Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1950/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2020-03-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 marca 2020 r. sprawy ze skargi M.B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w G. z dnia 16 września 2019 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Organ egzekucyjny – Naczelnik Urzędu Skarbowego (dalej w skrócie zwany Naczelnikiem lub organem pierwszej instancji) prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku M.B. na podstawie zagranicznych tytułów wykonawczych z dnia 30 sierpnia 2018 roku.

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego Naczelnik zawiadomieniem z dnia 5 października 2018 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w "A" S.A. Dłużnik zajętej wierzytelności otrzymał zawiadomienie w dniu 5 października 2018 r., a wydruk zawiadomienia wraz z odpisem tytułów wykonawczych doręczono M.B. w dniu 8 października 2018 r., w siedzibie Urzędu Skarbowego.

Pismami z dnia 8 października 2018 r. M.B. wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego wraz z wnioskiem o zawieszenie postępowania egzekucyjnego i jego umorzenie. Jako podstawę zarzutów wskazał niedopuszczalność egzekucji oraz zastosowanego środka egzekucyjnego (art. 33 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – dalej w skrócie zwanej u.p.e.a.), zastosowania zbyt uciążliwego środka w postaci zajęcia nieruchomości (art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a.), prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny (art. 33 § 1 pkt 9 u.p.e.a.), niespełnienie przez zagraniczne tytuły wykonawcze wymogów wynikających z art. 102 o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a.).

Postanowieniem z dnia 22 października 2018 r. Naczelnik uznał wniesione zarzuty za nieuzasadnione.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej w skrócie zwany Dyrektorem lub organem odwoławczym) postanowieniem z dnia 7 grudnia 2018 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

Pismem z dnia 27 marca 2019 r. M.B. złożył wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika, w oparciu o przesłanki z art. 59 § 1 pkt 1, 2, 3, 4 i 7 u.p.e.a.

Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2019 r. Naczelnik odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpoznania wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezprzedmiotowość.

W dniu 10 czerwca 2019 r. Dyrektor wydał postanowienie, którym uchylił rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Postanowieniem z dnia 17 lipca 2019 r. Naczelnik odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o zagraniczne tytuły wykonawcze.

Po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez stronę Dyrektor postanowieniem z dnia 16 września 2019 r. uchylił postanowienie organu pierwszej instancji w części, w jakiej organ ten ocenił przesłanki: śmierci zobowiązanego, dopuszczalności egzekucji administracyjnej, dopuszczalności zastosowania środka egzekucyjnego oraz umorzenia postępowania na wniosek wierzyciela i w tym zakresie umorzył postępowanie a w pozostałym zakresie postanowienie organu pierwszej instancji utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że w okolicznościach sprawy brak było podstaw do merytorycznego rozpoznania przesłanek wskazanych w treści art. 59 § 1 pkt 6, 7 i 9 u.p.e.a. dlatego w tym zakresie zachodziła konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia i umorzenia postępowania w tej części. Jak zauważył organ, w postanowieniu Naczelnika z 22 października 2018 r. poddane zostały ocenie zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. Tymczasem w złożonym wniosku o umorzenie postępowania strona nie podniosła żadnych nowych okoliczności, które nie byłyby już przedmiotem wcześniejszego badania przez organ egzekucyjny.

Zdaniem organu brak było także podstaw do oceny przesłanek określonych w art. 59 § 1 pkt 6 i pkt 9 u.p.e.a. bowiem we wniosku o umorzenie postępowania M.B. takich przesłanek nie sformułował. Organ odwoławczy podzielił przy tym stanowisko organu pierwszej instancji co do oceny przesłanek błędu co do osoby zobowiązanego (art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) oraz braku doręczenia zobowiązanemu upomnienia (art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a.). Dyrektor stwierdził, że skoro w treści zagranicznych tytułów wykonawczych wskazane zostały dane M.B., jako identyfikujące zobowiązanego, a tytuły te sporządzono na podstawie wniosku o podjęcie środków odzyskiwania wierzytelności, wystosowanego przez administrację norweską, to brak jest podstaw do przyjęcia, że wystąpił błąd co do osoby zobowiązanego. Organ odwoławczy wskazał ponadto, że przepisów dotyczących obowiązku doręczenia upomnienia przed wszczęciem egzekucji nie stosuje się do egzekucji należności pieniężnych państwa członkowskiego lub państwa trzeciego, o których mowa w art. 2 ustawy o wzajemnej pomocy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M.B. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., art. 59 § 1 pkt 1, 2, 3, 4, 7 u.p.e.a., art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

Uzasadniając postawione zarzuty skarżący stwierdził, że postanowienie Dyrektora z dnia 16 września 2019 r. zostało wydane przedwcześnie albowiem postępowanie zażaleniowe z wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego powinno zostać zawieszone do czasu prawomocnego zakończenia postępowania sądowego dotyczącego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowań egzekucyjnych oraz postępowania ze skargi na postanowienie Dyrektora z dnia 10 czerwca 2019 r.

