Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 329/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 119 pkt 2,art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 132 ust. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 121
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 § 1 i art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędziowie Sędzia WSA Karol Pawlicki Sędzia WSA Barbara Rennert (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 02 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi L.K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu [...] marca 2021 r. L. K. wniósł skargę na decyzję Wojewody z [...] marca 2021 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] lutego 2021 r. nr [...], odmawiającą wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości.

Powyższa skarga została wywiedziona na tle stanu faktycznego sprawy, w której wnioskiem z [...] września 2018 r. skarżący wystąpił o wypłatę odszkodowania, wskazując, że przy dokonywaniu wypłat za wywłaszczone nieruchomości Skarb Państwa nie zapłacił J. K. należnej kwoty odszkodowania, wynikającej m. in. z wydanej [...] marca 1972 r. decyzji nr [...]

Decyzją z [...] lipca 2019 r. Prezydent odmówił wnioskowanej wypłaty odszkodowania. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia pidkreślił, że J. K. zmarła [...] lutego 1990 r., a jej spadkobiercą w [...] części jest L. K. (postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z [...] grudnia 1990 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po J. K. i jej mężu S. K.). Położona w [...] działka o powierzchni [...] m˛ przed wywłaszczeniem stanowiła część parceli nr [...] lit [...] o powierzchni [...] ha, zapisanej w Kw nr [...], powstałej na skutek odłączenia z Kw nr [...] części nieruchomości należącej do J. K. - wpis ww. parceli do Kw nr [...] nastąpił [...] kwietnia 1949 r. wraz z założeniem tej księgi, a po wywłaszczeniu działka ta została odłączona do Kw nr [...] w 1973 r. Na dzień wywłaszczenia działka nr [...] o pow. [...] m˛ była zapisana w Kw nr [...] jako własność J. K..

W Kw nr [...] z uwagi na wnioski Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] z lat 1964-1971 zostały wpisane w dziale IV kwoty hipotek przymusowych z tytułu zaległości podatkowych J. K., tj.: [...] zł z tytułu podatku gruntowego "[...] i [...]" (wpisana [...] grudnia 1964 r.); [...] zł z tytułu zobowiązań pieniężnych od rolników za lata 1963-1967 z dodatkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi (wpisana [...] kwietnia 1967 r.); [...] zł z tytułu zobowiązań pieniężnych rolnika za 1967 r. z dodatkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi (wpisana [...] stycznia 1968 r.); [...] zł z tytułu zobowiązań pieniężnych rolnika za 1968 r. z dodatkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi (wpisana [...] października 1968 r.); [...] zł z tytułu zobowiązań pieniężnych rolnika za 1968 r. z dodatkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi (wpisana [...] stycznia 1968 r., powinno być 1969 r.); [...] zł z tytułu zobowiązań pieniężnych rolnika za 1969 r. z dodatkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi (wpisana [...] stycznia 1970 r.); [...] zł z tytułu zobowiązań pieniężnych rolnika za 1970 r. z dodatkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi (wpisana [...] września 1970 r.); [...] zł z tytułu podatku gruntowego za 1970 r. z dodatkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi (wpisana [...] marca 1971 r.). Powyższe hipoteki zostały wykreślone z Kw nr [...] w dniu [...] maja 1974 r., poza hipoteką w kwocie [...]zł, która została wykreślona [...] września 1991 r.

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. decyzją z [...] marca 1972 r. znak [...] orzekło m.in. o wywłaszczeniu części nieruchomości, stanowiącej działkę nr [...] o powierzchni [...] m˛, zapisaną w Kw nr [...] oraz o przyznaniu J. K. odszkodowania za ww. grunt w kwocie [...]zł. Powyższe rozstrzygnięcie zostało utrzymane w mocy decyzją Komisja Odwoławcza do spraw wywłaszczenia z [...] stycznia 1973 r. Na dzień wywłaszczenia, tj. [...] stycznia 1973 r. w Kw nr [...] wpisane były hipoteki: przymusowa w kwocie [...]zł na rzecz małżonków K. wpisana [...] lipca 1968 r.; przymusowa w kwocie [...]zł dla zabezpieczenia podatku gruntowego za lata 1966-1971 wpisana [...] kwietnia 1971 r.; przymusowa w kwocie [...]zł przypadająca za obowiązkowe dostawy za lata do 1971 r. wpisana [...] lipca 1972 r. W dziale I wpisana była powierzchnia nieruchomości [...] m˛. Jak wynika z zapisu w tym dziale, działka nr [...] o obszarze [...] m˛ została z odłączona do Kw nr [...] w 1973 r., zatem działkę nr [...] odłączono z Kw [...] na skutek wywłaszczenia.

