Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 936/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2005-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Dnia 16 marca 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Arkadiusz Cudak (spr.), Sędziowie : Sędzia NSA Teresa Porczyńska, Sędzia NSA Anna Świderska, Protokolant : Asystent sędziego Adrian Król, po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi K. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania podatkowego w sprawie opłaty skarbowej 1. oddala skargę; 2. nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa - kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz adwokata A. P. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielanej przez pełnomocnika z urzędu.


UZASADNIENIE

W dniu 12 stycznia 1996 r. została zawarta umowa sprzedaży pomiędzy K. P. i G. D. oraz Skarbem Państwa Nadleśnictwo P. Przedmiotem umowy była sprzedaż nieruchomości położonej w W., stanowiącej niezabudowaną łąkę, nieużytki, wodę, las i pastwisko o obszarze 30 hektarów i 32 arów. Strony umowy cenę sprzedaży określiły na kwotę 40.000 zł. Notariusz pobrał opłatę skarbową w kwocie 1.000 zł.

Po dokonaniu powyższej czynności pełnomocnik sprzedającej K. P. – P. P. w szeregu pismach, kierowanych do organów podatkowych, kwestionował prawidłowość pobranej przez notariusza opłaty skarbowej z uwagi na zaniżenie ceny sprzedaży.

Z uwagi na powyższe Urząd Skarbowy w K. decyzją z dnia [...]. umorzył postępowanie w sprawie prawidłowości pobrania opłaty skarbowej.

Izba Skarbowa w K., po rozpoznaniu odwołania K. P., decyzją z dnia [...] uchyliła zaskarżoną decyzję w całości i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazano, że K. P. wystąpiła do Sądu Wojewódzkiego w K. z powództwem o unieważnienie umowy sprzedaży przedmiotowej nieruchomości.

Z uwagi na powyższe organ podatkowy pierwszej instancji postanowieniem z dnia 28 października 1997 r. zawiesił postępowanie z urzędu.

Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 18 marca 1998 r. oddalił powództwo K. P. o stwierdzenie nieważności umowy. Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 22 grudnia 1998 r. oddalił apelację od orzeczenia Sądu pierwszej instancji. Natomiast postanowieniem z dnia 24 lipca 2001 r. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia kasacji K. P. do rozpoznania.

W dniu 25 lutego 2004 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. podjął z urzędu zawieszone postępowanie. Następnie tenże organ decyzją z dnia [...] umorzył postępowanie podatkowe w sprawie prawidłowości pobrania opłaty skarbowej.

Decyzją z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł., po rozpatrzeniu odwołania K. P., utrzymał w mocy powyższą decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...]

Organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z obowiązującym w chwili wydania zaskarżonej decyzji, przepisem art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 roku o opłacie skarbowej, jeżeli strony czynności cywilnoprawnej nie określiły wartości przedmiotu tej czynności lub wartość określona przez strony nie odpowiada, według oceny organu podatkowego, jej wartości rynkowej, organ ten wezwie strony do określenia wartości, jej podwyższenia lub obniżenia w terminie nie krótszym niż czternaście dni, podając jednocześnie wartość rynkową według własnej, wstępnej oceny. W razie nieokreślenia wartości lub podania wartości nie odpowiadającej wartości rynkowej, organ podatkowy dokona jej ustalenia z uwzględnieniem opinii biegłych. Jeżeli wartość ustalona w ten sposób przekroczy o 33 % wartość podaną przez strony, koszty opinii biegłych ponoszą solidarnie strony czynności cywilnoprawnej.

Organ odwoławczy uznał, iż żadna z przesłanek wskazanych w tym przepisie nie zachodzi w niniejszej sprawie. Strony umowy sprzedaży dokonanej w formie aktu notarialnego, określiły bowiem wartość nieruchomości na kwotę 40.000,00 zł., a organ podatkowy I instancji podanej przez strony kwoty nie kwestionuje. Organ odwoławczy podkreślił także, że nie bez znaczenia jest fakt, iż Sąd Okręgowy w K. oddalił powództwo K. P. o unieważnienie aktu notarialnego, Sąd Apelacyjny w Ł. ten wyrok utrzymał w mocy, a Sąd Najwyższy wydał postanowienie, w którym odmówił przyjęcia kasacji do rozpoznania.

Ponadto organ II instancji podkreślił, iż w niniejszej sprawie okoliczność sprzedaży została stwierdzona dokumentem urzędowym, sporządzonym przez notariusza. Dokument ten był przedmiotem badania w postępowaniu sądowym o unieważnienie sporządzonego aktu. Akt ten nie został w toku tego postępowania unieważniony, a więc nadal posiada walor dokumentu urzędowego potwierdzający okoliczność w nim stwierdzoną. W związku z tym dopuszczenie dowodu, o jaki wnioskowała skarżąca, z zeznań świadków na okoliczności stwierdzone dokumentem urzędowym, organ drugiej instancji uznał za niecelowe.

