Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 194/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2018-10-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Łozowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marta Wojciechowska Sędzia WSA Anna Wójcik po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 października 2018 r. sprawy ze skargi P. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 20 kwietnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez P. S. (dalej jako: skarżący, strona, zobowiązany) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 20.04.2018 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Krapkowicach z dnia 5.03.2018 r. o odmowie zwolnienia z egzekucji wierzytelności pieniężnych z rachunku bankowego w Banku A w [...].

Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w Krapkowicach prowadzi postępowanie egzekucyjne w stosunku do majątku skarżącego na podstawie tytułów wykonawczych Nr [...] i Nr [...], wystawionych przez Wójta Gminy [...], a obejmujących zaległości z tytułu nieuregulowanego łącznego zobowiązania pieniężnego w podatku rolnym, tj. I i II raty podatku za 2011 r., II i IV raty podatku za 2012 r., III raty podatku za 2014 r. oraz II, III i IV raty podatku za 2015 r.

W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny zastosował środki egzekucyjne w postaci:

1. zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w B w [...] – jednakże dłużnik zajętej wierzytelności poinformował organ egzekucyjny, iż skarżący pobiera rentę rolniczą w wysokości 388,33 zł, w związku z czym brak jest możliwości dokonywania potrąceń z tego świadczenia;

2. zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku C S.A. w [...] – wskutek czego bank poinformował organ, że nie prowadzi rachunku dla zobowiązanego;

3. zajęcia wierzytelności pieniężnej w D Sp. z o.o. w [...] - podmiot ten udzielił odpowiedzi, że nie posiada wobec strony żadnych zobowiązań;

4. zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku A w [...] - bank ten poinformował organ egzekucyjny, iż zajęcie nie może zostać zrealizowane ze względu na brak środków.

Pismem z dnia 3.01.2018 r., uzupełnionym w dniu 30.01.2018 r. skarżący zwrócił się o zwolnienie z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego w Banku A w [...]. Zobowiązany prośbę o zwolnienie uzasadnił trudną sytuacją majątkową spowodowaną koniecznością usunięcia szkód powstałych na skutek powodzi, która miała miejsce w 2010 r. W celu usunięcia tych szkód skarżący zaciągnął kilka pożyczek w Banku A w [...] i u osób prywatnych, co spowodowało powstanie po jego stronie spirali zadłużenia. Zobowiązany podkreślił, że przychody osiągane z gospodarstwa rolnego nie wystarczają na pokrycie kosztów gospodarstwa i na bieżące utrzymanie. Stwierdził, że żyje samotnie i dodatkowo opiekuje się współpracownikiem, który jest po [...]. Wskazał, że brak pieniędzy, które zostały zajęte na koncie w Banku A w [...] powoduje, że jest bez środków do życia, a pierwsze przychody ze sprzedaży płodów rolnych będzie mógł uzyskać dopiero po żniwach, tj. nie wcześniej niż w sierpniu 2018r. Zobowiązany stwierdził, nie posiada środków na zakup opału oraz że cierpi na przewlekłą chorobę, w związku z którą musi stale przyjmować leki, na które również go nie stać.

Na wezwanie organu zobowiązany przedłożył oświadczenie o stanie majątkowym - na jego ostatniej stronie oświadczył, że nie posiada innego majątku na zaspokojenie zaległości wobec Wójta Gminy [...].

Postanowieniem z dnia 5.03.2018 r. organ egzekucyjny nie wyraził zgody skarżącemu na zwolnienie spod zajęcia wierzytelności pieniężnych z rachunku bankowego w Banku A w [...].

