Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 873/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2016-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 75, art. 76, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 10 ust. 5 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity
article: art. 8
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Protokolant Referent Marzena Okoń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi E. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. nr [...].


UZASADNIENIE

Sygn. akt II SA/Lu [...]

U Z A S A D N I E N I E

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2015 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. P. z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] odmawiającą przyznania E. F. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad synem F. w okresie korzystania z urlopu wychowawczego.

Rozstrzygnięcie powyższe zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] Prezydent Miasta B. P. przyznał E. F. zasiłek rodzinny na dziecko F. F., na okres od dnia [...] stycznia 2014 r. do dnia [...] października 2014 r.

We wniosku z dnia [...] marca 2015 r. E. F. zwróciła się do Urzędu Miasta B. P. o ustalenie prawa do dodatku do zasiłku rodzimego z tytułu opieki nad dzieckiem (synem F.) w okresie korzystania z urlopu wychowawczego.

Decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] organ pierwszej instancji odmówił przyznania wnioskodawczyni żądanego dodatku. Decyzja ta została następnie uchylona decyzją kasacyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2014 r. nr [...]

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. , nr [...] raz jeszcze odmówił przyznania E. F. wnioskowanego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że powodem odmowy przyznania stronie wnioskowanego świadczenia jest przesłanka negatywna, wyłączająca prawo do dodatku. Z ustaleń organu wynika, że E. F. bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego pozostawała w stosunku pracy przez okres krótszy niż 6 miesięcy, a mianowicie po ustaniu stosunku pracy w Spółce z o.o. A. P., do dnia nabycia prawa do urlopu wychowawczego, czyli od [...] grudnia 2012 r. do dnia [...] lutego 2013 r., tj. do urodzenia dziecka, miała przerwę w zatrudnieniu. W ocenie organu świadczy o tym okoliczność, iż w tym okresie E. F. była ubezpieczona nie z tytułu umowy o pracę zawartej z matką, prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwą "C. K. P. M. F.", ale jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą. Z tego tytułu pobierała ona ponadto zasiłek macierzyński z ZUS, do którego prawo mogą nabyć - jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z [...] kwietnia 2012r. sygn. akt I UK [...] - tylko osoby niebędące pracownikiem. Umowa o pracę z bliskim członkiem rodziny (np. małżonkiem lub dziećmi własnymi) przebywającym we wspólnym gospodarstwie domowym, zgodnie z przepisami ustawy z dnia [...] października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, traktowana jest jako współpraca przy prowadzeniu działalności gospodarczej. Mając na względzie tezy wyroku Sądu Najwyższego organ pierwszej instancji analogicznie ocenił status zawodowy E. F. w oparciu o ustawę o świadczeniach rodzinnych i przyjął, że umowa o pracę zawarta z matką nie świadczy o jej statusie jako pracownika, a co za tym idzie, że zachodzi przesłanka negatywna określona w art. 10 ust. 5 pkt 2 ww. ustawy. Wprawdzie - jak stwierdził organ - z treści tego przepisu nie wynika, aby w sytuacji niezgłoszenia do ubezpieczeń społecznych z tytułu zatrudnienia dodatek nie przysługiwał, ale skoro przepis ten wymaga, aby osoba ubiegająca się o dodatek posiadała sześciomiesięczny okres pozostawania w stosunku pracy, to – zdaniem organu – zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych powinno nastąpić również z tego tytułu.

W odwołaniu od powyższej decyzji E. F. podniosła, że od dnia 1 stycznia 2013 r. nawiązała ze swoją matką stosunek pracy, który trwał do dnia udzielenia jej urlopu wychowawczego, tj. do dnia 8 lutego 2014 r. Nawiązanie przedmiotowego stosunku pracy potwierdziła Państwowa Inspekcja Pracy w toku czynności kontrolnych. Odwołująca podniosła, że powodem zgłoszenia jej do ubezpieczenia z kodem 0511 było to, iż ZUS nie przyjął zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych z kodem pracowniczym 0110. Nie oznacza to jednak, że w czasie zatrudnienia w firmie matki odwołująca nie była objęta ubezpieczeniem społecznym z tytułu zawartej umowy o pracę. Zdaniem strony tylko dla celów ubezpieczeń społecznych traktowana jest ona jako osoba współpracująca, o czym wprost stanowią przepisy art. 8 ust. 1, ust. 2 i ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. O tym, że została objęta tego rodzaju ubezpieczeniem zadecydowało wyłącznie to, że mieszka pod tym samym adresem, co matka. Art. 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie uzależnia jednak prawa do dodatku od tytułu (kodu) ubezpieczenia społecznego, z jakim pracownik jest ubezpieczony w ZUS. O dokumencie potwierdzającym jakiś konkretny tytuł zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych nie ma również mowy w § 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzimie.