W dziale IV Kw nr [...] w rubryce wykreślenia znajdują się zapisy, zgodnie z którymi: hipoteki przymusowe w kwocie [...]zł oraz [...] zł (wpisane pod nr [...] i [...] w dziale [...] księgi wieczystej nr [...]) zostały wykreślone [...] maja 1974 r., hipoteka przymusowa w kwocie [...]zł (wpisana pod nr [...] w dziale [...] księgi wieczystej nr [...]) została wykreślona [...] listopada 1974 r.

Pismem z [...] lutego 1973 r. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] wystąpiło do Miejskiej Służby Drogowej w [...] o wypłatę odszkodowania w kwocie orzeczonej w decyzji Komisji Odwoławczej z [...] stycznia 1973 r., utrzymującej w mocy decyzję z [...] marca 1972 r. W piśmie zawarto wytyczne, że "przy regulowaniu kwot odszkodowania należy potrącić wszelkie zadłużenia ciążące na wywłaszczonych nieruchomościach i przekazać wierzycielom". Urząd Wojewódzki w [...] w piśmie z [...] sierpnia 1975 r. powołał się na pismo Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z [...] lutego 1973 r. znak [...], w którym sprawa wypłacenia odszkodowania J. K. (po potrąceniu zadłużeń) została przekazana Miejskiej Służbie Drogowej w [...]. W piśmie tym została zawarta informacja, że zadłużenie J. K. z tytułu nieuregulowania podatku gruntowego wyniosło [...] zł, w związku z tym cała wartość odszkodowania została przekazana na konto Wydziału Finansowego na częściowe pokrycie zadłużenia.

Na skutek skargi J. K. na ww. decyzję Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska, organ ten, decyzją z [...] czerwca 1973 r., wznowił postępowanie w sprawie i uchylił m.in. decyzję własną z [...] stycznia 1973 r. w części dotyczącej odszkodowania, przekazując sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. W konsekwencji ponownego rozpatrzenia sprawy, Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] sierpnia 1976 r. znak [...] ustalił odszkodowanie na rzecz J. K. w kwocie [...]zł za część nieruchomości stanowiącej działkę o powierzchni [...] m˛, wchodzącą w skład nieruchomości o powierzchni [...] ha, zapisanej w Kw nr [...].

Pismem z [...] sierpnia 1976 r. J. K., powołując się na uprawomocnienie decyzji z [...] sierpnia 1976 r. dotyczącej ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, zwróciła się do Urzędu Miasta [...] o przekazanie przysługującej jej kwoty odszkodowania na należącą do niej książeczkę oszczędnościową Banku nr [...]. Pismem z [...] sierpnia 1976 r. Urząd Miejski w [...] poinformował J. K., że [...] sierpnia 1976 r. zostało jej przekazane odszkodowanie w wysokości [...] zł, ponieważ z ustalonego decyzją z [...] sierpnia 1976 r. odszkodowania została potrącona kwota [...]zł przekazana [...] marca 1973 r. na rzecz Wydziału Finansowego z tytułu zadłużenia podatkowego. Następnie pismem z tego samego dnia Urząd Miejski w [...] wystąpił do NBP z prośbą o przekazanie J. K. kwoty [...]zł na książeczkę oszczędnościową w związku z ustaleniem odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość na mocy decyzji z [...] sierpnia 1976 r. Jednocześnie poinformował, że odszkodowanie w wysokości [...] zł zostało wypłacone J. K. [...] marca 1973 r. przez byłą Służbę Drogową, przez co z ustalonego obecnie odszkodowania w wysokości [...] zł należało potrącić wypłacone już przez Służbę Drogową poprzednie odszkodowanie w wysokości [...] zł.

Organ podatkowy zwrócił się do Banku [...] S.A. w [...], który pismem z [...] grudnia 2018 r. wyjaśnił, że tajemnicę bankową stanowi podanie informacji czy J. K. posiadała ww. książeczkę oszczędnościową oraz czy zostało jej wypłacone przez bank odszkodowanie w kwocie [...]zł, nadto bank nie posiada dokumentacji związanej z realizacją zapłaty odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości z lat siedemdziesiątych XX wieku, bowiem tylko przez co najmniej 5 lat bank jest zobowiązany przechowywać dokumentację dotyczącą rachunków klientów. W Archiwum Zakładowym w [...] nie została odnaleziona dokumentacja księgowo-finansowa dotycząca wypłaty ww. odszkodowania, ponieważ okres przechowywania akt dotyczących księgowości wynosi 5 lat. W Archiwum Państwowym również nie jest przechowywana żadna dokumentacja związana z ustaleniem ww. wywłaszczenia odszkodowania (pismo z [...] czerwca 2016 r.).

Wojewoda decyzją z [...] listopada 2019 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Sprzeciw skarżącego złożony od tej decyzji tut. Sąd wyrokiem z [...] lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Po [...] oddalił.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent decyzją z [...] lutego 2021 r. odmówił przyznania skarżącemu zwaloryzowanego odszkodowania. W uzasadnieniu wskazał, że z zachowanych akt archiwalnych dotyczących wywłaszczenia nieruchomości wynikało, iż nieruchomość stanowiąca aktualnie działkę nr [...] została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa. Obecnie stanowi własność Miasta [...]. Odszkodowanie na rzecz J. K. ostatecznie ustalono w wysokości [...] zł, co potwierdza przede wszystkim treść ostatecznej (prawomocnej) decyzji z [...] sierpnia 1976 r., a także oświadczenie strony sformułowane na rozprawie w dniu [...] maja 2019 r. Organ podkreślił, że zgodnie z treścią decyzji z [...] sierpnia 1976 r. wypłata odszkodowania miała nastąpić przez Urząd Miejski w [...] Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w ciągu trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji, a stała się ona prawomocna i podlegała wykonaniu w dniu 25 sierpnia 1976 r., co potwierdza klauzula, którą jest opatrzona. Tym samym roszczenie o wypłatę odszkodowania stało się wymagalne już w 1976 r. Jak wynika z zachowanych akt archiwalnych uprawniona do odszkodowania J. K. złożyła do Zarządu Gospodarki Terenami w [...] pismo z [...] sierpnia 1976 r., w którym zwróciła się o wypłatę przysługującej jej kwoty odszkodowania, wskazując serię i numer książeczki bankowej, a także zaznaczając, że jej zdaniem decyzja odszkodowawcza już się uprawomocniła. Dowodem potwierdzającym wypłatę należnego odszkodowania jest pismo z [...] sierpnia 1976 r. Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Zarządu Gospodarki Terenami (skierowane do J. K.), informujące, że [...] sierpnia 1976 r. przekazano na jej rzecz odszkodowanie w wysokości [...] zł. Ponadto wyjaśniono jej przyczyny dokonania - przy wypłacie - potrącenia kwoty [...]zł. Organ zaznaczył, że żądanie wypłaty odszkodowania potwierdził również L. K. w piśmie z [...] stycznia 2021 r. W jego ocenie z uwagi na potrącenia zapisane w Kw nr [...], za nie swój podatek przy wywłaszczeniu, J. K. nie otrzymała należnych kwot w całości. Wywłaszczenia działki nr [...] o powierzchni [...] m˛ dokonano z nieruchomości stanowiącej własność J. K., zapisanej w księdze wieczystej Kw nr [...], w której na dzień wywłaszczenia, tj.[...] stycznia 1973 r. wypisane były hipoteki przymusowe m.in. na kwoty: [...] zł i [...] zł. Prezydent podkreślił, że ustalając ponownie odszkodowanie na kwotę [...]zł organ nie dokonał żadnych potrąceń z tytułu zadłużenia zabezpieczonego hipotecznie. Wartość tego odszkodowania nie została pomniejszona o wartość wierzytelności zabezpieczonych hipotekami przymusowymi ujawnionymi w Kw nr [...]. Na dzień wydania ostatecznej decyzji o odszkodowaniu, tj. [...] sierpnia 1976 r. wywłaszczona nieruchomość nie była obciążona żadną hipoteką, zatem faktycznie nie było podstaw do pomniejszania odszkodowania. W decyzji z [...] sierpnia 1976 r. organ nie orzekł o potrąceniu z ustalonego odszkodowania jakichkolwiek kwot. Do wypłaty kwoty [...]zł doszło już w dniu [...] marca 1973 r. przez byłą Służbę Drogową, która to kwota z uwagi na istniejące wówczas zadłużenie podatkowe, nie została przekazana do rąk byłej właścicielki a zaliczona na poczet zobowiązań względem Urzędu w dniu [...] marca 1973 r. Dokumentem potwierdzającym wypłatę jest pismo z [...] lutego 1973 r. skierowane do Miejskiej Służby Drogowej w [...] z prośbą o wypłatę odszkodowania m.in. J. K.. Wydział zgodnie z wówczas obowiązującymi przepisami poinformował Miejską Służbę Drogową, że przy regulowaniu kwot należy potrącić wszelkie zadłużenia ciążące na wywłaszczonej nieruchomości i przekazać je wierzycielom. Z zachowanych dokumentów archiwalnych wynika zatem, że do wypłaty odszkodowania w wysokości [...] zł doszło w 1973 r. jeszcze przed wszczęciem postępowania wznowieniowego, z tym, że kwota ta w całości została zaliczona na poczet spłaty wierzytelności zabezpieczonych hipotecznie. Natomiast dowodem wskazującym na to, że doszło do wypłaty [...] zł jest pismo z [...] sierpnia 1976 r., Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Zarządu Gospodarki Terenami z którego wynika, iż przesłano decyzję o ustaleniu odszkodowania z [...] sierpnia 1976 r. do NBP z prośbą o przekazanie należności odszkodowawczej w wysokości [...] zł J. K. na książeczkę oszczędnościową w Banku, którą wskazała. Tym samym brak jest jakichkolwiek dowodów wskazujących, że do wypłaty odszkodowania nie doszło. Materiał dowodowy nie potwierdza także, że odszkodowanie zostało złożone do depozytu sądowego. Nie ma zatem podstaw do jego waloryzacji. Uprawiona do odszkodowania uzyskała z urzędu wiedzę o wysokości ustalonej kwoty odszkodowania, wysokości kwoty do wypłaty i trybie jej wypłaty, a także o wysokości dokonanego potrącenia z podaniem jego przyczyn i okresu kiedy do tego potrącenia doszło. Nie ma uzasadnionych podstaw by twierdzić, że odszkodowanie nie zostało wypłacone. Organ podkreślił, że sporządzony dokument urzędowy korzysta z domniemania prawdziwości (autentyczności) oraz domniemania zgodności z prawdą tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone. Dowody księgowe, przelewy, przekazy czy odbiór gotówki zostały zarchiwizowane i po upływie ustawowego terminu ich przechowywania zostały wybrakowane. Natomiast, gdyby faktycznie tak jak twierdzi skarżący, uprawniona nie otrzymała odszkodowania, organ powinien przekazać tę kwotę do depozytu sądowego, a takich dokumentów brak. Mimo dołożenia daleko idących starań organ nie był w stanie pozyskać bezpośredniego dowodu z dokumentu księgowego lub bankowego potwierdzającego wypłatę przyznanego odszkodowania. W sytuacji, gdy tego rodzaju dokumentacja jest przechowywana przez okres przewidziany stosownymi przepisami prawa, a po ich upływie podlega zniszczeniu, nie można przyjąć, że jedynym dowodem na dokonanie wypłaty może być dowód z dokumentu potwierdzającego wypłatę. W związku z powyższym Prezydent stwierdził, że doszło w przeszłości do wykonania decyzji z [...] sierpnia 1976 r. w formie przewidzianej prawem, zatem ponowne żądanie w tym zakresie a także żądanie waloryzacji tego odszkodowania jest bezpodstawne.