Na powyższą decyzję K. P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Skarżąca podniosła, iż organy podatkowe mają prawo rozstrzygać o znaczeniu czynności cywilnoprawnych dla celów podatkowych, a co za tym idzie, mogą nie negując ważności umowy orzekać, że jest ona bezskuteczna w sferze prawa podatkowego. Skarżąca przytacza orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego na poparcie swojego stanowiska. Ponadto skarżąca podnosi, iż organy podatkowe dążą do przewlekłości i celowego przedłużania postępowania.

Wskazując na powyższe uchybienia autor skargi wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jako niezgodnej z prawem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna. Zaskarżona decyzja bowiem nie narusza prawa w zakresie dającym podstawy do uwzględnienia skargi, stosownie do treści art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 roku Nr 153, poz. 1270).

Organ podatkowy w zaskarżonej decyzji uznał, że postępowanie zainicjowane przez K. P., którego przedmiotem jest w istocie weryfikacja wartości nieruchomości sprzedanej w 1996 r., jest bezprzedmiotowe i w konsekwencji powinno zostać to postępowanie umorzone. W ocenie Sądu stanowisko to jest trafne.

Zgodnie z art. 14 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz. U. Nr 86, poz. 959 z późn. zm.) do czynności cywilnoprawnych dokonanych przed dniem wejścia w życie tej ustawy stosuje się przepisy obowiązujące w chwili dokonania czynności. Z tego też powodu zastosowanie w niniejszej sprawie ma ustawa z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. Nr 4, poz. 23 z późn. zm.). Tenże akt prawny w art. 10 ust. 1 pkt 1c określa, że podstawę obliczenia opłaty skarbowej od czynności cywilnoprawnych przy umowie sprzedaży nieruchomości stanowi wartość rynkowa rzeczy lub prawa majątkowego. Ustawodawca w art. 10 ust. 2 ustawy o opłacie skarbowej wskazuje, że wartość rynkową przedmiotu czynności cywilnoprawnej określa się na podstawie przeciętnych cen stosowanych w danej miejscowości w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem ich stanu i stopnia zużycia, oraz w obrocie prawami majątkowymi tego samego rodzaju, z dnia dokonania tej czynności, bez odliczenia przejętych przez nabywcę długów i ciężarów. Najczęściej wartość rynkowa jest tożsama z ceną sprzedaży ustaloną przez strony umowy.

W niniejszym stanie faktycznym sprzedawcy, w tym skarżąca oraz kupujący złożyli oświadczenia woli. Te oświadczenia wywołują określone konsekwencje prawne w szczególności w zakresie przeniesienia prawa własności. Jednocześnie strony złożyły zgodne oświadczenia woli w zakresie ceny sprzedaży, odpowiadającej wartości sprzedawanej nieruchomości. Skarżąca K. P. w procesie wytoczonym przed sądem powszechnym żądała stwierdzenia nieważności umowy sprzedaży. Prawomocnym wyrokiem Sąd Okręgowy w K. oddalił powództwo. Tym samym twierdzenia skarżącej o wadzie oświadczenia woli złożonego przed notariuszem w dniu 12 stycznia 1996 r. są bezzasadne.

W swojej skardze pełnomocnik skarżącej wywodzi, że organy podatkowe, nie negując ważności umowy cywilnoprawnej, mogą orzekać o skutkach podatkowych stosunków cywilnoprawnych. W tym zakresie autor skargi przytacza szereg orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego. Oczywistym jest, że organy podatkowe działając w ramach obowiązujących przepisów, uprawnione są do oceny skutków podatkowych umów cywilnoprawnych. Jednakże w żadnym wypadku organy podatkowe ani Sądy administracyjne nie są właściwe do badania prawidłowości oświadczeń woli, składanych przez strony w obrocie cywilnoprawnym. Do rozstrzygania sporów cywilnych wyłącznie powołane są sądy powszechne. Zatem w żadnym wypadku organy podatkowe nie mogą dokonywać oceny ważności oświadczeń woli. Zwłaszcza, że spór w tym zakresie został już rozstrzygnięty przez Sądy powszechne.

Oczywiście cena określona przez strony umowy może różnić się od wartości rynkowej rzeczy. Dlatego też ustawa o opłacie skarbowej jak i obecnie obowiązująca ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych przewiduje możliwość weryfikacji wskazanej przez strony wartości. Przepis art. 10 ust. 3 ustawy o opłacie skarbowej przewiduje przesłanki dopuszczalności takiej weryfikacji oraz jej tryb. Zgodnie z tą normą prawną możliwe jest ustalenie wartości rynkowej, innej niż wynika to z umowy, wyłącznie w dwóch sytuacjach. Po pierwsze, gdy strony czynności cywilnoprawnej nie określiły wartości przedmiotu tej czynności. Wymieniony przypadek nie miał miejsca w niniejszej sprawie. Strony umowy, składając oświadczenia woli przed notariuszem, zgodnie określiły cenę sprzedaży na 40.000 zł. Po drugie, gdy wartość określona przez strony nie odpowiada, według oceny organu podatkowego, jej wartości rynkowej. Również należy się zgodzić ze stanowiskiem wyrażonym w zaskarżonej decyzji, że nie zachodzi druga sytuacja, umożliwiająca weryfikacje wartości przedmiotu sprzedaży. Trzeba bowiem podkreślić, że z wykładni gramatycznej przepisu art. 10 ust. 3 in principio ustawy o opłacie skarbowej jednoznacznie wynika, że jedynym podmiotem uprawnionym do zakwestionowania wartości sprzedawanej rzeczy, dla celów opłaty skarbowej, jest organ podatkowy. Zatem postępowanie podatkowe w przedmiocie podwyższenia lub obniżenia wartości wskazanej przez strony, przeprowadzone w trybie przewidzianym w art. 10 ust. 3 ustawy o opłacie skarbowej, może zostać wszczęte i prowadzone wyłącznie z urzędu, wtedy, gdy organ podatkowy oceni, że wartość określona przez strony nie odpowiada jej wartości rynkowej. Natomiast żaden inny podmiot nie może kwestionować wartości określonej w umowie przez strony stosunku cywilnoprawnego. Nie jest do tego uprawniony płatnik tej daniny publicznej, a więc notariusz sporządzający akt notarialny. Również tej wartości nie może skutecznie zakwestionować strona umowy sprzedaży. Sprzedawca bowiem złożył oświadczenie woli, które wywołało określone skutki prawne. W sytuacji, gdy to oświadczenie nie było dotknięte wadą oświadczenia woli, o czym świadczy treść rozstrzygnięć Sądów powszechnych, oświadczenie K. P. wywołuje skutki prawne. Dlatego też skarżąca, jako strona umowy sprzedaży, nie może skutecznie domagać się podwyższenia wartości rynkowej przedmiotu sprzedaży w sytuacji, gdy według oceny organu podatkowego, wartość wskazana w umowie jest tożsama z wartością rynkową. Dlatego też postępowanie zainicjowane przez skarżącą trafnie zostało umorzone jako bezprzedmiotowe.

Warto podkreślić, że motywem postępowania pełnomocnika strony w niniejszym postępowaniu była chęć podwyższenia ceny sprzedaży w celu wyegzekwowania jej od nabywcy. Jednakże nawet w przypadku, gdyby organ podatkowy w trybie przepisu art. 10 ust. 3 analizowanej ustawy podwyższyłby wartość rynkową przedmiotowej nieruchomości, to i tak strona skarżąca nie mogłaby, powołując się na decyzję organu administracyjnego, domagać się dodatkowej zapłaty od kupującego nieruchomość. Rozstrzyganie sporów cywilnych jest bowiem wyłączną kompetencją Sądów powszechnych, a powyższa decyzja organu podatkowego nie była by żadnym prejudykatem dla tych sądów.

Nie można również podzielić zasadności zarzutów autora skargi dotyczących naruszenia przepisów postępowania. W skardze zarzucano, że organy podatkowe nie uwzględniły treści wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 1996 r., sygn. akt S.A./Łd 1698/95. Orzeczenie to dotyczyło jednak wymiaru podatku rolnego i podatku leśnego za pierwsze półrocze 1995 r., a więc okresu, gdy skarżąca była jeszcze współwłaścicielką przedmiotowej nieruchomości. Stąd też wyrok ten nie ma żadnego znaczenia dla istoty rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.

Wbrew twierdzeniom skarżącej organy podatkowe obu instancji nie naruszyły przepisów art. 122 oraz art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej. Wyjaśnione zostały wszystkie okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Również uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wszelkie przesłanki z art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej.

Jedynym uchybieniem organów podatkowych, które można zarzucić jest naruszenie przepisu art. 205 § 1 oraz art. 125 § 1 Ordynacji podatkowej. Organ podatkowy bowiem powinien niezwłocznie po zakończeniu postępowania sądowego o stwierdzenie nieważności umowy, podjąć zawieszone postępowanie podatkowe. Zatem poczynając od dnia 24 lipca 2001 r., daty postanowienia Sądu Najwyższego o odmowie przyjęcia kasacji do rozpoznania, ustały przyczyny zawieszenia postępowania. Podjęcie postępowania dopiero w dniu 25 lutego 2004 r. stanowiło naruszenie wyżej wskazanych przepisów Ordynacji podatkowej. Jednakże uchybienie to nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Stąd też nie może być podstawą uwzględnienia skargi, stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Uwzględniając powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) oddalił skargę.

Stosownie do treści art. 250 powyższej ustawy przyznano wyznaczonemu z urzędu adwokatowi wynagrodzenie.