Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 876/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2016-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.33
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska, Sędzia WSA Irena Wesołowska, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 5 października 2016 r. sprawy ze skargi G. Ch. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 8 czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Organ egzekucyjny Naczelnik Urzędu Skarbowego wszczął postępowanie egzekucyjne na wniosek oraz na podstawie wystawionego w dniu 06.10.2014 r. przez wierzyciela Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na zobowiązanego Pana H. C. oraz jego małżonkę - odpowiadającą majątkiem wspólnym - Panią G. C., tytuł wykonawczy nr [...], obejmujący nienależnie pobrane płatności ONW w wysokości 59.174.59 zł.

W celu realizacji ww. tytułu wykonawczego, organ egzekucyjny, na podstawie zawiadomienia z dnia 26.11.2014 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego Pana H. H. w [...] S.A. ([...] S.A.).

Odpisy ww. dokumentów doręczono zarówno Panu H. C., jak i Pani G. C. za pośrednictwem poczty w dniu 11.12.2014 r.

Oddzielnymi pismami z dnia 18.12.2014 r., a więc terminie ustawowo skutecznym, Pan H. C. oraz Pani G. C. wnieśli zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...].

Pan H. C. zgłosił zarzut określony w art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a., tj. zarzut zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego oraz wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na brak środków finansowych.

W piśmie z dnia 18.12.2014 r. Pani G. C. zgłosiła zarzuty określone w art. 33 § 1 pkt 1, 3, 4, 6, 7, 8, 10 u.p.e.a., tj. zarzuty: nieistnienia obowiązku, określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, błędu co do osoby zobowiązanego, niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, braku uprzedniego doręczenia upomnienia, zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego oraz niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27.

W związku z wniesionym zarzutem z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a., organ egzekucyjny wezwał Panią G. C. do przedstawienia innych, mniej uciążliwych środków egzekucyjnych, z których można by prowadzić skuteczną egzekucję.

W piśmie z dnia 23.01.2015 r. Pani G. C. zwróciła się do Naczelnika Urzędu Skarbowego o uchylenie ww. wezwania w związku z zawieszeniem postępowania egzekucyjnego w stosunku do jej osoby.

Z akt sprawy wynika, że oddzielnymi pismami z dnia 21.12.2014 r. zobowiązany oraz jego małżonka wnieśli skargę na czynności egzekucyjne Naczelnika Urzędu Skarbowego polegające na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A. na podstawie zawiadomienia z dnia 26.11.2014 r. Po rozpoznaniu ww. środka zaskarżenia, Dyrektor Izby Skarbowej wydał w dniu 06.03.2015 r. postanowienie nr [...], którym skargę oddalił. Aktualnie toczy się postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie ze skargi Pani G. C. i Pana H. C. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 01.02.2016 r. nr [...] z dnia 01.02.2016 r. uchylającego w całości ww. postanowienie tut. organu, z uwagi na okoliczność, iż Pani G. C. nie posiada statusu zobowiązanego.

Z kolei, Naczelnik Urzędu Skarbowego , w dniu 07.01.2015 r.:

1) wydał postanowienie, którym zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] w związku z wniesionymi przez Panią G. C. zarzutami z art. 33 § 1 pkt 1, 3, 4, 6, 7 i 10 u.p.e.a.,

2) zwrócił się do Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o zajęcie stanowiska w zakresie zgłoszonych przez Panią G. C. zarzutów do postępowania egzekucyjnego z art. § 1 pkt 1, 3, 4, 6, 7 i 10 u.p.e.a.

Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w postanowieniu z dnia 20.02.2015 r. stwierdził brak podstaw do uznania zarzutów w sprawie prowadzenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postępowania egzekucyjnego do majątku Pana H. C. oraz majątku wspólnego Pana H. C. i Pani G. C. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 06.10.2014 r.

