Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt SA/Bk 1235/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2004-03-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3 i art. 229
journal: Dz.U. 2000 nr 46 poz 543
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
Teza: Nie jest dopuszczalne wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości zbędnej na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, jeżeli Skarb Państwa lub gmina nie władają taką nieruchomością na skutek ustanowienia na niej prawa wieczystego użytkowania.

TEZY

Nie jest dopuszczalne wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości zbędnej na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, jeżeli Skarb Państwa lub gmina nie władają taką nieruchomością na skutek ustanowienia na niej prawa wieczystego użytkowania.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Bujko (spr.), Sędziowie NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Elżbieta Trykoszko, Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2004 r. sprawy ze skargi A. C. oraz B. J. C. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] września 2003 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości - oddala skargę,-


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 28 VII 2003r. Prezydent B. umorzył postępowanie w sprawie zwrotu przedmiotowej nieruchomości, położonej w B. przy ulicy Ś. [...], oznaczonej przed odnowieniem operatu ewidencji gruntów numerem geodezyjnym [...] w obr. 09 ark. 02.

Właścicielami powyższej nieruchomości przejętej na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym z 18 kwietnia 1974r., repertorium A/I nr [...] w trybie art. 6 ustawy z dnia

12 marca 1958r. byli małżonkowie A. i J. C., na mocy prawomocnego postanowienia Sądu Powiatowego w B. z dnia 24 czerwca 1972r., sygn. akt Ns [...] – dotyczącego stwierdzenia zasiedzenia.

Urząd Rejonowy w B., po rozpoznaniu złożonego wniosku, decyzją nr [...] z dnia [...] października 1992r. odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W wyniku odwołania a następnie zaskarżenia decyzji II instancji Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 17 grudnia 1993r. sygn. akt IV SA 214/93 uchylił obie decyzje. W uzasadnieniu wyroku wskazał między innymi, iż postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone bez ustalenia osób uprawnionych do ubiegania się o zwrot nieruchomości.

W dniu 13 kwietnia 1994r. z wnioskiem o zwrot przedmiotowej nieruchomości wystąpił p. B. J. C., jako spadkobierca A. i J. C., na mocy prawomocnego postanowienia sądu sygn. akt II 1 Ns.[...] z dnia 2 czerwca 1987r. oraz sygn. akt II Ns.[...] z 10 marca 1982r.

Po rozpatrzeniu wniosków pp. B. J. C. i A. C. decyzją Urzędu Rejonowego nr [...] z dnia [...] sierpnia 1994r. postępowanie w przedmiotowej sprawie umorzono. Wojewoda B. po rozpatrzeniu odwołania wnioskodawców, decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 1994r. decyzję organu I instancji utrzymał w mocy.

Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Białymstoku, po rozpoznaniu skargi B. J. C. i A. C., wyrokiem z dnia 20 grudnia 1995r. sygn. akt SA/Bk 4/95 uchylił decyzje obu instancji.

Po kolejnych rozprawach administracyjnych Urząd Rejonowy w B. postanowieniem nr [...] z dnia [...] grudnia 1997r. zawiesił przedmiotowe postępowanie do czasu opracowania podziału geodezyjnego, zmierzającego do wydzielenia wywłaszczonej działki, a następnie prowadzenia postępowania w przedmiocie rozwiązania wieczystego użytkowania gruntu przez P. B.

W związku z reformą ustrojową państwa i zmianą kompetencji organów orzekających m.in. w sprawach wywłaszczeń i zwrotów wywłaszczonych nieruchomości, wprowadzona ustawą z dnia 24 lipca 1998r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej (Dz. U. Nr 106, poz. 668) sprawa została przekazana do właściwości Prezydenta Miasta B. działającego jako starosta, wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej.