W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 13 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018, poz. 1314) [dalej jako: u.p.e.a.] organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Z oświadczenia o stanie majątkowym strony wynikało, że zobowiązany:

- osiąga dochód miesięczny z gospodarstwa rolnego w kwocie 550 zł oraz z emerytury w kwocie 337 zł,

- pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z P. H., który uzyskuje dochód w kwocie 153 zł z tytułu zasiłku opieki społecznej,

- ponosi wydatki na bieżące utrzymanie w kwocie ok. 4.100 zł miesięcznie,

- posiada nieruchomość, dla której prowadzona jest Księga Wieczysta Nr [...], która stanowi gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha wraz z zabudowaniami, której wartość zobowiązany wycenił na kwotę 340.000 zł,

- jest właścicielem [...] o wartości około 80.000 zł.

Zobowiązany oświadczył, że nie posiada innego majątku na zaspokojenie należności wobec Wójta Gminy [...].

W oparciu o zgromadzone informacje organ egzekucyjny uznał sytuację finansową skarżącego za trudną, gdyż miesięczne wydatki określone zostały na kwotę ok. 4.100 zł i znacznie przewyższają one miesięczne dochody uzyskiwane przez zobowiązanego z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego oraz z tytułu renty rolniczej z KRUS, które łącznie wynoszą około 890 zł.

Organ stwierdził jednak, że zobowiązany ubiegając się o zastosowanie wobec niego środka, o jakim mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a. musi wskazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem spod egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych. Przepis art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę zobowiązanego, jednak nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji. Rozpatrując wniosek o udzielenie ulgi, o jakiej mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a. organ przy podejmowaniu decyzji w ramach uznania administracyjnego winien ważyć ważny interes zobowiązanego z interesem wierzyciela. W okolicznościach sprawy istotne jest to, że zobowiązany nie wskazał żadnego innego składnika majątkowego, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji. Zobowiązany jest właścicielem gospodarstwa rolnego w skład, którego wchodzą nieruchomości opisane:

• w księdze wieczystej Nr [...] o powierzchni [...] ha (nieruchomość gruntowa)

• w księdze wieczystej Nr [...]o powierzchni [...] ha (nieruchomość gruntowa),

• w księdze wieczystej Nr [...] o powierzchni [...] ha (nieruchomość gruntowa z zabudowaniami).

Ponadto zobowiązany jest współwłaścicielem nieruchomości opisanej w księdze wieczystej Nr [...] o powierzchni [...] ha (nieruchomość gruntowa), jak i posiada [...], a wartość całego majątku ruchomego oraz nieruchomości zobowiązany oszacował na kwotę 380.000 zł.

Wartość powyższego majątku w znaczny sposób przewyższa wysokość zaległości dochodzonych na podstawie tytułów wykonawczych Nr [...] i Nr [...], które na dzień dokonania zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku A w [...] wynosiły łącznie 4.625,75 zł. Prowadzenie egzekucji ze wskazanych składników majątkowych byłoby przede wszystkim najbardziej uciążliwe dla zobowiązanego, gdyż majątek ten stanowi jego główne źródło dochodu, a prowadzenie egzekucji z nieruchomości wygenerowałoby niewspółmierne do dochodzonych zaległości wydatki egzekucyjne. Stąd w ocenie organu egzekucyjnego brak jest gospodarczego uzasadnienia do prowadzenia egzekucji z nieruchomości.

Końcowo organ egzekucyjny wskazał, że w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na rzecz Wójta Gminy [...] podejmowane były też inne czynności egzekucyjne takie jak zajęcie renty rolniczej w KRUS, zajęcie rachunku bankowego w Banku C S.A. oraz zajęcie innych wierzytelności pieniężnych w D Sp. z o.o., które nie doprowadziły do zaspokojenia dochodzonych zaległości.

Zatem z uwagi na brak innych dochodów i składników majątkowych zobowiązanego, z których możliwe byłoby zaspokojenie dochodzonych egzekucyjnie zaległości, poza zajętymi wierzytelnościami na rachunku bankowym w Banku A w [...], pozytywna dla strony decyzja, tj. zwolnienie zajętego składnika majątkowego, doprowadziłaby do uniknięcia właściwego celu postępowania egzekucyjnego, jakim jest doprowadzenie do zaspokojenia dochodzonych egzekucyjnie zaległości.

