Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1482/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2  ust. 1,  art. 3 ust. 2
journal: Dz.U. 2014 poz 1090
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity.
article: art. 365 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) WSA Anna Wesołowska Protokolant referent stażysta Joanna Berbecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...].

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

K. S. wystąpiła o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez K. S. w majątku [...], pow. [...], woj. [...].

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] odmówił K. S. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez K. S. w majątku [...], pow. [...], woj. [...], tj. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Organ wskazał, że z treści znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia z dnia [...] października 2010 r. Centralnego Archiwum Państwowego L. wynika, że w zbiorach archiwalnych 5-ej Inspekcji Komisji Kwalifikacyjnej Gruntów powiatu [...], znajdującym się w spisie działek ziemi z dnia [...] lipca 1938 r. gromady [...], gminy [...], powiatu [...], figuruje S. K., który w folwarku [...] posiadał [...] ar ziemi. Z kolei z zaświadczenia z Wydziału Archiwów Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Republiki L. z dnia [...] kwietnia 2000 r. wynika, że K. S., ur. [...] r., J. S, ur. [...] r., K. S., ur. [...] r., B. S., ur. [...] r., K. S., ur. [...] r., byli deportowani (jako rodzina kułacka) z L. SRR, rejonu [...], wieś [...] i przebywali na zesłaniu nadzwyczajnym w O. (kraju) I. od dnia [...] marca 1949 r. do [...] grudnia 1955 r. Zaś karta repatriacyjna wystawiona na nazwisko J. S. w Punkcie Repatriacyjnym w Z. dnia [...] grudnia 1955 r. potwierdza, że ww. przybyła do Polski z ZSRR wraz z córką K. S.

Organ wojewódzki powołał art. 3 ust. 2 ww. ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r., poz. 1090) stanowiący, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (posiadają obywatelstwo polskie) oraz, że wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Następnie stwierdził, że w związku z niespełnieniem wymogu, określonego w art. 3 ust 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., brak jest podstaw do przyznania S. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez K. S. poza obecnymi granicami RP.

Jak wynika bowiem z akt sprawy, tj. prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w W. Wydział I Cywilny z dnia [...] marca 2014 r., sygn. akt [...] spadek po zmarłym w dniu [...] czerwca 1950 r. w B., R., ostatnio stale zamieszkałym w R., L., K. S., nabyli na podstawie testamentu notarialnego sporządzonego w dniu [...] lutego 1939 r. w T., przed notariuszem R. K., nr rep. [...], otwartego i ogłoszonego w Sądzie Rejonowym w W. w dniu [...] listopada 2011 r., w sprawie o sygn. akt [...]:

syn K. S., s. K. i J.

syn B. S., s. K. i J. po [...] części każdy z nich.

Z ww. dokumentu wynika, że K. S. nie jest następczynią prawną K. S., właściciela przedmiotowej nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego.

K. S. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, stwierdzając, że jej wniosek z dnia 18 grudnia 1990 r. był uzgodniony z jej braćmi – K. i B.. Majątek ojca, K. S., miał być podzielony na 3 równe części. Taka decyzja została podjęta wspólnie przez rodzeństwo. Wskazała ponadto, że w testamencie notarialnym ojca nie została wymieniona dlatego, że urodziła się po dacie jego sporządzenia, tj. 1 sierpnia 1940 r. Dodała, że gdyby jej bracia żyli to "nie miałaby problemu" z potwierdzeniem prawa do rekompensaty.

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...].

Organ podniósł, że kwestie rekompensat za mienie zabużańskie reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z tym aktem prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (w rozumieniu przepisów wskazanych w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.) oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić, a także posiada obywatelstwo polskie. Niespełnienie choćby jednej z wymienionych przesłanek, powoduje utratę uprawnień do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i pozwala na wydanie decyzji odmownej, bez konieczności badania spełnienia pozostałych. Spadkobierca właściciela może to prawo zrealizować, jeżeli jest obywatelem polskim, a właściciel nieruchomości spełniał opisane wyżej wymogi.

Prawo do rekompensaty jest prawem przysługującym wspólnie wszystkim współwłaścicielom lub spadkobiercom, stosownie do wielkości ich udziałów we współwłasności, czy spadku (wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2014r., sygn. akt I OSK 162/13).

Instytucją, która pozwala spadkobiercy na wylegitymowanie się swoim statusem przed innymi osobami, jest sądowe stwierdzenie nabycia spadku lub zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia. Osoba wywodząca swoje uprawnienia (interes prawny) z następstwa prawnego powinna legitymować się dokumentem potwierdzającym jej status (wyrok NSA w Warszawie z dnia 14 maja 2008 r., sygn. akt II FSK 386/07).

Krąg spadkobierców po zmarłym K. S. został ustalony na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] marca 2014 r., sygn. akt [...]. Na jego podstawie Wojewoda [...] w zaskarżonej decyzji ustalił, że spadkobiercami po wyżej wymienionym są K. S. (syn) oraz B. S.. Podstawą orzeczenia był testament notarialny sporządzony w dniu [...] lutego 1939 r. w T., przed notariuszem R. K. nr rep [...] otwarty i ogłoszony w Sądzie Rejonowym w W. w dniu [...] listopada 2011 r., w sprawie o sygn. akt [...].

Zgodnie z art. 365 § kc orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 marca 2012 r., sygn. I SA/Wa 1366/11). Oznacza to, że organ administracji jest związany tym orzeczeniem, czyli nie może dokonać odmiennej oceny prawnej, niż zawarta w orzeczeniu. Nie może również czynić odmiennych ustaleń faktycznych.

