Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1827/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Pomoc publiczna
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 1. art. 25 ust. 2 pkt 4
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.
article: § 15 ust. 1 i 3, §18 ust. 2 pkt 3
journal: Dz.U. 2007 nr 114 poz 786
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI z dnia 18 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu  przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne", objętego Programem  Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Drachal Sędzia NSA Joanna Sieńczyło - Chlabicz Sędzia del. WSA Kazimierz Włoch (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 22 lutego 2017 r. sygn. akt I SA/Bk 1126/16 w sprawie ze skargi M.A. na decyzję Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łomży z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku (dalej: Sąd I instancji) wyrokiem z dnia 22 lutego 2017 r. o sygn. akt I SA/Bk 1126/16 oddalił skargę M. A. (dalej: skarżący, wnioskodawca, beneficjent) na decyzję Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łomży (dalej: Dyrektor ARiMR) z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym:

W dniu 12 września 2007 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie pomocy na zalesianie na rok 2007 do działki rolnej leżącej na działce ewidencyjnej nr [...] obręb [...], gmina [...], powiat [...] o powierzchni 1,26 ha. Po złożeniu w dniu 15 kwietnia 2008 r. oświadczenia o wykonaniu zalesienia zgodnie z planem zalesienia wraz z zaświadczeniem nadleśniczego potwierdzającym ten fakt, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] (określany dalej jako organ I instancji) wydał w dniu [...] maja 2008 r. decyzję nr [...] w sprawie przyznania pomocy na zalesianie zgodną z żądaniem skarżącego. Płatność w wysokości 7.610,40 zł została przekazana na rachunek bankowy wnioskodawcy. W kolejnych latach (2009-2012) skarżący składał wnioski kontynuacyjne o wypłatę pomocy na zalesianie. Płatności zostały przekazane na rachunek bankowy wnioskodawcy w kwotach po 1 559,80 zł.

Podczas kontroli przeprowadzonej w dniach 8 marca 2016 r. - 30 marca 2016 r. przez Biuro Kontroli ustalono, że beneficjent w dniu 14 lipca 2014 r. przekazał umową darowizny działkę zalesieniową objętą zobowiązaniem wnukowi Ł. K.

W związku z powyższym decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] orzekł o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych (13 849,60 zł).

Dyrektor Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łomży, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, decyzją z dnia [...] września 2016 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r., opisaną powyżej.

Utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji organ odwoławczy podkreślił, że składając wniosek o przyznanie pomocy na zalesianie na rok 2007 (Schemat I - zalesianie gruntów rolnych), skarżący zobowiązał się między innymi do prowadzenia założonej uprawy leśnej przez 15 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności za zalesianie. Powyższe wynikało z przepisu § 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2007 r., nr 114, poz. 786 ze zm.), określanego dalej jako rozporządzeniem zalesieniowym.

Jak wynika z akt sprawy, skarżący wraz z żoną (współwłaściciel działki) w dniu 14 lipca 2014 r., umową darowizny (Repertorium A Nr [...]) przekazał Ł. K. zalesioną działkę ewidencyjną nr [...] położoną w obrębie [...], gmina [...] objętą zobowiązaniem prowadzenia założonej uprawy leśnej przez 15 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności za zalesianie, tj. od dnia [...] lipca 2008 r. Przejmujący nie złożył wniosku o przejęcie zobowiązania podjętego przez poprzedniego właściciela zalesionych gruntów, a zatem nie został spełniony warunek określony w § 15 ust. 1 i 3 ww. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 czerwca 2007 r.

Ponieważ skarżący nie wypełnił podjętego zobowiązania zalesieniowego, zgodnie z § 18 ust. 2 pkt 3 tego rozporządzenia rolnik zwraca pomoc na zalesianie w pełnej wysokości za cały okres jej pobierania, jeżeli przeniósł własność lub współwłasność wszystkich gruntów objętych wnioskiem o pomoc albo ich części na rzecz innego rolnika w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, a rolnik, który przejął własność lub współwłasność gruntów objętych wnioskiem o pomoc nie spełnił warunków, o których mowa w § 15 ust. 1 i 3.

