Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 592/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 1,  art. 2 pkt 2,  art. 3 pkt 5, 9, 11, 14, 16, 21, 22,  art. 17,  art. 20,  art. 23,  art. 24 ust. 3, 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca) Sędzia WSA Ewa Kamieniecka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w Wydziale IV w dniu 8 marca 2022 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po rozpatrzeniu na posiedzeniu niejawnym odwołania skarżącej J. P. od decyzji z dnia [...] nr [...] działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta L., Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na matkę skarżącej - na podstawie art. 138 § 1 p.kt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu podano, że 30 listopada 2020 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. wpłynął wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką urodzoną w 1943 r.

Opisaną decyzją organ pierwszej instancji, powołując w podstawie prawnej przepisy: art. 1, art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 5, 9, 11, 14, 16, 21, 22, art. 17, art. 20, art. 23, art. 24 ust. 3, 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r, poz. 111 ze zm. - zwanej dalej u.ś.r.) odmówił przyznania prawa do świadczenia. Między innymi ustalił, że niepełnosprawna jest matką trojga dzieci: strony skarżącej oraz dwóch synów. Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego (wywiad z dnia 8 lutego 2021 r. i wywiad środowiskowy z dnia 3 lutego 2021 r.) ustalono, że jeden z synów przebywa za granicą w K., zaś drugi zamieszkuje w L. i jest zatrudniony w systemie pracy zmianowej na pełny etat. Wniosek o świadczenie złożyła córka, która zamieszkuje wspólnie z rodzicami, nie pracuje i pełni nad nimi opiekę oraz należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wobec swojej matki, gdyż jest krewną w pierwszym stopniu. Stwierdzono, że niepełnosprawna jest osobą zamężną. Mąż, lat 82, nie jest w stanie pełnić opieki, gdyż sam jej wymaga. Skarżąca oświadczyła, że ojciec jest w złym stanie zdrowia. Na dowód dostarczyła zaświadczenie lekarskie z dnia 5 października 2020 r. oraz karty leczenia szpitalnego, z których wynika, że ma otępienie bliżej nieokreślone. Nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Z kolei matka legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...], z którego wynika, iż jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. Przedstawione orzeczenie wskazuje datę powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji od 1 marca 2020 r. Matka strony miała wówczas 77 lat. Organ I instancji wskazał, że z treści przedłożonej przez stronę dokumentacji medycznej wynika, że matka jest obłożnie chora, ma liczne schorzenia układu krążenia, zwyrodnienia stawów i wymaga stałej opieki osoby drugiej. Ponadto rozpoznano u niej przewlekłą niewydolność serca, utrwalone migotanie przedsionków, nadciśnienie tętnicze II stopnia oraz zwyrodnienie stawów kręgosłupa.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż strona opiekuje się niepełnosprawną matką, na którą składa wniosek o świadczenie pielęgnacyjne, ale i niepełnosprawnym ojcem. Strona skarżąca jest osobą rozwiedzioną i bezdzietną, zamieszkującą wspólnie z rodzicami w trzypokojowym mieszkaniu.

W dniu 8 lutego 2021 r. został przeprowadzony wywiad ze stroną. Wynika z niego, że matka skarżącej potrzebuje pomocy: w przygotowywaniu posiłków, które spożywa samodzielnie, w przemieszczaniu i poruszaniu się w obrębie mieszkania i poza miejscem zamieszkania, potrzebuje pomocy w wykonaniu porannej i wieczornej toalety oraz kąpieli, w dotarciu do lekarza specjalisty, w załatwianiu spraw urzędowych, przy robieniu zakupów, w płaceniu rachunków, a także przy porcjowaniu leków. Ponadto w zależności od samopoczucia i dolegliwości czasem wymaga pomocy przy ubieraniu się i rozbieraniu. Z ustaleń pracownika socjalnego poczynionych podczas wywiadu środowiskowego w dniu 3 lutego 2021 r. i sporządzonych w formie tzw. oceny stanu psychofizycznego wynika, że niepełnosprawna w obrębie mieszkania i poza nim porusza się przy pomocy innych osób z powodu ograniczonej ruchomości stawów, samodzielnie korzysta z w.c. (używa wkładek), samodzielnie spożywa posiłki, samodzielnie jest w stanie zmienić pozycję ciała czy usiąść na łóżku. Ponadto pracownik socjalny ustalił, że córka pomaga rodzicom w codziennych czynnościach związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, robi zakupy, przygotowuje posiłki, sprząta, podaje matce leki, pomaga w ubieraniu i codziennej toalecie. Córka kontaktuje się z lekarzem i w razie konieczności pomaga matce dostać się do przychodni.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżąca obecnie nie uzyskuje żadnych dochodów. Ostatnią wykonywaną przez stronę pracą była działalność gospodarcza prowadzona w okresie od 16 sierpnia 2018 r. do 3 listopada 2020 r. Z dniem 5 listopada 2020 r. skarżąca wyrejestrowała działalność gospodarczą, która była zarejestrowana pod nazwą: "Wirtualna szafa" polegającą na sprzedaży detalicznej prowadzonej przez domy sprzedaży wysyłkowej lub Internet. Z orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS ż dnia [...] wynika, że niezdolność do samodzielnej egzystencji datuje się od 1 marca 2020 r. Zatem od przeszło roku matka wymaga pomocy w samodzielnym funkcjonowaniu. Organ I instancji ocenił, że nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy nie podejmowaniem przez stronę zatrudnienia, co nastąpiło dopiero w listopadzie 2020 r., a wykonywaną przez nią opieką nad matką. Opieka ta była już potrzebna na początku 2020 r. Córka wówczas pracowała w swojej firmie.

