Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 695/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2011-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 24 par. 1 pkt 5 w zw z art. 52 pkt 1
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity
article: art. 107 par. 3, art. 7, art. 77 par. 1, art. 64 par 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 41a ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity
article: art. 37 ust 2
journal: Dz.U. 2007 nr 59 poz 404
law: Ustawa z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 695/11 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 listopada 2011 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz (spr.), Sędzia: WSA Piotr Głowacki, Sędzia: WSA Ewa Michna, Protokolant: Sylwia Piwowarska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2011 r., sprawy ze skargi M.L., na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, z dnia 17 marca 2011 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników -uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję-


UZASADNIENIE

Dnia 13 stycznia 2011 r. M.L. złożył wniosek o umorzenie składek na ubezpieczenie wypadkowe i macierzyńskie w kwocie 52 zł oraz składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe w wysokości 123 zł. Wnioskodawca zarzucił, że zaległości powstały w wyniku opieszałości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i wyjaśnił, że nie ma ich z czego zapłacić.

Pismem z dnia 14 stycznia 2011 r., doręczonym skutecznie wnioskodawcy dnia 20 stycznia 2011 r., Kierownik Placówki Terenowej KRUS zwrócił się do wnioskodawcy o złożenie zaświadczeń o otrzymanej pomocy de minimis bądź oświadczenia o nieotrzymaniu takiej pomocy, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania.

Pismem z dnia 4 lutego 2011 r. Kierownik Placówki Terenowej KRUS poinformował wnioskodawcę, że w związku z nieuzupełnieniem przez niego wniosku o umorzenie należności zgodnie z opisanym powyżej wezwaniem, wniosek ten pozostawia się bez rozpoznania. Stronę pouczono przy tym o przysługującym jej prawie do złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

Dnia 8 lutego 2011 do organu wpłynęło pismo wnioskodawcy złożone dnia 3 lutego 2011 r., w którym podniósł on, że nie posiada żadnego zadłużenia względem KRUS, gdyż własne składki regulował na bieżąco, a jego żona pobiera emeryturę z ZUS, dlatego nie ma podstaw, aby naliczane były względem niej składki na KRUS. Jego zdaniem KRUS jest niezgodne z Konstytucją.

Następnie, decyzją z dnia 4 lutego 2011 r. znak [...] Prezes KRUS, działając na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008r., nr 50, poz.291, ze zm.) oraz rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1535/2007 z dnia 20 grudnia 2007r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej, odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, tj. ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie w kwocie 52,00 zł za okres 2 kw. 2010 r.

W uzasadnieniu stwierdzono, że ubezpieczeniu społecznemu rolników podlegał wnioskodawca w okresie od 1 stycznia 1983 r. do chwili obecnej oraz jego żona w okresie od 28 stycznia 2008 r. do 28 czerwca 2010 r., z uwagi na użytkowane gospodarstwo rolne o powierzchni 8,26 ha fizycznych ( 9,02 ha przeliczeniowych).

Następnie wyjaśniono, że zgodnie z treścią art. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, rolnik ma obowiązek terminowego opłacania składek, za wszystkie osoby ubezpieczone z tytułu pracy w danym gospodarstwie rolnym, a jeżeli działalność prowadzona jest na rachunek kilku osób, to obowiązek opłacania należności ciąży na nich solidarnie. Nieopłacanie składek w terminie powoduje naliczanie odsetek zwłokę.

Stwierdzono, że M. L. nie poparł swojego wniosku żadnymi dokumentami, jak również nie przedstawił zdarzeń losowych mających wpływ na pogorszenie jego sytuacji materialnej.

Zapewniono następnie, że w celu ustosunkowania się do argumentów wnioskodawcy, przeprowadzono postępowanie wyjaśniające, obejmujące analizę akt i umożliwiono wnioskodawcy zapoznanie się z materiałem zgromadzonym w sprawie oraz wypowiedzenie się co do niego. Wnioskodawca po zapoznaniu się z aktami sprawy nie wniósł żadnych zastrzeżeń.

