Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 493/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2019-10-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6411 Rozstrzygnięcia nadzorcze dotyczące gminy; skargi organów gminy na czynności nadzorcze
6145 Sprawy dyrektorów szkół
Hasła tematyczne: Samorząd terytorialny
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono zaskarżone rozstrzygnięcie nadzorcze
Powołane przepisy: article: art. 90
journal: Dz.U. 2016 poz 446
law: Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
article: art. 91
journal: Dz.U. 2016 poz 446
law: Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
article: art. 94
journal: Dz.U. 2016 poz 446
law: Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) asesor WSA Katarzyna Korycka Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Kloska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2019 r. sprawy ze skargi Gminy na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie powierzenia stanowiska dyrektora zespołu szkół uchyla zaskarżone rozstrzygnięcie nadzorcze.


UZASADNIENIE

Rozstrzygnięciem nadzorczym z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...] Wojewoda (zwany dalej "Wojewodą"), działając na podstawie art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2019 r., poz. 506, zwanej w skrócie "u.s.g."), stwierdził nieważność zarządzenia nr [...] P. W. (zwany dalej "Prezydentem") z dnia [...] czerwca 2017 r. w sprawie powierzenia stanowiska dyrektora Zespołu Szkół Samochodowych im. T. K. we [...].

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia nadzorczego wskazano, że Prezydent [...] czerwca 2017 r. wydał zarządzenie Nr [...] w sprawie powierzenia stanowiska dyrektora Zespołu Szkół Samochodowych im. T. K. we [...], działając na podstawie art. 36 a ust. 1, 2 i 13 w związku z art. 5c pkt 2 ustawy z dnia [...] września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2016 r., poz. 1943 z późn. zm., zwanej w skrócie "u.s.o.").

W ocenie Wojewody ww. zarządzenie Prezydenta jest sprzeczne z prawem ze względu na fakt, iż zostało wydane w konsekwencji zarządzenia Prezydenta nr [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. w sprawie powołania komisji konkursowych, w celu przeprowadzenia konkursu na wyłonienie kandydatów na dyrektorów szkół i placówek, dla których organem prowadzącym jest G. W., które to zarządzenie zostało uchylone przez organ nadzoru rozstrzygnięciem nadzorczym nr [...] z dnia [...] czerwca 2017 r.

Wojewoda zwrócił uwagę, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy po rozpoznaniu skargi Prezydenta na ww. rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody nr [...], oddalił skargę wyrokiem z dnia [...] października 2017 r., sygn. akt II SA/Bd 944/17.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...] czerwca 2018 r., sygn. akt I OSK/18 oddalił skargę kasacyjną wniesioną przez Prezydenta od wyroku WSA. W uzasadnieniu wyroku NSA podniósł, że składy komisji konkursowych ustalone zostały przez P. W. w sposób niezgodny z intencją art. 36 a ust. 6 pkt 3 u.s.o., a ponadto wprowadzono nadreprezentację jednej z central związkowych - Forum Związków Zawodowych.

Organ nadzoru podkreślił również, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż wydanie zarządzenia organu wykonawczego gminy na podstawie zarządzenia uznanego za nieważne lub też bezpośrednio z nim powiązanego należy traktować jako wydanie zarządzenia bez podstawy prawnej (vide: wyroki WSA w Bydgoszczy z 26 października 2010 r., sygn. akt II SA/Bd 991/10, WSA w Poznaniu z 31 stycznia 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 1130/12, WSA w Gliwicach z 23 listopada 2015 r., sygn. akt IV SA/G1 883/15 – wyroki publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

P. W., w oparciu o art. 98 ust. 1 u.s.g. oraz art. 3 § 2 pkt 7 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r, poz. 1302 ze zm., zwanej w skrócie "p.p.s.a.") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody z [...] kwietnia 2019 r., nr [...], stwierdzające nieważność zarządzenia Prezydenta nr [...] z [...] czerwca 2017 r. w sprawie powierzenia stanowiska dyrektora Zespołu Szkół Samochodowych im. T. K. we [...].