Organ I instancji stwierdził, że bezspornym jest fakt, że stan zdrowia matki skarżącej utrudnia jej codzienne funkcjonowanie, Wymaga pomocy przy przygotowywaniu posiłków, dozowaniu leków, kąpieli, ubieraniu się, poruszaniu się w domu i poza miejscem zamieszkania, dowożeniu i wizytach lekarskich, robieniu zakupów, sprzątaniu mieszkania. Opieka taka może być wykonywana o różnych porach dnia, dlatego brak jej charakteru ciągłego. Córka w zasadzie nie wykonuje przy matce czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jej osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, gdyż podopieczna nie wymaga leczenia odleżyn, ran, nie wymaga pielęgnacji przetok czy stomii. Ponadto nie wymaga kamienia przez sondę, nie używa cewnika, nie potrzebuje pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych, korzysta z wc, samodzielnie spożywa przygotowane posiłki, Pomoc skarżącej zasadniczo sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują.

Wskazano, że strona jest w wieku produkcyjnym, nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, ani renty rodzinnej, a także innego świadczenia emerytalno- rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, uzupełniającego świadczenia rodzicielskiego, Strona nie ma również ustalonego prawa do zasiłku dla opiekuna oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Po rozpoznaniu odwołania i analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. stwierdziło, że materialnoprawną podstawą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest art. 17 ust. 1 u.ś.r., który stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia;lub innej pracy zarobkowej przysługuje;

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ponadto zgodnie z art. 17 ust. 5 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) (uchylony);

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W ocenie organu odwoławczego, w toku postępowania pierwszej instancji przeprowadzono postępowanie wyjaśniające w kontekście m.in. sytuacji rodzinnej i zakresu sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką. Tak więc zebrany w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający do dokonania przez Kolegium oceny spełnienia przez stronę pozostałych przesłanek niezbędnych do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Następnie organ odwoławczy, wspierając się przywoływaniem licznych tez z orzecznictwa sądów administracyjnych, podniósł, że podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art.17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba, która zajmuje się osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu, musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to nie może być sprawowana sporadycznie. Jakkolwiek w przepisie art. 17 ust 1 u.ś.r. nie ma mowy o konieczności sprawowania całodobowej opieki, to musi ona być jednak stała, permanentna i regularna, a także sprawowana w takim zakresie, który wyklucza możliwość jednoczesnego wykonywania pracy.

Organ ten dalej zauważył, że z treści przedłożonej przez stronę dokumentacji medycznej w postaci kart leczenia szpitalnego z 2016 r. oraz wyniku konsultacji kardiologicznej z dnia 27 czerwca 2017 r. wynika, że u matki skarżącej rozpoznano przewlekłą niewydolność serca, utrwalone migotanie przedsionków, nadciśnienie tętnicze oraz zwyrodnienie stawów kręgosłupa, nieznaczną niedoczynność tarczycy, nieznaczne upośledzenie funkcji nerek. Z badania diagnostycznego z 11 lutego 2020 r. wynika, że kardiolog stwierdził, iż "ostatnio pacjentka bardziej się męczy od kilku miesięcy, nogi rzadko puchną, dużo śpi, bóle kręgosłupa, rzadko bóle w dołku podsercowym i po lewej stronie klatki piersiowej - zmniejszają się po no-spa, wskazany inhibitor pompy protonowej". Ponadto lekarz stwierdził m.in., że nerki są wydolne, chora blada - wskazana kontrola morfologii krwi.

Z kolei z przeprowadzonego rok później, w dniu 11 lutego 2021 r. "Wywiadu ogólnego" sporządzonego również przez kardiologa w opisie stanu zdrowia stwierdzono: "pacjentka wyrównana krążeniowo, w II klasie czynnościowej według NYHA, osłabiona, blada, brak pomiaru cukru, silne zawroty głowy. Nasilone zniekształcenie klatki piersiowej na tle zwyrodnieniowym, Pacjentka często podsypia - wskazane wykonanie podstawowych badań laboratoryjnych morfologia, jonogram, cukier, kreatynina. Leczenia jak dotychczas (...) zalecono zwiększenie podaży płynów".

W dniu 3 lutego 2021 r. sporządzona została przez pracownika socjalnego oraz podpisana przez stronę "Ocena stanu psychofizycznego", z której wynika, że matka skarżącej ma ograniczoną ruchomość stawów, porusza się w obrębie mieszkania przy pomocy innych osób (przy tym nie podano, aby korzystała z laski, czy kul ortopedycznych). Poorusza się poza domem przy pomocy innych osób, przemieszcza się z łóżka na krzesło przy pomocy innych osób, samodzielnie zmienia pozycję w łóżku z leżącej na siedzącą. Odnośnie do stanu psychicznego stwierdzono, że kontakt słowny jest rzeczowy, forma i treść wypowiedzi - poprawna, zachowanie - spokojne i lękliwe, nastrój - dostosowany do sytuacji, niespokojny, ponadto ma luki w pamięci, trudność w skupieniu uwagi. Dokonując w formularzu "Oceny stanu psychicznego" wyboru (pomiędzy łóżkiem i łazienką) miejsca wykonywania czynności związanych z higieną (mycie i kąpiel) strona podała, że są one wykonywane w łazience przy pomocy innych osób. Podała też, że nie jest konieczna pielęgnacja odleżyn i inne zabiegi pielęgnacyjne. Przy ubieraniu i rozbieraniu wymagana jest pomoc innych osób. Sama korzysta z w.c. i wkładek, odżywia się samodzielnie, zakupy i czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (przygotowywanie posiłków, pranie, prasowanie, sprzątanie, mycie okien) są dokonywane przez inne osoby. Zaznaczono, że występuje niedosłyszenie i niedowidzenie. Korzystanie z opieki medycznej dokonuje się przy pomocy innych osób w placówkach służby zdrowia, oraz poprzez kontakt opiekuna z lekarzem. Nie zaznaczono wizyt domowych. Ponadto w aktach sprawy znajduje się wywiad ze skarżącą przeprowadzony w dniu 23 grudnia 2020 r., podczas którego ustalono, że matka nie wymaga pomocy w spożywaniu posiłków/karmienia, potrzebuje pomocy w przemieszczaniu/asekuracji, wymaga pomocy w poruszaniu się poza mieszkaniem, wymaga pomocy przy porannej i wieczornej toalecie, nie korzysta z pieluchomajtek i pampersów, wymaga pomocy przy kąpieli, nie wymaga domowych wizyt lekarskich, wymaga pomocy w dotarciu do lekarza, wymaga pomocy w załatwianiu spraw urzędowych, przy robieniu zakupów oraz płaceniu rachunków. Wymaga pomocy przy przygotowaniu/porcjowaniu leków, natomiast nie wymaga pomocy przy aplikacji leków. Do kardiologa uczęszcza co pół roku, do internisty co kilka miesięcy, w zależności od stanu zdrowia.

Podczas wywiadu w kwestii sprawowania przez stronę opieki nad matką, strona podała, że dzień zaczyna się od pobudki, są podawana leki na czczo, również na tarczycę. Strona przygotowuje mamie śniadanie, które sama spożywa, podaje leki po jedzeniu. Potem następuje czas na kąpiel i poranną toaletę - w tych czynnościach pomaga mamie. Potem jest czas na drzemkę po lekach przeciwbólowych, na godzinę lub dwie. W tym czasie strona idzie na zakupy. Następnie gotuje obiad, wstawia pranie, sprząta. Potem jedzą obiad, podaje leki w godzinach ok. 13, 17. Przygotowuje kolację, leki po kolacji, spędza czas z mamą na rozmowie, pomaga w kąpieli i przy kładzeniu do snu.

W aktach sprawy znajduje się też zaświadczenie lekarskie z dnia 18 lutego 2021 r., w którym lekarz chorób wewnętrznych stwierdziła, że matka skarżącej jest obłożnie chora. Oceniając ten dowód organ wskazał, że zaświadczenie lekarskie podlega ocenie organu w granicach wskazanych w art 80 K.p.a. a lekarz nie wyjaśnił co w odniesieniu do tej pacjentki oznacza stwierdzenie, że jest "obłożnie chora", natomiast ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że nie ma podstaw do przyjęcia, iż jest ona osobą stale leżącą, bowiem korzysta z wc, nie używa pampersów ani pieluchomajtek, a czynności higieniczne nie są wykonywane w łóżku, ale w łazience. Ponadto korzysta z wizyt lekarskich w gabinetach lekarskich, a nie w domu, natomiast ma problemy z poruszaniem się, wobec tego po mieszkaniu i poza nim porusza się z pomocą osoby drugiej.

Analizując dalej stan sprawy organ zauważył, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje m.in. osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli przy tym osoba ta nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy tym nie mogą wystąpić przesłanki negatywne, wyłączające prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust 5 u.ś.r. Tak więc rozpatrując przedmiotową sprawę należy w pierwszej kolejności wskazać krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. W przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca zawarł ściśle oznaczony katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, określony m.in. przesłanką pozostawania osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby będącej pod jej opieką. W kontekście ustalenia kręgu osób, które potencjalnie mogą otrzymać świadczenie pielęgnacyjne, konieczne jest odwołanie się do przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359; zwanej dalej K.r.i.o.) Treść obowiązku alimentacyjnego została określona w art. 128 K.r.i.o., zgodnie z którym obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Według art. 617 K.r.i.o. krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, tj. wstępni (np. ojciec, matka, dziadek, babcia) i zstępni (np. córka, syn, wnuk, wnuczka).

Organ zaznaczył, że obowiązek alimentacyjny powstaje z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków. Przenosząc powyższe na grunt analizowanej sprawy pdaał, że skarżąca niewątpliwie należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wobec swojej matki (a więc do "innych osób", na których ciąży obowiązek alimentacyjny), gdyż jest jej krewną w linii prostej. Ponadto w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowane jest stanowisko, które Kolegium zaaprobowało, że wskazany w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. obowiązek alimentacyjny nie może być wywodzony jedynie z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 K.r.i.o. Wynika on również z treści art. 23 i art. 27 K.r.i.o. Zgodnie z art. 23 K.r.i.o. małżonkowie są zobowiązani do wspólnego pożycia i wzajemnej pomocy. Jednocześnie stosownie do art. 27 tej ustawy małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Natomiast zgodnie z art. 130 K.r.i.o. obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Tak więc małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz, co istotne, do wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć pomoc w sytuacjach wyjątkowych, jaką stanowi choroba czy niepełnosprawność. W tej sytuacji należy uznać, że również małżonek należy do kręgu osób obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, z którym łączy się prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Na tle K.r.i.o. argumentuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że skoro obowiązek alimentacyjny rozwiedzionego małżonka wyprzedza obowiązek krewnych drugiego małżonka, to tym bardziej obowiązek zobowiązanego małżonka wyprzedza obowiązek krewnych uprawnionego małżonka w czasie trwania małżeństwa.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzecznictwie sądów administracyjnych sprecyzowano, że wskazany przepis powinien być rozumiany w ten sposób, że normuje on przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w art. 17 ust 1 (lub w ust. 1a), niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji. Innymi słowy, negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ujęta w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. nie dotyczy małżonka osoby wymagającej opieki, spełniającego wymogi do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., ale odnosi się do krewnych osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, którzy ubiegają się o świadczenie pielęgnacyjne w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Wobec tego, na mocy art. 17 ust, 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku.

Tak więc uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy.

W dalszych wywodach Kolegium podkreśliło, że jednak istnieją sytuacje, w których pomimo pozostawania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim z osobą, która formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, możliwe byłoby przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny. A mianowicie byłoby to dopuszczalne wówczas, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej faktycznie, z przyczyn od siebie niezależnych i nie wynikających z jego woli, nie jest zdolny do sprawowania nad nią opieki. A zatem przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli. W związku z tym w rzetelnie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym zachodzi możliwość wykazania obiektywnego braku zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem, zaś oceny niemożności sprawowania opieki nad drugim współmałżonkiem można dokonać kierując się zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego. Chodzi głównie o takie sytuacje, gdy zobowiązany do sprawowania opieki współmałżonek ze względu na stan zdrowia czy wiek sam nie jest zdolny tej opieki wykonywać, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę.

Jakkolwiek organ odwoławczy w sprawie niniejszej przychylił się do potrzeby stosowania przy interpretacji art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a u.ś.r. wykładni celowościowej i systemowej oraz prokonstytucyjnej, to jednocześnie uznał, że wykładnia ta nie może iść tak daleko, by dopuszczać możliwość przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim niemal w każdym przypadku - niezależnie od legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i od okoliczności obiektywnych. W rozpatrywanej zaś sprawie matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim. W świetle cytowanych wyżej przepisów, to właśnie mąż jest osobą zobowiązaną w pierwszej kolejności do alimentacji wobec niepełnosprawnej małżonki. Z akt sprawy zaś wynika, że nie legitymuje się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a więc w świetle literalnego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., skarżąca, co do zasady, jest wyłączona z kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże, jak wcześniej wywiedziono, istnieją sytuacje, w których osoba zobowiązania do alimentacji w pierwszej kolejności nie legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze względu np. na stan zdrowia, sama nie jest zdolna tej opieki wykonywać, a jej sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę.

Odnosząc się do dokumentacji medycznej dotyczącej leczenia męża podopiecznej (mającego 82 lata), z której wynika, że znajduje się pod opieką psychiatry w związku z nawracającymi zaburzeniami depresyjnymi (pobyty szpitalne w 2016 roku w związku z zaburzeniami psychicznymi), a ponadto w ostatnich latach przeszedł zabiegi chirurgiczne w związku z zaćmą oraz zmianami na skórze, organ poddał ocenie także zaświadczenie lekarskie z dnia 5 października 2020 r., w którym stwierdzono, iż u ojca skarżącej rozpoznano otępienie bliżej nieokreślone. Jako cel wydania zaświadczenia podano: "pacjent z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie sprawować opieki nad żoną". Wszakże w ocenie organu z analizy dokumentacji sprawy nie wynika aby nie mógł pomagać swojej żonie w poruszaniu się po domu, jak też w ubieraniu się. Niewątpliwie nie jest w stanie wykonywać wszystkich czynności, które są wymagane do egzystencji jego żony i w tym kontekście należy zgodzić się z twierdzeniem lekarza, iż "nie jest w stanie sprawować opieki nad żoną", natomiast nie ma podstaw do twierdzenia, iż nie będąc osobą z niepełnosprawnością ruchową nie może pomagać swojej żonie w poruszaniu się i ubieraniu. Pozostała zaś pomoc, jakiej wymaga matka skarżącej nie koliduje z podjęciem przez stronę zatrudnienia i może być wykonywana przez stronę przed pracą, albo po pracy, bowiem polega ona na wieczornej i porannej toalecie, kąpieli i dozowaniu leków. Ponadto osoby pracujące również uczestniczą w wizytach lekarskich członków swoich rodziny i nie stanowi to powodu do rezygnacji, bądź do nie podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Inne czynności związane z opieką polegają na prowadzeniu gospodarstwa domowego i wynikają z tego, że niewątpliwie matka strony wymaga, aby inna osoba ugotowała dla niej posiłek, posprzątała mieszkanie, zrobiła zakupy, zmieniła pościel, zrobiła pranie. Czynności te wykonywane są jednak w każdej rodzinie i nie stanowią podstawy do niepodejmowania pracy. Obowiązek strony udzielania pomocy swojej matce wynika ze spoczywającego na niej obowiązku alimentacyjnego.

Wobec powyższego, nie ma podstaw do przyjęcia zdaniem organu, aby po stronie małżonka matki istniały obiektywne zdrowotne przeszkody uniemożliwiające mu wykonywanie wobec żony obowiązków nałożonych przez art. 23 i art. 27 K.r.i.o. Strona skarżąca może bowiem zarówno pomagać swojej matce w utrzymaniu higieny, dozowaniu leków, jak też w zapewnieniu dostępu do świadczeń zdrowotnych, co do których wyjaśniła, że do kardiologa uczęszcza co pół roku, do internisty co kilka miesięcy w zależności od stanu zdrowia. Ponadto strona skarżąca może, zarówno dla siebie jak i rodziców zadbać o codzienne posiłki, utrzymanie czystości i porządku oraz dokonywanie zakupów żywności i lekarstw. Niewątpliwie zakres obowiązków strony nie wyklucza podjęcia przez stronę zatrudnienia, zważywszy, że strona nie zgłasza problemów zdrowotnych, a nie wszystkie obowiązki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego muszą być wykonywane codziennie (np. zakupy, sprzątanie).

Niezależnie od powyższego, pomimo stwierdzenia przez tut. Kolegium, że w analizowanej sprawie zaistniała negatywna przesłanka do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., to organ postanowił ocenić również spełnienie pozostałych przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wynikających z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Mianowicie są to konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz niepodejmowanie lub rezygnacja przez tą osobę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki. W tej mierze organ zauważył, że ze znajdujących się w aktach sprawy świadectw pracy skarżącej wynika, że ostatnią formą zarobkowania strony było prowadzenie działalności gospodarczej w okresie od 16 sierpnia 2018 r. do 3 listopada 2020 r. i zgodnie z kodem prowadzenia działalności, polegała ona na sprzedaży detalicznej prowadzonej przez domy sprzedaży wysyłkowej lub Internet. Siedziba firmy znajdowała się w miejscu zamieszkania strony oraz rodziców. Ponadto z dokumentacji wynika, że matka została uznana za niezdolną do samodzielnej egzystencji na podstawie orzeczenia z dnia 3 kwietnia 2020 r., w którym stwierdzono, że niezdolność do samodzielnej egzystencji powstała 1 marca 2020 r., natomiast strona zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej dopiero w dniu 3 listopada 2020 r. (data zaprzestania działalności gospodarczej wskazana w CEIDG), a zatem po ośmiu miesiącach od powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji jej matki.

