Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 73/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-04-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski WSA Bożena Popowska WSA Izabela Kucznerowicz (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 30 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi Z. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej przejęcia gospodarstwa rolnego o d d a l a s k a r g ę /-/ I. Kucznerowicz /-/ J. Stankowski /-/ B. Popowska


UZASADNIENIE

IV SA/Po 73/09

UZASADNIENIE

Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] września 2008 r. nr [...] odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w J. z dnia [...]stycznia 1962 r. nr [...]. Podstawą decyzji były przepisy art. 1, 17 ust. 1 i 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2001 r. nr 79, poz. 856 ze zm.), art. 17 pkt 1, art. 157 § 3 kpa. W uzasadnieniu podniesiono, że wyżej wspomnianą decyzją przejęto na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne położone we wsi W., powiat j. w obszarze 29.1481 ha stanowiące własność A. i M. R.. Następca prawny Z. R. wystąpił o stwierdzenie nieważności tej decyzji.

Postępowanie związane ze stwierdzeniem nieważności przedmiotowej decyzji prowadzone było przez Wojewodę K. na wniosek Z. R.. Wojewoda K. decyzją z dnia [...]listopada 1991 r. odmówił stwierdzenia nieważności. Rozstrzygnięcie to zostało uchylone przez Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z dnia [...] czerwca 1996 roku, którą jednocześnie przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia. Kolejnym rozstrzygnięciem datowanym [...]września 1996 roku Wojewoda K. ponownie odmówił stwierdzenia nieważności. Od decyzji tej nie zostało wniesione odwołanie.

Z. R. [...] maja 2003 r. złożył wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją o przejęciu gospodarstwa rolnego w W.. We wniosku o wznowienie Z. R. powołał dowody z zeznań świadków J. K. i P. L.. Dowody te były badane w postępowaniu o stwierdzenie nieważności, które było prowadzone przez Wojewodę K.. Starosta J. decyzją z dnia [...]września 2005 roku odmówił wznowienia postępowania i następnie Kolegium w dniu [...] stycznia 2006 r. utrzymało to rozstrzygnięcie w mocy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 28 września 2006 r. sygn. akt: III SA/Po 333/06 oddalił skargę Z. R. na powyższą decyzję. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem dnia 3 kwietnia 2008 r. oddalił skargę kasacyjną Z. R.. W rozpatrywanym obecnie wniosku o stwierdzenie nieważności Z. R. powołuje te same dowody, w postaci oświadczeń J. K. oraz P. L., które były rozpatrywane w poprzednio prowadzonych nadzwyczajnych trybach związanych z badaniem prawidłowości przedmiotowej decyzji.

W postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada powagi rzeczy osądzonej (res iudicatae), która stoi na straży trwałości decyzji administracyjnych. Trwałość decyzji gwarantuje pewność obrotu prawnego, służy ochronie praw nabytych stronie jak również służy ochronie porządku prawnego.

W niniejszej sprawie zachodzi tożsamość podmiotu i przedmiotu rozstrzygnięcia i gdyby Kolegium rozstrzygnęło ponownie w sprawie zgodności z prawem decyzji o przejęciu nieruchomości, rozstrzygnięcie to byłoby dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 kpa. W tym stanie rzeczy Kolegium odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w J. z dnia [...] stycznia 1962 r.

Z. R.wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jego zdaniem decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Z. R. nie godzi się z takim stanowiskiem SKO bowiem w ponownym wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] lipca 2008 roku wskazał nowe dowody w postaci wiarygodnych oświadczeń: P. L. i J. K. z których jednoznacznie wynika, że Jego ojciec Z. R. w latach pięćdziesiątych był represjonowany (szykanowany, aresztowany, nękany kontygentami) co uniemożliwiło mu osobiste prowadzenie gospodarstwa rolnego i z konieczności zostało wydzierżawione, władzy zaś posłużyło za pretekst do przejęcia jako gospodarstwo opuszczone.

Analizując decyzje Wojewody K. (na które powołuje się SKO) z dnia [...] listopada 1991 r. i [...] czerwca 1996 r. jak również Ministerstwa Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z [...] czerwca 1996 r. nie dostrzega się jakoby były już podnoszone i rozstrzygane fakty w przedmiocie represjonowania Jego ojca a stanowiące bezpośrednią przyczynę opuszczenia gospodarstwa rolnego. Nowa podstawa prawna i nowe dowody na których się oparł składając ponowny wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji w żaden sposób nie stanowią, że zachodzi powaga rzeczy osądzonej.

Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...] na podstawie art. 1, art. 17 ust. 1; art. 18 ust. 1 ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych i art. 17 pkt 1, art. 127 § 3, art. 138 § 1 pkt 1 kpa zaskarżoną decyzję utrzymano w mocy.

W uzasadnieniu wskazano, że decyzja z dnia [...] stycznia 1962 r. nr [...], o stwierdzeniu nieważności, w której występuje Z. R., została wydana w oparciu o art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 13 lipca 1955 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. z 1957 r., Nr 39, poz. 174 i z 1961 r. Nr 32, poz. 161) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie gospodarstw opuszczonych (Dz.U. Nr 39, poz. 198).

O stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji Z. R. występuje od roku 1990 i przedmiotowa sprawa była już rozpatrywana przez organy administracyjne wszystkich szczebli, które odmówiły stwierdzenia nieważności tej decyzji oraz przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, w sprawie o sygn. akt III SA/Po 333/06, który oddalił skargę. Aktualnie w swoim wniosku Z. R. podnosi, że ma nowe dowody w sprawie, a mianowicie oświadczenia świadków: P. L. i J. K.. Organ badając ponownie sprawę stwierdza, że wspomniane oświadczenia zostały złożone do akt w maju 2003 r., czyli były znane organom i uwzględniane przy podejmowaniu decyzji. Ponadto w aktach jest także protokół z rozprawy administracyjnej przeprowadzonej w dniu [...] czerwca 1996 r., na której P. L. i J. K. złożyli swoje zeznania. Na zeznania tych świadków powołał się także Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w swoim uzasadnieniu oddalającym skargę kasacyjną od wyżej cytowanego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 września 2006 r.

Kolegium po ponownym rozpatrzeniu sprawy uznało, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstawy prawnej do stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji na mocy art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego.

Z. R. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Jego zdaniem organ naruszył prawo i wykazał brak staranności w ocenie dowodów poprzez przyjęcie, że:

1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w sprawie o sygn. III SA/po 333/06 oddalił skargę o stwierdzenie nieważności decyzji;

2. oświadczenia: P. L. i J. K. zostały złożone do akt w maju 2003 r.;

3. na zeznania powyższych świadków powołał się WSA w Warszawie, w uzasadnieniu oddalającym skargę od wyroku WSA w Poznaniu z dnia 28 września 2006 r.;

4. powołuje się na dowody, które były poprzednio rozpatrywane;

5. występuje powaga rzeczy osądzonej.

W ramach decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w J. z dnia [...] stycznia 1962 r. nr [...], zostało przejęte jako opuszczone gospodarstwo rolne stanowiące własność Z. R., (którego Jestem obecnie jedynym spadkobiercą) o łącznej powierzchni 29,14 ha, położone we wsi W. w Gminie K..

W 1990 roku Z. R. wystąpił o stwierdzenie nieważności tej decyzji. Postępowanie administracyjne zakończyło się decyzją Wojewody K. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji. Następnie w 2003 roku wystąpił z wnioskiem o wznowienie postępowania w sprawie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowego gospodarstwa rolnego. Postępowanie administracyjno-sądowe zakończyło się wydaniem wyroku NSA z dnia 3 kwietnia oddalającym Jego skargę kasacyjną.

W dniu [...] lipca 2008 roku Z. R. złożył ponownie wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w J. z dnia [...] stycznia 1962 roku nr [...]. Wskazał nowe dowody w postaci oświadczeń: P. L. i J. K. z których jednoznacznie wynika, że Jego ojciec Z. R. w latach pięćdziesiątych był represjonowany (szykanowany, aresztowany, nękany kontygentami) co uniemożliwiło mu osobiście prowadzenie gospodarstwa rolnego i z konieczności zostało ono wydzierżawione, władzy zaś posłużyło za pretekst do przejęcia jako gospodarstwo opuszczone.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. dwukrotnie rozpatrywało wniosek (wydając dwie decyzje) o stwierdzenie nieważności decyzji odmawiając wszczęcia postępowania. Decyzjom tym zarzuca rażące naruszenie prawa.

Ad. 1) Przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu nigdy nie była rozpatrywana sprawa o stwierdzenie nieważności decyzji. Wskazana sygnatura dotyczy wznowienia postępowania.

Ad. 2) Oświadczenia: P. L. i J. K. były złożone do akt w 2003 roku, a oryginały dołączone do pisma z dnia [...].10.2004 roku, lecz wówczas występował w ramach innej instytucji (wznowienie postępowania). Obecnie występuje o stwierdzenie nieważności decyzji i dowody w postaci tych oświadczeń mają kluczowe znaczenie w sprawie. W aktach są też wcześniejsze i mniej dokładne zeznania do protokołu z [...] czerwca 1996 roku. P. L. i J. K. (mieszkali w sąsiedztwie przedmiotowego gospodarstwa) z którymi przeprowadził kilkugodzinną rozmowę, wielokrotnie powtarzali, że państwo wyrządziło Jego ojcu ogromną krzywdę i że Jemu należy się zadośćuczynienie jako spadkobiercy.

Ad. 3) Naczelny Sąd Administracyjny w swoim uzasadnieniu nie powoływał się na zeznania świadków P. L. i J. K.. Skarga kasacyjna została oddalona ze względów formalnych. Skarżący uchybił miesięcznemu terminowi do złożenia wniosku o wznowienie postępowania.

Ad. 4) W uzasadnieniu swojej decyzji SKO w K. twierdzi, że we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji powołuje się na te same dowody, w postaci oświadczeń J. K. i P. L., które były już rozpatrywane. Organ wymienia dwie decyzje Wojewody K. oraz decyzję Ministerstwa Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej. Analizując te trzy wymienione decyzje nie dostrzega się jakoby były już podnoszone i rozstrzygane fakty w przedmiocie represjonowania Jego ojca.

