Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 878/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 6 pkt 16, art. 41 pkt 1, art. 109
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

8 listopada 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rajewska Sędzia del. WSA Sławomir Antoniuk Protokolant: starszy asystent sędziego Piotr Baryga po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 listopada 2014 r. sygn. akt III SA/Kr 25/14 w sprawie ze skargi E. S. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] września 2013 r. nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] w przedmiocie uznania przyznanych świadczeń za nienależnie pobrane oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 4 listopada 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 25/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargi E. S. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] września 2013 r. nr [...] , [...] , [...] i [...] w przedmiocie uznania przyznanych świadczeń za nienależnie pobrane.

Wyrok powyższy zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzjami z dnia [...] września 2013 r. nr [...] , [...] , [...] i [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie (dalej Kolegium) utrzymało w mocy decyzje z dnia [...] marca 2013 r. Prezydenta Miasta Krakowa (dalej Prezydent) o uznaniu świadczeń przyznanych E. S. (dalej skarżąca) za świadczenia nienależnie pobrane, na podstawie decyzji nr: [...] w formie specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie do opłat za czynsz z terminem realizacji w miesiącu maju 2008 r. w wysokości 100,00 zł; [...] w formie specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie do opłat za czynsz z terminem realizacji w miesiącu czerwcu 2008 r. w wysokości 100,00 zł; [...] w formie specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie do opłat za czynsz z terminem realizacji w miesiącu lipcu 2008 r. w wysokości 100,00 zł i [...] w formie specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie do opłat za czynsz z terminem realizacji w miesiącu styczniu 2009 r. w wysokości 100,00 zł.

Organ uznał że skarżąca, ubiegając się o przyznanie jej świadczenia, zataiła przed pracownikiem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej istotne okoliczności, dotyczące jej sytuacji majątkowej - za taką uznać należy okoliczność posiadania drugiego mieszkania - i w rezultacie pobrała nienależne świadczenie pomocowe. W aktach sprawy znajdują się pisemne oświadczenia strony, składane na przestrzeni kilkunastu lat, w których deklaruje ona, że nie posiada żadnego majątku, a utrzymuje się wyłącznie z renty inwalidzkiej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji. To, że jest ona właścicielką dwu mieszkań, bez wątpienia dyskwalifikowałby jej sytuację życiową jako szczególne uzasadniony przypadek. Gdyby Prezydent wiedział o tym, że strona jest właścicielką dwu mieszkań, nie przyznałby jej świadczeń z pomocy społecznej, zwłaszcza, że przyznawane były na warunkach szczególnych, tj. mimo przekroczenia kryterium dochodowego i przy przyjęciu sytuacji życiowej skarżącej jako przypadku szczególnie uzasadnionego.

Odwołania od powyższych decyzji wniosła E. S., jednak Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, decyzjami z [...] września 2013 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji, podzielając stanowisko Prezydenta Miasta Krakowa.

W skardze na powyższe decyzje E. S. zarzuciła, że Kolegium nieprawidłowo przyjęło, że jest ona właścicielką drugiego mieszkania przy ul. O., bowiem, jak to już wielokrotnie podnosiła, mieszkanie to jest w rzeczywistości własnością przebywającej za granicą siostry. Skarżąca jedynie figuruje jako właścicielka w akcie notarialnym i wykonuje ewentualnie zlecone przez siostrę czynności związane z tym lokalem, polegające na płaceniu rachunków, wydaniu kluczy itp. Skarżąca podkreśliła, że wszystkie opłaty regulowane są za ów lokal ze środków finansowych jej siostry; ona sama nigdy nie ponosiła żadnych ciężarów związanych z jego utrzymaniem, nie uzyskiwała jakichkolwiek z niego korzyści. Jedyną korzyścią, jaką miała z w/w lokalu była możliwość (za zgodą siostry) "pomieszkiwania" w nim w okresach zimowych.

