Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 60/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2009-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24, art. 28
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Trzecki Sędzia WSA Joanna Brzezińska Protokolant sekretarz sądowy Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2009 r. sprawy ze skargi G.N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2006 roku G.N. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Zakład") o umorzenie należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu wniosku strona wskazała, iż w okresie od czerwca 2000 roku do września 2004 roku wpłacała składki na ubezpieczenie do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego zamiast do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Organ Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wydał decyzję o ustaniu ubezpieczenia społecznego oraz dokonał zwrotu kwoty wpłaconych składek . Strona wyjaśniła, iż jej możliwości finansowe nie pozwalają na zapłatę składek w kwocie żądanej przez Zakład, za wskazany we wniosku okres. Z prowadzonej działalności gospodarczej strona uzyskuje dochód w kwocie 500 złotych netto, który przeznacza na bieżące potrzeby. Zaznaczyła, iż je współmałżonek posiada rentę w kwocie 881 złotych brutto i jest niezdolny do pracy. Skarżąca przedstawiła wyliczenie bieżących wydatków, które miesięcznie stanowią kwotę 2.002 złotych. Stwierdziła, iż do zrównoważenia wydatków z dochodami brakuje miesięcznie kwoty 700 złotych. Z tego powodu wnioskodawczyni nie wykupuje wszystkich leków (chociaż jest po poważnych operacjach i czeka na kolejną) i korzysta z kredytów oraz z pomocy i wsparcia najbliższej rodziny i znajomych.

Decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2006 roku, wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 i ust. 2-4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm., dalej: u. s. u. s.), Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił G.N. umorzenia zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i FGŚP. W uzasadnieniu, po przytoczeniu treści art. 28 u. s. u. s. organ stwierdził, iż w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności zaległości. Wskazał, iż skarżąca nadal prowadzi działalność pozarolniczą, z której osiąga dochody, z tytułu świadczenia rentowego dochody osiąga również współmałżonek skarżącej. Ponadto, organ stwierdził, że wnioskodawczyni posiada nieruchomość, która może stanowić zabezpieczenie nieuregulowanych należności składkowych.

Rozpoznając sprawę, w następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes Zakładu") decyzją z dnia [...] maja 2006 roku, nr [...] postanowił nie umorzyć należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.

Na powyższą decyzję G.N. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 4 grudnia 2006 roku sygn. akt III SA/Wa 2049/06 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu nr [...] z dnia [...] lutego 2006 roku. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż decyzja organu II instancji wydana została z naruszeniem art. 138 § 1 k.p.a. Sąd ponadto wskazał, iż organy obydwu instancji nie rozpatrzyły wnikliwie i wszechstronnie sytuacji faktycznej, w jakiej znajduje się skarżąca, pod kątem możliwości spłaty należności z tytułu składek.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 roku, nr [...] Zakład odmówił G.N. umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 46.327,16 złotych, w tym:

- składki na ubezpieczenie społeczne za okres: czerwiec 2000 - wrzesień 2004 - w kwocie 22.435,09 zł,

- składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres: czerwiec 2000 - wrzesień 2004 - w kwocie 5.745, 04 zł,

- składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych: za okres czerwiec 2000 - wrzesień 2004 - w kwocie 1. 584,03 zł,

- odsetek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i FGŚP naliczone do dnia złożenia wniosku to jest do dnia 13 stycznia 2006r. - w kwocie 16.563,00 zł.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż w sprawie nie stwierdzono okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej i jej rodziny, gdyż wnioskodawczyni nadal prowadzi działalność gospodarczą która przynosi większe lub mniejsze dochody, mąż skarżącej pobiera świadczenie rentowe, a ponadto zobowiązana nie ma na utrzymaniu innych osób, mimo zamieszkiwania z 23-letnim dzieckiem.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 roku, nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] kwietnia 2007 roku. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, iż płatnik osiąga dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, współmałżonek strony pobiera świadczenie rentowe, strona nie posiada zobowiązań wobec innych instytucji, a jedynym zobowiązaniem jest kwota 5.000 złotych u osoby fizycznej. Prezes Zakładu wskazał także możliwość odzyskania zaległości z tytułu składek z majątku nieruchomego, skarżąca jest bowiem współwłaścicielem domu jednorodzinnego o wartości 80.000 złotych oraz działki o wartości 6.000 złotych.

