Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1608/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marzenna Zielińska Sędzia NSA Magdalena Bosakirska (spr.) Sędzia NSA Anna Robotowska Protokolant Paweł Gorajewski po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 18 kwietnia 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 1466/12 w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 1466/12, oddalił skargę J. M. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

I

Z uzasadnienia wyroku wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia Sąd I instancji przyjął następujące ustalenia.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej ZUS) Oddział w G. pismem z dnia [...] czerwca 2011 r. wystąpił do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o wydanie decyzji stwierdzającej okres podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu przez J. M. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. W Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS zidentyfikowano dokumenty zgłoszeniowe podmiotu do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w następujących okresach:

- od 1 stycznia 1999 r. do 31 maja 1999 r.;

- od 16 października 1999 r. do 31 grudnia 2001 r.;

- od 16 kwietnia 2002 r. do 30 listopada 2002 r.;

- od 1 kwietnia 2003 r. do 30 listopada 2003 r.;

- od 4 maja 2004 r. do 30 listopada 2004 r.

Zidentyfikowano także wpłaty na ubezpieczenie zdrowotne za styczeń 1999r., październik, listopad, grudzień 1999r., luty 2000r., kwiecień 2000r., lipiec, sierpień 2000r., listopad, grudzień 2000r., luty 2001r. wpłata podwójna, czerwiec 2001r., wrzesień 2001r., grudzień 2001r., lipiec 2002r., listopad 2002r., czerwiec 2003r., wrzesień 2003r., listopad 2003r., lipiec 2004r., wrzesień 2004r., listopad 2004r. oraz dwie wpłaty dodatkowe dokonane w czerwcu 1999r.

Zgodnie z informacjami [...] Urzędu Skarbowego w G., J. M. złożył rozliczenia PIT-28 za lata 1996-2005 oraz nie zgłosił likwidacji ani przerwy w działalności gospodarczej w Urzędzie Miejskim w G. Do pisma dołączono kserokopię pisma Wydziału Polityki Gospodarczej – G. Centrum Obsługi Przedsiębiorcy w Urzędzie Miejskim w G. z dnia [...] listopada 2010 r. informującego, że podmiot posiadał wpis w ewidencji działalności gospodarczej, którą prowadził od dnia [...] lipca 1994 r. pod nazwą: [...]. Z dniem [...] stycznia 2008 r. wpis został wykreślony z Ewidencji Działalności Gospodarczej Urzędu.

ZUS Inspektorat w G.-W. przesłał kserokopię pisma z dnia [...] lutego 2011 r., z którego wynikało, że J. M. prowadził działalność gospodarczą z datą rozpoczęcia [...] lipca 1994 r. oraz datą likwidacji [...] stycznia 2008 r.

W toku postępowania J. M. przedstawił: zeznania o wysokości uzyskanego przychodu, wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych PIT-28 za lata: 1999-2001, 2003 i 2004. Z dokumentów tych wynikało, że uzyskiwał we wskazanym okresie przychody z tytułu działalności prowadzonej na własne nazwisko. W zeznaniu PIT-28 za 2003 r. nie wskazał w miesiącach od stycznia do marca oraz w grudniu kwot ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. Strona dostarczyła również PIT za 2005 r. będący zeznaniem podatkowym o wysokości uzyskanego przychodu, wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych oraz PIT-28/A za 2005 r. Dokumenty te wskazywały, że w 2005 r. strona nie uzyskała przychodów z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. J. M. dostarczył także zeznanie roczne PIT-37 za rok podatkowy 2004, będące zeznaniem o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przeznaczonym dla podatników, którzy w roku podatkowym nie prowadzili pozarolniczej działalności gospodarczej opodatkowanej na ogólnych zasadach przy zastosowaniu skali podatkowej oraz kserokopię pisma do [...] Urzędu Skarbowego w G., w którym informował, że z uwagi na chorobę w dalszym ciągu zawiesza działalność gospodarczą w 2006 r.