Odpowiadając na skargi, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, wniosło o ich oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że wszystkie skargi, ze względu na stan faktyczny i istotę spornych zagadnień prawnych, pozostawały ze sobą w związku. Wobec tego, istniały podstawy do połączenia ich do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Rozpoznając skargi Sąd wskazał, że we wnioskach o udzielenie świadczeń z pomocy społecznej oraz w okresie korzystania z tej pomocy skarżąca nie zgłosiła, że jest właścicielem drugiego mieszkania znajdującego się w Krakowie przy ul. O. Jednocześnie z akt sprawy wynika, że w toku postępowań skarżąca była pouczana przez organ o obowiązkach wynikających z art. 109 i art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej. Tym samym organy zasadnie przyjęły, że składając kolejne wnioski o przyznanie świadczeń, skarżąca winna była ujawnić, że jest właścicielem mieszkania przy ul. O. bowiem fakt ten miał istotny wpływ na ocenę jej sytuacji majątkowej, a tym samym zasadność przyznania wnioskowanych przez nią świadczeń. Niezasadny był zarzut, że organ nie wziął pod uwagę oświadczeń skarżącej, że przedmiotowe mieszkanie nie należy do niej tylko do siostry. Wbrew twierdzeniom skarżącej, organy wzięły pod uwagę jej argumentację w tym zakresie, wyjaśnieniom tym nie dały jednak wiary. Na rozprawie dnia 4 listopada 2014 r. skarżąca najpierw oświadczyła, że została wyrzucona przez administratora z kamienicy przy ul. Ł., a następnie oświadczyła, że mieszkanie przy ul. O. zostało sprzedane, a skarżąca mieszka u znajomych. Skarżąca ujawniła, że zakupiła nowe mieszkanie na ul. [...], na swoje nazwisko, za pieniądze pochodzące ze sprzedaży mieszkania na ul. O. Dodatkowo do zakupu mieszkania siostra dołożyła ok. 10.000 EURO i 70.000 zł, które otrzymała od administratora kamienicy na ul. Ł. tytułem odstępnego. Stanowi to potwierdzenie, że mieszkanie przy ul. O. stanowiło własność skarżącej. Odnośnie zarzutu, że organy błędnie ustaliły jakoby skarżąca była właścicielem dwu mieszkań, ponieważ nie jest ona właścicielem zamieszkiwanego przez nią mieszkania przy ul. Ł. w Krakowie, stwierdzić należy, że okoliczność ta nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Mieszkanie przy ul. Ł. zaspokajało bowiem potrzeby mieszkaniowe skarżącej niezależnie od tytułu prawnego jaki posiadała do tego mieszkania. Istotne dla treści rozstrzygnięć w przedmiocie uznania świadczeń za nienależnie pobrane jest to, że skarżąca zataiła fakt, że jest właścicielem drugiego mieszkania.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła E. S., prawidłowo reprezentowana, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wyrokowi zarzucono naruszenie

1. art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej przez jego błędną wykładnię, skutkującą przyjęciem, że w stosunku do skarżącej nie zachodził szczególnie uzasadniony przypadek powodujący przyznanie jej specjalnego zasiłku celowego;

2.art. 6 pkt 16 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej przez jego niewłaściwie zastosowanie skutkujące przyjęciem, że pobrane przez skarżącą świadczenia w formie specjalnego zasiłku celowego stanowią nienależnie pobrane świadczenia;

3.art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej przez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące przyjęciem, że skarżąca miała obowiązek informowania organu, o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej, podczas gdy od dnia przyznania świadczenia sytuacja materialna czy osobista skarżącej była niezmienna.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 183 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej ppsa), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącą zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1).

W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za nieusprawiedliwione.

Postępowanie w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia jest postępowaniem związanym z postępowaniem w przedmiocie przyznania świadczenia z pomocy społecznej, w tym sensie, że jest konsekwencją uznania, że wypłacone świadczenie zostało nienależnie pobrane. Badaniu w postępowaniu związanym z ustaleniem czy wypłacone świadczenie było świadczeniem nienależnie pobranym, w rozumieniu art. 6 pkt 16 ustawy z dnia z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163 ze zm., dalej ups) podlega fakt wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej świadczenie z pomocy społecznej, jego wypłaty, wysokości oraz dowody pozwalające na uznanie bądź nie, że strona postępowania poinformowana była o okolicznościach, których wystąpienie spowoduje uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. Stosownie do powołanego przepisu świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pieniężne, uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Ustawowa definicja świadczenia nienależnie pobranego obejmuje zatem dwie sytuacje faktyczne występujące w alternatywie rozłącznej, które związane są z przedstawieniem przez stronę nieprawdziwych informacji lub niepoinformowaniem o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. W przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżąca nie powiadomiła organu pomocy społecznej o tym, że jest właścicielem mieszkania przy ul. O. Fakt ten bez wątpienia miał wpływ na ocenę spełniania przez skarżącą przesłanek do przyznania jej świadczeń w formie zasiłków celowych specjalnych na podstawie art. 41 pkt 1 ups. Zarówno organy, jak i Sąd I instancji prawidłowo przyjęły, że zatajenie tej informacji prowadziło do wadliwej oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej strony, a co za tym idzie niesłusznie uznano, że w sprawie występuje szczególne uzasadniony przypadek, o jakim mowa w powołanym przepisie, uzasadniający przyznanie skarżącej świadczenia. Organy, a po nich Wojewódzki Sąd Administracyjny, słusznie przyjęły, że w sprawie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 6 pkt 16 ups. Uznanie przyznanych skarżącej świadczeń za nienależnie pobrane było prawidłowe, z uwagi na przyznanie ich na podstawie nieprawdziwych danych. Prawidłowo Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organy zasadnie nie dały wiary twierdzeniom skarżącej o tym, jakoby mieszkanie przy ul. O. nie było w żadnym razie jej własnością, lecz należało do jej siostry. Twierdzeniom tym przeczy fakt, że środki uzyskane ze sprzedaży tego lokalu skarżąca przeznaczyła na zakup kolejnego mieszkania, przy ul. [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w żadnym razie nie naruszył ani art. 41 pkt 1, ani art. 6 pkt 16 ups. Zasadnie Sąd I instancji stwierdził, że w sprawie zachodziły przesłanki uznania przyznanych skarżącej świadczeń za nienależnie pobrane, bowiem nie spełniała ona przesłanek do przyznania jej specjalnych zasiłków celowych, a uzyskanie tych świadczeń nastąpiło wskutek zatajenia okoliczności mających zasadnicze znaczenie dla sprawy.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 109 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi, że osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Skarżąca, informowana wielokrotnie o skutkach nieujawnienia istotnych informacji, w żadnym ze składanych przez siebie wniosków ani nie ujawniła faktu posiadania drugiego mieszkania – mimo zamieszkiwania w lokalu w pełni zaspokajającym jej potrzeby – ani nie wykazała, że w toku postępowania zbyła mieszkanie przy ul. O., a środki uzyskane z tego tytułu przeznaczyła na zakup kolejnego mieszkania (przy czym na rozprawie przed Sądem I instancji skarżąca ujawniła także, że uzyskała znaczną kwotę od właściciela kamienicy przy ul. Ł., w ramach "odstępnego" za zwalniany przez nią lokal). Wszystkie powyższe okoliczności w sposób oczywisty wskazują, że skarżąca w żaden sposób nie informowała organów pomocowych o zmianach zachodzących w jej sytuacji, zatajając przy tym okoliczności, które miały nie tylko istotne, ale wręcz podstawowe znaczenie dla oceny przesłanek przyznania jej świadczeń z pomocy społecznej. Ocena, jakiej dokonał w tym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny, była w pełni prawidłowa.

Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ppsa oddalił skargę kasacyjną.