Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1213/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-09-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Asesor WSA - Danuta Dopierała (spr.), Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2007 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) lutego 2007 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z (...) lutego 2007 r., wniesionej przez panią M. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentującego Zakład Ubezpieczeń Społecznych z (...) lutego 2007 r. o nr (...), utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z (...) grudnia 2006 r. nr (...) o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą i za osobę współpracującą na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z (...) października 2006 r. (wpływ do organu (...) października 2006 r.), będącego przedmiotem rozpatrzenia w sprawie niniejszej, pani M. K. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek ZUS za okres 1999 – 2006 r. W uzasadnieniu wniosku wskazała na swoją ciężką sytuację materialną. Podniosła, że prowadząc sklep spożywczy na wsi osiągała niskie dochody, co było z jednej strony spowodowane dużą konkurencją na rynku, a z drugiej stosunkowo małą liczbą klientów ograniczoną wyłącznie do społeczności lokalnej. Działalność gospodarczą zakończyła w maju 2006 r. Podkreśliła nadto, że mąż od 2004 r. nie prowadził z Nią działalności gospodarczej pracując dorywczo (od końca września 2006 r. otrzymał stałą pracę). Ponadto zaznaczyła, że wraz z mężem ma na utrzymaniu dwóch synów w wieku 20 i 19 lat - starszy syn studiuje, a młodszy został powołany do odbycia służby wojskowej. Aby zapewnić wykształcenie synom korzystała z pomocy finansowej rodziny. Podkreśliła, że przyczyną powstania zadłużenia wobec ZUS były bardzo niskie dochody uzyskiwane z prowadzenia działalności gospodarczej.

Do wniosku załączone zostały m.in. zaświadczenie Urzędu Skarbowego w M. o dochodzie uzyskanym w 2005 r., umowa o pracę zawarta (...) października 2006 r. pomiędzy firmą "(...)" Spółka Jawna z siedzibą w K. a panią M. K. na okres próbny do (...) grudnia 2006 r., umowa o pracę zawarta (...) października 2006 r. między Firmą Handlowo-Usługową J. P. D. w H. a panem T. K. na okres próbny do (...) grudnia 2006 r., zaświadczenie Urzędu Miejskiego w S. z (...) listopada 2006 r. o nieposiadaniu gospodarstwa rolnego.

Decyzją z (...) grudnia 2006 r., nr (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą i za osobę współpracującą na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w łącznej kwocie 135.218,14 zł. W podstawie prawnej decyzji powołano przepis art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.).

Rozpatrując wniosek Strony w zakresie składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia (tj. za prowadzącego działalność gospodarczą) Zakład uznał, że w stosunku do pani M. K. nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 ustawy, a zdefiniowanej w ust. 3 pkt 1-6 cyt. powyżej artykułu, bowiem organ ma możliwość dalszego przymusowego dochodzenia należności.

W ocenie Zakładu nie zachodzą także przesłanki umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a ww. ustawy. Jak bowiem wskazano ciężar ich udowodnienia spoczywa na wnioskodawcy, a dokumentacja zebrana w rozpatrywanej sprawie nie wskazuje, że uregulowanie zadłużenia mogłoby pozbawić Zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Organ zauważył, iż jakkolwiek - w świetle okoliczności faktycznych sprawy - jednorazowe, natychmiastowe uiszczenie całości zadłużenia może przekraczać możliwości finansowe Wnioskodawczyni, to jednak brak jest podstaw do przyjęcia założenia, że sytuacja materialna Zobowiązanej wyklucza stopniowe zaspokojenie roszczeń wierzyciela z wykorzystaniem ulgi określonej w art. 29 ust. 2 ustawy systemowej, tj. w ramach umowy ratalnej. Organ podkreślił, iż zarówno Wnioskodawczyni jak i jej mąż posiadają własne źródło dochodów i mają możliwości dalszego zarobkowania, dzieci małżonków są już osobami pełnoletnimi, rodzina nie korzysta z pomocy społecznej.