Po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu, utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Krapkowicach z dnia 5.03.2018 r.

W uzasadnieniu wskazał na treść art. 13 § 1 u.p.e.a. i art. 1a pkt 21 u.p.e.a. i wyjaśnił, że stosowanie zwolnienia z egzekucji składnika majątkowego opiera się na tzw. "uznaniu administracyjnym", co oznacza, że wypełnienie tych przesłanek nie zobowiązuje organu egzekucyjnego do zastosowania zwolnienia. Zgodnie z obowiązującą regulacją art. 13 § 1 u.p.e.a. zwolnienie może nastąpić tylko i wyłącznie wtedy, gdy spełnione zostaną łącznie następujące przesłanki: 1. zobowiązany wystąpi w tej sprawie z wnioskiem; 2. zwolnienie jest uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego.

Wyjaśnił, że zobowiązany musi jednakże wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych (wykazać "ważny interes zobowiązanego"), ale także udowodnić, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych. Instytucja zwolnienia może być bowiem zastosowana pod warunkiem że nie zakłóci prowadzonego postępowania egzekucyjnego, tzn. że zwolnienie danego składnika majątkowego z egzekucji nie ograniczy możliwości dochodzenia przez organ egzekucyjny należnej zaległości.

Organ wskazał, że celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do przymusowej realizacji przez zobowiązanego jego obowiązku. Organ egzekucyjny, na mocy art. 7 § 2 w związku z art. 6 § 1 u.p.e.a., jest zobligowany, w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania ciążącego na nim obowiązku, do podejmowania czynności prowadzące bezpośrednio do wykonania obowiązków wynikających z tytułów wykonawczych poddanych egzekucji administracyjnej. W ocenie organu II instancji zwolnienie spod egzekucji składników majątkowych w postaci wierzytelności z rachunku bankowego w Banku A w [...] mogłoby doprowadzić do bezskuteczności egzekucji. Skarżący składając oświadczenie o stanie majątkowym stwierdził bowiem, że nie posiada innego majątku z którego możliwe byłoby przeprowadzenie egzekucji administracyjnej. W oświadczeniu majątkowym wykazał, że posiada nieruchomość (którą wycenił na kwotę 340.000 zł) oraz [...] (które wycenił na kwotę 80.000 zł). Organ egzekucyjny uzyskał dodatkowo informację, że Zobowiązany posiada też inne nieruchomości, dla których prowadzone są Księgi Wieczyste Nr [...], Nr [...], Nr [...] i Nr [...], jak również ruchomości np. przyczepę [...], samochód osobowy [...] i samochód osobowy [...] (których zobowiązany nie wykazał w oświadczeniu). Wartość majątku wskazanego przez stronę w znaczny sposób przewyższa wysokość dochodzonych egzekucyjne zaległości. Na dzień dokonywania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku A w [...] egzekwowane zaległości wynosiły łącznie 4.625,75 zł. Stąd kwota dochodzonych egzekucyjne zaległości do wartości składników majątkowych w postaci nieruchomości jak również ruchomości należących do zobowiązanego była niewielka. Prowadzenie egzekucji z tych składników majątkowych byłoby gospodarczo nieuzasadnione, gdyż wygenerowałoby koszty niewspółmiernie wysokie wobec dochodzonych zaległości. Ponadto egzekucja z tych składników majątkowych byłaby dotkliwa dla skarżącego, gdyż stanowią one źródło dochodu. Organ egzekucyjny zastosował wobec majątku strony najmniej uciążliwy środek egzekucyjny, który jako jedyny okazał się skuteczny, gdyż w dniu 22.01.2018 r. organ egzekucyjny uzyskał od Banku A w [...] - w wyniku realizacji zajęcia dokonanego zawiadomieniem z dnia 12.12.2017 r. Nr [...] -kwotę 4.171,26 zł.