Podsumowując strona przytoczyła treść art. 113 Kodeksu pracy i stwierdziła, że odmowa przyznania jej wnioskowanego świadczenia tylko w oparciu o argument, że według ZUS nie jest ona pracownikiem, jest dla niej przejawem dyskryminacji społecznej.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] września 2015 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

Analizując okoliczności rozpatrywanej sprawy Kolegium podzieliło - co do zasady - stanowisko organu pierwszej instancji, że dokument umowy o pracę sam w sobie nie świadczy o pracowniczym statusie skarżącej. Organ odwoławczy nie podzielił jednak argumentacji, że przesądza o tym fakt objęcia ubezpieczeniem innym niż pracownicze. Kolegium zakwestionowało wniosek organu pierwszej instancji, iż skarżąca ma uprawnienie do urlopu wychowawczego, a tym samym, że w jej przypadku spełniony jest nieodzowny warunek przysługiwania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego określony w art. 10 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Kolegium podzieliło zarzut skarżącej zawarty w odwołaniu, że tylko dla celów ubezpieczeń społecznych traktowana jest ona jako osoba współpracująca. W ocenie organu drugiej instancji do uznania za osobę współpracującą niewystarczające jest stwierdzenie określonego przepisem powiązania więzami rodzinnymi z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność i pozostawanie z nią we wspólnym gospodarstwie domowym - co podnosiła skarżąca - ale konieczne jest również ustalenie okoliczności współpracy przy prowadzeniu tej działalności.

W ocenie Kolegium powyższa kwestia nie była jednak istotna dla sprawy. Istotne było natomiast to, że w przepisie art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca zastrzegł, że za osobę współpracującą nie może być uznana osoba, z którą została zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego. Wyjątkiem tym, zdaniem Kolegium, ustawodawca potwierdził, że osoby odpowiadające definicji zawartej w ww. przepisie, tak jak - zdaniem ZUS - skarżąca, faktycznie pozostają w sformalizowanym stosunku pracy, ale mimo tego nie są z tego tytułu objęte obowiązkiem ubezpieczeń społecznych, jeżeli spełniają dodatkowe kryteria wyznaczone tym przepisem. Na poparcie swojego poglądu Kolegium wskazało na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 2010 r., sygn. akt II UK 315/09 (Lex nr 604215), w którym stwierdzono, że przepis art. 8 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dotyczy wyłącznie pracownika, przy czym pracownika, który spełnia kryteria określone dla osób współpracujących. Zdaniem Kolegium odmiennego wniosku nie sposób było wywieść na podstawie innego wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2012 r., sygn. akt I UK 350/11 powoływanego przez organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji. Kolegium stwierdziło, że istotnie z wyroku tego wynika, że ubezpieczony współpracujący przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej przez ustawę o systemie ubezpieczeń społecznych traktowany jest jako ubezpieczony niebędący pracownikiem, ale takie stanowisko ma uzasadnienie w treści art. 8 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, natomiast nie wynikało z niego, aby ziszczenie się przesłanek zawartych w ust. 11 tego artykułu przesądzało o nieistnieniu stosunku pracy. Poza tym na podstawie uzasadnienia tego wyroku nie sposób było ustalić, aby został on wydany w stanie faktycznym zbieżnym z przypadkiem skarżącej, toteż z tego powodu Kolegium uznało, że nie mógł być on do niniejszej sprawy zastosowany.

Mając na względzie powyższe Kolegium doszło do wniosku, że objęcie odwołującej obowiązkiem ubezpieczenia społecznego jako osoby współpracującej z osobą prowadzącą działalność pozarolniczą ani samo w sobie, ani poprzez analogię do przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie pozwala na przyjęcie, jak to uczynił organ pierwszej instancji, że skarżąca nie pozostaje w stosunku pracy. Zdaniem Kolegium o posiadaniu statusu pracownika nie decyduje tytuł ubezpieczenia, ale rzeczywiste spełnienie warunków właściwych dla stosunku pracy uregulowanego w art. 22 k.p., a więc m.in. rzeczywiste wykonywanie pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy.

Kolegium podniosło, że w przypadku prawa do dodatku, określonego w art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, sześciomiesięczny okres zatrudnienia musi przypadać w całości bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego. Przesłanki nabycia prawa do urlopu wychowawczego spełniają się w dniu urodzenia dziecka, a więc w tym dniu kobieta musi być zatrudniona m.in. na podstawie umowy o pracę (art. 2 K.p.) i opiekować się dzieckiem do lat 5.

Analizując w tym względzie ustalony i niesporny w sprawie stan faktyczny Kolegium doszło do wniosku, że E. F. w dacie urodzenia dziecka, czyli w dniu [...] lutego 2013r., formalnie rzecz biorąc pozostawała w stosunku pracy, gdyż w dniu [...] grudnia 2012r. zawarła ze swoją matką, prowadzącą jednoosobową działalność gospodarczą pod nazwą "C. K. P. M. F.", umowę o pracę, a w okresie, na który ubiega się o przyznanie dodatku, korzystała z urlopu wychowawczego, co z kolei potwierdzała karta urlopowa datowana na [...] lutego 2014 r. oraz zaświadczenie pracodawcy z tej samej daty.

Nie kwestionując, że stosunek pracy pomiędzy skarżącą a jej matką formalnie został nawiązany, co dodatkowo potwierdziła, jak słusznie podniosła skarżąca, Państwowa Inspekcja Praca podczas kontroli firmy jej matki przeprowadzonej w dniach 25-26 listopada 2014 r., z której sporządziła protokół datowany na [...] listopada 2014r. Kolegium stwierdziło, że ustalenia Inspekcji zawarte protokole nie są dowodem na faktyczne wykonywanie przez skarżącą jej obowiązków w ramach stosunku pracy nawiązanego na podstawie umowy z dnia [...] grudnia 2012r. Zakresem kontroli, na co wskazywała treść protokołu, nie było bowiem objęte badanie dowodów na okoliczność świadczenia pracy w ramach stosunku pracy, a skoro tak, to organ ten nie mógł zakwestionować prawa skarżącej do korzystania z urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego oraz wychowawczego, co podnosiła w odwołaniu.

Dążąc do ustalenia prawdy materialnej w kwestii faktycznego świadczenia pracy na podstawie umowy o pracę z [...] grudnia 2012r. Kolegium w dniu [...] czerwca 2015r. odebrało wyjaśnienia od skarżącej, natomiast w dniu [...] sierpnia 2015 r. przesłuchało pracodawcę a zarazem matkę skarżącej jako świadka. Żadna z nich – jak wskazał organ odwoławczy – nie przedstawiła jakichkolwiek konkretnych informacji i dokumentów, na podstawie których można byłoby przekonać się, że działalność, o której mówią, czyli pozyskiwanie podmiotów do przeprowadzenia szkoleń z zakresu ISO i ich przeprowadzanie, rzeczywiście w firmie była prowadzona. Podczas składania wyjaśnień skarżąca wprawdzie deklarowała, że udostępni żądane dokumenty, ale ostatecznie ich nie udostępniła powołując się na brak zgody matki. Natomiast świadek (matka) twierdziła, że nie poda Kolegium nazw trzech firm, od których miała zlecenia na przeprowadzenie szkoleń, bo podała je już Inspekcji Pracy. Odmawiając natomiast okazania dokumentów potwierdzających opisywane przez siebie podczas składania zeznań okoliczności podała trzy powody. Pierwszy z nich był taki, że umowy z klientami i faktury są spakowane i wyniesione na strych, drugi - że nie chce okazać żadnych dokumentów, a po trzecie obawia się, że Kolegium będzie "ciągać" prezesów firm a ona przez to straci klientów.

Kolegium nie dało wiary twierdzeniu świadka, że nazwy tych firm, od których miała zlecenia na przeprowadzenie szkoleń podała PIP, gdyż okoliczność ta nie wynika z protokołu, który świadek podpisała, a więc należy uznać, że zgodziła się z jego treścią. Nie uznało również za uzasadnione przyczyn odmowy udostępnienia dokumentów żądanych podczas czynności, gdyż podawane przez świadka przyczyny odmowy były – w ocenie organu – błahe, łatwe do przezwyciężenia, a do tego czysto subiektywne, zależne wyłącznie od woli świadka, natomiast trzecia przyczyna dodatkowo oparta była na mało urealnionej prognozie poniesienia bliżej nieokreślonego ryzyka gospodarczego, czy może tylko wizerunkowego.

Mając więc na względzie, że strona i świadek poza przedstawieniem formalnej umowy o pracę z dnia [...] grudnia 2012 r. odmawiały podania jakichkolwiek sprawdzalnych informacji i przedłożenia dowodów, na podstawie których można byłoby obiektywnie stwierdzić, że praca w zakresie opisywanym przez stronę i świadka była w firmie rzeczywiście świadczona, Kolegium odmówiło mocy dowodowej tej umowie.

Uzasadniając powyższe stanowisko Kolegium zważyło, że na podstawie złożonych przez skarżącą dokumentów można ustalić trzy różne daty zawarcia umowy o pracę. Kopia umowy o pracę załączona do wniosku o zasiłek rodzinny nosi datę [...] stycznia 2013r., natomiast załączona do pierwszego odwołania ma datę [...] grudnia 2012r. Z kolei w zaświadczeniach o zarobkach z dnia [...] stycznia 2014 r. i z dnia [...] lutego 2014 r., matka skarżącej podaje trzecią datę zawarcia umowy o pracę z córką - [...] stycznia 2013 r. Zdaniem Kolegium przyczyn takiego stanu rzeczy nie sposób tłumaczyć nieznaczącymi powodami w sytuacji, gdy umowa o pracę jest istotnym dokumentem jeśli chodzi o stosunek pracy i gdy w firmie, od czasu zarejestrowania działalności gospodarczej uwidocznionej w centralnej ewidencji i informacji o działalności gospodarczej, czyli od [...] lutego 2011 r., zatrudniona była jedynie skarżąca.

Niezależnie od tego miarodajność umowy o pracę zawartej z matką, zdaniem Kolegium, podważała przede wszystkim logiczna i zgodna z zasadami doświadczenia życiowego ocena pozostałych okoliczności stanu faktycznego mających oparcie w niekwestionowanych pod względem formalnym i merytorycznym dowodach. Dowodem takim, w ocenie organu, było świadectwo pracy w Spółce z o.o. A. P.. Ze świadectwa tego wynikało, że skarżąca w okresie poprzedniego zatrudnienia przebywała na zwolnieniu lekarskim 210 dni, czyli prawie 7 miesięcy, przy czym 184 dni, czyli 6,5 miesiąca przypadało na okres od [...] czerwca 2012r. do [...] grudnia 2012r. i od 10 do [...] grudnia 2012r., a więc zaledwie na tydzień przed zawarciem z matką umowy o pracę. Z tego też względu nie sposób było uznać za wiarogodne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego, że zatrudniając się u matki na nieco ponad miesiąc przed urodzeniem dziecka skarżąca była w stanie, i to aktywnie, świadczyć pracę, skoro nie była jej zdolna świadczyć we wcześniejszych, początkowych miesiącach ciąży i to przez pół roku. Kolegium podkreśliło przy tym, że sama skarżąca twierdziła, iż w Spółce A. również zajmowała się zagadnieniami z zakresu wprowadzania i doskonalenia sytemu ISO.

W rezultacie tego Kolegium uznało, że faktyczne świadczenie pracy w oparciu o dokument nazwany umową o pracę z dnia [...] grudnia 2012r. nie miało miejsca, a przynajmniej skarżąca tego nie wykazała, a skoro tak, to na podstawie tego dokumentu skarżąca nie mogła zgodnie z przepisami prawa (niewadliwie) nabyć uprawnienia zastrzeżonego wyłącznie na rzecz pracowników, a mianowicie uprawnienia do urlopu wychowawczego, a tym samym uzależnionego od istnienia tego uprawnienia wnioskowanego dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Na poparcie swojego stanowiska Kolegium przytoczyło wyrok WSA w Rzeszowie z 18 maja 2006 r., sygn. akt II SA/Rz 110/06.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów odwołania Kolegium stwierdziło, że skarżąca - w swoim subiektywnym odczuciu - może czuć się dyskryminowana, gdyż nie otrzymała wnioskowanego świadczenia, jednakże takie, a nie inne rozstrzygnięcie sprawy, wynika z tego, że skarżąca poza dowodem z umowy o pracę, którego wiarogodności Kolegium nie uznało, nie przedstawiła ani informacji, ani dowodów na to, że w ramach umowy o pracę wykonywała opisywaną przez siebie działalność. Dowodów tych Kolegium nie może uzyskać we własnym zakresie gdyż są to dokumenty, do których dostęp ma wyłącznie skarżąca i jej matka.

Reasumując Kolegium stwierdziło, że E. F. nie spełnia przesłanki przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego określonej w art. 10 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zaskarżając powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie E. F. zarzuciła jej naruszenie przepisów prawa materialnego:

- art. 10 ust. 1 i art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że w jej przypadku została spełniona przesłanka wyłączająca prawo do dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego,

a nadto naruszenie przepisu prawa procesowego:

- art. 80 k.p.a. poprzez niezgodność poczynionych w sprawie ustaleń z treścią zebranego materiału dowodowego oraz przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów polegające na dowolnym uznaniu, że faktyczne świadczenie pracy w oparciu o dokument nazwany umową o pracę z dnia [...] grudnia 2012r. nie miało miejsca, co w konsekwencji nie uprawnia jej do korzystania z urlopu wychowawczego.

Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie art. 24, art. 65 i art. 71 Konstytucji RP przez ich niezastosowanie polegające na przyjęciu za podstawę prawną decyzji przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. art. 8 ust. 2 i ust. 11 tej ustawy, niezgodnych z tymi przepisami Konstytucji.