Po rozpatrzeniu zażalenia Pani G. C. na ww. orzeczenie, postanowieniem z dnia 30.03.2015 r. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Następnie, wierzyciel pismem z dnia 16.11.2015 r. poinformował organ egzekucyjny o ostatecznym charakterze postanowienia w przedmiocie stanowiska dotyczącego zarzutów wniesionych przez Panią G. C..

W konsekwencji, Naczelnik Urzędu Skarbowego rozpatrzył zgłoszone pismem z dnia 18.12.2014 r. (uzupełnione pismem z dnia 23.01.2015 r.) przez:

Panią G. C. zarzuty: nieistnienia obowiązku, określenia egzekwowanego obowiązku wynikającego z orzeczenia, błędu co do osoby zobowiązanego, niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27,

Pana H. C. zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego,

orzekając postanowieniem z dnia 17.12.2015 r. o ich oddaleniu jako nieuzasadnione.

Po rozpatrzeniu zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej w dniu 01.03.2016 r. wydał postanowienie, którym uchylił w całości zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji.

Uzasadniając swoje rozstrzygniecie, Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził m.in., że w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie wystawionego w dniu 06.10.2014 r. przez Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa tytułu wykonawczego na zobowiązanego Pana H. C. oraz jego małżonkę - odpowiadającą majątkiem wspólnym - Panią G. C., Pani G. C. nie posiada statusu zobowiązanego, zatem nie przysługuje jej prawo wniesienia środka zaskarżenia w postaci zarzutów w sprawie prowadzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. Organ wskazał, by Naczelnik Urzędu Skarbowego rozpoznał zarzut zgłoszony na podstawie art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. przez Pana H. C., zaś w przedmiocie podania z dnia 18.12.2014 r. wniesionego przez Panią G. C., orzekł oddzielnym postanowieniem.

Pismem z dnia 02.04.2016 r. Pan H. C. oraz Pani G. C. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na ww. postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 01.03.2016r. nr [...]. Postępowanie w sprawie prowadzone jest pod sygnaturą I SA/Gd 528/16.

Naczelnik Urzędu Skarbowego, po ponownym rozpoznaniu sprawy wydał w dniu 18.04.2016 r. postanowienie, którym umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie zgłoszonych przez Panią G. C. zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Organ egzekucyjny, powołując się na przepisy art. 27 § 1 pkt 9 , art. 1a pkt 20, art. 27c u.p.e.a. oraz art. 29 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa oraz art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dowodzi, że małżonek, który nie jest zobowiązanym nie posiada takich samych uprawnień w postępowaniu egzekucyjnym, jak małżonek posiadający status zobowiązanego.

Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem G. C. wniosła zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej na ww. postanowienie. W zażaleniu podniesiono, że zaskarżone postanowienie jest przedwczesne, ponieważ w dniu 02.04.2016 r. została wniesiona skarga na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 01.03.2016 r. nr [...]. Zważywszy na powyższe, zdaniem skarżącej ww. postanowienie organu oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego są nieprawomocne, "co pozbawiło organ I instancji uprawnienia do wydania zaskarżonego postanowienia z dnia 18 kwietnia 2016 roku".

Po rozpatrzeniu zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 8 czerwca 2016 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że w przypadku skierowania egzekucji do majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, tytuł wykonawczy wystawiony winien być na oboje małżonków, stosownie do art. 27c) u.p.e.a., który wyraźnie różnicuje zobowiązanego i jego małżonka, traktując tylko jednego z małżonków jako zobowiązanego, co oznacza, że wymieniony przepis ma zastosowanie właśnie wtedy, gdy tylko jeden z małżonków jest zobowiązanym w rozumieniu u.p.e.a., a drugi takiego statusu nie ma, a jedynie zachodzi podstawa do prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka. Powyższe nie oznacza, że małżonek niebędący zobowiązanym, przy odróżnieniu przez ustawodawcę jego statusu od statusu zobowiązanego, ma takie same uprawnienia w postępowaniu egzekucyjnym jak małżonek, będący zobowiązanym. Przepisy u.p.e.a. nie dają bowiem podstaw do przyjęcia, iż ustawa ta posługuje się pojęciem zobowiązanego w dwóch różnych znaczeniach - materialnym i formalnym. Jak wskazano wyżej, zakres pojęcia "zobowiązany" został określony w definicji legalnej i w każdym przypadku użycia tego wyrazu w przepisach tej ustawy i w przepisach wykonawczych do niej należy pojęcie to rozumieć jednakowo.