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie:

- art. 7, art. 10, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w związku z art. 91 ust. 5 u.s.g. polegające na pominięciu wniosków G. W. o zorganizowanie spotkania z Wojewodą w celu omówienia propozycji działań będących konsekwencją wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z [...] czerwca 2018 r. sygn. akt I OSK 708/18, niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się w pominięciu przez organ nadzoru argumentów przedstawianych przez Gminę;

- art. 8 i 107 § 3 K.p.a. w związku z art. 91 ust. 5 u.s.g. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonego rozstrzygnięcia z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia dokonanie oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia;

- art. 91 ust. 1 u.s.g. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy Wojewoda uchybił terminowi do wydania rozstrzygnięcia określonemu w przepisie, gdyż posiadał wiedzę o zarządzeniu będącym przedmiotem rozstrzygnięcia nie później, niż w lipcu 2017 r.;

- art. 91 ust. 4 u.s.g. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy ewentualne naruszenie prawa przez Prezydenta ma charakter nieistotny, tym samym organ nadzoru nie powinien stwierdzać nieważności zarządzenia Prezydenta nr [...] z [...] czerwca 2017 r., a winien ograniczyć się do wskazania, iż zarządzenie wydano z naruszeniem prawa;

- art. 94 ust. 1 u.s.g. poprzez stwierdzenie nieważności zarządzenia Prezydenta nr [...] z [...] czerwca 2017 r. po upływie jednego roku od dnia jego podjęcia w sytuacji, gdy organ posiadał wiedzę o zarządzeniu będącym przedmiotem rozstrzygnięcia nie później, niż w lipcu 2017 r.;

W oparciu o tak sformułowane zarzuty, w myśl art. 148 p.p.s.a. Prezydent wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego aktu nadzoru.

W uzasadnieniu podniesionych zarzutów Prezydent zwrócił uwagę, że postępowanie nadzorcze nie jest procedurą skodyfikowaną; obejmuje uregulowany prawem ciąg czynności procesowych organów nadzoru zmierzających do ustalenia stanu faktycznego sprawy związanej z wydaniem uchwały lub zarządzenia z punktu widzenia ich zgodności z prawem. W myśl z art. 91 ust. 5 u.s.g., w trakcie czynności kontrolnych organ nadzoru winien stosować odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Odpowiednie stosowanie przepisów kodeksu może się odnosić zarówno do poszczególnych artykułów, czy też fragmentów artykułów, jak i ogólnych zasad K.p.a., mających charakter naczelnych zasad postępowania. Można w tym miejscu wymienić zasadę prawdy obiektywnej, zasadę zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu, zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organu administracji publicznej. Zdaniem Prezydenta nie ulega wątpliwości, że powyższe zasady znajdą zastosowanie w postępowaniu przed organami nadzoru i na poparcie tej tezy wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 10 czerwca 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 1707/04 - LEX - wyraził pogląd, że pozbawienie gminy możliwości czynnego udziału w postępowaniu nadzorczym stanowi naruszenie prawa uzasadniające uchylenie rozstrzygnięcia nadzorczego,. Z tego względu nie bez znaczenia jest fakt, iż Prezydent kilkakrotnie, bezskutecznie proponował zorganizować spotkanie z Wojewodą, celem uregulowania kwestii powołania dyrektorów niektórych włocławskich placówek oświatowych.

Zdaniem skarżącego obecne działanie Wojewody jest konsekwencją wcześniejszego uchylenia przez ten organ zarządzenia Prezydenta nr [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. w sprawie powołania komisji konkursowych, w celu przeprowadzenia konkursu na wyłonienie kandydatów na stanowisko dyrektorów szkół i placówek, dla których organem prowadzącym jest G. W.. Rozstrzygnięcie powyższe zostało zaskarżone przez Gminę i ostatecznie utrzymane w mocy wyrokiem z dnia 28 czerwca 2018 r. Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, sygn. akt I OSK 708/18. Do prawomocnego uchylenia zarządzenia nr [...] Prezydenta doszło zatem ponad rok od chwili jego wydania, w tym czasie G. W. musiała zapewnić funkcjonowanie placówek oświatowych. Organ prowadzący podejmował kolejne, prawem przewidziane kroki, zmierzające do obsadzenia wakujących stanowisk dyrektorów placówek oświatowych. Zarządzeniem Prezydenta nr [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. ustanowiono regulamin głosowania wyboru kandydata na stanowisko dyrektora szkoły/placówki prowadzonej przez G. W., po czym przeprowadzono konkursy i w przypadku wyłonienia kandydatów, zarządzeniem nr [...] Prezydenta zatwierdzono konkursy na stanowisko dyrektorów szkół i placówek w G. W..