Odnosząc się do argumentacji zobowiązanego, wskazującej na złą sytuację finansową i zdrowotną, organ podniósł, że "ważny interes zobowiązanego" występuje wtedy, kiedy nagle i niespodziewanie obniżają się zdolności płatnicze zobowiązanego, spowodowane zdarzeniami losowymi takimi jak powódź, pożar, susza, które są niezależne od woli i postępowania strony. Nadzwyczajne względy to również takie, które mogłyby niespodziewanie zachwiać podstawami egzystencji zobowiązanego. Za taką wyjątkową sytuację nie można w niniejszej sprawie przyjąć złej sytuacji finansowej zobowiązanego spowodowanej koniecznością regulowania zobowiązań finansowych wobec Banku A w [...] i wobec osób trzecich zaciągniętych w celu naprawy szkód spowodowanych powodzią w 2010 r. Ten argument jest niewątpliwie istotny z punktu widzenia zobowiązanego, ale nie przesądza o istnieniu obiektywnego ważnego interesu po jego stronie. Zobowiązany musi mieć bowiem świadomość konieczności uregulowania wszystkich zaległości finansowych, w tym również zaległości wobec Wójta Gminy [...], na rzecz którego prowadzona jest przedmiotowa egzekucja. Zły stan zdrowia strony nie może stanowić przesłanki przemawiającej za ważnym interesem zobowiązanego. Choroba skarżącego ma charakter przewlekły. Tak więc okoliczność ta nie pojawiła się nagle i nie uniemożliwiła uregulowania zaległości w całości. Przesłanką tą nie jest również okoliczność uzyskiwania niskich przychodów z prowadzenia gospodarstwa rolnego, bowiem jak sam zobowiązany wskazał, przychody te zmieniają się w ciągu roku wzrastając po żniwach. Stąd strona musi się liczyć ze zmiennym poziomem przychodów w ciągu roku. Okolicznością tą nie jest również konieczność sprawowania opieki na chorym współpracownikiem.

Organ nie zgodził się ze stanowiskiem strony, że tylko ważny interes zobowiązanego jest przesłanką do zastosowania zwolnienia z egzekucji. Wyjaśnił, że przesłanka "ważnego interesu zobowiązanego" w rozumieniu art. 13 § 1 u.p.e.a. nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna. Zadaniem organu jest stosowanie przymusu egzekucyjnego w celu doprowadzenia do wykonania obowiązku ustalonego przez wierzyciela przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Wskazując na treść przepisów art. 1, art. 7 § 1, u.p.e.a. zaznaczył, że zasadniczym celem organu egzekucyjnego jest działanie na rzecz wierzyciela i podejmowanie kroków umożliwiających zaspokojenie danej wierzytelności. Stąd konieczne jest wskazanie przez zobowiązanego, (który chce uniknąć egzekucji z konkretnego składnika majątkowego) innego majątku, z którego egzekucja może być dalej prowadzona. Stanowisko organu znalazło odzwierciedlenie w orzecznictwie (np. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 2.02.2017 r., sygn. akt I SA/Sz 29/17).

Organ podkreślił również, że wskutek zastosowanego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku A w [...] organ egzekucyjny uzyskał od dłużnika zajętej wierzytelności kwotę 4.171,26 zł, w wyniku czego do uregulowania pozostała skarżącemu należność główna w wysokości 163, 74 zł wraz z odsetkami za zwłokę. Ewentualna dalsza egzekucja tej zaległości nie pozbawi więc całkowicie zobowiązanego - wbrew obawom zawartym w zażaleniu - środków do życia, w tym środków na zakup paliwa, nasion i innych rzeczy niezbędnych do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Nadto zobowiązany na każdym etapie postępowania może wystąpić do wierzyciela z wnioskiem o umorzenie zaległości lub rozłożenie ich na raty.

W skardze zobowiązany wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu jak i postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Krapkowicach. Podniósł zarzuty naruszenia:

1. art. 122 i art. 187 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2018r. poz. 800 z późn. zm. - zwanej dalej "O.p.") poprzez zaniechanie przez organ odwoławczy przy ustalaniu stanu faktycznego, stanowiącego podstawę faktyczną zaskarżonego postanowienia, przeprowadzenia wszechstronnej oceny zebranego materiału dowodowego w sposób bezstronny oraz zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego i przyjęcie w sposób sprzeczny z rzeczywistym stanem, że w niniejszej sprawie po stronie skarżącego nie zaistniał ważny interes uzasadniający odstąpienie od egzekucji z rachunku bankowego;

2. art. 13 § 1 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Krapkowicach z dnia 5.03.2018r. o odmowie zwolnienia wierzytelności pieniężnych z rachunku bankowego w Banku A w [...] pomimo spełnienia się przesłanki prawnej tego przepisu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargę należało uznać za niezasadną, albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

Kontrola legalności zaskarżonego aktu, dokonana w aspekcie kryteriów nakreślonych w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, z późn. zm. – dalej określana jako "P.p.s.a.") nie dała podstaw do stwierdzenia naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie stwierdził też okoliczności dających podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

Sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia. Stosownie do art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 P.p.s.a. sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów.

Kontroli sądowej w rozpoznawanej sprawie zostało poddane postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 20.04.2018 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Krapkowicach z dnia 5.03.2018 r. o odmowie zwolnienia z egzekucji wierzytelności pieniężnych z rachunku bankowego w Banku A w [...].

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi przepis art. 13 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym, organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego.

Na tle tego przepisu w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że ubiegając się o zwolnienie, o którym mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a. zobowiązany musi wykazać posiadanie ważnego interesu w zwolnieniu określonych składników majątkowych spod egzekucji, a ponadto wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych (wyrok NSA z 1.06.2016 r., sygn. akt II GSK 154/15, dostępny, podobnie jak i pozostałe przywołane w tym uzasadnieniu orzeczenia, na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Pojęcie ważnego interesu zobowiązanego należy rozumieć nie jako subiektywne przekonanie zobowiązanego o potrzebie zwolnienia rzeczy z egzekucji, ale jako obiektywne uwarunkowania, rozpatrywane w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy (zob. wyrok NSA z 1.09.2011 r., II FSK 489/10). Przy czym nie można też zapominać, że uwzględnienie wniosku o zwolnienie z egzekucji nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji (zob. wyrok NSA z 10.06.2014 r., II FSK 1791/12). Okolicznościom związanym z ważnym interesem zobowiązanego można przeciwstawiać okoliczności związane z interesem wierzyciela. W szczególności niemożność zaspokojenia wierzyciela może być rozpatrywana w kontekście ważnego interesu zobowiązanego.

Podkreślić też należy, że ustawodawca pozostawił uznaniu organu egzekucyjnego rozstrzygnięcie o zwolnieniu, wskazuje użyty w przepisie zwrot "organ może". Konstrukcja zwolnienia z egzekucji składników majątkowych opiera się na tzw. "uznaniu administracyjnym", co oznacza, że wypełnienie tych przesłanek nie zobowiązuje organu egzekucyjnego do zastosowania zwolnienia, a jedynie stwarza mu taką możliwość. Obowiązkiem organu, rozpoznającego wniosek, jest dokładne ustalenie stanu faktycznego oraz szczegółowe odniesienie się do niego w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 5.11.2009 r., sygn. akt I SA/Gl 689/09).

Mając na względzie specyficzny charakter rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym, podkreślenia wymaga, że w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego, takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli sądu nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności To oznacza, że nawet stwierdzenie przez organ wszystkich przesłanek do zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. nie obliguje go do tego, lecz stwarza tylko dla organu taką możliwość, i to poddaną kontroli sądowoadministracyjnej (jak wyżej wspomniano) w ograniczonym zakresie (wyrok NSA z dnia 7.02.2018 r., II FSK 3609/15).

