Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 852/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 75i, art. 75a ust. 3
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1058
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Sędziowie Sędzia WSA Maria Jagielska (spr.) Sędzia WSA Urszula Wilk Protokolant Aneta Stefaniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2009 r. sprawy ze skargi M. A. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego M. A. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

M. A., dalej skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r., wydaną w wyniku rozpoznania odwołania skarżącego

od uchwały nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej

ds. aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w [...], dalej Komisja Egzaminacyjna, którą to decyzją Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa.

w zw. z art. 75j ust. 2 ustawy z 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U.

z 2002 r. Nr 123, poz. 1058, ze zm.), dalej Poa., utrzymał powyższą uchwałę

w mocy.

Do wydania powyższych rozstrzygnięć doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

[...] września 2008 r. skarżący przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, przeprowadzonego przez Komisję Egzaminacyjną, która ustaliła ww. uchwałą, że uzyskał on z testu wyboru 187 punktów, co w konsekwencji, zgodnie z treścią art. 75i ust. 3 Poa., skutkuje negatywnym wynikiem egzaminu.

Dnia [...] października 2008 r. skarżący złożył odwołanie od ww. uchwały,

w którym wnosił o uznanie, że uzyskał pozytywny wynik z egzaminu. Podniósł, że wśród proponowanych odpowiedzi na dziesięć pytań, tj. pytania nr 82, 88, 95, 109, 132, 186, 203, 204, 206, 248, żadna z nich nie jest odpowiedzią prawidłową,

a ponadto w jednym przypadku brak jest w ogóle odpowiedzi, która mogłaby zostać uznana przez kandydata za prawidłową.

Minister Sprawiedliwości w zaskarżonej decyzji wskazał, iż rozpoznając odwołanie poddał analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także testu egzaminacyjnego), jak i jego przebiegu. Ustalił, że egzamin przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami prawa o adwokaturze

i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i adwokackiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2160 z późn. zm.) – dalej rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości. Wskazał, że ponowna analiza testu wraz

z kartą odpowiedzi skarżącego i przeliczenie punktacji wykazała, że wynik przedmiotowego egzaminu konkursowego został ustalony prawidłowo - skarżący osiągnął 187 punktów, a zatem nie uzyskał wymaganych ustawowo 190 punktów, co skutkowało negatywnym jego wynikiem. Organ podkreślił przy tym, że decyzja dotycząca ustalenia wyniku egzaminu konkursowego nie jest decyzją uznaniową,

w której Minister ma możliwość wyboru i swobodnej oceny, jaki wynik kandydata może uznać za pozytywny. Prawo o adwokaturze w art. 75i ust. 3 jednoznacznie przesądza, że pozytywny wynik uzyskuje kandydat, który otrzymał co najmniej 190 punktów. Organ odwoławczy nie zgodził się z zarzutem skarżącego, że na wskazane w odwołaniu pytania brakowało w teście egzaminacyjnym prawidłowych odpowiedzi.

Odnosząc się do pytania nr 82, w brzmieniu: "Według kodeksu cywilnego, umowa najmu nieruchomości lub pomieszczeń zawarta na czas dłuższy niż rok:

A. musi być zawarta w formie aktu notarialnego pod rygorem nieważności;

B. musi być zawarta na piśmie pod rygorem nieważności;

C. powinna być zawarta na piśmie dla celów dowodowych",

wskazał, iż prawidłowa - według klucza odpowiedź na to pytanie, była odpowiedź "C", oparta na art. 660 w zw. z art. 73 § 1 i 74 § 1 k.c., natomiast skarżący wskazał jako prawidłową odpowiedź "B". Organ podkreślił, że w kontekście propozycji "A", "B" i "C" jedyną poprawną odpowiedzią jest tylko odpowiedź "C", co wynika z przepisu

art. 660 k.c. Zwrócił uwagę, że w pytaniu tym nie chodziło o skutki materialnoprawne wywołane brakiem formy pisemnej, lecz o skutki procesowe. Organ nie zgodził się także z zarzutami co do pytania nr 88, w brzmieniu: "Według Kodeksu cywilnego,

w razie śmierci najemcy lokalu mieszkalnego, w stosunek najmu tego lokalu nie wstępują:

A. wnuki najemcy stale zamieszkałe z najemca w tym lokalu do chwili jego śmierci, wobec których najemca nie był zobowiązany do świadczeń alimentacyjnych,

