Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 99/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28  ust. 2, 3 i 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Sędzia NSA Przemysław Dumana, Sędzia WSA Teresa Randak (spr.), Protokolant Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] nr [...], którą odmówiono E.W. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek za okres od 08/1999 do 11/2002 w łącznej wysokości 39.871,61 zł.

W uzasadnieniu ww. decyzji organ wskazał, iż w dniu [...] po rozpatrzeniu wniosku otrzymanego w dniu 25 października 2010 r. wydana została decyzja odmawiająca umorzenia należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek, ponieważ zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek wymienionych w zapisie art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585) uzasadniających uznanie ww. należności za całkowicie nieściągalne, co jest warunkiem koniecznym do ich ewentualnego umorzenia, a także dłużniczka nie wykazała, iż z uwagi na swoją sytuację materialną oraz rodzinną uregulowanie należności wpłatami własnymi lub w ramach układu ratalnego, wiązałoby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jej rodziny. Pismem otrzymanym w dniu 31 marca 2001 r. pełnomocnik E.W. wystąpił do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek. Prośbę motywował pogorszeniem się sytuacji materialno - bytowej gospodarstwa domowego swej mocodawczyni. Do wniosku zostały dołączone następujące dokumenty: kserokopia orzeczenia o stopniu niepełnosprawności E.W.; kserokopie opłacanych rachunków; pełnomocnictwo wystawione dla M.U. Zawiadomieniem z dnia 8 kwietnia 2011 r. poinformowano pełnomocnika o wszczęciu postępowania administracyjnego oraz o możliwości dostarczenia dokumentów mogących mieć wpływ na wynik sprawy, z kolei pismem z dnia 6 czerwca 2011 r. udzielono informacji o możliwości czynnego udziału w sprawie. Jednakże zarówno dłużniczka jak i jej pełnomocnik nie zapoznali się z aktami sprawy, nie dostarczyli także żadnych dokumentów.

W dalszej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ wyjaśnił, iż działając w myśl art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z kolei z art. 28 ust. 3 ww. ustawy całkowita nieściągalność zachodzi, gdy dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, z późn. zm.); nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Kontynuując organ uznał - po ponownym przeanalizowaniu sprawy - że prawidłowo zostało ustalone, iż na dzień 10 lutego 2011 r. nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Działalność gospodarcza jest nadal prowadzona przez dłużniczkę, jednak jak dotąd nie stwierdzono braku majątku, z którego może być prowadzone postępowanie egzekucyjne (zawieszenie działalności gospodarczej nie powoduje bowiem utracenia statusu przedsiębiorcy). Naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili także braku majątku, z którego można prowadzić postępowanie egzekucyjne. Tym bardziej, że od dnia 10 czerwca 2011 r. prowadzone jest postępowanie egzekucyjne w postaci zajęcia świadczenia emerytalnego dłużniczki. Nie jest nadto wykluczone - w ocenie organu - że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne. Poza tym, zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w niniejszej sprawie z przyczyn oczywistych, nie mają zastosowania pozostałe przesłanki wymienione w art. 28 ust. 2 ww. ustawy.

Dalej organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 28 ust. 3a ww. ustawy, należności z tytułu składek ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być także umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Zasady umarzania należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a ww. ustawy określa Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Umorzenie jest możliwe, jeżeli opłacenie należności pozbawiłoby dłużnika i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; opłacenie składek mogłoby pozbawić przedsiębiorcę, który poniósł straty w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwia przedsiębiorcy uzyskanie dochodu i opłacenie składek. Biorąc pod uwagę ustalony stan faktyczny stwierdzono w dalszej części uzasadnienia, że organ pierwszej instancji prawidłowo uznał, iż E.W. nie wykazała, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności w dłuższym okresie czasu wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Wraz z mężem dłużniczka tworzy 2-osobowe gospodarstwo domowe, które utrzymuje się z dochodów w łącznej wysokości 2.125,54 zł netto miesięcznie (dochody z tytułu świadczenia emerytalnego E.W. w wysokości 672,29 zł oraz świadczenia emerytalnego jej męża w wysokości 1.453,25 zł). Stałe, miesięczne wydatki gospodarstwa domowego wynoszą 1.583,56 zł (w wydatkach tych jednak nadal uwzględnia się dwie pożyczki na łączną kwotę 270,69 zł, których to wydatków nie można uznać za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego).