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela wyżej zaprezentowane poglądy.

W przedmiotowej sprawie skarżący wniosek o zwolnienie zajętego rachunku bankowego z egzekucji argumentował trudną sytuacja materialną i osobistą.

Z materiałów zgromadzonych w sprawie wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz ze współpracownikiem P. H., który po przebytym udarze mózgu otrzymuje zasiłek w kwocie 153 zł. Zobowiązany osiąga dochód miesięczny z gospodarstwa rolnego w kwocie 550 zł oraz z emerytury w kwocie 337 zł. Na wydatki gospodarstwa domowego składają się: podatek od nieruchomości (66,99 zł), opłaty za energię elektryczną (170 zł), gaz (50 zł), ogrzewanie (3.500 zł na sezon zimowy), opłaty za wodę i kanalizacje (500 zł rocznie) i wywóz nieczystości (150 zł rocznie), opłaty za telefon (800 zł rocznie), ubezpieczenie (1.356 zł), koszt dojazdu do miejsca leczenia (500 zł), spłata kredytu (331 zł miesięcznie), spłata pożyczki (100 zł miesięcznie), wydatki na lekarstwa i leczenie (400 zł miesięcznie), koszt wyżywienia (600 zł miesięcznie), koszt utrzymania środków transportu (12.000 zł rocznie), składki na KRUS (501 zł kwartalnie). Skarżący wskazał również, że jest właścicielem nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta Nr [...], która stanowi gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha wraz z zabudowaniami, której wartość zobowiązany wycenił na kwotę 340.000 zł oraz posiada [...] o wartości około 80.000 zł. Dodatkowo organ we własnym zakresie ustalił, że zobowiązany jest właścicielem gospodarstwa rolnego w skład, którego wchodzą nieruchomości opisane:

• w księdze wieczystej Nr [...] o powierzchni [...] ha (nieruchomość gruntowa)

• w księdze wieczystej Nr [...] o powierzchni [...] ha (nieruchomość gruntowa),

• w księdze wieczystej Nr [...] o powierzchni [...] ha (nieruchomość gruntowa z zabudowaniami). Ponadto zobowiązany jest współwłaścicielem nieruchomości opisanej w księdze wieczystej Nr [...] o powierzchni [...] ha (nieruchomość gruntowa).

Zdaniem Sądu w sprawie prawidłowo oceniono, że skarżący ma trudności finansowe, które jednak - biorąc pod uwagę wyżej omówione warunki zastosowania przedmiotowej instytucji – nie dają podstaw do zwolnienia zajętego rachunku bankowego z egzekucji.

Na marginesie wskazać należy, że z oświadczenia strony wynika, że osiągane dochody wynoszą 887 zł miesięcznie, jednocześnie jednak kwota ta nie wystarcza na opłacenie wydatków gospodarstwa domowego, które - zgodnie z oświadczeniem - ponoszone są co miesiąc. Skarżący nie wskazał w jaki sposób pokrywa nadwyżkę wydatków nad ujawnionymi dochodami. Jednocześnie utrzymywał, że dalsze prowadzenie egzekucji z rachunku bankowego pozbawi go środków finansowych, przy czym nie wskazał, z jakiego tytułu środki te wpłyną na jego rachunek bankowy (ujawnione przez stronę dochody – 887 zł- wyłączone są spod egzekucji). W przeprowadzonym w niniejszej sprawie postępowaniu wpadkowym dotyczącym przyznania prawa pomocy, ujawniono okoliczność, że skarżący uzyskał w tym roku dopłatę ze środków unijnych (18.000 zł).