B. dzieci najemcy stale zamieszkałe z najemcą w tym lokalu do chwili jego śmierci,

C. dzieci współmałżonka najemcy stale zamieszkałe w tym lokalu do chwili jego śmierci",

wskazał, iż prawidłowa - według klucza odpowiedź na to pytanie, to odpowiedź "A", oparta na art. 691 § 1 i 2 k.c., natomiast skarżący wskazał jako prawidłową odpowiedź "C". Minister odwołując się do brzemienia art. 691 § 1 k.c. stwierdził, że istota kwestionowanego pytania sprowadza się do wskazania kategorii podmiotów, które nie wstępują w stosunek najmu, a więc tych, które nie są objęte tym przepisem. Podkreślił, że obecnie obowiązujący art. 691 § 1 k.c. ogranicza krąg osób bliskich najemcy, eliminując z niego poza jego dziećmi i dziećmi małżonka jego dalszych zstępnych. Poprzednio obowiązujące w tym zakresie przepisy bardzo ogólnie lub szeroko wskazywały na takie osoby bliskie najemcy lokalu mieszkalnego, określając je mianem "osób bliskich", lub też "członków rodziny". Organ nie zgodził się też

z zarzutami co do pytania nr 95, w brzmieniu: "Według kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście bezzasadna, Sąd Najwyższy:

A. pozostawia skargę bez rozpoznania,

B. odrzuca skargę,

C. odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania",

wskazał, iż prawidłowa - według klucza odpowiedź na to pytanie, to odpowiedź "C", wynikająca a contrario z treści przepisu art. 3989 § 1 pkt 4 i § 2 k.p.c., natomiast skarżący wskazał jako prawidłową odpowiedź "B". W odwołaniu skarżący podniósł, że podstawa prawna prawidłowej odpowiedzi na to pytanie - podana w kluczu była wadliwa, a zatem, jego zdaniem, całe pytanie zostało źle sformułowane i w swoim założeniu miało dotyczyć skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Minister podniósł, że wskazanie podstawy prawnej

w kluczu odpowiedzi nie jest wymogiem poprawności testu, a jedynie stanowi ułatwienie m.in. dla zdających w sytuacji, gdy pragną skontrolować prawidłowość udzielonych przez siebie odpowiedzi. W chwili rozwiązywania testu skarżący nie znał treści klucza odpowiedzi, a zatem omyłka w nim zawarta, nie mogła mieć wpływu na odpowiedź udzieloną przez skarżącego na to pytanie. Wobec tego twierdzenie skarżącego, że pytanie zostało źle sformułowane i w istocie dotyczyć miało instytucji skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, było niczym nieuprawnione. Organ nie zgodził się również z zarzutami odnośnie pytania nr 109, w brzmieniu: "Według kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli strona nie złożyła wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wydanego przez sąd drugiej instancji i nie wnosiła o doręczenie jej odpisu tego wyroku z uzasadnieniem,

a w sprawie tej skarga kasacyjna jest dopuszczalna:

A. strona nie może wnieść skutecznie skargi kasacyjnej,

B. okoliczność ta nie ma znaczenia dla skutecznego wniesienia skargi

kasacyjnej i strona może ją wnieść w terminie przewidzianym przez

Kodeks postępowania cywilnego,

C. strona może wnieść skargę kasacyjną i termin do jej wniesienia ulega

przedłużeniu o termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia",

wskazał, iż prawidłowa - według klucza odpowiedź na to pytanie, to odpowiedź "A", oparta na art. 3985 § 1 k.p.c., natomiast skarżący udzielił odpowiedzi "B". Nie podzielił zasadności zarzutu, jakoby skargę kasacyjną można było wnieść skutecznie w sytuacji niezłożenia przez stronę wniosku o doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, wskazując jednocześnie na treść ww. artykułu. Organ nie zgodził się także z zarzutem skarżącego postawionym wobec pytania nr 132,

w brzmieniu: "Zgodnie z ustawą o komercjalizacji i prywatyzacji, prywatyzacją bezpośrednią jest:

