Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 265/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2017-07-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 71a § 1-7, art. 71a § 9,, art. 91, art. 71b, art. 89 § 3 pkt 1, art 67a § 1
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 498 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2016 poz 380
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Piotr Popek / spr./ Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska Asesor WSA Jacek Boratyn po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 lipca 2017 r. sprawy ze skargi spółki "A" Sp. z o. o. w S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu odwołania "A" sp. z o.o. (dalej: spółka/skarżąca/dłużnik zajętej wierzytelności) postanowieniem z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...], utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr: [...], w sprawie określenia nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności w wysokości 18.696,00 zł wraz z należnymi odsetkami, w związku z zawiadomieniem o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej.

Z uzasadnienia postanowienia organu II instancji wynika, że organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi wobec zobowiązanego – "B" s.c. - postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, tytułu wykonawczego wystawionego przez Marszałka Województwa oraz tytułów wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. Inspektorat w P.

W celu wyegzekwowania od Zobowiązanego należności objętych ww. tytułami wykonawczymi, organ egzekucyjny dokonał - na podstawie zawiadomienia nr [...] z dnia 15 marca 2016 r. - zajęcia wierzytelności pieniężnych zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności z tytułu nieuregulowanych faktur wystawionych przez zobowiązanego. Powyższe zawiadomienie zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 17 marca 2016 r., zaś zobowiązanemu w dniu 16 marca 2016 r. Równocześnie organ egzekucyjny wezwał dłużnika zajętej wierzytelności do złożenia w terminie 7 dni oświadczenia wskazującego czy uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, czy przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, oraz czy, i w jakim sądzie lub przed jakim organem, toczy się albo toczyła sprawa o zajętą wierzytelność.

W odpowiedzi dłużnik zajętej wierzytelności oświadczył, że nie uznaje zajętej wierzytelności, a tym samym odmawia przekazania przedmiotowej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, wskazując że pomiędzy oboma podmiotami zawarta została w dniu 3 lipca 2015 r. umowa o wykonanie robót budowlanych. Według dłużnika zajętej wierzytelności roboty zlecone zobowiązanemu na podstawie tej umowy zostały wykonane z opóźnieniem i nieprawidłowo, w związku z czym należność 18.696,00 zł wynikająca z faktur wystawionych przez zobowiązanego w dniu 19 lutego 2016 r. z terminem płatności przypadającym na dzień 4 marca 2016 r. nie może zostać przekazana organowi egzekucyjnemu, z uwagi na brak podstaw faktycznych i prawnych dla dokonania takiej czynności. Dłużnik zajętej wierzytelności zatrzymał wskazaną powyżej należność, przysługującą zobowiązanemu, na poczet m.in. kary umownej z tytułu nieterminowego wykonania robót przez zobowiązanego, jak i ogólnych rozliczeń mających nastąpić pomiędzy stronami przedmiotowej umowy o roboty budowlane po zakończeniu robót budowlanych, wykonywanych przez zobowiązanego.

W dalszym toku postepowania organ egzekucyjny zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego o przeprowadzenie kontroli prawidłowości realizacji środka egzekucyjnego u dłużnika zajętej wierzytelności, z których to czynności sporządzono protokół. Z wyjaśnień zawartych w przedmiotowym protokole wynika, że między dłużnikiem zajętej wierzytelności a zobowiązanym zawarto w dniu 3 lipca 2015 r. umowę o roboty budowlane. Roboty budowlane zostały zakończone z opóźnieniem, w dniu 17 marca 2016 r., w związku z tym, na podstawie obowiązującej pomiędzy stronami umowy zobowiązanemu zostały naliczone kary umowne w kwocie 42.120 zł. Według tych wyjaśnień faktury wystawione przez zobowiązanego sporządzono przedwcześnie, tj. przed odebraniem robót przez skarżącego, który z kolei został obciążony karami umownymi przez spółkę "C" - zleceniodawcę robót. Dłużnik zajętej wierzytelności wskazał, że dopiero po wyjaśnieniu spraw dotyczących kar umownych, możliwe będą wpłaty na konto organu egzekucyjnego, o ile jeszcze będą jakieś kwoty wymagalne na rzecz zobowiązanego.