Powyższą decyzję organu II instancji z dnia [...] sierpnia 2007r. nr [...] G.N. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wyrokiem z dnia 4 marca 2008 roku, sygn. akt V SA/Wa 2481/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń z dnia [...] sierpnia 2007 roku, nr [...]. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż zgodnie z treścią przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365) Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W ocenie Sądu skoro wskazany przepis jako przesłankę umorzenia składek wskazuje okoliczność negatywnego wpływu zapłaty zaległych składek na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych ubezpieczonego i jego rodziny, to w tej sprawie organ odwoławczy miał obowiązek szczególnie wnikliwego wyjaśnienia sytuacji majątkowej skarżącej i ustalenia, czy zapłata składek rzeczywiście może zagrozić jej egzystencji. W ocenie Sądu, Prezes Zakładu powinien był ustalić wysokość aktualnie osiąganych przez skarżącą dochodów oraz wysokość ponoszonych przez nią wydatków i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie organ odwoławczy obowiązku tego nie wykonał. W decyzji z dnia [...] sierpnia 2007 roku zabrakło analizy tych okoliczności. Sąd wskazał także, iż zaskarżona decyzja została wydana bez wskazania, które z okoliczności podniesionych przez skarżącą organ uznał za udowodnione, a którym nie dał wiary. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie dokonano również należytej analizy dochodów rodziny skarżącej oraz wydatków, jakie jest ona zmuszona ponosić. Organ II instancji nie rozważył kompleksowo wszystkich okoliczności związanych z sytuacją majątkową i rodzinną skarżącej, a więc związanych z przesłanką umorzenia zawartą w § 3 ust. 1 pkt 1 "rozporządzenia o umarzaniu składek". Sąd wskazał przy tym, iż nie można uznać za spełniający powyższy wymóg wskazania tylko części istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, a następnie sformułowanie wniosków nie mających dostatecznego w nich potwierdzenia. Zdaniem Sądu, powyższe okoliczności, pominięte w postępowaniu administracyjnym powinny być poddane analizie i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości. Naruszenie przepisu art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie uzasadnienia faktycznego decyzji, jakiego w rozpoznanej sprawie dopuścił się organ II instancji, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylając zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, także iż w ponownie prowadzonym postępowaniu, organ orzekający, kierując się regułami postępowania opisanymi w art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., ma obowiązek rozpatrzyć i ocenić całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego, zwłaszcza w kontekście przesłanek umorzenia ujętych w przepisach rozporządzenia "o umarzaniu składek", na które powołuje się skarżąca. Przed wydaniem decyzji Prezes Zakładu powinien również, respektując postanowienia zawarte w art. 10 § 1 k.p.a., umożliwić stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, realizując w ten sposób jej prawo do czynnego udziału w postępowaniu i dając tym samym możliwość zajęcia końcowego stanowiska w sprawie będącej przedmiotem rozstrzygnięcia.