A. sprzedaż majątku przedsiębiorstwa państwowego,

B. przekształcenie przedsiębiorstwa państwowego w jednoosobową spółkę prawa handlowego Skarbu Państwa,

C. zbycie akcji albo udziałów przez Skarb Państwa na rzecz prywatnego inwestora",

podał, że według klucza prawidłowa odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "A", oparta na art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji

i prywatyzacji (Dz. U. z 2002 r. Nr 171, poz. 1397 ze zm.), natomiast skarżący udzielił odpowiedzi "C". Organ nie podzielił argumentacji skarżącego, jakoby zadane pytanie nie zawierało prawidłowej odpowiedzi w teście wyboru, a zgodna z kluczem odpowiedź była nieprecyzyjna, gdyż nie każda sprzedaż majątku jest prywatyzacją bezpośrednią. Podkreślił, że wskazana jako prawidłowa odpowiedź "A" na ww. pytanie oddaje istotę prywatyzacji bezpośredniej, ponieważ sprzedaż jest formą rozporządzenia majątkiem przedsiębiorstwa państwowego. Odnośnie pytania nr 186, o treści: "Zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą Prawo dewizowe, postępowanie prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest:

A. jednoinstancyjne,

B. dwuinstancyjne,

C. trójinstancyjne",

organ wskazał, że prawidłowa według klucza odpowiedź była odpowiedź "A", która ma podstawę w przepisie art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. Prawo dewizowe (Dz. U. Nr 114, poz. 1178 ze zm.) w zw. z art. 127 § 3 Kpa., natomiast skarżący udzielił na to pytanie odpowiedzi "B". Zdaniem Ministra żaden przepis prawa nie upoważnia do stwierdzenia, że Prezes NBP w sprawach indywidualnych zezwoleń dewizowych jest zarazem organem I i II instancji. Ani w doktrynie, ani

w orzecznictwie nie ma sporów w kwestii, czy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją, od której nie służy odwołanie, jest rozpatrywany

w postępowaniu jednoinstancyjnym, czy dwuinstancyjnym. W literaturze z zakresu prawa dewizowego jest jednoznacznie sformułowany pogląd o jednoinstancyjnym postępowaniu administracyjnym prowadzonym w sprawach indywidualnych zezwoleń dewizowych. W ocenie organu także pytanie nr 203, w brzmieniu: "Zgodnie z ustawą o podatku od towarów i usług, jednym z płatników podatku od towarów i usług jest:

A. komornik sądowy,

B. urząd celny,

C. importer towarów",

zostało sformułowane w sposób poprawny. Jego istota sprowadza się do ustalenia, który z wymienionych w propozycjach odpowiedzi podmiotów jest płatnikiem podatku od towarów i usług. Zgodnie z art. 18 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2004 r. Nr 54, poz. 535 ze zm.), płatnikiem tego podatku są wyłącznie organy egzekucyjne wykonujące czynności egzekucji administracyjnej lub egzekucji sądowej. Ani urząd celny (odpowiedź "B"), ani importer towarów (odpowiedź "C") nie są organami egzekucyjnymi i w konsekwencji nie są płatnikami podatku VAT. Organ nie podzielił zasadności zarzutów skarżącego wobec pytania

nr 204, o treści: "Zgodnie z ustawą o podatku akcyzowym, opodatkowaniu akcyzą podlega:

A. wyrób akcyzowy,

B. produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych,

C. dostawa towarów, nie będących wyrobami akcyzowymi",

wskazując, że prawidłową według klucza odpowiedzi na to pytanie była odpowiedź "B", oparta na art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. z 2004 r. Nr 29, poz. 257 ze zm.). Skarżący udzielił odpowiedzi "A", uznając ją za możliwą i poprawną. Minister podkreślił, że ustawodawca wskazał konkretne wyroby, które uznał za wyroby akcyzowe, czyli takie, wobec których powstaje obowiązek podatkowy w związku z wykonaniem jednej z czynności określonych w art. 4 ust. 1 – 3 tej ustawy. Jego zdaniem materia zakresu pytania nie budzi wątpliwości na gruncie obowiązującego prawa, a także wśród przedstawicieli doktryny. Odpowiedź "C – dostawa towarów, nie będących wyrobami akcyzowymi" jest, zdaniem organu, nieprawidłowa, bowiem ww. ustawa przewiduje opodatkowanie akcyzą wyłączenie obrót wyrobami akcyzowymi, który w powyższej propozycji odpowiedzi został wykluczony. Organ nie podzielił także zarzutów skarżącego wobec pytania nr 206, w brzmieniu: "Zgodnie z ustawą Ordynacja podatkowa, decyzja organu podatkowego ustalająca wysokość zobowiązania podatkowego jest:

A. decyzją konstytutywną,

B. decyzją deklaratoryjną,

C. decyzją deklaratoryjną lub konstytucyjną w zależności od statusu cywilnoprawnego podatnika",

wskazując, że prawidłową według klucza odpowiedzi na to pytanie była odpowiedź "A", oparta na art. 21 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), a skarżący udzielił odpowiedzi "B". Organ w odpowiedzi na zarzut, że żadna z odpowiedzi na to pytanie nie jest prawidłowa, zaznaczył, iż "decyzja ustalająca wysokość zobowiązania podatkowego" jest pojęciem języka prawnego użytym jednoznacznie w ww. przepisie. Powołany przepis określa kiedy powstaje zobowiązanie podatkowe, wskazując na dzień doręczenia decyzji organu podatkowego, ustalającej wysokość tego zobowiązania. Skoro z dniem doręczenia decyzji powstaje zobowiązanie, to decyzja ta tworzy nowy stan prawny i ma w związku z tym charakter konstytutywny. Organ za nieuzasadnione uznał też zarzuty skarżącego odnośnie pytania nr 248, o treści: "Zgodnie z ustawą o Rzeczniku Praw Obywatelskich, zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich powołuje:

A. Rzecznik Praw Obywatelskich,

B. Prezydium Sejmu,

C. Marszałek Sejmu",

wskazując, iż prawidłową - według klucza odpowiedź, na to pytanie była odpowiedź "C", oparta na art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (Dz. U. z 2001, Nr 14, poz. 147 ze zm.). Skarżący udzielił natomiast odpowiedzi "A". W ocenie Ministra, wbrew zarzutowi skarżącego pytanie to było sformułowane precyzyjnie i jednoznacznie, gdyż trafna odpowiedź polegała na wskazaniu jednego z trzech organów, który zgodnie z brzmieniem przepisu powołuje zastępców RPO. Odpowiedź prawidłowa może być zaś tylko jedna - Marszałek Sejmu, gdyż wynika to wprost z przepisu. Nie ma natomiast żadnego znaczenia to, że przepis mówi, iż Marszałek Sejmu czyni to na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich. W konkluzji Minister Sprawiedliwości stwierdził, że brak było podstaw do uchylenia zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej i uznania wyniku egzaminu skarżącego za pozytywny.

W skardze na powyższą decyzję, która wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący zakwestionował pytania wymienione

w odwołaniu, za wyjątkiem pytań o nr 203, 206 oraz 248 i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zarzucając naruszenie przez Ministra Sprawiedliwości art. 7 i 8 Kpa. oraz art. 75i ustawy – Prawo o adwokaturze. Nie zgodził się

z argumentacją zaprezentowaną przez Ministra w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, powtarzając jednocześnie dotychczasowe argumenty podniesione w odwołaniu, dotyczące wadliwości pytań. Wniósł o uznanie pytań o nr 82, 88, 95, 109, 132, 186

i 204 za nieprecyzyjne, w których żadna odpowiedź nie była prawidłowa albo prawidłowych odpowiedzi było więcej niż jedna, względnie wybór odkreślonej odpowiedzi zależał od przyjętej interpretacji, czym naruszały one wymóg z art. 75i ust. 1 Poa.

W uzasadnieniu postawionych w skardze zarzutów, skarżący uzupełnił prezentowaną przed organem argumentację. Stwierdził, że w zakresie pytania nr 82 odpowiedź na nie zawiera błąd, gdyż zgodnie z art. 660 k.c. w zw. z art. 74 § 1 k.c. pisemna forma umowy najmu nieruchomości lub pomieszczenia na czas dłuższy niż rok została zastrzeżona pod rygorem ad eventum. W ocenie skarżącego zakwestionowane przez niego pytanie nr 88 zostało źle skonstruowane, z tej racji, że żadna z trzech proponowanych odpowiedzi nie jest prawidłowa, a ponadto odpowiedź uznana za prawidłową przez autora testu wynika jedynie z orzecznictwa sądowego. Wskazał, że polskie prawo nie zawiera definicji legalnej pojęcia "wspólne pożycie", a jego rozumienie opiera się wyłącznie na wykładni dokonywanej przez judykaturę oraz doktrynę. Skarżący stwierdził ponadto, że żadna z odpowiedzi na zakwestionowane przez niego pytanie nr 95 nie jest prawidłowa. Zaznaczył,

iż pytanie to dotyczy konstrukcji przedsądu przy nadzwyczajnym środku zaskarżenia, natomiast uznana za prawidłową odpowiedź według klucza ma swoją podstawę

