Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 963/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2015-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 30 par. 3, art. 129
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 42 par. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 121
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2015 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa [...] sp. z o.o. w Rz. na postanowienie Dyrektora [...] Agencji [...] w T. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora [...] Agencji [...] w T. na rzecz Przedsiębiorstwa [...] sp. z o.o. w Rz. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]2013 r. Nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako ARiMR) w [...], na podstawie art. 5 ust. 1, art. 7 ust. 2, art. 24 ust. 1 i art. 18 ust. 2 i art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej (Dz.U. Nr 35, poz. 217 ze zm.), art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U. z 2004 r. Nr 10, poz.76 z późn. zm.) oraz art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267, dalej zwana K.p.a.) oraz w związku z postanowieniem z dnia [...].2012 r. w sprawie wznowienia postępowania z urzędu uchylił własną decyzję w sprawie przyznania płatności do gruntów rolnych i płatności cukrowej na rok 2007 nr [...] z dnia [...]2008 r. oraz odmówił przyznania [...] sp. z o.o. w [...]: jednolitej płatności obszarowej, uzupełniającej krajowej płatności bezpośredniej do powierzchni upraw innych roślin, uzupełniającej krajowej płatności bezpośredniej do powierzchni upraw roślin przeznaczonych na paszę uprawianych na trwałych użytkach zielonych oraz płatności cukrowej.

Odwołanie od powyżej decyzji w imieniu [...] sp. z o.o. w [...], wniósł S. N. - jako kurator, zarzucając naruszenie art. 7, art. 77, art. 145 § 1 pkt 5, art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a., art. 202 § 2 K.s.h.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] postanowieniem z dnia [...]2013r. nr [...], na podstawie art. 134 w zw. z art. 129 § 2 K.p.a., orzekł o niedopuszczalności odwołania.

W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że w przypadku osób prawnych (spółki z ograniczoną odpowiedzialnością) odwołanie od decyzji musi być podpisane przez podmioty uprawnione do jej reprezentowania, zaś samo uprawnienie do reprezentowania osoby prawnej musi być w stosowny sposób wykazane. Zgodnie bowiem z art. 30 § 3 K.p.a., strony niebędące osobami fizycznymi działają przez swych ustawowych lub statutowych przedstawicieli. Stosownie do przepisu art. 38 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), osoby prawne działają poprzez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i opartym na niej statucie. Powyższe oznacza, że podmiot może działać tylko i wyłącznie poprzez swój organ, a działanie organu traktuje się jako działanie podmiotu. Z kolei przepisy ustaw ustrojowych, a także statuty osób prawnych określają organy tych osób, jak też ich kompetencje. Jak stanowi ustawa z dnia 15.09.2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.), organem do prowadzenia spraw spółki i jej reprezentacji jest zarząd (art. 201 § 1). To zaś oznacza, że tylko zarząd jest uprawniony do podejmowania w imieniu i na rzecz spółki czynności prawnych i działań faktycznych wywierających skutki w sferze szeroko pojętego obrotu prawnego. Z kolei przepis art. 42 k.c. stanowi, że jeżeli osoba prawna nie może prowadzić swoich spraw z braku powołanych do tego organów, sąd ustanawia dla niej kuratora. Ustanowiony kurator winien postarać się niezwłocznie o powołanie organów osoby prawnej, a w razie potrzeby o jej likwidację. W rozpatrywanej sprawie postanowieniem z [...].2009 r. Sąd Rejonowy w [...] dla [...]sp. z o.o. w [...] ustanowił kuratora w osobie S. N. w związku z brakiem wyboru zarządu na kolejną kadencję. Pomimo tego, że kurator został ustanowiony, zgodnie z art. 42 § 2 K.c. do powołania organów osoby prawnej, brak w składzie organów spółki (zarządu) nie został usunięty. W świetle powyższego stanu faktycznego i prawnego organ odwoławczy stwierdził, że po stronie S. N. brak jest legitymacji do złożenia odwołania w imieniu spółki. Tym samym organ zobligowany był do stwierdzenia niedopuszczalności odwołania stosownie do dyspozycji art. 134 K.p.a.

