Wyrok NSA, sygn. akt GSK 1228/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Szafrańska-Falkiewicz, Sędziowie NSA: Józef Waksmundzki, Janusz Zajda (spr.), Protokolant Beata Cisek, po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2005 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] S.A. w Warszawie (obecnie [...] - Spółki akcyjnej w Warszawie) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 czerwca 2004 r. sygn. akt III SA/Lu 155/04 w sprawie ze skargi [...] S.A. w Warszawie na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej z dnia 22 grudnia 2003 r. Nr 13-EK-0512-4/03/GK w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania; 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od [...] - Spółki akcyjnej w Warszawie na rzecz Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej kwotę złotych 120 (sto dwadzieścia) tytułem zwro- tu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 22 czerwca 2004 r. sygn. akt III SA/Lu 155/04 oddalił skargę [...] S.A. w Warszawie na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej z 22 grudnia 2003 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd przedstawił stan sprawy.

Prezes Głównego Urzędu Ceł postanowieniem z 1 października 2001 r. stwierdził, że odwołanie z 4 czerwca 2001 r. wniesione przez [...] - spółkę akcyjną w Warszawie od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w Białej Podlaskiej z 11 maja 2001 r. zostało wniesione z uchybieniem terminu przewidzianego do jego wniesienia.

Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie wyrokiem z 24 maja 2002 r. (sygn. akt I SA/Lu 1197/01) uchylił powyższe postanowienie, z uwagi na naruszenie przepisów procesowych.

W następstwie ponownego rozpatrzenia sprawy, Dyrektor Izby Celnej w Białej Podlaskiej postanowieniem z 23 września 2002 r. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w Białej Podlaskiej z 11 maja 2001 r.

Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie wyrokiem z 25 lutego 2003 r. (sygn. akt I SA/Lu 888/02) uchylił powyższe postanowienie, wskazując na potrzebę uzupełnienia materiału dowodowego.

W następstwie kolejnego rozpatrzenia sprawy, Dyrektor Izby Celnej w Białej Podlaskiej postanowieniem z 22 września 2003 r. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w Białej Podlaskiej z 11 maja 2001 r.

Uznał, że decyzja organu pierwszej instancji została doręczona na adres siedziby spółki [...] i odebrana 17 maja 2001 r. przez jej prezesa M. L., co odbiorca stwierdził własnoręcznym podpisem na potwierdzeniu odbioru. W tej sytuacji bieg terminu do wniesienia odwołania rozpoczął się 18 maja 2001 r., a ostatnim terminem na jego skuteczne złożenie był dzień 31 maja 2001 r. Odwołanie natomiast zostało nadane listem poleconym 4 czerwca 2001 r., czyli po upływie terminu określonego przepisem art. 223 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej.

Dokonując kontroli powyższego postanowienia pod względem jego zgodności z prawem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdził, że nie narusza ono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Wyjaśnił, że istotą czynności materialno-technicznej doręczenia jest wywołanie skutku prawnego przez fakty, a faktem prawotwórczym powodującym skutki procesowe lub materialnoprawne jest w tym przypadku wyłącznie samo dostarczenie pisma adresatowi albo zapewnienie mu możliwości jego odebrania, natomiast nie jest tym faktem zapoznanie się przez niego z treścią pisma.

