Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 481/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2020-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: ART. 28 UST. 2,3,3A, 3b
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 106, art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak (spr.), Sędzia WSA Danuta Kuchta, Protokolant Starszy inspektor sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) nr (...) w przedmiocie umorzenia należności składkowych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 1 lipca 2019 r., nr 1255/2019.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...]nr 735/2019 utrzymał w mocy decyzję własną z [...]nr 1255/2019 o odmowie E.S. umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą.

Organ ustalił, że składając wniosek 5 kwietnia 2019 r. o umorzenie należności z tytułu składek E.S. wskazała, że Zakład w 2018 r. uzyskał zaspokojenie z całości jej jedynego składnika majątkowego w wysokości 10.000 zł, tj. z tytułu spłaty udziału we współwłasności spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego. Poinformowała, że udział ten przypadł jej w drodze dziedziczenia po zmarłym ojcu. Zobowiązana oświadczyła, że nie posiada innych składników majątkowych, nie pracuje, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada środków na rachunku bankowym oraz nie posiada ruchomości do zajęcia komorniczego. Podkreśliła, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w O.Ś. stwierdził, że zobowiązana nie posiada majątku, z którego można prowadzić egzekucję oraz, że brak jest możliwości dokonania skutecznych czynności egzekucyjnych. W związku

z powyższym, na podstawie art. 28 ust 1, 3 pkt 5 u.s.u.s. strona wnosiła o umorzenie całości należności z tytułu składek z powodu stwierdzenia ich nieściągalności. Wniosła o przeprowadzenia przez ZUS dowodu z dokumentów znajdujących się aktach sprawy; tj. potwierdzenia wpłaty przez D.R. kwoty 10.000 zł, a także poprzednich pism strony dotyczących zadłużenia. Pełnomocnik strony odpowiadając na zawiadomienie ZUS wskazała, że żądanie przez organ oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej wraz z wymaganą do niego dokumentacją nie znajdują uzasadnienia na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Strona złożyła bowiem wniosek powołując się w pierwszej kolejności na zaistnienie wobec niej przesłanki całkowitej nieściągalności.

ZUS decyzją z [...] r. nr [...] odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu składek ponieważ, nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wniosła o ustalenie aktualnego stanu zadłużenia i podanie w jaki sposób została zaksięgowania wpłata 10.000 zł. Wniosła ponadto o przeprowadzenie dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie poprzez dopuszczenie

i przeprowadzenie dowodów w postaci dokumentów dołączonych do wniosku. Zdaniem strony organ wydając decyzję ustalił nieprawidłowy stan faktyczny.

W stosunku do zobowiązanej zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s., która została udowodniona złożonymi dokumentami, tj. postanowieniem z 5 marca 2019 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w O.Ś. znak: Nr [.....] wraz z protokołem o stanie majątkowym. Zobowiązana zarzuciła, że organ powołując się na dokonane czynności, które mają wpływ na przerwanie biegu przedawnienia, podaje, że obecnie wobec strony prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora ZUS obejmujące należności za okres od 10/2010 do 04/2013, traktując je jako ciągły okres, co jest błędem i nie znajduje uzasadnienia w zebranym materiale. Ponadto zarzuca organowi rentowemu błędne ustalenie, że w bazie CEP na nazwisko strony zarejestrowany jest samochód marki Volkswagen Passat GT z 1991 r., nie podając jednocześnie z jakiej daty pochodzi informacja, co ma doniosłe znaczenie w świetle faktycznych ustaleń. Zdaniem strony fakt prowadzenia egzekucji przez Dyrektora ZUS w stosunku do innych tytułów wykonawczych nie powoduje automatycznie zmiany stanu majątkowego zobowiązanej. Kontynuowanie egzekucji przez Dyrektora ZUS pomimo wiedzy o braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję jest działaniem bezpodstawnym i generującym koszty po stronie Skarbu Państwa.

