Wyrok NSA oz. we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 840/99
NSA oz. we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2001-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Teza: Pobyt dzieci w obozach pracy w związku z deportacją do takich obozów ich rodziców związany był w zasadzie z represją rodziców, a nie ich samych.

TEZY

Pobyt dzieci w obozach pracy w związku z deportacją do takich obozów ich rodziców związany był w zasadzie z represją rodziców, a nie ich samych.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu przy udziale (...) sprawy ze skargi Anny G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 13 maja 1999 r. (...) w przedmiocie uprawnienia do świadczenia pieniężnego - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Anna G. urodzona 17.03.1938 r. wystąpiła do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego za pracę przymusową w miejscowości Husum na terenie III Rzeszy w okresie od września 1943 r. do kwietnia 1945 r.

Wniosek został pozytywnie zaopiniowany przez Stowarzyszenie Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę Oddział Wojewódzki we W.

Decyzją z dnia 12.10.1998 r. (...) wydaną na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 3 ust. 1 w związku z art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz.U. nr 87 poz. 395/ Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. odmówił przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie.

W uzasadnieniu podał, że nie znalazł podstaw do wydania decyzji pozytywnej. Przedłożone przez wnioskodawczynię dowody potwierdzają wprawdzie pobyt na deportacji w III Rzeszy, lecz nie pracę przymusową na rzecz tego państwa.

Wskazał, że zgodnie z art. 3 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy z dnia 31 maja 1996 r. świadczenie pieniężne przysługuje za każdy pełny miesiąc trwania pracy, o której mowa w art. 2. Z zebranego w toku postępowania administracyjnego materiału dowodowego nie wynika, aby wnioskodawczyni wykonywała pracę przymusową na deportacji w III Rzeszy we wnioskowanym do zaliczenia okresie. W związku, z czym orzeczono jak w rozstrzygnięciu decyzji.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Anna G. wyjaśniła, że w dnia 3.09.1943 r. została wywieziona wraz z rodzicami do Niemiec do miejscowości Husum. Od tego dnia aż do końca wojny była objęta obowiązkiem pracy. W grupie dzieci młodszych pracowała pod nadzorem. Codziennie wykonywała drobne prace porządkowe przy barakach obozowych. Na gospodarstwie wykonywała takie prace jak łuskanie i przebieranie grochu i fasoli. Zbierała spady owocowe itp. Była także zatrudniona przy lżejszych pracach w kuchni obozowej. Dla udowodnienia swoich twierdzeń przedstawiła relacje dwóch świadków.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 13 maja (...) wydaną na podstawie art. 127 par. 3 i art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa oraz tożsamych przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 12 października 1998 r. (...).

W uzasadnieniu wyjaśnił, że w myśl przepisu art. 3 ust. 1 powołanej wyżej ustawy świadczenie przysługuje tylko za każdy pełny miesiąc trwania pracy przymusowej, o której mowa w art. 2, a nie za pobyt na deportacji. Według art. 2 pkt 2 lit. "a" tejże ustawy świadczenie pieniężne przysługuje za deportację do pracy przymusowej na okres, co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych.

Wskazał, że wnioskodawczyni, urodzona 17 marca 1938 r., miała w czasie deportacji 5-7 lat, a więc nie mogła być o sobą wykonującą pracę przymusową na rzecz III Rzeszy.

Rozpatrując ponownie sprawę organ stwierdził, że decyzja wydana została zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym w związku, z czym nie znaleziono podstaw do jej zmiany.

W skardze na powyższą decyzję Anna G. podała, że ustawa będąca podstawą rozstrzygnięcia sprawy nie zawiera przepisów dotyczących wieku osób, którym świadczenie pieniężne przewidziane tą ustawą może być przyznane. Podniosła ponadto, że do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dołączyła dowody potwierdzające fakt jej zatrudnienia i rodzaj wykonywanej pracy, w szczególności relację własną z wykonywanej pracy oraz oświadczenia dwóch świadków, do których to oświadczeń rozpatrując sprawę organ się nie odniósł.

Strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto w związku z zarzutami skargi dodała, że pojęcie represji wyrażone w art. 2 powołanej ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich dookreśla art. 3 ust. 1 tej ustawy, z którego wynika, że świadczenie pieniężne "przysługuje (...) za każdy pełny miesiąc trwania pracy, o której mowa w art. 2 (...)", tj. na deportacji lub w obozie pracy. Innymi słowy, sam fakt osadzenia w obozie pracy lub fakt deportacji nie stanowią wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia pieniężnego. Niezbędne jest jeszcze wykonywanie w tych warunkach pracy przymusowej. Powyższy pogląd podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w W. /w składzie siedmiu sędziów/ w uzasadnieniu uchwały z dnia 12 października 1998 r. /OPS 5/98/, Naczelny Sąd Administracyjny OZ w G. w wyrokach z dnia 24 września 1998 r. /II SA/Gd 277/98/ i 12 listopada 1998 r. /II SA/Gd 728/98/ oraz Naczelny Sąd Administracyjny OZ w Sz. w wyroku z dnia 24 marca 1999 r. /SA/Sz 863/98/.