Zwrócił również uwagę na przepis art. 152 Ordynacji Podatkowej, który służy udokumentowaniu dwóch ważnych pod względem procesowym faktów. Pierwszy, to ustalenie osoby, której doręczono pismo (osoba odbierająca pismo składa własnoręczny podpis), a drugi, to udokumentowanie daty doręczenia pisma (wpisanej przez odbiorcę lub, jak to wynika z praktyki, przez doręczającego), która jest podstawą do określenia początku biegu terminów procesowych, zachowania terminów służących wykonaniu czynności procesowych lub skorzystania z uprawnień procesowych.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy bezsporne jest, że Urząd Celny w Białej Podlaskiej listem poleconym (dowód nadania R 45324 z 15 maja 2001 r.) przekazał placówce pocztowej sześć odpisów decyzji z 11 maja 2001 r., oznaczonych numerami 13TW-554-1198 do 1203/99/BP/WA, w celu ich doręczenia stronie postępowania - spółce [...], a oryginał potwierdzenia odbioru przedmiotowej korespondencji wygląda w ten sposób, że przekreślono na nim podmiot, do którego przesyłkę adresowano - [...] S.A., a jednocześnie zawiera on odciski pieczęci dwóch firm: [...] Sp. z o.o. i [...] S.A., przy czym pod pieczęcią pierwszej z tych firm odnotowano datę "17 05 2001 r.", a na pieczęci drugiej umieszczono tylko nieczytelny podpis.

Stosując się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wydanych uprzednio w sprawie orzeczeniach, Dyrektor Izby Celnej przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe, w tym m.in. przesłuchując w charakterze świadków listonosza doręczającego przedmiotową przesyłkę i prezesa skarżącej Spółki. Ustalono ponadto sposób doręczenia przesyłek przez Pocztę Polską i wyjaśniono kwestie związane ze sposobem zwrotu niedoręczonych listów do nadawcy.

Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organu orzekającego co do prawidłowości doręczenia 17 maja 2001 r. decyzji Nr [...] z 11 maja 2001 r. przez pracownika Poczty Polskiej w lokalu siedziby [...] S.A. w Warszawie.

Konsekwencją takiego ustalenia było stwierdzenie przez Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej, że odwołanie od decyzji doręczonej stronie we wskazanej wyżej dacie nastąpiło z uchybieniem terminu określonego przepisem art. 223 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, że organy celne przeprowadziły postępowanie dowodowe zgodnie z treścią przepisów art. 180 § 1, 187 § 1, art. 188 i art. 191 powołanej ustawy. Organ celny oparł się bowiem na ocenie całokształtu materiału dowodowego, dokonał oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, a rozumowanie przeprowadził w sposób logiczny.

Zwrócił nadto uwagę na okoliczność, że dodatkowym potwierdzeniem braku zwrotu przesyłki do nadawcy jest sporządzony przez Urząd Pocztowy w Białej Podlaskiej wykaz przesyłek zwróconych za maj 2001 r. (jako niedoręczonych adresatom), na którym przesyłka nr R45324 nie figuruje.

Stwierdził, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna, szczególnie jednostka której siedziba mieści się pod tym samym adresem co siedziba innego przedsiębiorcy, powinna tak zorganizować procedurę odbioru korespondencji, ażeby odbioru pism nie mogła dokonać osoba nieupoważniona (por. wyrok NSA z 6 lipca 1999 r. sygn. I SA/Po 1829/98).

W konkluzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania, a w szczególności art. 153 ustawy z 30 08 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), przy zachowaniu warunków dotyczących tego postępowania określonych przepisami Ordynacji podatkowej, natomiast stwierdzenie zaskarżonym postanowieniem uchybienia terminu do wniesienia odwołania pozostaje w zgodzie z przepisem art. 223 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej.

Spółka akcyjna [...], reprezentowana przez pełnomocnika - radcę prawnego, zaskarżyła wskazany wyrok w całości.

W skardze kasacyjnej wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 180 § 1, art. 187 § l, art. 188 i art. 191 ustawy z 26 sierpnia (zapewne 29 08 1997 r.) Ordynacja podatkowa (Dz.U. nr 137, poz. 926 ze zm.), polegające na przyjęciu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, że postępowanie dowodowe było przeprowadzone przez organy celne zgodnie z przytoczonymi przepisami Ordynacji podatkowej. W konsekwencji doprowadziło to Sąd do uznania, że postanowienie Dyrektora Izby Celnej z 22 grudnia 2003 r. nr 13-EK-0512-4/03/GK o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania pozostaje w zgodności z wymogami określonymi w przepisie art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej, tj. na przesłance wynikającej z art. 174 pkt 1 ustawy z 30 08 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270).