Organ podkreślił, że spółka istnieje w obrocie prawnym, nie może tylko skutecznie dokonywać czynności prawnych nie mieszczących się w dyspozycji przepisu art. 42 § 2 K.c. Kurator ustanowiony w trybie art. 42 K.c. nie zostaje powołany w celu bieżącego prowadzenia spraw spółki, a tym samym stałego bądź czasowego zastąpienia ustawowych bądź statutowych organów osoby prawnej, a jedynie do niezwłocznego doprowadzenia bądź to do likwidacji osoby prawnej, bądź też do umożliwienia jej, poprzez powołanie właściwych organów, podjęcia samodzielnego, prawidłowego działania, w tym zarządzania i reprezentacji. Powyższe potwierdza postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z [...].2012 r. wydane w przedmiocie wykładni postanowienia o ustanowieniu dla spółki kuratora, w którym wskazano, że kurator ustanowiony na podstawie w/w przepisu nie jest ani pełnomocnikiem strony ani jej organem. Jeśli taki kurator, tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, występuje w imieniu osoby prawnej z odwołaniem od decyzji administracyjnej, to należy przyjąć, że nie ma umocowania do reprezentowania osoby prawnej w tym zakresie, a złożone odwołanie pochodzi od osoby nieuprawnionej. W konkluzji organ stwierdził, że spółka nie ma organów powołanych do jej reprezentowania, a ustanowiony kurator nie ma uprawnień do występowania w jej imieniu z odwołaniem.

Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] złożyło [...] sp. z o.o. w [...] (zwane dalej również spółką), reprezentowane przez S. N. jako kuratora, zarzucając naruszenie prawa procesowego, mogącego mieć wpływ na treść zaskarżonej decyzji, a mianowicie art. 28 K.p.a. w zw. z art. 42 k.c. polegające na wadliwym uznaniu, jakoby kurator nie miał legitymacji do wniesienia środka odwoławczego od decyzji organu pierwszej instancji. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że w każdym przypadku ustanowienia kuratora dla osoby prawnej na podstawie art. 42 K.c. o zakresie jego uprawnień umocowania rozstrzyga wydane przez sąd zaświadczenie. Kurator w zakresie mieszczących się w granicach jego umocowania może działać także w imieniu tego podmiotu. W konsekwencji mieszczące się w zakresie uprawnień objętych zaświadczeniem wydanym kuratorowi czynności procesowe winny być podejmowane przez kuratora w imieniu tej osoby (tak m.in. uchwała SN z 8.03.2012 r., III CZP 95/11). Sąd Rejonowy w [...] w zaświadczeniu [...].2010 r. wydanym w trybie art. 604 K.p.c., III RNs 32/09, rozstrzygnął, że kurator uprawniony jest do podejmowania czynności dotyczących bieżącej działalności spółki, nie przekraczających zakresu zwykłego zarządu. Tym samym kurator in casu był uprawniony do złożenia środka odwoławczego od decyzji. Nie sposób bowiem uznać, jakoby wniesienie odwołania od decyzji, dla spółki reprezentowanej przez kuratora, było czynności przekraczającą zwykły zarząd i nie mieszczącą się czynnościach dotyczących bieżącej działalności spółki.

Uznając, że kurator nie posiada in concreto legitymacji do złożenia w imieniu osoby prawnej środka odwoławczego, a co za tym idzie w sprawie występuje osoba niezdolna do czynności prawnych, organ drugiej instancji winien skorzystać z instytucji, o której mowa w art. 34 § 1 K.p.a.