w art. 4249 k.p.c. regulującym inny środek, tj. skargę o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia. Poprawności udzielonej odpowiedzi na pytanie nr 109, skarżący doszukiwał się w sporze jaki wywołuje w orzecznictwie materia tego pytania, wskazując, że poglądy te nie mogą być w kwestii zaskarżonego przez niego pytania decydujące. W dalszej części skargi odniósł się do pytań nr 132, 186 i 204, powtarzając wobec nich zarzuty sformułowane w odwołaniu od zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej. W piśmie z dnia [...] lipca 2009 r., stanowiącym uzupełnienie powyższej skargi, skarżący zwrócił uwagę na wadliwość sformułowania pytania nr 248 testu egzaminacyjnego, polegającą na nieujęciu w proponowanych odpowiedziach na to pytanie prawidłowej odpowiedzi. Wskazał ponadto, że dotychczasowa praktyka orzecznicza w sprawach ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, potwierdziła wadliwość pytań o nr 82, 186

i 204 kwestionowanych przez niego w skardze.

W odpowiedzi na skargę organ wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tego artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną uchwałę lub postanowienie

z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej p.p.s.a.).

Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

Postępowanie konkursowe na aplikację adwokacką jest postępowaniem administracyjnym, które przeprowadza powołany w tym celu organ – Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości jednej lub kilku okręgowych rad adwokackich, od której rozstrzygnięcia przysługuje stronie odwołanie do Ministra Sprawiedliwości. Wniesienie odwołania od uchwały Komisji skutkuje dokonaniem oceny kwestii wyniku przeprowadzonego egzaminu i zbadania, czy wynik ten został ustalony prawidłowo. Prawidłowe zaś ustalenie wyniku egzaminu zależy od prawidłowości sformułowania pytań egzaminacyjnych i odpowiedzi w kluczu, prawidłowości odpowiedzi wskazanych przez kandydata oraz prawidłowości zastosowania procedur egzaminacyjnych. Kwestia oceny merytorycznej poprawności pytań i odpowiedzi wskazanych jako właściwe w kluczu testowym, jest istotnym zadaniem tego organu na tym etapie postępowania. Od tej oceny zależy rzetelność ustalenia wyniku egzaminu kandydata i zgodności z prawem decyzji w tym względzie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 473/07).

Zgodnie z art. 75i Poa. egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Test sprawdza komisja w składzie, który przeprowadza egzamin konkursowy. Pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów.

Przepis art. 75a ust. 3 Poa. stanowi natomiast, że egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta adwokackiego z zakresu prawa: konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu adwokackiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu adwokata i etyki tego zawodu.

Przepis art. 75i Poa. nie przewiduje sytuacji, aby prawidłowe mogły być dwie odpowiedzi, a tym bardziej, aby mógł być jednocześnie przyznany punkt za wskazanie jednej z dwóch odpowiedzi spośród trzech wymienionych w pytaniu. Nie ulega również wątpliwości, że pytanie egzaminacyjne powinno być zredagowane dostatecznie precyzyjne, aby uniknąć wątpliwości ze strony osoby egzaminowanej co do zakresu przedmiotowego danego pytania.

Poprawna odpowiedź na testowe pytanie, w zakresie, o którym mowa

w art. 75i Poa., musi pozostawać w zgodności z kontekstem pytania. Zatem należy odrzucić istnienie innej prawidłowej odpowiedzi poza wskazaną przez zespół konkursowy, jeżeli powodowałoby to potrzebę wyjścia poza granice zakreślone pytaniem. Jeżeli odpowiedź jest właściwa wyłącznie dla konkretnej sytuacji nieopisanej w pytaniu z testu wyboru bądź wykracza poza jednoznacznie zakreślony kontekst i logikę pytania, to znaczy, że na użytek ww. egzaminu odpowiedź nie jest prawidłowa.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy

w ocenie Sądu za uzasadniony należy uznać zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. przepisu art. 75i ust. 1 Poa. w odniesieniu do pytań testu nr 186 i 204 z uwagi na fakt, iż pytania te zawierały więcej niż jedną odpowiedź prawidłową, zaś pytanie nr 82 nie posiadało żadnej poprawnej odpowiedzi. Powyższe naruszenie w rozpatrywanej sprawie miało istotny wpływ na jej wynik, co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości.

Pytanie nr 82 nie odpowiada kryterium trzech odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Żadnej bowiem z podanych w tym pytaniu odpowiedzi, oznaczonych jako "A", "B", "C", nie można uznać za prawidłową.