Konkludując, jeżeli małżonek zobowiązanego ponosi tylko odpowiedzialność majątkiem wspólnym za cudze zobowiązanie, to nie można mu przyznać uprawnień do złożenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym wynikających z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., ponieważ uprawnienia te przysługują wyłącznie zobowiązanemu.

Dyrektor nie podzielił zarzutu jakoby zaskarżone postanowienie zostało wydane przedwcześnie z uwagi na wniesienie skargi do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gdańsku na ww. postanowienie organu, gdyż wskazane postanowienie stało się ostateczne w administracyjnym toku instancji i podlegało wykonaniu, dlatego Naczelnik Urzędu Skarbowego obowiązany był ponownie rozpoznać sprawę, co uczynił zaskarżonym postanowieniem z dnia 18.04.2016 r.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższe postanowienie, strona skarżąca wniosła o stwierdzenie jego nieważności, zarzucając naruszenie:

- art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 7 § 2 u.p.e.a. oraz § 3 ust. 1 pkt 5 § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, poprzez błędne przyjęcie, że skarżący nie spełnili warunków do całkowitego umorzenia kwoty 59.174,59 zł,

- art. 6, 7, 8 i 28 k.p.a.,

- w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 7 § 2 u.p.e.a. oraz § 3 ust. 1 pkt 5, § 6 ww. rozporządzenia,

- w zw. z art. 15 § 1, art. 17 § 1, art. 18, art. 27 § 1 pkt 9 pkt 12, art. 33 § 1 pkt 8, art. 34 § 1, § 4 i § 5 u.p.e.a.,

- art. 107 § 1, § 3 w zw. z art. 75 § 1 oraz art. 77 § 1 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że w świetle art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta - jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2016 r., poz. 718, zwanej dalej "p.p.s.a.").

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na uwadze powyższe kryterium, w ocenie Sądu, skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

W niniejszej sprawie zaskarżone zostało postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie organu egzekucyjnego – Naczelnika Urzędu Skarbowego - umarzające postępowanie przed organem pierwszej instancji jako bezprzedmiotowe. Organy uznały, że skarżąca nie posiada legitymacji do wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, ponieważ zobowiązanym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym z dnia 06.10.2014 r. wystawionym w oparciu o decyzję Prezesa ARiMR z dnia 22.02.2011 r. jest H. C..

Zdaniem Sądu stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej jest prawidłowe, a zaskarżone postanowienie jest zgodne z przepisami prawa.

Jak wynika z definicji pojęcia "zobowiązany" zawartej w art. 1a pkt 20 u.p.e.a., ilekroć w ustawie jest mowa o zobowiązanym - rozumie się przez to osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, a w postępowaniu zabezpieczającym - również osobę lub jednostkę, której zobowiązanie nie jest wymagalne albo jej obowiązek nie został ustalony lub określony, ale zachodzi obawa, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a odrębne przepisy na to zezwalają.

Z przytoczonego przepisu w sposób bezsprzeczny wynika, iż zobowiązanym jest osoba, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym. Zastrzec należy, że wobec zdefiniowania na gruncie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji pojęcia "zobowiązany", przepisy tej ustawy, w których pojęcie to występuje należy interpretować z uwzględnieniem przypisanego temu pojęciu znaczenia.