W protokole zaznaczono, że do rozliczenia pomiędzy stronami umowy pozostają należności na łączną kwotę 15.200,00 zł, zaś sprawy dotyczące kar umownych pomiędzy stronami umowy są obecnie na etapie pozasądowym - strony aktualnie wymieniają korespondencję.

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr: [...], Naczelnik Urzędu Skarbowego określił wysokość nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności w kwocie 18.696 zł wraz z należnymi odsetkami w kwocie 581,88 zł. W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny wskazał, że w wyniku kontroli realizacji zajęcia, ustalono że do rozliczenia pomiędzy dłużnikiem zajętej wierzytelności a zobowiązanym pozostały należności wynikające z wykonanych robót budowlanych ujęte w fakturach o numerach: [...] oraz [...]. W ocenie organu egzekucyjnego bezspornym jest, że zobowiązany wykonał roboty budowlane na rzecz dłużnika zajętej wierzytelności, wystawił faktury, które zostały podpisane przez dłużnika zajętej wierzytelności. Niezrozumiała zatem jest dla organu egzekucyjnego kategoryczna odmowa przekazania zajętej wierzytelności przez Dłużnika zajętej wierzytelności. Organ dodał, że nie przedstawiono żadnych dokumentów, świadczących o naliczeniu zobowiązanemu kar umownych, czy o toczącym się w sprawie kar umownych postępowaniu na drodze sądowej lub przesądowej, nie okazano żadnego pisma, z którego wynikałoby, że dłużnik został przez firmę "C" obciążony karę umowną.

W związku z powyższym organ egzekucyjny uznał, że w rozpatrywanej sprawie zachodzą okoliczności wskazane w art. 71 a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 599 ze zm., dalej: u.p.e.a.) tj. dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności i wydał postanowienie z dnia 5 sierpnia 2016 r., którym określił wysokość nieprzekazanej, zajętej wierzytelności – kwoty 18 696 zł wraz z należnymi odsetkami.

W zażaleniu zaskarżonemu postanowieniu zarzucono błędne ustalenie stanu faktycznego poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchylił się od przekazania zajętej wierzytelności, powołując się na postanowienia umowy o roboty budowlane nr [...] z dnia 3 lipca 2015 r. Na podstawie tej umowy zakończenie wykonywania robót budowlanych przez zobowiązanego miało nastąpić w dniu 20 listopada 2015 r., jednak na skutek nieprawidłowego wykonania zleconych prac przez Zobowiązanego strony ustaliły, że konieczne będą roboty dodatkowe. W związku z powyższym dłużnik zajętej wierzytelności zatrzymał zajętą wierzytelność, przysługującą zobowiązanemu, na poczet m.in. kary umownej z tytułu rozliczeń mających nastąpić pomiędzy stronami przedmiotowej umowy o roboty budowlane po zakończeniu robót budowlanych, wykonywanych przez Zobowiązanego.

Dłużnik zajętej wierzytelności przedstawił do sprawy kopię adresowanego do niego pisma firmy "C" Sp. z o.o. z dnia 25 maja 2016 r., informującego, że w dniu 24 maja 2016 r. w/w spółka dokonała na konto skarżącego przelewu w wysokości 29.747,55 zł, natomiast kwota 69.513,45 zł została potrącona na poczet kary umownej z tytułu opóźnień w wykonaniu prac budowlanych oraz szkód powstałych w trakcie wykonywania robót budowlanych. Przedłożył również pismo z dnia 1 września 2016 r., zatytułowane "wezwanie do zapłaty" skierowane do – "B"., z żądaniem zapłaty kwoty 69.513,45 zł wraz z ustawowymi odsetkami za zwłokę, w terminie 7 dni. Żądana kwota stanowi nieuregulowane należności z tytułu kar umownych za opóźnienie w wykonaniu prac budowlanych oraz należności z tytułu nienależytego wykonania zobowiązań umownych.