Organ odwoławczy rozważył przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności i stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie znajdują one zastosowania. W szczególności uznał, że nie występuje przypadek, o którym mowa w art. 28a ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173), gdyż ustalona kwota nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych za poszczególne lata, przekraczała kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 11 ust. 2 w związku z art. 36 pkt g) rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) Nr 907/2014 z dnia 11 marca 2014 r.

Organ odwoławczy podzielił także stanowisko Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, że w sprawie nie mają zastosowania kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagany (art. 28 ust. 4 ww. ustawy z dnia 7 marca 2007 r. w zw. z art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE L 368 z 23.12.2006 r., str. 15).

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR podzielił ponadto pogląd o tym, że w sprawie nie znajduje zastosowania art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004, str. 18, ze zm.). Organ podkreślił, że płatność z tytułu zalesiania gruntów rolnych przekazana na rachunek bankowy wskazany przez beneficjenta nie wynikała z pomyłki ARiMR, tylko z tytułu niedotrzymania przez stronę zobowiązania zalesieniowego.

Podobnie organ ocenił możliwość zastosowania art. 73 ust. 5 rozporządzenia. Wskazał, że nie można uznać, że strona działała w dobrej wierze. Organ podkreślił, że wnioskodawca miał świadomość ciążących na nim obowiązków oraz skutków niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne", o czym świadczy złożony przez stronę podpis w sekcji XII wniosku o pomoc. Skarżący nie poinformował ARiMR o przeniesieniu własności zalesionej działki, do czego był zobowiązany przez okres 15-letni od daty pierwszej płatności. Fakt przekazania działki nr [...] stwierdzono przy przeprowadzonej kontroli na miejscu. Ponadto wypłata płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych uznana następnie za nienależnie pobraną, nastąpiła w dniu [...] lipca 2008 r. i w dniu [...] sierpnia 2009 r., natomiast niniejsza decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych przyznanych na mocy decyzji z dnia [...] maja 2008 r., została wydana przed upływem dziesięciu lat od daty płatności.

Zdaniem organu odwoławczego, przekazana płatność z tytułu zalesiania gruntów rolnych na rachunek bankowy wskazany przez beneficjenta w dniu 5 października 2010 r., 30 września 2011 r., 24 października 2013 r. nie wynikała z pomyłki ARiMR, tylko z tytułu niedotrzymania przez stronę zobowiązania zalesieniowego. Płatność zalesieniowa została przyznana w oparciu o złożony wniosek, zatem przekazanie płatności nie nastąpiło w skutek pomyłki ARiMR.

W ocenie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w przedmiotowej sprawie nie występują przesłanki określone w art. 80 ust. 3 akapit 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 i w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011, bowiem beneficjent w dniu 14 lipca 2014 r. dokonał przeniesienia własności wszystkich gruntów objętych wnioskiem o pomoc (działka nr ...) na rzecz innej osoby w wyniku umowy darowizny i do wskazanej działki nie został złożony wniosek o przejęcie zobowiązania zalesieniowego.

Reasumując, organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie prawidłowo ustalono, że kwota płatności zalesieniowej w wysokości 13 849,60 zł, jest płatnością nienależną i jednocześnie nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku jej zwrotu tej płatności.

Beneficjent nie zgodził się z ustaleniami organu i złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku (dalej Sąd I instancji) skargę na decyzję dnia [...] września 2016 r. nr [...].