W niniejszej sprawie obowiązku o charakterze pieniężnym nie wykonał H. C., małżonek skarżącej. Obowiązek ten wynikał z decyzji Prezesa ARiMR z dnia 22.02.2011 r., której adresatem był wyłącznie małżonek skarżącej. Zatem zobowiązanym w rozumieniu omawianego przepisu art. 1a pkt 20 u.p.e.a. jest H. C.. Przymiotu tego nie posiada skarżąca, zaś jej odpowiedzialność za zobowiązania małżonka wynika z art. 29 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613) w zw. z art. 29 ust. 7 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r., poz. 1438).

Zgodnie z regulacją zawartą w tym przepisie, w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Celem pełnej czytelności przytoczonego przepisy wskazać trzeba, że art. 26 O.p. stanowi, iż podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki. Zatem jak trafnie zauważył Dyrektor Izby Skarbowej, odpowiedzialność małżonka za dług podatnika wynika wprost z przepisu prawa i ograniczona jest wyłącznie do majątku wspólnego małżonków. Małżonek podatnika nie staje się jednak mocą art. 29 § 1 O.p. zobowiązanym w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a.

Słusznie też organ odwoławczy zwrócił uwagę na regulację zawartą w art. 27c u.p.e.a., zgodnie z którą, jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków. Przepis ten wyraźnie różnicuje zobowiązanego i jego małżonka, traktując tylko jedno z nich jako zobowiązanego.

Zastrzec jednak należy, iż wynikający z art. 27c u.p.e.a. obowiązek wystawienia tytułu wykonawczego na oboje małżonków w przypadku kierowania egzekucji obowiązków ciążących na jednym z nich do majątku wspólnego nie oznacza, iż małżonek niebędący zobowiązanym, przy wyraźnym odróżnieniu jego statusu od statusu zobowiązanego przez ustawodawcę (co wywiedziono wyżej) ma takie same uprawnienia w postępowaniu egzekucyjnym jak małżonek, będący zobowiązanym. W tym względzie powtórzyć można pogląd wyrażony w przywołany w zaskarżonym postanowieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 2100/08, jako że Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni go podziela, iż przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie dają podstaw do przyjęcia, że ustawa ta posługuje się pojęciem zobowiązanego w dwóch różnych znaczeniach – materialnym i formalnym (wynikającym z faktu wskazania konkretnego podmiotu w tytule wykonawczym). Jak wskazano wyżej, zakres pojęcia "zobowiązany" został określony w definicji legalnej, zamieszczonej w słowniczku zawartym w art. 1a pkt 20 u.p.e.a. i w każdym przypadku użycia tego wyrazu w przepisach tej ustawy i w przepisach wykonawczych do niej należy pojęcie to rozumieć jednakowo. Jeżeli zatem małżonek zobowiązanego ponosi tylko odpowiedzialność majątkiem wspólnym za cudze zobowiązanie, to tym samym nie można mu przyznać uprawnień wynikających z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. do złożenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, skoro uprawnienia te, jak wynika wprost z treści tego przepisu przysługują wyłącznie zobowiązanemu. Przypomnieć wypada, że przepis art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. zobowiązuje do pouczenia w tytule egzekucyjnym zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Również w innych przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji mowa jest o zarzutach wyłącznie zobowiązanego – vide art. 34 § 1a i § 5, art. 35 § 1 tej ustawy.

Nie jest również zasadny zarzut jakoby zaskarżone postanowienie zostało wydane przedwcześnie z uwagi na wniesienie skargi do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gdańsku na ww. postanowienie organu, gdyż wskazane postanowienie stało się ostateczne w administracyjnym toku instancji i podlegało wykonaniu, dlatego Naczelnik Urzędu Skarbowego obowiązany był ponownie rozpoznać sprawę i wydać rozstrzygnięcie. Marginalnie Sąd zauważa, że skarga G. i H. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 1 marca 2016 r., została odrzucona postanowieniem tut. Sądu z dnia 13 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Gd 528/16 (prawomocne od 12 sierpnia 2016 r.).

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na mocy art. 151 p.p.s.a oddalił skargę.