Zdaniem strony zaskarżone postanowienie jest wadliwe, albowiem Dyrektor powinien uchylić je w całości, a nie jak to uczynił, jedynie w cześci. Skarżący zarzucił również, że organ odwoławczy nie odniósł się prawidłowo do wszystkich przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Wnoszący skargę stwierdził dalej, że nie jest osobą zobowiązaną, nie posiada zadłużenia w kwotach wynikających z zagranicznych tytułów wykonawczych, nie otrzymał żadnej decyzji, z której wynikałoby zadłużenie a przepisy prawa nie zobowiązywały go do uiszczania zobowiązań wynikających z wystawionych tytułów wykonawczych. Zwrócił także uwagę, że przed wszczęciem egzekucji nie otrzymał upomnienia ani wezwania do zapłaty.

M.B. podniósł, że egzekucja jest niedopuszczalna z uwagi na wykonanie wszystkich zobowiązań, które na nim ciążyły a ponadto są to zobowiązania przedawnione. Brak było również podstaw do obciążania zobowiązanego kosztami wynikającymi z pierwotnego tytułu wykonawczego. Zdaniem strony z naruszeniem art. 80 § 3 u.p.e.a. zastosowano środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Ponadto strona stwierdziła, że organ egzekucyjny nie przedstawił zobowiązanemu prawidłowego odpisu pierwotnego tytułu wykonawczego ani dowodu jego doręczenia przez wierzyciela. Wnoszący skargę zarzucił też, że kwoty wynikające z zawiadomienia o zajęciu wierzytelności różnią się od kwot wskazanych w tytule wykonawczym.

Dyrektor w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przechodząc do oceny zaskarżonego postanowienia, na wstępie należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 59 § 3 u.p.e.a., w przypadkach, o których mowa w § 1 i 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4 (jeśli zgłoszone zarzuty okazały się uzasadnione), a postanowienie w tym przedmiocie wydaje się na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu (art. 59 § 3 i 4 u.p.e.a.).

Uwzględniając powyższe przepisy wyjaśnić należy, że przyczyny umorzenia postępowania, wskazane w treści art. 59 § 1 u.p.e.a. są w znacznej części również podstawami zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej przez zobowiązanego na podstawie art. 33 u.p.e.a. (por. Egzekucja administracyjna w praktyce L. Klat Wiertel s. 153). W związku z tym, częściowym "dublowaniem" się podstaw do wniesienia zarzutów i wniosku o umorzenie postępowania w doktrynie zwraca się uwagę, że co prawda żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego może być wniesione przez zobowiązanego w każdym czasie w toku postępowania egzekucyjnego, to jednak nie można skutecznie występować po upływie terminu do wniesienia zarzutów z art. 33 § 1 u.p.e.a. z żądaniem umorzenia postępowania, powołując się na okoliczności, które zobowiązany mógł podnosić wyłącznie w zarzutach, albo które podniósł w zarzutach, ale zarzuty te nie zostały uwzględnione (por. P. Pietrasz Postępowanie egzekucyjne w administracji Komentarz s. 278).

Powyższe uwagi dotyczące zbieżności przesłanek wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym i wniosku o umorzenie postępowania należy uznać za istotne z punktu widzenia rozpatrywanej sprawy.

Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że kwestia zarzutów wniesionych przez M.B., a dotyczących dopuszczalności egzekucji administracyjnej i zastosowanego środka egzekucyjnego (art. 33 § 1 pkt. 6 u.p.e.a.) została już rozstrzygnięta w postanowieniu Naczelnika z dnia 22 października 2018 r., utrzymanego w mocy postanowieniem Dyrektora z dnia 7 grudnia 2018 r. Naczelnik poddał już ocenie zgłoszony na podstawie art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej i zastosowanego środka egzekucyjnego, uznając je za nieuzasadnione.

Tymczasem skarżący składając wniosek o umorzenie postępowania w istocie dochodził ponownego rozpoznania kwestii już rozstrzygniętych w postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów i co więcej, nie wskazując na zmianę stanu faktycznego, jak i prawnego, domagał się ponownego ich rozpoznania. Jako podstawę wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego po raz kolejny wskazał bowiem na niedopuszczalność egzekucji administracyjnej oraz zastosowanego środka egzekucyjnego, nie przedstawiając jednak na tę okoliczność żadnych nowych dowodów, ani nie wspierając tych zarzutów odmienną niż dotychczas argumentacją. Również organ nie stwierdził wystąpienia nowych faktów skutkujących koniecznością ponownego merytorycznego badania tożsamych przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego, które zostały przez zobowiązanego zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a., a następnie w oparciu o art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a.

Jak trafnie wskazał organ odwoławczy, ponowne rozpoznanie sprawy w trybie art. 59 u.p.e.a. było niedopuszczalne, co w konsekwencji zobowiązywało organ w zgodzie z treścią art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 127 § 2 i art. 144 k.p.a. do uchylenia postanowienia organu egzekucyjnego pierwszej instancji w części i w tym zakresie umorzenia postępowania.

Na marginesie Sąd wskazuje, że rozstrzygnięcie Dyrektora z dnia 7 grudnia 2018 r. w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego, zostało poddane kontroli sądu administracyjnego. Skarga strony na to postanowienie została jednak odrzucona postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 maja 2019 r. (sygn. akt I SA/Gd 743/19) z uwagi na uchybienie terminowi do wniesienia tego środka zaskarżenia. Postanowienie Sądu stało się prawomocne z dniem 15 sierpnia 2019 roku.

Sąd zgadza się z organem odwoławczym co do tego, że brak było również podstaw do dokonania przez organ egzekucyjny oceny przesłanek określonych w art. 59 § 1 pkt 6 u.p.e.a. (tj. przesłanki dot. śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego) oraz w art. 59 § 1 pkt 9 tej ustawy (tj. przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela), albowiem strona we wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego takich przesłanek nie formułowała. Jednocześnie organ z urzędu nie stwierdził wystąpienia tych okoliczności, co mogłoby uzasadniać umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Prawidłowo organ odwoławczy rozstrzygnął również, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym wystąpił błąd co do osoby zobowiązanego. Zgłoszenie tego zarzutu nie może zmierzać do ustalania osoby zobowiązanego, a sprowadzać powinno się do formalnej kontroli tożsamości osoby, wobec której prowadzi się egzekucję w celu stwierdzenia, czy w orzeczeniu nakładającym obowiązek wskazano tę samą osobę (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 11 października 2017 r., sygn. I SA/Ol 35417, LEX oraz wyrok WSA w Gdańsku z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. I SA/Gd 1720/17, LEX). Nie zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego, jeżeli zobowiązany kwestionuje zasadność nałożenia na niego obowiązku.

W niniejszej sprawie, w treści zagranicznych tytułów wykonawczych z dnia 30 sierpnia 2018 r. wskazane zostały prawidłowe dane M.B., jako dane identyfikujące zobowiązanego, zaś tytuły te sporządzono na podstawie wniosku o podjęcie środków odzyskiwania wierzytelności, wystosowanego przez administrację norweską. Podniesiony zarzut należy uznać zatem za niezasadny.

Odnosząc się natomiast do zarzutu dotyczącego braku uprzedniego doręczenia upomnienia, Sąd potwierdzając słuszność argumentacji organów, że zarzut ten również nie zasługuje na uwzględnienie wskazuje, że zgodnie z art. 15 § 3a u.p.e.a., przepisów art. 15 § 1 - 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dot. obowiązku doręczenia upomnienia przed wszczęciem egzekucji, nie stosuje się do egzekucji należności pieniężnych państwa członkowskiego lub państwa trzeciego, o których mowa w art. 2 ustawy o wzajemnej pomocy.

Za nieuzasadniony należy także uznać zarzut braku zawieszenia postępowania toczącego się na skutek zażalenia wniesionego na postanowienie Naczelnika o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego. W ocenie Sądu organ nie był uprawniony do zawieszenia postepowania na podstawie powoływanego w skardze art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Przepis k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej zawiesza postępowanie gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. W doktrynie i orzecznictwie wyrażony został pogląd, który Sąd w sprawie niniejszej podziela, że w postępowaniu egzekucyjnym nie można zastosować przesłanki zawieszenia postępowania określonej w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w związku z wystąpieniem zagadnienia wstępnego. Przewidziane w treści art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. odesłanie do przesłanek zawieszenia postępowania egzekucyjnego zawartych w innych ustawach, dotyczy uregulowań szczególnych, nie zaś uregulowań zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Przepis art. 18 ustawy egzekucyjnej odsyła do stosowania przepisów k.p.a., to jednak istotny jest zakres i sposób stosowania przepisów tej ustawy –"odpowiednio". Odpowiednie stosowanie oznacza, że niektóre z jego postanowień znajdą zastosowanie wprost, inne stosować należy z modyfikacjami, a jeszcze inne w ogóle nie będą miały zastosowania. Przepisy k.p.a. na gruncie postępowania egzekucyjnego mogą być stosowane jedynie uzupełniająco w przypadkach, gdy regulacja ustawy egzekucyjnej okaże się niekompletna. Tak więc, skoro ustawa egzekucyjna zawiera samodzielne, charakterystyczne dla tego postępowania, przesłanki jego zawieszenia, wskazane w przepisach art. 56, to brak jest podstaw do stosowania w zakresie instytucji zawieszenia postępowania egzekucyjnego przepisów art. 97 k.p.a. (por. komentarze do art. 56 u.p.e.a.: Piotra Marka Przybysza, Piotra Pietrasza, program Lex, wyroki: NSA z 24 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2101/10, WSA w Gliwicach z 8 października 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 376/14, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Końcowo należy wskazać, że organy, wbrew zarzutom skargi nie naruszyły przepisów postępowania, zwłaszcza art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Brak akceptacji strony dla zaprezentowanego przez organ odwoławczy stanowiska zawartego w zaskarżonym postanowieniu, nie jest równoznaczny z naruszaniem wskazanych przepisów.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 151 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) skargę jako nieuzasadnioną oddalił.