Kolejną decyzją z dnia [...] VII 2003r. Prezydent B. umorzył postępowanie w sprawie zwrotu przedmiotowej nieruchomości. W uzasadnieniu tej decyzji organ stwierdził, że zgodnie z art. 136 i 137 ustawy z dnia 21 VIII 1997r. o gospodarce nieruchomościami

(Dz. U. z 2000r. Nr 46, poz. 543 z późn. zm.) zasada jest, że nieruchomość nie może być użyta na inny cel, niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Ponadto uznaje się ją za zbędną na cel wywłaszczenia, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo

2) utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub warunkach zabudowy

i zagospodarowania terenu a cen ten nie został zrealizowany.

Przy spełnieniu powyższych przesłanek nieruchomość podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców, gdy wystąpią z roszczeniem o zwrot.

Dodatkowym warunkiem zwrotu jest władanie nieruchomością przez Skarb Państwa lub gminę. Zgodnie z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, roszczenie o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed wejściem w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej.

Jak zostało ustalone w toku przeprowadzonego postępowania celem wywłaszczenia była realizacja kompleksu dydaktycznego W. S. I. (obecnie P. B.) wraz z zagospodarowaniem terenu, w tym na cele sportowe i inne. Wykorzystanie terenu zgodnie z planem realizacyjnym następuje etapowo, w miarę posiadanych przez P. B. środków finansowych.

Nieruchomości położone w rejonie ulic W. – Ś. objęte zostały planem realizacyjnym zatwierdzonym decyzją Wydziału Budownictwa Urbanistyki i Architektury Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w B. nr [...] (znak [...]) z dnia [...].10.1971r. Część integralna niniejszej decyzji stanowi mapa zawierająca szczegółowe określenie położenia poszczególnych obiektów oraz zagospodarowania terenu. Jak wynika z tego planu działka przejęta od byłych właścicieli J. i A. C. przeznaczona została pod tereny poligonowe W. S. I. bez zabudowy kubaturowej.

W 1976r. uchwalony został plan realizacyjny obiektów położonych na terenie P. B. (decyzja Urzędu Miejskiego w B. Wydziału Gospodarki Przemysłowej i Ochrony Środowiska nr [...] z dnia [...].04.1976r.) Dołączony zmienny plan realizacyjny wskazuje, iż przeznaczenie terenu, w który weszła wywłaszczona nieruchomość nie uległo zmianie.

Jak wynika z zebranego materiału dowodowego nieruchomość została wykorzystana na cel wywłaszczenia, bowiem teren w który weszła przejęta nieruchomość stanowi niezabudowany teren z elementami zieleni.

Niemniej w niniejszej sprawie należało zwrócić uwagę na stan prawny, w jakim znajduje się obecnie nieruchomość, na co wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w swoim wyroku (sygn. akt SA/Bk 228/02) z dnia 20.06.2002r., wydanym w tej sprawie.

W dniu 12.09.1990r. uchwalona została ustawa o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 1990r. nr 5, poz. 385), gdzie w art. 182 stwierdzono, iż: "Z dniem wejścia w życie ustawy grunty państwowe pozostające w zarządzie uczelni stają się przedmiotem użytkowania wieczystego uczelni." Oznacza to, iż nieruchomość, której dotyczy wniosek o zwrot, nie jest w posiadaniu Skarbu Państwa, stanowi ona z mocy samego prawa przedmiot użytkowania wieczystego P. B. Fakt ten został potwierdzony również decyzją Urzędu Miejskiego w B. Wydziału Gospodarki Gruntami i Rolnictwa nr [...] z dnia [...].02.1992r., którą to decyzją wprowadzono zmianę w operacie ewidencji gruntów, polegającą na wpisaniu w miejsce Skarbu Państwa w zarządzie P. B. – Skarb Państwa w wieczystym użytkowaniu P. B. w stosunku do m.in. działki nr [...] w obr. 09.