W kwestii składek na ubezpieczenia społeczne osoby współpracującej, mając na względzie treść art. 28 w związku z art. 30 i art. 32 ustawy systemowej oraz w związku z art. 5 ust. 4 i 5 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 ze zm.) organ stwierdził, iż składki na ubezpieczenie w części finansowanej przez płatnika mogą być umorzone tylko w sytuacji stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności, która w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi.

Organ zaznaczył ponadto, że rozstrzygnięcie w zakresie umorzenia należności następuje w drodze tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja o umorzeniu należności z tytułu składek ZUS jest decyzją uznaniową i każdorazowo należy do organu rentowego. O takim charakterze tej decyzji przesądza sformułowanie art. 28 ustawy systemowej, zgodnie z którym należności z tytułu składek "mogą być umarzane" przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Podkreślił nadto, że składki na ubezpieczenie mają charakter należności publicznoprawnych i dlatego Zakład zobligowany jest do szczególnej ostrożności w dysponowaniu nimi.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pani M. K., kwestionując stanowisko Zakładu zaprezentowane w uzasadnieniu decyzji z (...) grudnia 2005 r. podkreśliła, iż – jak wynika z załączonych do akt sprawy dokumentów - dochód w rodzinie utrzymuje się na bardzo niskim poziomie i tylko w minimalnym stopniu pozwala zaspokoić codzienne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem. Zaznaczyła, że oboje z mężem ponoszą dodatkowe koszty dojazdu do pracy, mają na utrzymaniu syna, który kontynuuje studia. Drugi syn, po ukończeniu zasadniczej służby wojskowej zamierza również podjąć dalszą naukę, co będzie wiązać się z większymi wydatkami.

Zauważyła nadto, że zarówno Ona jak i mąż nie korzystali z żadnych świadczeń zdrowotnych i pomocy społecznej, pomimo bardzo trudnej sytuacji finansowej. Podkreśliła, że obecnie nie ma żadnych możliwości spłaty zadłużenia.

Decyzją z (...) lutego 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentujący Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z (...) grudnia 2006 r.

Dokonując ponownej merytorycznej analizy przedmiotowej sprawy organ zauważył, iż pani M. K. - prowadząc działalność gospodarczą w okresie od (...) stycznia 1999 r. do (...) maja 2006 r. - zobowiązana była do opłacania składek na wskazane ustawą ubezpieczenia. W okresie od (...) stycznia 1999 r. do (...) grudnia 2004 r. mąż Zobowiązanej - pan T. K. był zgłoszony do ubezpieczenia jako osoba współpracująca. Strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej w maju 2006 r. (w roku podatkowym 2005 dochód z działalności gospodarczej netto wyniósł 2.878,03 zł ). Obecnie Zobowiązana jest zgłoszona do ubezpieczenia przez firmę "(...)" Spółka Jawna jako osoba zatrudniona, przy czym jak wynika z umowy o pracę z (...) października 2006 r., w okresie od (...) października 2006 r. do (...) grudnia 2006 r. zatrudniona była na okres próbny z wynagrodzeniem zasadniczym w kwocie [...] zł brutto + premia uznaniowa. Podobnie przedstawia się sytuacja zatrudnienia męża Wnioskodawczyni, który w okresie od (...) października 2006 r. do (...) grudnia 2006 r. zatrudniony był w prywatnej firmie na okres próbny z wynagrodzeniem zasadniczym [...] zł brutto + nieograniczona premia uznaniowa (umowa o pracę z (...) października 2006 r.). W systemie KSI ZUS brak jest dokumentów wyrejestrowujących małżonków, a z treści wniosku Strony o ponowne rozpatrzenie sprawy wynika, iż oboje z mężem nadal pozostają w stosunku pracy; ich wspólny miesięczny dochód nie przekracza 2.000,00 zł. Organ zauważył nadto, że państwo K. mają dwoje pełnoletnich synów, z których jeden aktualnie studiuje, a drugi odbywa zasadniczą służbę wojskową. Zobowiązana nie figuruje na terenie miasta K. w rejestrze podatku od nieruchomości jak również w rejestrze podatku rolnego (zaświadczenie z (...) października 2006 r.). Zamieszkuje wraz z rodziną w domu pozostałym po rodzicach męża. Zgodnie z oświadczeniem Strony postępowanie spadkowe nie zostało przeprowadzone. Wnioskodawczyni poza zaległościami składkowymi nie wykazuje innych zobowiązań finansowych, w tym kredytowych. Nie posiada zaległości z tytułu zobowiązań podatkowych, nie korzysta z pomocy opieki społecznej.