W szczególności, oparcie tego pytania na treści art. 660 k.c. skutkowało obowiązkiem wskazania wśród wariantów odpowiedzi zaproponowanych w pytaniu jednej odpowiedzi, która wprost nawiązuje do istoty i merytorycznego sensu tego przepisu – w korespondencji z zasadami ogólnymi kodeksu cywilnego odnoszącymi się do formy czynności prawnych, tj. art. 73 § 1 i 2 oraz art. 74 § 1 k.c.

Treść art. 660 k.c. stanowiąc, że umowa najmu nieruchomości lub pomieszczenia na czas dłuższy niż rok powinna być zawarta na piśmie, zaś w razie niezachowania tej formy poczytuje się umowę za zawartą na czas nieoznaczony, przesądza zasadę pisemnej formy umowy, o jakiej mowa w tym przepisie. Jednakże jedynym skutkiem niezachowania tej formy jest to, że umowa ta będzie poczytana za zawartą nie na czas oznaczony, jak chciały strony, lecz na czas nieoznaczony. Jest to zatem forma (rygor) zastrzeżona ad eventum (por. tu art. 73 § 2 k.c. zdanie drugie i art. 74 § 1 k.c. zdanie drugie), czyli dla wywołania określonych skutków prawnych. Rygor ad eventum oznacza, że gdy strony nie zachowają zastrzeżonej formy czynności prawnej, będzie ona ważna, a jedynie nie wywoła tych skutków prawnych, których wywołanie było uzależnione od zachowania tej formy.

Jednocześnie rygor ten nie może być utożsamiany, czy traktowany na równi z zastrzeżeniem formy czynności prawnej wyłącznie dla celów dowodowych – ad probationem. Zastrzeżenie tej formy odnosi się bowiem do zwykłej formy pisemnej. W myśl art. 73 § 1 k.c., jeżeli ustawa zastrzega dla czynności prawnej formę pisemną, czynność dokonana bez zachowania zastrzeżonej formy jest nieważna tylko wtedy, gdy ustawa (wyraźny przepis) przewiduje rygor nieważności. Jeżeli zatem przepis wymagający formy pisemnej nie przewiduje rygoru nieważności (tak jak art. 660 k.c. zdanie pierwsze) uznaje się, że forma ta została zastrzeżona dla celów dowodowych, chyba że z przepisu tego wynika (tak jak z art. 660 zdanie drugie), iż jest ona zastrzeżona dla wywołania określonych skutków prawnych

(ad eventum).

Wprawdzie według art. 74 § 1 k.c. zdanie pierwsze zastrzeżenie formy pisemnej bez rygoru nieważności ma ten skutek, że w razie niezachowania zastrzeżonej formy nie jest w sporze dopuszczalny dowód ze świadków ani dowód

z przesłuchania stron na fakt dokonania czynności (skutek ten wyczerpuje istotę formy czynności prawnej dla celów dowodowych – ad probationem), jednak przepisu tego nie stosuje się, gdy zachowanie formy pisemnej jest zastrzeżone jedynie dla wywołania określonych skutków czynności prawnej (por. art. 74 § 1 k.c. zdanie drugie), czyli gdy forma ta stanowi, jak w ww. art. 660 k.c., który należy czytać

i interpretować w całości, wymóg ad eventum. Zatem konsekwencje procesowe

w zakresie postępowania dowodowego, o których mowa w art. 74 § 1 k.c. (zdanie pierwsze), nie dotyczą sytuacji, gdy formę pisemną czynności prawnej zastrzeżoną bez rygoru nieważności przepis obwarowuje wyłącznie wymogiem ad eventum.

Dlatego brak podstaw, żeby na tle art. 660 k.c. dopatrywać się powinności zawarcia na piśmie przewidzianej w tym przepisie umowy najmu dla celów dowodowych (wariant "C" odpowiedzi na pytanie nr 82), skoro pisemna forma tej umowy została w nim (zdanie drugie art. 660 k.c.) określona jako wymóg

ad eventum, z niedochowaniem którego przepis art. 74 § 1 k.c. nie łączy ograniczeń dowodowych, wynikających ze zdania pierwszego tego przepisu, które są wynikiem niezachowania formy pisemnej czynności zastrzeżonej dla celów dowodowych

(ad probationem). Z przepisów art. 73 § 1 i 74 § 1 k.c. wynika reguła interpretacyjna, że formę pisemną uważa się za zastrzeżoną ad probationem tylko wtedy, gdy brak

w przepisie innych wskazań. Takie wskazanie na rzecz formy ad eventum zawarto

w art. 660 k.c., przez co przepis ten wyłączył dla umowy najmu nieruchomości lub pomieszczenia na czas dłuższy niż rok formę ad probationem – jako zastrzeżoną

dla celów dowodowych. W konsekwencji nie można uznać wariantu "C" odpowiedzi

na pytanie nr 82 za odpowiedź prawidłową, czego domagał się organ odwoławczy,

i to w sensie jedynej prawidłowej, skoro nie znajduje ona potwierdzenia w przepisie art. 660 k.c., na podstawie którego sformułowano to pytanie.