W 1993r. P. B. wystąpiła do Urzędu Rejonowego w B., jako reprezentanta Skarbu Państwa o założenie księgi wieczystej na działki o nr [...] ze wskazaniem przysługującego jej prawa użytkowania wieczystego. Aktualnie taki wpis nie został dokonany, bowiem nadal toczy się postępowanie sądowe (sygn. akt II Ns [...]) o zasiedzenie przez Skarb Państwa działek gruntu, które w dacie objęcia nieruchomości przez P. B. stanowiły drogi miejskie,

a w stosunku do których brak jest dokumentu własności na Skarb Państwa. Dopiero uregulowanie powyższych spraw umożliwi w dalszej kolejności dokonanie wpisu

w księdze wieczystej prawa użytkowania wieczystego.

Niemniej należy wskazać, iż wpis tego prawa do księgi wieczystej nie ma charakteru konstytutywnego, lecz jedynie porządkowy. Nabycie w ten sposób prawa przez osobę trzecią uniemożliwia realizację roszczenia określonego w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W tym wypadku ustawodawca rozwiązał tę kwestię w sposób racjonalny, gdyż nabycie prawa z mocy ustawy nie może być naruszane przeszłymi uprawnieniami byłych właścicieli lub ich następców prawnych do zwrotu nieruchomości lub ich części w naturze.

W takim wypadku brak ujawnienia prawa nabywcy jako osoby trzeciej w księdze wieczystej nie ma znaczenia, gdyż funkcja wpisu tego prawa do księgi wieczystej po stronie zbywcy nie jest przesłanką konstytutywną nabycia prawa użytkowania wieczystego.

W związku z powyższym organ stwierdził, iż w niniejszej sprawie ma zastosowanie cytowany wyżej art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a tym samym należało orzec, jak w sentencji decyzji. Skarb Państwa nie może rozporządzać swobodnie gruntem pozostającym w użytkowaniu wieczystym i orzec o ewentualnym jego zwrocie.

Od wymienionej decyzji A. C. i B. J. C. wnieśli odwołanie, powołując się na wszystkie argumenty podnoszone we wszystkich wcześniejszych odwołaniach i pismach wnoszonych w tej sprawie. Decyzją z dnia [...] IX 2003r. wydaną z upoważnienia Wojewody P. organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach tej decyzji wskazano,

że przedmiotowa nieruchomość nie znajduje się we władztwie Skarbu Państwa, bowiem w dniu wejścia ustawy z dnia 12 IX 1990r. o szkolnictwie wyższym, to jest 27 IX 1990r., stała się ona z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego P. B. Do czasu istnienia tego prawa nie może toczyć się postępowanie o zwrot obciążonej tym prawem nieruchomości. Nadto przeszkodą dla uwzględnienia wniosku odwołujących się stanowi przepis art. 229 powołanej wyżej ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W skardze wniesionej na wymienioną ostatnio decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego A. C. i B. J. C. zarzucili obrazę art. 6, 7 i 35 kpa przez wieloletnie prowadzenie tej "nieskomplikowanej" sprawy, naruszenie przepisów ustawy z dnia 21 VIII 1997r. o gospodarce nieruchomościami, w szczególności jej art. 229, przez zastosowanie tej ustawy do rozstrzygnięcia sprawy wszczętej w 1992r. oraz pominięcie wytycznych i ocen prawnych zawartych we wcześniejszych wydanych w tej sprawie wyrokach NSA. W związku z tymi zarzutami skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na tę skargę Wojewoda P. wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zaskarżona decyzja, mimo częściowo błędnego uzasadnienia, odmawiając zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, odpowiada obowiązującemu prawu. Z bogatego materiału sprawy wynika bowiem, że przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona na cele związane z rozbudową W. S. I. w B. (przekształconej następnie w P. B.) i była we wrześniu 1990r. w posiadaniu i zarządzie tej uczelni. Zgodnie więc z art. 182 ustawy z 12 IX 1990r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 65, poz. 385) w dniu wejścia w życie tej ustawy z mocy prawa powstało prawo wieczystego użytkowania wymienionej wyższej uczelni na tej nieruchomości. Prawo to nie zostało dotychczas rozwiązane, istnieje aktualnie i przysługuje P. B.

Wbrew zarzutom skargi, dla oceny zasadności wniosku skarżących o zwrot spornej nieruchomości, mają zastosowanie przepisy ustawy z 21 VIII 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000r. Nr 46, poz. 543 ze zm.). Zgodnie bowiem z art. 233 tej ustawy sprawy wszczęte lecz nie zakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia jej w życie, prowadzi się na podstawie jej przepisów. Podstawę zwrotu właścicielowi lub jego prawnemu następcy wywłaszczonej nieruchomości stanowi art. 136 ust. 3 omawianej ustawy przewidujący, że osoby te mogą żądać zwroty wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Od zasady wskazanej w omówionej wyżej przepisie art. 229 ustawy przewidział wyjątek, uniemożliwiający dochodzenie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, gdy trwale rozporządzono przedmiotem wywłaszczenia na rzecz osoby trzeciej, na podstawie umowy sprzedaży lub oddania nieruchomości w użytkowanie wieczyste i osoba nabywcy została ujawniona w księdze wieczystej.

Błędna jest część uzasadnienia zaskarżonej decyzji, która wskazuje, że przyczyną umorzenia postępowania o zwrot spornej nieruchomości są przesłanki wymienione

w ostatnio podanym przepisie. Art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie mógł być w tej sprawie zastosowany, bowiem przewiduje on, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem 1 I 1998r. ustanowiono na niej prawo wieczystego użytkowania i zostało ono ujawnione w księdze wieczystej. Prawo wieczystego użytkowania na rzecz P. B. powstało ex lege, a nie na podstawie umowy, a nadto dotychczas nie zostało ujawnione w księdze wieczystej. Ujawnienie to jest przesłanką zastosowania tego przepisu. Skoro więc nie zostały spełnione przesłanki z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, to przepis ten nie ma zastosowania w sprawie.

Mimo błędnego zastosowania wskazanego przepisu zaskarżona decyzja w swojej istocie odpowiada prawu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym powszechnie przyjmowany jest pogląd, iż nie jest dopuszczalne wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości zbędnej na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, jeżeli Skarb Państwa lub gmina nie władają taką nieruchomością na skutek ustanowienia na niej prawa wieczystego użytkowania (por. uchwały SN z 23 IX 1993r., sygn. IIIAZP 13/93 i z 22 XII 1993r., sygn. IIIAZP 24/93 oraz wyroki NSA z 27 VI 1991r., sygn. SA/Ka 60/91, publ. w OSP 7-8/1993, poz. 147 i z 8 IV 1998r. sygn. SA 390/98). Decyzja taka bez uprzedniego rozwiązania wieczystego użytkowania naruszałaby porządek prawny, gdyż kolidowałyby z realnie istniejącym stanem prawnym. Byłaby nadto niewykonalna, skoro Skarb Państwa nie mógłby zwrócić nieruchomości, nad którą utracił władanie w chwili nabycia prawa wieczystego użytkowania przez uczelnię.

Jest kwestią niesporną w sprawie, że P. B. jest również obecnie podmiotem prawa wieczystego użytkowania do spornej działki. Skarb Państwa występował nadto do Sądu o rozwiązanie wieczystego użytkowania powstałego z mocy prawa na innej nieruchomości wywłaszczonej od poprzedników prawnych małżonków S., lecz powództwo to zostało prawomocnie oddalone wyrokiem Sądu Apelacyjnego w B. z dnia 10 IX 2003r. sygn. akt I Ca [...], wobec niestwierdzenia ustawowych przesłanek do rozwiązania tego stosunku prawnego (wyrok – k. 34-37 akt sądowych). Wprawdzie wskazane orzeczenie Sądu Apelacyjnego

w B. dotyczy innej – niż przedmiotowa w sprawie – nieruchomości, lecz obie te nieruchomości znajdują się w identycznym stanie faktycznym i prawnym. Tak więc obciążenie wywłaszczonej nieruchomości prawem użytkowania wieczystego stanowi prawną przeszkodę do jej zwrotu, a zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Dlatego skarga podlegała oddaleniu z mocy art. 151 ustawy z 30 VIII 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270).