Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 6064/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Korzeniowski Sędziowie Sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędzia del. WSA Maciej Kobak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej małoletniej A.R. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego B.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Warszawie z dnia 22 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 2472/20 w sprawie ze skargi małoletniej A.R. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego B.R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 2472/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA"), po rozpoznaniu sprawy ze skargi małoletniej A.R. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego B.R. (dalej: "skarżąca") na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS") z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy renty rodzinnej w drodze wyjątku – oddalił skargę.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2020 r. skarżąca wystąpiła do Prezesa ZUS o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu R.R.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] Prezes ZUS, działając na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 53 z późn. zm. - dalej: "u.e.r.") - odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS wskazał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku na podstawie ww. przepisu jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności; nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Renta rodzinna jest natomiast pochodną świadczenia osoby zmarłej, zatem w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej.

Prezes ZUS stwierdził, że w niniejszej sprawie nie udokumentowano żadnego okresu podlegania ubezpieczeniu społecznemu oraz ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym ojca małoletniej. Nie był on zatem osobą ubezpieczoną w rozumieniu art. 4 pkt 13 u.e.r. Ponadto dochód przypadający na jednego członka rodziny, nie wskazuje, aby małoletnia pozostawała bez niezbędnych środków utrzymania.

Po rozpoznaniu wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr [...] Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS powtórzył stanowisko zajęte we wcześniejszej decyzji, zaznaczając również, że ojciec małoletniej przed dniem śmierci pobierał rentę socjalną, zaś przepisy ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej nie przewidują prawa do renty rodzinnej dla członków rodziny pozostałych po osobie zmarłej. Prezes ZUS wskazał również, że dochód pięcioosobowej rodziny wynosi 9.765,02 zł, a zatem dochód przypadający na jedną osobę w rodzinie wynosi 2.079,00 zł, co nie pozwala stwierdzić, że małoletnia pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania.

W skardze do WSA skarżąca zarzuciła, że ww. decyzja jest krzywdząca i nie odpowiada okolicznościom faktycznym sprawy. W motywach skargi podniosła, że ze względu na stan zdrowia zmarły ojciec małoletniej nigdy nie mógł podjąć zatrudnienia. Wskazała również, że wraz z córką mieszka w domu rodzinnym zmarłego męża wraz z teściami i bratem męża. Teściowie są osobami niepełnosprawnymi, a brat zmarłego męża cierpi na nieuleczalną chorobę. Sytuacja ta powoduje, że koszty utrzymania - w tym leków, środków higienicznych i specjalistycznego sprzętu - są bardzo wysokie. Zaznaczyła również, że jej łączne dochody są obecnie znacznie niższe, co wynika ze zmniejszenia godzin pracy w ramach umowy zlecenia. Podkreśliła, że stara się zapewnić córce warunki nauki i wychowania na poziomie porównywalnym w stosunku do jej rówieśników, jednak ze względu na sytuację materialną nie jest to możliwe.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko jak w zaskarżonej decyzji.

Opisanym na wstępie wyrokiem WSA oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku WSA wyjaśnił, że świadczenie w drodze wyjątku nie ma charakteru roszczeniowego, jest finansowane z budżetu państwa, a jego przyznanie następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne oznacza przyznanie organowi pewnego luzu decyzyjnego polegającego na możliwości wyboru sposobu rozstrzygnięcia danej sprawy mieszczącego się w granicach zakreślonych przepisem art. 7 k.p.a. oraz przepisami prawa materialnego. Możliwość orzekania według uznania administracyjnego nie oznacza jednak pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej swobody w tym zakresie. Z przepisu art. 83 ust. 1 u.e.r. wynikają bowiem przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, przy czym dopiero łączne ich spełnienie może stanowić podstawę jego przyznania. Co istotne, wnioskowana w niniejszej sprawie renta rodzinna jest pochodną świadczenia przysługującego osobie zmarłej. W związku z powyższym w pierwszej kolejności analizie podlega kwestia uprawnienia do świadczenia jakie przysługiwałoby osobie zmarłej.