Analizując zakres przedmiotowych należności organ zaznaczył, iż niesolidność płatnika związana z zaniechaniem terminowej realizacji obowiązku opłacania składek w sprawie niniejszej trwało w zasadzie przez cały okres prowadzonej działalności gospodarczej. Zaznaczył, iż brak osiągania dochodu z prowadzonej działalności czy też niska jej dochodowość nie wpływa na fakt podlegania obowiązkowi ubezpieczeniowemu przez płatnika składek prowadzącego pozarolniczą działalność gospodarczą. Z wykładni funkcjonalnej i celowościowej przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika bowiem, iż podjęcie działalności gospodarczej skutkuje powstaniem stosunku ubezpieczenia i – z punktu widzenia obowiązku ubezpieczeniowego – bez znaczenia pozostaje okoliczność, czy osoba, która podjęła się prowadzenia działalności faktycznie ją wykonuje i w jakim zakresie. Opłacanie składek ma na celu zapewnienie uprawnionemu bieżącej ochrony ubezpieczeniowej, a w przyszłości wypłatę świadczeń emerytalno - rentowych. W konsekwencji, aby osiągnąć ten cel składki muszą być wpłacane w sposób ciągły i dopiero faktyczna likwidacja działalności i związane z nią rozliczenia podatkowe w Urzędzie Skarbowym oraz zgłoszenie powyższego faktu w ZUS, powodują ustanie stosunku ubezpieczeniowego wiążącego osobę prowadzącą działalność z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych.

Organ odwoławczy podkreślił, że ponowne rozpatrzenie sprawy i dokonanie oceny zebranego materiału dowodowego wykazało, iż w sprawie niniejszej nie zachodzi sytuacja całkowitej nieściągalności zdefiniowana w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zaznaczył, iż Wnioskodawczyni uzyskuje dochody, a Zakład przystąpił do egzekwowania należności w trybie przepisów ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. nr 110, poz. 968 ze zm.). Stwierdził również, iż Strona nie wykazała istnienia okoliczności uzasadniających umorzenie należności składkowych w oparciu o art. 28 ust. 3a cyt. ustawy. W ocenie organu przedstawione dowody nie dają podstaw do przyjęcia, iż trudności finansowe Wnioskodawczyni mają charakter trwały i pogłębiający się. Zobowiązana zlikwidowała niedochodową działalność gospodarczą i podjęła pracę uzyskując nowe źródło dochodów. Zatrudnienie posiada również mąż Zobowiązanej. Potrzeby mieszkaniowe Strony i jej rodziny są zaspakajane. Wnioskodawczyni nie posiada zaległości podatkowych, nie deklaruje także posiadania zobowiązań względem osób trzecich, ani korzystania z pomocy opieki społecznej. Zdaniem organu kondycja finansowa Strony od czasu likwidacji działalności gospodarczej nie uległa pogorszeniu, a ustabilizowała się z chwilą podjęcia przez Zobowiązaną i jej męża zatrudnienia na umowę o pracę, zapewniając rodzinie stałe źródło dochodów.

Biorąc pod uwagę wysokość kwoty zadłużenia oraz relatywnie trudną sytuację materialną Strony Prezes Zakładu potwierdził brak możliwości jednorazowego, natychmiastowego uiszczenia całości zadłużenia. Podkreślił jednak, że należności mogą być spłacane stopniowo w dłuższej perspektywie czasowej, co umożliwia instytucja układu ratalnego przewidziana w art. 29 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Rozwiązanie to gwarantuje osobie zobowiązanej wstrzymanie biegu odsetek za zwłokę począwszy od następnego dnia po dniu wpływu wniosku o udzielenie ulgi.