W ocenie skarżącej Wojewódzki Sąd Administracyjny błędnie przyjął, że organ administracyjny prowadząc postępowanie w przedmiocie ustalenia daty doręczenia decyzji organu I instancji może nie uwzględnić wniosku strony o przeprowadzenie dowodu z ponownego przesłuchania świadków w sytuacji, gdy dotychczasowe zeznania tych świadków są ze sobą sprzeczne, a wnioskowany przez skarżącą dowód mógł wyjaśnić najbardziej istotną okoliczność w sprawie, czyli datę doręczenia decyzji. Konsekwencją takiego stanowiska Sądu jest przyjęcie, że doręczenie decyzji nastąpiło w sposób zgodny z art. 51 Ordynacji podatkowej oraz, że inne dowody zebrane w postępowaniu wyjaśniły w sposób bezsporny datę doręczenia odpisu rozstrzygnięcia.

Sąd nie wskazał konkretnie, z jakich dowodów wynika, że prezes Spółki osobiście odebrał decyzję w dniu 17 maja (zapewne 17 05 2001 r.) i kto wręczył mu decyzję tego właśnie dnia; nie wskazał z jakiego dowodu, poza zeznaniami listonosza, wynika sposób potwierdzenia odbioru decyzji i jego data; nie dokonał także analizy ważnego w ocenie strony dowodu w postaci dokumentu ZPO. Okoliczności te były istotne dla oceny materiału dowodowego, natomiast Sąd uznając legalność postępowania Dyrektora Izby Celnej, który nie odniósł się do tych faktów, uznał że granice swobodnej oceny dowodów nie zostały naruszone.

Dokonane w ten sposób ustalenia doprowadziły do naruszenia przez Sąd orzekający wymienionych na wstępie przepisów Ordynacji podatkowej poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i do dowolnej oceny legalności zaskarżonego postanowienia.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w Białej Podlaskiej wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącej Spółki na rzecz organu kosztów postępowania. Stwierdził, że skarżąca zarzuca naruszenie przepisów prawa materialnego i polemizuje z ustaleniami organów celnych twierdząc, że doręczenie decyzji miało miejsce w innej dacie. Zdaniem organu, Spółka dąży wyłącznie do zmiany stanu faktycznego, o czym świadczą czynności podejmowane przez nią w trakcie całego postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 174 ustawy z 30 08 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), dalej p.p.s.a., skarga kasacyjna może być oparta na następujących podstawach:

1. naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2. naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarżąca oparła skargę kasacyjną na podstawie wymienionej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., a więc zarzutach dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego, które mogą podlegać ocenie dopiero wtedy, gdy stan faktyczny przyjęty za podstawę zaskarżonego wyroku nie nasuwa zastrzeżeń, tzn. jest ustalony prawidłowo.

Uchybienie prawu materialnemu przez niewłaściwe zastosowanie polega na tzw. błędzie w subsumcji, co wyraża się w tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej, albo że ustalonego stanu faktycznego błędnie nie "podciągnięto" pod hipotezę określonej normy prawnej (v. postanowienie SN z 15 10 2001 r., I CKN 102/99). Ta teza ma pełne zastosowanie na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego, z tym że omawiana podstawa kasacji odnosi się do naruszenia norm prawa administracyjnego materialnego. (por. J.P. Tarno Komentarz do p.p.s.a., W-wa 2004, Wyd Prawnicze LexisNexis, s. 246)

Zarzuty skargi kasacyjnej Spółki sprowadzają się do polemiki z ustaleniami organu orzekającego oraz do wytykania nieprawidłowości zaistniałych podczas prowadzenia postępowania dowodowego, skutkujących - zdaniem skarżącej - niezasadnym utrzymaniem w mocy rozstrzygnięcia organu celnego II instancji o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Naruszenie przepisów postępowania sądowoadministracyjnego jako podstawa skargi kasacyjnej nie jest tożsame ze stwierdzeniem, iż sanacji ulegają uchybienia proceduralne mające ewentualnie miejsce w postępowaniu przed organem administracji publicznej, ale w konkretnym przypadku podniesiony zarzut wydania wyroku z naruszeniem obowiązku zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego {art. 180 § 1 i art. 187 § 1 ustawy z 26 08 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. nr 137, poz. 926 ze zm.)} nie jest zasadny.

Organ orzekający dopuścił i rozważył wszystkie dowody mające przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a realizując zasadę prawdy obiektywnej zebrał i w wyczerpujący sposób rozpatrzył cały materiał dowodowy. W rozpatrywanej sprawie oparł się na dowodach z dokumentów oraz na zeznaniach świadków, co pozwoliło na pełne ustalenie okoliczności stanu faktycznego, zgodne z ocenami prawnymi i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi we wcześniejszych orzeczeniach sądowych. Rozstrzygnięcie organu wydane zatem zostało - zdaniem Sądu I instancji - na podstawie prawidłowo zebranego materiału dowodowego i nietrafne są zarzuty skarżącej naruszenia powinności wyczerpującego zebrania dowodów i dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz zasad prawdy obiektywnej.

Naczelny Sąd Administracyjny ocenę tę podziela.

Z powyższym wiąże się również negatywna ocena zarzutów skarżącej Spółki dotyczących naruszenia przepisów art. 188 i art. 191 Ordynacji podatkowej. Organ prowadzący postępowanie w przedmiocie ustalenia daty doręczenia decyzji organu I instancji nie miał obowiązku uwzględnienia wniosku strony o przeprowadzenie dowodu z ponownego przesłuchania świadków.

Zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w powołanym wyżej przepisie art. 191 Ordynacji podatkowej, potrzeba dopuszczenia takiego dowodu pozostawiona jest ocenie organu orzekającego. Nawet jeśli strona skarżąca wskazała na potrzebę poszerzenia katalogu środków dowodowych przyjętych w przedmiotowej sprawie w celu wyjaśnienia okoliczności stanu faktycznego (np. przez powtórzenie dowodu), to organ administracji publicznej stanowiskiem tym w danej kwestii nie był związany. To do niego należy ocena wiarygodności zgromadzonych dowodów, ocena dokonana w sposób swobodny, na podstawie własnego przekonania opartego na zebranym materiale dowodowym. Ocenę tę Sąd I instancji uznał za zgodną z wymaganiami wiedzy, doświadczenia i logiki, a w konsekwencji uznał za zasadne stwierdzenie organu, że doręczenie skarżącej decyzji nastąpiło w sposób zgodny z art. 151 Ordynacji podatkowej, skoro zebrane w trakcie postępowania dowody wyjaśniły sporne okoliczności. Zauważył, że mimo zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu, nie korzystała ona w pełni z możliwości wyjaśnienia - jej zdaniem - spornych okoliczności. Pełnomocnik skarżącej uczestniczył w przesłuchaniach świadków, miał możliwość zadawania pytań oraz składania wniosków, co wynika z podpisanego przez niego protokołu, jednakże zeznań tych wówczas nie kwestionował.

Sąd pierwszej instancji trafnie również zauważył, że w toku postępowania skarżąca zmieniała swoje stanowisko w kwestii doręczenia przedmiotowej przesyłki, np. najpierw składając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, co świadczyło o uznaniu wspomnianego uchybienia, a następnie podejmując czynności zmierzające do wykazania, że uchybienie terminu nie miało miejsca.

Naczelny Sąd Administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania ustaleń w zakresie stanu faktycznego, przez Sąd I instancji uznanych za prawidłowe, a także, będąc związanym granicami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), do dokonania oceny, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem przepisów prawa materialnego.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną, jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 09 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1349 ze zm.).