Rozpoznając przedmiotowe zażalenie organ odwoławczy powołał się na przepisy art. 89 § 1 i 2 u.p.e.a., wyłuszczył kwestie złożenia oświadczenie składanego w trybie art. 89 § 3 pkt 1 u.p.e.a. oraz obostrzeń z art. 89 § 3 pkt 2 u.p.e.a., podkreślając że zgodnie z art. 71b u.p.e.a., jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności.

Organ odwoławczy ponownie odwołał się do wyników kontroli zleconej przez organ egzekucyjny Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w zakresie realizacji przez dłużnika w/w zajęcia. Podkreślił, że w trakcie postępowania przed organem egzekucyjnym dłużnik zajętej wierzytelności, pomimo odmowy realizacji zajęcia, nie wskazał wzajemnej, istniejącej i wymagalnej wierzytelności przysługującej mu od zobowiązanego, którą mógłby skompensować ze swoim zobowiązaniem, a także nie przedstawił dowodów na poparcie twierdzenia, iż zajęta wierzytelność jest sporna.

Według organu nie ma racji dłużnik zajętej wierzytelności, że brak jest podstaw do przekazania zajętej wierzytelności do organu egzekucyjnego. Zgodnie bowiem z art. 67a § 1 u.p.e.a., organ może z mocy samego zajęcia wierzytelności wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Organ egzekucyjny, zajmując wierzytelność, wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego. Dłużnik zajętej wierzytelności może zatem uchylić się od przekazania zajętej kwoty jedynie w przypadku, który umożliwia mu skuteczne uchylenie się od wykonania zobowiązania względem swojego wierzyciela. Podstawą do uchylenia się przez dłużnika od przekazania zajętej kwoty lub jej części mogą być więc tylko takie okoliczności prawne, jak np. zarzut przedawnienia, potrącenia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12.05.2011 r., sygn. akt I SA/G1 150/11). Podkreślił dalej organ, że gdy brak jest okoliczności uzasadniających uchylenie się dłużnika od spełnienia świadczenia, dłużnikowi zajętej wierzytelności - po dokonaniu jej zajęcia - nie wolno rozporządzać nią w dowolny sposób, lecz jest on zobowiązany do przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności. W przeciwnym wypadku uchylanie się od zapłaty przez dłużnika zajętej wierzytelności jest bezpodstawne i zasadne jest zastosowanie przez organ egzekucyjny art. 71 a § 9 u.p.e.a.

Organ podkreślił, że w rozpatrywanej sprawie dłużnik zajętej wierzytelności odmówił przekazania zajętej wierzytelności w kwocie 18.696 zł na rzecz organu egzekucyjnego, ponieważ uznał, że ma prawo zatrzymać ją na poczet kary umownej z tytułu nieterminowego wykonania robót przez zobowiązanego oraz na poczet ogólnych rozliczeń mających nastąpić po zakończeniu robót budowlanych wykonywanych przez zobowiązanego. Powołując się na treść art. 498 § 1 ustawy z dnia 23.04.1964 r. - Kodeks cywilny (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 380 ze zm., dalej k.c.) regulującego przesłanki potrącenia organ wskazał, że w sytuacji gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Zaznaczył jednak, że przepis art. 504 k.c. zajęcie wierzytelności przez osobę trzecią wyłącza umorzenie tej wierzytelności przez potrącenie tylko wtedy, gdy dłużnik stał się wierzycielem swego wierzyciela dopiero po dokonaniu zajęcia albo gdy jego wierzytelność stała się wymagalna po tej chwili, a przy tym dopiero później aniżeli wierzytelność zajęta. Skonkludował więc organ, że w rozpatrywanej sprawie, skarżący mógł odmówić zapłaty wierzytelności do organu egzekucyjnego, powołując się na fakt potrącenia, o ile przed dokonaniem zajęcia, tj. przed 17 marca 2016 r. przysługiwała mu wobec zobowiązanego, wzajemna i wymagalna wierzytelność. Wprawdzie skarżący podnosił okoliczność, że zobowiązanego w związku z wykonanymi pracami budowlanymi obciążają zobowiązania z tytułu kary umownej oraz zawinionych szkód, jednak nie wykazał, że istniały i były one wymagalne przed dniem zajęcia wierzytelności przez organ egzekucyjny. Podkreślił organ, że roszczenie z tytułu kary umownej jest zobowiązaniem bezterminowym, wobec czego na podstawie art. 455 k.c. staje się wymagalne dopiero po wezwaniu dłużnika do zapłaty. W związku z tym sporządzone po dokonaniu zajęcia wezwanie do zapłaty skierowane do zobowiązanego, z tytułu kar umownych i szkody wyrządzonej nienależytym wykonaniem prac budowlanych, nie powoduje aby kwoty żądane przez dłużnika zajętej wierzytelności były wymagalne przed dniem dokonania zajęcia przedmiotowej wierzytelności przez organ egzekucyjny.