W konkluzji, uwzględniwszy okoliczności faktyczne i prawne rozpatrywanej sprawy, uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności oraz zadania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako dysponenta środków publicznoprawnych, organ stwierdził brak podstaw do uwzględnienia wniosku i umorzenia przedmiotowego zadłużenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z (...) lutego 2007 r. utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z (...) grudnia 2006 r. nr (...) o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą i za osobę współpracującą na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, pani M. K. wniosła o umorzenie zadłużenia.

Podniosła, iż krzywdzące jest stanowisko organu stwierdzające brak podstaw do umorzenia wnioskowanych należności. Wskazała, iż dochód uzyskiwany z umów o pracę Jej i męża nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych rodziny. Zważywszy na nieustabilizowaną sytuację na rynku pracy nieuzasadnione jest – w ocenie Skarżącej – stanowisko organu odnośnie wzrostu dochodów w dłuższej perspektywie czasowej.

Podniosła nadto, że oprócz bieżących wydatków, które zostały udokumentowane w toku postępowania administracyjnego posiada również zobowiązanie wobec hurtowni (od lutego br. prowadzona jest egzekucja administracyjna za pośrednictwem Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w M.) oraz wobec osób prywatnych, których spłata stanowi dodatkowe obciążenie finansowe w kwocie ok. 450 zł.

Zaznaczyła również, iż zamiar kontynuowania nauki przez synów wyklucza możliwość ich szybkiego usamodzielnienia się i pozyskania własnego źródła dochodu. Chęć zapewnienia synom lepszego startu życiowego uniemożliwia podjęcie spłaty zadłużenia na raty. Nie jest bowiem możliwa spłata tak wysokiej kwoty "za życia, a trudno zostawić ten balast synom na przyszłość".

Wskazała również, że w okresie prowadzenia działalności gospodarczej zarówno Ona jak i małżonek nie korzystali z żadnych świadczeń zdrowotnych podkreślając, że "okres nieskładkowy to strata dotycząca ewentualnej emerytury czy renty".

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od Skarżącej kosztów zastępstwa prawnego w wysokości 3.600,00 zł, podtrzymując dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem.

W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c) p.p.s.a., a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa ZUS w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 1998 r., 137, poz. 887 ze zm.), dalej u.s.u.s., oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Jednocześnie Sąd podkreśla, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracyjny. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, dlatego też nie mógł umorzyć – zgodnie z wnioskiem zawartym w skardze, ani też odmówić umorzenia wnioskowanych należności wobec ZUS. Był natomiast uprawniony do zbadania skarżonej decyzji pod względem jej legalności, tj. zgodności z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie i stwierdzając, że decyzja Prezesa Zakładu nie narusza prawa, oddalił skargę.

Pismem z (...) października 2006 r. (wpływ do organu (...) października 2006 r.) pani M. K. wniosła o umorzenie zaległych składek wobec ZUS wraz z odsetkami. Wobec treści wniosku Skarżącej, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał - w szczególności - przepis art. 28 u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek, w związku z art. 32 u.s.u.s. Jednocześnie zaznaczenia wymaga – co słusznie podkreśliły organy orzekające w sprawie – iż ulgą w formie umorzenia przedmiotowych należności mogą być objęte jedynie nieopłacone składki w części finansowanej przez płatnika, którego definicję ustawową zawiera art. 4 ust. 2 u.s.u.s. Zgodnie bowiem z dyspozycją art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek (w tym osób współpracujących z osobami prowadzącymi działalność gospodarczą, o których mowa w art. 5 ust. 4 i 5 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 ze zm.) nie stosuje się art. 28 i 29 u.s.u.s.

Zgodnie z treścią wymienionego art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach określonych w ust. 3 tego przepisu. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o całkowitej nieściągalności należności wobec Skarżącej. Organy orzekające w sprawie wskazały bowiem, że Skarżąca uzyskuje dochód z wynagrodzenia za pracę na podstawie umowy o pracę zawartej w dniu (...) października 2006 r. z firmą "(...)" Spółka Jawna z siedzibą w K.. Nie było zatem pozbawione podstaw twierdzenie organu, iż w takim stanie rzeczy nie sposób przyjąć, że istnieje stan całkowitej nieściągalności zważywszy w szczególności, iż wobec Skarżącej nie stwierdzono bezskuteczności egzekucji administracyjnej. Jak bowiem wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Zakład przystąpił do egzekwowania należności w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W ocenie Sądu prawidłowo zatem zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonego aktu administracyjnego, iż w stosunku do Skarżącej nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, w konsekwencji – jak wyżej wyjaśniono – brak było prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Z kolei, w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z 31 lipca 2003 r. (Dz. U. nr 141, poz. 1365). Zgodnie z powołanym powyżej paragrafem 3, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 wymienionego rozporządzenia, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu.

Jak już powyżej zaznaczono, sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz ZUS, który może – ale nie musi – je umorzyć. Kontrola ta obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności.

Mając powyższe na względzie - zdaniem Sądu - Prezes Zakładu prawidłowo uznał, iż Skarżąca nie wykazała, ażeby w stosunku do Niej miały zastosowanie przepisy omawianego rozporządzenia. Dokonując takiej oceny wziął pod uwagę, jak wynika z uzasadnienia skarżonej decyzji, całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. dokumenty złożone przez Stronę oraz wszelkie podniesione przez nią okoliczności. Uwzględnił fakt uzyskiwania stałych dochodów przez Stronę i Jej małżonka oraz ich wysokość (wynagrodzenie zasadnicze oraz premia uznaniowa), możliwość zaspokajania potrzeb mieszkaniowych oraz – jak zaznaczyła sama Zobowiązana we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – skromnego utrzymania, brak zobowiązań finansowych wobec osób trzecich (z wyjątkiem należności wobec ZUS), jak również fakt niekorzystania z pomocy opieki społecznej. Odniósł się również do sytuacji rodzinnej Skarżącej wskazując, iż pełnoletni synowie będą w dłuższej perspektywie dążyć do osiągnięcia samodzielności finansowej. Uwzględnił również sytuację zdrowotną Skarżącej i Jej męża podkreślając, iż materiał dowodowy zebrany w sprawie niniejszej nie daje podstaw do uznania, że istnieją jakiekolwiek przeciwwskazania lekarskie odnośnie możliwości kontynuowania aktywności zawodowej. Wziął również pod uwagę wyniki finansowe działalności gospodarczej prowadzonej przez Skarżącą, stwierdzając jednocześnie fakt nierzetelnej i nieterminowej realizacji ustawowego obowiązku opłacania składek praktycznie w ciągu całego okresu prowadzenia działalności gospodarczej (styczeń 1999 r. – maj 2006 r.), o czym świadczą liczne upomnienia kierowane do Skarżącej, informujące o brakach i błędach w składanych deklaracjach rozliczeniowych. Argumentując podjęte rozstrzygnięcie Prezes Zakładu zwrócił uwagę na relatywną poprawę sytuacji finansowej Skarżącej i jej rodziny od czasu zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej w kontekście posiadania stałego źródła dochodu, co w określonej perspektywie może zapewnić finansową stabilizację oraz stworzyć możliwość stopniowego spłacania zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 29 u.s.u.s. (tzw. układ ratalny).

Do wszystkich podniesionych okoliczności i dowodów organ odniósł się w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia dokonując ich oceny w kontekście przesłanek uregulowanych w § 3 cyt. powyżej rozporządzenia. Dostrzegając niewątpliwie trudną sytuację materialną Zobowiązanej oraz wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, uniemożliwiającą jednorazową jego spłatę, podkreślił jednocześnie uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności wobec ZUS wskazując możliwość rozłożenia należności na raty. Powyższe, zdaniem Sądu, czyni nieuzasadnionym zarzut skargi dotyczący oceny sytuacji materialnej Skarżącej dokonanej przez organy orzekające oraz podjęcia krzywdzącego - w Jej ocenie – rozstrzygnięcia w rozpatrywanej sprawie.

