Postanowienie WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 707/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2018-01-16 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 246 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi A. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2014 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzy (druk PPF) skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.

W jego uzasadnieniu oświadczyła, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z mężem oraz trzema synami w wieku 15, 19 i 20 lat. Źródło utrzymania rodziny stanowi natomiast wynagrodzenie za prace skarżącej w kwocie 3.191 zł netto (zaświadczenie z dnia 28 grudnia 2017 r.), emerytura męża w wysokości 2.328 zł netto (decyzja z dnia 10 grudnia 2017 r. o ponownym ustaleniu wysokości emerytury) oraz dochód z wykonywanej przez niego umowy zlecenia w kwocie 300-500 zł. W zakresie majątku skarżąca wskazała, iż w jego skład wchodzi dom jednorodzinny o pow. 100 m2 oraz pomieszczenia przynależne o pow. 174 m2, grunty leśne o pow. 0,52 ha, grunty rolne o pow. 2,09 ha fiz., dwustanowiskowa samoobsługowa myjnia samochodowa wraz z przynależnym gruntem oraz działka budowlana przeznaczona na rozbudowę myjni, co nie jest wykonywane z uwagi na brak środków.

Odnośnie zaś ponoszonych wydatków skarżąca podała: spłata kredytu konsolidacyjnego (rata ok. 2.100 zł), spłata kredytu gotówkowego (rata ok. 1.730 zł), utrzymanie domu (1.000 zł) oraz koszty leczenia (500 zł).

Referendarz sądowy zważył, co następuje:

Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności podnieść należy, że przepis art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz.1369 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania stronie prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. I tak zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżąca może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to nic innego jak to, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadku osób znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jak się podkreśla w orzecznictwie instytucja prawa pomocy wprawdzie stanowi konstytucyjną gwarancję ochrony praw strony, to jednak ze względu na to, że jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa powinna być stosowana z dużą ostrożnością. Stanowi ona bowiem odstępstwo od konstytucyjnej zasady równego ponoszenia danin publicznych, dlatego powinna obejmować wyłącznie wyjątkowe sytuacje, tj. takie, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 niepubl.).

W ocenie referendarza sądowego sytuacja finansowa strony nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie.

W tym miejscu podnieść należy, że oprócz wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie niniejszej, skarżąca złożyła wnioski o prawo pomocy jeszcze w 18 pozostałych sprawach zawisłych przed sądem na skutek wniesionych przez nią skarg. Dokonując zatem oceny możliwości poniesienia kosztów postępowania, wzięto pod uwagę wysokość kosztów we wszystkich tych sprawach.

Wysokość wpisu w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Jest to najniższa kwota wpisu jaka obowiązuje w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Również w pozostałych sprawach wysokość wpisu kształtuje się na takim samym poziomie. Tym samym łączna wysokość wpisów we wszystkich sprawach skarżącej wynosi 1.900 zł. Wymagane na obecnym etapie postępowania koszty wpisów od skarg w stosunku do ilości zainicjowanych spraw są zatem w istocie najniższe z możliwych. Również pozostałe ewentualne koszty sądowe jakie mogą wystąpić w tych sprawach nigdy nie przekroczą jednorazowo kwoty 100 zł. Koszty te jednak należy obecnie uznać za czysto hipotetyczne, które jeśli nawet zaistnieją będą rozłożone w czasie.

Mając zatem na względzie z jednej strony wielkość niezbędnych na obecnym etapie postępowania kosztów we wszystkich zawisłych przed Sądem sprawach, z drugiej zaś strony sytuację finansową strony skarżącej stwierdzić należy, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Konkluzja taka nasuwa się w wyniku analizy obszernej dokumentacji przedstawionej przez stronę, która z należytą starannością wykonał wezwanie referendarza sądowego, a w szczególności wyciągów z rachunków bankowych strony, deklaracji podatku dochodowego od osób fizycznych za 2016 r. oraz wykazu posiadanego majątku które stanowią wystarczający i zarazem przesądzający argument nie pozwalający przyznać stronie prawa pomocy zarówno w tym jak i w pozostałych toczących się równolegle postępowaniach.

