Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 258/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2006-09-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant st. ref. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2006r. sprawy ze skargi I.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B.-B. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B.-B. z dnia [...]r. Nr [...] 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B.-B. ustalił I.B. pełną odpłatność za pobyt jej dziecka J.B. w rodzinie zastępczej w wysokości [...] zł miesięcznie począwszy od [...]r., a ponadto orzekł o obowiązku zapłaty w terminie 30 dni od dnia otrzymania decyzji opłaty za okres od [...]r. do [...]r. w łącznej wysokości [...] zł. Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazano przepis art. 4, art. 11 ust. 2, art. 79 ust. 1, 2, 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593), rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 18 października 2004 r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz. U. Nr 223, poz. 2344).

Z uzasadnienia decyzji wynika, ze I.B. pomimo kilkukrotnego zobowiązania się do dostarczenia zaświadczenia z pracy o zarobkach, takiego zaświadczenia nie przedłożyła, co uniemożliwiło ustalenie jej aktualnej sytuacji materialnej. Powyższe organ potraktował jako brak współdziałania w/wym. z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji w rozumieniu art. 4 oraz 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, w związku z czym ustalił pełną opłatę za pobyt jej dziecka w rodzinie zastępczej.

W odwołaniu od tej decyzji I.B. podniosła, iż w dalszym ciągu nie jest w stanie wyegzekwować zaświadczenia o zarobkach od byłego pracodawcy, wobec czego nie może również zarejestrować się jako osoba bezrobotna. Zaznaczyła, iż na jej utrzymaniu pozostaje córka, zaś jedynym źródłem dochodu jej i córki jest obecnie zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B.-B., na podstawie art. 11 ust. 2, 79 ust. 1, 2, 3 cyt. ustawy o pomocy społecznej oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzje.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ orzekający powołując się na treść art. 79 ustawy o pomocy społecznej wywiódł, że starosta może ale nie musi częściowo zwolnić lub odstąpić od ustalenia odpłatności na wniosek lub z urzędu, ze względu na trudną sytuację materialną rodziny. Zaznaczono, że I.B. w przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym, mającym ustalić faktyczną sytuację materialno-bytową, zobowiązała się do dostarczenia zaświadczenia o zarobkach do dnia [...]r. Tymczasem, pomimo wyznaczenia przez organ ostatecznego terminu do wydania decyzji na dzień [...]r., zaświadczenia tego nie przedłożyła, tłumacząc się kilkakrotnie różnymi sytuacjami leżącymi po stronie pracodawcy. Ponadto odwołująca się nie udokumentowała żadnych podejmowanych działań w zakresie uzyskania wymaganego zaświadczenia. W tej sytuacji organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji uznając, że takie postępowanie wyczerpuje znamiona przesłanek, o których mowa w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, podkreślając brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji rodzinnej.

W skardze I.B. wniosła o zwolnienie z odpłatności za pobyt jej dziecka w rodzinie zastępczej. Wyjaśniła, że przez cały czas była w kontakcie z pracownikiem socjalnym, dostarczyła mu umowę o pracę, w której określona została wysokość wynagrodzenia. Przedmiotowa umowa była wystarczająca dla ustalenia przez ośrodek pomocy społecznej wysokości dopłaty do czynszu, dlatego nie wie, dlaczego umowa ta nie jest wystarczająca dla pracownika socjalnego. Wskazała na okoliczności terminowego dostarczania wszelkich zaświadczeń, podjęcia terapii w Przychodni [...], którą zakończyła w [...]r. oraz ścisłej współpracy z MOPS w rozwiązywaniu jej problemów [...] i rodzinnych. Nadto podkreśliła, że podejmuje się każdej możliwej sposobności zarobkowania, nie jest jednak w stanie spłacić wskazanej w decyzji kwoty.

W odpowiedzi na skargę organ administracyjny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Odnosząc się do twierdzeń skarżącej o nieuwzględnieniu przez pracownika socjalnego przełożonej przez nią umowy o pracę organ przywołał treść art. 8 ust. 3 raz 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Natomiast w myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Z treści art. 145 § 1ustawy wynika, że w przypadku gdy sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, bądź też inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu jedynie wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przy czym zgodnie z art. 134 tej ustawy, Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, że kontrola ta jest prowadzona z urzędu niezależnie od podniesionych w skardze okoliczności.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ja decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego oraz procesowego mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Otóż w pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 79 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593) za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej opłatę, do wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w tej rodzinie, wnoszą rodzice. Starosta, ustalając wysokość opłaty rodziców dziecka przebywającego w rodzinie zastępczej, uwzględnia ich sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową (ust. 3). Starosta może częściowo zwolnić lub odstąpić od ustalenia opłaty, na wniosek lub z urzędu, ze względu na trudną sytuację materialną rodziny. Z kolei zgodnie z ust. 6 art. 79 cyt. ustawy rada powiatu określa, w drodze uchwały, warunki częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców z przedmiotowej opłaty.

Wobec powyższego nie budzi wątpliwości, że rodzice naturalni mają obowiązek ponoszenia kosztów pobytu dziecka w rodzinie zastępczej, a ich wysokość określana jest przez organ w drodze decyzji administracyjnej. Jednakże w każdym indywidualnym przypadku wielkość udziału w ponoszeniu powyższych kosztów będzie uzależniona od wystąpienia przesłanek o których mowa w ust. 3, a zatem od sytuacji majątkowej, dochodowej, rodzinnej i zdrowotnej. Dokonanie ustaleń faktycznych we wskazanym zakresie następuje w postępowaniu dowodowym, w szczególności w oparciu o wywiad środowiskowy.

W przedmiotowej sprawie wywiad taki został przeprowadzony, zaś z jego ustaleń wynika m.in., że I.B. pracowała we [...] na ½ etatu oraz, że otrzymuje [...] na córkę. Mieszka wraz z matką, która stanowi rodzinę zastępczą dla syna skarżącej. Dochodem rodziny jest również [...] matki oraz [...]. Ponadto w aktach znajduje się kserokopia decyzji o przyznaniu I.B. prawa do [...] oraz [...] na córkę w łącznej wysokości [...] zł. oraz potwierdzona za zgodność z oryginałem przez pracownika socjalnego kserokopia umowy o pracę z dnia [...]r. zawartej na czas określony od [...]r do dnia [...]r. w wymiarze ½ etatu z wynagrodzeniem [...] zł brutto.

Tymczasem organ wydał decyzję, w której określił pełną opłatę za pobyt dziecka skarżącej J.B. w rodzinie zastępczej wobec niedostarczenia przez skarżącą zaświadczenia z pracy o wysokości zarobków. Organy obu instancji potraktowały tę okoliczność, zgodnie z treścią art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, jako brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej.

W ocenie Sądu powyższe stanowisko jest wadliwe. Współdziałanie o jakim mowa w tym przepisie jest elementem szeroko rozumianej pracy socjalnej. Odnosi się do nakreślonego przez pracownika socjalnego zakresu i form współpracy osoby lub rodziny z tym pracownikiem w celu rozwiązywania i przezwyciężania ich trudnych sytuacji życiowych związanych np. z ubóstwem, bezrobociem, alkoholizmem. Konsekwencją braku współdziałania może być odmowa przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, nie zaś nakładanie obowiązku całkowitej lub częściowej odpłatności za przyznane świadczenia z pomocy społecznej.

Ustalenie odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, jak też jej wysokości następuje w postępowaniu administracyjnym w wyniku przeprowadzenia postępowania dowodowego, którego celem jest wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy pozwalającego na dokonanie oceny sytuacji materialnej, dochodowej, rodzinnej i zdrowotnej strony (art. 79 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej). Zatem ustalenie dochodu skarżącej, dla oceny jej sytuacji materialnej jest elementem postępowania dowodowego, które rządzi się regułami określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego. Nieprzedłożenie zaświadczenia o zarobkach, jako dowodu w sprawie dla ustalenia sytuacji materialnej skarżącej, mogłoby skutkować określeniem pełnej opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej gdyby organ nie dysponował w tym zakresie innymi dowodami. W rozpoznawanej sprawie nie można tracić z pola widzenia okoliczności, iż skarżąca złożyła oświadczenie o źródłach dochodu rodziny oraz przedłożyła organowi umowę o pracę, z której wynikała wysokość wynagrodzenia jakie uzyskiwała z tego tytułu. W tej sytuacji niedostarczenie zaświadczenia z pracy o zarobkach nie było takim brakiem w materiale dowodowym, który uniemożliwiał dokonanie oceny sytuacji dochodowej skarżącej. Trzeba podkreślić, że zgodnie art. z art. 77 k.p.a. organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

Błędne przyjęcie jako podstawy rozstrzygnięcia art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej spowodowało w konsekwencji niewyjaśnienie sprawy w zakresie istotnym dla jej rozstrzygnięcia, zarówno co do oceny sytuacji materialnej i rodzinnej strony skarżącej, sposobu ustalenia wysokości odpłatności, jak też rozważenia kwestii ewentualnego zwolnienia skarżącej z tego obowiązku. Zaniechanie przeprowadzenia oraz oceny wszystkich dowodów koniecznych dla rozstrzygnięcia sprawy stanowi naruszenie zasad postępowania administracyjnego, które mają wpływ na wynik sprawy. Zaniechanie tych obowiązków jest równoznaczne z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, a w konsekwencji art. 79 ustawy o pomocy społecznej.

Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję raz poprzedzającą ją decyzję organi pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jako wydaną z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ przeprowadzi dowody pozwalające na ustalenie sytuacji skarżącej oraz jej rodziny dla określenia wysokość odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, ewentualnie zwolnienia z tego obowiązku. Następnie organ dokona analizy merytorycznej całokształtu poczynionych ustaleń w zakresie przepisów prawa materialnego mającego zastosowanie w sprawie. Pełne ustalenia faktyczne i rozważania prawne pozwolą na wydanie decyzji, którą organ uzasadni w myśl art. 107 § 3 k.p.a..

Ponieważ zaskarżony akt został uchylony, a wyrok sądu jest nieprawomocny, w oparciu o art. 152 cyt. ustawy stwierdzono, że zaskarżony akt nie podlega wykonaniu.