Utrzymując w mocy decyzję z [...] r. Zakład wskazał, że 4 marca 2019r. skierowano do strony pismo dotyczące rozliczenia wpłaty z 22 października 2018 r. w kwocie 10.000 zł. Decyzja z [...] r. uwzględniała tą wpłatę, a zadłużenie w niej wykazane nie obejmowało okresów nią pokrytych. Jednocześnie Zakład poinformował, że aktualnie jest prowadzone przez Dyrektora ZUS postępowanie egzekucyjne z rachunku bankowego strony. Kwoty zaległości objęte prowadzonym postępowaniem w rozbiciu na okresy i fundusze z podaniem nr tytułu wykonawczego, przedstawił w tabeli. Podał również szczegółowo wysokość zadłużenia figurującego na koncie strony jako płatnika składek na: ubezpieczenie społeczne (10.511,58 zł); ubezpieczenie zdrowotne (10.133,50 zł); Fundusz Pracy i FGŚP (2074,19 zł). Zakład dokonał również analizy sprawy pod kątem przedawnienia nieopłaconych należności składkowych i stwierdził, że na dzień wydania decyzji zadłużenie na koncie strony nie uległo przedawnieniu.

Zakład wskazał, że należności z tytułu składek mogą być umarzane przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Nieściągalność należności została zdefiniowana w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy z 13 października 1998 r.

o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2016.963 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s."

Organ stwierdził, że w przypadku strony przesłanka wymieniona w pkt 1 nie wystąpiła z przyczyn oczywistych, nie przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r.- Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym, nastąpiło zaprzestanie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji, bowiem strona uzyskuje dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę, z którego możliwe jest wdrożenie skutecznego postępowania egzekucyjnego. Niewątpliwie przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 występowała w okresie od 2/2016 do 7/2019 r. Nie oznacza to jednak, że jest ona spełniona obecnie, bowiem obecnie sytuacja strony uległa poprawie. Od 19 sierpnia 2019 r. zobowiązana pracuje zarobkowo i uzyskuje dochód, który pozwala na wdrożenie postępowania egzekucyjnego. Na tym etapie nie można jednak jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zaległości zostały bowiem ponownie objęte postępowaniem egzekucyjnym, które nie zostało zakończone, więc nie można uznać ich za całkowicie nieściągalne. Postępowanie egzekucyjne nie zostało ocenione przez organ egzekucyjny jako całkowicie nieskuteczne. Dodatkowo istnieje możliwość przekierowania egzekucji do składnika majątkowego w postaci wynagrodzenia za pracę. Powyższe doprowadziło Zakład do wniosku, że w przypadku strony nie występują okoliczności wskazane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s i na tej podstawie wniosek zobowiązanej został rozpatrzony negatywnie.

Zakład wskazał ponadto, że strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej 1 maja 2013 r. Aktualnie jest zatrudniona na umowę o pracę. Naczelnik Urzędu Skarbowego w O.Ś., prowadził wobec strony na rzecz ZUS egzekucję z należności pieniężnych na podstawie tytułów wykonawczych

nr Wl-341/2013, Wl-342/2013, Wl-340/2013, Wl-337/2013. Postępowanie uznano za bezskuteczne ze względu na brak majątku, z którego można wyegzekwować należność. Zgodnie z protokołem o stanie majątkowym 4 marca 2019 r., strona oświadczyła, że jest na utrzymaniu męża S. S., który pobiera zasiłek dla bezrobotnych w wysokości około 600 zł, innych dochodów brak. Aktualnie należności z tytułu zaległych składek są objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora ZUS. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że

w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zatem wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6. Zakład stwierdził ponadto, że strona jest w wieku aktywności zawodowej, brak przeciwskazań zdrowotnych do podjęci pracy, aktualnie od 19 sierpnia 2019 r. zobowiązana jest zatrudniona na umowę o pracę, z której będzie otrzymywać dochód, który nie podlega ochronie egzekucyjnej.

Ponadto Zakład poinformował, że ma możliwość rozpatrzenia wniosku

w oparciu o art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz.U.2003.141.1365) dalej "Rozporządzenie" które mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Jednak Zakład przychylił się do prośby strony i rozpatrzył wniosek zgodnie z podstawą prawną w nim wskazaną.

Na powyższą decyzję E.S. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzuciła naruszenie:

- art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. poprzez uznanie, że wobec skarżącej nie zachodzi obecnie przesłanka całkowitej nieściągalności z uwagi na poprawę sytuacji majątkowej skarżącej, podczas gdy w toku postępowania skarżąca wykazała postanowieniem z 5 marca 2019 r. i protokołem o stanie majątkowym, że zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.;

- art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. poprzez uznanie, że wobec skarżącej nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności z uwagi na fakt, że organ nie może jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, podczas gdy skarżąca wykazała ww. dokumentami, że nie posiada majątku ani dochodów pozwalających na pokrycie zobowiązania w jakiejkolwiek części;

- art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. poprzez ich niezastosowanie i uznanie przez organ, że wobec braku spełnienia przesłanek całkowitej nieściągalności Zakład nie może umorzyć zobowiązań skarżącej;

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu

I instancji, podczas gdy organ II instancji powinien zastosować art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. uchylić zaskarżoną decyzję w całości i orzec co do istoty sprawy;

- art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy a także niezebranie i nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego tj. niedokonanie ustaleń w jakiej wysokości skarżąca uzyskuje wynagrodzenie za pracę oraz, że jest to kwota stanowiąca zaledwie 1/4 wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę (umowa o pracę na czas określony - 3 miesiące z 19 sierpnia 2019 r.) wolna od potrąceń, nadto, że nie ustalono majątku nieruchomego ani ruchomego, co prowadzi do wniosku, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne i nie jest możliwe wdrożenie skutecznego postępowania egzekucyjnego, także niedokonanie oceny indywidualnej sytuacji majątkowej skarżącej a wskazanie w odmowie umorzenia dowolnych, ogólnikowych, sprzecznych ze sobą argumentów, jak również dokonanie dowolnych ustaleń, iż brak jest w stanie faktycznym sprawy okoliczności wskazujących na wystąpienie przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy przez przyjęcie, że skarżąca posiada możliwość spłaty zadłużenia a nadto, że możliwe jest skuteczne wdrożenie postępowania egzekucyjnego;

- art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącej zapoznania się z pełnym materiałem dowodowym, gdyż w dacie przeglądania akt sprawy organ nie dysponował materiałem dowodowym co do ustalenia dochodów skarżącej wynikających z umowy o pracę, przez co skarżąca nie wiedziała o poczynionych ustaleniach organu, na które powołał się on w uzasadnieniu decyzji II instancji

a uchybienie to skutkowało uniemożliwieniem dokonania czynności procesowych

w postaci złożenia odpisu umowy o pracę na okres próbny i wykazania przez skarżącą kwoty wynagrodzenia wolnego od potrąceń, które to uchybienie wpływało na wynik postępowania;

- art. 9 k.p.a. poprzez niepoinformowanie skarżącej o okolicznościach faktycznych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, tj. niepoinformowanie o dokonaniu ustaleń co do podjęcia pracy przez skarżącą a mających istotny wpływ na możliwość wydania decyzji uznaniowej w oparciu o przepisy art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s.

Skarżąca nadto wniosła o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego

z dokumentu: umowy o pracę z 19 sierpnia 2019 r. zawartej pomiędzy P.P.H.U. E.T.W. a E.S. na okoliczność kwoty otrzymywanego wynagrodzenia w wysokości minimalnego wynagrodzenia, tj. kwoty 562,50 zł brutto, okres przewidywanego zatrudnienia, tj. okres wynoszący 3 miesiące.

W uzasadnieniu skargi dodatkowo wskazano, że postępowanie organu jest wewnętrznie sprzeczne, bo skoro organ twierdzi, że nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności z uwagi na niewydanie postanowienia

o umorzeniu do wszystkich tytułów wykonawczych a tylko do tych, które zostały skierowane do egzekucji przez NUS, to dlaczego nie stwierdził zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności w części, tj. do tytułów wykonawczych za okres 6/2010 - 7/2010, skoro w stosunku do tych dwóch tytułów wykonawczych powinna zachodzić według organu przesłanka całkowitej nieściągalności. Okoliczności, na które powołuje się organ, tj. okoliczności podejmowania działań egzekucyjnych przez Dyrektora ZUS nie dotyczą art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 tzn. stwierdzenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego braku majątku. Fakt prowadzenia przez Dyrektora ZUS egzekucji w stosunku do innych tytułów wykonawczych nie powoduje automatycznie zmiany stanu majątkowego skarżącej.

W ocenie skarżącej, gdyby organ umożliwił jej zapoznanie się z aktami sprawy i zebranymi dowodami na etapie końcowym (kompletnym) - wówczas skarżąca wniosłaby o dołączenie umowy o pracę i wykazałaby, że otrzymywane przez nią wynagrodzenie za pracę jest w kwocie wolnej od zajęcia i nie zmienia to jej sytuacji majątkowej. Niemniej jednak, to organ powinien był podjąć wszelkie czynności do zebrania i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby postępowanie dowodowe nie było obarczone istotnymi brakami. Organ nie wezwał do wskazania, czy zmieniła się w toku postępowania administracyjnego sytuacja majątkowa skarżącej, nie ustalił kwoty wynagrodzenia za pracę.

W odpowiedzi na skargę Zakład podtrzymał stanowisko przedstawione

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Na rozprawie 23 stycznia 2020 r. Sąd postanowił, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., przeprowadzić dowód z umowy o pracę z 19 sierpnia 2019 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2019.2167 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(j.t. Dz.U.2019.2325), dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym jak

i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpatrując sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja narusza prawo.

Podstawę materialnoprawną umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stanowi art. 28 ust. 2, 3 i 3 a u.s.u.s. Zgodnie

z powołaną regulacją należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko

w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wobec ustalenia braku przesłanki nieściągalności, ZUS przeprowadza postępowanie w oparciu o przepisy art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 Rozporządzenia, w świetle których Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

W pierwszym etapie postępowania z wniosku o umorzenie należności składkowych organ bada, czy w ogóle występują przesłanki do umorzenia należności. W celu stwierdzenia istnienia ww. przesłanek konieczne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego (art. 7, art. 77 § 1 k.p.a.), w tym m.in. określenie dochodów i wydatków, relacji pomiędzy tymi wielkościami oraz sytuacji rodzinnej

i zdrowotnej osoby zobowiązanej. Ustalając istnienie przesłanek organ bierze przy tym pod uwagę aktualną sytuację życiową i majątkową osoby wnoszącej

o umorzenie zaległości. Jeśli żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona organ bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania ulgi. W przypadku ustalenia zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek umorzenia należności, postępowanie wchodzi w drugi etap – uznania administracyjnego,

tj. możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia. Z treści wyżej zacytowanych przepisów wynika bowiem, że dopiero na tym etapie postępowania organ korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie organu nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia

w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Dążąc do załatwienia sprawy organ zobowiązany jest też mieć na względzie interes społeczny

i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Dokonując tych czynności organy muszą kierować się regułami zapisanymi w art. 80 K.p.a., tj. ocenić na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Swobodna ocena dowodów, by nie przekształciła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem określonych reguł tej oceny, m.in. logiki, doświadczenia życiowego, wszechstronności.

Konsekwencją takiego modelu postępowania organu jest kontrola sądu sprawowana zasadniczo na trzech poziomach: 1. kontrola prawidłowości przeprowadzonego postępowania, w tym postępowania dowodowego (zwłaszcza kompletności materiału dowodowego); 2. kontrola prawidłowości oceny przesłanek umorzenia oraz w przypadku ich zaistnienia; 3. kontrola granic przyznanego organowi uznania administracyjnego.

W niniejszej sprawie Zakład stwierdził brak przesłanek nieściągalności. Jednocześnie zaniechał analizy przesłanek określonych w § 3 Rozporządzenia, uzasadniając to żądaniem strony prezentowanym w toku postępowania.

Zdaniem Sądu proces decyzyjny organu został przeprowadzony wadliwie.

Po pierwsze, Zakład w sposób nieuprawniony ograniczył podstawę prawną rozpoznania wniosku do przesłanek nieściągalności, pomijając ocenę przesłanek umorzenia z § 3 Rozporządzenia do analizy, których był zobowiązany na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Działania organu nie usprawiedliwia przy tym wniosek strony

o umorzenie zaległości z tytułu składek wyłącznie w oparciu o przesłankę nieściągalności. Organ zobowiązany jest bowiem do rozstrzygania w oparciu

o przepisy prawa, które przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie zaległości z tytułu składek zobowiązują go do analizy zarówno przesłanek z art. 28 ust. 2 i 3 jak i

z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Organ nie jest przy tym związany wnioskami i żądaniami strony postępowania w tym zakresie. Zgodnie z treścią art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, co oznacza obowiązek rozpoznania wniosku strony w oparciu o pełną podstawę prawną dotyczącą żądania strony. Doszło zatem do naruszenia przez organ art. 28 ust 3a u.s.u.s. w związku z § 3 Rozporządzenia poprzez ich niezastosowanie w sprawie.

Po drugie, analizując wystąpienie w sprawie przesłanek całkowitej nieściągalności, organ dokonał błędnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego oraz w sposób dowolny ocenił zebrany materiał dowodowy.

W aktach sprawy znajduje się bowiem postanowienie z 5 marca 2019 r.,

z którego wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w O.Ś. umorzył postępowanie egzekucyjne (prowadzone na podstawie czterech tytułów wykonawczych ZUS) na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 ustawy

o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wobec bezskutecznej egzekucji.

W uzasadnieniu wskazano, że zobowiązana nie pracuje, nie prowadzi działalności gospodarczej, brak środków na rachunku bankowym, brak ruchomości do zajęcia. Brak możliwości dokonania skutecznej czynności egzekucyjnej.

Bezsporne jest zatem, że Naczelnik Urzędu Skarbowego stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, a zgodnie z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Wspomniana okoliczność jest zatem samodzielną przesłanką stwierdzenia całkowitej nieściągalności, która niewątpliwie zaistniała w niniejszej sprawie. Okoliczność, że zaległości zostały ponownie objęte postępowaniem egzekucyjnym, które nie zostało zakończone nie ma żadnego znaczenia dla oceny zaistnienia przesłanki wymienionej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. są rozłączne w tym znaczeniu, że określają odrębne od siebie stany faktyczne i prawne. Przesłanki te nie są tożsame czy nawet zbieżne. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji z 1 lipca 2019r. nie wskazano natomiast żadnej istotnej zmiany (poprawy) stanu majątkowego strony, która uzasadniałaby tezę, że konstatacja Naczelnika Urzędu Skarbowego straciła aktualność. Ustalenia organu o podjęciu przez skarżącą zatrudnienia od 19 sierpnia 2019 r. i uzyskiwaniu przez nią dochodu, który pozwala na wdrożenie postępowania egzekucyjnego, co miałoby świadczyć o poprawie sytuacji skarżącej, są gołosłowne. Zakład nie wskazał na podstawie jakich dowodów dokonał ustaleń w powyższym zakresie. W aktach sprawy brak jest też dokumentów świadczących o wystąpieniu tej okoliczności.

Należy w tym miejscu zauważyć, że na rozprawie w dniu 23 stycznia 2020r. Sąd, na podstawie art. 106 ustawy p.p.s.a., postanowił na wniosek skarżącej przeprowadzić dowód z umowy o pracę z 19 sierpnia 2019 r. Z jej treści wynika, że została zawarta na czas określony wynoszący 3 miesiące, obejmuje ¼ etatu, a miesięczne wynagrodzenie wynosi 562,50 zł brutto. Zdaniem Sądu powyższe potwierdza dodatkowo wady i uchybienia jakich dopuścił się organ rozpoznając wniosek strony. Okoliczności te winny być bowiem ustalone przez organ w toku prowadzonego postępowania, jako niezbędne do właściwej oceny zaistnienia bądź nie przesłanek umorzenia zaległych należności z tytułu składek.

Powyższe skutkuje również nieprawidłową oceną przez organ przesłanki

z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Organ wprawdzie stwierdził zaprzestanie prowadzenia przez skarżącą działalności gospodarczej, ale jednocześnie podniósł, że nie wystąpił warunek braku majątku niepodlegającego egzekucji, w związku z uzyskiwaniem przez skarżącą dochodów z tytułu wynagrodzenia za pracę. Uczynił to jednak bez wskazania wysokości tych dochodów i warunków pracy, podjętej przez zobowiązaną, co uniemożliwia kontrolę słuszności zajętego w sprawie stanowiska.

Zdaniem Sądu ponadto ze stanu "egzekucji w toku" organ również błędnie wywiódł, że nie można jednoznacznie stwierdzić, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (a więc zaistnienia przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.). Tymczasem wniosek

o umorzenie zaległości należy rozpatrywać z uwzględnieniem przebiegu prowadzonego wobec strony postępowania egzekucyjnego, w szczególności co do skuteczności tego postępowania i rokowań w tym zakresie. Konieczna jest analiza czy występuje "zmniejszanie" zadłużenia czy też jego "narastanie". Jest to istotna okoliczność i powinna zostać dokładnie zbadana przez organ prowadzący postępowanie o zastosowanie ulgi. Niedopuszczalna jest bowiem sytuacja, w której organ prowadzi postępowanie egzekucyjne, w trakcie którego w istocie nie ma szans na wyegzekwowanie dochodzonej należności. Celem bowiem postępowania egzekucyjnego nie jest jedynie jego prowadzenie, lecz jest nim wyegzekwowanie dochodzonych kwot. Wierzyciel decydując się na kontynuowanie egzekucji musi

w bliższej lub dalszej perspektywie przewidywać zaspokojenie należności. Tymczasem w zaskarżonej decyzji, oprócz ogólnych, niepotwierdzonych dowodami informacji o podjęciu przez skarżącą zatrudnienia, nie zawarto żadnych danych dotyczących omawianych kwestii.

Dodatkowo podniesienia wymaga, że z przepisu art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s wynika, że ZUS ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując powyższej samodzielnej oceny organ winien mieć nadto na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego oraz jego rodziny. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, gdzie zwraca się uwagę na to, że przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika (por. wyroki: WSA w Olsztynie z dnia 5 stycznia 2012 r., I SA/Ol 707/11; WSA w Opolu z 24 października 2012 r., I SA/Op 251/12; WSA w Krakowie: z dnia 18 września 2014 r., I SA/Kr 1176/14).

Dokonywana przez Sąd kontrola polega na badaniu, czy organ działał zgodnie

z przepisami proceduralnymi i czy wyciągnął logiczne i poprawne wnioski w zakresie wystąpienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 2-3b u.s.u.s.

Zdaniem Sądu, dokonana przez organ ocena, czy zachodzi któraś

z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jest niewątpliwie wadliwa, co czyni stwierdzenie o braku istnienia tych przesłanek przedwczesnym. Kwestia nieściągalności zaległości objętych wnioskiem skarżącej o umorzenie wymaga ponownej, pogłębionej analizy, szczególnie w kontekście art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., a także pod kątem przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 3 i pkt 6 u.s.u.s. związanej z oceną możliwych do uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot. W tym celu organ zobowiązany jest m.in. do dokonania szczegółowych ustaleń w zakresie podjętego przez skarżącą zatrudnienia. W przypadku zaś ponownego ustalenia braku przesłanki nieściągalności, ZUS przeprowadzi postępowanie w oparciu o przepisy art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 Rozporządzenia.

Stwierdzone braki wskazują na naruszenie przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy oraz art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 Rozporządzenia. Dotyczą one zarówno zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji z 1 lipca 2019r. Wyczerpana zatem została przesłanka ich uchylenia w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a., w zw. z art. 135 ustawy p.p.s.a. oraz zobowiązania właściwego organu, aby przy ponownym rozpatrywaniu sprawy uwzględnił powyższą argumentację i wynikające z niej zalecenia.

Mając na względzie powyższe Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.