Ad. 5) SKO w K. błędnie ocenia, że zachodzi tu powaga rzeczy osądzonej. Poprzedni wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji nie był rozpatrywany w trybie sądowym, a niektóre dowody były badane ale w ramach innych instytucji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej ppsa) sądowa kontrola decyzji administracyjnych polega wyłączne na ocenie ich legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej.

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego stanowiącego własność A. i M. R. prowadzone było przez Wojewodę K., który decyzją z [...]listopada 1991 r., nr [...] odmówił stwierdzenia jej nieważności.

Następnie Ministerstwo Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej rozpatrując odwołanie decyzją z dnia [...] czerwca 1996 r. nr [...] uchyliło decyzję Wojewody i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Wojewoda K. rozpatrując sprawę decyzją z dnia [...] września 1996 r. Nr [...] ponownie odmówił stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji. Od tej decyzji nie zostało wniesione odwołanie.

W dniu [...] maja 2003 r. Z. R. wystąpił z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego decyzją o przejściu gospodarstwa. We wniosku powołał się na nowe dowody w postaci oświadczeń świadków J. K. i P.L. z dnia [...] maja 2003 r.

W trakcie toczącego się postępowania Starosta J. decyzją z dnia [...] września 2005 r. odmówił wznowienia postępowania, a Kolegium w dniu [...] stycznia 2006 r. decyzją Nr [...] utrzymało w mocy to rozstrzygnięcie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 28 września 2006 r. sygn. akt III SA/Po 333/06 oddalił skargę Z. R. na decyzję Kolegium.

Oddalona została też skarga kasacyjna wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrokiem dnia 3 kwietnia 2008 r.

Aktualnie rozpatrywana sprawa dotyczy wniosku Z. R. wniesionego do Starosty J. z dnia [...] lipca 2008 r. o stwierdzenie nieważności decyzji w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego. Skarżący ponownie przedkłada, jako dowód, zeznania świadków J. K. i P. L. z dnia [...] maja 2003 r. Kolegium rozpatrując sprawę decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...] oraz kolejną podjętą w trybie art. 127 § 3 odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie nieważności przedmiotowej decyzji. W uzasadnieniu podano, że Skarżący nie przedłożył żadnych nowych dowodów mogących mieć wpływ na zmianę ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy. Zaznaczyć należy, że zeznania świadków Pana J. K. i P. L. były znane organom wszystkich instancji, gdyż były składane do akt w formie:

- zeznań przyjętych do protokołu na rozprawie administracyjnej przeprowadzonej w Urzędzie Rejonowym w J. przez pracownika Wydziału Geodezji, Kartografii i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w K. w dniu [...] czerwca 1966 r.

- protokołów z zeznań złożonych i podpisanych osobiście przez P. L. i J. K. w dniu [...] sierpnia 2003 r. w Starostwie Powiatowym w J. przed Naczelnikiem Wydziału Geodezji, Kartografii, Katastru i Gospodarki Nieruchomościami

- oświadczeń – z dnia [...] maja 2003 r.

Do skargi Skarżący dołączył nowe oświadczenia tych samych osób z dnia [...] grudnia 2000 r., które jednak w swojej treści są podobne do już wcześniej złożonych przez Świadków na rozprawie i oświadczeń dołączonych do akt i nie wnoszą nowych elementów do rozpatrywanej sprawy.

W myśl art. 157 § 3 kpa organ w drodze decyzji odmawia wszczęcia postępowania w sprawie nieważności. Przyczyny podmiotowe odmowy wszczęcia postępowania nieważnościowego dotyczą np. sytuacji, gdy żądanie złoży podmiot niebędący stroną w sprawie. Przesłanki przedmiotowe odnoszą się m.in. do przypadków, gdy organ działał w innej formie lub gdy sprawa nie jest jeszcze zakończona decyzją ostateczną. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 3 kpa organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. W utrwalonym orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, ze decyzja organu administracji państwowej, rozstrzygająca ponownie sprawę wcześniej rozstrzygniętą inną decyzją ostateczną tegoż organu, jest dotknięta wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 kpa, zaś strona nie może ponownie domagać się wszczęcia postępowania w tej samej sprawie z powołaniem się na inne przyczyny nieważności (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 maja 1981 roku sygn. SA 895/81, publ. ONSA 1/81/47, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2003 r., sygn. akt I SA 2038/02 publ. LEX nr 121768).

Wszczęcie postępowania nieważnościowego w opisanym wyżej przypadku i wydanie nowej decyzji, merytorycznie rozstrzygającej sprawę (odmawiającą stwierdzenia nieważności lub stwierdzającej nieważność) powodowałoby, że decyzja ta sama podlegała stwierdzeniu nieważności w oparciu o cytowany wyżej art. 156 § 1 pkt 3 kpa. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie wystąpiła wskazana wyżej sytuacja, która obligowała organ do odmowy wszczęcia postępowania nieważnościowego.

W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę.

/-/I. Kucznerowicz /-/J. Stankowski /-/B. Popowska

MZ