W skardze do sądu administracyjnego na powyższe rozstrzygnięcie organu II instancji, skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez jego uchylenie w całości i umorzenie postępowania w całości, a w przypadku nieuwzględnienia powyższego wniosku o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, zarzucając:

1. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na błędnym przyjęciu, że:

a) na skarżącej jako na dłużniku zajętej wierzytelności ciąży obowiązek przekazania na rzecz organu egzekucyjnego kwoty zajętej wierzytelności, a określonej w pisemnym upomnieniu z dnia 16 marca 2017 r. ,

b) skarżąca dokonała uznania przysługującej zobowiązanemu wierzytelności, pomimo tego, że nigdy takiej czynności nie wykonał,

c) na gruncie niniejszej sprawy istniał obowiązek wcześniejszego wezwania do zapłaty zobowiązanego przez dłużnika zajętej wierzytelności w zakresie kary umownej;

2. naruszenie przepisów prawa tj. art. 91 u.p.e.a. poprzez błędne niezastosowanie tego przepisu i tym samym błędne uznanie, że wobec skarżącej istniała podstawa do wszczęcia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 71 b u.p.e.a. mimo tego, że nie spełniły się przesłanki określone w art. 91 u.p.e.a. tj. skarżąca nie uznała wierzytelności wskazanej przez zobowiązanego,

3. naruszenie przepisów prawa tj. art. 71b u.p.e.a. poprzez błędne zastosowanie i tym samym przystąpienie przez organ egzekucyjny do egzekucji zajętej wierzytelności, pomimo braku podstaw prawnych do podjęcia takich czynności oraz braku zaistnienia okoliczności bezpodstawnego uchylania się przez skarżącego od przekazania zajętej wierzytelności, ;

4. naruszenie przepisów prawa w tym art. 455 k.c. poprzez błędne przyjęcie, że na gruncie przedmiotowej sprawy do zaistnienia przesłanki wymagalności roszczenia z tytułu kary umownej skarżąca miała obowiązek wcześniejszego wezwania zobowiązanego do zapłaty należności tytułem kary umownej, pomimo tego, że obowiązek taki nie został określony w umowie łączącej strony, a należności z kar umownych były wymagalne z momentem naruszenia postanowień umownych przez zobowiązanego (bez konieczności odrębnego wezwania o ich zapłatę).

Skarżąca podkreśliła, że przesłanki z art. 71b u.p.e.a. nie zaistniały na gruncie przedmiotowej sprawy, ponieważ na żadnym etapie trwania postępowania przed organami administracji, skarżąca nie wystosowała jakiegokolwiek oświadczenia o uznaniu wierzytelności, przysługującej zobowiązanemu. W związku zaś z tym, że zobowiązany nienależycie wywiązywał się z zawartej umowy, brak jest możliwości uznania, że skarżąca mogła uznać przedmiotowe wierzytelności.

Podniosła także skarżąca, że wątpliwe pozostają również okoliczności dotyczące istnienia stanu wymagalności przedmiotowej wierzytelności, bowiem do odbioru końcowego przedmiotu umowy nie doszło z uwagi na nienależyte wykonanie umowy przez zobowiązanego, strony umowy były zmuszone do określenia prac dodatkowych, które musi wykonać zobowiązany.