WSA wyjaśnił, że zgodnie z art. 4 ust. 13 u.e.r. ubezpieczony to osoba podlegająca ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, określonym w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, a także osoba, która przed dniem wejścia w życie ustawy podlegała ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu, z wyłączeniem ubezpieczenia społecznego rolników. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w sposób jednoznaczny wynika, że zmarły ojciec małoletniej nie był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ww. ustawy, bowiem nigdy nie podlegał ubezpieczeniom społecznym. Natomiast przepisy ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej nie przewidują prawa do renty rodzinnej dla członków rodziny pozostałych po osobie zmarłej. Powyższe okoliczności wykluczają możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie u.e.r.

Niezależnie od powyższego WSA wskazał, że po stronie małoletniej nie zachodzi przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Dochód na osobę w rodzinie skarżącej, według stanu na datę wydania zaskarżonej decyzji, przewyższa kwotę najniższego świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym, wynosi bowiem 2079,00 zł. WSA wyjaśnił, że nie mógł wziąć pod uwagę argumentacji przedstawionej w skardze, iż wysokość zarobków przedstawicielki ustawowej, uwzględniona przez organ, zmniejszy się wraz z końcem 2020 r. Sąd bowiem ocenia prawidłowość decyzji organu biorąc pod uwagę okoliczności faktyczne i prawne istniejące w dacie wydania ostatecznej decyzji. Zgodnie natomiast z ugruntowanym poglądem sądów administracyjnych, przesłankę braku niezbędnych środków utrzymania należy ocenić porównując sytuację materialną ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne. W związku z powyższym argumentacja przedstawiona w skardze, a dotycząca wydatków na leczenie i rehabilitację członków rodziny przedstawicielki ustawowej skarżącej, nie mogła mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia. Pojęcie "niezbędne środki utrzymania" z art. 83 ust. 1 u.e.r. odnosi się jedynie do potrzeb natury podstawowej, które swym zakresem mogą znacznie odbiegać od potrzeb w szerszym znaczeniu. Odniesienie to stanowi jednak obiektywny miernik spełnienia ww. przesłanki. W ocenie WSA również pozostała argumentacja skargi nie mogła podważyć prawidłowości zaskarżonej decyzji. Organ nie miał bowiem podstaw do oceny wystąpienia w sprawie "szczególnych okoliczności" w rozumieniu art. 83 ust. 1 u.e.r., bowiem przesłankę tę mógłby badać tylko wówczas, gdyby osobą ubiegającą się o świadczenie w drodze wyjątku była osoba ubezpieczona (pozostała po osobie ubezpieczonej), a taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie.

Skarżąca wywiodła skargę kasacyjną od powyższego wyroku – zaskarżając to orzeczenie w całości i zarzucając:

1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 w zw. z art. 4 pkt 13 u.e.r. w zw. z art. 32, art. 67 ust. 1 i art. 69 oraz art. 71 ust. 1 i art. 72 ust. 1 zd. pierwsze w związku z art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 28 ust. 1 i art. 28 ust. 2 lit. e Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych z dnia 13 grudnia 2006 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 1169 – dalej: "Konwencja") - polegające na:

a) błędnej wykładni poczynionej z pominięciem celów u.e.r., które powinny być wyinterpretowane wprost z przepisów ustawy w powiązaniu z przywołanymi przepisami Konstytucji i Konwencji, a ustalone jako zmierzające do ochrony podmiotów słabszych, tj. osób niepełnosprawnych i członków ich rodzin, w tym małoletnich dzieci, w ramach systemu zaopatrzenia społecznego, a tym samym naruszenie norm konstytucyjnych i konwencyjnych nakazujących zapewnienie przez odpowiednie organy państwowe ochrony osób dotkniętych niepełnosprawnością oraz ich rodzin i co za tym idzie - zaniechanie dokonania wykładni systemowej i skupienie się wyłącznie na efektach wykładni literalnej (językowej) przepisu art. 83 ust. 1 w zw. z art. 4 pkt 13 u.e.r.,

b) błędnej wykładni polegającej na uznaniu, że członek rodziny osoby niepełnosprawnej, która pobierała rentę socjalną na podstawie ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej, nie może być uznany za pozostałego po ubezpieczonym członku rodziny, któremu może być przyznane świadczenie na warunkach specjalnych, o których mowa w art. 83 ust. 1 u.e.r.

- a w konsekwencji jego błędne zastosowanie i odmowę przyznania skarżącej świadczenia specjalnego, o którym mowa w tym przepisie;

2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

a) poprzez zastosowanie art. 151 p.p.s.a. i:

- oddalenie skargi z naruszeniem art. 133 § 1 i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm. – dalej: "p.p.s.a."), pomimo wydania decyzji z naruszeniem art. 6, art. 7, art. 8 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 – dalej: "k.p.a."), a zatem oddalenie skargi na decyzję wydaną z naruszeniem zasady legalności, zasady podjęcia przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu obywatela, jak i przeprowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, co doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia specjalnego,

- oddalenie skargi pomimo wydania decyzji z naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a., poprzez błędne uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji, w którym pominięto przedstawienie właściwej wykładni zastosowanego przepisu prawa materialnego z pominięciem celów tej ustawy, ustalanych w powiązaniu z przywołanymi przepisami Konstytucji i Konwencji,

- oddalenie skargi pomimo wydania decyzji z naruszeniem art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego, skutkujące błędnym ustaleniem okoliczności faktycznych, co doprowadziło do błędnego ustalenia, że skarżąca nie spełnia pozostałych przesłanek do przyznania świadczenia specjalnego na podstawie art. 83 ust. 1 u.e.r. w zakresie oceny, czy strona nie ma niezbędnych środków utrzymania - a w konsekwencji oddalenie skargi pomimo wydania decyzji z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., polegającym na jego zastosowaniu przez organ i utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji mimo zaistnienia przesłanek do jej uchylenia w całości i wydania decyzji pozytywnie rozstrzygającej wniosek strony;

b) poprzez naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 133 § 1 i art. 134 § 1 tej ustawy, skutkujące rozstrzygnięciem sprawy przez WSA bez:

- wszechstronnej kontroli, w granicach wynikających z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., wykładni i zastosowania przepisów prawa, w tym przepisu prawa materialnego art. 83 ust. 1 u.e.r., zastosowanych przez organ administracyjny,

- wszechstronnego rozważenia całokształtu materiału dowodowego, a zarazem z przyjęciem stanu faktycznego ustalonego przez organy administracji publicznej niezgodnie z przepisami postępowania i uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania, o której mowa w art. 83 ust. 1 u.e.r.

Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz decyzji administracyjnych będących przedmiotem niniejszej sprawy i przekazanie sprawy Prezesowi ZUS do ponownego rozpoznania. Ponadto skarżąca wniosła o zasądzenie od organu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wobec oświadczenia skarżącej kasacyjnie o zrzeczeniu się rozprawy, sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, stosownie do postanowień art. 182 § 2 p.p.s.a.

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.

Skarga kasacyjna jest niezasadna i jako taka podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Dla porządku należy podać, że sprawy o analogicznym stanie faktycznym i prawnym były przedmiotem rozpoznania Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyrokach z 15 czerwca 2016 r. I OSK 3314/15 i z 20 grudnia 2019 r. I OSK 687/19. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela wyrażone w tych wyrokach oceny prawne.

Zarzuty skargi kasacyjnej zostały oparte na obu postawach przewidzianych treścią art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a., a więc zarówno na zarzucie naruszenia prawa materialnego, jak i na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponieważ zarzut naruszenia prawa materialnego wywiedziono zarówno z wadliwej jego wykładni, jak i błędnego zastosowania, w pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny skontroluje poprawność przeprowadzonego przez WSA procesu rekonstrukcji materialnoprawnej podstawy wydanego wyroku. Poprawność tej podstawy ma bowiem decydujący wpływ na właściwe wyznaczenie zakresu okoliczności faktycznych podlegających ustaleniu w ramach aktywności o charakterze procesowym.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 u.e.r. Stosownie do jego treści ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

W świetle zacytowanego przepisu nie budzi wątpliwości, że przyznanie emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku uzależnione jest od łącznego spełnienia następujących przesłanek:

1. wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,

2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności,

3. nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,

4. nie posiada niezbędnych środków utrzymania.

Dopiero kiedy ma miejsce ustalenie wystąpienia powyższych przesłanek, uruchomiona zostaje konstrukcja decyzji uznaniowej, na gruncie której organ może przyznać przedmiotowe świadczenie. Oznacza to, że nawet wówczas, gdy przesłanki te wystąpią, decyzja organu nie musi być decyzją przyznającą świadczenie, jeśli jakieś inne okoliczności (np. stan środków finansowych), to uniemożliwiają. Ponadto, świadczenie to może być przyznane "w drodze wyjątku", co wzmacnia uznaniowy charakter decyzji oraz wskazuje na zaostrzenie sposobu szacowania w ramach oceny faktów "szczególnych okoliczności", stanowiących najistotniejszą przesłankę merytoryczną, decydującą o zaktualizowaniu się możliwości przyznania tego świadczenia.

W sprawie jest bezsporne, że małoletnia skarżąca A.R., wniosek o przyznanie jej świadczenia w trybie art. 83 ust. 1 u.e.r. opiera na uprawnieniach pochodnych, wynikających z sytuacji prawnej swojego zmarłego ojca. Wywodzi zatem, że w nomenklaturze semantycznej art. 83 ust. 1 u.e.r. jest "członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym". Zasadnicze dla ustalenia, czy skarżąca posiada możliwość ubiegania się o przyznanie świadczenia w trybie art. 83 ust. 1 u.e.r. ma zatem rozstrzygnięcie, czy jej zmarły ojciec był osobą ubezpieczoną w rozumieniu powołanego art. 83 ust. 1 u.e.r.

Zgodnie z art. 4 pkt 13 u.e.r. ubezpieczony w rozumieniu ww. ustawy, to osoba podlegająca ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, określonym w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, a także osoba, która przed dniem wejścia w życie ustawy podlegała ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu, z wyłączeniem ubezpieczenia społecznego rolników.

Zgormadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na ustalenie, że ojciec skarżącej kiedykolwiek podlegał ubezpieczeniu społecznemu, ubezpieczeniu emerytalnemu lub rentowemu. Na jego podstawie można natomiast ustalić, że pobierał on rentę socjalną przyznaną na podstawie ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej, (Dz. U. 2020 r. poz. 1300, aktualny na dzień wydania zaskarżonej decyzji). Ustawa ta nie przewiduje prawa do renty rodzinnej dla członków rodziny pozostałych po zmarłym, a przedmiotowe uregulowanie ustawowe nie może stanowić szczególnej okoliczności w rozumieniu art. 83 u.e.r. Dodać należy, że przepis art. 15 pkt 1 ustawy o rencie socjalnej, w sprawach nią nieuregulowanych, przewiduje odpowiednie zastosowanie przepisów u.e.r. Odesłanie sformułowane w tym przepisie ma charakter konkretny, wyrażający się we wskazaniu poszczególnych przepisów u.e.r., które mogą znaleźć zastosowanie na tle stosunków prawnych dotyczących renty socjalnej. W przedmiotowym odesłaniu nie wymieniono art. 83 ust. 1 u.e.r. Decyzja ustawodawcy, co do możliwości uznania za osobę ubezpieczoną w rozumieniu przepisów u.e.r. pobierającego rentę socjalną jest więc jednoznacznie negatywna.

Oceny tej nie mogą zmieniać wzorce konstytucyjne i konwencyjne powołane w skardze kasacyjnej - art. 32, art. 67 ust. 1 i art. 69 oraz art. 71 ust. 1 i art. 72 ust. 1 zd. Pierwsze w związku z art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 28 ust. 1 i art. 28 ust. 2 lit. e Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych z dnia 13 grudnia 2006 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 1169).

Art. 32 Konstytucji RP statuuje zasadę równości wobec prawa (ust. 1) oraz zakaz dyskryminacji (ust. 2). Na gruncie niniejszej sprawy nie można przyjąć, iż został ona naruszony, albowiem skarżąca nie została potraktowana w sposób dyskryminujący. Dyskryminacja i naruszenie zasady równości w rozumieniu powołanego wzorca konstytucyjnego polega na różnym traktowaniu podmiotów posiadających tę samą cechą istotną, a więc znajdujących się w analogicznej sytuacji. Sposób stosowania art. 83 ust. 1 u.e.r. względem osób ubiegających się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, wywodzących swoje uprawnienia z faktu, że ich poprzednicy prawni pobierali rentę socjalną przyznaną na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej jest zawsze ten sam. Skarżąca nie została zatem potraktowana w sposób nierówny lub dyskryminujący.

Zgodnie z art. 67 ust. 1 Konstytucji obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa. Przedmiotowa regulacja nie ma w sprawie zastosowania, albowiem art. 83 ust. 1 u.e.r. jest przepisem o charakterze wyjątkowym, który nie stanowi realizacji zobowiązania konstytucyjnego przewidzianego w art. 67 ust. 1 Konstytucji RP. Małoletnia skarżąca nie jest osobą niezdolną do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. Analogiczną ocenę należy sformułować wobec art. 69 Konstytucji RP, który zobowiązuje władze publicznej do pomocy osobom niepełnosprawnym w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej.

Nie można zasadnie twierdzić, że przyjęta interpretacja art. 83 ust. 1 u.e.r. godzi w dobro rodziny (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP) lub narusza gwarancje ochrony praw dziecka (art. 72 ust. 1 Konstytucji RP). Jak już wcześniej wyjaśniono art. 83 ust. 1 u.e.r. jest rozwiązaniem o charakterze ekstraordynaryjnym, stwarzającym możliwość przyznania świadczenia ubezpieczonym lub pozostałym po nich członkom rodziny. Podmiotowa limitacja stosowania art. 83 ust. 1 u.e.r. nie może być postrzegana jako negatywna ingerencja w dobro rodziny bądź ochronę praw dziecka. Wartości te chronione są w innych reżimach prawnych, takich jak: ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, ustawa z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, ustawa z dnia 6 stycznia 2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka, ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ustawa z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich, ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny.

Również postanowienia art. 28 ust. 1 i art. 28 ust. 2 lit. e Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych nie mogą zmieć przyjętego sposobu rozumienia art. 83 ust. 1 u.e.r. Powołane przepisy zobowiązują Państwo sygnatariusza – odpowiednio - do zapewnienia niepełnosprawnym i ich rodzinom odpowiednich warunków życia oraz do zapewnienia osobom niepełnosprawnym jednakowego dostępu do ubezpieczenia i świadczeń emerytalnych. Rzeczypospolita Polska przyjęła na siebie te zobowiązania, czego potwierdzeniem są powołane już wcześniej art. 67 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 68 ust. 3 i art. 69 Konstytucji RP. Przepisy te nie mają jednak zastosowania w sprawie.

Wszystkie powołane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego w istocie sprowadzają się do podważania przyjętej przez Sąd a quo oceny, że skarżąca nie jest uprawniona do świadczenia przyznawanego w trybie art. 83 ust. 1 u.e.r. Zarówno organ w zaskarżonej decyzji, jak i WSA w uzasadnieniu swojego wyroku wskazał na istotne okoliczności faktyczne ustalone w sprawie. Wywiedzione na ich podstawie skutki prawne w sferze możliwości zastosowania art. 83 ust. 1 u.e.r. są prawidłowe. Stanowisko prezentowane w skardze kasacyjnej dowodzi tego, że w istocie nie kwestionuje się nią poczynionych przez WSA ustaleń faktycznych, lecz ich ocenę prawną w kontekście zakresu normowania art. 83 ust. 1 u.e.r. Skarżąca nie powołuje się na żadne nowe, pominięte fakty, które mogłyby mieć wpływ na kierunek rozstrzygnięcia. Tak decyzja organu, jak i uzasadnienie wyroku WSA zawierają wszystkie wymagane prawem elementy. Z tego względu nie można podzielić zarzutów naruszenia art. 107 § 3 K.p.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a. Formułując swoje oceny prawne Sąd pierwszej instancji powołał się na okoliczności istotne z perspektywy hipotezy normy prawnej rekonstruowanej w oparciu o art. 83 ust. 1 u.e.r., co wyłącza zasadność zarzutu naruszenia art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Przeprowadzona przez ten Sąd ocena legalności zaskarżonej decyzji opierała się o akta sprawy i miała charakter całościowy, kompletny. Nie można wobec powyższego podzielić zarzutów naruszenia art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. WSA za kryterium weryfikacji zaskarżonej decyzji przyjął jej zgodność z prawem, a zatem nie naruszył art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.

Podnoszona w skardze kasacyjnej kwestia dochodu rodziny małoletniej skarżącej nie ma w sprawie znaczenia. Wobec przyjętej oceny, że jej zmarły ojciec nie posiadał statusu "ubezpieczonego" w rozumieniu art. 83 ust. 1 u.e.r. możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia została wyłączona, niezależnie od sytuacji dochodowej jej rodziny.

Z wyłożonych względów Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.