Poza tym uznając, że kurator nie ma legitymacji do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, a także mając na uwadze okoliczność, że brak jest innego uprawnionego organu, mogącego skutecznie reprezentować stronę, organ winien dojść do wniosku, że pozbawiono stronę prawa udziału w postępowaniu. Jeśli spółka z o.o. jako strona w postępowaniu administracyjnym nie jest reprezentowana przez organ oznaczony w rejestrze handlowym, to skutkuje to nieważnością decyzji administracyjnych wydanych w takim postępowaniu. Tym samym z jednej strony poprzez odmowę obdarzenia kuratora przymiotem podmiotu uprawnionego do reprezentowania strony, pozbawiono skarżący podmiot prawa udziału w postępowaniu, co implikuje nieważność decyzji ipso iure, a z drugiej strony organ drugiej instancji nie uczynił nic, aby tak rażąco wadliwą decyzję usunąć z obrotu prawnego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor OR ARiMR w [...] wniósł o jej odrzucenie, względnie oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie w kwestii braku umocowania do reprezentowania spółki w toku postępowania administracyjnego przez jej kuratora S. N.. Odnosząc się do zarzutu niezastosowania przez organ art. 34 § 1 K.p.a. organ wskazał, że rzeczą podpisującego skargę S. N. było - począwszy od uprawomocnienia się postanowienia o ustanowieniu go kuratorem spółki, do podjęcia czynności celem powołania organów prawnych spółki. S. N. pełniący funkcję kuratora takich czynności jednakże nie podjął. Również kurator nie podjął żadnych kroków mających na celu przeprowadzenie likwidacji spółki. Natomiast S. N. cały czas działał tak, jakby był osobą powołaną do pełnienia funkcji organu spółki i reprezentowania jej na zewnątrz. Przepis art. 34 § 1 K.p.a. jest sporny i nie jest jednolicie traktowany przez komentatorów. Zdaniem części doktryny stosuje go się do osób fizycznych, z kolei część uważa, że odnosi się on także do osób prawnych w takim zakresie, w jakim dotyczy niemożności działania z braku organów powołanych do ich reprezentowania.

Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2014r. sygn. akt II SA/Bd 1237/13, na podstawie art. 124 § 1 pkt 2 i art 131 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zawiesił postępowanie sądowe uznając, że kurator ustanowiony zgodnie z art. 42 § 2 kc nie może prowadzić spraw spółki i jej reprezentować w niniejszym postępowaniu, a Spółka nie posiada organu uprawnionego do działania w jej imieniu.

Postanowieniem z dnia [...]2014r. sygn. akt BY XIII Ns-Rej.KRS 4050/13/899 Sąd Rejonowy w [...] rozwiązał spółkę [...]sp. z o.o. w [...] oraz ustanowił dla spółki likwidatora w osobie A. W. S.

Postanowieniem z dnia [...]2015r. sygn. akt II SA/Bd 1237/13 Sąd podjął zawieszone postępowanie.

Zarządzeniem z dnia [...]2015 r. (pod nową sygn. akt II SA/Bd 963/15) wezwano [...] sp. z o.o. w [...] w likwidacji do usunięcia w terminie 7 dni braku formalnego skargi poprzez jej podpisanie przez osobę upoważnioną oraz złożenia dokumentów określających umocowanie do reprezentowania skarżącej – pod rygorem odrzucenia skargi. Zarządzenie to nie zostało skutecznie doręczone spółce, gdyż doręczono je pracownikowi [...]sp. z o.o. w [...], działającej pod tym samym adresem.

W piśmie z dnia [...]2015 r., skarżąca zaprezentowała stanowisko, że skarga nie zawierała braków formalnych, gdyż została podpisana przez należycie upoważnionego kuratora spółki – S. N. Równocześnie do pisma dołączono skargę podpisaną przez S. N. jako prezesa zarządu spółki i członka zarządu Z. D., czyli osoby umocowane do reprezentowania spółki zgodnie z treścią aktualnego odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego. W piśmie tym podtrzymano również dotychczasowe zarzuty związane z naruszeniem art. 42 K.c.

Do pisma dołączono kopię sporządzonego w formie aktu notarialnego protokół nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników spółki pod firmą [...] sp. z o.o. w [...] w likwidacji z dnia [...]2015r. wraz z uchwałami Nr 1 w sprawie uchylenia likwidacji Spółki oraz Nr 2 w sprawie powołania dwuosobowego zarządu spółki w osobach S. K. N. – prezesa zarządu i Z. D. – członka zarządu.

Stanowisko Spółka powieliła w piśmie z dnia 23 listopada 2015 r. wnosząc ewentualnie o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku skargi.

W związku z zapytaniem tutejszego Sądu, Sąd Rejonowy w [...] XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego przesłał uwierzytelniony odpis postanowienia z dnia [...]2015r. (sygn. BY.XIII NS-Rej.KRS/010407/15/234. którym dokonano w Krajowym Rejestrze Sądowym w Rejestrze Przedsiębiorców zmian między innymi w zakresie danych podmiotu, danych wspólników, wpisanie jako organu uprawnionego do reprezentacji zarządu, a w jego składzie S. K. N. i Z. T. D. oraz wykreślenia danych likwidatora.