Jej zdaniem organy niesłusznie powołują się na brak "terminowego" skierowania przez skarżącego stosownego wezwania do zapłaty wobec zobowiązanego, podnosząc, że wobec postanowień umowy o roboty budowlane nr [...] oraz aneksie nr 1 (tak: § 12 ust. 2 umowy) roszczenie o zapłatę kary umownej nie miało stać się wymagalne dopiero po dodatkowym wezwaniu dłużnika do zapłaty, lecz już z momentem naruszenia postanowień umownych przez wykonawcę - zobowiązanego, tj. zwłoki w wykonaniu robót budowlanych. Zaznaczyła skarżąca, że zgodnie z art. 455 k.c. świadczenie powinno zostać spełnione niezwłocznie, jeżeli strony stosunku zobowiązaniowego nie określiły terminu świadczenia lub też nie wynika on z właściwości zobowiązania. W przedmiotowej zaś sprawie strony określiły w umowie warunki wymagalności roszczeń z kar umownych, a przy tym nie określiły dodatkowych warunków, jak np. dodatkowych wezwań do zapłaty, które warunkują zaistnienie wymagalności tychże roszczeń. Okoliczność, że zobowiązany nie dochował powyższego terminu zakończenia prac, skutkuje tym, że pozostawał w zwłoce z wykonaniem przedmiotowej umowy, wynika wprost z jej zapisów - zakończenie robót nastąpi z dniem 20 listopada 2015 r.. Uważa zatem skarżąca, że nie był zobligowany do wystosowania wezwania do zapłaty.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Powołał się nadto, dla wsparcia dotychczasowej argumentacji, na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 2014 r. sygn. akt III CZP 76/14, z której wynika, że warunkiem koniecznym dla skutecznego potrącenia wierzytelności z tytułu kary umownej, której termin nie został zastrzeżony, jest wcześniejsze wezwanie dłużnika do zapłaty tej kary.

W piśmie procesowym z dnia 7 czerwca 2017 r. skarżąca, ustosunkowując się do twierdzeń zawartych w odpowiedzi na skargę, w kontekście przywołanej tam uchwały Sądu Najwyższego, podkreśliła jej nieadekwatność do oceny niniejszej sprawy, skoro dotyczy ona sytuacji gdy termin zapłaty kary umownej nie został określony, podczas gdy w umowie łączącej ja z zobowiązanym taki termin określono.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U.2016.1066 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego orzeczenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U.2017.1369.; dalej: p.p.s.a.). W myśl art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia - w granicach i według kryteriów określonych cytowanymi wyżej przepisami, Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem wbrew jej twierdzeniom, postanowienie nie narusza prawa.

W ocenie Sądu organy egzekucyjne w kontrolowanej sprawie zasadnie uznały, że została zrealizowana przesłanka bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności, o której mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., przy czym podkreślenia wymaga, że zgodnie z systematyką u.p.e.a. do egzekucji z innych wierzytelności pieniężnych stosuje się przepisy ogólne zawarte w rozdziale 1 działu II Egzekucja należności pieniężnych, w tym przepisy art. 71a u.p.e.a.. Zwrot zawarty w przywołanym art. 71 a § 9 u.p.e.a. - "bezpodstawnie uchyla się", odnosi się wyłącznie do okoliczności prawnych. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się jednolicie, że podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu - w rozumieniu przepisu art. 71a § 9 u.p.e.a. - mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela np. zarzut przedawnienia, potrącenia (zob. np. wyrok NSA z dnia 8 marca 2017 r sygn. akt II FSK 411/15 czy z dnia 16 września 2016r., sygn. akt II FSK 2287/14). Przesłanki tej nie można natomiast sprowadzać do oceny czy dłużnik zajętej wierzytelności literalnie uznał czy też nie uznał tej wierzytelności jak twierdzi skarżąca.