Podkreślić również należy, iż argumentacja Skarżącej wskazująca na potrzebę umorzenia należności wobec konieczności kontynuowania przez Jej synów nauki oraz zamiaru zapewnienia im dogodniejszej sytuacji życiowej – wolnej od obciążeń finansowych związanych z ewentualną spłatą należności w ramach układu ratalnego – nie znajduje uzasadnienia wobec ustawowego obowiązku opłacania należnych składek, określonego w art. 46 i 47 w związku z art. 32 u.s.u.s. Nie istnieją bowiem przepisy prawa, które zwalniałyby płatnika z obowiązku uiszczania składek i spłacania zadłużenia, za którego powstanie jest On odpowiedzialny niezależnie od czynników ekonomicznych (rynkowych) wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów. Działalność gospodarcza jest bowiem aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS. Podkreślić również należy, iż umorzenie należności z tytułu składek na fundusze obsługiwane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jako czynność zmierzająca z jednej strony do udzielenia pomocy płatnikowi, z drugiej pociągająca za sobą konieczność rezygnacji przez Zakład z należności uzyskiwanych w drodze przymusowego dochodzenia, ma wpływ na zdolność realizacji przez Zakład zadań, polegających w dużej mierze na finansowaniu z odnośnych funduszy świadczeń oraz innych wydatków przewidzianych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Zaznaczyć w tym miejscu należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają – co do zasady – zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Są ponadto objęte dziesięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności bowiem podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, właściwy organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, uznając, iż rozstrzygnięcie o umorzeniu całości wnioskowanych należności byłoby przedwczesne, to podjęte w ramach uznania administracyjnego - negatywne dla Wnioskodawcy rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne.

Wskazać również należy, iż w toku postępowania administracyjnego Skarżąca – w przeciwieństwie do skargi, gdzie podniosła, że posiada zobowiązania wobec hurtowni egzekwowane w drodze egzekucji komorniczej (k.3,4 akt sądowych) oraz wobec osób prywatnych – nie wskazywała, aby posiadała jakiekolwiek zobowiązania finansowe względem osób trzecich (v. kwestionariusz o możliwościach płatniczych płatnika składek - pkt. VI Zobowiązania - 16 akt. adm., wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy k. 144 akt admin., oświadczenie Skarżącej z (...) stycznia 2007 r. – k. 158 akt admin.), co jest istotne zważywszy, że podstawę orzekania stanowi dla sądu administracyjnego stan faktyczny ustalony przez organ w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Dlatego też bez znaczenia dla jego oceny pozostają fakty i dowody powołane już po wydaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia (art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. nr 153, poz. 1269). Tym samym nie jest dowolnym wniosek organów orzekających, iż sytuacja finansowa Skarżącej w rozpoznanej sprawie nie prowadzi do pozbawienia możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych Jej oraz rodziny przy jakiejkolwiek spłacie istniejącego zadłużenia.

W tym miejscu zaznaczyć należy, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego – Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów, Skarżąca może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 r. w sprawie o sygn. akt III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Jakkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Konkludując Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem gdyż zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy nie ujawniła bowiem wad tego rodzaju, które mogłyby mieć wpływ na podjęte rozstrzygniecie. Nie doszło do naruszenia zasady ochrony słusznego interesu Skarżącej, zasady zaufania obywateli do organów państwa, czy też zasady przekonywania. Wydając rozstrzygniecie organy działały na podstawie przepisów prawa, prowadziły postępowanie w sposób budzący zaufanie do organów i podjęły wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy.

Na marginesie już tylko, odnosząc się do wniosku pełnomocnika organu zawartego w odpowiedzi na skargę Sąd zauważa, iż zwrot kosztów postępowania między stronami regulują przepisy art. 199 – 207 p.p.s.a. Postępowanie przed sądami administracyjnymi opiera się na zasadzie, zgodnie z którą zwrot kosztów postępowania (w tym zastępstwa procesowego) może nastąpić jedynie na rzecz skarżącego i tylko w sytuacji, gdy skarga została uwzględniona (z wyj. sytuacji określonej w art. 201 p.p.s.a.). Nie jest więc możliwe zasądzenie kosztów postępowania na rzecz organu, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem skargi od skarżącego, gdy skarga zostanie oddalona (art. 200 p.p.s.a.).

Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykracza poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.