W piśmie z [...]2015r. skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego, kolejny raz podtrzymała i poparła skargę oraz jej argumentację, wnosząc o uchylenie skarżonego postanowienia w całości oraz decyzji wznowieniowej na zasadzie art. 135 P.p.s.a., zarzucając naruszenie przez organ art. 97 § 1 pkt 2 i 3 i art. 34 § 1 K.p.a. i art 146 § 1 K.p.a. Spółka wskazała, że organ I instancji wykazał się rażącą niekonsekwencją. W dokładnie tym samym ustalonym przez siebie stanie faktycznym (brak zarządu spółki), z jednej strony rzekome braki w reprezentacji spółki w chwili złożenia wniosku o przyznanie płatności za rok 2007 uznał za fakt stanowiący przesłankę wznowienia postępowań w sprawie decyzji o przyznaniu płatności, zaś z drugiej strony ta sama rzekomo wadliwa reprezentacja spółki nie została uznana za przeszkodę dla prowadzenia postępowania zakończonego decyzją wznowieniową z udziałem spółki. Uznając, że spółka od [...]2007 r. nie ma zarządu, a jednocześnie odmawiając kuratorowi uprawnienia do reprezentacji spółki, organ po ewentualnym wszczęciu postępowania wznowieniowego powinien natychmiast je zawiesić z uwagi na brak możliwości działania spółki (ze względu na brak organów uprawnionych do jej reprezentacji, tj. brak zarządu) stosownie do art. 97 § 1 pkt 2 i 3 K.p.a. Zgodnie z art. 10 § 1 K.p.a., to na organach ciąży obowiązek zagwarantowania spółce czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu administracyjnym, w tym w postępowaniu wznowieniowym. Skoro Spółka w czasie prowadzenia postępowania wznowieniowego nie posiadała zarządu uprawnionego do jej reprezentacji, a organ nie uznaje prawa kuratora do reprezentacji spółki, brak zawieszenia postępowania wznowieniowego był równoznaczny z prowadzeniem tego postępowania w sposób pozbawiający spółkę uczestnictwa w sprawie, a tym samym pozbawiający ją możliwości jakiejkolwiek obrony jej praw.

Niezależnie od powyższego, w przypadku braku organów osoby prawnej uprawnionych do jej reprezentacji organ administracji powinien wystąpić do sądu wyznaczenie przedstawiciela dla tej osoby, o ile przedstawiciel nie został już wyznaczony (art. 34 § 1 K.p.a.). Do czasu wyznaczenia przedstawiciela przez sąd, postępowanie powinno być zawieszone w oparciu o art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. Analogiczny błąd popełnił organ II instancji wydając skarżone postanowienie.

Niekonsekwentne działanie organów, które jednocześnie uznają, że spółka nie jest właściwie reprezentowana i nie może działać i z tego faktu wywodzą konsekwencje prawne, a jednocześnie prowadzą wobec spółki postępowanie administracyjne, które kończy niekorzystną dla spółki decyzją, odmawiając następnie spółce prawa do rozpatrzenia sprawy przez organ II instancji, rażąco narusza zasadę pogłębiania zaufania do organów państwa (art. 2 Konstytucji i art. 8 K.p.a.), jak również zasadę dwuinstancyjności (art. 78 Konstytucji RP oraz art. 15 K.p.a.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2014r. poz. 1647) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron, oraz z przepisami proceduralnymi, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Po myśli art. 134 § 1 P.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

W tak określonym zakresie kognicji Sąd uwzględnił skargę, gdyż stwierdził, że zaskarżone postanowienie narusza przepisy postępowania administracyjnego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. stanowi podstawę do jego uchylenia.

Wobec wniosku organu o odrzucenie skargi [...] sp. z o.o. w [...], wniesionej [...]2013 r. przez S. N. jako kuratora ustanowionego na podstawie art. 42 § 1 K.c., z powodu braków w składzie organów skarżącej Spółki uniemożliwiających jej działanie w pierwszej kolejności należało odnieść się do tego wniosku. Sąd zważył, że kurator S. K. N., powołany postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...]2010r. zgodnie z zaświadczeniem SR z [...]2010r. wydanym w trybie at. 604 k.p.c. nie był upoważniony do reprezentowania Spółki w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Mając zatem na uwadze okoliczność, że w dacie wniesienia skargi Spółka nie posiadała organu uprawnionego do działania w jej imieniu, co stanowiło brak uniemożliwiający jej działanie, zgodnie z dyspozycją art. 124 § 1 pkt 2 Sąd zawiesił postępowanie. Po konwalidacji powyższych braków i powołaniu nowego Zarządu Spółki, na wezwanie Sądu, brak formalny skargi, podpisanej pierwotnie przez osobę nieuprawnioną, został skutecznie konwalidowany, co umożliwiło merytoryczne rozpoznanie sprawy.