W dniu [...] lutego 2012 r. J. M. ponownie dostarczył do organu dokumenty potwierdzające okres faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej w postaci zeznania o wysokości uzyskanego przychodu, wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych w latach 1999-2001 i 2003-2004. Dodatkowo dostarczył książki przychodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej: za rok 1999 r., z których wynikało, że uzyskał przychody w okresie od stycznia do maja oraz od października do grudnia 1999 r.; za rok 2001 uzyskał przychody w okresie od stycznia do października 2001 r.; za rok 2002 uzyskał przychody w okresie od kwietnia do listopada 2002 r.; za rok 2003 uzyskał przychody w okresie od kwietnia do listopada 2003 r. oraz za rok 2004, uzyskał przychody z tytułu działalności gospodarczej w okresie od maja do września 2004 r. Ponadto strona dostarczyła druki składane w ZUS: druk ZUS ZWUA z dnia [...].01.2002 r. potwierdzający wyrejestrowanie z ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu działalności gospodarczej od dnia [...].01.2002 r., druk ZUS ZZA z dnia [...].04.2002 r. ze wskazaną datą powstania obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego od dnia [...].04.2002 r., druk ZUS ZWUA i ZUS ZWPA z dnia [...].12.2002 r., potwierdzające wyrejestrowanie z ubezpieczenia zdrowotnego z powyższego tytułu od dnia [...].12.2002 r., druk ZUS ZZA z dnia [...].04.2003 r. ze wskazaną datą powstania obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego od dnia [...].04.2003 r. oraz druk ZUS ZWUA z dnia [...].06.2011 r. ze wskazaną datą wyrejestrowania z ubezpieczeń z tytułu działalności gospodarczej od dnia [...].12.2004 r.

Decyzją z dnia [...] marca 2012 r. Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia stwierdził, że J. M. polegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresach:

- od 1 stycznia 1999 r. do 31 maja 1999 r.;

- od 16 października 1999 r. do 31 grudnia 2001 r.;

- od 2 kwietnia 2002 r. do 30 listopada 2002 r.;

- od 1 kwietnia 2003 r. do 30 listopada 2003 r.;

- od 4 maja 2004 r. do 30 listopada 2004 r.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł J. M., podnosząc w uzasadnieniu, że w ustalonych przez organ I instancji okresach nie prowadził faktycznie działalności gospodarczej, bowiem była ona zawieszona. Wyjaśnił, że powodami zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej był bardzo zły stan zdrowia oraz konieczność opieki nad chorą na nowotwór złośliwy żoną. Podkreślił, że wyrejestrowanie działalności w Urzędzie Miejskim i ponowne jej zarejestrowanie wiązałoby się z poniesieniem kosztów finansowych.

Decyzją z dnia [...] maja 2012 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że w okresie objętym skarżoną decyzją zastosowanie miały przepisy trzech ustaw. Są to art. 8 pkt 1 lit. c) i art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, obowiązującej do dnia 31 marca 2003 r. (Dz. U. Nr 28, poz. 153 ze zm., powoływanej dalej jako: ustawa o ubezpieczeniu zdrowotnym), art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c) i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, obowiązującej od dnia 1 kwietnia 2003r. do dnia 30 września 2004 r. (Dz. U. Nr 45, poz. 391 ze zm., powoływanej dalej jako: ustawa o ubezpieczeniu w NFZ), zgodnie z którymi obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.; powoływanej dalej jako: ustawa o świadczeniach) w brzmieniu obowiązującym do dnia 20 września 2008 r., zgodnie z którym obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, a także przepis ten w brzmieniu obowiązującym od dnia 20 września 2008 r., zgodnie z którym obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej.

W ocenie Prezesa NFZ, czas objęcia obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, a więc także ubezpieczeniem zdrowotnym, jest tożsamy z czasem prowadzenia działalności gospodarczej w oparciu o przepisy o działalności gospodarczej lub inne przepisy szczególne. Organ zaznaczył, że zgłoszenie i wpis do ewidencji działalności gospodarczej stanowi tylko podstawę rozpoczęcia tej działalności w rozumieniu jej legalizacji i nie jest zdarzeniem ani czynnością utożsamianą z podjęciem takiej działalności. Domniemanie prowadzenia działalności gospodarczej jest domniemaniem faktycznym, które ma znaczenie dowodowe i może być obalone, co oznacza, że okres prowadzenia działalności gospodarczej wynikający z wpisu do ewidencji może być korygowany, przy czym czynność ta musi być powiązana z wynikami postępowania dowodowego. Ciężar dowodu spoczywa na osobie, która wywodzi ze wskazanego faktu skutki prawne.