Mając na uwadze dokumentację zgromadzoną w aktach administracyjnych sprawy stwierdzić należy, że organy prawidłowo wywiązały się z obowiązku ustalenia stanu faktycznego sprawy. W sprawie uwzględniono nie tylko dane pochodzące od zobowiązanego, ale również poszukiwano dodatkowych informacji we własnym zakresie, poprzez sprawdzenie w dostępnych rejestrach ilości posiadanych przez stronę nieruchomości i ruchomości. Zaznaczyć tutaj jednak trzeba, że w sytuacji gdy badaniu organów podlega przesłanka w postaci ważnego interesu zobowiązanego, inicjatywa dowodowa w dużej mierze spoczywa na zobowiązanym, który najlepiej zna swoją sytuację jak i najdokładniej może opisać przyczyny, które według niego uzasadniają dokonanie zwolnienia z egzekucji danego składnika majątkowego jak i wskazać alternatywny składnik majątkowy, z którego będzie można prowadzić skuteczną egzekucję.

Zgodzić się należy z organem, że zobowiązany ubiegając się o zwolnienie z egzekucji rachunku bankowego, winien równocześnie wskazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych. Zauważyć tu należy, że w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku A w [...] uzyskano kwotę 4.171,26 zł. Egzekwowana należność łącznie wynosiła 4.625,75 zł. W wyniku zastosowania ww. środka egzekucyjnego skarżącemu do uregulowania pozostała skarżącemu należność główna w wysokości 163, 74 zł wraz z odsetkami za zwłokę. Z ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że skarżący jest właścicielem nieruchomości i ruchomości o wartości znacznie przekraczającej egzekwowaną w sprawie należność. Zgodnie z treścią przepisu art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Nie można zatem pomijać trafnie wskazanej przez organy okoliczności, że zastosowanie egzekucji z innych składników majątkowych strony (nieruchomości czy ruchomości) stanowiłoby bardziej uciążliwy dla strony środek egzekucyjny. Egzekucja z nieruchomości czy ruchomości prowadzi w konsekwencji do sprzedaży egzekucyjnej danego składnika majątkowego, co ma istotne znacznie w sprawie bowiem skarżący ww. składniki majątkowe wykorzystuje w celach zarobkowych. Nadto, licytacja prowadzona w toku postępowania egzekucyjnego nie gwarantuje dokonania sprzedaży po najkorzystniejszej dla skarżącego cenie, jaką mógłby uzyskać przy sprzedaży wolnorynkowej.

Należy także przyznać rację organowi, że nadrzędnym celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania egzekwowanego obowiązku. Cel ten należy uwzględnić rozważając zastosowanie instytucji zwolnienia składnika majątkowego z egzekucji. Ochrona ważnego interesu zobowiązanego nie może doprowadzić do sytuacji, w której niemożliwe będzie przeprowadzenie skutecznej egzekucji administracyjnej (trzeba pamiętać, że w postępowaniu egzekucyjnym ochronie podlega interes nie tylko zobowiązanego, lecz także wierzyciela). W realiach przedmiotowej sprawy środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego strony prowadził bezpośrednio do wyegzekwowania należności, zaś strona nie wskazała alternatywnego składnika majątkowego, z którego możnaby prowadzić skuteczną i zgodną z zasadami wynikającym z u.p.e.a. egzekucję. Egzekucja z nieruchomości czy ruchomości byłaby niekorzystna dla strony z przyczyn omówionych powyżej i stałaby w sprzeczności z treścią art. 7 § 2 u.p.e.a.

Jak wskazano powyżej, w sprawie doszło już do wyegzekwowania kwoty 4.171,26 zł. Sąd w składzie orzekającym w sprawie podziela stanowisko wyrażone w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (zob. np. wyrok NSA z dnia 11.09.2018 r., sygn. akt II FSK 447/18, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 13.08.2015 r. o sygn. I SA/Rz 543/15), że instytucja zwolnienia spod egzekucji danego składnika majątkowego nie może służyć niwelowaniu skutków dokonanych już wcześniej czynności egzekucyjnych, a przynajmniej nie w przypadku gdy zajęte środki zostały już zarachowane na pokrycie danych zaległości. Zgodnie z art. 1 ust. 22 u.p.e.a. zwolnienie spod egzekucji oznacza niepodejmowanie lub odstąpienie od egzekucji z całości lub części składników majątkowych zobowiązanego, czyli nie można zwolnić tego, co nie jest już przedmiotem egzekucji, bo przeszło do majątku wierzyciela. Zatem zwolnieniu mogą podlegać jedynie te środki, które już zostały zajęte, jak i środki, które jeszcze nie stały się przedmiotem postępowania egzekucyjnego, natomiast art. 13 § 1 u.p.e.a. stanowi o zwolnieniu z egzekucji, co oznacza, że nie mogą podlegać zwolnieniu środki, które już zostały wyegzekwowane, bowiem nie są już objęte egzekucją. Ustawodawca zawarł w art. 13 § 1 u.p.e.a. wyraźne nawiązanie do zwolnienia z egzekucji, co oznacza, że dany składnik majątku jest przedmiotem zajęcia lub zajęcie może być do nich skierowane. Nie obejmuje więc sytuacji, gdy składnik majątku został przekazany wierzycielowi, który w ten sposób zaspakaja swoje roszczenie. Dochodzi w tej sytuacji do realizacji celu egzekucji to jest spełnienia w formie przymusowej, całości lub części obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Tym samym, po przekazaniu przez organ egzekucyjny danego składnika majątku wierzycielowi, organ egzekucyjny traci definitywnie prawo do rozporządzania nim, a więc także w zakresie wniosku o zwolnienie spod egzekucji.

W tym stanie rzeczy Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia przepisu art. 13 § 1 u.p.e.a. W sprawie prawidłowo bowiem oceniono, że brak jest podstaw do zwolnienia z egzekucji rachunku bankowego strony. Powołane przez stronę okoliczności, zwłaszcza brak alternatywnego składnika majątkowego, z którego możnaby prowadzić skuteczną egzekucję, nie pozwalałby na wydanie rozstrzygnięcia, którego domagała się strona. Organy nie negowały przy tym trudności finansowych czy zdrowotnych skarżącego, jednakże oceniając całokształt opisanych wyżej okoliczności, prawidłowo uznały, że brak jest podstaw do zastosowania instytucji z art. 13 § 1 u.p.e.a. Zaznaczyć też trzeba, że jak wyjaśniono powyżej, ewentualne zwolnienie rachunku bankowego strony z egzekucji nie spowodowałoby zwrotu wyegzekwowanej już kwoty 4.171,26 zł. Obecnie do uregulowania pozostała kwota 163, 74 zł wraz z odsetkami za zwłokę.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 122 O.p. i art. 187 § 1 O.p. stwierdzić należy, że zgodnie z art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257) [dalej jako: K.p.a.]. Do postępowania egzekucyjnego nie mają zastosowania przepisy Ordynacji podatkowej. Przy czym w ocenie Sądu w sprawie nie naruszono przepisów art. 7 K.p.a. i art. 77 K.p.a. (będących odpowiednikami powołanych przez stronę przepisów Ordynacji podatkowej). W sprawie podjęto bowiem wszelkie czynności niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, jak również w sposób wyczerpujący zebrano i rozpatrzono cały materiał dowodowy.

W pełni należy też podzielić stanowisko organu, że pozostała kwota należności głównej w wysokości 163, 74 zł wraz z odsetkami za zwłokę nie stanowi kwoty, której ewentualna egzekucja całkowicie pobawiłaby stronę środków do życia, w tym środków na zakup paliwa, nasion i innych rzeczy niezbędnych do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Trafnie też wskazano, ze skarżący może ubiegać się o rozłożenie na raty pozostałej niezapłaconej jeszcze należności.

Z wyżej omówionych przyczyn Sąd na podstawie przepisu art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.