Następnie wskazano, iż pełnomocnik dłużniczki we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podniósł, iż składki za okres 08/1999-12/1999 oraz 01/2000-12/2000 uległy przedawnieniu. Jednakże - zdaniem organu - z uwagi na prowadzone w okresie od 15 lipca 2002 r. do 29 kwietnia 2004 r. postępowanie restrukturyzacyjne, powyższe należności nie uległy przedawnieniu. Ponadto organ zwrócił uwagę, że przepisy dotyczące okresu przedawnienia należności, nie zostały wprowadzone dopiero od 2003 r. Na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1989 r. , Nr 25 poz. 137 z późn. zm.), która obowiązywała do dnia 31 grudnia 1998 r., należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna, jednakże bieg przedawnienia przerywała każda podjęta czynność zmierzająca do ściągnięcia należności (np. wdrożenie przymusowego dochodzenia należności) jeśli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Działania te wydłużały okres przedawnienia do 10 lat. W okresie od 1 stycznia 1999 r. zasady przedawnienia należności z tytułu składek, regulują przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). przy czym od dnia 1 stycznia 2003 r. weszły w życie zmiany, wprowadzające wyraźny zapis 10-letniego okresu przedawnienia. Ustawa przewiduje także przesłanki, których spełnienie powoduje zawieszenie lub przerwanie biegu przedawnienia. Zmiana przepisów, która nastąpiła 1 stycznia 2003 r., nie dotyczy wyłącznie należności z tytułu składek, które wygasły przed ta datą. Dotyczy - w opinii organu - wszystkich należności, które nie uległy przedawnieniu do dnia 31 grudnia 2002 r. Należności te są więc nadal wymagalne. Wynika to z faktu, iż przedawnienie należności jest oceniane (wobec braku odrębnych regulacji ustawowych) według stanu prawnego, obowiązującego w dniu upływu terminu przedawnienia. Przedstawiona powyżej wykładnia nie oznacza działania przepisów za okres wstecz, lecz wynika wprost z zasady legalizmu, wymagającej aby podstawą działania organów władzy publicznej był przepis prawny, obowiązujący w dacie podejmowania czynności przez te organy. Przedstawione wyżej zasady przedawnienia należności, Zakład Ubezpieczeń Społecznych stosuje jednakowo wobec wszystkich płatników. Tym samym - wyjaśniono w dalszej kolejności - na mocy obecnie obowiązujących przepisów, ZUS był i jest uprawniony do dochodzenia zaległości z tytułu składek, nawet za okres od grudnia 1992 r. jeżeli spełniają one warunki określone w obowiązujących przepisach. Równocześnie organ przypomniał, że były już podejmowane wobec przedsiębiorców działania abolicyjne na mocy przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287). Zgodnie z przepisami tej ustawy, wszyscy przedsiębiorcy mogli skorzystać z restrukturyzacji zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, należnych za okres do 31 grudnia 1998 r. w całości oraz z tytułu składek za okres od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2001 r. - w części podlegającej finansowaniu ze środków płatnika składek, z wyłączeniem składki na ubezpieczenie emerytalne. Były więc stworzone możliwości prawne, pozwalające na restrukturyzację zadłużenia w przypadku przedsiębiorców, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji finansowej. Następnie organ wyjaśnił, odnosząc się do zarzutu pełnomocnika dłużniczki, że ZUS mógł chociaż w części umorzyć powyższe zobowiązanie, iż organ ten nie może sam zmienić zakresu wniosku, bez wcześniejszej prośby płatnika lub jego pełnomocnika. Jeżeli wniosek dotyczy całości należności, to należy wydać decyzję dotyczącą całości zadłużenia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych na wniosek płatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym jego interesem, może umorzyć w całości lub w części zaległości z tytułu składek wraz z odsetkami za zwłokę. Decyzje w sprawie umorzenia podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, albowiem ZUS nie jest zobligowany do umarzania należności. Jednakże nawet ustalenie, że istnieją ww. przesłanki, które uzasadniałyby pozytywne rozpatrzenie wniosku płatnika, nie zobowiązuje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydania decyzji uwzględniającej żądania strony. Umorzenie należności z tytułu składek powoduje rezygnację Zakładu z całości lub części należnych mu zobowiązań. Zastosowanie omawianej instytucji mogą zatem uzasadniać jedynie wyjątkowe okoliczności, a zatem takie, na które płatnik nie miał wpływu lub które były niezależne od sposobu jego postępowania, jak np. znaczne obniżenie zdolności płatniczej płatnika, spowodowane klęską żywiołową lub wypadkiem losowym, podważające w sposób istotny warunki egzystencji płatnika i jego rodziny, co w niniejszej sprawie - zdaniem organu - nie zostało wykazane. Końcowo organ podniósł, iż podejmując się wykonywania działalności gospodarczej, dłużniczka wzięła na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do ich naruszeń. Zatem skutki finansowe jej działalności nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. Działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko. Nie można nadto z instytucji umorzenia zaległości z tytułu składek czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu.