Organ egzekucyjny wydał postanowienie określające wysokość nieprzekazanej przez skarżącego zajętej wierzytelności na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a., co stanowi konsekwencję dokonanego uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jej dłużnika i stwierdzenia, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Wydanie tego postanowienia zostało poprzedzone czynnościami kontrolnymi, o których mowa w art. 71a § 1-7 u.p.e.a., nakierowanymi na ustalenie okoliczności czy dłużnik zajętej wierzytelności nie uchylił się od przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, który dokonał jej zajęcia. W przypadku stwierdzenia zaistnienia tych okoliczności, poprzez wydanie postanowienia w oparciu o art. 71a § 9 u.p.e.a. następuje konkretyzacja obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności, określenie jego charakteru i zakresu. Przepis ten stanowi podstawę prawną do przypisania odpowiedzialności dłużnikowi zajętej wierzytelności za bezpodstawne uchylanie się od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności albo części tej wierzytelności. Odpowiedzialność z tego tytułu może być realizowana wobec dłużnika zajętej wierzytelności w warunkach określonych w art. 91 u.p.e.a. w zw. z art. 71b u.p.e.a. także w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji, a podstawą wystawienia tytułu wykonawczego w tym zakresie jest właśnie postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a.

Dalej podkreślenia wymaga, że skarżąca wezwana w trybie art. 89 § 3 pkt 1 u.p.e.a. wprawdzie werbalnie nie uznała zajętej wierzytelności, to jednak wprost nie zaprzeczyła istnieniu wierzytelności wynikającej z faktur nr 04/02/2016 i nr 05/02/2016 potwierdzających wykonanie robót budowlanych, skoro jak sama przyznała, zatrzymała wynikającą z niej należność na poczet kary umownej z tytułu nieterminowego wykonania robót przez zobowiązanego oraz ogólnych rozliczeń mających, co warte zaznaczenia, dopiero nastąpić w odniesieniu do momentu zawiadomienia go o zajęciu. A więc wskazała skarżąca, że zatrzymała należność, przysługującą zobowiązanemu, a nie można zatrzymać coś co nie istnieje.

Te okoliczności, które niejako przyznała sama skarżąca w swoim stanowisku dla organu egzekucyjnego wezwana w trybie art. 89 § 3 pkt 1 u.p.e.a. znajdują odzwierciedlenie w wynikach przeprowadzonej u skarżącej kontroli w zakresie realizacji przez dłużnika zajętej wierzytelności w/w zajęcia. I tak w wyniku kontroli ustalono, iż zobowiązanemu w stosunku do dłużnika zajętej wierzytelności przysługuje należność z tytułu wykonanych robót budowlanych wynikająca z protokołu odbioru nr 5 z dnia 19 lutego 2016 r. na kwotę 5.000 zł oraz z protokołu odbioru nr 2 z tej samej daty na kwotę 10.200 zł. co daje łącznie kwotę 15.200 zł (netto) świadczenia przysługującego zobowiązanemu.

W świetle twierdzeń skarżącej oraz ustaleń kontroli, bezsporne jest, że zobowiązany wystawił z tytułu wykonanych robót dwie faktury, które zostały zaewidencjonowane i podpisane przez skarżącą. W tych okolicznościach sprawy nie sposób zasadnie twierdzić, że sporna wierzytelność nie istnieje i nie jest wymagalna, skoro upłynęły wskazane w fakturach terminy zapłaty.

Art. 91 u.p.e.a., którego uchybienie zarzuca skarżąca, upoważnia organ egzekucyjny do zastosowania wobec dłużnika zajętej wierzytelności trybu przewidzianego w art. 71b u.p.e.a. tj. możliwości ściągnięcia zajętej kwoty wierzytelności od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej, jeżeli uchyla się on od przekazania zajętej wierzytelności, mimo, że została przez niego uznana i jest wymagalna. Chodzi więc o etap wszczęcia postępowania egzekucyjnego przeciwko dotychczasowemu dłużnikowi zajętej wierzytelności, który staje się zobowiązanym, a podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego stanowi postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Jak się rzekło przesłanką do wydania takiego postanowienia jest ustalenie w wyniku przeprowadzonej kontroli, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu. Niemniej jednak, pomimo, że wskazany przepis nie miał w niniejszej sprawie zastosowania, a więc nie mogło dojść do jego naruszenia, zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, werbalne zaprzeczenie istnienia zajętej wierzytelności przez jej dłużnika, mimo, że z zaprezentowanego w sprawie stanowiska wynika odmienny stan rzeczy, nie stanowi przeszkody do przyjęcia, że nastąpiło uznanie, w sensie przyznania, że określona wierzytelność zobowiązanemu przysługuje.