Wojewoda, utrzymując w mocy rozstrzygniecie organu pierwszej instancji, w zaskarżonej decyzji w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy poczynił tożsame ustalenia, w związku z czym podzielił stanowisko Prezydenta, że doszło do wypłaty odszkodowania również co do kwoty [...]zł. Wywłaszczenie nastąpiło na podstawie art. 1, art. 8, art. 14 i art. 22 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. nr 18, poz. 94; dalej: "u.z.w.n."). Co prawda ww. nieruchomość na dzień [...] sierpnia 1976 r., gdy ponownie zostało ustalone odszkodowanie, nie była już obciążona hipotecznie, ale znaczenie ma fakt, że na dzień [...] stycznia 1973 r., gdy została wydana decyzja Komisji Odwoławczej utrzymująca w mocy decyzję z [...] marca 1972 r., wywłaszczona nieruchomość była obciążona hipotecznie. Zatem organy były zobligowane wykonać ww. ostateczną decyzję ustalającą odszkodowanie zgodnie z jej treścią, w oparciu o istniejący w chwili jej wydania stan faktyczny i prawny, czyli uwzględniając poniżej wymienione regulacje prawne dotyczące zasad potrącenia ciążących na wywłaszczonej nieruchomości kwot należnych Państwu. Łączna wartość ww. hipotek przewyższała wartość ww. odszkodowania orzeczonego w kwocie [...]zł, zatem jego kwota w pierwszej kolejności została przeznaczona na spłatę istniejącego na dzień ostateczności decyzji zadłużenia. Mając bowiem na uwadze art. 13 u.z.w.n. organ wywłaszczeniowy prawidłowo "potrącił" J. K. należne do wypłaty odszkodowanie o kwotę zabezpieczonych hipoteką należności z tytułu nieopłaconych podatków. Ponadto zgodnie z art. 85 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 1966 r. nr 24, poz. 1314) na Prezydencie, zobowiązanym do wypłaty J. K. ww. odszkodowania, ciążył w 1973 r. ustawowy obowiązek wypłaty tego odszkodowania na poczet istniejącego w tym czasie zadłużenia z tytułu nieopłaconych danin publicznoprawnych.

Organ odwoławczy nie zakwestionował również wypłaty pozostałej kwoty w wysokości [...] zł, podkreślając, że Prezydent próbował odnaleźć dokumenty finansowe, które wprost stwierdzałyby, iż kwota ta została wypłacona J. K. w 1976 r., lecz ich nie odnalazł, więc prawidłowo oparł się na dowodach pośrednio stwierdzających, że wypłata taka miała miejsce. Z akt sprawy wynika, że Urząd Miejski w [...] pismem z [...] sierpnia 1976 r. wystąpił do NBP z prośbą o przekazanie J. K. kwoty [...]zł na książeczkę oszczędnościową bankową w związku z ustalonym na jej rzecz odszkodowaniem. Kwota ta stanowiła różnicę pomiędzy ustaloną w decyzji z [...] sierpnia 1976 r. kwotą odszkodowania, tj. [...] zł, a kwotą [...]zł, która to należność została przekazana [...] marca 1973 r. na rzecz Wydziału Finansowego z tytułu zadłużenia podatkowego. Organ odwoławczy podkreślił, że skarżący zwrócił się o wypłatę odszkodowania po ponad 40 latach od jego ustalenia na rzecz jego matki. W tej sytuacji organ odwoławczy, z uwagi na znaczny upływ czasu od momentu ustalenia odszkodowania i związane z tym trudności w odnalezieniu dokumentów księgowych, przyjął że skoro w aktach sprawy znajduje się pismo Urzędu Miejskiego w [...] z [...] sierpnia 1976 r., zlecające NBP wypłatę odszkodowania w kwocie [...]zł na rzecz J. K., to dokument ten stwarza realne podstawy do przyjęcia, że takie odszkodowanie w tej kwocie zostało faktycznie wypłacone. Ponadto, odszkodowanie ustalone decyzją z [...] sierpnia 1976 r. (decyzja ostateczna od 25 sierpnia 1976 r.) zostało ustalone prawidłowo. Wojewoda decyzją z [...] lipca 2017 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] sierpnia 1976 r, o przyznaniu ww. odszkodowania, a Minister Inwestycji i Rozwoju decyzją z [...] sierpnia 2018 r. utrzymał w mocy tę decyzję Wojewody.

Kwestionując powyższe rozstrzygniecie skarżący podniósł, że zaskarżona decyzja jest kolejnym nadużyciem prawa i powielaniem fałszywych informacji w oparciu o błędne dokumenty. Obowiązkiem urzędnika organu państwowego jest wnikliwe i staranne rozpatrzenie każdego dokumentu. W przypadku stwierdzenia podrobionego podpisu o wypłatę za wywłaszczoną nieruchomość przez urzędnika (referenta), to ten urzędnik winien natychmiast dokonać zgłoszenia do prokuratury o podejrzeniu przestępstwa. W ocenie strony nadal jest brak dowodów wypłaty za wywłaszczenie nieruchomości

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Sąd zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.").

