując przepis art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy łącznie z odpowiednimi przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23, art. 27 i art. 130 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 ze zm.). Składy orzekające uznawały, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli. Chodzi głównie o takie sytuacje, gdy zobowiązany do sprawowania opieki współmałżonek ze względu na stan zdrowia czy wiek nie jest zdolny tej opieki wykonywać, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Należy bowiem mieć na uwadze, że obowiązek sprawowania opieki stanowiący element obowiązku alimentacyjnego, ze względu na który ustala się krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (w dalszej i bliższej kolejności), nie ogranicza się wyłącznie do osobistych starań, ale może przybrać formę świadczeń pieniężnych. Oznacza to, że jeśli małżonek niepełnosprawnego nie może lub nie chce sprawować nad nim osobistej opieki, ale jest w stanie (np. pozostając w zatrudnieniu) wspomagać go finansowo i opłacać tę opiekę - należy uznać, że w taki sposób, obiektywnie oceniając, może, a nawet powinien obowiązek swój realizować. Natomiast gdy obiektywnie nie może tej opieki sprawować w jakikolwiek sposób, a czyni to krewny uprawniony (najczęściej zstępny) - nie powinien on tracić uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego.

W rzetelnie przeprowadzonym postępowaniu dowodowym zachodzi możliwość wykazania obiektywnego braku zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem, natomiast ocena nie może być dorozumiana i interpretowana liberalnie (vide wyroki w sprawach o sygn. akt: I OSK [...] z dnia 23 maja 2013r., I OSK [...] z dnia 20 września 2013 r., II SA/Ke [...] z dnia 13 marca 2014r., II SA/Bk [...] z dnia 4 kwietnia 2013 r., II SA/Ol [...] z dnia 22 stycznia 2013 r., IV SA/Po [...] z dnia 14 sierpnia 2013 r. i inne, dostępne na stronie: [...]).

Sądy administracyjne dopuściły zatem możliwość wykładni celowościowej powołanych przepisów, uwzględniając stanowisko Trybunału Konstytucyjnego.

W wyroku z dnia 18 lipca 2008r. w sprawie P [...] Trybunał uznał, że brzmienie art. 17 ust. 1 ustawy w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, narusza zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). Zmiana polegała na poszerzeniu kręgu uprawnionych do świadczenia o wszystkie osoby rezygnujące z pracy z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą, wobec której mają obowiązek alimentacyjny. Z uwagi jednak na to, że pozytywne skutki powyższej zmiany ograniczało brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy (w którym jako negatywną przesłankę przyznania tego wsparcia wymieniono pozostawanie przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim) Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z dnia 1 czerwca 2010 r. w sprawie S [...] przedstawił Sejmowi uwagi dotyczące niezbędności działań ustawodawczych, zmierzających do zapewnienia spójności zasad przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych (OTK-A [...]/54). W wyniku tego postanowienia ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212) dokonano nowelizacji wskazanego przepisu. W obecnym brzmieniu, obowiązującym od dnia 14 października 2011 r., wyklucza on przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, jeśli jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 2010 r. w sprawie P [...] wskazano, że "osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane jednakowo, jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają. Obydwie kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich" (OTK-A [...]/53). Z powyższego wynika, że sygnalizując władzy ustawodawczej potrzebę wprowadzenia zmian w art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy Trybunał Konstytucyjny wskazywał, aby w wyniku nowelizacji z kręgu osób uprawnionych do świadczenia nie były wykluczone osoby ubiegające się o świadczenie na niepełnosprawnego małżonka, jeśli jego współmałżonek faktycznie nie jest w stanie takiej opieki sprawować.