Pozostaje ocenić, czy skarżąca dokonała skutecznego potrącenia owej wierzytelności z wierzytelnością wzajemną, przysługującą z kolei jej w stosunku do zobowiązanego. W tej mierze na wstępie godzi się zauważyć, że słusznie organ odwoławczy powołując się na treść art. 67a § 1 u.p.e.a., twierdzi, że z mocy samego zajęcia wierzytelności wstępuje w wszelkie prawa i obowiązki zobowiązanego. W związku z tym dłużnik zajętej wierzytelności może uchylić się od przekazania zajętej należności, tylko w tych wypadkach, w których może on się skutecznie uchylić się od wykonania zobowiązania względem swojego wierzyciela. Służące do tego środki prawne to m.in. powołany w niniejszej sprawie zarzut potrącenia.

Aby jednak zarzut potrącenia mógł odnieść skutek, muszą być spełnione przesłanki określone w art. 498 § 1 k.c. Zgodnie z tym przepisem, gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym.

Zajętą wierzytelność stanowi należność z tytułu wykonanych robót budowlanych. Skarżąca przeciwstawia jej swoją wierzytelność z tytułu kar umownych oraz szkód wynikłych z tytułu nierzetelnego wykonania robót budowlanych. Jak się rzekło, aby w postępowaniu egzekucyjnym mógł nastąpić skutek potracenia określony w art. 498 § 2 k.c., wierzytelność wzajemna musi być istniejąca i wymagalna na dzień zajęcia wierzytelności przez organ egzekucyjny, skutecznego wobec dłużnika zajętej wierzytelności z dniem powiadomienia go o zajęciu w tym wypadku 17 marca 2016 r. Tymczasem jak słusznie podnosi organ odwoławczy wspierając swoje stanowisko uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 2014 r. sygn. akt III CZP 76/14, wierzytelność z tytułu kary umownej, której termin spełnienia nie został zastrzeżony, staje się wymagalna dopiero po wezwaniu dłużnika do zapłaty. Cytowane przez skarżącą zapisy umowy o roboty budowlane nr 0146-2015/P1, bynajmniej nie stanowią o terminie spełnienia lecz o przesłankach powstania prawa do naliczenia kary umownej. Należy więc przyjąć w ślad za organami, że mamy w tym wypadku do czynienia z zobowiązaniem bezterminowym. Stosownie zaś do treści art. 455 k.c. jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Zatem zgodnie z tym przepisem, dłużnik zobowiązania bezterminowego powinien spełnić świadczenie niezwłocznie po wezwaniu przez wierzyciela do wykonania zobowiązania. Tymczasem z akt sprawy wynika, że skarżąca dopiero w dniu 1 września 2016 r. sporządziła wezwanie do zapłaty skierowane do zobowiązanego, w których domagała się zapłaty kwoty 58 556,45 zł na poczet kar umownych oraz 10 947 zł na poczet szkody wyrządzonej nienależytym wykonaniem robót budowlanych.

Reasumując, jakkolwiek skarżąca może odczuwać dyskomfort w związku z nierzetelnością swojego kontrahenta – zobowiązanego, nie przedstawiła żadnych podstaw prawnych umożliwiających jej skuteczne uchylenie się od obowiązku przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności. Tym samym stwierdzić przychodzi, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa a skarga jako bezpodstawna podlega oddaleniu.

Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji wyroku w oparciu o art. 151 p.p.s.a.