Wyrokiem z dnia 22 lutego 2017 r. o sygn. akt I SA/Bk 1126/16 Sąd I instancji oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji uznał, że nie jest kwestionowana okoliczność, że skarżący M. A. otrzymując pomoc na zalesienie działki ewidencyjnej nr [...] położonej w obrębie [...], gm. [...] zgodnie z wymogami przewidzianymi w § 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia zalesieniowego zobowiązał się do prowadzenia założonej uprawy leśnej, o której mowa w pkt 2 lit. b, przez 15 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności na zalesianie.

W ocenie Sądu wątpliwości nie budzi również fakt, iż przed upływem okresu zobowiązania, w dniu 14 lipca 2014 r. w wyniku zawartej umowy darowizny prawa własności wyżej wymienionej zalesionej działki objętej zobowiązaniem prowadzenia uprawy leśnej przeniósł jej własność na rzecz wnuka Ł. K.

Sąd pokreślił, że kwestia pomocy na zalesienie z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, w tym w przypadku zbycia gospodarstwa rolnego bądź jego części, uregulowana jest w ustawie z dnia z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173) oraz w rozporządzeniach wykonawczych wydanych w oparciu o delegację ustawową dla ministra właściwego do spraw rozwoju wsi, przewidzianą w art. 29 ustawy. Wyjaśnił, że samo zbycie gospodarstwa rolnego, nie powoduje przejścia pomocy z EFRROW na nabywcę. Dochodzi do tego dopiero po wypełnieniu warunków z rozporządzenia, zainicjowaniu przez nabywcę postępowania administracyjnego w sprawie przyznania pomocy z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich i wydania przez organ stosownej decyzji. Podobnie jest w przypadku zobowiązań wynikających z pomocy z EFRROW.

W ocenie Sądu z analizy wyżej wymieniony przepisów wynika, że w przypadku zbycia gruntów objętych zobowiązaniem zalesieniowym, po zakończeniu postępowania o przyznaniem pomocy i jej wypłaceniu, pomoc przysługuje nabywcy gruntów w razie spełnienia warunków z § 15 rozporządzenia zalesieniowego. Natomiast powołany przez skarżącego art. 25 ust. 2 ww. ustawy ma zastosowanie, jedynie w sytuacji gdy środki finansowe przyznane tytułem pomocy nie zostały jeszcze w całości wypłacone (punkt 4), co nie zachodzi w niniejszej sprawie. Jednocześnie do uzyskania pomocy konieczne jest także spełnienie warunków z rozporządzenia.

Zdaniem Sądu, mając na uwadze, że w sprawie pomoc została już w całości wypłacona, organ prawidłowo ocenił sytuację skarżącego M. A. przez pryzmat przepisów powołanego wyżej rozporządzenia zalesieniowego, nie zaś nie mającego zastosowania w niniejszej sprawie art. 25 ust. 2 ww. ustawy.

Sąd wskazał, że zgodnie z § 15 ust 1. pkt 1, 2 i 3 rozporządzenia zalesieniowego jeżeli w okresie od dnia złożenia wniosku o pomoc do dnia wydania decyzji w sprawie przyznania pomocy na zalesianie nastąpi przeniesienie własności lub współwłasności wszystkich gruntów objętych wnioskiem albo ich części na rzecz innego rolnika w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, pomoc przysługuje temu rolnikowi, jeżeli w terminie 35 dni od dnia przeniesienia własności lub współwłasności tych gruntów złoży on wniosek o pomoc do kierownika biura powiatowego Agencji, do którego został złożony wniosek, o którym mowa w § 9 ust. 3; zobowiąże się do kontynuowania realizacji zobowiązań, o których mowa w § 4 ust. 1 pkt 2-4 albo § 5 ust. 1 pkt 2; uzyskuje on co najmniej 25 % dochodów z rolnictwa, w przypadku premii zalesieniowej, o której mowa w § 7 ust. 1 pkt 3. Jak wynika z § 15 ust. 4 przepisy ust. 1 i 3 stosuje się odpowiednio w przypadku, gdy przeniesienie własności lub współwłasności gruntów objętych wnioskiem o pomoc nastąpiło po dniu wydania decyzji w sprawie przyznania pomocy na zalesianie.