Na ww. decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] została wniesiona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze zawarto wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...], a także wniosek o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego tj. art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez błędną interpretację i w konsekwencji błędne przyjęcie, że żadna z zaległych należności z tytułu nieopłaconych składek nie uległa przedawnieniu, podczas, gdy prawidłowa interpretacja wskazanego przepisu winna prowadzić do wniosku, iż należności za okres od sierpnia do grudnia 1999 r. oraz od stycznia do grudnia 2000 r. uległy przedawnieniu wobec upływu okresu 10 letniego. Nadto wskazano, iż doszło do naruszenia art. 28 ust. 2 w zw. z art. 28 ust. 3a ww. ustawy poprzez błędną interpretację i w konsekwencji błędne przyjęcie, iż nie istnieją przesłanki pozwalające na umorzenie w stosunku do skarżącej należności z tytułu niepłaconych składek, podczas gdy prawidłowa interpretacja wskazanych przepisów winna prowadzić do wniosku, iż sytuacja majątkowa i osobista skarżącej przemawia za możliwością dokonania umorzenia przedmiotowych należności. Zarzucono też naruszenie prawa materialnego tj. § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez błędną interpretację i w konsekwencji przyjęcie, iż nie istnieją przesłanki pozwalające na umorzenie w stosunku do skarżącej przedmiotowych należności. Kontynuując wskazano na zarzut naruszenia przepisów postępowania administracyjnego tj. przepisu art. 7 oraz art. 77 § 1 poprzez nieprawidłowe ustalenie okoliczności sprawy, a tym samym naruszenie zasady prawdy obiektywnej polegające na błędnym przyjęciu, iż skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek pozwalających na dokonanie umorzenia należności z tytułu składek oraz nierozpoznanie wniosku dowodowego skarżącej, podczas gdy całokształt zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego, w tym dowodów wskazanych przez skarżącą, prowadzi do wniosku, iż jej sytuacja majątkowa i osobista przemawia za możliwością dokonania umorzenia. Następnie podniesiono naruszenie przez organ przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 80 k.p.a. poprzez nierozpoznanie sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego, a także naruszenie art. 110 k.p.a. poprzez rozpoznanie sprawy na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. nr [...] z dnia [...] odmawiającej umorzenia zaległych składek w wysokości 39.871,61 zł z całkowitym pominięciem decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. nr [...] z dnia [...] określającej wymiar zaległych składek na ubezpieczenie w wysokości 13.245,16 zł, mimo iż od chwili wydania decyzji nr [...] organ administracji był nią związany, a jej zmiana mogła zostać dokonana wyłącznie w drodze postępowania administracyjnego, które w tym zakresie nie zostało przeprowadzone.

Uzasadniając swoje stanowisko, pełnomocnik skarżącej w pierwszej kolejności podniósł, iż organ administracji błędnie interpretuje postanowienia art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, uznając należności skarżącej za okres od sierpnia do grudnia 1999 r. oraz od stycznia do grudnia 2000 r. za nieprzedawnione. Wskazano, iż zgodzić się jednak należy z Prezesem ZUS, iż przedawnienie winno być oceniane według stanu prawnego obowiązującego w dniu upływu terminu przedawnienia. W niniejszej sprawie - w ocenie strony skarżącej - przedawnienie należności nastąpiło odpowiednio w roku 2009 oraz 2010, co oznacza, iż ocena stanu prawnego winna nastąpić w oparciu o postanowienia ustawy o systemie ubezpieczeń, obowiązujące w tym właśnie okresie. Postanowienia art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń, przewidujące 10 letni okres przedawnienia należności, weszły w życie z dniem 1 stycznia 2003 r. (ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw - Dz. U. nr 241, poz. 2074) co oznacza, iż z całą pewnością obowiązywały w dacie upływu okresu przedawnienia. Nadto zauważono, iż opisana nowelizacja nie zawierała przepisów przejściowych pozwalających wydłużyć okres przedawnienia należności o 10 lat licząc od jej wejścia w życie. Nie sposób zatem stwierdzić - podniesiono w skardze - na jakiej podstawie Prezes ZUS przyjmuje, iż należności z roku 1999 oraz z roku 2000 nie uległy przedawnieniu. Odnosząc się do pozostałych argumentów organu w tymże zakresie stwierdzono, iż prowadzone w stosunku do skarżącej postępowanie restrukturyzacyjne w żaden sposób nie spełnia przesłanek przerywających bieg terminu przedawnienia, o których mowa w postanowieniach art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń. Nie może zostać również uznane za zasadne twierdzenie, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych stosuje jednolite zasady wobec wszystkich płatników, skoro z powyższych argumentów wynika, iż zasady te stosuje błędnie.

W dalszej kolejności, odnosząc się do twierdzeń organu dotyczących braku przesłanek umożliwiających umorzenie należności wobec skarżącej podniesiono, iż wobec faktu, że skarżąca jest jednocześnie płatnikiem składek nie musiały w jej przypadku wystąpić przesłanki art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń. Z uwagi na powyższe wniosek skarżącej o ponowne rozpoznanie sprawy opierał się o postanowienia art. 28 ust. 2 w zw. z art. 28 ust. 3a, który stanowi, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania należności zawierają postanowienia rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zauważono, iż przesłanki wskazane w tymże rozporządzeniu nie tworzą katalogu zamkniętego, na co wskazuje określenie ,,w szczególności". W związku z tym, zdaniem strony skarżącej, organ rozpoznając sprawę winien stosować przesłankę generalną z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia. Odnosząc tą przesłankę do stanu faktycznego niniejszej sprawy, skarżąca stwierdziła, iż z przedstawionych dowód oraz złożonego oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym wynika, iż jej sytuacja majątkowa i osobista uprawnia do stwierdzenia, że opłacenie zaległych należności niewątpliwie pozbawiłoby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Celem wykazania opisanej przesłanki skarżąca jeszcze przed złożeniem wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, złożyła w ZUS dokumenty w postaci załącznika do wniosku o umorzenie należności, zawierające oświadczenie majątkowe, z którego wynikało, że zapłata należnych składek uderzy w podstawy jej egzystencji. Oprócz tego skarżąca złożyła kserokopie opłacanych rachunków i faktur za leki, obrazujące jej miesięczne wydatki. Powyższe fakty jednakże - w opinii skarżącej - organ całkowicie pomija twierdząc, że nie wykazała ona swej trudnej sytuacji majątkowej i osobistej. Jest to okoliczność, zdaniem skarżącej tym bardziej zadziwiająca, iż w uzasadnieniu decyzji podano zarówno wysokość ponoszonych przez nią wydatków jak i okoliczności wskazujące na chorobę jej męża. W związku z powyższym wskazano dalej, nie jest to z całą pewnością wiedza znana organowi z urzędu i została dostarczona przez samą skarżącą, co wskazuje nie tylko na niekonsekwencję organu, ale również na wydanie decyzji w oparciu o wybiórczo i dowolnie zinterpretowany materiał dowodowy z pominięciem dowodów świadczących o zasadności stanowiska skarżącej. W tożsamy sposób należy ocenić twierdzenia organu, jakoby w toku postępowania przed Prezesem ZUS, skarżąca nie wykazała zasadności swych argumentów, mimo kierowanych przez organ wezwań. Pismem z dnia 1 czerwca 2011 r. skarżąca złożyła wniosek dowodowy, do którego dołączyła aktualne oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym oraz kserokopie aktualnych rachunków. Nie sposób zatem przyjąć, zdaniem strony skarżącej na jakiej podstawie organ stwierdził, iż ta mimo wezwań nie brała czynnego udziału w postępowaniu i nie wykazała zasadności swoich twierdzeń, skoro z przedstawionych przez nią dokumentów wynika, iż kwota, która pozostaje po opłaceniu wszystkich rachunków i leków, nie wystarcza w zasadzie na zaspokojenie podstawowych potrzeb, nie mówiąc już o zapłaceniu zaległych składek. Wytłumaczeniem powodów, dla których Prezes ZUS pomija wniosek dowodowy jest zdaniem skarżącej fakt, iż wniosek ten nie został w ogóle rozpoznany. Nadto podniesiono, iż organ w uzasadnieniu decyzji wskazuje, iż w stosunku do zaległych składek skarżącej wszczęto postępowanie egzekucyjne, które zostało skierowane do świadczenia emerytalnego. Z faktu tego wynika, iż skarżąca w chwili obecnej uzyskuje jeszcze niższe dochody niż w chwili składania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Opisując postępowanie egzekucyjne Prezes ZUS pominął jednak całkowicie fakt, iż dnia 5 lipca 2011 r. skarżąca wniosła do Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C. zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a dnia 11 lipca 2011 r. złożyła do Dyrektora Izby Skarbowej w K. skargę na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego. Oba postępowania nie zostały jeszcze zakończone. W dalszej części uzasadnienia skargi, odnosząc się do przywołanego przez Prezesa ZUS braku przesłanek po stronie skarżącej wskazano, iż jest ona sobą starszą 69 - letnią, utrzymującą się wyłącznie z emerytury. Ponadto stale opiekuje się ciężko i przewlekle chorym [...] - letnim mężem, który z uwagi na całkowitą niepełnosprawność wymaga jej pomocy w codziennych sprawach przez całą dobę. Dochody męża skarżącej pochodzą ze świadczenia emerytalnego i zasiłku pielęgnacyjnego otrzymywanego z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Całkowity dochód gospodarstwa domowego skarżącej wynosi 2.726,42 zł i nie ulegnie on zmianie z wyjątkiem przypadku waloryzacji otrzymywanych świadczeń. Zarówno z uwagi na wiek, jak i stan zdrowia oraz konieczność stałej opieki nad mężem, skarżąca nie ma możliwości jakiegokolwiek dodatkowego zarobkowania. Po zapłaceniu rachunków i wydatków na leki skarżącej i jej mężowi pozostaje miesięcznie kwota ok. 930 zł, która musi wystarczyć na bieżące utrzymanie dwóch osób oraz pokrycie kosztów dojazdu do lekarzy i na rehabilitację z chorym mężem. Jeżeli skarżąca miałaby zapłacić jeszcze zaległe składki, kwota która pozostanie jej i jej mężowi uderzy z całą pewnością z podstawy ich egzystencji. W dalszej części skargi podniesiono, iż uzasadnienie decyzji organu nie zawiera również wyjaśnienia dotyczącego sprzeczności między treścią decyzji nr [...] z dnia [...] określającej zaległe należności skarżącej na kwotę 13.245,16 zł, a treścią decyzji z dnia [...] określającej zaległe należności