Organ odwoławczy oparł się na materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie w postaci informacji uzyskanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS, informacji przekazanych przez [...] Urząd Skarbowy w G. oraz Wydział Polityki Gospodarczej – G. Centrum Obsługi Przedsiębiorcy w Urzędzie Miejskim w G., jak również poddał analizie dane wynikające z dokumentów dostarczonych przez skarżącego. Zdaniem organu, dokumenty te potwierdzały, że skarżący w okresie objętym decyzją I instancji prowadził działalność gospodarczą. W ocenie Prezesa NFZ, organ I instancji prawidłowo ustalił zatem okresy podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego strony.

W odniesieniu zaś do dokumentów dotyczących stanu zdrowia skarżącego, organ odwoławczy stwierdził, że informacje te pozostają bez znaczenia, w świetle ustawy o świadczeniach.

Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. J. M., domagając się uchylenia decyzji administracyjnych obu instancji. Skarżący zarzucił naruszenie art. 8, art. 7 oraz art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: k.p.a.). W uzasadnieniu podniesiono, że domniemanie prowadzenia działalności gospodarczej jest domniemaniem faktycznym, które może zostać obalone, przy czym zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami, zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej skutkowało wygaśnięciem obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu. Skarżący podkreślił, że w okresie przyjętym przez organy nie mógł pracować z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad żoną, która zmarła w 2005 r. Jego zdaniem, organ w sposób nieuprawniony uznał, że nie doszło do obalenia domniemania faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej.

Skarżący podkreślił, iż jego stan zdrowia oraz choroba żony zostały uprawdopodobnione za pomocą dokumentów, które wskazywały, że w spornym okresie nie podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu z powodu nieprowadzenia działalności gospodarczej. W ocenie strony, organ oparł się jedynie na wybiórczych materiałach zgromadzonych w aktach sprawy, nie uwzględniając dokumentów potwierdzających jego ciężką chorobę, uniemożliwiającą wykonywanie działalności.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Pismem z dnia [...] grudnia 2012 r. ustanowiony w sprawie pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie decyzji obu instancji, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: art. 138 ust. 1 pkt 1, art. 7, art. 86, art. 8, art. 9, art. 10, art. 77 § 1 w zw. z art. 7 oraz art. 80 k.p.a. Wskazał m.in., że w wyniku błędnych ustaleń faktycznych organ naruszył również przepisy prawa materialnego, tj. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach poprzez uznanie, że skarżący podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresach wskazanych w decyzji z racji prowadzenia działalności gospodarczej, podczas gdy w rzeczywistości działalności tej nie prowadził ze względu na bardzo zły stan zdrowia. Podkreślił, że decydujące znaczenie ma rzeczywiste wykonywanie działalności gospodarczej, a nie fakt jej zarejestrowania. W rozpoznawanej sprawie strona, mimo formalnego zarejestrowania działalności nie wykonywała jej w długich okresach z powodu złego stanu zdrowia, zarówno swojego jak również żony.

Analiza decyzji wskazuje, że ustaleń faktycznych w sprawie dokonano na podstawie: informacji przekazanych przez ZUS, złożonych przez skarżącego deklaracji PIT-28 za lata 1999-2001, 2003 i 2004, książek przychodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za lata 1999 i 2001-2004, druków ZUS dotyczących zgłoszenia skarżącego do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i wyrejestrowania z tego ubezpieczenia. W ocenie strony, akta postępowania administracyjnego są wybiórcze i nie pozwalają na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy. W aktach administracyjnych brakuje bowiem szeregu dokumentów mających istotne znaczenie dla sprawy.

Wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę.

Sąd I instancji wskazał na regulacje prawne dotyczące obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego w zakresie powstawania i wygasania terminów tegoż obowiązku i stwierdził, że wszystkie te uregulowania odwoływały się do terminów określonych w przepisach o ubezpieczeniu społecznym. Powołując się na treść art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.; powoływanej dalej jako: u.s.u.s.) w brzmieniu obowiązującym od daty wejścia ustawy w życie czyli od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 20 września 2008 r. podniósł, iż obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne w następujących okresach: prowadzące działalność pozarolniczą - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności.

W ocenie WSA, w rozpoznawanej sprawie należało ustalić, czy działalność była faktycznie prowadzona w oparciu o art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095 ze zm.) w zw. z art. 8 ust. 6 pkt 1 i art. 13 pkt 4 u.s.u.s. Ustalenia w tym zakresie należało również prowadzić w okresie obowiązywania ustawy – Prawo działalności gospodarczej, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2001 r. Z kolei w myśl art. 8 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 41, poz. 324 ze zm.), obowiązującej od dnia 1 stycznia 1989 r. do dnia 31 grudnia 2000 r. podjęcie działalności gospodarczej przez osoby fizyczne i jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej wymagało, z zastrzeżeniem art. 9 - 11, zgłoszenia do ewidencji działalności gospodarczej. Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie zachodziło żadne z wyłączeń określonych w art. 9 -11 ustawy o działalności gospodarczej.

Sąd I instancji stwierdził, że materiał dowodowy zgromadzony przez organy w postaci informacji z Kompleksowego Systemu Informacyjnego ZUS, informacji z Urzędu Skarbowego w G. z dnia [...] lutego 2011 r. co do okresów, w jakich były składane przez skarżącego deklaracje podatkowe, listów wpłat zidentyfikowanych na ubezpieczenie zdrowotne pochodzących z ZUS, pisma Wydziału Polityki Gospodarczej – G. Centrum Obsługi Przedsiębiorcy w Urzędzie Miejskim w G., wskazywał za jakie okresy skarżący rozliczał podatki z tytułu działalności gospodarczej, wpłacał składki na ubezpieczenie zdrowotne i miał zarejestrowaną działalność gospodarczą. W konsekwencji przedstawiał okresy, w których podmiot prowadził działalność gospodarczą, z tytułu której powinien podlegać obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Sąd wskazał również, że skarżący wraz z pismem z dnia [...] lutego 2012 r. złożył szereg dokumentów, które jedynie potwierdziły ustalenia organów. Za 2005 r., kiedy strona faktycznie zaprzestała działalności gospodarczej, nie została uznana jako podlegająca obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Takie ustalenia organy poczyniły w odniesieniu do końca listopada 2011 r. Ze zgromadzonych materiałów wynika, w ocenie WSA, że w przypisanych okresach J. M. prowadził działalność gospodarczą i wobec tego podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Przedłożone wraz z odwołaniem materiały dowodowe nie świadczą o nieprowadzeniu działalności w przypisanych okresach. Dokumenty dotyczące okresu 1999 – 2004 wprawdzie wskazują na chorobę skarżącego, ale nie w stopniu uniemożliwiającym prowadzenie działalności. Co do pobytów szpitalnych Sąd stwierdził, że były to głównie pobyty w szpitalach uzdrowiskowych. Tego rodzaju przerw nie można traktować jako przeszkody uniemożliwiającej prowadzenie działalności gospodarczej, wyłączającej podleganie ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Za błędne Sąd I instancji uznał nieprzekazanie przez organ kompletnego materiału dowodowego, jednakże brak ten nie miał wpływu na wynik postępowania. Po wezwaniu przez Sąd, przed rozprawą w dniu 18 kwietnia 2013 r., organ uzupełnił akta administracyjne o brakujące dokumenty. Nadto duża część materiału dowodowego została dostarczona przez samego skarżącego. Za nieuzasadnione WSA uznał zatem stanowisko strony, że doszło do naruszenia zasad z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., bowiem cały zgromadzony materiał dowodowy był rozpatrywany przez organy obu instancji. W związku powyższym WSA nie przyjął również, że zostały naruszone zasady z art. 8, 9 i 10 k.p.a. Sąd podniósł, że podmiot był informowany o postępowaniu, możliwości składania wniosków dowodowych i dowodów, z którego to prawa skorzystał. Nie doszło przy tym do naruszenia art. 86 k.p.a., bowiem w rozpoznawanej sprawie okoliczności istotne zostały wykazane przez zebrany materiał dowodowy – głównie dokumenty.

II

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył J. M.

Zaskarżył wyrok i wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej według norm prawem przepisanych oświadczając, że opłaty nie zostały uregulowane przez skarżącego

Skargę kasacyjną oparto na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 151 p.p.s.a. przez oddalenie skargi skarżącego z dnia [...] czerwca 2012 r. jako bezzasadnej, podczas gdy analiza sprawy nakazuje uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji obu organów administracji;

2. art. 151 p.p.s.a. przez nieprawidłową kontrolę działań organów administracji skutkującą tolerowaniem naruszenia przez oba organy przepisów postępowania, tj.:

- art. 7 k.p.a. przez naruszenie wyrażonej w nim zasady prawdy obiektywnej przejawiające się niepodjęciem wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, w szczególności nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony na okoliczność rzeczywistego wykonywania przez nią, bądź nie działalności gospodarczej w spornym okresie, a w konsekwencji naruszenie również art. 86 k.p.a.;

- art. 8 k.p.a. przez niewłaściwe prowadzenie postępowania, w szczególności w zakresie postępowania zmierzającego do ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz w zakresie obowiązków informacyjnych wobec strony postępowania, które podważa zaufanie uczestników do władzy publicznej;

- art. 9 k.p.a. przez nienależyte informowanie skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy oraz nieudzielanie mu wystarczających niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, w szczególności w zakresie jego uprawnień dotyczących postępowania dowodowego, którego celem jest ustalenie prawidłowego stanu faktycznego sprawy;

- art. 10 k.p.a. przez niezapewnienie czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania, w szczególności pozbawienie skarżącego prawa końcowego zapoznania się z aktami postępowania i wypowiedzenia "ostatniego słowa";

- art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. przez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie, z pominięciem dowodów wskazujących na niemożność prowadzenia działalności gospodarczej w okresie objętym zaskarżeniem z powodu ciężkiej choroby skarżącego i jego żony, i w konsekwencji wydanie decyzji w oparciu o niepełny materiał dowodowy.

3. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.u.s.a.) przez przyjęcie przez Sąd błędnych ustaleń faktycznych dokonanych przez organy administracji w niniejszej sprawie i uznanie, że w spornym okresie skarżący prowadził działalność gospodarczą, podczas gdy prawidłowe ustalenia muszą prowadzić do wniosku, że z powodu stanu zdrowia, zarówno swojego jak również swojej żony, działalności tej nie prowadził.

W wyniku naruszenia przepisów postępowania wyrok, zdaniem kasatora, narusza również przepisy prawa materialnego, tj.:

4. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U> z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.) przez uznanie, iż skarżący podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z racji prowadzenia działalności gospodarczej w okresach wskazanych w decyzji zaskarżonej skargą.

Szczegółową argumentacją na poparcie zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu.

W sprawie niniejszej, w której zastosowanie miały kolejno trzy ustawy regulujące obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, tj. ustawa z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, ustawa z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, obowiązek ten powiązany był z objęciem ubezpieczeniami społecznymi, które z kolei związane jest m.in. z prowadzeniem pozarolniczej działalności gospodarczej. Zatem podleganie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jest związane wprost z prowadzeniem pozarolniczej działalności gospodarczej. Zadaniem organów było więc wykazanie, kiedy działalność ta była prowadzona, zaś rolą strony było wykazanie, że w spornym okresie (ale przed 20 września 2008 r.) strona nie prowadziła działalności gospodarczej, zatem nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu ani zdrowotnemu.

Organ zgromadził szereg dokumentów, także dostarczonych przez stronę, które uzupełniają się wzajemnie i pozwalają na ustalenie, w których okresach J. M. rzeczywiście prowadził działalność gospodarczą. Zauważyć należy, że działalność ta nie była prowadzona w sposób ciągły, była bowiem działalnością sezonową i organ ustalił jej prowadzenie tylko w tych okresach, kiedy potwierdzona jest ona dokumentami: zeznaniami podatkowymi, księgami przychodów i rozchodów, zgłoszeniami do ubezpieczenia zdrowotnego figurującymi w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS. Oczywiście strona mogła dowodzić, że działalności tej nie prowadziła, bowiem domniemanie prowadzenia działalności gospodarczej po uzyskaniu wpisu do ewidencji można obalić dowodami przeciwnymi, jednak tego nie dowiodła. Same oświadczenia i wyjaśnienia strony, które przeczą dokumentom, w tym dokumentom podatkowym, nie są jednak wystarczające dla wykazania, że działalność nie była prowadzona.

Z tego względu za nieusprawiedliwione uznać należy zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 7 k.p.a. i 86 k.p.a., polegającego na nieprzesłuchaniu strony. Strona składała w toku postępowania pisma i oświadczenia, zatem jej stanowisko było organowi znane, zaś nie wskazała, co jeszcze chciałaby przedstawić w czasie przesłuchania, co jej udaremniono. Zgodnie z art. 86 k.p.a. przesłuchanie strony jest dowodem subsydiarnym, prowadzonym wtedy, kiedy nie wszystkie okoliczności zostały wyjaśnione innymi dowodami. Taka sytuacja nie miała miejsca w sprawie niniejszej. Zgromadzone dokumenty pozwalały na ustalenie istotnych okoliczności sprawy, a samo im zaprzeczenie w toku przesłuchania nie jest wystarczające dla poczynienia ustaleń odmiennych niż te, które z tych dokumentów wynikają, zaś oświadczenia strony były organowi znane.

Strona nie wykazała też naruszenia przez organ zasad postępowania administracyjnego, tj. zasady zaufania do organów państwa oraz zasady informowania, a zarzuty te nie zostały w żaden sposób uzasadnione w skardze kasacyjnej.

Za nieusprawiedliwiony uznać należy zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. i uniemożliwienie stronie dodatkowego zapoznania się z materiałami postępowania po złożeniu przez nią dodatkowych dokumentów przy piśmie z dnia [...] lutego 2012 r., skoro bowiem strona sama uzupełniła materiał dowodowy, to należy uznać, że znała złożone przez siebie materiały. Naruszenie art. 10 k.p.a. tylko wtedy może stanowić uchybienie mające wpływ na wynik sprawy, uzasadniające uchylenie decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., kiedy strona wykaże, że na skutek tego uchybienia nie zdołała przedstawić organowi istotnych dla sprawy okoliczności. Tego jednak strona nie uczyniła, zatem omawiany zarzut jest nieusprawiedliwiony.

Nie jest także zasadny zarzut akceptacji niewyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy, bowiem organ wyjaśnił, a Sąd trafnie to zaakceptował, na podstawie jakich dowodów uznał, że w okresach wymienionych w decyzji strona prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą i podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

Zauważyć należy, że J. M. będąc przedsiębiorcą i znając obowiązek podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu wielokrotnie zgłaszał organowi wyrejestrowanie z ubezpieczenia zdrowotnego w okresach nieprowadzenia działalności, co świadczy o tym, że wiedział o konieczności stosownego zgłoszenia, a jego zgłoszenia nieprowadzenia działalności organ zawsze respektował. W tym stanie rzeczy, przy braku jakiejkolwiek dokumentacji nieprowadzenia działalności gospodarczej w spornych okresach i braku wyrejestrowania z ubezpieczenia zdrowotnego, organ zasadnie ustalił obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego.

Nieuzasadniony jest również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. Nie ulega wątpliwości, że Sąd I instancji przeprowadził kontrolę administracji publicznej i ocenił prawidłowość skarżonych decyzji, zatem nie doszło do naruszenia art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. Sąd uzasadnił wyrok zgodnie z wymogami art. 141 § 4 p.p.s.a., tzn. z uzasadnienia wyroku wynika, jakie były podstawy faktyczne i prawne rozstrzygnięcia. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że wadliwości uzasadnienia tylko wtedy mogą być przyczyną uchylenia wyroku, kiedy na skutek tych wad orzeczenie nie poddaje się kontroli i nie wiadomo dlaczego sąd podjął skarżone rozstrzygnięcie. W sprawie niniejszej takiej sytuacji nie było, bowiem uzasadnienie wyroku I instancji jest całkowicie jasne, spełnia wymagania ustawowe i dokładnie wiadomo, na jakiej podstawie faktycznej i prawnej Sąd ten wydał skarżone rozstrzygnięcie.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione i, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

O kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeknie Sąd I instancji zgodnie z właściwością.