Organy administracji publicznej w przedmiotowej sprawie nie mają możliwości kwestionowania poprawności przedłożonego prawomocnego orzeczenia sądowego. Ponadto zgodnie z art. 1025 § 2 k.c. domniemywa się, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia, jest spadkobiercą.

Zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. do nabycia prawa do rekompensaty konieczne jest wykazanie się następstwem prawnym po właścicielu nieruchomości pozostawionej. Brak wykazania tej okoliczności prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia uniemożliwia skuteczne ubieganie się o potwierdzenie prawa do rekompensaty (patrz: wyrok WSA z dnia 8 maja 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 1639/06; wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1187/11; wyrok NSA z dnia 21 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 1856/12; wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 854/13).

Odnosząc się do kwestii ustaleń dotyczących podziału spadku na 3 równe części Minister stwierdził, że nieformalne porozumienia nie są przedmiotem rozstrzygania w niniejszej sprawie i nie wiążą organu. Przy czym wobec spadkobierców K. S. (syna) oraz B. S. postępowanie prowadzone jest w dalszym ciągu.

Minister uznał, że Wojewoda [...] w zaskarżonej decyzji w sposób prawidłowy - zgodny ze stanem faktycznym i prawnym - odmówił K. S, potwierdzenia prawa do rekompensaty.

K. S. zaskarżyła do Wojewódzkiego sądu Administracyjnego w Warszawie powyższą decyzję w całości. W skardze wniosła o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...], zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77§ 1 oraz art. 80 kpa.

Skarżąca uzasadniła, że zarówno Wojewoda [...], jak i Minister Skarbu Państwa całkowicie pominęli ustalenia między nią a braćmi – K. i B. Według tych ustaleń rodzeństwo wspólnie podjęło decyzję, że pozostawiony przez ojca majątek podzielony zostanie na trzy równe części, tj. dla Skarżącej, K. i B. Wyjaśniła ponadto, że nie została uwzględniona w testamencie ojca z oczywistych względów - w dacie jego sporządzania jeszcze nie żyła.

Skoro prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełnią wymóg określony w art. 2 pkt. 2 ustawy, to w istocie ustalenia między rodzeństwem winny być interpretowane, jako wskazanie grona osób uprawnionych do rekompensaty - zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Okoliczność ta nie została w sposób wyczerpujący rozwinięta i wyjaśniona przez organy I i II instancji.

K. S. podniosła, że celem wprowadzenia wskazanej uprzednio ustawy było umożliwienie wysiedlonym, pozbawionym majątku Polakom odzyskanie - poza środkami finansowymi - również poczucia sprawiedliwości i godności. W świetle powyższego rozstrzygnięcie Wojewody [...], a następnie Ministra Skarbu Państwa zdaje się być szczególnie krzywdzące dla Skarżącej. Opieranie się na literalnym brzmieniu przepisów ustawy traktować należy jako niezgodne z zasadami współżycia, które wymagają od organów administracji stania na straży poczucia sprawiedliwości i słuszności działań władzy państwowej.

Ponadto powołała stanowisko Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 8 lipca 2011 r., sygn. akt III Ca 360/11, który wskazał, że "postanowienie o stwierdzenie nabycia spadku lub sporządzony przez notariusza akt poświadczenia dziedziczenia nie są jedynymi środkami, przy pomocy których dowodzić można następstwo prawne po zmarłym". Tym bardziej argumentacja Wojewody i Ministra nie zasługuje na aprobatę.

Odpowiadając na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną.

Na wstępie rozważań należy podkreślić, że przedmiotem sprawy jest kwestia, czy organy administracji zasadnie odmówiły Skarżącej K. S. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji tego prawa .

Zgodnie z treścią art. 3 ust. 2 wskazanej ustawy, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim jego spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2.

Dowodem potwierdzającym nabycie praw do spadku jest w polskim porządku prawnym jest stosowne postanowienie Sądu Rejonowego lub notarialne poświadczenie dziedziczenia.

W sprawie niniejszej do akt sprawy zostało przedłożone prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...] marca 2014r. sygn. I Ns [...], z którego jednoznacznie wynika , że spadek po właścicielu pozostawionej poza granicami RP nieruchomości - K. S. nabyli jego synowie K. S. syn oraz B. S, , na podstawie testamentu notarialnego sporządzonego w dniu 26 lutego1939r. w T.

Stosownie do treści art.365 § 1 k.p.a. orzeczenie to wiąże zarówno strony , sąd który je wydał , jak również inne sądy , organy państwowe i organy administracji publicznej.

Zarzuty skargi skoncentrowane na twierdzeniu, że w chwili spisywania wskazanego testamentu, będącego podstawą dziedziczenia jej braci , K. S. jeszcze się nie urodziła, oraz, że porozumienie rodzinne przewidywało równe dziedziczenie rodzeństwa, pozostają bez wpływu na prawidłowość dokonanego w tej sprawie rozstrzygnięcia.

Zaskarżona decyzja została wydana z poszanowaniem obowiązujących przepisów prawa, w tym także ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Uzgodnienia poczynione natomiast przez Skarżącą z jej braćmi mogą, zdaniem Sądu, stanowić jedynie podstawę do zgodnych z nimi nieformalnych rozliczeń finansowych, jednakże poza zakresem niniejszego postępowania w sprawie.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak na wstępie.