Skarżący podniósł, że jak zauważył NSA w wyroku z [...] grudnia 2017 r. I OSK 2079/17, że obowiązkiem organu prowadzącego jest zapewnienie nieprzerwanego funkcjonowania placówek szkolnych.

Organ nadzoru pismem z dnia [...] marca 2019 r. poinformował Gminę o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności dziesięciu zarządzeń Prezydenta. Pomimo różnic co do zakresu każdego z zarządzeń (dla przykładu zarządzenie nr [...] w sprawie zatwierdzenia konkursów na stanowisko dyrektorów szkól i placówek w G. W., zarządzenie nr [...] w sprawie powierzenia stanowiska dyrektora w wyniku rozstrzygnięcia konkursu, zarządzenie nr [...] w sprawie powierzenia stanowiska dyrektora pomimo nie rozstrzygnięcia konkursu), Wojewoda w przywołanym piśmie oraz konsekwentnie w uzasadnieniach rozstrzygnięć, zdaniem skarżącego zawarł jednakowe argumenty, niejako w odniesieniu do identycznych stanów faktycznych.

Ponadto wskazano, że z uzasadnienia winno wynikać, czy i dlaczego, organ nadzoru ocenił naruszenie jako istotne, bowiem tylko taka zawartość uzasadnienia rozstrzygnięcia nadzorczego daje sądowi administracyjnemu podstawę do dokonania oceny jego legalności i odniesienia się do zarzutów ewentualnej skargi. Rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody powinno wskazywać konkretny przepis prawa naruszony uchwałą organu stanowiącego. Oznacza to, że naruszenie prawa nie może być dorozumiane, nie może też być wyprowadzone w drodze analogii, czy też oceny racjonalności (lub jej braku) rozwiązań prawnych.

Przedstawione okoliczności w ocenie skarżącego pozwalają postawić tezę, iż Wojewoda nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w dostatecznym zakresie, zaś uzasadniając rozstrzygnięcie nadzorcze w sposób pobieżny odniósł się kwestii istotności stwierdzonych uchybień, czym naruszył art. 8 i art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego. Gmina podejmuje czynności prawne i faktyczne w ustawowej formie przez jej organy pochodzące z wyboru na podstawie oraz w granicach wynikających z przepisów obowiązującego prawa. Tak rozumiana samodzielność poddana jest nadzorowi organów Państwa z punktu widzenia legalności i w formach przewidzianych przepisami prawa, jednakże korelatem tego nadzoru jest gwarancja ochrony sądowej samodzielności samorządu zawarta w powołanym powyżej art. 165 ust. 2 Konstytucji RP (podobne stanowisko zaprezentował WSA w Krakowie w wyroku z 25 kwietnia 2018 r. w sprawie III SA/Kr 128/18 - LEX).

Strona skarżąca wskazała, że organ nadzoru powziął wiedzę o zarządzeniu Prezydenta, będącym przedmiotem rozstrzygnięcia, co najmniej w lipcu 2017 r., gdy wniesiono skargę na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Nr [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. (data doręczenia [...] czerwca 2017 r.), orzekające o nieważności zarządzenia Prezydenta nr [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. w sprawie powołania komisji konkursowych w celu przeprowadzenia konkursu na wyłonienie kandydatów na stanowisko dyrektorów szkół i placówek, dla których organem prowadzącym jest G. W.. W odpowiedzi na skargę z [...] sierpnia 2017 r. Wojewoda przyznał, że skarga została mu doręczona [...] lipca 2017 r.

Ponadto skarżący podniósł, że Wojewoda z innych otrzymanych dokumentów mógł powziąć wiedzę o zarządzeniu będącym przedmiotem rozstrzygnięcia nadzorczego. Tym samym, w ocenie skarżącej, Wojewoda wydając rozstrzygnięcie nadzorcze nie dochował terminów określonych w przepisach art. 91 ust. 1 oraz art. 94 u.s.g.

Do dnia wniesienia niniejszej skargi, zdaniem Prezydenta nie doszło również do wszczęcia przez Wojewodę postępowania nadzorczego w stosunku do zarządzenia Prezydenta nr [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. w sprawie regulaminu głosowania wyboru kandydata na stanowisko dyrektora szkoły/placówki prowadzonej przez G. W.. Skoro "w obiegu" pozostaje przywołany akt, ukształtowany w celu wykonaniu obowiązków nakreślonych zarządzeniem 78/2017, to nie sposób podzielić zapatrywanie Wojewody, jakoby rozstrzygnięcie nadzorcze będące przedmiotem skargi stanowiło naturalną konsekwencję wcześniejszego uchylenia zarządzenia Prezydenta nr [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. Powyższe pośrednio świadczy również o tym, że ewentualne uchybienie przepisom prawa, stwierdzone w treści zarządzenia Prezydenta nie ma charakteru istotnego.

Ponadto wskazano, że nadal w obrocie prawnym funkcjonuje zarządzenie Prezydenta Nr [...] z dnia [...] marca 2017 r. w sprawie ogłoszenia konkursów na stanowisko dyrektorów. Tym samym procedura wyłonienia dyrektorów szkół/placówek prowadzonych przez G. W. została wszczęta. W przypadku utrzymania w mocy skarżonego rozstrzygnięcia nadzorczego dojdzie do sytuacji, gdy strona skarżąca nie będzie mogła formalno - prawnie zakończyć wskazanych postępowań, a dyrektorzy jednostek pozostawać będą w stosunku pracy.

Orzecznictwo sądowe zdaniem skarżącego wskazuje, że organy władzy takie jak wójt i wojewoda powinny działać z uwzględnieniem konsekwencji swoich aktów prawnych na losy ludzi, których dotyczą, a konsekwencje wykonania zaskarżonego rozstrzygnięcia nadzorczego spowodowałoby wyrządzenie znacznej szkody i trudne do odwrócenia skutki w administracji oświaty i działaniu placówek oświatowych na terenie miasta [...].

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi, podnosząc, iż zarzut skarżącej naruszenia przepisów art. 7, art. 10, art. 11 art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w związku z art. 91 ust. 5 u.s.g., polegający na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się w pominięciu przez organ nadzoru argumentów przedstawianych przez Gminę, jest całkowicie chybiony. W tym zakresie wskazał na orzecznictwo sądów administracyjnego odnośnie jedynie odpowiedniego, pomocniczego stosowania przepisów k.p.a. w postępowaniu nadzorczym.

Z tego samego względu w przekonaniu Wojewody nie zachodzi podnoszone w skardze naruszenie przez przepisów art. 8 i 107 § 3 K.p.a. w związku z art. 91 ust. 5 u.s.g., bowiem uzasadnienie zaskarżonego rozstrzygnięcia nadzorczego jest sporządzone w sposób należyty i umożliwiający dokonanie jego oceny, a także zawiera wystarczające określenie stanu faktycznego i prawnego przedmiotowej sprawy.

Zdaniem organu nadzoru nie można zgodzić się z zarzutem naruszenia przepisu art. 91 ust. 1 u.s.g. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy Wojewoda, w ocenie strony skarżącej, uchybił terminowi do wydania rozstrzygnięcia nadzorczego określonemu w przepisie, gdyż zdaniem skarżącej, Wojewoda posiadał wiedzę o zarządzeniu będącym przedmiotem rozstrzygnięcia nie później niż w lipcu 2017 r.

Wojewoda przyznał, że było przedmiotem prowadzonego przez niego postępowania nadzorczego zarządzenie Prezydenta nr [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. w sprawie powołania komisji konkursowych, w celu przeprowadzenia konkursu na wyłonienie kandydatów na stanowiska dyrektorów szkół i placówek, dla których organem prowadzącym jest G. W.. Postępowanie to zostało zaskarżone przez organ prowadzący i zakończyło się wyrokiem WSA w Bydgoszczy oddalającym skargę. Bezspornym jest, że NSA w Warszawie oddalił skargę Prezydenta od wyroku WSA w Bydgoszczy w tej sprawie.

Obecnie prowadzone postępowanie jest wynikiem prawomocnego uchylenia zarządzenia 78/2017 z dnia [...] kwietnia 2017 r. bowiem dopiero po wydaniu wyroku przez NSA organ nadzoru miał podstawę do podjęcia działań zmierzających do skutecznego wyeliminowania z obrotu prawnego zarządzenia nr [...].

Na marginesie organu nadzoru nadmienił, że jedynym zarządzeniem związanym z procedurą konkursową, jakie otrzymał Wojewoda, którego nie można zaskarżyć z powodu upływu rocznego terminu określonego przepisem art. 93 ust. 1 u.s.g. jest zarządzenie nr [...] w sprawie regulaminu głosowania wyboru kandydata na stanowisko dyrektora szkoły/placówki prowadzonej przez G. W.. Zarządzenie to zostało doręczone Wojewodzie w związku z prowadzonym postępowaniem w innej sprawie, jako załącznik do pisma Prezydenta z [...] czerwca 2017 r.

Ponadto Wojewoda podkreślił, że zarządzenie Prezydenta nr [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. w sprawie powierzenia stanowiska dyrektora Zespołu Szkół Samochodowych, organ nadzoru otrzymał w dniu [...] marca 2019 r. przy piśmie z dnia [...] marca 2019 r., znak: [...] [...]. P. Prezydenta wraz z załączonym zarządzeniem nr [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. strona skarżąca doręczyła bezpośrednio do organu (Wojewody) przez pracownika Urzędu M. we [...] (bez koperty).

Wojewoda zwrócił też uwagę, że z przepisów ustaw samorządowych wynika jednoznacznie, iż postępowanie nadzorcze prowadzi się wyłącznie z urzędu i tylko od organu nadzoru zależy, czy skorzysta ze swoich uprawnień.

Zdaniem organu nadzoru nie zachodzi także zarzucane naruszenie przepisu art. 91 ust. 4 u.s.g. poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji, gdy zdaniem skarżącej, naruszenie prawa przez Prezydenta ma charakter nieistotny. Z powyższym zarzutem zdaniem organu nadzoru nie sposób się zgodzić, mając na uwadze treść wyroków WSA w Bydgoszczy oraz NSA w Warszawie wydanych w sprawie zarządzenia nr [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. oraz wyżej przytoczone argumenty Wojewody zawarte w niniejszej odpowiedzi na skargę.

Wobec powyższego, organ nadzoru uznał, że w przedmiotowej sprawie nastąpiło istotne naruszenie prawa i jako takie stanowiło podstawę do stwierdzenia nieważności zarządzenia Prezydenta Nr [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, aczkolwiek z przyczyny nie wskazanej w skardze.

Podstawę materialnopraną podjętego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepis art. 91 ust. 1 u.s.g. Zgodnie z tym przepisem uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. O nieważności uchwały lub zarządzenia w całości lub w części orzeka organ nadzoru w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia doręczenia uchwały lub zarządzenia, w trybie określonym w art. 90.

Przepisy nie przewidują jednak obowiązku przedkładania wojewodzie wszystkich zarządzeń prezydenta miasta (wójta). Zgodnie bowiem z treścią art. 90 § 1 u.s.g. wójt (prezydent) obowiązany jest do przedłożenia wojewodzie uchwał rady gminy w ciągu 7 dni od dnia ich podjęcia. Akty ustanawiające przepisy porządkowe wójt (prezydent) przekazuje w ciągu 2 dni od ich ustanowienia.

Z powyższej regulacji wynika, że uchwały rady gminy muszą być doręczane wojewodzie w terminie 7 dni od dnia ich podjęcia, a w terminie 30 dni od dnia ich doręczenia wojewoda może orzec o ich nieważności. Jeżeli tego nie uczyni, może zaskarżyć uchwałę na podstawie art. 93 ust. 1 tej samej ustawy, do sądu administracyjnego.

W odniesieniu do zarządzeń prezydenta (wójta), z jakim mamy do czynienia w niniejszej sprawie, wskazać należy, że ustawa o samorządzie gminnym nie wprowadza obowiązku ich przedkładania w trybie art. 90 § 1 u.s.g. W tej sytuacji zachodzi wątpliwość związana z możliwością zastosowania w odniesieniu do zarządzeń organów gminy - niezawierających przepisów porządkowych - rozwiązania przyjętego w art. 91 ust. 1 u.s.g. - 30 dniowego terminu od dnia doręczenia, w którym to terminie organ nadzoru może we własnym zakresie stwierdzić nieważność zarządzenia. Na problem ten zwrócono uwagę w doktrynie. W Komentarzu do ustawy o samorządzie gminnym (red. Paweł Chmielnicki, Warszawa 2004, s. 553), przytoczono pogląd, zgodnie z którym "termin 30-dniowy nie może rozpocząć biegu, jeżeli organowi nadzoru nie przedstawiono aktu organu wykonawczego gminy".

Zdaniem Sądu, w obowiązującym stanie prawnym przedstawiony pogląd zasługuje na aprobatę. Jeżeli zarządzenie zostanie przedstawione organowi nadzoru, to termin do stwierdzenia jego nieważności, stosownie do art. 91 ust. 1 u.s.g., powinien wynosić 30 dni od dnia jego przedłożenia. Zauważyć trzeba, że organ nadzoru może, w trybie art. 88 u.s.g., zażądać jego przedstawienia - tak jak miało to miejsce w rozpatrywanej sprawie.

Powyższe rozważania prowadzą do przyznania racji twierdzeniom Wojewody (zawartym w odpowiedzi na skargę) o zachowaniu 30-dniowego terminu do wydania rozstrzygnięcia nadzorczego, liczonego od dnia faktycznego doręczenia takiego zarządzenia organowi nadzoru.

Sąd zauważa jednak, że na gruncie niniejszej sprawy należy mieć na uwadze, że przepisy ustawy o samorządzie gminnym określają również końcowy termin do stwierdzenia nieważności zarządzenia wójta gminy (prezydenta), które nie zostało wojewodzie w ogóle przedłożone z uwagi na brak ustawowego wymogu.

Stosownie do treści art. 94 ust. 1 u.s.g., nie stwierdza się nieważności uchwały lub zarządzenia organu gminy po upływie jednego roku od dnia ich podjęcia, chyba że uchybiono obowiązkowi przedłożenia uchwały lub zarządzenia w terminie określonym w art. 90 ust. 1, albo jeżeli są one aktem prawa miejscowego. Odstąpienie od wskazanego w cytowanym wyżej przepisie terminu jednego roku do stwierdzenia nieważności aktu organu gminy możliwe jest więc wyłącznie w sytuacji, gdy mamy do czynienia z aktem prawa miejscowego lub jeżeli uchybiono obowiązkowi przedłożenia aktu w terminie wynikającym z art. 90 ust. 1 u.s.g. Skoro jednak nie wszystkie zarządzenia wójta (prezydenta) podlegają obowiązkowi ich przedłożenia organowi nadzoru, to w przypadku takich aktów nie można mówić o uchybieniu obowiązkowi przedłożenia w wyznaczonym terminie. Jeżeli natomiast nie uchybiono terminowi, to w takiej sytuacji organ nadzoru nie ma kompetencji do wydania rozstrzygnięcia nadzorczego po upływie 1 roku od dnia podjęcia zarządzenia wójta. Jest to bowiem termin materialnoprawny.

Pogląd taki zaprezentowany został również w komentarzu: "Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz" pod red. Pawła Chmielnickiego (LexisNexis wyd. IV str. 758). W tezie 17 do art. 91 ustawy o samorządzie gminnym wskazano, iż: "Termin do stwierdzenia nieważności zarządzenia wójta może być określony na rok od daty wydania, jeżeli zarządzenie nie zostanie organowi nadzoru w ogóle przedstawione. Jeżeli natomiast zarządzenie wójta zostanie przedstawione, to termin do stwierdzenia jego nieważności powinien wynosić - zasadniczo - 30 dni, ale upływać najpóźniej z ostatnim dniem rocznego terminu do stwierdzenia nieważności uchwały lub zarządzenia organu gminy. Jeżeli jednak zarządzenie jest aktem prawa miejscowego, ten ostatni termin nie będzie limitował w czasie stwierdzenia nieważności (art. 94 ust. 1 in fine)". Oznacza to, że po upływie jednego roku od dnia wydania zarządzenia wójta (burmistrza, prezydenta), które nie podlegało obowiązkowi przedłożenia organowi nadzoru, wojewoda traci kompetencję do zastosowania przedmiotowego instrumentu nadzorczego – wydania rozstrzygnięcia nadzorczego stwierdzającego nieważność zarządzenia. W przypadku gdy organ nadzoru stwierdzi jednak istotne naruszenie prawa, to po upływie powyższego terminu, w ramach sprawowanego nadzoru nad działalnością gminną uprawniony jest do zastosowania innego środka nadzorczego – a mianowicie uprawniony jest do wniesienia skargi na sporny akt do sądu administracyjnego. Przy czym podkreślenia wymaga, iż w takiej sytuacji mimo poddania oceny legalności aktu organu samorządu gminnego sądowej kontroli, ustawodawca jednocześnie zastrzegł w art. 94 ust. 2 u.s.g., że jeżeli nie stwierdzono nieważności uchwały lub zarządzenia z powodu upływu terminu określonego w ust. 1, a istnieją przesłanki stwierdzenia nieważności, sąd administracyjny orzeka o ich niezgodności z prawem. Uchwała lub zarządzenie tracą moc prawną z dniem orzeczenia o ich niezgodności z prawem.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że ustawodawca regulując zasady nadzoru i kontroli legalności aktów organów gminy zakreślił jednoznacznie ramy czasowe i przedmiotowe dopuszczalnej ingerencji w trwałość tych aktów, zarówno organów nadzoru, jak również sądu administracyjnego. Wynika to wprost z przepisów art. 93 ust. 1 i art. 94 ust. 1 i 2 u.s.g. W konsekwencji nie tylko organ nadzoru, ale także sąd administracyjny, nie posiada kompetencji do stwierdzenia nieważności uchwały lub zarządzenia, jeżeli nie stwierdzono ich nieważności z powodu upływu rocznego terminu od ich podjęcia, chyba, że uchybiono obowiązkowi ich przedłożenia w terminie określonym w art. 90 ust. 1 albo jeżeli są one aktem prawa miejscowego. W takiej sytuacji, o ile sąd administracyjny, na skutek skargi organu nadzoru lub innego uprawnionego podmiotu, stwierdzi że istnieją przesłanki stwierdzenia nieważności zarządzenia (uchwały) – orzeka wyłącznie o ich niezgodności z prawem. Przy tym w zdaniu 2 art. 94 ust. 2 u.s.g. ustawodawca określił wprost skutki prawne orzeczenia o niezgodności z prawem – uchwała lub zarządzenie tracą moc prawną z dniem orzeczenia o ich niezgodności z prawem. To orzeczenie zatem wywołuje skutek ex nunc, w odróżnienia od skutku prawnego orzeczenia o stwierdzeniu nieważności uchwały lub zarządzenia – które powoduje utratę bytu prawnego od samego początku (ex tunc).

Reasumując - w przedmiotowej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że organ administracji publicznej wydając zaskarżone rozstrzygnięcie nadzorcze naruszył przepisy art. 87, 91 ust. 1 zw. z art. 90 ust. 1 i art. 93 ust. 1 oraz art. 94 ust. 1 u.s.g. Stwierdził bowiem nieważność zarządzenia po upływie roku od dnia jego podjęcia.

Zdaniem Sądu nie budzi wątpliwości to, że zaskarżone zarządzenie nie należy do kategorii zarządzeń porządkowych, których treść musi być udostępniona organowi nadzoru w terminie określonym w art. 90 § 1 u.s.g. Powyższe zarządzenie nie podlegało zatem obowiązkowi doręczenia z urzędu organowi nadzoru, ani nie jest aktem prawa miejscowego według art. 41 ustawy o samorządzie gminnym, a co za tym idzie roczny termin do stwierdzenia nieważności tego zarządzenia należało liczyć od dnia jego podjęcia.

W poddanej kontroli sprawie organ nadzoru wydał rozstrzygnięcie nadzorcze stwierdzające nieważność zarządzenia P. W. z dnia [...] czerwca 2017 r. w dniu [...] kwietnia 2019 r. - a więc z uchybieniem rocznego terminu liczonego od dnia podjęcia zarządzenia, o którym mowa w art. 94 ust. 1 u.s.g.

Powyższe uchybienie organu czyni niemożliwym odniesienie się do meritum sprawy i pozostałych zarzutów skargi.

W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżone rozstrzygnięcie nadzorcze wydane zostało z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów prawa, Sąd, działając na podstawie art. 148 p.p.s.a. orzekł jak sentencji wyroku.