Mianowicie ze złożonej deklaracji podatkowej wynika, że tylko sama skarżąca w 2016 r. osiągnęła przychód z tytułu umowy o pracę oraz prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 156.307,09 zł. Do tego doliczyć należy dochód z emerytury małżonka strony wynoszący w 2017 r. 2.200 zł netto miesięcznie.

Już samo to nie pozwala uznać skarżącej za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy nazywanego pierwotnie "prawem ubogich".

Jednocześnie wyjaśnienia wymaga, że bez znaczenia przy tym jest, iż bilans roczny działalności za ten rok wykazuje stratę wartości 21.446,27 zł. Zaznaczyć bowiem należy, że dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy, który prowadzi działalność gospodarczą, miarodajną nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować lub go całkowicie uniknąć. Jak się przyjmuje w orzecznictwie dochód lub strata jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci m.in. zwolnienia z kosztów (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 260/08, LEX nr 479125).

Na jakikolwiek brak podstaw do przyznania stronie wnioskowanego zwolnienia wskazuje również analiza nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych skarżącej oraz jej małżonka. Analiz tych rachunków jednoznacznie wskazuje, że skarżąca w toku całego postępowania sądowego dysponowała środkami z łatwością mogącymi zaspokoić należności wymagane tytułem wpisów sądowych we wszystkich sprawach. To zaś całkowicie podważa twierdzenia strony o braku środków na poniesienie kosztów wpisów od wniesionych skarg, które nie znajdują jakiegokolwiek potwierdzenia w treści rozpatrywanych dokumentów. Nie może mieć przy tym znaczenia, że saldo posiadanych środków po dokonaniu licznych operacji uległo zdecydowanemu zmniejszeniu. Posiadane środki w zestawieniu ze stałymi niezbędnymi kosztami prowadzenia gospodarstwa domowego pozwoliły bowiem na poczynienie oszczędności na pokrycie kosztów związanych z zainicjowanymi postępowaniami sądowymi. Należy bowiem podkreślić, że wszczynając spór przed sądem, skarżąca powinna mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie z koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów. Winna ona zatem poczynić odpowiednie starania w celu zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia tych kosztów. Skarżąca natomiast mimo tego obowiązku nie uiściła wymaganych wpisów ani nie poczynił stosownych oszczędności, preferując różne zobowiązania prywatnoprawne, często nawet wyższe niż suma wpisów we wszystkich sprawach (patrz: wysokość raty kredytu w Deutsche Bank Polska S.A.).

W tym kontekście wskazania wymaga, iż żądania przyznania wnioskowanego prawa pomocy nie uzasadnia w żaden sposób posiadanie do spłaty kredytów, których miesięczna wysokość rat wynosi około 3.800 zł. W orzecznictwie sądów administracyjnych funkcjonuje ugruntowany bowiem pogląd, że zobowiązania prywatnoprawne nie mogą być traktowane w sposób uprzywilejowany względem należności publicznych, do których niewątpliwie zaliczają się koszty sądowe (por. postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt I FZ 89/13, z dnia 14 lutego 2013 r. sygn. akt I FZ 578/12, niepubl.). W istocie uwzględnienie analizowanego wniosku oznaczałoby nierówne traktowanie skarżących, sprowadzające się do preferencji dla tych z nich, którzy zaspokajając własne potrzeby znaczącą część swoich dochodów przeznaczają na spłatę zaciągniętych zobowiązań i z tego tytułu oczekują wsparcia Państwa. Ponadto, już sam fakt udzielania stronie kredytów bankowych świadczy o tym, że posiada ona zweryfikowaną przez profesjonalne instytucje finansowe, zdolność kredytową, a więc po uwzględnieniu podstawowych kosztów utrzymania jest w stanie zaoszczędzić część dochodu z przeznaczeniem na inne cele.

Dla porządku wskazania również wymaga, że pod pojęciem sytuacji majątkowej należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11). Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę spełnienia tej przesłanki. Opisany we wniosku oraz nadesłanych dokumentach majątek strony (dom jednorodzinny z zabudowaniami, działki rolne, leśne i budowlane, myjnia samochodowa) jest natomiast znacznej wartości, co już samo przez się wpływa na negatywną ocenę jej wniosku.

Z tych względów orzeczono jak w postanowieniu na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.