W oparciu o powyższe zarzuty strona wniosła o:

- uzupełnienie akt sprawy o załączoną do skargi decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w L. Inspektoratu w B. P. z dnia [...] kwietnia 2013 r. Nt [...], na podstawie art. 7 k.p.a. i art. 106 § 3 i § 5 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z uwzględnieniem art. 381 k.p.c.,

- uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez zasądzenie należnego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad synem F. w okresie korzystania z urlopu wychowawczego od dnia [...] marca 2014 r. do dnia [...] października 2014 r. w wysokości [...] zł, tj. [...] zł za każdy z 8 miesięcy i przekazanie tego świadczenia na jej konto bankowe oraz ustawowych odsetek od zaległości licząc od terminu wypłaty należnego świadczenia, a także o

- orzeczenie o kosztach postępowania.

W obszernym uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła argumentację na poparcie podniesionych zrzutów. Polemizując z argumentami zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdziła, że istotnie pierwszy wydruk umowy o pracę nosi datę [...] grudnia 2013 r. Taka data wynika jednak z tego, że matka sporządzała umowę w module kadrowo-płacowym programu księgowego ustawionym na bazę danych ze stycznia 2013 r., gdyż od tego okresu miało być naliczane wynagrodzenie za pracę. Błąd ten został wychwycony podczas wpinania dokumentów do teczki akt osobowych i wówczas sporządzono dokument z prawidłową datą, czyli z datą [...] grudnia 2012 r. Ona natomiast prawdopodobnie nie zniszczyła swojego egzemplarza umowy wydrukowanej z błędną datą i przez nieuwagę załączyła go do wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych. Natomiast daty umowy w wystawionych przez jej matkę zaświadczeniach o zarobkach są prawidłowe, ponieważ umowa sporządzona była [...] grudnia 2012r., ale obowiązywała od [...] stycznia 2013 r.

W ocenie skarżącej Kolegium niezasadnie kwestionuje jej zdolność do podjęcia zatrudnienia w firmie matki z uwagi na fakt, że w okresie poprzedniego zatrudnienia w Spółce A. P. przebywała przez okres 6,5 miesiąca na zwolnieniu lekarskim, pomimo tego, że tam również zajmowała się zagadnieniami z zakresu wprowadzania i doskonalenia systemu ISO. Podkreśliła, że praca u matki i u byłego pracodawcy różniły się. Praca w Spółce A. P. wymagała od niej pokonywania dużych odległości w ciągu dnia, tzn. z biura, przez halę produkcyjną do magazynu oraz wchodzenia na drabiny w celu sprawdzenia poprawności indeksów magazynowych umieszczonych na regałach, natomiast u matki prowadziła szkolenia siedząc na wygodnym fotelu biurowym, w ciepłej sali konferencyjnej. Na zwolnieniu lekarskim przebywała natomiast dlatego, że w trzecim miesiącu ciąży okazało się że ciąża jest zagrożona. Z uwagi na ciężkie, jak na jej stan warunki pracy a także wymóg pracy w godzinach nadliczbowych matka zaproponowała jej zatrudnienie w swojej firmie. Po wyrażeniu przez nią zgody na tę propozycję matka rozpoczęła rozmowy z przedstawicielami firm, z którymi współpracowała. Dwie firmy były zainteresowane tematem toteż uzgodniono, że w styczniu przeprowadzi szkolenia oraz sporządzi dla każdej firmy ramowy plan wdrożenia systemu zarządzania jakością. Wiadome było, że w lutym 2013r. urodzi dziecko więc założono, że zleceniodawcy będą mieli czas na dokładną analizę faktycznych korzyści i gospodarczej zasadności wprowadzenia normy ISO w swoich firmach, a ona będzie miała czas na wykorzystanie urlopu macierzyńskiego. Dodała, że wdrożenie tego systemu jest czasochłonne, a co za tym idzie również kosztowne i dlatego planowane było również pozyskanie środków na realizację tego przedsięwzięcia z funduszy europejskich przewidzianych na lata 2014-2020. Po tych ustaleniach matka ją zatrudniła od [...] stycznia 2013 r.

Kwestionując stanowisko Kolegium w zakresie podważającym wiarygodność wyjaśnień złożonych przez skarżącą w dniu [...] czerwca 2015 r., ponieważ nie przedłożyła ona żadnych dokumentów świadczących o tym, że omawiane szkolenia zostały przeprowadzone, skarżąca ponownie podniosła, że nie może dysponować dokumentami firmy matki bez jej wiedzy i zgody. Wyjaśniła przy tym, że matka poinformowała ją, iż udostępni dokumenty dotyczące wykonania usług jeśli Kolegium

wezwie ją do tego na piśmie, podając przy tym cel i podstawę prawną takiego żądania. Poinformowała o tym Kolegium na piśmie, ale Kolegium z takim żądaniem do jej matki nie wystąpiło.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do argumentów skargi Kolegium podniosło, że skarżąca podczas postępowania administracyjnego dysponowała pełną swobodą w formułowaniu swojego stanowiska i przestawiania dowodów na jego poparcie, choćby podczas składnia w dniu [...] czerwca 2015 r. osobistych wyjaśnień, a przed wydaniem zaskarżonej decyzji miała możliwość zapoznania się z aktami sprawy oraz prawo do złożenia końcowego oświadczenia, jednak korzystała z tego prawa ograniczając się do komunikowania swojego punktu widzenia. Uchylała się zaś od tego, by swoje argumenty poprzeć dowodami. Miała też nieograniczony wgląd do akt swojej sprawy, tym samym, wbrew zarzutowi skargi, miała więc możliwość zweryfikowania, czy zebrany w sprawie materiał dowody jest, czy nie jest kompletny, a więc czy zawiera on załączoną do skargi decyzję ZUS. Nie może zatem teraz skutecznie podważać ustaleń stanu faktycznego i zarzucać naruszenie art. 80 k.p.a.

Organ drugiej instancji podkreślił, że podczas prowadzonego postępowania skarżąca nawet nie wskazywała na przedmiotowy dowód, a jedynie wnioskowała o to, by Kolegium wystąpiło do jej matki o przedłożenie dokumentów świadczących o tym, że opisywane przez nią w dniu składania wyjaśnień, tj. [...] czerwca 2015 r., szkolenia zostały przeprowadzone. Twierdziła przy tym, tak samo jak w skardze, że matka odmówiła jej udostępnienia jakichkolwiek dokumentów. Kolegium, wbrew zarzutowi, skargi uwzględniło ten wniosek skarżącej w ten sposób, że w dniu [...] sierpnia 2015 r. przesłuchało pracodawcę skarżącej, czyli jej matkę. Świadek podczas przesłuchania była pytana przez Kolegium m.in. o to, czy przedłoży dokumenty, które przedłożyła ZUS i kontrolerowi PIP, na podstawie których Kolegium mogłoby sobie wyrobić własne zdanie, czy opisywana przez świadka działalność w jej firmie była wykonywana, ale odmówiła okazania jakichkolwiek dokumentów, nie podając przy tym racjonalnych powodów, a nawet nie potrafiła określić, kiedy i w związku z jaką sprawą składała dokumenty w ZUS.

Zatem skoro organy administracji nie mogły we własnym zakresie uzyskać informacji dotyczących ewentualnego rozstrzygnięcia w sprawie podlegania skarżącej ubezpieczeniom, a skarżąca, choć była o tym mowa w postępowaniu i wbrew jej wcześniejszemu twierdzeniu miała dostęp do dokumentów firmy matki, czego dowodzi chociażby to, że do skargi załącza decyzję ZUS skierowaną do jej matki, natomiast świadek (jej matka) odmawiała przedstawienia jakichkolwiek dowodów, nawet tych, które przedstawiła ZUS i PIP, umożliwiających poznanie prawdy materialnej, toteż teraz – zdaniem Kolegium – skarżąca nie może skutecznie powoływać się na załączoną do skargi decyzję ZUS z dnia [...] kwietnia 2013 r. i twierdzić, że jej treść jest niezbędna do wyjaśnienia istotnych wątpliwości dotyczących faktycznego wykonywania przez nią pracy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] stycznia 2015 r. zostały bowiem wydane z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Analiza treści tych decyzji w konformacji z treścią skargi prowadzi do wniosku, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny wystąpienia w przypadku skarżącej negatywnej przesłanki uzyskania prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, określonej w art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 114 ze zm., dalej jako "u.ś.r."). W myśl tego przepisu przedmiotowy dodatek nie przysługuje osobie uprawnionej (m.in. matce lub ojcu – ust. 1) jeżeli bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego pozostawała w stosunku pracy przez okres krótszy niż 6 miesięcy.

Jak wynika z przekazanych Sądowi akt administracyjnych sprawy, skarżącej E. F. urlop wychowawczy został udzielony od dnia [...] lutego 2014 r. Analizując okres poprzedzający uzyskanie prawa do tego urlopu stwierdzić należy, że bezspornym jest, iż skarżąca pozostawała w stosunku pracy z firmą A. P. Sp. z o.o. w okresie od dnia [...] lipca 2011 r. do dnia [...] grudnia 2012 r. Kwestia sporna dotyczy natomiast okresu następującego po ustaniu ww. stosunku pracy, trwającego do dnia uzyskania prawa do urlopu wychowawczego. W toku postępowania skarżąca starała się wykazać, że w okresie tym miała nawiązany stosunek pracy z jej matką, prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą "C. K. P. M. F.", na podstawie umowy o pracę z dnia [...] grudnia 2012 r. Organ I instancji uznał jednak, że skoro umowa ta została zawarta z bliskim członkiem rodziny i w okresie jej obowiązywania skarżąca podlegała ubezpieczeniu społecznemu nie jako pracownik, lecz jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, to nie można uznać, że pozostawała w tym czasie w stosunku pracy. Stanowisko to wprawdzie zostało zakwestionowane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, które stwierdziło, że o posiadaniu statusu pracownika nie decyduje tytuł ubezpieczenia, ale rzeczywiste spełnienie warunków właściwych dla stosunku pracy, jednakowoż organ odwoławczy również uznał, że strona w okresie od dnia [...] stycznia 2013 r. do dnia udzielenia jej urlopu wychowawczego, faktycznie nie świadczyła pracy, podważając tym samym wiarygodność przedłożonej przez nią umowy o pracę zawartej z C. K. P. M. F..