Organ administracji dodał, że wiek skarżącej w czasie pobytu w Niemczech /od 5 do 7 lat/ wyklucza w jego ocenie możliwość wykonywania przez skarżącą pracy w rozumieniu ustawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ Naczelny Sąd Administracyjny właściwy jest do kontroli decyzji administracyjnych tylko w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Sąd nie może oprzeć kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Uchylenie decyzji administracyjnej względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd następuje jedynie w przypadku stwierdzenia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy /art. 22 cyt. wyżej ustawy/. Takie wady i uchybienia nie występują w niniejszej sprawie. Zaskarżona decyzja wynika z prawidłowo przeprowadzonej analizy materiału dowodowego, a dokonana przez organ ocena prawna stanu faktycznego jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Skarga zatem nie mogła być uwzględniona.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz.U. nr 87 poz. 395/.

Z przepisu art. 1 ust. 1 powołanej ustawy wynika, że świadczenie pieniężne przysługuje z mocy tej ustawy osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Przepis ten zatem przewiduje prawo do świadczenia pieniężnego dla osób, które podlegały represjom określonym w ustawie. Ustawa ta nie przewiduje jednak objęcia świadczeniem wszystkich osób, które doznały represji okresu wojennego i powojennego. Nie dotyczy wszystkich rodzajów i form represji jakim w tym okresie poddani byli obywatele polscy. Rodzaje represji, których doznanie z zastrzeżeniem wymagań art. 1 ustawy uprawnia do ubiegania się o przyznanie świadczenia pieniężnego wymienione zostały w sposób enumeratywny w art. 2 ustawy. Obejmują one:

1/ osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych oraz

2/ deportację do przymusowej pracy na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium:

a/ III Rzeszy i terytoriów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945,

b/ Związku Radzieckiego i terenów przez niego okupowanych w okresie od 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. A zatem do uzyskania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do prac przymusowych na rzecz III Rzeszy muszą być spełnione łącznie następujące przesłanki:

- deportacja została dokonana z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r.,

- deportacji tej dokonano na terytorium III Rzeszy lub terenów przez nią okupowanych w okresie wojny 1939-1945 r.,

- okres deportacji wynosił, co najmniej 6 miesięcy,

- ubiegający się o świadczenie jest obywatelem polskim posiadającym stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiadał to obywatelstwo również w okresie deportacji /wymóg z art. 1 ust. 1 ustawy/.

Z powyższego wynika, że prawem do świadczenia przewidzianego w ustawie objęto przypadki represji zaostrzonej w stosunku do obowiązującego w okresie II wojny światowej mieszkańców Generalnej Guberni powszechnego obowiązku pracy, związanej bądź to z osadzeniem, bądź deportacją.

Dodać jednak trzeba, że art. 2 omawianej ustawy należy odczytywać łącznie z art. 3 ust. 1 owej ustawy zgodnie, z którym świadczenie przysługuje w wysokości 0,5 procent przeciętnego wynagrodzenia w kwartale kalendarzowym poprzedzającym termin ostatniej w 1995 r. waloryzacji emerytur i rent, za każdy pełny miesiąc trwania pracy, o której mowa w art. 2, nie więcej jednak niż 10 procent tego wynagrodzenia. Z powyższego wynika, że przesłanką uzyskania świadczenia pieniężnego przewidzianego przepisami omawianej ustawy jest faktyczne wykonywanie pracy przymusowej. Mając na względzie z jednej strony wiek skarżącej w okresie pobytu na deportacji wraz z rodzicami w okresie II wojny światowej na terenie III Rzeszy, z drugiej zaś wyżej wskazane przesłanki uzyskania świadczenia pieniężnego za pracę przymusową przewidzianego przepisami wyżej wymienionej ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich należy przyjąć, że uprawnienie to skarżącej nie przysługuje skoro ze względu na wiek oraz kondycję fizyczną nie była w stanie owej pracy wykonywać.

Skarżąca podała, że w okresie, o jakim mowa we wniosku o przyznanie świadczenia pieniężnego przebywała w miejscowości Husum - obóz pracy gospodarstwo rolne przy lotnisku. O ile niesporne jest, że w okresie, o jakim mowa we wniosku o przyznanie świadczenia pieniężnego przebywała na terenie III Rzeszy w miejscowości Husum, to faktu, że był to obóz pracy, niczym jednak nie udowodniła. Dodać przy tym należy, że zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, na które w zaskarżonej decyzji powołał się organ administracji, pobyt dzieci w obozach pracy w związku z deportacją do takich obozów ich rodziców związany był w zasadzie z represją rodziców, a nie ich samych. Stąd za sam pobyt w obozach pracy świadczenia z ustawy stanowiącej materianoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie przysługują.

W świetle powyższego decyzję zaskarżonej treści uznać należy za prawidłową, skargę zaś jako pozbawioną uzasadnionych podstaw należało oddalić, co orzeczono na podstawie art. 27 ust. 1 powołanej wyżej ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.