Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 556/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-07-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję tego samego organu
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 2, art. 28 ust. 3a, art. 32
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art 11, art. 77, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Wiesław Kuśnierz Sędziowie: WSA Waldemar Michaldo (spr.) WSA Jarosław Wiśniewski Protokolant: Katarzyna Krawczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2018 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 5 stycznia 2018 r.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 14 listopada 2017 r. J. B. (zwana dalej także wnioskodawczynią lub skarżącą) zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Uzasadniając swój wniosek J. B. podała, że jest osobą z II grupą inwalidzką i nie posiada żadnego majątku, gdyż emerytury w wysokości [...] zł nie można za taki uznać. Zdaniem wnioskodawczyni, jej emerytura w wysokości [...] zł jest "głodowa", a po zajęciu komorniczym pozostaje bez środków do życia. Wnioskodawczyni dodała, że jest cukrzykiem i musi regularnie zażywać leki, które pozwalają jej w jakiś sposób egzystować. Do tego dochodzą jeszcze wydatki na jedzenie, ubiór, opał.

W odpowiedzi na pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 listopada 2017 r. wzywające do przedłożenia zeznania podatkowego za 2016 r. oraz oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, J. B. nadesłała wypełnione przedmiotowe oświadczenie, do którego dołączyła faktury za leki, swoją dokumentację medyczną oraz potwierdzenia uiszczenia opłat za prąd w październiku i listopadzie 2017 r.

Decyzją z dnia 5 stycznia 2018 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778, zwanej dalej u.s.u.s.) oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek na ubezpieczenie zdrowotne - za okres od stycznia 2005 r. do grudnia 205 r., od lutego 2006 r. do czerwca 2009 r., od sierpnia 2009 r. do lipca 2014 r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek - [...] zł, odsetek liczonych na dzień 15 listopada 2017 r. - [...] zł. W uzasadnieniu ZUS wyjaśnił, że rozważył na podstawie posiadanych informacji możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia przez wnioskodawczynię zadłużenia pozbawiałaby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia. W ocenie Zakładu sytuacja ta w przypadku wnioskodawczyni nie ma miejsca, gdyż uzyskuje ona stały dochód z tytułu świadczenia emerytalnego oraz spłaca inne zobowiązania. Zdaniem organu, sytuacja finansowa i materialna, w jakiej aktualnie znajduje się wnioskodawczyni nie daje wystarczających podstaw, aby uznać, iż spłata przez nią zobowiązania z tytułu należności ZUS, mogłaby pociągnąć za sobą negatywne skutki w sferze socjalno-bytowej. Organ stwierdził, że w stosunku do wnioskodawczyni nie ma również zastosowania przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, gdyż nie wykazała ona, że poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją możliwości dalszego prowadzenia działalności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że nie kwestionuje sytuacji zdrowotnej wnioskodawczyni, jednak jej problemy zdrowotne nie wpływają na wysokość uzyskiwanego dochodu, którym jest świadczenie emerytalne, charakteryzujące się regularnością wypłat niezależnie od stanu zdrowia. W ocenie organu, w stosunku do wnioskodawczyni nie będzie miał także zastosowania § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności, gdyż ma on zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu. Zakład stwierdził, że nie ma również jakiejkolwiek informacji, która wskazywałaby, że istnieją inne okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Pismem z dnia 23 stycznia 2018 r. J. B. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując w nim, iż decyzja z dnia 5 stycznia 2018 r. jest dla niej krzywdząca. W ocenie wnioskodawczyni zachodzą przesłanki do umorzenia należności ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, w tym konieczność zaspokojenia jej potrzeb oraz potrzeb jej męża, wymagającego stałej opieki oraz leków.

Decyzją z dnia 21 marca 2018 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm., zwanej dalej k.p.a.), w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm., zwanej dalej u.s.u.s.), utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 5 stycznia 2018 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że wnioskodawczyni figurowała jako płatnik składek w okresie od co najmniej 1 stycznia 1999 r. do 31 sierpnia 2004 r. W tym okresie nie wywiązywała się z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia z tytułu prowadzonej działalności. W ten sposób została ona dłużnikiem ZUS, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności. Zadłużenie na koncie 3 listopada 2017 r. zostało skierowane do przymusowego dochodzenia, a postępowanie egzekucyjne prowadził Dyrektor Oddziału ZUS w K.. W ramach przymusowego dochodzenia ZUS wyegzekwował 605,37 zł należności. Organ wskazał, że w dniu 7 grudnia 2017 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w W. poinformował, że wnioskodawczyni nie figuruje w ewidencji osób korzystających z pomocy ośrodka, a według Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców oraz Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych nie posiadała ona ruchomości i nieruchomości. Z danych organu wynikało, że wnioskodawczyni pobierała emeryturę w kwocie [...]zł brutto, ze świadczenia dokonywane były potrącenia egzekucyjne w wysokości [...] zł i do wypłaty pozostawało [...] zł miesięcznie. ZUS stwierdził, że koszty związane z utrzymaniem wnioskodawczyni określiła na [...] zł, w tym z tytułu opłat eksploatacyjnych [...] zł oraz leczenia [...] zł. Z kolei jej budżet domowy obciążony był zobowiązaniami pieniężnym w bankach na kwotę [...]zł, które spłacane było po [...] zł miesięcznie. Organ dodał, że na podstawie przedłożonego zaświadczenia lekarskiego wnioskodawczyni pozostawała w leczeniu z powodu cukrzycy. Natomiast mąż J. B. zmarł 23 lutego 2018 r.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, że może umorzyć należności jeśli stwierdził, że z powodu sytuacji rodzinnej i stanu majątkowego dłużnik nie mógł opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Umorzeniem z tego powodu można objąć należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Możliwość ta wynika z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanego na tej podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Do szczególnych sytuacji określonych w § 3 ust. 1 tego rozporządzenia zalicza się przypadki: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ stwierdził, że na podstawie posiadanych informacji rozważył możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby wnioskodawczynię możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, o czym mowa jest w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia. W ocenie ZUS, sytuacja ta w tym przypadku nie miała miejsca, albowiem J. B. uzyskuje stały dochód ze świadczenia emerytalnego, z którego dokonywane są potrącenia egzekucyjne. Ponosi ona koszty związane z utrzymaniem oraz reguluje zobowiązania pieniężne. Wnioskodawczyni nie wykazała przy tym, że zalega z jakimikolwiek opłatami z tego tytułu. Zdaniem organu, sytuacja finansowa i materialna nie dawała wystarczających podstaw, aby uznać, że spłata zobowiązania z tytułu należności ZUS pociągałaby negatywne skutki w sferze socjalno-bytowej wnioskodawczyni. W ocenie organu nie udowodniono więc, że prowadzone postępowanie egzekucyjne zagrażało egzystencji wnioskodawczyni, zaś sytuacja finansowa nie wymuszała korzystania z form pomocy dla osób nieposiadających środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb egzystencjalnych. Na poparcie swojego stanowiska organ powołał się na wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 grudnia 2009 r. sygn. akt V SA/Wa 1434/09 i zaznaczył, że do skorzystania z dobrodziejstwa umorzenia należności składkowych muszą istnieć konkretne i jednoznaczne dowody wskazujące na krytyczną sytuację materialną lub zdrowotną wnioskodawcy bądź członka rodziny. Organ oświadczył, że analizując sytuację finansową i materialną wnioskodawczyni wziął pod uwagę fakt, że oprócz zadłużenia w ZUS miała ona do uregulowania zobowiązania pieniężne z tytułu pożyczki w banku. Okoliczność ta nie stanowiła jednak, zdaniem organu, podstawy do uwzględnienia wniosku o umorzenie, gdyż nieopłacone należności ZUS, jako zobowiązanie publicznoprawne podlegają z mocy prawa szczególnej ochronie. Zakład Ubezpieczeń Społecznych podkreślił, że umorzenie należności z tytułu składek byłoby zbyt dużym uprzywilejowaniem w stosunku do płatników, którzy mimo kłopotów finansowych wywiązują się z obowiązku opłacania składek.

W ocenie organu, w stosunku do J. B. nie miała również zastosowania przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., gdyż nie wykazała ona, że poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, w związku z czym opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że nie kwestionuje sytuacji zdrowotnej wnioskodawczyni, jednak uzyskuje ona świadczenie emerytalne, czyli dochód charakteryzujący się regularnością wypłat, niezależnie od sytuacji zdrowotnej. Dlatego wobec charakteru źródła dochodu w stosunku do Wnioskodawczyni nie mógł mieć zastosowania § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Organ wskazał, że ww. przesłanka ma zastosowanie jedynie do sytuacji, gdy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu. Powołał się przy tym na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 listopada 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 2444/06, zgodnie z którym przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności. Z tych powodów ZUS stwierdził, że poprzednio wydana decyzja była prawidłowa, gdyż nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności, określone w przepisie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

W skardze na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych J. B. podniosła, że się z nią nie zgadza, gdyż nie posiada żadnego majątku. Autorka skargi zaznaczyła, iż pobiera emeryturę w kwocie [...]zł brutto (950 zł netto), z której od grudnia 2017 r. były dokonywane potrącenia do kwoty [...]zł. W ocenie skarżącej, kwota ta jest pobierana bez wyroku. Skarżąca wskazała, że nie figuruje w ewidencji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, ponieważ jej dochód przekracza kwotę [...]zł. Zaznaczyła ponadto, że sumę [...] zł pożyczki przeznaczyła na montaż prysznica, gdyż jej mąż nie mógł chodzić i nie mógł wejść do wysokiej wanny. Mąż skarżącej zmarł 23 lutego 2018 r. Skarżąca podniosła także, że nie jest prawdą, że na cukrzycę zachorowała we wrześniu 2012 r., gdyż stwierdzono ją u niej w 1996 r., a wszystkie karty leczenia przekazała do ZUS. Autorka skargi nadmieniła także, że jest po usunięciu woreczka żółciowego, ciężkiej operacji trzustki, przeszła zabieg ginekologiczny, cierpi na przewlekłą chorobę nerek, nadciśnienie tętnicze oraz jest w trakcie leczenia rozstrzenia oskrzeli. Ponadto autora skargi zaznaczyła, że ma 73 lata, posiada drugą grupę inwalidzką i zalecono jej oszczędny tryb życia. Z kolei z powodu choroby kręgosłupa nie jest w stanie podjąć żadnej pracy.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do brzmienia art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2017 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302) – dalej p.p.s.a., sprawowana jest przez sądy administracyjne na podstawie kryterium zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów (w tym wypadku decyzji administracyjnej) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. W związku z tym, w celu wyeliminowania z obrotu prawnego aktu wydanego przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ustalenie, że akt taki dotknięty jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części, Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Ponadto wskazać należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli sądowej są w niniejszej sprawie decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K., którymi odmówiono skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek.

W rozpoznawanej sprawie jedną z podstaw prawnych zaskarżonych decyzji stanowił przepis art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm., zwanej dalej u.s.u.s.), w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141 poz. 1365, zwanego dalej rozporządzeniem MGPiPS). Zgodnie z powołanym przepisem, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Przy czym podnieść należy, że w art. 24 ust. 2 u.s.u.s. wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. Na uwadze należy mieć też treść art. 32 tejże ustawy, który z kolei do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń nakazuje stosowanie odpowiednie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne.

Z treści powyższych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07 - wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie, dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wszechstronnie rozważone i zbadane (art. 7, art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm., zwanej dalej K.p.a.). Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80 K.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 K.p.a.). Przestrzeganie powyższych zasad postępowania jest szczególnie istotne w sprawach dotyczących osób w podeszłym wieku, których sytuacja bywa ciężka z uwagi na ich stan zdrowia oraz wysokość otrzymywanych świadczeń emerytalnych lub rentowych. W przypadku tych osób organy powinny wykazać się szczególną dokładnością przy ustalaniu okoliczności mających wpływ na wynik sprawy.

Dokonując oceny zaskarżonych decyzji, w oparciu o wyżej wymienione zasady, Sąd doszedł do przekonania, że naruszają one wskazane powyżej przepisy postępowania w sposób powodujący konieczność ich wyeliminowania z porządku prawnego, dlatego też skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zdaniem Sądu, oś sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy skarżąca spełnia przesłankę umorzenia należności z tytułu składek, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS. Zgodnie z treścią tego przepisu ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W ocenie Sądu, badając spełnienie tej przesłanki organ nie dokonał prawidłowego ustalenia sytuacji majątkowej skarżącej. Na podstawie zebranych dokumentów organ ustalił, że skarżąca pobiera emeryturę w kwocie [...]zł brutto, ze świadczenia dokonywane są potrącenia egzekucyjne w wysokości [...] zł i do wypłaty pozostaje jej [...] zł miesięcznie. ZUS stwierdził, że koszty związane z utrzymaniem skarżąca określiła na [...] zł, w tym z tytułu opłat eksploatacyjnych [...] zł oraz leczenia [...] zł. Ponadto jej budżet domowy obciążony był zobowiązaniami pieniężnym w bankach na kwotę [...]zł, które spłacane było po [...] zł miesięcznie. Organ dodał, że na podstawie przedłożonego zaświadczenia lekarskiego wnioskodawczyni pozostawała w leczeniu z powodu cukrzycy. Natomiast jej mąż zmarł 23 lutego 2018 r. Skarżąca nie korzysta z pomocy społecznej ani nie posiada żadnych ruchomości i nieruchomości. W świetle tych ustaleń organ uznał, że sytuacja finansowa i materialna w jakiej aktualnie znajduje się skarżąca nie daje wystarczających podstaw, aby uznać, że spłata zobowiązania z tytułu należności ZUS pociągałaby negatywne skutki w jej sferze socjalno-bytowej.