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do oceny zasadności stanowiska organu w przedmiocie odmowy wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości wobec stwierdzenia, że odszkodowanie zostało już wypłacone podmiotowi wywłaszczonemu.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 121 ze zm.; dalej: "u.g.n."), zgodnie z którym wysokość odszkodowania ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty. Waloryzacji dokonuje organ, osoba lub jednostka organizacyjna zobowiązana do zapłaty odszkodowania. Postępowanie prowadzone na podstawie ww. przepisu powinno zakończyć się wydaniem decyzji. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym dominuje pogląd, że powyższy przepis ma zastosowanie także do odszkodowań należnych na podstawie decyzji wydanych w oparciu o poprzednie regulacje dotyczące wywłaszczania nieruchomości, a więc także przepisów ustawy z 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, o ile nie zostało ono oczywiście wypłacone uprawnionemu - byłemu właścicielowi, bądź złożone do depozytu sądowego (por. wyroki: WSA w Gdańsku z 28 października 2015 r. sygn. akt II SA/Gd 412/15; WSA w Krakowie z 11 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 1483/13 - wszystkie przytaczane w niniejszej sprawie orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyjęcie podstaw do ustalenia i wypłaty zrewaloryzowanego odszkodowania wymaga zaś w każdej sprawie poczynienia jednoznacznych ustaleń co do braku dokonania wypłaty odszkodowania we wskazanym terminie. Skuteczność dochodzenia roszczeń o waloryzację zaległego odszkodowania i jego wypłatę będzie - przez wzgląd na znaczny upływ czasu od daty dokonywanych wywłaszczeń - uzależniona od możliwości dotarcia do dokumentów źródłowych, które pozwolą na dokonanie oceny spełnienia powyższego warunku. Zważywszy zaś na różnorodność sposobów wywiązania się Państwa z obowiązku zrekompensowania straty, jaką ponosiły osoby wywłaszczone, kwestia ta nie zawsze będzie mogła zostać ostatecznie wyjaśniona. Niewątpliwie też dokument potwierdzający odbiór kwoty odszkodowania nie może w takich warunkach być jedynym dowodem na potwierdzenie wypłacenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Brak takiego dowodu po upływie kilkudziesięciu lat od daty wywłaszczenia nie może być uznany za równoznaczny z brakiem wypłaty odszkodowania (zob. wyrok NSA z 10 października 2017 r., sygn. akt I OSK 3231/15).

Kluczowe dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okazało się zatem ustalenie, czy została zrealizowana wypłata odszkodowania ustalonego decyzją [...] kwietnia 1976 r. na rzecz osoby wywłaszczonej, przy uwzględnieniu wskazanych powyżej sposobów wywiązania się z tego obowiązku. Gdyby przyznane odszkodowanie wypłacono, to ponowne żądanie w tym zakresie, a także żądanie waloryzacji tego odszkodowania są bezpodstawne. Waloryzacja świadczenia aktualizuje się bowiem przy jego wypłacie.

Oceniając w tym kontekście legalność zaskarżonej decyzji, Sąd doszedł do wniosku, że organ zgromadził kompletny materiał dowodowy, ustalił stan faktyczny sprawy w następstwie jego wszechstronnej oceny oraz dokonał prawidłowej subsumpcji przepisów prawa materialnego w postaci u.g.n. Należycie wobec tego wywiązał się z obowiązków nałożonych przepisami rządzącymi gromadzeniem i oceną materiału dowodowego z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.; dalej: "K.p.a.").