W dalszej kolejności wyjaśniono, że zgodnie z art. 41 a ust 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, Prezes KRUS lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszu emerytalno- rentowego i składkowego może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub części.

Następnie stwierdzono, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż w toku postępowania ustalono, iż nie zachodzą przesłanki pozwalające na podjęcie decyzji o umorzeniu należności. Przedstawione argumenty nie zostały poparte żadnymi dokumentami, dodatkowym źródłem dochodu wnioskodawcy jest emerytura pobierana z ZUS przez jego małżonkę.

Dnia 1 marca 2011 r. wnioskodawca złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym powtórzył argumenty zawarte w piśmie z dnia 3 lutego 2011 r., nie zgadzając się z tym, że ciąży na nim jakiekolwiek zadłużenie i dołączając adekwatne dowody wpłaty.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia 17 marca 2011 r. znak [...]Prezes KRUS postanowił utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdzono, że wnioskodawca posiada gospodarstwo rolne średniej wielkości o dobrej klasie gruntów, które powinno zapewnić godziwe utrzymanie rodziny, a dodatkowym źródłem utrzymania rodziny jest emerytura jego małżonki. Następnie przytoczono brzmienie art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i stwierdzono, że skoro wnioskodawca nie przedstawił żadnych nowych okoliczności, utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższa decyzja została zaskarżona przez M. L. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w dniu 8 kwietnia 2011 r. W skardze podniesiono argumenty zawarte w piśmie z dnia 3 lutego 2011 r. oraz we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Organ wniósł w odpowiedzi o oddalenie skargi. Zauważono, że skarga nie zarzuca naruszenia jakichkolwiek przepisów prawa procesowego czy materialnego, a apelacja skarżącego od wyroku Sądu Okręgowego Wydział VIII Ubezpieczeń Społecznych została odrzucona, skutkiem czego decyzja o zapłacie składek za 2 kw. 2010 r. z dnia 17 sierpnia 2010 r. jest prawomocna. Stwierdzono, że decyzja w sprawie umorzenia składek ma charakter uznaniowy, a organ zbadał sytuację majątkową zobowiązanego oraz funduszy KRUS, nie przekraczając granic swobodnego uznania. Zaznaczono, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność.

W piśmie z dnia 13 maja 2011 r. skarżący ponownie stwierdził, że nie posiada żadnego zadłużenia względem KRUS i nie zwracał się o jego umorzenie. Zarzucił też, że nie jest prawdą, iż apelacja została odrzucona. Wyjaśnił też, że dnia 22 kwietnia 2010 r. poinformował KRUS o tym, że rezygnuje z objęcia żony ubezpieczeniem społecznym rolników, gdyż ta będzie otrzymywać emeryturę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W odpowiedzi na zarządzenie sędziego z dnia 22 czerwca 2011 r. wzywające do sprecyzowania, czy opisane powyżej pismo stanowi cofnięcie skargi, skarżący w piśmie z dnia 5 sierpnia 2011 r. oświadczył, że podtrzymuje żądanie uchylenia zaskarżonej decyzji. W kolejno złożonym piśmie z dnia 10 października 2011 r. skarżący sprecyzował, że wnosi o umorzenie zaległości, powstaniem których obarczył Sąd Okręgowy w K. oraz organy rentowe. Zarzucił, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwlekał z wydaniem decyzji o przyznaniu jego żonie emerytury, a jej obowiązek składkowy względem KRUS wygasł w dniu 25 kwietnia 2010 r. wobec wypowiedzenia przez niego umowy, mocą której jego żona objęta była ubezpieczeniem.

W odpowiedzi na wezwanie Sądu, organ przedłożył kopię wyroku Sądu Apelacyjnego w K. III Wydziału Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 czerwca 2011 r., sygn. akt[...], oddalającego apelację M. L. od wyroku Sądu Okręgowego w K. Wydział VIII Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 grudnia 2010 r. sygn. akt[...]. Na skutek tego wyroku decyzja KRUS z dnia 17 sierpnia 2010 r. ustalająca ustanie ubezpieczenia społecznego rolników względem M. L. z dniem następującym po dniu wydania decyzji przyznającej świadczenie emerytalne, tj. z dniem 23 czerwca 2010 r. stała się ostateczna. Przedłożono też kopię postanowienia Sądu Apelacyjnego w K. III Wydziału Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 sierpnia 2011 r. sygn. akt III[...], odrzucające skargę kasacyjną od opisanego powyżej wyroku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż te, które zostały podane w skardze.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu § 1 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. nr 163, poz. 1016).

Art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) stanowi, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tejże ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności orzeczenia.

Dodatkowo należy podnieść, że zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze.

W niniejszej sprawie przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Prezesa KRUS w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Skarżący domagając się uchylenia tej decyzji, zarówno w skardze, jak i w kolejnych pismach procesowych zawarł jednak argumentację, z której wynika, że kwestionuje on nie tyle odmowę umorzenia należności składkowych lecz stan zadłużenia. Zdaniem skarżącego nie posiada on żadnych zaległości składkowych, a obowiązek składkowy względem jego żony wygasł dnia 22 kwietnia 2010 r., a nie jak twierdzi organ 26 kwietnia 2010 r. Zasadność obowiązku opłacania składek ubezpieczeniowych za ten właśnie okres stała się przedmiotem sporu między stronami. W tym miejscu należy podkreślić, że rozsądzenie tego sporu nie jest rolą sądu administracyjnego, gdyż weryfikacja wydanej w tym zakresie decyzji leży we właściwości sądu powszechnego. Adekwatne orzeczenie zapadło, gdyż Sąd Apelacyjny w K. III Wydział Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w opisanym powyżej wyroku z dnia 14 czerwca 2011 r., sygn. akt [...]ostatecznie potwierdził zasadność spornego obowiązku składkowego. W takiej sytuacji, argumenty skarżącego świadczące jego zdaniem o niezasadności tego obowiązku, nie mogą tego obowiązku podważyć. Należy jeszcze raz podkreślić, że przedmiotem niniejszej sprawy nie jest kwestia zasadności obowiązku uiszczenia składek, ale prawidłowość decyzji odmawiającej umorzenia tych składek.

Pomimo jednak, że argumenty skarżącego nie były zasadne, Sąd dopatrzył się takich naruszeń prawa, których organ dopuścił się podczas wydawania zaskarżonej decyzji, że konieczne stało się wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji w przedmiocie umorzenia składek.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że umorzenie składek ubezpieczeniowych, którego domagał się wnioskodawca stanowi rodzaj pomocy de minimis, której limity i zasady udzielania zostały uregulowane nie tylko w ustawodawstwie krajowym, ale również w przepisach prawa europejskiego, tj. w rozporządzeniu Komisji (WE) Nr 1535/2007 z dnia 20 grudnia 2007r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej (Dz. Urz. UE L 07.337.35). Wobec tego umarzanie należności składkowych podlega ustawie z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2007 r. nr 59, poz. 404 ze zm.). Art. 37 ust. 2 tej ustawy stanowi z kolei, że podmiot ubiegający się o pomoc de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie jest zobowiązany do przedstawienia podmiotowi udzielającemu pomocy, wraz z wnioskiem o udzielenie pomocy:

1) wszystkich zaświadczeń o pomocy de minimis w rolnictwie, jakie otrzymał w roku, w którym ubiega się o pomoc, oraz w ciągu 2 poprzedzających go lat obrotowych, albo oświadczenia o wielkości pomocy de minimis w rolnictwie otrzymanej w tym okresie, albo oświadczenia o nieotrzymaniu takiej pomocy w tym okresie;

2) wszystkich zaświadczeń o pomocy de minimis w rybołówstwie, jakie otrzymał w roku, w którym ubiega się o pomoc, oraz w ciągu 2 poprzedzających go lat, albo oświadczenia o wielkości pomocy de minimis w rybołówstwie otrzymanej w tym okresie, albo oświadczenia o nieotrzymaniu takiej pomocy w tym okresie;

3) informacji niezbędnych do udzielenia pomocy de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie, dotyczących w szczególności wnioskodawcy i prowadzonej przez niego działalności gospodarczej oraz wielkości i przeznaczenia pomocy publicznej otrzymanej w odniesieniu do tych samych kosztów kwalifikujących się do objęcia pomocą, na pokrycie których ma być przeznaczona pomoc de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie.

Wobec tego, że złożony przez M. L. wniosek o umorzenie zaległości składkowych nie zawierał wymaganych dokumentów, organ był zobowiązany, na zasadzie art. 64 § 2 k.p.a., mającego zastosowanie w niniejszej sprawie w oparciu o treść art. 52 pkt 1 z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. nr 50, poz. 291 z późn. zm.) w zw. z art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wezwać wnioskodawcę do usunięcia braków w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania, jego wniosek nie czynił bowiem zadość opisanym powyżej wymaganiom, ustalonym w art. 37 ust. 2 ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej. Adekwatne wezwanie z dnia 14 stycznia 2011 r. zostało do wnioskodawcy wystosowane i jak wynika z potwierdzenia odbioru, zostało mu skutecznie doręczone w dniu 20 stycznia 2011 r. Wnioskodawca nigdy stosownych oświadczeń nie złożył, wobec czego, zgodnie z rygorem przewidzianym w art. 64§2 k.p.a. jego wniosek powinien pozostać bez rozpoznania, o czym organ poinformował wnioskodawcę w piśmie z dnia 4 lutego 2011 r. Następnie jednak z niezrozumiałych przyczyn postanowił rozpatrzyć merytorycznie nieuzupełniony wniosek, wydając decyzje w przedmiocie umorzenia. Oczywiście pozostawienie przedmiotowego wniosku bez rozpoznania nie przekreślało raz na zawsze możliwości umorzenia zaległości składkowych, merytoryczne rozpoznanie sprawy było jednakże dopuszczalne wyłącznie w sytuacji, gdyby do organu wpłynął kompletny wniosek, to natomiast w sprawie nigdy nie nastąpiło. Stąd wydanie decyzji nastąpiło w niniejszej sprawie z naruszeniem art. 64§2 k.p.a.

Skoro do wydania decyzji jednak doszło, tutejszy Sąd pragnie wskazać także inne wady i braki tych rozstrzygnięć, które zostały przez niego dostrzeżone.

Zasadność wniosku o umorzenie należności składkowych w ramach ubezpieczenia społecznego rolników musi być rozpatrywana przez pryzmat art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. nr 50, poz. 291 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem Prezes Kasy (lub upoważniony przez niego pracownik Kasy), w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Przy czym zgodnie z art. 6 pkt 13b za należności z tytułu składek na ubezpieczenie uznaje się nie tylko składki ale i należne od nich odsetki oraz koszty upomnienia.

Z treści przytoczonego art. 41a ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie należności składkowych został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07, LEX nr 471116).

W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym wyżej zakresie stwierdził, że narusza ona przepisy postępowania, jak również przepisy prawa materialnego w sposób powodujący konieczność wyeliminowania jej z porządku prawnego.

W pierwszym rzędzie należy zauważyć, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Prezesa KRUS z dnia 4 lutego 2011 r. zawierają istotne braki uzasadnienia prawnego, natomiast zarysowany w uzasadnieniu stan faktyczny został wadliwie skonstruowany. Zgodnie z brzmieniem art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, uzasadnienie prawne zaś zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Zgodnie z zasadami prawidłowo prowadzonego postępowania administracyjnego decyzja powinna wskazywać ustalony przez organ administracyjny stan faktyczny, określać przesłanki zastosowania tej, a nie innej kwalifikacji prawnej i ustalać, jakie okoliczności stanu faktycznego odpowiadają którym z fragmentów normy prawnej zastosowanej w sprawie (wyrok NSA z dnia 18 maja 2000 r., V SA 2762/99, niepubl.). Przytoczenie przepisów prawa to również wskazanie ich treści i relacji do stanu faktycznego sprawy (wyrok NSA z dnia 8 listopada 2000 r., sygn. akt III SA 760/99, niepubl.). Sporządzenie prawidłowego uzasadnienia prawnego jest szczególnie istotne w przypadku decyzji o charakterze uznaniowym, takich jak decyzja będąca przedmiotem niniejszego postępowania, gdyż z uzasadnienia tego powinno nadto wynikać, dlaczego organ podjął decyzję w danym kształcie i czy nie przekroczył granic uznania, nadając mu tym samym cechy dowolności. Prawidłowe uzasadnienie prawne umożliwia dokonanie kontroli prawidłowości decyzji i tłumaczy stronie jej przesłanki.

Tymczasem uzasadnienia obydwu decyzji Prezesa KRUS nie wypełniają żadnego z wyżej wskazanych wymogów.

Analiza wskazanego przepisu prowadzi do wniosku, że w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem strony o umorzenie należności z tytułu składek organ ma obowiązek badania czy za umorzeniem przemawia ważny interes strony oraz jakie są możliwości płatnicze wnioskodawcy. Ponadto organ przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie umorzenia winien wyważyć pomiędzy ważnym interesem zobowiązanego oraz stanem finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego. Wobec powyższego organ, badając stan faktyczny sprawy, ma obowiązek dokonać przede wszystkim analizy sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej wnioskodawcy, a dokonane w tym zakresie ustalenia zawrzeć w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia. Kwestia umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie nie może być zatem w żadnym przypadku rozpatrywana w oderwaniu od aktualnej sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy. Nie można jej rozpatrywać bez wnikliwej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, a więc wszelkich danych, które obrazują sytuację życiową osoby wnioskującej o umorzenie należności składkowych. Dane te obejmują przede wszystkim informacje dotyczące stanu majątkowego strony (w tym jej bieżących, a nie przyszłych, czy poprzednich możliwości płatniczych), jej sytuacji rodzinnej, stanu zdrowia, źródła uzyskiwanych dochodów, realnych możliwości podjęcia lub zmiany zatrudnienia, czy uzyskiwania dochodów z dodatkowych źródeł, a także skutków, jakie dla jednostki może spowodować konieczność natychmiastowej zapłaty zaległości objętej wnioskiem o umorzenie. Ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację materialną ubezpieczonego istnieje bowiem wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty składek i możliwościami egzystencyjnymi zobowiązanego istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawnych potrzeb życiowych.

Analiza uzasadnień zapadłych w niniejszej sprawie uzasadnień prowadzi tymczasem do wniosku, że organ de facto w ogóle nie ustalił stanu faktycznego. Stwierdzono wyłącznie, że wnioskodawca jest właścicielem gospodarstwa rolnego, które powinno w opinii organu przynosić dochód, a jego małżonka otrzymuje świadczenie emerytalne. Organ nie podjął jednak próby ustalenia wysokości dochodu uzyskiwanego z gospodarstwa, choćby szacunkowo, zaniechał też ustalenia wysokości emerytury pobieranej przez żonę wnioskodawcy. Zupełnie poza sferą zainteresowania organu znalazły się wydatki rodziny, jej warunki bytowe, stan zdrowia i jego wpływ na możliwości osiągania dochodów. O możliwości uiszczenia zaległych składek przesądziło zatem wyłącznie ustalenie, że rodzina posiada jakieś źródło dochodu. Tym sposobem organ nie zindywidualizował sytuacji skarżącego w aspekcie istnienia jego ważnego interesu i sytuacji majątkowej, a z drugiej strony stanu finansów funduszów, do czego zobowiązuje go wskazany przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy.

Organ zaniechał też wskazania jakie w sprawie przeprowadzono dowody, które z nich zostały uznane za wiarygodne i na których się oparto przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, a którym odmówiono tego przymiotu. Prawdą jest, że wnioskodawca nie przedstawił żadnych argumentów ani dowodów ilustrujących jego sytuację majątkową. Nie usprawiedliwia to jednak całkowitej bierności, jaką zaprezentował organ w przedmiocie ustaleń faktycznych. W toku postępowania nie przeprowadzono żadnej wizytacji, mającej na celu ustalenie sytuacji rodzinnej i materialnej wnioskodawcy, nie wezwano go też o przedstawienie faktów i dowodów odnoszących się do tej sytuacji. Decyzje zapadły po wydaniu wewnętrznych opinii, opierających się wyłącznie na danych figurujących już w aktach bez względu na to, że dane te nie były wystarczające.

Przechodząc do analizy uzasadnienia decyzji w części prawnej należy zauważyć, że organ powołał art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jako podstawę materialnoprawną wydanych rozstrzygnięć, a w uzasadnieniach przytoczył jego treść. W żadnej mierze nie można jednak uznać, że tym samym dokonał prawidłowego uzasadnienia prawnego. Organowi należy zarzucić, że nie dokonał analizy ani wyjaśnienia zawartych w tym przepisie przesłanek, ani też nie odniósł ich do ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Nie wytłumaczył też, dlaczego jego zdaniem w niniejszej sprawie przesłanki umorzenia nie zostały spełnione. W konsekwencji, konstrukcja uzasadnień zapadłych w niniejszej sprawie decyzji sprowadza się do zamieszczenia szczątkowych i absolutnie niewystarczających ustaleń faktycznych, zacytowania treści przepisu i arbitralnego stwierdzenia, że zawarte w nim przesłanki nie zostały w sprawie zrealizowane. Tymczasem właściwa ocena występowania bądź braku rzeczowych przesłanek w konkretnej sprawie może być dokonana tylko po wyczerpującym zebraniu materiału dowodowego, wszechstronnym i wnikliwym jego rozważeniu oraz dokładnym wyjaśnieniem wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

W niniejszej sprawie organ nie wyjaśnił zatem w sposób wystarczający istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, czym naruszył przepisy postępowania, tj. art. 7 i 77 § 1 k.p.a., w sposób mający wpływ na wynik sprawy.

Ponadto wskazać należy, że zaskarżona decyzja narusza prawo w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania w rozumieniu art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest sensu stricto odwołaniem, jednakże wykazuje wiele podobieństw do odwołania i powinny mu towarzyszyć te same proceduralne gwarancje bezstronności, które wiążą się z postępowaniem dwuinstancyjnym (por. wyrok NSA z 20 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 472/07). Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowi bowiem środek zaskarżenia, różniący się od odwołania jedynie brakiem dewolutywności.

Tymczasem art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu zasada ta znajduje zastosowanie również przy rozpatrywaniu sprawy na skutek złożenia wniosku o jej ponowne rozpoznanie w sprawach dotyczących umorzenia należności składkowych w trybie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Kwestia wyłączenia pracownika organu administracji publicznej, orzekającego w postępowaniu z wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy była przedmiotem rozważań w orzecznictwie sądów administracyjnych i piśmiennictwie. Przeważa pogląd, że w takim postępowaniu podlega wyłączeniu zarówno pracownik organu administracji, jak również członek organu kolegialnego biorący udział w wydaniu decyzji po raz pierwszy (np. wyrok NSA z dnia 11 września 2002 r., sygn. akt V SA 2535/01, uchwała NSA z dnia 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06, wyrok WSA z dnia 18 lutego 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2749/07 oraz M. Jaśkowska, A. Wróbel "Kodeks postępowania administracyjnego". Komentarz, Warszawa 2005, s. 222). W wyroku z dnia 20 marca 2008 r. sygn. akt II GSK 472/07 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że stanowisko sformułowane w uchwale 7 sędziów NSA z 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06, stwierdzające, iż w przypadku postępowania wszczętego na wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zastosowanie znajduje art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. wyrażone w odniesieniu do samorządowego kolegium odwoławczego, ma zastosowanie także do pracownika jednoosobowego organu administracji publicznej.

Przepisy o wyłączeniu pracownika odgrywają ważną rolę i mają na celu zapewnienie stronom obiektywizmu i bezstronności przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ odwoławczy, na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 7 marca 2005 r., sygn. akt P 8/03 (OTK-A 2005/3/20). Takie gwarancje powinny być zapewnione także i stronie postępowania prowadzonego przez ten sam organ. Przez "udział w wydaniu zaskarżonej decyzji" w niższej instancji należy rozumieć w pierwszym rzędzie wydanie (podpisanie) decyzji przez pracownika, który orzekał uprzednio. Sytuacja, w której pracownik administracji publicznej bierze udział w postępowaniu w sprawie, mimo że brał w tej sprawie udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji, stanowi podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.).

Co istotne na gruncie niniejszej sprawy, przez "udział w wydaniu zaskarżonej decyzji" w niższej instancji należy rozumieć nie tylko wydanie (podpisanie) decyzji przez pracownika lecz także podejmowanie czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na wynik (rozstrzygnięcie) sprawy. Ograniczenie zakresu tego pojęcia tylko do fazy wydania decyzji w znaczeniu teoretycznym wydaje się nieuzasadnione ze względu na tę szczególną właściwość postępowania administracyjnego, w którym, w odróżnieniu od postępowania sądowego, poszczególne czynności o różnej doniosłości procesowej mogą być wykonywane przez różnych pracowników, którzy mogą mieć mniejszy lub większy wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie, co wymaga starannej i wnikliwej oceny.

Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy, Sąd zauważył, że Kierownik Referatu A. D., która podpisała zaskarżoną decyzję brała istotny udział w postępowaniu również na wcześniejszym etapie. Analiza akt prowadzi do wniosku, że osoba ta badała sytuację wnioskodawcy pod kątem ewentualnego umorzenia składek i była autorem negatywnych opinii (k. 59 i 60) rekomendujących oddalenie wniosku, które poprzedzały wydanie decyzji z dnia 4 lutego 2011 r. Skoro zatem osoba ta wpłynęła na wynik rozstrzygnięcia, jej udział w dalszym postępowaniu toczącym się w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy – był niedopuszczalny i sprzeczny z art. 24§1 pkt 5 k.p.a.

Również z niewiadomych przyczyn Prezes KRUS decyzją z dnia 4 lutego 2011 r. orzekł wyłącznie w przedmiocie składek na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie w kwocie 52 zł, podczas, gdy wnioskodawca domagał się umorzenia również składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe, w zakresie których, jak wynika z akt administracyjnych, organ również stwierdził istnienie zaległości w wysokości 132 zł (k.59). Tym sposobem organ nie orzekł o całości wniosku, a zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy niekompletne rozstrzygnięcie.

Organ nie zareagował też w żaden sposób na pismo wnioskodawcy z dnia 31 stycznia 2011 r., którego argumenty powtórzone zostały następnie we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Tymczasem po lekturze tych pism organ powinien powziąć wątpliwość, czy strona podtrzymuje wniosek o umorzenie należności i podjąć próbę wyjaśnienia intencji strony. Tego jednak nie uczyniono.

Wreszcie nie zwrócono uwagi, że pismo zatytułowane "Odwołanie", a prawidłowo zakwalifikowane przez organ jako wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy podpisane zostało nie tylko przez wnioskodawcę M. L., ale również przez jego żonę M. L. Organ, zanim przystąpił do rozpoznania wniosku, winien wyjaśnić zatem w jakim charakterze działała M. L., czy jako pełnomocnik, czy też uważała się za stronę postępowania. W tym drugim przypadku złożenie przez nią wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy było niedopuszczalne i winno znaleźć odpowiednie odzwierciedlenie w akcie natury procesowej.

Mając powyższe na względzie, z uwagi na wykazane wyżej uchybienia, należało w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzec jak w sentencji. Działając zaś na podstawie art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego także decyzji poprzedzającej zaskarżoną decyzję, gdyż było to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, której dotyczyła skarga.

Sąd zaniechał orzeczenia o kosztach postępowania, z uwagi na to, że skarżąca występowała w sprawie osobiście, bez profesjonalnego pełnomocnika, a z mocy art. 239 pkt 1lit. e Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwolniona była z obowiązku uiszczania kosztów sądowych w niniejszej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych.