Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 135/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska (spraw.), Asesorzy WSA Jacek Fronczyk, WSA Andrzej Kołodziej, Protokolant Joanna Ukalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2004 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2003 r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...]wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego /Dz.U. nr 9, poz. 26 ze zm./ utrzymał w mocy swoją uprzednią decyzję z dnia [...] września 2003 r. nr [...], którą odmówił przyznania A.R. renty rodzinnej w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu powołał się na przepis art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm./, który stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Dodatkowo aby uzyskać prawo to tego świadczenia wszystkie przesłanki wskazane w wyżej podanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość jego przyznania.

Wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, zatem w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwałyby osobie zmarłej. Również szczególna okoliczność, o której mowa w przepisie odnosi się do osoby zmarłej.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy nie stwierdzono istnienia jednej z czterech przesłanek umożliwiających przyznanie świadczenia. Z akt sprawy nie wynikają bowiem szczególne okoliczności, wskutek których zmarły ojciec wnioskodawczyni nie nabył uprawnień do świadczeń ustawowych. Za szczególną okoliczność usprawiedliwiającą brak zatrudnienia należy uznać zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową osoby z powodu niemożności przezwyciężenia jej skutków. W sprawie nie wykazano, aby niespełnienie wymogów ustawowych do renty spowodowane zostało szczególnymi okolicznościami, na które zmarły nie miał wpływu. Z dokumentacji znajdującej się w aktach wynika, że w okresie od 2 września 1976 r. do 30 września 1996r. tj. do dnia ustania ubezpieczenia ojciec wnioskodawczyni udowodnił okres ubezpieczenia w wymiarze 17 lat, 4 miesięcy i 5 dni. Jednakże nie można uznać za szczególną okoliczność faktu, że zmarły przez okres od [...] października 1996 r. do zgonu ([...] stycznia 2003 r.) tj. przez 6 lat i 4 miesiące nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, co spowodowało brak uprawnień do renty ustawowej. W tym okresie był zdolny do pracy, a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia. Również zatrudnienie dorywcze bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego i bez odprowadzania składek na to ubezpieczenie nie może być uznane za szczególną okoliczność, która uniemożliwiła nabycie uprawnień do świadczenia ustawowego.

Podnoszone trudne warunki materialne i brak środków utrzymania nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku, bowiem nie ma ono charakteru świadczenia socjalnego, przyznawanego według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.

W skardze na powyższą decyzję A. R. powołała się na argumenty przedstawione przez jej matkę G. R. w skardze na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającej przyznania świadczenia w drodze wyjątku na rzecz małoletniego brata B.R. , zarejestrowanej pod sygnaturą II SA/Wa 136/04. Podniosła, że decyzję uważa za wykrętną merytorycznie. Prezes ZUS stwierdził, że renta w drodze wyjątku jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego powiązanym z odprowadzaniem składek na to ubezpieczenie i uznał, że zmarły mąż udokumentował okres opłacania składek w wymiarze 17 lat, 4 miesięcy i 5 dni. Świadczenie, o które zabiega, jest właśnie pochodną tych składek, a nie pochodną uprawnień do świadczenia osoby zmarłej. Aktywność zawodową przerwała śmierć i to jest ta szczególna okoliczność, na którą mąż nie miał wpływu, bowiem gdyby żył to mógłby jeszcze pracować i uiszczać składki przez dalsze 20 lat. Świadczenie, o które zabiega jest przeznaczone dla osoby niepełnoletniej, która spełnia bez wyjątku wszystkie warunki wymienione w ustawie. Natomiast podejmowanie zatrudnienia dorywczego jest spowodowane koniecznością zaspokojenia bieżących potrzeb. Uważa, że wpłacone przez męża składki na ubezpieczenie społeczne pokryją jeżeli nie w całości to w znaczną część świadczeń, o które ubiega się na dzieci.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie z argumentacją jak w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśnił, że przepis art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie pozwala na przyznanie świadczenia drodze wyjątku z pominięciem przepisów prawa. Świadczenie to zostało ściśle określone w ustawie, w szczególności dokładnie wskazano jaka grupa ubezpieczonych może się o nie ubiegać i jakie przesłanki muszą być spełnione, by można to świadczenie przyznać. Skarżąca A.R. jest osobą pełnoletnią i zdolną do pracy, zatem nie spełnia przesłanki całkowitej niezdolności do pracy ze względu na wiek lub stan zdrowia i stąd świadczenie nie może być jej przyznane.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 sierpnia 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/. Oznacza to, że jeżeli zaskarżona decyzja prawa nie narusza, sąd obowiązany jest skargę oddalić.

Dokonana kontrola zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm./. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Oznacza to, że niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie przepis ten nie może być zastosowany, albowiem skarżąca nie czyni zadość wszystkim (łącznie) wymienionym przesłankom. Niemożność podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, omawiany przepis łączy z całkowitą niezdolnością do pracy bądź wiekiem. Oba elementy skarżącej nie dotyczą. A. R.(urodzona [...].07.1985 r.) uzyskała już pełnoletność. Jest zatem w wieku umożliwiającym zatrudnienie, będąc osobą zdolną do pracy.

Kontynuowanie nauki i zrozumiałe podwyższanie swoich kwalifikacji, nie pozwalają na obejście tak rygorystycznie sformułowanego przepisu, służącego zapewnieniu niezbędnych środków utrzymania osobom całkowicie niezdolnym do pracy i spełniającym pozostałe przesłanki. Kwestia nauki w przepisie tym nie występuje, zaś wiek jako warunek niemożności podjęcia pracy w rozumieniu tego przepisu, oznacza wiek poniżej 18 lat lub emerytalny. W obecnym stanie prawnym nie ma ograniczeń w zakresie podejmowania zatrudnienia przez pełnoletnich uczniów i studentów pobierających naukę zarówno w systemie dziennym, jak i zaocznym. Z art. 83 ust. 1 ustawy wynika, że przeszkodą uniemożliwiającą zatrudnienie nie jest pobieranie nauki, lecz taki wiek, który uniemożliwia w ogóle podjęcie pracy.

Skoro w sytuacji skarżącej przesłanka niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek nie zachodzi, to w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy jest to okoliczność wykluczająca ją z grona osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku. Ta okoliczność przesądza treść rozstrzygnięcia, bez potrzeby ustosunkowywania się do pozostałej podnoszonej w skardze argumentacji.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ orzekł, jak w sentencji wyroku.