Odnosząc się, do stanowiska skarżącej Spółki wykazującej umocowanie kuratora do reprezentowania Spółki w postepowaniu sądowoadministracyjnym zwrócić należy uwagę, także iż postanowieniem z dnia [...]2014r. (sygn. akt BY XIII.Ns-Rej.KRS 2261/14/684) Sąd Rejonowy w [...] XIII Wydział Gospodarczy Krajowego rejestru Sądowego oddalił wniosek S. K. N. ustanowionego kuratorem dla skarżącej osoby prawnej, o upoważnienie go do reprezentowania spółki przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w [...] w sprawach zawisłych pod sygn. akt II SA/Bd 1235/13, 1236/13, 1237/13, 1238/13 i 1239/13. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w realiach niniejszej sprawy co do zasady nie jest możliwe przyznanie kuratorowi umocowania do występowania w imieniu spółki w ww. postępowaniach sądowoadministracyjnych, odmienne rozstrzygnięcie prowadziłoby do przyznania kuratorowi prawa wpływu na stan majątkowy spółki, co jest sprzeczne z celami kurateli, o których mowa w art. 42 § 2 k.c. Sąd ocenił, że niemożliwe jest odpowiednie zastosowanie art. 593 k.p.c. w zw. z art. 605 k.p.c. poprzez udzielenie kuratorowi upoważnienia do występowania przed sądem w sprawach innych niż dotyczących likwidacji spółki. Postanowieniem z [...]2014r. (sygn. akt VIII Ga 161/14) Sąd Okręgowy w [...] VIII Wydział Gospodarczy oddalił apelacje wnioskodawcy od powyższego postanowienia (k. 100-101 akt sądowych).

Problem w kontrolowanej przez Sąd sprawie administracyjnej sprowadza się także do oceny, czy kurator S. N. był umocowany do reprezentowania skarżącej Spółki w przedmiotowym postępowaniu wznowieniowym, w szczególności do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, a jeżeli nie to czy zgodne z przepisami procedury administracyjnej było w okolicznościach sprawy stwierdzenie niedopuszczalności odwołania na podstawie art. 134 K.p.a.

Bezsporne w sprawie było, że postanowieniem z dnia [...]2009 r., sygn. akt III RNs 32/09 Sąd Rejonowy w [...] III Wydział Rodzinny i Nieletnich na podstawie art. 603 K.p.c. w zw. z art. 42 K.c. ustanowił dla [...] sp. z o.o. w [...] kuratora w osobie S. N.

W ocenie Sądu, organ trafnie uznał, że S. N. - działający jako kurator spółki - nie był osobą upoważnioną do złożenia odwołania od decyzji organu I instancji. Zgodnie bowiem z art. 30 § 3 K.p.a., strony nie będące osobami fizycznymi działają przez swych ustawowych lub statutowych przedstawicieli. W odniesieniu do osób prawnych ma zastosowanie art. 38 K.c., zgodnie z którym osoba prawna działa poprzez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i opartym na niej statucie. W przypadku, gdy stroną postępowania administracyjnego jest osoba prawna, organ administracji publicznej musi ocenić, czy w sprawie występuje należycie umocowany przedstawiciel tej osoby prawnej. Oceny tej dokonuje na podstawie przepisów prawa regulujących ustrój osoby prawnej oraz na podstawie opartego na tych przepisach statutu. Zgodnie z art. 201 § 1 Kodeksu spółek handlowych, ustawowym organem upoważnionym do prowadzenia spraw spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i jej reprezentowania jest zarząd. W razie, gdy osoba prawna nie może prowadzić swoich spraw z braku powołanych do tego organów, sąd ustanawia kuratora dla tej osoby prawnej w trybie art. 42 § 1 K.c., co miało miejsce w niniejszej sprawie. Kurator powinien postarać się niezwłocznie o powołanie organów osoby prawnej, a w razie potrzeby o jej likwidację (§ 2).

Cechą działania kuratora prawa materialnego, powołanego na podstawie art. 42 K.c., jest szczególny zakres kompetencji i określona szybkość działania (niezwłocznie). Jako przedstawiciel ustawowy o ściśle restrykcyjnie określonych kompetencjach nie może on być uznany za organ i trwale go zastępować. Kompetencje kuratora nie rozciągają się bowiem na ogólną sferę działania osoby prawnej (prowadzenia spraw i reprezentacji sensu largo), jak ma to miejsce w przypadku jej organów. Czynności kuratora, o których mowa w art. 42 K.c., są ściśle określone, wyznaczając tym samym zakres jego dopuszczalnego działania. Poza tym zakresem kurator nie może prowadzić spraw osoby prawnej (A. Kidyba, Komentarz do art. 42 Kodeksu cywilnego, System Informacji Prawnej Lex).

Również w orzecznictwie sądów utrwalony jest pogląd, że kurator, o jakim mowa w art. 42 K.c., nie jest uprawniony do reprezentowania osoby prawnej w czynnościach innych niż związane z powołaniem organów tej osoby lub jej likwidacją (vide postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 3.01.2013 r., I ACz 1135/12, LEX nr 1239906, wyrok SA w Katowicach z 11.03.2010 r., V ACa 47/10, LEX nr 1133925, postanowienie SN z 7.05.2004 r., III CK 249/2003, OSNC 2005, Nr 5, poz. 87, postanowienia NSA z 11.03.2015 r., I GZ 86/15, LEX nr 1668874 i z 27.11.2012 r., I OZ 867/12, LEX nr 1239513, wyrok NSA z 10 marca 2008 r., sygn. II OSK 59/07; wyrok NSA z 3.02.2012 r., sygn. akt II OSK 2223/10).

Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy, należy uznać, że organ prawidłowo wywiódł, że kurator spółki nie był legitymowany do złożenia w jej imieniu odwołania od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z [...]2013r., gdyż uczynił to z przekroczeniem kompetencji wynikających z art. 42 K.c., co jednak, z powodów wskazanych w dalszej części uzasadnienia, nie przesądza o prawidłowości wydanego postanowienia.

Wskazać trzeba, że z treści powołanego wyżej postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...].2009 r., ani też zaświadczenia tegoż Sądu z [...]2010 r. nie wynika w żaden sposób prawo kuratora do reprezentowania spółki w innych sprawach, niż określone w art. 42 K.c. Kurator nie może być uprawniony do wykonywania innych czynności, niż te wynikające ściśle z jego treści.

Reasumując, kurator jest przedstawicielem ustawowym osoby prawnej i należy stosować do niego przepisy o przedstawicielstwie. Przedstawicielstwo polega na tym, że przedstawiciel dokonuje w imieniu innej osoby (reprezentowanego) czynności prawnej, która, o ile mieści się w granicach umocowania, czyli upoważnienia przedstawiciela do działania w imieniu reprezentowanego, wywołuje skutki prawne nie na rzecz przedstawiciela, lecz bezpośrednio na rzecz reprezentowanej przez niego osoby. W ocenie Sądu, skoro kurator nie może zastępować statutowych organów spółki, to nie może reprezentować spółki w sprawie, która nie dotyczy czynności wynikających z art. 42 § 2 K.c. Kurator nie może zatem zastępować organów spółki w sprawach innego typu, w tym w nie związanych ani z powołaniem organów spółki, ani jej likwidacją postępowaniach administracyjnych.

Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić przyjdzie, że spółka nie była należycie reprezentowana jako strona postępowania, albowiem reprezentował ją kurator powołany do pełnienia tej funkcji postanowieniem sądu w trybie art. 42 K.c. i ten przepis wyznaczał granice jego uprawnień.

W orzecznictwie wypowiadane są poglądy, iż bieg terminu do wniesienia odwołania nie mógł się rozpocząć przed dokonaniem wyboru statutowych władz spółki, co nastąpiło dopiero w trakcie trwania postępowania przed Sądem. Czternastodniowy termin do wniesienia odwołania, o którym mowa w art. 129 K.p.a., nie mógł się bowiem rozpocząć dla skarżącej jako osoby prawnej w okresie, kiedy nie była ona należycie reprezentowana (vide wyrok WSA w Gliwicach z 29.05.2009 r., II SA/Gl 1271/08, LEX nr 558454).

Należy podkreślić, że niedopuszczalne jest działanie organu, kiedy wiedząc o tym, że strona (spółka) nie jest należycie reprezentowania, wydaje decyzję i nie doręcza jej upoważnionemu do jej reprezentowania organowi, a doręczenie następuje jedynie do rąk ustanowionego w trybie art. 42 K.c. kuratora, a następnie kiedy tenże kurator wnosi odwołanie, wówczas organ II instancji stwierdza jego niedopuszczalność. Takie działanie organu narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego, tj. art. 7 i art. 8 K.p.a., stosownie do których w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a także prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Niewątpliwie organ naruszył również art. 10 K.p.a., stosownie do którego organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania. Działanie organu nadto uniemożliwiło skarżącej skorzystanie z kontroli decyzji przez organ II instancji, co niewątpliwie narusza również art. 15 K.p.a.

Podkreślenia wymaga, iż nawet stwierdzenie na etapie postępowania odwoławczego, że odwołanie zostało wniesione w imieniu strony - osoby prawnej niezdolnej do czynności prawnych (art. 30 § 1 K.p.a.), obligowało organ administracji do podjęcia z urzędu działań niezbędnych do zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu. Zasadnie skarżąca zarzuca zatem, że zastosowanie winien znaleźć w pierwszej kolejności art. 34 K.p.a., zgodnie z którym organ administracji winien z urzędu wystąpić do właściwego sądu powszechnego z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby niezdolnej do czynności prawnych, który w niniejszej sprawie w zakresie niniejszego postępowania nie został wyznaczony. Z pewnością przedwczesne było zatem w okolicznościach sprawy, wobec świadomego wznowienia z urzędu [...]2012r. i prowadzenia przez organ pierwszej instancji postępowania wznowieniowego, w którym reprezentował spółkę jako osobę prawną wyłącznie kurator ustanowiony w 2009r. w myśl art. 42 § 2 K.c., stwierdzenie niedopuszczalności odwołania wniesionego przez tego kuratora jako reprezentanta osoby prawnej.

Zważyć przyjdzie, że to organ administracji pierwszej instancji kierował wszystkie wezwania do złożenia wyjaśnień nie do osoby prawnej – [...] spółka z o.o. w [...], lecz do S. N. jako osoby reprezentującej Spółkę, który uczestniczył w postępowaniu przed organem pierwszej instancji.

W niniejszej sprawie Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...][...]2013r. wydał decyzję nr [...], którą uchylił ostateczną decyzję własną z dnia [...]2008r. o przyznaniu płatności do gruntów rolnych i płatności cukrowej na rok 2007 oraz orzekł o odmowie przyznania spółce płatności obszarowej, uzupełniającej krajowej płatności bezpośredniej do powierzchni upraw innych roślin, uzupełniającej krajowej płatności bezpośredniej do powierzchni upraw roślin przeznaczonych na paszę uprawianych na trwałych użytkach zielonych oraz płatności cukrowej. Decyzja została skierowana do Spółki i doręczona na jej adres zgodny z KRS, [...]2013 r.

Niespornym pozostaje, że w tym czasie Spółka nie miała organów powołanych do jej reprezentowania, co stanowiło podstawę do powołania już w [...] 2009r. dla niej kuratora, który powinien postarać się niezwłocznie o powołanie organów osoby prawnej, a w razie potrzeby o jej likwidację (art. 42 K.c.). Z pewnością do kompetencji kuratora prawa materialnego nie należy wieloletnie "zastępowanie" uprawnionych organów Spółki w prowadzeniu jej spraw, jak błędnie wywodzi to skarżąca.

Skoro zatem pismem z dnia [...]2013r. S. N. (były prezes zarządu Spółki), ustanowiony w 2009 r. jej kuratorem wniósł, w imieniu tej Spółki odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji konieczne było co najmniej na tym etapie postępowania dopełnienie przez organ odwoławczy niezbędnych czynności, celem umożliwienia osobie prawnej skutecznej obrony jej praw w postępowaniu administracyjnym wszczętym z urzędu. W pierwszej kolejności organ odwoławczy winien zatem wezwać Spółkę do uzupełnienia braków formalnych odwołania, poprzez jego podpisanie przez osobę uprawnioną mocą przepisów prawa do jej reprezentowania w postępowaniu administracyjnym, a w przypadku stwierdzenia, że takowe nie istnieją uruchomić procedurę przewidzianą przepisami K.p.a. w przypadku utraty przez stronę zdolności do czynności prawnych (art. 34, art. 97 § 1 pkt 3, art. 99 K.p.a.). Bez podjęcia tych czynności niedopuszczalnym i przedwczesnym było orzeczenie przez organ odwoławczy o niedopuszczalności odwołania od decyzji dotyczącej interesu prawnego, wniesionego w imieniu istniejącej osoby prawnej, która utraciła zdolność do czynności prawnych.