Zawiadomieniem z dnia [...] października 2008 roku skarżąca została poinformowana przez organ administracyjny II instancji, o tym iż na podstawie art. 10 - Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) ma prawo do czynnego udziału w toczącym się postępowaniu, w każdym jego stadium oraz do wnoszenia wyjaśnień i składania dowodów w sprawie, jak również do wglądu i wypowiedzenia się w zakresie zebranych dowodów i materiałów oraz zgłaszania żądań. Z przysługującego prawa wnioskodawczyni skorzystała w dniu [...] października 2008 roku oświadczając, że na dzień [...] października 2008 roku utworzyły się dodatkowo dwa nowe zakłady fryzjerskie, obecnie jest ich siedem na terenie [...] co stanowi spadek klientów i powoduje mniejszy dochód skarżącej.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2008 roku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 roku, nr 11, poz. 74 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] kwietnia 2007 roku, nr [...] o odmowie umorzenia G.N. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne na ubezpieczenia zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, za okresy i w kwotach określonych w sentencji decyzji z dnia [...] kwietnia 2007 roku. Uzasadniając swoje stanowisko organ rentowy w pierwszej kolejności wskazał, iż z uzasadnienia wniosku skarżącej (z dnia [...] kwietnia 2007 roku) wynika, iż wnosi ona o umorzenie należności, gdyż zaległości powstały bez winy wnioskodawczyni, przy czym suma zaległości jest ogromna, niemożliwa do spłacenia przez skarżącą. Prezes Zakładu wskazał także, iż skarżąca w piśmie z dnia [...] października 2008 roku zawarła informacje o swojej aktualnej sytuacji materialnej i możliwościach płatniczych, z których wynika, że skarżąca uzyskuje dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej według księgi Przychodów i Rozchodów w kwocie średnio, za miesiąc wrzesień 2008 roku - 2.833,00 złotych, mąż wnioskodawczyni pobiera świadczenie rentowe w kwocie 816,78 złotych, łączny dochód wynosi: 3.649,78 złotych. Skarżąca posiada majątek ruchomy związany z prowadzoną działalnością gospodarczą:

drobny sprzęt - wyposażenie zakładu suszarki, golarki, lokówki oraz prostownicę,

nadto jest właścicielką samochodu osobowego, rok produkcji 1998 o

wartości 6.000,00 złotych, komputera o wartości 300,00 złotych oraz majątku

osobistego: meble standardowe o wartości 1.000,00 złotych, sprzęt RTV i AGD o

wartości 400,00 złotych. Nadto skarżąca jest właścicielką majątku nieruchomego w

postaci domu jednorodzinnego o wartości rynkowej 80.000,00 złotych oraz

nieruchomości niezabudowanej o wartości rynkowej 6.000,00 złotych. Organ ustalił

także, iż G.N. nie posiada polis ubezpieczeniowych, akcji, obligacji i papierów wartościowych. Zobowiązanej została udzielona pomoc publiczna -

refundacja - zwolnienie podatkowe z tytułu wyszkolenia uczniów od września 2005

roku do maja 2008 roku w kwocie złotych 6.531,17 złotych. Nie posiada zobowiązań

wobec Urzędu Skarbowego i w bankach. Oprócz zobowiązań wobec ZUS posiada

zobowiązania wobec Zakładu Usług Rolniczych za zakup węgla na kwotę 2.244,00

złotych - do zapłaty w czterech ratach po 561,00 złotych miesięcznie, oraz

zobowiązanie pieniężne u teścia – C.N. w kwocie 3.000,00 złotych, do spłaty po upływie 2008 roku w ratach po 200,00 złotych miesięcznie. Na utrzymaniu wnioskodawczyni i jej męża pozostaje córka w wieku 24 lat uzyskująca

dochód około 400,00 złotych miesięcznie odbywając staż. Skarżąca wskazała kwoty ponoszonych wydatków: za prąd - 148,05 zł., prąd za zakład - 114,74 zł., gaz - 56,95 zł., podatek - 179,00 zł., 4.062,72 zł. (za sierpień), wodę - 203,64 zł., telefon stacjonarny - 406,42 zł., biuro rachunkowe - 150,00 zł., węgiel - 561,00 zł., paliwo -304,15 zł., kominiarz - 18,30 zł., telewizja - 54,90 zł., telefon komórkowy - 22,20 zł. oraz leki - 100,00 zł. Łączną sumę wydatków strona określiła na kwotę 3.484,12 zł miesięcznie. Organ wskazał również, iż zdaniem strony umorzenie zaległości pozwoli jej na dalsze prowadzenie działalności gospodarczej, a egzekucja z nieruchomości w której prowadzona jest działalność gospodarcza spowoduje likwidację działalności, zwolnienie pracownika i przejście strony na zasiłek. Tylko umorzenie zaległości umożliwi wyjście z kryzysu, gdyż strona nie jest w stanie odłożyć kwoty miesięcznie na spłatę zadłużenia w przypadku rozłożenia na raty zaległości. W przypadku odmowy umorzenia i licytacji nieruchomości rodzina wraz z wnioskodawczynią przejdzie w całości na utrzymanie Państwa zostaną zlikwidowane dwa miejsca pracy i trzy miejsca dla uczniów. Powyższe twierdzenia strony skarżącej znajdują potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym w postaci; informacji w sprawie stanu majątkowego i możliwości płatniczych z dnia 8 października 2008 roku, przedłożone przez wnioskodawczynię faktury, odcinek przekazu pocztowego wskazujący na pobieranie świadczenia przez R.N., decyzji Starostwa Powiatowego z dnia [...] maja 2008 roku o odbywaniu stażu i wysokości stypendium I.N.. Nadto organ wskazał, iż z zeznań podatkowych wynika, że w 2006 roku z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej strona osiągnęła stratę w wysokości - 7.273,70 złotych, a w roku 2007 osiągała dochody w wysokość - 971,80 złotych, natomiast mąż zobowiązanej w roku 2006 osiągnął dochód w wysokości 10.803,28 złotych, a za rok 2007 - 10.843,92 zł. Ponadto strona przedstawiła dochody z innych źródeł - za rok 2006 roku w wysokości 947,65 złotych za rok 2007 w wysokości 2.119,95 złotych, ze strony męża za rok 2006 - w wysokości 947,65 złotych a za rok 2007 w wysokości 2.119,95 złotych. Powyższe okoliczności znajdują potwierdzenie w zeznaniach podatkowych przedstawionych przez stronę.

W oparciu o ustalony w sprawie stan faktyczny Prezes Zakładu dokonał analizy sytuacji materialnej i rodzinnej strony w celu określenia, czy zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie należności. Oceniając sprawę pod względem art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych organ wskazał, że w przepisie tym ustawodawca wymienił siedem przypadków, skutkujących przyjęciem całkowitą nieściągalność, przy czym w niniejszej sprawie żadna z wymienionych przesłanek nie wystąpiła. Organ wskazał, iż strona prowadzi działalność gospodarczą przynoszącą dochód, ponadto mąż wnioskodawczyni otrzymuje dochód z tytułu wypłaty świadczenia rentowego, natomiast córka strony uzyskuje dochód z tytułu odbywanego stażu. Należności, których umorzenia domaga się skarżąca nie są objęte postępowaniem egzekucyjnym, a tym samym nie można aktualnie uznać, że egzekucja jest nieskuteczna, tym bardziej, że w materiale dowodowym skarżąca wskazuje, iż posiada majątek ruchomy (komputer, samochód), majątek nieruchomy (dom, działka), na których w ocenie organu można zabezpieczyć wierzytelność z tytułu składek ubezpieczeniowych, a ewentualna egzekucja tego majątku może przyczynić się do realizacji zadłużenia. Zdaniem organu umorzenie zaległości z tytułu składek, przed wyczerpaniem środków egzekucyjnych oraz wszelkich innych możliwości dochodzenia należności byłoby sprzeczne z interesem ZUS, bowiem umorzenie wpływa na zdolność realizacji przez organ statutowej działalności. Oceniając natomiast sprawę pod kątem treści przepisu art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarski, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku organ wskazał, że również w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie powyższych przepisów, rozstrzygnięcia podejmowane są w oparciu o tzw. uznanie administracyjne. Stwierdzenie istnienia przesłanek nie obliguje organu do zastosowania instytucji umorzenia należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Prezes Zakładu wskazał, iż ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia zadłużenia, przemawiający za umorzeniem należności, wystąpi w szczególności, gdy po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała (wraz z najbliższą rodziną) środkami niezbędnymi dla zachowania podstawowych potrzeb życiowych (wyżywienie, utrzymanie mieszkania, ubranie oraz inne). Jednak organ stwierdził, że z materiałów dowodowych sprawy wynika, że zobowiązana osiąga dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 2.833,00 złotych miesięcznie, małżonek strony osiąga dochód z emerytury w kwocie 816,78 złotych, natomiast córka odbywa staż w Starostwie Powiatowym i osiąga stypendium w wysokości 753,70 zł. Organ wskazał, iż mimo, że wnioskodawczyni posiada również inne zobowiązania publicznoprawne i prywatnoprawne, to fakt ich istnienia nie jest obligatoryjną przesłanką przemawiającą za pozytywnym rozstrzygnięciem umorzenia należności z tytułu składek.

Organ wskazał na treść normy zawartej w art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, z której wynika 10 letni okres dochodzenia należności z tytułu składek. W tej sytuacji, w ocenie organu, sytuacja finansowa wnioskodawczyni może ulec poprawie, tym samym istnieje możliwość odzyskania należności ZUS. Odnosząc się do argumentacji strony dotyczącej stanu zdrowia skarżącej oraz jej współmałżonka, organ wskazał, że poprzez treść § 3 ust. 1 pkt 3 powołanego rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 roku, należy rozumieć sytuacje, w których osoba zobowiązana do spłaty należności sprawuje bezpośrednią opiekę nad członkami rodziny, zaś sposób sprawowania tej opieki uniemożliwia jednoczesne pozyskiwanie dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia, a także sytuacje, w których choroba dotyczy samej osoby zobowiązanej, która to choroba uniemożliwia tej osobie pozyskanie środków pieniężnych na spłatę istniejącego zadłużenia np. utrata miejsca pracy. Analizując w tym zakresie materiał dowodowy organ nie stwierdził istnienia w sprawie powyższej okoliczności. Organ nie podważa okoliczności istnienia choroby wnioskodawczyni i jej męża, jednak nie stwierdzono, aby choroba miała charakter przewlekły ani też, aby pozbawiła zobowiązaną możliwości osiągania dochodu. W ocenie organu rozpatrującego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy G.N., umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane - z funduszu ubezpieczeń społecznych (wypłaty rent, emerytur, zasiłków np. chorobowych, macierzyńskich i innych świadczeń), z funduszu zdrowotnego (świadczenia z opieki zdrowotnej) oraz z Funduszu Pracy (wypłata zasiłku dla bezrobotnych) i inne - organ odpowiedzialny za ich pobór zobligowany jest do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Na podstawie oceny materiału dowodowego Prezes Zakładu uznał, że w okresie od wydania decyzji, Nr [...] do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności nie wystąpiły nowe przesłanki przemawiające za uchyleniem decyzji wydanej w pierwszej instancji z dnia [...] kwietnia 2007 roku odmawiającej umorzenia przedmiotowej należności. W związku z powyższym Prezes Zakładu postanowił nie umarzać należności z tytułu składek uznając, że umorzenie ich byłoby w obecnym stanie faktycznym przedwczesne i działałoby na niekorzyść finansów ubezpieczeń społecznych i innych funduszy, pozbawiając fundusze wpływu należnych i obowiązkowych składek.

W skardze na powyższą decyzję, złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., G.N. wniosła o jej uchylenie z powodu jej niezgodności z prawem oraz naruszenia reguł postępowania administracyjnego, to jest naruszenia przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, regulujących umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Uzasadniając swoje stanowisko skarżąca oświadczyła, iż jest ofiarą niestarannego działania organów Państwa gdyż Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział pobierał składkę KRUS przez okres kilku lat wystawiał zaświadczenia wskazujące, iż skarżąca nie zalega z zapłatą zobowiązań z tytułu składek ubezpieczeniowych. Po upływie kilku lat Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że skarżąca powinna dokonywać opłaty składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a nie do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, poczym ZUS dokonał zwrotu zapłaconej składki na KRUS i naliczył do zapłaty przez skarżącą składki ZUS wraz odsetkami za kilka lat, w kwocie ponad 50 tyś. złotych. Skarżąca powołała się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, (sygn. akt III SA 957/99 OSP 2001/9/131) w którego uzasadnieniu stwierdzono: "Zasada państwa prawnego wyklucza możliwość obciążenia podatnika skutkami błędu spowodowanego przez pracownika urzędu skarbowego. Tym bardziej dotyczy to sytuacji, gdy ekonomiczny rozmiar skutków wielokrotnie przewyższa rozmiar błędu." Zdaniem skarżącej w niniejszej sprawie analogicznie przyjąć należy, że nie można przerzucać skutków błędu na obywatela. Nadto strona skarżąca wskazała, iż zaskarżona decyzja zawiera te same uchybienia i błędy jakie występowały we wcześniej uchylonych decyzjach. Zdaniem G.N. organ prawidłowo wskazując okoliczności sprawy wbrew logice wysnuł błędne wnioski, gdyż zgodnie z § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne "Zakład może umorzyć należności z tytułu składek gdy "opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych". W ocenie skarżącej taka sytuacja będzie miała miejsce w przypadku odmowy umorzenia jej zaległych należności. Nadto organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazując na wyjątkowość umorzenia zaległości składkowych nie uznał sytuacji skarżącej za takową mimo przemawiających za takim uznaniem okoliczności. G.N. uzasadniając swoje stanowisko w sprawie powołała się także na interes społeczny, gdyż w związku z zaprzestaniem przez nią działalności gospodarczej pracę straci kilku pracowników i kilku uczniów. Skarżąca kwestionuje również wskazaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji możliwość polepszenia jej sytuacji finansowej. Odmowa umorzenia zaległości składkowych w ocenie G.N. jest sprzeczna z zasadą "pogłębiania zaufania obywateli do państwa".

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoja dotychczasową argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (§1) a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Nadto zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej - p.p.s.a., sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. skarga wniesiona do sądu administracyjnego może zostać uwzględniona, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu wniesiona skarga nie mogła zostać uwzględniona, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza obowiązujących przepisów prawa.

Wyrokiem z dnia 4 marca 2008 roku, sygn. akt V SA/Wa 25481/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi G.N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2007 roku, nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż uchyla zaskarżoną decyzję, bowiem organ odwoławczy nie wyjaśnił sytuacji majątkowej skarżącej oraz jej rodziny, w szczególności nie ustalił czy zapłata składek rzeczywiście może zagrażać egzystencji G.N.. Nadto Sąd Administracyjny wskazał, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie dokonano, w kontekście przesłanek umorzenia ujętych w przepisach wskazanego powyżej rozporządzenia, należytej analizy dochodów rodziny skarżącej oraz wydatków, jakie zmuszeni są oni ponosić. Sąd uznając, że organy niedostatecznie ustosunkowały się do zebranego w sprawie materiału dowodowego, zalecił organowi administracyjnemu, aby przy ponownym rozpatrzeniu wniosku skarżącej umożliwić stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, realizując w ten sposób jej prawo do czynnego udziału w postępowaniu i dając tym samym możliwość zajęcia końcowego stanowiska w sprawie będącej przedmiotem rozstrzygnięcia.

Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę, mając na uwadze powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zobligowany był do analizy zaskarżonej decyzji także pod kątem tego czy wykonane zostały zalecenia w nim zawarte.

Sąd badając legalność zaskarżonego aktu zawsze w pierwszej kolejności musi ustosunkować się do zarzutów dotyczących naruszenia przez organy przepisów postępowania, badając czy poczynione ustalenia faktyczne dokonane zostały zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego, bądź postępowania określonego odrębnymi przepisami właściwego dla danej sprawy. Zarzuty naruszenia prawa materialnego można bowiem rozpatrywać wówczas, gdy ustalony przez organy stan faktyczny, będący przedmiotem badania legalności działania organów administracji publicznej, a co za tym idzie zaskarżonych decyzji, nie nasuwa wątpliwości.

W uzasadnieniu wniesionej skargi skarżąca wskazała, iż nie kwestionuje ustalonych przez organ rentowy okoliczności niniejszej sprawy, ale błędne wnioski w ocenie skarżącej wyciągnięte z tychże okoliczności spowodowały niekorzystne dla niej rozstrzygnięcie.

Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego pozwala stwierdzić, że organ administracyjny zastosował się do zaleceń zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 marca 2008 roku, ponownie rozpoznając wniosek o umorzenie należności z tytułu składek w zakresie w jakim wnioskowała skarżąca.

Wbrew twierdzeniom Skarżącej, Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości w zakresie podjętych przez organ wniosków, wynikających z niekwestionowanych ustaleń faktycznych, będących przesłankami zapadłych rozstrzygnięć w rozpatrywanej sprawie

Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1. ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) zwanej dalej u.s.u.s. - należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje możliwość umorzenia powstałego zadłużenia. Nawet wówczas, oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie, tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje bowiem na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone." Takie stanowisko znajduje swoje potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego z 6 maja 2004 roku (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285), w której Sąd ten wskazał, że (...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone." Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u. s. u. s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 u. s. u. s. pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącej. Organ orzekający w sprawie prawidłowo bowiem wskazał, że skarżąca osiąga dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 2.833,00 złotych, mąż osiąga dochód z emerytury w kwocie 816,78 złotych, a córka odbywa staż w Starostwie Powiatowym i pobiera stypendium w wysokości 753,70 zł. Zatem organ prawidłowo ustalił, że w stosunku do skarżącej nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji, że brak było prawnej możliwości umorzenia zadłużenia w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u. s. u. s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u. s. u. s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z powołanym powyżej przepisem, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u. s. u. s w związku z § 3 ww. rozporządzenia, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi, umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Ponadto należy podkreślić, że ustawodawca na zobowiązanego nałożył obowiązek wykazania, a więc udowodnienia okoliczności, o jakich mowa w wyżej przytoczonym przepisie rozporządzania.

Oceniając sprawę z punktu widzenia powyższych kryteriów należy wskazać, iż jest bezspornym w sprawie, że w stosunku do skarżącej nie zachodzą sytuacje, o jakich mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 wyżej wymienionego rozporządzenia, ponieważ skarżąca nie poniosła strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, ani też przewlekle nie choruje czy też nie sprawuje opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zawarto odniesienie do stanu zdrowia wnioskodawczyni zgodnie z którym ZUS nie kwestionuje istnienia faktu choroby wnioskodawczyni i jej męża jednak nie stwierdził, aby choroba miała charakter przewlekły ani też, że powyższy fakt istnienia choroby pozbawił zobowiązaną dochodu, ponieważ wnioskodawczyni dochód z działalności gospodarczej osiąga. Zdaniem Sądu, analiza akt niniejszej sprawy potwierdza wyżej wykazane stanowisko organu.

Biorąc pod uwagę wskazania poczynione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniach wymienionych powyżej wyroków, nadto potwierdzając również, iż wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej strony w celu ustalenia, czy zapłata składek, rzeczywiście może zagrozić egzystencji, ma znaczenie z punktu widzenia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, stwierdzić należy, iż Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę na podstawie analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego nie dopatrzył się, aby organy nie dopełniły formalności wnikliwego wyjaśnienia sytuacji majątkowej skarżącej oraz jej rodziny. Przeprowadzony wywiad środowiskowy oraz stan majątkowy i potencjalne możliwości zarobkowania prowadzą do wniosku, ze brak umorzenia zaległych składek nie zagrozi egzystencji G.N. i jej rodziny. Wnioskom wyciągniętym z ustaleń niekwestionowanych przez wnioskodawczynię co do sytuacji majątkowej jej rodziny, nie można zarzucić, iż są dowolne. Nie ulega wątpliwości, iż organ odwoławczy biorąc pod uwagę wskazówki zawarte w uzasadnieniu wyroku Sądu Administracyjnego dokładnie i wnikliwie ustalił wysokość aktualnie osiąganych przez skarżącą miesięcznych dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (2.833,00 złotych) oraz dochodów przypadających z emerytury męża (816,78 złotych) i córki (753,70 złotych), a także wysokość ponoszonych przez skarżącą i jej rodzinę wydatków miesięcznych (3.484,12 złotych). Na podstawie powyższych danych prawidłowo organ ustalił, także iż na pozostałe wydatki związane z utrzymaniem pozostawała rodzinie skarżącej kwota 919,36 złotych.

W tym miejscu należy zwrócić uwagę na szczególny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Ich publicznoprawny charakter oraz fakt, iż ustawodawca decyzje w zakresie ich umorzenia oparł na instytucji uznania administracyjnego, powodują że organ administracyjny ma obowiązek szczególnej staranności i wnikliwości w podejmowaniu decyzji. Rolą Sądu Administracyjnego jest natomiast zbadanie, czy organ administracyjny podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie, uwzględnił wszystkie istotne, z punktu widzenia obowiązujących przepisów prawa, okoliczności sprawy.

Jednocześnie podkreślić należy, iż opłacanie składek za ubezpieczenie zdrowotne i społeczne jest obowiązkiem podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą zaś ich nie płacenie uzasadnić można jedynie nadzwyczajnymi okolicznościami, które w niniejszej sprawie nie miały miejsca.

W świetle powyższych ustaleń, należało stwierdzić, że dokonana przez organ

ocena, że opłacenie należności z tytułu składek (np. w formie układu ratalnego) nie

pozbawi skarżącej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych nie narusza przepisów prawa.

Za niezasadne należało uznać zarzuty skargi dotyczące tego, że organ w zaskarżonej decyzji przerzucił skutki błędu urzędnika na obywatela. Na podstawie analizy akt sprawy nie sposób wniosków takich wyciągnąć. Także nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skarżącej, iż zaskarżona decyzja zawiera te same uchybienia i błędy jakie występowały we wcześniej uchylonych decyzjach. Jak wskazano powyżej organ odwoławczy zastosował się do wskazówek Sądu Administracyjnego i usunął nieprawidłowości wcześniejszego postępowania kierując się przy rozstrzygnięciu regułami postępowania wskazanymi w art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ rozpatrzył całokształt zebranego materiału dowodowego i ocenił go w kontekście przesłanek umorzenia ujętych w przepisach wskazanego powyżej rozporządzenia o umarzaniu składek. Nadto przed wydaniem decyzji Prezes Zakładu umożliwił stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, realizując w ten sposób prawo wnioskodawczyni do czynnego udziału w postępowaniu i dając tym samym możliwość zajęcia końcowego stanowiska w sprawie będącej przedmiotem rozstrzygnięcia. Jednocześnie stwierdzić należy, iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada rygorom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.

Reasumując należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy nie ujawniła bowiem wad tego rodzaju, które mogłyby mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nie doszło do naruszenia zasady ochrony słusznego interesu skarżącej oraz zasady zaufania obywateli do organów państwa. Wydając rozstrzygniecie organy działały na podstawie przepisów prawa, prowadziły postępowanie w sposób budzący zaufanie do organów i podjęły wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy.

Na końcu Sąd zwraca uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego, polegającej choćby na dokonaniu spłaty części zadłużenia, skarżąca może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie pozostałych należności, bądź np. tylko odsetek od zaległości. W ewentualnym nowym postępowaniu będą mogły być poddane stosownej ocenie działania i starania skarżącej podjęte w celu spłaty zadłużenia, z uwzględnieniem jej aktualnej sytuacji finansowej. Ponadto przepisy u.s.u.s. przewidują możliwość uzyskania ulgi w postaci zawarcia układu ratalnego polegającego m.in. na rozłożeniu na raty zaległych należności składkowych.

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270zezm.) orzekł jak w sentencji.