Zdaniem Sądu, odpierając zarzuty skarżącego co do pytania nr 186 organ pominął, że podniesienie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego do rangi ogólnej spowodowało konieczność dostosowania do tej zasady rozwiązań prawnych przyjętych w kodeksie postępowania administracyjnego. W szczególności stało się nieodzowne zagwarantowanie tej zasady w postępowaniu przed ministrami.

Takie dostosowanie uczyniono również w sprawach w przedmiocie indywidualnego zezwolenia dewizowego, o jakim mowa w pytaniu nr 186. Przepis art. 8 ust. 3 Prawa dewizowego w brzmieniu na dzień zdawania przedmiotowego egzaminu konkursowego stanowi, że do decyzji Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydanych w sprawach związanych z udzieleniem indywidualnego zezwolenia dewizowego stosuje się odpowiednio art. 127 § 2 Kpa. Powyższy przepis został zmieniony przez art. 1 pkt 6 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. (Dz. U. z 2007 r. Nr 61, poz. 410) zmieniającej ww. ustawę z dniem 21 kwietnia 2007 r.

Poprzednio przepis ten brzmiał: decyzje Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydane w sprawach, o których mowa w ust. 2 (tj. związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych) są ostateczne.

Z zestawienia powyższych przepisów wynika, że przed nowelizacją omawianego przepisu postępowanie administracyjne w sprawie udzielenia indywidualnego zezwolenia dewizowego było jednoinstancyjne.

Odpierając zarzuty skarżącego, organ skoncentrował się na istnieniu określonych różnic pomiędzy - jak podaje - klasycznym postępowaniem dwuinstancyjnym, a postępowaniem z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nie negując istnienia powyższych różnic, rozważenia wymaga konstrukcja i sformuowanie art. 127 § 3 Kpa. Analiza literalnego brzmienia tego przepisu prowadzi do konkluzji, iż decyzja wydana przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy jest wydana dwuinstancyjnie mimo tożsamości podmiotowej organu decyzyjnego. W doktrynie prezentowane są poglądy, że dwuinstacyjność postępowania może być rozpatrywana w aspekcie materialnym i formalnym. W pierwszym z wymienionych, dwuinstancyjność postępowania polega na prawnej możliwości dwukrotnego rozstrzygania tej samej sprawy pod względem merytorycznym. W aspekcie formalnym, wyraża się natomiast w konstrukcji toku instancji i zakłada przesunięcie uprawnień do ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ wyższej instancji.

Dodatkowo zauważyć należy, że w doktrynie prawa adminstracyjnego kwestia ta nie jest pojmowana jednolicie. W uchwale NSA z dnia 9 grudnia 1996 r. podjętej w sprawie OPS 4/96 przyjęto, iż środek określony w art. 127 § 3 Kpa. stanowi odstępstwo od zasady dwuinstancyjności (podobnie wówczas W. Dawidowicz: Zarys procesu administracyjnego, Warszawa 1989, s. 45). Jednakże pogląd ten uległ zmianie, gdyż w uchwale NSA z dnia 22 lutego 2007 r. wydanej w sprawie II GPS 2/06 stwierdzono, że "W sukcesywnie budowanym stanie prawnym, w orzecznictwie i doktrynie istnieją wystarczająco silne przesłanki do przyjęcia, że wniosek strony przewidziany w art. 127 § 3 Kpa. uruchamia tok instancji w znaczeniu procesowym, który nie musi być zbudowany na hierarchicznej strukturze organów administracji publicznej". Należy zauważyć, iż uchwała ta została podjęta przy zdaniu odrębnym sędziego Jana Pawła Tarno. Również i po podjęciu tej uchwały NSA wyrażał odmienny pogląd co do dwuinstancyjności postępowania z art. 127 § 3 Kpa. uznając, że skoro decyzja jest wydawana przez organ administracji publicznej o charakterze monokratycznym, to nie można mówić o "wyższej" lub "niższej" instancji (por. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2007 r. w sprawie II GSK 381/06). Zatem przy takiej różnicy poglądów na rozumienie instancyjności, o której mowa w przepisie art. 127 § 3 Kpa., do którego odwołuje się art. 8 ust. 3 ustawy Prawo dewizowe, wymagania postawione kandydatom na aplikantów adwokackich pytaniem nr 186 były niewspółmierne do wiedzy, którą powinni się wykazać, zaś jednoznaczna odpowiedź na nie nie jest możliwa bez odwoływania się do orzecznictwa i stanowiska doktryny.

Zdaniem Sądu, wbrew twierdzeniom organu, analiza powyższych przepisów nie pozwala na skuteczne zanegowanie twierdzenia skarżącego, że zarówno odpowiedź "A", jak i "B" na pytanie oznaczone numerem 186 tworzy zdanie prawdziwe. W tym stanie rzeczy zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 75i ust. 1 Poa. jest uzasadniony, zważywszy na liczbę uzyskanych przez skarżącego punktów.

Zastrzeżenia Sądu budzi także pytanie nr 204 dotyczące opodatkowania podatkiem akcyzowym.

W ocenie Ministra istotą pytania była kwestia dokonywania czynności podlegającej opodatkowaniu, jaką jest produkcja wyrobów akcyzowych, o czym mowa wprost w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym. Tymczasem w myśl art. 1 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym ustawa określa opodatkowanie podatkiem akcyzowym, zwanym dalej "akcyzą", wyrobów akcyzowych oraz samochodów osobowych, organizacje obrotu wyrobami akcyzowymi, a także oznaczanie znakami akcyzy. Ponadto zgodnie z art. 2 ust. 1 użyte w ustawie określenia oznaczają: wyroby akcyzowe - wyroby energetyczne, energię elektryczną, napoje alkoholowe oraz wyroby tytoniowe określone w załączniku nr 1 do ustawy. W myśl natomiast art. 4 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym z dnia 23 stycznia 2004 r. (w brzmieniu na dzień zdawania przedmiotowego egzaminu konkursowego) opodatkowaniu podlega kolejno: produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych; wyprowadzenie wyrobów akcyzowych zharmonizowanych ze składu podatkowego; sprzedaż wyrobów akcyzowych na terytorium kraju; eksport i import wyrobów akcyzowych; nabycie wewnątrzwspólnotowe i dostawa wewnątrzwspólnotowa. W ocenie Sądu,

z zestawienia powyższych przepisów wynika konieczność drobiazgowego wyjaśnienia na gruncie przywołanej ustawy zakresu pojęcia "wyrób akcyzowy"

i wzajemnych relacji pomiędzy przytoczonymi przepisami. Zdaniem Sądu, dopiero zaprzeczenie twierdzeniu "opodatkowaniu akcyzą podlega wyrób akcyzowy", a więc uznanie tego zdania za fałszywe, pozwoli na wyeliminowanie jako prawidłowej również odpowiedzi wskazanej pod literą "A". Niewątpliwie bowiem również odpowiedź wskazana w kluczu jako "B" jest prawidłowa.

Reasumując powyższe rozważania należy stwierdzić, że pytania egzaminacyjne powinny być formułowane w sposób jasny, precyzyjny

i jednoznaczny. Nie mogą wprowadzać w błąd uczestników konkursu, w tym uniemożliwiać zakreślenie prawidłowej odpowiedzi. Pytanie prawidłowe to takie, na które jest jedna właściwa i niebudząca wątpliwości odpowiedź wynikająca wprost

z przepisu lub przepisów, na których pytanie to bazuje. Odpowiedź ta winna być jedną z trzech zaproponowanych w pytaniu.

Zdający nie może ponosić konsekwencji nieprawidłowo sformułowanego pytania. Takie konsekwencje dotknęły skarżącego, któremu nie zaliczono trzech punktów do niezbędnego minimum 190 punktów.

W tych warunkach nie jest uzasadnione pozbawienie skarżącego dodatkowych punktów za pytania nr 82, 186 i 204 skutkiem uznania, że skarżący odpowiedział na nie błędnie.

W konsekwencji nie zachodzi już potrzeba szczegółowej merytorycznej oceny pozostałych zarzutów skargi, bowiem stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. nie miałoby to wpływu na wynik sprawy.

Rozpoznając ponownie sprawę niniejszą w instancji odwoławczej, Minister Sprawiedliwości podejmie ostateczne rozstrzygnięcie stosownie do poczynionych wyżej przez Sąd ustaleń i ocen.

Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 152 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów orzeczono w oparciu o art. 205 p.p.s.a.