Wyrok NSA, sygn. akt IV SA 1146/97
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1999-09-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 629  Sprawy mienia przejętego z naruszeniem prawa
Powołane przepisy: article: art. 1, art. 2 ust. 1 lit. e, art. 6
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz. 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: par. 5
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz. 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Teza: Cele reformy rolnej określone w art. 1 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. RP nr 4 poz. 17 ze zm./ nie stały na przeszkodzie przejęciu nieruchomości ziemskiej, na której stały pałace z ogrodami czy zespoły dworsko-parkowe.

TEZY

Cele reformy rolnej określone w art. 1 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. RP nr 4 poz. 17 ze zm./ nie stały na przeszkodzie przejęciu nieruchomości ziemskiej, na której stały pałace z ogrodami czy zespoły dworsko-parkowe.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Mariana Ś. na decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 19 maja 1997 r. (...) w przedmiocie przejęcia majątku ziemskiego na rzecz Skarbu Państwa - skargę oddala.


UZASADNIENIE

Wojewoda T. decyzją z dnia 26 listopada 1996 r. na podstawie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. RP nr 4 poz. 17 ze zm./ i par. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. nr 10 poz. 51/, stwierdził, iż nieruchomość gruntowa - działki ewidencyjne nr 782, 783, 781/1, 1721, 1787/1, 1787/2 o łącznej powierzchni 6,13 ha, położone we wsi W. II gminy M., stanowiące zespół dworsko-parkowy byłego majątku ziemskiego ujawnionego w księdze wieczystej "Dobra W." jako jeden ze składników majątku ziemskiego Mariana Józefa Ś. i Józefa S. o łącznej powierzchni 244,3358 ha podpadają pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W uzasadnieniu tej decyzji organ stwierdził, iż majątek ziemski "Dobra W." według księgi wieczystej na dzień 7 czerwca 1944 r. o powierzchni 244,3358 ha stanowił współwłasność Mariana, Józefa Ś. i Józefa S. Na wniosek Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z 24 października 1946 r. do księgi wieczystej wpis Skarb Państwa, powołując się na art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy wolnej.

Z tego majątku rozparcelowano 52 ha gruntów rolnych pomiędzy miejscowych rolników. Pozostała część o pow. 192,3358 ha obejmowały:

- "Ośrodek" - stanowiący zabudowania gospodarcze, dworek wraz z otoczeniem o łącznej powierzchni 8,07 ha;

- grunty rolne o pow. 10,78 ha należące obecnie do zasobów Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa;

- stawy rybne o pow. 21,18 ha również stanowiące zasoby Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa;

- nieużytki o pow. 3,47 ha;

- lasy na terenie wsi W. I i II.

Zdaniem organu I instancji majątek ziemski obejmował ponad 50 ha użytków rolnych przy całkowitej powierzchni 244,3358 ha. Podlegał zatem działaniu art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu o reformie rolnej.

Decyzję tę utrzymał w mocy Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z 19 maja 1997 r. podnosząc, iż stosownie do art. 2 ust. 1 lit. "e" cyt. dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich obszar przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, przechodziły z mocy prawa z dniem 13 września 1944 r. na rzecz Skarbu Państwa. Przedmiotowy majątek ziemski spełnił ww. warunki, wobec tego z mocy prawa przeszedł na rzecz Skarbu Państwa w całości i bez odszkodowania.

Zdaniem organu nie ulega wątpliwości, iż zespół dworsko-parkowy wchodził w skład majątku ziemskiego.

W skardze na tę decyzję zarzucono jej niezgodność z przepisami dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zdaniem skarżącego zespół dworsko-parkowy o pow. 6,13 ha nie stanowił całości z majątkiem ziemskim "W.".

Nigdy też nie była tam prowadzona jakakolwiek działalność gospodarcza. Z tego też względu obiekt dworsko-parkowy nie został przekazany Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa.

Właściciel majątku nie otrzymał stosownie do art. 13 tego dekretu ani przydziału 5 ha gospodarstwa rolnego ani uposażenia w VI grupie urzędników państwowych.

W konkluzji skargi wniesiono o uznanie, iż decyzja Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej i Wojewody T. nie znajduje oparcia w przepisach prawa.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej podtrzymał argumentację zawartą, w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu, na cele reformy rolnej przeznaczono m.in. nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich łączny rozmiar przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Z akt sprawy jednoznacznie wynika, iż powierzchnia majątku ziemskiego "Dobra W." w dacie wejścia w życie dekretu o reformie rolnej tzn. 13 września 1944 r. wynosiła 244,3358 ha, a więc znacznie przekraczała powyższą maksymalną normę.

Z analizy przepisów dekretu o reformie rolnej a zwłaszcza art. 1 ust. 2 oraz art. 6 wynika, iż na cele reformy rolnej były przeznaczone nieruchomości ziemskie wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego.

Zespół dworsko-parkowy pozostawał w funkcjonalnej łączności z całym majątkiem ziemskim liczącym ponad 240 ha i z tego względu podlegał działaniu przepisów dekretu o reformie rolnej.

Takie stanowisko niejednokrotnie już zajmował Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach /np. II SA 2832/95/ a także Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r. /W 3/89/.

Cele reformy rolnej określone w art. 1 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie stały na przeszkodzie przejęciu nieruchomości ziemskiej, na której stały pałace z ogrodami czy zespoły dworsko-parkowe.

Zgodnie z art. 6 tegoż dekretu ww. nieruchomości wraz z budynkami i inwentarzem niezwłocznie przechodziły w zarząd państwowy wykonywany przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżona decyzja nie narusza prawa w zakresie zastosowania przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej w stosunku do całej przedmiotowej nieruchomości.

Z tych względów na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzeczono jak w sentencji.