W ocenie Sądu, organ nie ustalił w sposób wystarczający sytuacji majątkowej skarżącej. Organ wskazał bowiem, że na dochód skarżącej składa się świadczenie emerytalne, z którego po potrąceniu zajęcia komorniczego, pozostaje jej kwota [...]zł netto. Organ nie ustalił natomiast wielkości stałych wydatków skarżącej związanych z jej niezbędnym utrzymaniem ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że wynoszą one [...] zł i składają się na nie opłaty eksploatacyjne w wysokości [...] zł oraz koszty leczenia w wysokości [...] zł. Ponadto skarżąca spłaca zobowiązania pieniężne w bankach w ratach po [...] zł miesięcznie. Już więc samo zestawienie tych kwot ([...] zł netto dochodu i [...] zł wydatków) wskazuje, że organ nie ustalił w sposób właściwy sytuacji majątkowej skarżącej skoro nie zauważył, że jej wydatki przekraczają wielkość aktualnych dochodów. Należy przy tym dodać, że do wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem należy zaliczyć nie tylko opłaty za media (prąd, gaz, woda, ogrzewanie) czy też koszt leczenia, ale także koszty zakupu: żywności, odzieży, środków czystości i higieny osobistej. Nieustalenie przez organ wysokości comiesięcznych wydatków skarżącej związanych z jej utrzymaniem powoduje, że obraz jej sytuacji materialnej jest niepełny i nie pozwala na ustalenie, czy jest ona w stanie uregulować zaległe składki na ubezpieczenie zdrowotne. Brak jest również informacji o tym, czy skarżąca reguluje na bieżąco wymagalne zobowiązania pieniężne o charakterze prywatnoprawnym. Organ nie dokonał też oceny w jaki sposób wysokość zadłużenia i prowadzone w tym przedmiocie postępowanie egzekucyjne wpływa na sytuację finansową skarżącej.

Ustalając zatem sytuację materialną skarżącej organ powinien był ustalić jej miesięczny dochód netto, pomniejszyć go o sumę jej comiesięcznych wydatków oraz zobowiązań, a następnie ocenić, czy kwota jaka skarżącej pozostaje pozwala jej na chociażby częściowe uregulowanie zaległych zobowiązań względem ZUS, bez pozbawienia zobowiązanej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W zaskarżonej decyzji brak jest takiej analizy. Dokonana przez organ ocena sytuacji materialnej skarżącej w oparciu o niepełne dane jest dowolna, albowiem pomija fakt, iż dochód skarżącej nie pokrywa jej deklarowanych wydatków a nadto nie uwzględnia pozostałych kosztów jakie J. B. musi ponosić w celu zaspokojenia niezbędnych podstawowych potrzeb życiowych.

Należy końcowo dodać, iż okoliczność, że skarżąca nie korzysta z pomocy społecznej nie przesądza o jej dobrej sytuacji finansowej, jak również o tym, że nie występuje przesłanka umorzenia określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS .

W kontekście powyższego Sąd wskazuje, że uzasadnienie decyzji Zakładu powinno odpowiadać wymogom określonym w art. 107 § 3 K.p.a., a to oznacza, że powinno wskazywać na bardzo wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, jej zdolności płatniczych przy uwzględnieniu obecnej sytuacji życiowej i niezbędnych wydatków. Tymczasem organ ograniczył się do stwierdzenia, że sytuacja finansowa i materialna w jakiej aktualnie się znajduje skarżąca nie daje wystarczających podstaw, aby uznać, że spłata przez nią zobowiązania z tytułu należności mogłaby pociągnąć negatywne skutki w sferze socjalno-bytowej. Organ nie wyjaśnił jednak, w jaki sposób doszedł do tej oceny.

Reasumując, Sąd stwierdza, że organ w zaskarżonej decyzji naruszył art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., a naruszenia te miały wpływ na wynik sprawy.

Należy również podkreślić, że niniejszy wyrok nie przesądza kwestii umorzenia zaległości składkowych.

Na podstawie art. 153 p.p.s.a., przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ jest zobowiązany do uwzględnienia przedstawionej powyżej oceny prawnej. Rozpatrując ponownie sprawę organ powinien wyeliminować wszystkie wskazane przez Sąd nieprawidłowości, a w szczególności ustalić sytuację materialną skarżącej i czy w związku z nią zachodzą przesłanki umorzenia zawarte w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS. Dokonując ustaleń i ocen organ powinien odnieś się do aktualnej sytuacji skarżącej, na którą składa się jej sytuacja zdrowotna i majątkowa (finansowa) i w tym kontekście dokonać realnej oceny możliwości spłaty zadłużenia.

Mając powyższe na uwadze Sąd, w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.