Powyższe uchybienie organu odwoławczego skutkowało uchyleniem zaskarżonego postanowienia, które miało oczywisty istotny wpływ na wynik sprawy, pozbawiając spółkę możliwości ponownego rozpatrzenia jej sprawy w dwuinstancyjnym postępowaniu administracyjnym. Zaskarżone rozstrzygnięcie miało charakter formalny. W obecnym stanie faktycznym i prawnym braki co do organu uprawnionego do reprezentowania [...] sp. z o.o. w [...] zostały uzupełnione, co umożliwi, po uzupełnieniu braków odwołania, ponowne rozpatrzenie sprawy administracyjnej przez organ drugiej instancji, zgodnie z przepisami K.p.a. Sąd zważył, że postępowanie sądowoadministracyjne nie jest kontynuacją postępowania administracyjnego, dlatego konieczne jest wyczerpanie toku dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, brak było w niniejszej sprawie podstaw do wnioskowanego w skardze uchylenia również rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, po myśli art. 135 P.p.s.a.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ odwoławczy uwzględniając dyspozycje art. 7, art. 10, art. 77 § 1, art. 80, art. 15, art. 16 § 1, art. 136 i art. 138 K.p.a. winien ustalić i rozważyć jak znaczny zakres sprawy toczącej się w trybie nadzwyczajnym wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją Kierownika BP ARiMR w [...] z [...]2008r. pozostał do wyjaśnienia, czy i jakie czynności procesowe wymagają powtórzenia lub uzupełnienia, mając na uwadze także tożsamość osoby uprzedniego prezesa zarządu Spółki, jej kuratora oraz obecnego prezesa Zarządu – S. N.. Mając na uwadze znaną Sądowi z urzędu okoliczność, że organy ARiMR prowadzą jednocześnie kilka odrębnych postepowań w sprawie wznowienia postępowań dotyczących płatności przyznanych skarżącej spółce odrębnymi decyzjami za odrębne lata, organ winien uwzględnić ewentualne odrębności w stanie faktycznym i prawnym w tych postępowaniach. Nadmienić przyjdzie, że przedmiot sprawy objętej kontrolą w niniejszej sprawie dotyczy wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją z [...]2008r. o przyznaniu Spółce płatności za rok 2007, na skutek wniosku z dnia [...]2007r. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że postanowieniem z dnia [...]2012r. Kierownik BP ARiMR w [...] z urzędu na podstawie art. 149 § 1 pkt 5, art. 147 i art. 150 K.p.a. wznowił postępowanie w związku z pismem jednego z udziałowców informującym, że Spółka jako producent rolny nie była faktycznym użytkownikiem gruntów rolnych zadeklarowanych we wnioskach o przyznanie płatności na rok 2007. Te zatem nieznane organowi w dacie wydania decyzji okoliczności, także co do tego czy wniosek był złożony skutecznie przez Spółkę, lub dowody je potwierdzające mogły stanowić podstawę wznowienia postępowania. Jednocześnie niesporne w sprawie pozostaje to, że dopiero od [...]2009r. został ustanowiony przez właściwy sąd kurator, o którym mowa w art. 42 K.c. – S. N., co również organ winien uwzględnić.

Nadto organ administracji orzekający w trybie wznowieniowym winien uwzględnić treść art. 151 § 1 i 2 K.p.a., w przypadku stwierdzenia przesłanek do uchylenia decyzji dotychczasowej oraz przyczyn niweczących, określonych w art. 146 (np. upływ czasu). W takiej sytuacji organ administracji publicznej, po myśli art. 151 § 2 K.p.a. ogranicza się do stwierdzenia wydania decyzji dotychczasowej z konkretnym naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr z 2013 r. poz. 490), zasądzając od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (wpis od skargi 100zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa 17 zł, wynagrodzenie radcy prawnego 240 zł).