W związku z przeprowadzoną kwerendą akt zgromadzonych w archiwach dotyczących sprawy wywłaszczenia organy ustaliły, że roszczenie o wypłatę odszkodowania stało się wymagalne już w 1976 r. Sama uprawniona do odszkodowania złożyła [...] sierpnia 1976 r. pismo, w którym zwróciła się o wypłatę przysługującej jej kwoty odszkodowania, wskazując serię i numer książeczki bankowej. Dowodem potwierdzającym wypłatę jest skierowane do J. K. pismo z [...] sierpnia 1976 r., informujące ją, że w dniu [...] sierpnia 1976 r. przekazano na jej rzecz odszkodowanie w wysokości [...] zł. Wyjaśniono jej również, że kwota ta stanowiła różnicę pomiędzy ustaloną w decyzji z [...] sierpnia 1976 r. kwotą odszkodowania tj. [...] zł, a kwotą [...]zł, która to należność została przekazana [...] marca 1973 r. na rzecz Wydziału Finansowego z tytułu zadłużenia podatkowego. Potrącenia przy wypłacie ww. kwoty dokonano z uwagi na istniejące wówczas zadłużenie podatkowe. Nie została ona przekazana do rąk byłej właścicielki a zaliczona na poczet zobowiązań w dniu [...] marca 1973 r. Dokumentem potwierdzającym wypłatę kwoty [...]zł na poczet istniejącego zadłużenia J. K. jest pismo z [...] lutego 1973 r. skierowane do Miejskiej Służby Drogowej w [...] z prośbą o wypłatę odszkodowania J. K.. Wydział zgodnie z wówczas obowiązującymi przepisami poinformował Miejską Służbę Drogową, że przy regulowaniu kwot należy potrącić wszelkie zadłużenia ciążące na wywłaszczonej nieruchomości i przekazać je wierzycielom. Organy wyjaśniły również, że nie udało się odnaleźć dokumentów księgowych potwierdzających wypłatę kwoty [...]zł na książeczkę oszczędnościową uprawnionej. W celu ustalenia stanu faktycznego sprawy, Prezydent zwrócił się do wielu instytucji o przekazanie dokumentów, które dotyczyłyby spraw związanych z wypłatą odszkodowania ustalonego decyzją wywłaszczeniową, a w szczególności wskazywałyby, że odszkodowanie zostało wypłacone poprzedniemu właścicielowi. Jednakże takiej dokumentacji nie posiadało zarówno Archiwum Państwowe w [...], Archiwum Zakładowe Urzędu Miasta [...], jak też Bank Bank Polski S.A.

W ocenie Sadu, w oparciu o istniejące dowody pośrednie, brak jest jednak jakichkolwiek podstaw do uznania, że odszkodowanie ustalone w decyzji z 1976 r. nie zostało wypłacone. Nie sposób przy tym nie zauważyć, jak podkreślił to organ odwoławczy, że sprawa dotyczy wypłaty odszkodowania sprzed 40 lat. Nie można zatem czynić organom zarzutu o braku przedstawienia dokumentów księgowych (dowodów przelewów, przekazów, czeków, osobistego odbioru gotówki), albowiem znajdujące zastosowanie w archiwizacji dokumentów przepisy nakładały obowiązek przechowywania ich co najwyżej 10 lat (dokumentów bankowych 5 lat). Obiektywny brak możliwości pozyskania tych dowodów nie podważa jednak możliwości ustalenia, że do wypłaty tego odszkodowania mogło dojść. W takiej sytuacji akceptowalne jest oparcie się na poszlakach i ocenie całokształtu okoliczności wynikających z akt sprawy, gdyż należy uznać, że brak dowodu wypłaty odszkodowania po upływie kilkunastu czy kilkudziesięciu lat od daty ustalenia jego wysokości nie może stanowić wystarczającej podstawy do ustalenia, że odszkodowanie to faktycznie nie zostało wypłacone. Nie sposób bowiem w sytuacji, gdy przepisy prawa nie nakładają obowiązku przechowywania dokumentów księgowych przez tak długi czas przyjąć, że ciężar dowodu, iż wypłata odszkodowania nastąpiła całkowicie, obciążał organ administracji. Ponadto przepisy dotyczące archiwizacji dokumentów, nie przewidują dla żadnej rangi dokumentów księgowych obowiązku tak długiego okresu ich przechowywania. W sytuacji, gdy tego rodzaju dokumentacja, jest archiwizowana tylko przez okres przewidziany stosownymi przepisami, a po jego upływie podlega zniszczeniu, nie można przyjąć, że jedynym dowodem na dokonanie wypłaty przyznanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość może być dowód z dokumentu potwierdzającego wypłatę. Takie założenie stwarzałoby bowiem potencjalną możliwość wszystkim byłym właścicielom wywłaszczonych nieruchomości oraz ich prawnym następcom do występowania o ponowną wypłatę odszkodowań po upływie ustawowego okresu obowiązku przechowywania dokumentacji księgowej (bankowej) i zniszczeniu dowodów wypłaty.