Sąd wskazał, że w realiach niniejszej sprawy obdarowany Ł. K., na rzecz którego skarżący przekazał działkę ewidencyjną nr [...] położoną w obrębie [...] objętą zobowiązaniem uprawy leśnej, nie wystąpił w terminie 35 dni z wnioskiem o przyznanie płatności ani nie zobowiązał się do kontynuowania realizacji zobowiązań nałożonych uprzednio na M. A. Co więcej skarżący nie poinformował Agencji, wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi, o fakcie zbycia działki. Organ ujawnił to dopiero w wyniku kontroli przeprowadzonej w okresie od 8 marca do 30 marca 2016 r.

W ocenie Sądu I instancji, z uwagi na powyższe, organ prawidłowo przyjął, że w realiach niniejszej sprawy nie nastąpiło przejęcie omawianego zobowiązania strony skarżącej przez nowego właściciela, a w konsekwencji tego doszło do spełnienia przesłanek z § 18 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia zalesieniowego skutkujących koniecznością wydania decyzji nakładającej obowiązek zwrotu przyznanej uprzednio płatności. Zgodnie z § 18 ust. 3 rozporządzenia rolnik zwraca pomoc na zalesianie w pełnej wysokości, za cały okres jej pobierania, jeżeli przeniósł własność lub współwłasność wszystkich gruntów objętych wnioskiem o pomoc albo ich części na rzecz innego rolnika w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, a rolnik, który przejął własność lub współwłasność gruntów objętych wnioskiem o pomoc, nie spełnił warunków, o których mowa w § 15 ust. 1 i 3.

Zdaniem Sądu, wbrew zapatrywaniu skarżącego organ nie przeprowadził błędnej wykładni powołanych przepisów. Organ trafnie uznał, iż przy zbyciu nieruchomości objętej obowiązkiem zalesiania, o tym czy pobrana przez rolnika pomoc podlega zwrotowi czy też nie, decyduje wyłącznie fakt spełnienia przez nabywcę warunków z § 15 rozporządzenia zalesieniowego. Bez znaczenia są powoływane przez skarżącego okoliczności w zakresie wykorzystania przez niego przyznanej pomocy zalesieniowej przed zbyciem działki i wywiązania się z obowiązków pielęgnacyjnych nałożonych na okres 5 lat.

W ocenie Sądu, konieczność zwrotu pomocy nie następuje jedynie w sytuacji kontynuowania zobowiązania zalesieniowego przez następcę prawnego. Jednocześnie nie sposób uznać dobrej wiary skarżącego w zakresie ciążących na nim obowiązków w sytuacji, gdy jak słusznie wskazał organ II instancji, M. A. przed przyznaniem pomocy zalesieniowej oświadczył, iż zna zasady jej korzystania i podpisał zobowiązanie do prowadzenia uprawy leśnej przez okres 15 lat od otrzymania pierwszej płatności na zalesianie. Zobowiązał się także do poinformowania Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdym fakcie mającym wpływ na przyznanie, pobieranie i wypłacanie pomocy, zmianie stanu faktycznego i prawnego. Obowiązki te były wyraźnie wyartykułowane w treści formularza wniosku, który podpisał. Niewątpliwym jest, że z obowiązków tych się nie wywiązał. Oceny tej okoliczności nie może zmienić powoływany przez skarżącego zaawansowany wiek i długi okres czasu od przyjęcia zobowiązania do zbycia nieruchomości.

Zdaniem Sądu I instancji na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut obrazy prawa procesowego tj. art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. W toku prowadzonego postępowania organy obu instancji podjęły wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, działały zgodnie z zasadą informowania stron oraz zebrały wyczerpujący materiał dowodowy, dokonując jego oceny w sposób nie naruszający zasady swobodnej oceny dowodów. Zapewniły również stronie skarżącej czynny udział w każdym stadium postępowania. W zaskarżonej decyzji precyzyjnie wskazano fakty, które organ uznał za udowodnione oraz dowody, na których się oparł, jednocześnie zaznaczając przyczyny, dla których innym dowodom odmówił mocy dowodowej.

Nie zgadzając się z wyrokiem Sądu I instancji skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł skargę kasacyjną.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez :

1) błędną wykładnię przepisu art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 poprzez uznanie, że przepis art. 25 ust, 2 ustawy ma zastosowanie jedynie w sytuacji gdy środki finansowe przyznane tytułem pomocy nie zostały jeszcze w całości wypłacone, podczas gdy przepis ten statuuje przesłanki uprawnienia ubiegania się przez następcę prawnego beneficjenta albo nabywcę gospodarstwa rolnego lub jego części o przejęcie pomocy (w tym wskazaną w pkt 4 przesłankę niewypłacenia w całości środków finansowych z tytułu pomocy), które to naruszenie spowodowało uznanie przez sąd, że nabywca (przejmujący własność gruntów) mógł ubiegać się o przejęcie pomocy (mimo wypłacenia w całości środków finansowych skarżącemu), zaś niezłożenie przez nabywcę własności gruntów wniosku o przejęcie pomocy winno skutkować obowiązkiem skarżącego - zwrotu płatności jako nienależnie pobranych na podstawie § 18 ust. 2 pkt 3 w zw. § 15 ust 1 i 3 rozporządzenia zalesieniowego,

2) błędną wykładnię § 15 ust. 1 i 3 rozporządzenia zalesieniowego w zw. z art 29 ust 1 pkt 1 ustawy w zw. z art. 25 ust. 2 ustawy polegającą na uznaniu, że przepis § 15 ust 1 i 3 rozporządzenia określa warunki i tryb przyznawania pomocy finansowej w przypadku zbycia gruntów objętych zobowiązaniem zalesieniowym, po zakończeniu postępowania o przyznanie pomocy i jej wypłaceniu podczas gdy przepis ten określa powyższe warunki w okresie od dnia złożenia wniosku o pomoc do dnia wydania decyzji w sprawie przyznania pomocy (ust. 1 ), a także po dniu wydania decyzji (ust 4), jednakże przed wypłaceniem beneficjentowi środków finansowych w całości, co wynika z art. 25 ust 2 pkt 4 ustawy i jest zgodne z zasadami logiki (można przejąć tylko pomoc niewypłaconą wraz z zobowiązaniami, ale nie same zobowiązania - ani przepisy ustawy ani rozporządzenia nie przewidują przejmowania samych zobowiązań);

3) błędną wykładnię przepisu § 18 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy w zw. z art. 28 Ust. 1 i 2 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy poprzez uznanie, że rolnik (skarżący) zwraca pomoc na zalesianie w pełnej wysokości za cały okres jej pobierania, jeżeli przeniósł własność gruntów objętych wnioskiem o pomoc na rzecz innego rolnika, a rolnik, który przejął własność nie spełnił warunków, o których mowa w § 15 ust. 1 i 3 rozporządzenia, czyli warunków koniecznych do przejęcia pomocy (w tym warunku złożenia wniosku o pomoc), podczas gdy rolnik, który przejął własność gruntów nie mógłby ubiegać się o przejęcie pomocy, gdyż środki finansowe z tytułu udzielonej pomocy zostały w całości wypłacone beneficjentowi, który wykorzystał je zgodnie z przeznaczeniem,

4) niezastosowanie art. 73 ust. 5 zdanie drugie Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników z dnia 21 kwietnia 2004 r. (Dz. Urz. UE. L Nr 141, str. 18) w sytuacji braku obowiązku zwrotu płatności wobec upływu okresu 4 lat między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności i pozostawania skarżącego w dobrej wierze (skarżący sam poinformował organ podczas kontroli o przekazaniu własności gruntów na rzecz wnuka Ł. K. i okazał dokument przeniesienia własności).

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie w całości skargi poprzez uchylenie decyzji organu II instancji w całości i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Ponadto skarżący z daleko posuniętej ostrożności podniósł zarzut przedawnienia.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że istotna jest w sprawie okoliczność, iż przeniesienie własności gruntów nastąpiło już po wypłacie wszystkich środków Skarżącemu i zrealizowaniu przez niego planu zalesienia, co implikuje, że następca prawny nie mógłby wnioskować o przyjęcie tej pomocy, gdyż nie mógłby wstąpić do toczącego się postępowania zgodnie z § 1 pkt 3 wyżej cyt. Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 czerwca 2007 r., ani też przyznanie następcy prawnemu pomocy na zalesienie przewidzianej w § 1 pkt 4 tegoż rozporządzenia. Skarżący podniósł, że przepisy art. 25 ust. 2 pkt 4 wyżej cyt. ustawy z dnia 7 marca 2007 r. oraz przepisy rozporządzenia wykonawczego regulują przejęcie pomocy wraz z zobowiązaniem, a nie przejęcie samych zobowiązań. Skarżący zwrócił uwagę, że art. 28 powyższej ustawy reguluje kwestia zwrotu pomocy. Art. 28 ust. 2 powyższej ustawy zawiera definicję pomocy, a wyżej cyt. rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 czerwca 2007 r., wydane zostało na podstawie delegacji zawartej w art. 29 ust. 1 ustawy. Wobec tego przepisy powyższego rozporządzenia jedynie uszczegółowią regulacje ustawowe, a nie stanowią odrębnych regulacji. Wobec tego przepisy art. 25 ust. 2 ustawy i § 18 rozporządzenia nie regulują dwóch różnych sytuacji.

Ponadto Skarżący otrzymane kwoty wydatkował na zalesienie, pielęgnację i utrzymanie lasu, las ten również obecnie pielęgnuje i dogląda. Powyższe oznacza, że otrzymane środki finansowe wydatkował zgodnie z przeznaczeniem i cel programu przyznania pomocy został zrealizowany. Nie zostały wyczerpane przesłanki z art. 15 ust. 1 i 3 rozporządzenia z dnia 18 czerwca 2007 r., a w konsekwencji nie wystąpił obowiązek zwrotu przyznanych środków na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia. Ponadto Skarżący pozostawał w przekonaniu, że obowiązek ewentualnego zwrotu pomocy, mógłby nastąpić gdyby przekazał własność gruntów przed upływem 5 lat od otrzymania płatności, a wiec był w dobrej wierze. Wobec czego zgodnie z art. 73 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. okres pomiędzy datą płatności, a pierwszym powiadomieniem o jej niezasadności nie mógł przekroczyć czterech lat.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna jest bezzasadna.

Zgodnie z art. 182 § 2 P.p.s.a. NSA rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie 14 dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Ponieważ taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie, NSA rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Z akt sprawy nie wynika, by zaskarżone orzeczenie zostało wydane w warunkach nieważności, której przesłanki określa art. 183 § 2 ww. ustawy.

Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega więc na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz na kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w zakresie wskazanym w zarzutach przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach powołanych podstaw kasacyjnych.

Analiza skargi kasacyjnej wskazuje, iż strona wnosząca ten środek odwoławczy za jego podstawę przyjęła naruszenia przepisów prawa materialnego, co świadczy, że stan faktyczny sprawy jest niekwestionowany.

Przechodząc do pierwszego zarzutu tj. naruszenia art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. Nr 64, poz. 427 ze zm.) to należało stwierdzić, że jest on nieuzasadniony.

Art. 25 ust. 1 wyżej cyt. ustawy z dnia 7 marca 2007 r. reguluje kwestię wstąpienia do toczącego się postępowania o udzielenie pomocy następcy prawnego wnioskodawcy albo nabywcy gospodarstwa rolnego lub jego części albo przedsiębiorstwa lub jego części w miejsce wnioskodawcy, zaś ust. 2 przejęcie pomocy przez następcę prawnego wnioskodawcy albo nabywcy gospodarstwa rolnego lub jego części albo przedsiębiorstwa lub jego części, po otrzymaniu już pomocy.

Zaś przesłankami pomocy przewidzianymi w art. 25 ust. 2 ustawy są:

1) spełnienie przez nabywcę warunków przyznania pomocy;

2) nie sprzeciwianie się przepisom, o których mowa w art. 1 pkt 1 ustawy oraz istocie i celowi działania, w ramach którego przyznano pomoc;

3) zostaną przejęte zobowiązania związane z przyznaną pomocą;

4) okoliczność, że środki finansowe z tytułu pomocy nie zostały w całości wypłacone.

Z treści art. 25 ust. 2 powyższej ustawy z dnia 7 marca 2007 r. Skarżący stara się wyprowadzić wniosek, że następca nie mógł w żaden sposób wstąpić do postępowania o udzielenie pomocy i przejąć zobowiązań jak też pomocy, zwłaszcza, że cała pomoc finansowa została już udzielona.

Natomiast niemożliwe było przejęcie samych zobowiązań. Jednakże NSA w całości podziela stanowisko Sądu I instancji i skoro pomoc finansowa została już w całości Skarżącemu udzielona, to art. 25 ust. 2 wyższej cyt. ustawy z dnia 7 marca 2007 r., nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.

Skarżący zarzucił też w skardze kasacyjnej błędną wykładnię § 15 ust. 1 i 3 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 czerwca 2007 r., w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2007 r., nr 114, poz. 786 ze zm.), w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 1 wyżej cyt. ustawy z dnia 7 marca 2007 r. w zw. z art. 25 ust. 2 tej ustawy, polegającą na uznaniu, że przepis § 15 ust. 1 i 3 Rozporządzenia określa warunki i tryb przyznawania pomocy finansowej w przypadku zbycia gruntów objętych zobowiązaniem zalesieniowym, po zakończeniu postępowania o przyznawanie pomocy i jej wypłaceniu, podczas gdy przepis ten określa powyższe warunki w okresie od dnia złożenia wniosku o pomoc do dnia wydania decyzji (ust. 1), a także po dniu wydania decyzji (art. 4), jednakże przed wypłaceniem beneficjentowi środków finansowych w całości, co wynika z art. 25 ust. 4 ustawy. § 15 ust. 1 wyżej cytowanego Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 czerwca 2007 r. stanowi, że: jeżeli w okresie od dnia złożenia wniosku o pomoc do dnia wydania decyzji w sprawie przyznania pomocy na zalesianie nastąpi przeniesienie własności lub współwłasności wszystkich gruntów objętych wnioskiem albo ich części na rzecz innego rolnika w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, pomoc przysługuje temu rolnikowi, jeżeli: 1) w terminie 35 dni od dnia przeniesienia własności lub współwłasności tych gruntów złoży on wniosek o pomoc do kierownika biura powiatowego Agencji, do którego został złożony wniosek, o którym mowa w § 9 ust. 3; 2) zobowiąże się do kontynuowania realizacji zobowiązań, o których mowa w § 4 ust. 1 pkt 2-4 albo § 5 ust. 1 pkt 2; 3) uzyskuje on co najmniej 25 % dochodów z rolnictwa, w przypadku premii zalesieniowej, o której mowa w § 7 ust. 1 pkt 3. Natomiast § 15 ust. 4 powyższego Rozporządzenia stanowi, że: Przepisy ust. 1 i 3 stosuje się odpowiednio w przypadku, gdy przeniesienie własności lub współwłasności gruntów objętych wnioskiem o pomoc nastąpiło po dniu wydania decyzji w sprawie przyznania pomocy na zalesianie.

Zważywszy na powyższą treść § 15 ust. 1 powyższego Rozporządzenia ma on zastosowanie w sprawie i co najmniej w punktach w ust. 1 i 3 doszło do jego naruszenia przez Skarżącego i jego następcę, jako że Skarżący w dniu 14 lipca 2014r. podarował zalesioną działkę Ł. K., nie informując o tym organu, a obdarowany nie złożył w termie 35 dni od dnia zawarcia umowy darowizny wniosku o pomoc, ani nie zobowiązał się do kontynuowania realizacji zobowiązań nałożonych na poprzednika. Wobec powyższych nie doszło więc do błędnej wykładni § 15 ust. 1 i 5 przez organy jak i Sąd I instancji.

Skarżący nie wypełnił zobowiązania, nałożonego na niego przez § 4 ust. 1 pkt 3 cyt. wyżej Rozporządzenia sprowadzającego się do obowiązku prowadzenia założonej uprawy leśnej, o której mowa w pkt 2 lit. b przez 15 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności na zalesianie.

Nie wypełniając tego obowiązku na skutek przeniesienia własności zalesionej działki w dniu 14 lipca 2014r. na wnuka, Skarżący spełnił przesłanki do zastosowania sankcji z § 18 ust. 2 pkt 3 wyżej cyt. Rozporządzenia z dnia 18 czerwca 2007r. sprowadzającej się do żądania zwrotu w pełnej wysokości udzielonej pomocy finansowej.

§ 18 ust. 2 pkt 3 powyższego Rozporządzenia stanowi, że: Rolnik zwraca pomoc na zalesianie w pełnej wysokości za cały okres jej pobierania, jeżeli przeniósł własność lub współwłasność wszystkich gruntów objętych wnioskiem o pomoc albo ich części na rzecz innego rolnika w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, a rolnik, który przejął własność lub współwłasność gruntów objętych wnioskiem o pomoc nie spełnił warunków, o których mowa w § 15 ust. 1 i 3.

Z powyższych względów w okolicznościach jakie zaistniały w sprawie, zasadnie zastosowano § 18 ust. 2 pkt 3 Rozporządzenia z dnia 18 czerwca 2007 r. i organy jak i Sąd I instancji nie dopuściły się jego błędnej wykładni.

Skarżący zarzucił też niezastosowanie w sprawie art. 73 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 179/2008 (Dz. Urz. UE. L Nr 141, z 30 kwietnia 2004r. str. 18, z późn.zm.; Dz.Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t.44 str. 243 z póżn. zm.), z którego wynika, że jeżeli beneficjent jest w dobrej wierze, to powstaje brak obowiązku zwrotu płatności, z chwilą upływu okresu 4 lat pomiędzy datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta o nieuzasadnionym charakterze danej płatności. Skarżący był w dobrej wierze, ponieważ pozostawał w przekonaniu, że obowiązek ewentualnego zwrotu płatności mógłby nastąpić, gdyby przeniósł własność zalesionej działki przed upływem 5 lat, od otrzymania płatności.

Z treści art. 75 ust. 3 wyżej cyt. Rozporządzenia nr 796/2004 wynika, że zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż 10 lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze.

Powszechnie przyjmuje się, że w złej wierze jest ten, kto powołując się na prawo lub stosunek prawny, wie że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieją, albo wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwione.

Skarżący podpisał się pod wnioskiem, co oznacza iż znane mu były zasady przyznawania świadczenia i wynikające z tego obowiązki.

Skarżący poza gołosłownym twierdzeniem, że działał w dobrej wierze, nie przedstawił na to żadnych dowodów.

Wobec powyższych trafne było stanowisko organów, iż nie można było uznać Skarżącego za będącego w dobrej wierze i zastosować 4 letni okres do upływu żądania zwrotu płatności, wynikający z art. 73 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004.

Wobec powyższych, ponieważ skarga kasacyjna okazała się nieuzasadniona, podlegała oddaleniu w oparciu o art. 184 P.p.s.a.