skarżącej na kwotę 39.871,61 zł mimo, iż zarzut taki zawierał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W tym też miejscu podniesiono, iż dnia 25 października 2010 r., na skutek zawiadomienia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. określającego wysokość zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, skarżąca zwróciła się o umorzenie należności. Po złożeniu przez skarżącą wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, a przed wydaniem decyzji odmawiającej umorzenia składek (dnia [...]), dnia [...] ZUS Oddział w C. wydał decyzję nr [...] określającą wymiar zadłużenia E.W. z tytułu składek oraz okresy, których nieopłacone składki dotyczyły, której treść różni się zasadniczo od decyzji odmawiającej umorzenia z dnia [...] zarówno w zakresie okresów, z których zadłużenie miało wynikać, jak i w zakresie wysokości zadłużenia. W związku z powyższym podniesiono, iż ZUS wydając decyzję odmawiającą umorzenia należności naruszył postanowienia art. 110 k.p.a., który wprowadza zasadę związania organu wydaną przez siebie decyzją. Wskazana decyzja mogła zostać uchylona lub zmieniona wyłącznie w drodze postępowania administracyjnego. Podkreślono, iż w postępowaniu prowadzonym na skutek wniosku E.W. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek ZUS Oddział w C. nie dokonał uchylenia ani zmiany decyzji odkreślającej wysokość zaległych składek wydanej dnia [...]. Uzasadnienie decyzji ZUS z dnia [...] nie zawiera jakiejkolwiek wzmianki dotyczącej zmiany wysokości należnych składek czy też przeprowadzenia postępowania administracyjnego w tym zakresie. Z uzasadnienia tego - w ocenie skarżącej - wprost wynika, iż organ badał wyłącznie spełnienie przez wnioskodawczynię przesłanek uprawniających do umorzenia należności z tytułu składek. Stwierdzono zatem, iż decyzja ZUS z dnia [...] pozostaje w oczywistej sprzeczności z decyzją tego samego organu z dnia [...] i w tym zakresie jest wadliwa, a z uwagi na jej niezaskarżalność w trybie odwołania, wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowił jedyną możliwość usunięcia istniejących nieprawidłowości. Następnie odnosząc się do twierdzeń organu w zakresie niemożności umorzenia należnych składek w części wskazano, iż skarżąca ani we wniosku o umorzenie należnych składek, ani we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie określiła zakresu umorzenia. Bezzasadne są więc twierdzenia organu, iż umorzenie częściowe było niemożliwe, gdyż powodowałoby konieczność zmiany zakresu wniosku skarżącej. Organ miał możliwość objęcia decyzją umorzeniową części należności, gdyż skarżąca nie określiła, że domaga się umorzenia całkowitego. W tym miejscu na poparcie swych twierdzeń, skarżąca przywołała wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 sierpnia 2008 r. w sprawie o sygn. akt. V SA/Wa 1133/08.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazał, iż bezspornym jest, iż umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne może nastąpić w warunkach ściśle określonych w przepisach prawa. Bezspornym jest także podano dalej, iż decyzję w sprawie podejmuje się w wyniku dokonania analizy sytuacji materialnej płatnika składek. Jednakże analizy tej dokonuje się w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy znacznie ograniczony z uwagi na to, że nie istnieje żadna podstawa prawna w oparciu, o którą organ rentowy może żądać od płatnika wyjawienia majątku ze skutkami określonymi w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji albo w prawie cywilnym. Analizując sytuację materialną danego płatnika w zakresie możliwości spłaty zadłużenia należy zachować daleko idącą ostrożność i sceptycyzm, gdyż organ dysponuje tylko i wyłącznie dowodami przedstawionymi dobrowolnie przez stronę i często dowody te są niewystarczające do właściwego określenia rzeczywistej sytuacji materialnej, a pozyskanie innych dowodów jest niemożliwe ze względu na brak podstawy prawnej i tego stanu nie może zmienić nawet zalecenie sądu orzekającego, gdyż orzecznictwo sądów nie tworzy prawa. Poza tym podniósł organ, ciężar dowodu wykazania trudnej sytuacji materialnej oraz tego, że stan ten ma charakter trwały ciąży na wnioskodawcy (skarżącym), a nie na organie rentowym. W dalszej kolejności podkreślono, że organ w sprawie umorzeń zaległych składek musi brać pod uwagę także obowiązujące regulacje innych ustaw, którym bezpośrednio podlega i musi je stosować. Z tego powodu w przedmiotowej sprawie nie może mieć zastosowania uznanie administracyjne rozumiane klasycznie, gdyż organ jest ograniczony w ocenie możliwości umorzenia zaległych składek przez bezwzględnie obowiązujące przepisy innych ustaw, które muszą być stosowane pomimo tego, że nie ma do nich bezpośredniego odesłania w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Dlatego w procesie dokonywania zasadności umorzenia składek, wystarczającym jest dokonanie oceny czy zasadnym jest umorzenie zaległości przed upływem terminu ich przedawnienia. Umorzenie składek powoduje zwolnienie z długu na stałe z tej przyczyny należy - w opinii organu - zawsze rozważyć czy istnieje możliwość spłaty zadłużenia w przyszłości chociażby niewielkimi kwotami, gdyż sytuacja płatnika może ulec poprawie i będzie on w stanie spłacić zadłużenie przed okresem jego przedawnienia. Reasumując organ stwierdził, iż może odmówić umorzenia zaległych składek nawet w sytuacji gdy wystąpią wszystkie przesłanki wymienione w przepisach, jak również gdy płatnik jako osoba fizyczna, znajduje się z w trudnej sytuacji materialno - rodzinnej. Na koniec organ wskazał, że z wyżej wskazanych przyczyn wszystkie stawiane przez skarżącą zarzuty, należy uznać za całkowicie chybione i niezasadne.