W świetle powyższego zasadnie organy orzekły o odmowie zwaloryzowania i wypłaty odszkodowania na rzecz skarżącego. Brak dowodów świadczących o tym, że odszkodowanie nie zostało wypłacone, stanowi podstawę do odmowy dokonania przez organy waloryzacji i wypłaty odszkodowania. Aby można było pozytywnie rozpoznać żądanie skarżącego, organy musiałyby w sposób niebudzący wątpliwości ustalić, że odszkodowanie nie zostało wypłacone byłej właścicielce. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala jednak na przyjęcie takiego rozstrzygnięcia. Skarżący również nie przedstawił żadnych dowodów stwierdzających, że do wypłaty odszkodowania faktycznie nie doszło. Natomiast nie może on przerzucać ciężaru dowodu wyłącznie na organy i milcząco oczekiwać, że brak dowodów bezpośrednich będzie skutkował korzystnym dla niego rozstrzygnięciem. Ponadto podając w piśmie z dnia [...] stycznia 2021 r., że z uwagi na potrącenia zapisane w Kw nr [...] za nie swój podatek przy wywłaszczeniu, J. K. nie otrzymała należnych kwot w całości, poniekąd sam potwierdził jego wypłatę. Brak jest także podstaw do uznania, że kwota [...]zł jest odszkodowaniem przyznanym lecz nie wypłaconym matce skarżącego, skoro z zebranego przez organy materiału dowodowego wynika, iż została ona zaliczona na poczet obciążających wywłaszczoną nieruchomość hipotek. Natomiast podnoszona przez skarżącego kwestia obciążenia hipotecznego nieruchomości za należności, których dłużnikiem nie była J. K., nie może stanowić przedmiotu ustaleń w postępowaniu o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczenie tej nieruchomości.

Odnosząc się do natomiast do zarzutów skarżącego kwestionujących autentyczność podpisu J. K. na piśmie z [...] sierpnia 1976 r., w którym podała ona nr książeczki bankowej do wypłaty odszkodowania, wskazać należy, że w kontrolowanym postępowaniu brak było podstaw do badania kwestionowania wiarygodności ww. dokumentu. Jedynie postępowanie karne i uznanie przez właściwy sąd w prawomocnym wyroku, że przytoczona przez skarżącego okoliczność naruszała prawo, może świadczyć o zasadności jego twierdzeń, a takiego orzeczenia skarżący nie przedstawił. Z akt sprawy nie wynika ponadto, aby prowadzone było w tym zakresie jakiekolwiek postępowanie. Organ administracyjny nie jest organem właściwym do prowadzenia postępowania w sprawach karnych i tym samym zasadnie uznał, że nie jest uprawiony by badać, czy podpis widniejący na ww. piśmie jest autentyczny. Tym bardziej, że okoliczności tej nie podniosła za życia J. K.. Uwzględniając powyższe należy zatem domniemywać, że sporne oświadczenie jest prawdziwe. Ponadto w związku z tym dokumentem Urząd Miejski w [...] pismem z [...] sierpnia 1976 r. poinformował J. K., że zostało jej przekazane odszkodowanie i zwrócił się do NBP z prośbą o przekazanie zasadzonej kwoty na wskazaną książeczkę oszczędnościową. Kwestionując autentyczność podpisu matki, skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił nawet podnoszonej przez siebie okoliczności. W celu wykazania swojego twierdzenia powinien natomiast przedstawić dowody, potwierdzające albo przynajmniej uprawdopodabniające, że dokument ten został sfałszowany. Nadto nie wystąpił do właściwych organów ścigania z zawiadomieniem o podejrzeniu popełnienia przestępstwa i tym samym nie skorzystał z możliwości zbadania powyższych okoliczności przez organy do tego uprawnione w drodze postępowania karnego.

Z tych względów, oceniając zaskarżoną decyzję w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, po rozważeniu podniesionych przez skarżącego zarzutów, Sąd uznał, że nie dają one podstaw do postawienia organom orzekającym w niniejszej sprawie zarzutu naruszenia prawa i podważenia legalności zapadłych w sprawie decyzji, bowiem w kontrolowanej sprawie organy ,wydając zaskarżone decyzje, podjęły wszelkie możliwe kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy oraz dokonały prawidłowej oceny całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jaki się zachował.

Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalił.