Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 814/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono postanowienie II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit a, art. 135, art. 200
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 70 pa 8, art. 306c
journal: Dz.U. 2017 poz 201
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Inga Gołowska (spr.) Sędziowie: WSA Stanisław Grzeszek WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 listopada 2017r. sprawy ze skargi C. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 29 maja 2017r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej 697,00 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych,00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

I.

Zaskarżonym postanowieniem z 29 maja 2017r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu zażalenia C. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K. na postanowienie Prezydenta Miasta K. z 24 lutego 2017r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania Spółce zaświadczenia, działając na podstawie art. 233§1 pkt 1 w zw z art. 239 ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U z 2017r. poz. 201 ze zm. dalej-O.p.)-utrzymało postanowienie organu I instancji.

Postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Wnioskiem z 17 lutego 2017r. Spółka C. zwróciła się do Prezydenta Miasta K. o wydanie zaświadczenia potwierdzającego, że w całości wygasły-z uwagi na przedawnienie- należności podatkowe z odsetkami objęte tytułami wykonawczymi nr [...], [...], [...] z 5 grudnia 2001r. zabezpieczone hipotekami przymusowymi na nieruchomości Spółki. Uzasadniając wniosek, Spółka podniosła, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 8 października 2013r. sygn. akt: SK 40/12 orzekł o niezgodności art. 70§6 O.p. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 września 2014r. sygn. akt: I FSK 317/14 zaznaczył, że art. 70§8 O.p. nie może stanowić materialnoprawnej przesłanki wydania decyzji gdyż godziłoby to w art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji. Organ powinien zatem dokonać stosownych zapisów w księgach rachunkowych.

Organ I instancji odmówił wydania zaświadczenia

W wyniku rozpoznania zażalenia organ odwoławczy podniósł-powołując się na treść art. 70§8 O.p., iż zobowiązania podatkowe Spółki są zabezpieczone hipoteką zatem nie ulegają przedawnieniu zatem wydanie zaświadczenia o wnioskowanej treści było niemożliwe.

II.

Spółka zaskarżyła powyższe postanowienie w całości zarzucając naruszenie:

-art.233§1 pkt 1 i §3 w zw z art. 239 w zw z art. 306c O.p. poprzez odmowę uchylenia i utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o treści żądanej przez wnioskodawcę i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji, pomimo braku przesłanek uzasadniających taką odmowę przez organ I instancji,

-art. 233§1 pkt 1 i §3 w zw z art. 239 w zw z art. 306a§1, §2 pkt 2 i §3 O.p. poprzez odmowę uchylenia i utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o treści żądanej przez wnioskodawcę pomimo faktu, że spełnione zostały przesłanki do wydania takiego zaświadczenia-wnioskodawca wykazał interes prawny w uzyskaniu zaświadczenia a okoliczność, która miała zostać potwierdzona wynika wprost z posiadanych przez organ dokumentów oraz ze zdarzeń zachodzących z mocy ustawy,

-art. 70§8 O.p. w zw z art. 8 ust. 2 i art. 190 ust. 1 Konstytucji RP poprzez zastosowanie w niniejszej sprawie art. 70§8 O.p., który jest oczywiście niezgodny z przepisami Konstytucji RP i o którego oczywistej niekonstytucyjności wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 8 października 2013r. sygn. akt: SK 40/12.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia jak również postanowienia organu I instancji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od organu na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania sądowego w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Uzasadniając skargę jej autor wskazał (odwołując się do treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013r. sygn. akt: SK 40/12), że art. 70§8 O.p. jako niekonstytucyjny nie może znaleźć zastosowania w sprawie a zatem należności zabezpieczone hipotekami nr [...] i [...] na nieruchomości objętej KW nr [...] uległy przedawnieniu ponad 10 lat temu z upływem 31 grudni 2006r. Organ rozpoznając wniosek o wydanie zaświadczenia o wygaśnięciu przedmiotowych należności z odsetkami, mógł ustalić okoliczności, których potwierdzenia domaga się wnioskodawca bowiem zaistniały z mocy prawa z uwagi na upływ czasu. Organ powinien też z urzędu dokonać sprostowania treści zapisów i dostosować je do stanu faktycznego i prawnego wynikającego z przepisów a następnie wydać zaświadczenia.

Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w sprawie.

III.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Stosownie do art. 3§1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U z 2017r. poz. 1369 ze zm. dalej-p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przepis art. 3§2 pkt 3 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu.

W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134§1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd, podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145§1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145§1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145§1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145§1 pkt. 2 p.p.s.a.).

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Poddanym kontroli Sądu w niniejszej sprawie postanowieniem z 29 maja 2017r. organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie Prezydenta Miasta K. odmawiające wydania stronie skarżacej zaświadczenia.

Na wstępie wskazać należy, że art. 70§8 O.p. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003r. wprowadzono poprzez art. 1 pkt 58 ustawy z 12 września 2002r. o zmianie ustawy-Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 169, poz. 1387). Zgodnie z zawartą w art. 20§1 tej ustawy regulacją intertemporalną do przedawnienia zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z zastrzeżeniem §2. Wspomniany §2 stanowi natomiast, że jeżeli dotychczasowe przepisy określają korzystniejsze dla podatnika, płatnika lub inkasenta zasady i terminy przedawnienia zobowiązań podatkowych, stosuje się przepisy obowiązujące przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy.

Podkreślania wymaga, że art. 70§6 O.p. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998r. do 31 grudnia 2002r., który stanowił, że nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki został uznany w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013r., sygn. akt: SK 40/12, za niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji.

Z kolei aktualnie obowiązujący art. 70§8 O.p, na którego nieznowelizowanie czy też nieuchylenie przez ustawodawcę powoływał się organ I instancji stanowi, że zgodnie z którym nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu.

W orzecznictwie ukształtował się pogląd, do którego Sąd orzekający się przychyla, że brzmienie obu wskazanych przepisów oraz zawarte w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego konstatacje, uzasadniają wniosek, że także - obowiązujący od 1 stycznia 2003r.-art. 70§8 O.p. nie spełnia standardów konstytucyjnych (por. wyrok NSA z 16 września 2014r., sygn. akt: I FSK 317/14, wyrok NSA z 18 lipca 2014r., sygn. akt: I FSK 1176/13, wyrok WSA w Gliwicach z 9 stycznia 2015r.sygn. akt: I SA/Gl 619/14 CBOSA). W wyroku TK z 22 maja 2007r., sygn. akt: SK 36/06 (OTK-A z 2007r., nr 6, poz. 50) wskazano, że stwierdzenie przez TK niekonstytucyjności określonej normy prawnej nie pozostaje bez znaczenia dla stosowania normy zamieszczonej w przepisie tożsamym. W takim przypadku dochodzi bowiem do obalenia domniemania konstytucyjności przepisu, który nie podlegał rozpoznaniu przed Trybunałem.

Także sądy administracyjne opowiedziały się za koniecznością przeprowadzenia prokonstytucyjnej wykładni, stosownie do zaleceń opisanych w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego (por. wyroki NSA: z 1 października 2012r.sygn. akt: II FSK 302/11, z 18 grudnia 2013r. sygn. akt: I FSK 36/13, z 16 kwietnia 2013r. sygn. akt: I FSK 787/12 CBOSA).

W konsekwencji przyjąć należy, że także na gruncie art. 70§8 O.p. ustanowienie hipoteki przymusowej, nie wyklucza przedawnienia zabezpieczonego w ten sposób zobowiązania, przy czym termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych, określonych w art. 70§1-7 O.p., a więc, o ile nie zaistniały okoliczności skutkujące zawieszeniem lub przerwaniem biegu terminu przedawnienia danego zobowiązania (por. m.in. wyrok NSA z 21 stycznia 2015r. sygn. akt: II FSK 1764/14, wyrok WSA w Krakowie z 14 stycznia 2015r. sygn. akt: I SA/Kr 1758/14 CBOSA). Komplementarnie należy dodać, że stosowanie wykładni prokonstytucyjnej obowiązuje nie tylko sądy, ale też organy administracji publicznej (por. wyrok WSA w Kielcach z 21 maja 2015r. sygn. akt: II SA/Ke 322/15 CBOSA). Komplementarnie należy dodać, że stosowanie wykładni prokonstytucyjnej obowiązuje nie tylko sądy, ale też organy administracji publicznej.

Wobec powyższego stwierdzić należy, że twierdzenie organu I instancji, zaaprobowane przez organ odwoławczy, iż przedmiotowe zaległości nie uległy przedawnieniu, gdy zabezpieczono je hipoteką, oparte wyłącznie na literalnej – a więc niezgodnej z Konstytucją-wykładni art. 70§8 O.p. stanowi naruszenie tego przepisu prawa materialnego. Organy fundamentem swojego rozumowania uczyniły bowiem wadliwe interpretowany przepis w odniesieniu do faktu w postaci zabezpieczenia hipoteką konkretnego zobowiązania podatkowego.

Postępowanie w przedmiocie wydawania zaświadczeń ma niewątpliwie charakter bardzo uproszczony. Obowiązkiem organu podatkowego, do którego skierowano stosowne żądanie jest dokonanie w pierwszej kolejności porównania treści żądania strony ze stanem rzeczy wynikającym z prowadzonych przez niego ewidencji, rejestrów lub innych danych znajdujących się w jego posiadaniu, ewentualnie przeprowadzenie szczątkowego postępowania wyjaśniającego, w tym pozyskanie informacji od innych organów (art. 306b, 306e§1 O.p.). Wydanie zaświadczenia jest czynnością materialno-techniczną i urzędowym zarazem potwierdzeniem określonych faktów lub stanu prawnego. Nie rozstrzyga ono o żadnych prawach lub obowiązkach i nie może tworzyć nowej sytuacji prawnej. Zaświadczenie nie może rozstrzygać czegokolwiek, zwłaszcza o istnieniu lub nieistnieniu obowiązku. Jest zatem wyłącznie oświadczeniem wiedzy, przejawem tego, co zawarte jest w źródłach, na których bazuje organ wydający zaświadczenie lub organy przekazujące mu informacje. Na postępowanie wyjaśniające, poprzedzające wydanie zaświadczenia lub odmowę jego wydania, składają się czynności materialno-techniczne. W ramach takiego postępowania organ bada, jakiego rodzaju źródło może zawierać żądane dane, a także czy dane te dotyczą stanu faktycznego lub stanu prawnego, którego poświadczenia żąda wnioskodawca. Nie można drogą zaświadczenia wywołać skutków kształtujących stosunki prawne, tj. przyznać albo ograniczyć, lub pozbawić uprawnienia, albo też nałożyć, zdjąć lub ograniczyć obowiązki.

Omawiana problematyka jest różnie ujmowana w orzecznictwie. Przykładowo w wyroku z 15 lutego 2012r., sygn. akt: II FSK 1533/10 wskazano, że okoliczność wygaśnięcia zobowiązania podatkowego na skutek przedawnienia nie może być przedmiotem oceny i analizy prawnej w tego rodzaju uproszczonym postępowaniu. Z kolei w wyroku z 9 października 2009r., sygn. akt: II FSK 781/08 stwierdzono, że wprawdzie organ urzędowo potwierdza jedynie stan wiedzy wynikający z dokumentacji, którą dysponuje to jednak dokumentacja ta powinna uwzględniać istniejący (aktualny) stan prawny i odpowiadać prawdzie. W takim też zakresie zaświadczenie, o którym mowa w art. 306a§1 i art. 306e§1 O.p. nie może zostać sprowadzone do "wypisu" z rejestru. O tym czy dana zaległość podatkowa obiektywnie istnieje decyduje ocena oparta o obowiązujące w tym zakresie przepisy (por. art. 21§1 pkt 1, art. 51§1, art. 59§1 pkt 1-9 oraz art. 70§1 O.p.), a nie przekonanie organu podatkowego odwołującego się do własnych zapisów rejestrów niezweryfikowanych na podstawie tych przepisów. Dla zweryfikowania poprawności rejestrów prowadzonych przez organy podatkowe oraz ich zgodności z obowiązującym "stanem prawnym" w znaczeniu podanym w art. 306§2 pkt 2 O.p. NSA za niezbędne uznał ustalenie kwestii zastosowania środka egzekucyjnego przerywającego bieg terminu przedawnienia.

W tym przypadku chodzi bowiem o wydanie zaświadczenia dotyczącego indywidualnego stanu prawnego. Zasadniczo zaświadczenie tego dotyczące może zostać wydane po uprzednim skonkretyzowaniu uprawnienia lub obowiązku w akcie administracyjnym, czy orzeczeniu sądowym.

Jednak-co należy podkreślić- nie zawsze musi być poprzedzone indywidulanym aktem prawnym (aktem woli, np. decyzją). Możliwość taka będzie zachodzić wówczas, gdy uprawnienie lub obowiązek powstały z mocy samego prawa i jednocześnie indywidualna sytuacja prawna, są na tyle jasne, że ich stwierdzenie nie wymaga przeprowadzania postępowania wyjaśniającego ponad szczątkowe ramy określone w przepisach regulujących procedurę wydawania zaświadczeń, a tym samym nie wymaga rozstrzygania deklaratoryjnym aktem prawnym. W tym przypadku nie ma mowy o rozstrzyganiu czegokolwiek, czy kształtowaniu skutków prawnych przez organ wydający zaświadczenie. Jeśli zaś regulacje prawne, z którymi związane są skutki prawne powstające ex lege, są niejasne, gdy występowanie skutków prawnych w konkretnym przypadku budzi wątpliwości, zwłaszcza, gdy co do ich nastąpienia zachodzi spór, wydawanie zaświadczenia o niezaleganiu w podatkach nie powinno mieć miejsca. W odniesieniu do powyższych uwag Sąd aprobuje więc stanowisko wyrażone w doktrynie przez Z.R. Kmiecika (Z. R. Kmiecik, Instytucja zaświadczenia w prawie administracyjnym, Lublin 2002, s. 37-38).

W tej konwencji wypowiada się także orzecznictwo sądowe na gruncie możliwości wydania zaświadczenia potwierdzającego wydanie "milczącej" interpretacji przepisów prawa-uznając to za dopuszczalne (wyrok WSA w Krakowie z 9 lutego 2011r. sygn. akt: III SA/Kr 766/10, wyrok WSA w Warszawie z 26 lutego 2007r. sygn. akt: III SA/Wa 4285/06), z zastrzeżeniem, że nie obejmie to sytuacji, gdy kwestia istnienia tego rodzaju interpretacji pozostaje niejednoznaczna, a więc gdy z danych jakimi dysponuje organ nie wynika jasno przedmiotowa okoliczność, np. sporne pozostaje zachowanie przez organ terminu do wydania interpretacji (por. wyrok NSA z 22 kwietnia 2011r. sygn. akt: II FSK 2093/09, wyrok NSA z 21 marca 2014r. sygn. akt: II FSK 926/12, wyrok WSA w Poznaniu z 22 lipca 2009r. sygn. akt: I SA/Po 453/09).

Biorąc powyższe pod uwagę, należy sformułować wskazanie wobec organu co do dalszego postępowania, że jeśli przy uwzględnieniu prawidłowej wykładni art. 70§8 O.p. oraz przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, kwestia przedawnienia zobowiązania podatkowego, którego dotyczy sprawa nie będzie budziła wątpliwości, to organ może uwzględnić żądanie strony co do wydania zaświadczenia potwierdzającego brak zaległości podatkowych. Nadmienić warto, że zaświadczenie o wygaśnięciu zobowiązania podatkowego stanowi rodzaj zaświadczenia o niezaleganiu w podatkach (por. wyrok WSA w Gliwicach z 7 września 2009r., sygn. akt: III SA/Gl 370/09). Jeśli zaś te wątpliwości w dalszym ciągu wystąpią, prawidłowe będzie odmowne załatwienie wniosku w zakresie dotyczącym braku zaległości podatkowych.

Z tego względu, zachodzi konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji w oparciu o art. 145§1 pkt 1 lit. a w związku z art.135 p.p.s.a. aby umożliwić organowi zajęcie stanowiska co do wniosku o wydanie zaświadczenia, już w oparciu o prawidłową wykładnię art. 70§8 O.p.

W postępowaniu ponownym organ, związany przedstawionym powyżej stanowiskiem sądu, zobligowany będzie odrzucić argument o braku przedawnienia zobowiązania podatkowego oparty wyłącznie na zabezpieczeniu zobowiązania hipoteką. Konieczne stanie się zatem rozważenie, czy fakty albo stan prawny, wynikające z prowadzonych ewidencji, rejestrów lub innych danych znajdujących się w posiadaniu organów pozwalają na wydanie zaświadczenia o braku zaległości podatkowych.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200, art. 205§2, art. 209 p.p.s.a., zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 697,00zł, obejmującą uiszczony wpis sądowy od skargi (200,00 zł), opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17,00 zł) oraz koszty zastępstwa procesowego (480,00 zł) określone w § 14 ust.1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2016r., poz. 1668).