W związku z powyższymi ustaleniami, w przekonaniu organu, brak jest związku między rezygnacją przez stronę z prowadzenia działalności gospodarczej i sprawowaniem opieki nad matką, co oznacza, źe nie została spełniona jedna z przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jakkolwiek zdaniem organu z argumentacji odwołania wynika, że rezygnacja przez stronę z prowadzenia działalności gospodarczej była spowodowana koniecznością opieki nad dwojgiem rodziców, jednakże do takich wniosków nie prowadzi analiza dokumentacji sprawy, bowiem, jak już wyżej wywiedziono, nie ma podstaw do stwierdzania, aby ojciec strony był osobą niepełnosprawną ruchowo, a tym samym, aby podobnie jak żona, wymagał pomocy w czynnościach związanych z poruszaniem się, ubieraniem i utrzymaniem higieny. W związku z tym nie budzą wątpliwości wyjaśnienia strony złożone podczas wywiadu środowiskowego, w których wymieniła jedynie czynności związane z opieką nad matką oraz dotyczące prowadzenia wspólnego z rodzicami gospodarstwa domowego.

W konkluzji organ skonstatował, ze wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane przede wszystkim z uwagi na wystąpienie określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. negatywnej przesłanki wyłączającej prawo strony do świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro mąż niepełnosprawnej nie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, a ponadto nie zostało wykazane, aby po jego stronie istniały obiektywne przeszkody uniemożliwiające sprawowanie opieki nad żoną w zakresie pomocy w poruszaniu się i ubieraniu, to nie można pominąć pierwszeństwa męża w obowiązku alimentacyjnym wobec żony i przenieść tego obowiązku na córkę osoby wymagającej opieki, poprzez przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca, będą zobowiązana do pomocy swojej matce, może wspierać swojego ojca w czynnościach opiekuńczych i wykonywać czynności związane z prowadzeniem wspólnego z rodzicami gospodarstwa domowego.

W skardze od zaskarżonej decyzji zarzucono ;

1. Naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) Dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to jest zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej, oraz poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje.

b) Naruszenie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, jako osobie należącej do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacji wobec matki.

c) Dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że fakt pozostawania w związku małżeńskim i brak legitymowania się przez małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co doprowadziło do niekorzystnego dla Strony rozstrzygnięcia.

2. Naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Wskazując na powyższe zarzuty, sformułowano żądanie uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej w całości.

Na poparcie skargi podniesiono, że w przypadku skarżącej fakt niepodejmowania zatrudnienia - który na równi z rezygnacją z zatrudnienia uprawnia na mocy art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne był spowodowany koniecznością opieki nad matką. Ponadto organy pobieżnie i w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy oceniły zgromadzony materiał dowodowy w aspekcie sprawowanej przez opieki nad matką. Co ważne, czego organy nie wzięły pod uwagę, skarżąca całodobowo jest w pełnej gotowości pomocy matce. Organ II instancji nie kwestionuje opieki nad matką jednakże lakonicznie podnosi, że zakres jej nie uprawnia do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Tym samym w okolicznościach przedmiotowej sprawy związek bezpośredni (czasowy i co do motywów) między niepodejmowaniem zatrudnienia celem sprawowania osobistej opieki zachodzi. Po pierwsze, skarżąca z uwagi na zły stan zdrowia matki nie ma możliwości aktywności zawodowej. Ponadto skarżąca opiekuje się również schorowanym ojcem. Warunku "stałej" i "ciągłej" opieki nie należy jednak rozumieć jako wykonywanej "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością, a więc koniecznością wykonywania takich, a nie innych czynności warunkujących jej egzystowanie w warunkach godności człowieka.

Osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej. Warunek całodobowej opieki jest bowiem związany w sposób konieczny z osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji, a więc z takimi osobami. u których występuje naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację (art. 4 ust 4 ustawy z 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych). Opiekę wypełnia nad osobą niepełnosprawną skarżąca, a w opiece nad osobą niepełnosprawną nikt jej nie pomaga. "Punkt ciężkości" w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a nie w samej opiece nad nim (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 22 sierpnia 2019 r. II SA/Rz 637/19). Organ sam wymienia szeroki zakres opieki, jednakże zdaniem organu - co pozostaje w sprzeczności z zasadami logiki i doświadczeniem życiowym - podejmowane czynności pielęgnacyjne są niewystarczające.

Skarżąca należy również do kategorii osób, które mogą ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych przewiduje bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (czyli innym niż matka lub ojciec wymienieni w punkcie 1 tego przepisu), na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Taką wykładnię tego przepisu potwierdza treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 (Dz.U. Nr 138. poz. 872), w którym orzeczono, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i jego woli. W aktach sprawy znajduje się dokumentacja medyczna dotycząca leczenia ojca skarżącej, z której wynika, że z uwagi na stan zdrowia i wiek nie ma możliwości sprawowania opieki nad żoną. W świetle orzecznictwa sam fakt pozostawania osoby wymagające] opieki w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, nie eliminuje innych osób bliskich w prawie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Dalej w skardze zarzucono, że organy dokonały sprzecznych ustaleń faktycznych. Ustalenia organu drugiej instancji również są wewnętrznie sprzeczne - z jednej strony organ wymienia szeroki zakres opieki - nie kwestionując jej co do zasady, z drugiej podnosi, że wykonywane przez skarżącego czynności opiekuńcze mają jedynie charakter pomocniczy, co powoduje, że decyzja nie może się ostać. Organ winny był podjąć próbę zinterpretowania przepisu ustawy odwołując się do aksjologicznej racjonalności ustawodawcy oraz kierując się systemowymi, celowościowymi bądź funkcjonalnymi regułami wykładni prawa.

W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; poniżej przywoływanej jako: "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka

w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).

Rozpoznając skargę w ramach kryteriów określonych powyższymi przepisami, Sąd uznał, że nie jest ona zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza norm prawa procesowego ani materialnego.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111; poniżej przywoływana jako "ustawa" lub "u.ś.r."). Stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei unormowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) wprowadza przesłanki negatywne po stronie osoby wymagającej opieki, których zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z literalnego brzmienia tego bowiem przepisu wynika, że jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje.

Sąd podziela tę aktualną linię orzecznictwa, która aprobuje zawężającą wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. , w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem z znacznym stopniu niepełnosprawności. W sytuacji pozostawania osoby podlegającej opiece w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie, która znajduje się w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, która nawet faktycznie - w miejsce tego współmałżonka - sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną, rezygnując tym samym z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Stanowisko takie, jako odpowiadające literalnemu brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., znajduje potwierdzenie w aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z dnia z dnia 9 lutego 2021 r. I OSK 2390/20, Naczelny Sąd Administracyjny sformułował tezę, że z literalnego brzmienia przywołanego wyżej unormowania wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Ustawodawca wyszedł z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Zatem brak podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce na niepełnosprawnego ojca, który pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jedyny wyjątek w tym zakresie w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy dotyczy więc sytuacji, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wiąże się z sytuacją braku możliwości dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność. Wyraźne wskazanie przez ustawodawcę, że tylko w sytuacji legitymowania się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie zostaje wyłączone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku, stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z przepisu art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. z 2020 r. poz. 1359 z późn. zm.) wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są bowiem wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej.

Wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena, czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego

z uwagi na stan zdrowia, rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ, ani Sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy. (Vide wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2022 r. sygn. I OSK 1232/21, z dnia 4 marca 2022 r. I OSK 1657/21, z dnia 24 lutego 2021 r., sygn. I OSK 2391/20). Przedstawiona wykładnia przepisów u.ś.r. nie jest sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa. Zasady tej nie można rozumieć jako nakaz identycznego traktowania wszystkich osób, zobligowanych do alimentacji. Więź istniejąca pomiędzy małżonkami ma bowiem zupełnie inny wymiar od powiązań rodzinnych występujących pomiędzy krewnymi (por. wyrok NSA z 11 sierpnia 2020 r., sygn. I OSK 599/20,).

Zaprezentowane stanowisko w zakresie wykładni komentowanej normy prawnej Sąd w składzie orzekającym podziela w pełni w rozpatrywanej sprawie.

Już z tych zatem racji w przedmiotowej sprawie zachodzi brak podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej córce na niepełnosprawną matkę w sytuacji, gdy pozostaje ona w związku małżeńskim, a jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Faktyczne sprawowanie opieki na osobą w znacznym stopniu niepełnosprawną nie jest w tym wypadku wystarczającą przesłanką do przyznania świadczenia w świetle powołanych wyżej przepisów prawa.

Gdyby nawet nie podzielić takiej wykładni literalnej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) oraz oprzeć się na celowościowej w związku z regułą art. 17 ust. 1 u.ś.r., to ustalone przez organy obu instancji okoliczności faktyczne występujące w przedmiotowej sprawie nie uzasadniają zaspokojenia żądania strony skarżącej. W tej materii organ odwoławczy dokonał niewadliwej oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy.

Trzeba zatem podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje zatem osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą i która spełnia przesłanki wskazane w cytowanym przepisie. Świadczenie pielęgnacyjne, jako forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w na tyle dużym - a wynikającym ze stopnia oraz charakteru niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie lub kontynuację zatrudnienia. Przy czym przez rezygnację z zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Jakkolwiek ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje sprawowania opieki, to jednakże z brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że opieka, o której tamże mowa, winna być stała (ciągła) i długoterminowa.

Z brzmienia przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że sam fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym, tudzież o niezdolności do samodzielnej egzystencji, nie jest wystarczający do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro zaś z komentowanego przepisu wnosić trzeba, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności, to świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest zatem przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu, jak słusznie zauważyło Kolegium. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy więc stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11,). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16).

Nie zawsze również ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W prezentowanym świetle, jedną z przesłanek uprawniających danego wnioskodawcę do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobiście świadczona przez niego opieka nad osobą niepełnosprawną, przy czym taka opieka w sposób oczywisty winna stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Oznacza to, że bezsprzecznie musi zachodzić bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem go a sprawowaną opieką.

Zdaniem Sądu organ, na podstawie wyczerpującego, kompletnego materiału dowodowego i przy niewadliwym ustaleniu stanu faktycznego sprawy, wyprowadził trafne wnioski, że taki związek przyczynowo-skutkowy w niniejszej sprawie nie zachodzi a sprawowana przez skarżącą opieka nie ma takiego charakteru, która by uniemożliwiała zatrudnienie. Z prawidłowo przeprowadzonych czynności procesowych o charakterze dowodowym wynika, że matka skarżącej mimo złego stanu zdrowia, czego organy nie kwestionują, nie jest osobą obłożnie chorą skoro jest w stanie sama spożywać bez pomocy przygotowane posiłki oraz zażyć lekarstwa, korzystać z łazienki. Z akt nie wynika by wymagała karmienia, pojenia. Nie wymaga pielęgnacji odleżyn, wymaga pomocy tylko przy porannej i wieczornej toalecie, przygotowywaniu posiłków oraz leków, zrobieniu zakupów, sprzątaniu, praniu oraz poruszaniu się oraz organizacji i asysty przy wizytach lekarskich.

W ocenie Sądu, na podstawie dokonanych ustaleń podczas wywiadu środowiskowego, organ słusznie przyjął, że rozmiar obowiązków skarżącej związanych z opieką nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia, przynajmniej w częściowym wymiarze czasu pracy. Takie czynności jak przygotowywanie posiłków, dawkowanie leków, pomoc przy kąpieli, czy także umawianie i towarzyszenie podczas wizyt lekarskich, załatwianiu spraw urzędowych etc. nie mogą być uznane za czynności wymagającej pełnej dyspozycyjności skarżącej. Nie absorbują one na tyle by należało zapewnić podopiecznej ciągłej (całodziennej) obecności czy też nieustającego nadzoru ze strony skarżącej. Czynności te mogą być wykonane z pewnym wyprzedzeniem czasowym lub też stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego i nie mogą usprawiedliwiać skarżącej w powstrzymywaniu się (niepodejmowaniu czy rezygnacji) wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i wiązania braku aktywności zawodowej z koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy natomiast stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną stoi na przeszkodzie podjęciu pracy zarobkowej i to w jakimkolwiek wymiarze. Taka sytuacja w rozpatrywanej sprawie nie występuje. Trafnie zatem organ odwoławczy uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej a sprawowaniem przez nią opieki nad matką. Potwierdzeniem tego jest okoliczność, słusznie podkreślana przez organy, że w okresie choroby matki, skarżąca prowadziła własną działalność gospodarczą w miejscu wspólnego zamieszkania z rodzicami.

Z ustaleń organu wynika, czemu w skardze nie zaprzeczono, że część z tych czynności opiekuńczych może wykonywać małżonek (ojciec skarżącej), gdyż mimo wieku 82 lat oraz szczegółowo ustalonego stanu zdrowia może wykonywać niektóre czynności opiekuńcze, jak np. pomóc małżonce w poruszaniu się po mieszkaniu. Lektura akt administracyjnych nie wykazuje by nie był zdolny do sprawowania jakiekolwiek pomocy oraz udzielania wsparcia swej małżonce.

W rozpatrywanej sprawie nie można zatem mówić o sprawowaniu stałej i ciągłej opieki, która uniemożliwia podjęcie lub wymusza rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Zakres i częstotliwość czynności podejmowanych przez skarżącą świadczy o braku spełnienia ustawowych przesłanek przyznania przedmiotowego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w sposób wyczerpujący i przekonujący , zgodnie z regułami swobodnej oceny dowodów z art. 80 k.p.a., po dokonaniu niewadliwych, wyczerpujących ustaleń zgodnie z reżimem art. 7 i 77 k.p.a., czemu dało wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, odniosło się do zarzutów odwołania, a Sąd zaprezentowane stanowisko organu i jego argumentację w całości podziela. W powyższym świetle należy zaaprobować stanowisko Kolegium, że zachodzi brak bezpośredniego związku przyczynowego między rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną opieką. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza możliwość podjęcia jakiekolwiek pracy zarobkowej, w jakimkolwiek wymiarze. Taka zaś sytuacja w ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie zaistniała.

W tym stanie rzeczy Sąd skargę oddalił na mocy art. 151 p.p.s.a.