Na wstępie, zdaniem Sądu, należy podzielić stanowisko Kolegium w zakresie, w jakim odmówiło ono racji twierdzeniu organu pierwszej instancji, jakoby objęcie skarżącej ubezpieczeniem społecznym jako osoby współpracującej z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą (nie zaś jako pracownika) samoistnie podważało pozostawanie przez nią w tym okresie w stosunku pracy. Należy bowiem stwierdzić, że stosunek pracy między osobą prowadzącą działalność pozarolniczą, a osobą jej bliską, istniejący w warunkach określonych w art. 8 ust. 11 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.), jest wyłączony dla celów ubezpieczeń społecznych - nie jest jednak wykluczony dla innych "celów". W konsekwencji możliwy jest - zależnie od woli stron - wybór prawnej formy korzystania z pomocy bliskich przy prowadzeniu firmy, w ramach stosunku pracy lub we współpracy (zob. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych Komentarz pod red. B. Gudowskiej do art. 8 ust. 2, str. 197-198, Wydawnictwo C.H. Beck 2011, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 1991 r. w sprawie o sygn. akt II URN 29/91, OSNC 1992/9/170, lex numer 13230, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 1990 r. w sprawie o sygn. akt II URN 31/1990).

Tytuł obowiązku ubezpieczenia społecznego nie jest więc objęty wolą stron nawet wówczas, gdy intencją stron umowy o pracę – będących osobami bliskimi - było ukształtowanie łączącego je stosunku tak jak między pracownikiem i pracodawcą, a więc bez partycypowania w prowadzeniu działalności gospodarczej, bez dopuszczenia do udziału w decydowaniu w sprawach firmy, kierowania jej działalnością, a w konsekwencji bez ponoszenia odpowiedzialności i bez uczestnictwa w dochodzie. Mimo, że bliskie sobie osoby łączył stosunek pracy, podlegać będą ubezpieczeniu społecznemu z tytułu współpracy. W konsekwencji zgłoszenie osoby bliskiej do ubezpieczeń jako osoby współpracującej z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, nie wyklucza ustalenia pracowniczego charakteru jej zatrudnienia.

Rację miał zatem organ odwoławczy uznając w niniejszej sprawie, że ocena w zakresie faktycznego pozostawania przez skarżącą w stosunku pracy z C. K. P. M. F. w okresie poprzedzającym uzyskanie prawa do urlopu wychowawczego, nie może opierać się wyłącznie na tytule ubezpieczenia społecznego, lecz wymaga ustalenia okoliczności świadczonej pracy.

Odnosząc się natomiast do twierdzenia organu drugiej instancji kwestionującego, jakoby skarżąca w okresie od [...] stycznia 2013 r. do [...] lutego 2014 r. rzeczywiście wykonywała pracę w firmie jej matki, stwierdzić należy, że nie zostało ono poparte należycie przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym i nie sposób twierdzenia tego uznać za udowodnione.

Podkreślić należy, że zgodnie z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ponadto organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś ocena, czy dana okoliczność została udowodniona, winna opierać się na całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.).

W świetle art. 75 § 1 k.p.a. oczywistym jest, że w postępowaniu administracyjnym dowodem są w szczególności dokumenty. Dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Nie wyłącza to jednak możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentów (art. 76 § 1 k.p.a.).

Z powyższych regulacji wynika zatem, że Kodeks przyjmuje domniemanie zgodności z prawdą tego, co zostało w dokumencie stwierdzone, poświadczone i zaświadczone przez upoważniony podmiot, który wystawił dokument. Organ administracji publicznej nie może więc dowolnie odrzucić, bez przeprowadzenia przeciwdowodu, istnienia faktu stwierdzonego w dokumencie urzędowym. Nieuznanie faktu stwierdzonego w dokumencie urzędowym stanowi naruszenie prawa procesowego (zob. B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 12. wydanie, Warszawa 2012, str. 341).

Należy zauważyć, że kwestionując istnienie stosunku prawnego pomiędzy skarżącą a firmą jej matki organ odwoławczy odmówił wiarygodności nie tylko przedłożonej przez skarżącą umowie o pracę z dnia [...] grudnia 2012 r., lecz również dokumentowi urzędowemu w postaci protokołu kontroli przeprowadzonej przez Państwową Inspekcję Pracy w dniach 25-26 listopada 2014 r., którego kopię skarżąca przedłożyła w toku postępowania, i która została załączona do akt sprawy (k. 86-87 akt adm. II inst.). Treść ww. protokołu jednoznacznie bowiem potwierdza fakt świadczenia przez skarżącą pracy w C. K. P. M. F., nie zawierając żadnych zastrzeżeń inspektora pracy w tym względzie.

W ocenie Sądu Kolegium, kwestionując istnienie przedmiotowego stosunku pracy, potwierdzonego chociażby w ww. protokole kontroli PIP, w istocie nie przeprowadziło żadnego przeciwdowodu, który by w skuteczny sposób potwierdził przypuszczenia organu w tym zakresie. Zbyt daleko idący jest wniosek, jakoby o tym, że skarżąca w rzeczywistości nie świadczyła pracy w firmie swojej matki, świadczyła okoliczność, iż M. F., będąc przesłuchiwana w charakterze świadka, odmówiła okazania dokumentów przedłożonych wcześniej Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (w ramach postępowania wyjaśniającego w sprawie uprawnień skarżącej do świadczeń z ubezpieczeń społecznych) oraz Państwowej Inspekcji Pracy (w ramach postępowania kontrolnego), potwierdzających wykonywanie przez skarżącą powierzonych jej w firmie obowiązków w zakresie pozyskiwania podmiotów do przeprowadzenia szkoleń z zakresu ISO i ich przeprowadzanie. Odmowa okazania ww. dokumentów przez świadka nie mogła bowiem samoistnie prowadzić do niekorzystnych dla skarżącej wniosków co do istnienia spornego stosunku pracy, zwłaszcza, że nie zostało wykazane, by skarżąca na opisaną postawę świadka miała wpływ. Nie sposób również przyjąć, że skarżąca dokumenty te mogła w toku postępowania przedłożyć we własnym zakresie. Twierdzenie, że miała ona do niech dostęp w toku postępowania administracyjnego (czemu skarżąca zaprzeczała), ma bowiem charakter dowolny. Fakt załączenia przez E. F. do skargi odpisu decyzji ZUS Oddział w L. z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] (kończącej wspomniane wyżej postępowanie wyjaśniające przed tym organem), pierwotnie doręczoną jej matce, nie świadczy o tym, że skarżąca weszła w posiadanie tej decyzji jeszcze przed wydaniem zaskarżonej decyzji i mogła się nią posłużyć w toku postępowania administracyjnego.

Ubocznie wypada zauważyć, że wobec opisanej wyżej postawy M. F., która odmówiła okazania organowi drugiej instancji żądanych w trakcie przesłuchania dokumentów, Kolegium – posiadając wiedzę o prowadzonym przez ZUS postępowaniu wyjaśniającym – mógł samodzielnie wystąpić do ZUS o udzielenie informacji na temat wyników tego postępowania, które – co istotne – zakończyło się jeszcze przed wszczęciem postępowania administracyjnego.

Reasumując stwierdzić należ, że w aktach sprawy brak jest choćby jednego dowodu, który by jednoznacznie zaprzeczył, jakoby skarżąca rzeczywiście świadczyła pracę w firmie M. F. w okresie od dnia [...] stycznia 2013 r. do dnia uzyskania prawa do urlopu wychowawczego, tj. do [...] lutego 2014 r., o czym z kolei świadczy część materiału dowodowego, w szczególności powoływana umowa o pracę z dnia [...] grudnia 2012 r. oraz protokół kontroli PIP. Twierdzenia tego – zwłaszcza w konfrontacji z wyjaśnieniami skarżącej przedstawionymi w skardze - nie obalają również rozbieżności w zakresie oznaczenia daty zawarcia przez skarżącą ww. umowy o pracę, wynikające z poszczególnych zaświadczeń o zarobkach, jak też wątpliwości co do prawdopodobieństwa powierzenia skarżącej pracy w C. K. P. w sytuacji, gdy wykonując pracę u poprzedniego pracodawcy znaczny czas przebywała na zwolnieniu lekarskim. Stanowisko organu odwoławczego, kwestionujące istnienie wspomnianego stosunku pracy, oparte jest w istocie wyłącznie na przypuszczeniach, a tym samym przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie wystąpiła przesłanka negatywna z art. 10 ust. 5 pkt 2 u.ś.r., uznać należy za co najmniej przedwczesne. Prowadzi to do wniosku, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja pierwszoinstancyjna zostały wydane z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., a także z naruszeniem dyspozycji art. 76 § 1 i § 3 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Prowadząc ponownie postepowanie wyjaśniające w kwestii spełnienia przez skarżącą wymogów uzyskania prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, organy administracji uwzględnią powyższe uwagi i wnioski.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.