Z kolei w uzasadnieniu wyroku w sprawie sygn. akt I OSK [...], NSA stwierdził, że przełamanie rezultatów językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy jest konieczne, aby treść norm prawnych regulujących sprawy świadczeń pielęgnacyjnych była zgodna z konstytucyjnymi zasadami praworządności oraz ochrony i poszanowania więzi rodzinnych i zasadny jest wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy przed nowelizacją, jak i po nowelizacji, nie należy interpretować zgodnie z jego literalną treścią, lecz z uwzględnieniem wykładni celowościowej przy uwzględnieniu wartości wynikających z art. 18 i 32 Konstytucji RP, tj. równości wobec prawa oraz ochrony małżeństwa i dobra rodziny. Nie można bowiem zaakceptować takiego rozumowania, według którego, gdy stan zdrowia obydwojga małżonków uniemożliwia im bycie dla siebie wzajemnie oparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą - a jednocześnie również mają obowiązek sprawować nad nimi opiekę - nie mogą uzyskać świadczenia, mimo że mogliby być do niego uprawnieni. Nie znajduje uzasadnienia kwestionowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi, wobec których są zobowiązane do alimentacji, jeśli niepełnosprawni pozostają w związku małżeńskim z osobą faktycznie (z uwagi na stan zdrowia lub wiek) niezdolną do zapewnienia im niezbędnej opieki, nawet nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W konsekwencji skład Sądu orzekający w tej konkretnej sprawie uważa, że rozstrzygnięcie o zasadności wniosku córki osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem zależy od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę jest zdolna sprawować współmałżonka tego rodzica, czyli matka skarżącej, a nie wyłącznie od ustalenia, że niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wprawdzie systemowa i celowościowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy wykracza poza językowe brzmienie przepisu, to jednak szersza wykładnia uzasadniona jest w okolicznościach tego konkretnego przypadku koniecznością takiego odczytywania norm prawnych, aby ich treść nie pozostawała w sprzeczności z Konstytucją RP. Należy bowiem zauważyć, a wynika to z akt niniejszej sprawy, że matka skarżącej - W. R. jest osobą ciężko chorą. Na datę orzekania przez organy legitymowała się ona orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia 6 czerwca 2017 r., zgodnie z którym została zaliczona do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na stałe. Z orzeczenia tego wynika, że W. R. jest osobą, która wymaga konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające jej funkcjonowanie, a także wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki.

Nadto z przedłożonego przez skarżącą zaświadczenia lekarskiego z dnia

5 sierpnia 2021 r. wynika, że W. R. jest po operacji onkologicznej, w stanie po chemioterapii i wymaga stałego leczenia farmakologicznego oraz stałej opieki osób innych, jako niesamodzielna.

Wreszcie, zauważyć należy, że małżonka osoby wymagającej opieki - W. R. z dniem 17 października 2021 r. ukończyła 90 rok życia. Tymczasem w art. 16 ust. 1 ustawy, w odniesieniu do zasiłku pielęgnacyjnego ustawodawca wskazał, że świadczenie to - w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby przyznaje się w związku z jej niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jednocześnie w art. 16 ust. 2 pkt 3 ustawy za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji ustawodawca uznał wprost osobę, która ukończyła 75 lat. Stąd już sam fakt ukończenia przez W. R. 90 lat, w zgodzie z przyjętym przez ustawodawcę w powołanych wyżej przepisach kryterium wieku, wskazuje, że może być ona osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji.

Przywołane okoliczności wskazują, że W. R. nie może sprawować stałej opieki nad mężem Z. R. z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niej i od jej woli, uzasadnionych jej stanem zdrowia oraz podeszłym wiekiem. To powoduje, że w razie ustalenia przez organy, że również z uwagi na swoją sytuację materialną W. R. nie jest w stanie zapewnić prawidłowej opieki dla swojego męża świadczonej przez osobę trzecią, niezbędne stanie się uwzględnienie przedstawionej przez Sąd wykładni przepisów prawa i uwzględnienie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli opiekę taką sprawuje nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym Z. R. jego córka.

Bez wątpienia organy obu instancji wydały kwestionowane skargą decyzje z całkowitym pominięciem okoliczności stanu zdrowia i wieku W. R. - potwierdzonego dokumentacją lekarską, jak również nie poczyniły ustaleń faktycznych dotyczących sytuacji materialnej matki skarżącej w aspekcie możliwości opłacenia opieki ze strony osób trzecich.

Akceptując powyższy sposób wykładni Sąd zaznacza jednocześnie, że odstępstwo od literalnego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy traktować należy jako wyjątek od reguły, znajdujący zastosowanie w jednostkowym przypadku i konkretnej sprawie na bazie danego stanu faktycznego.

Z tych powodów Sąd w punkcie I sentencji wyroku uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję organu pierwszej instancji, działając na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, kierując się art. 153 p.p.s.a., zadaniem organów będzie uwzględnienie przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz skarżącej okoliczności wynikających z dokumentacji lekarskiej o stanie zdrowia W. R., ze szczególnym uwzględnieniem jej wieku i możliwości finansowych potrzebnych do zapewnienia mężowi odpowiedniej opieki. Stwierdzenie braku możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego przez W. R. będzie znosić negatywną przesłankę przyznania świadczenia z art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy na równi z orzeczeniem o ustaleniu znacznego stopnia niepełnosprawności.

O kosztach postępowania orzeczono jak w punkcie II sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.