Następnie na mocy zarządzenia sędziego z dnia 17 października 2011 r., wezwano pełnomocnika organu do nadesłania dowodów świadczących o przerwaniu biegu przedawnienia zaległych składek za okres od 08/1999 do 12/2000.

W odpowiedzi na powyższe nadesłano pismo Wydziału Realizacji Dochodów datowane na dzień 3 listopada 2011 r., wyrok Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia [...] oraz decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia [...] w przedmiocie umorzenia postępowania restrukturyzacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na wstępie zasadnym jest wskazanie, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) "Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej". "Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej" (art. 1 § 2 cyt. ustawy).

Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji/postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).

Skarga okazała się nieuzasadniona, a to z tej przyczyny, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób uzasadniający wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja ZUS – u z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Organy obu instancji przyjęły, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone zarówno w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 205, poz. 1585 z 2009 r. dalej określanej zamiennie skrótem "usus"), jak i w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej – dalej określanym zamiennie "rozporządzeniem". Pełnomocnik strony skarżącej zarzucił organowi naruszenie w/w przepisów, a ponadto art. 24 ust. 4 usus, twierdząc, że należności za miesiące od sierpnia do grudnia 1999 r. oraz od stycznia do grudnia 2000 r. uległy przedawnieniu.

Odnosząc się do najdalej idącego zarzutu skargi tj. do naruszenia art. 24 ust. 4 usus, należy wskazać, że zgodnie z tym przepisem – obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji – należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6.

Z kolei jak stanowił ust. 5 w/w przepisu, nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Z regulacji zawartej w ust. 5 a wynikało ponadto, że bieg terminu przedawnienia nie rozpoczynał się, a rozpoczęty ulegał zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty.

W badanej sprawie – jak wynika z przesłanych do Sądu akt – skarżąca wystąpiła z wnioskiem restrukturyzacyjnym na podstawie art. 14 ust. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców do ZUS O/w C. w dniu 15 listopada 2002 r. Decyzja o umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego została wydana w dniu [...], jednakże wobec odwołania się dłużniczki do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postępowanie to zakończyło się w dniu [...], tj. w dniu wydania wyroku przez Sąd Okręgowy, Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K., oddalającego odwołanie ( karta numer 45 akt sądowych ). Twierdzenie pełnomocnika, że przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie obejmują regulacji zawieszenia biegu terminu przedawnienia w przypadku objęcia składek postępowaniem restrukturyzacyjnym nie oznacza, że w takiej sytuacji bieg terminu przedawnienia nie ulega zawieszeniu. Taka konstatacja uzasadniona jest brzmieniem art. 14 ustawy o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców, co umknęło uwadze pełnomocnika, zgodnie z którym:

"Od dnia wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego do dnia wydania decyzji o zakończeniu restrukturyzacji, o której mowa w art. 21 ust. 1, ulega wstrzymaniu wykonanie:

1) decyzji rozkładających na raty albo odraczających termin płatności należności objętych tym wnioskiem;

2) należności objętych wnioskiem, o którym mowa w art. 12 ust. 1, podlegających restrukturyzacji.

2. Wszczęte postępowania egzekucyjne oraz karne skarbowe podlegają zawieszeniu do dnia wydania decyzji o zakończeniu restrukturyzacji, o której mowa w art. 21 ust. 1.

3. Bieg terminu przedawnienia płatności należności objętych restrukturyzacją ulega zawieszeniu na okres od dnia wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego, do dnia wydania decyzji o zakończeniu restrukturyzacji, o której mowa w art. 21 ust. 1".

W/w ustawa stanowiła regulację lex specialis w odniesieniu do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a to z tej przyczyny, że dotyczyła tylko sytuacji dotyczących restrukturyzacji należności publicznoprawnych, w tym składek na ubezpieczenie społeczne i w sposób kompleksowy regulowała kwestie związane z zastosowaniem restrukturyzacji oraz konsekwencjami związanymi z tym procesem. Nie budzi przy tym wątpliwości interpretacyjnych art. 14 ust. 3 w/w ustawy w kontekście użytego w nim odesłania do art. 21 ust. 1 ustawy. Przymiot bowiem decyzji o zakończeniu restrukturyzacji, w świetle tego przepisu przysługiwał zarówno decyzji o umorzeniu należności objętych restrukturyzacją, jak i decyzji o umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego.

Niezależnie od powyższego, należy wskazać, że wobec składek, które nie zostały objęte postępowaniem restrukturyzacyjnym prowadzone było przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. postępowanie egzekucyjne, które zawiesiło bieg terminu przedawnienia w okresie od dnia 1 stycznia 2003 r. do dnia 1 lipca 2011 r., gdyż jak stanowi art. 24 ust. 5 b usus, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Końcowo wypada zaakcentowania, że do składek powstałych przed 2003 r. miały zastosowanie przepisy dotyczące przedawnienia wprowadzone ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074), w sytuacji, gdy składki te były wymagalne w dniu wejścia w życie w/w ustawy. Jak stwierdził NSA w wyroku z dnia 8 lutego 2011 r., sygn. akt II GSK 193/10 "Dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074) znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu wg przepisów dotychczasowych". Twierdzenie zatem pełnomocnika, w świetle przedstawionych okoliczności nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż wymienione składki nie uległy przedawnieniu, a skoro tak, to wniosek skarżącej o umorzenie tychże składek należało rozpoznać merytorycznie. Na marginesie należałoby podnieść, że umorzyć można tylko składki, które istnieją, a więc te, które nie uległy przedawnieniu, gdyż nie jest możliwe umorzenie składek w sytuacji, gdy należność wygasła. Uprawnionym zatem jest wniosek, że składając wniosek o umorzenie zaległych składek, skarżąca miała wiedzę o tym, że nie uległy one przedawnieniu, w innym bowiem przypadku złożyłaby wniosek innej treści np. o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Skład orzekający w niniejszej sprawie, podziela także pogląd organu, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki umożliwiające umorzenie składek z tytułu ubezpieczenia społecznego.

Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne określa art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wskazana ustawa w treści powołanego przepisu daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4).

Przypadki całkowitej nieściągalności w sposób wyczerpujący i zamknięty określa art. 28 ust. 3 w/w ustawy, zgodnie z którym, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jednolity Dz. U. z 2009r. Nr 175, poz. 1361 ze zm.),

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm,),

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w w/w przepisie jest wyczerpujące, a to oznacza, że stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Należy podzielić pogląd organu, że skarżąca nie spełnia żadnej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 usus.

Przede wszystkim wymaga podkreślenia, że w odniesieniu do skarżącej nie mają zastosowania przesłanki określone w pkt. 1, 2, 4 i 4a. Z kolei przesłanki określone w pkt 3, 5 i 6 nie zostały spełnione, a to z tej przyczyny, że prowadzone jest wobec skarżącej skuteczne postępowanie egzekucyjne w formie zajęcia świadczenia emerytalnego. W opisanej sytuacji, zasadnie organ przyjął, że nie jest możliwe umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne skarżącej z tytułu ich całkowitej nieściągalności, gdyż nie została spełniona żadna z przesłanek określonych w tym przepisie. Umorzenie składek wynikające z tego przepisu jest bowiem możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji, gdy spełniony zostanie którykolwiek ze stanów faktycznych dotyczący całkowitej nieściągalności składek. Brak natomiast takiego stanu stanowi negatywną przesłankę umorzenia należności. Ujmując rzecz inaczej, w sytuacji, gdy nie wystąpi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności określona w ust. 3 art. 28 usus nie jest prawnie możliwe umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności. Spełnienie bowiem którejkolwiek z przesłanek jest warunkiem koniecznym/niezbędnym do ewentualnego uwzględnienia wniosku o umorzenie składek.

Na podstawie ust. 3a w/w przepisu, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ust. 3a sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W ocenie pełnomocnika strony skarżącej organ naruszył § 3 ust. 1 pkt 1 w/w rozporządzenia, gdyż uregulowanie zaległych składek uderzy w podstawy egzystencji rodziny.

Oceniając ten zarzut należy przede wszystkim odwołać się do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, głównie w zakresie sytuacji majątkowo – rodzinnej skarżącej. Skarżąca wraz z mężem tworzy 2-osobowe gospodarstwo domowe, które utrzymuje się z dochodów w łącznej wysokości 2.125,54 zł netto miesięcznie (dochody z tytułu świadczenia emerytalnego E.W. w wysokości 672,29 zł oraz świadczenia emerytalnego jej męża w wysokości 1.453,25 zł). Stałe, miesięczne wydatki gospodarstwa domowego wynoszą 1.583,56 zł (w wydatkach tych uwzględnia się dwie pożyczki na łączną kwotę 270,69 zł.). Jak wskazała skarżąca w załączniku do wniosku z dnia 16 listopada 2010 r. o umorzenie należności z tytułu składek po uregulowaniu stałych wydatków tj. czynszu, opłat za gaz, energię elektryczną, lekarstw jej i męża, pożyczek dochód netto ( po uwzględnieniu wszystkich stałych wydatków ) wynosi 1023,70 zł. tj. 511,85 zł. miesięcznie na osobę ( karta numer 8 akt ZUS - u ). Z kolei z załącznika do wniosku o umorzenie należności wynika, że skarżąca wraz z mężem osiąga miesięczne dochody w kwocie 2.406,33 zł., ponosząc stałe wydatki miesięczne w kwocie 1583,56 zł. Dochód netto po uwzględnieniu wszystkich wydatków stałych skarżąca określiła na kwotę 822,77 zł. Skarżąca przedłożyła także dokumentację medyczną związaną z chorobą męża ( karta numer 177 akt ZUS – u ).

Przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia posługuje się sformułowaniem "niezbędnych potrzeb życiowych", a więc określeniem, które z natury rzeczy nie jest precyzyjne. Jednakże – zdaniem Sądu – tłumaczyć należy je zgodnie z literalnym brzmieniem, a skoro tak, to niezbędne potrzeby życiowe to takie, których zaspokojenie jest konieczne bądź też, których niezaspokojenie negatywnie/szkodliwie wpłynie na byt zobowiązanego lub jego rodzinę. Przy czym wymaga podkreślenia, że niezbędne potrzeby życiowe należy rozumieć w sposób obiektywny, a nie poprzez subiektywne postrzeganie tychże potrzeb przez wnioskodawcę. Oczywistym jest bowiem, że egzekwowanie należnych składek zawsze będzie odbierane przez zobowiązanego jako uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych potrzeb. Nie oznacza to jednak, że brak zaspokojenia tychże potrzeb wypełnia przesłankę niezbędnych potrzeb. Nie każda bowiem potrzeba to potrzeba niezbędna. W tej kwestii wypowiadał się wielokrotnie NSA, który akcentował, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. Przykładowo, w wyroku z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 125/10 NSA przyjął, że "1. Ustawodawca zezwalając na rezygnację z egzekwowania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, wprowadza daleko idące ograniczenia. Nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 k.p.a.

2. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny".

Z kolei w wyroku z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 181/10 NSA stwierdził, że "W sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych. Rozważenie zatem obu interesów tj. słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego, znaleźć powinno wyraz w uzasadnieniu decyzji, tak aby umożliwić kontrolę instancyjną, a następnie ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym".

W celu ustalenia, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, Sąd bada czy w jego toku organy zachowały rządzące nim i określone w kodeksie postępowania administracyjnego zasady. Przede wszystkim zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji zobowiązane są podjąć wszelkie niezbędne działania dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Są też, na mocy art. 77 § 1 k.p.a., zobowiązane do zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Zdaniem Sądu organ sprostał tym wymaganiom i nie naruszył – wbrew twierdzeniu pełnomocnika – przepisów postępowania zarówno w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s., jak i w oparciu o art. 28 ust. 3a tej ustawy w związku z § 3 rozporządzenia.

W świetle zebranego materiału dowodowego, uprawnione jest stanowisko organu, że w sprawie nie zachodzi zasadnicza przesłanka umorzenia uzasadniająca umorzenie, tj. stwierdzenie całkowitej nieściągalności, w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s., albowiem prowadzona jest skutecznie egzekucja tych należności w formie zajęcia świadczenia rentowego. Stosownie do przywołanych powyżej przepisów, w przypadku braku całkowitej nieściągalności, organ rentowy rozpatrzył możliwość umorzenia zaległości w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i związany z nim § 3 cyt. rozporządzenia. Podał, że sytuacja majątkowa skarżącej nie jest na tyle trudna, iż wyklucza możliwość chociażby częściowej spłaty zadłużenia. Jak wskazał organ, podjęta próba restrukturyzacji części zadłużenia nie powiodła się – mimo decyzji o warunkach restrukturyzacji – gdyż skarżąca nie wypełniła warunków określonych w decyzji, koniecznych do restrukturyzacji tychże należności. Co prawda mąż skarżącej jest poważnie chory, co w sposób bezsporny wynika z przedłożonej dokumentacji medycznej, jednakże osiągane wspólne dochody 2 – osobowego gospodarstwa w kwocie 2.406,33 zł. ( według oświadczenia skarżącej z dnia 1 czerwca 2011 r., według z kolei skargi 2.726,42 zł. ) nie umożliwiają w sposób bezwzględny regulowania należnych składek przynajmniej w minimalnej części. Nie można też odmówić zasadności twierdzeniu organu, że spłata dwóch pożyczek zaciągniętych w bankach komercyjnych nie stanowi niezbędnych wydatków. Oczywistym jest bowiem, że udzielenie pożyczki uwarunkowane jest tzw. zdolnością kredytową. W ocenie Sądu za mało prawdopodobne należy uznać twierdzenie pełnomocnika, że środki z tych pożyczek służyły zaspokojeniu niezbędnych potrzeb tj. zakupu pralki z dwóch powodów: po pierwsze zaciągnięcia pożyczek w dwóch bankach, po drugie zaś wysokości i czasookresu ich spłacania ( pożyczki te zostały wykazane zarówno w oświadczeniu z dnia 16 listopada 2010 r., jak i z dnia 1 czerwca 2011 r. ). W sumie spłata pożyczek w jednym miesiącu kształtuje się na poziomie 270,69 zł., a biorąc okres spłaty tylko od listopada 2010 r. do czerwca 2011 r. oznacza to, że skarżąca w sumie uiściła na rzecz banków kwotę 2706,90 zł. Analiza przedłożonych do sprawy dokumentów uzasadnia twierdzenie, że skarżąca skoncentrowała działania w dążeniu do umorzenia należnych składek ( wniosek o restrukturyzację, o umorzenie należności ) nie wykazując zainteresowania żadną z innych form ulgi. W związku z tym organ skorzystał, z możliwości jaką daje art. 28 ust. 3a usus., tj. uznania administracyjnego i odmówił umorzenia zaległości.

Wymaga przy tym zaakcentowania, że nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie odmowa ta nie ma charakteru dowolnego. W decyzji bowiem organ podał przesłanki, które zdecydowały o odmowie uwzględnienia wniosku. Podkreślić należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Są ponadto objęte dziesięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Podsumowując, w ocenie Sądu, organ prawidłowo przeanalizował sytuację majątkową i finansową strony skarżącej i wskazał na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego.

Odnosząc się końcowo, do zarzutu naruszenia przepisów prawa procesowego poprzez wykazania różnych kwot zadłużenia w decyzji dotyczących odmowy umorzenia oraz decyzji o określeniu wysokości zadłużenia, wskazać należy, że decyzje te wykazują różne kwoty zadłużeń, a to z tej przyczyny, że w decyzji o umorzeniu obejmuje się pełną kwotę zadłużenia, natomiast w innych decyzjach tego organu, w tym określających wysokość zadłużenia, tylko kwoty zadłużeń w stosunku do których nie wszczęto postępowania egzekucyjnego. Wymaga ponadto podkreślenia, że w/w decyzje nie dotyczą tożsamych okresów, a tylko w takiej sytuacji uzasadniony byłby wniosek związania organu wydaną przez siebie decyzją tj. zasadą określoną w art. 110 kpa.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.