Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 289/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-07-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 10 § 1, art. 15, art. 75, art. 77 § 1, art. 86
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 1-4 w zw. z art. 21 ust. 1, art. 22 ust. 1, art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.
article: § 5 pkt 1 lit. j, § 6 pkt 4-7
journal: Dz.U. 2001 nr 106 poz 1154
law: Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2010r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] 2009 r. Nr [...], II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej kwotę 100,- zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ T. Świstak /-/ W. Batorowicz /-/ A. Łaskarzewska


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] 2009 r. J. K. z domu J. zwróciła się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: Kierownik) o przyznanie uprawnień kombatanckich i wypłacenie zapomogi pieniężnej wskazując na fakt jej pobytu w czasie II wojny światowej w okresie od 1943 do 1945 r. jako dziecka wraz z matką i siostrą w III Rzeszy, dokąd jej matka została skierowana na roboty przymusowe w gospodarstwie rolnym.

W dniu [...] 2009 r. do akt sprawy dotyczącej powyższego wniosku dołączono decyzję Kierownika z dnia [...] 2004 r. uchylającą własną decyzję z dnia [...] 2003r. i przyznającą J. K. uprawnienie do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Do akt dołączono również protokół z przesłuchania J. K. w charakterze strony z dnia [...] 2004 r., w trakcie którego podała ona, że jako 2-3 letnie dziecko została wraz z matką wysiedlona z miasta Kowel początkowo do obozu przesiedleńczego w Łodzi, a następnie do Niemiec. Skarżąca podała wówczas, że nie pamięta jaki był to obóz przesiedleńczy w Łodzi.

Następnie J. K. pismem z dnia 5 października 2009 r. ponownie zwróciła się do Kierownika w niniejszej sprawie. Na potwierdzenie powyższych okoliczności skarżąca przedłożyła rekomendację Związku Kombatantów RP i byłych więźniów politycznych Koła Gminnego w L., życiorys, nie przetłumaczony z języka niemieckiego na język polski dokument Czerwonego Krzyża oraz zaświadczenie Głównej Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] 1999 r.

Kierownik pismem z [...] 2009 r. zwrócił się do J. K. o podanie, czy posiada jakichkolwiek świadków pobytu w obozie w Łodzi, ewentualnie wiedzę uzyskaną od swojej matki, w którym obozie wnioskodawczyni była i jakie były tam warunki.

W odpowiedzi skarżąca podała, że nie ma żadnego dowodu, że była wraz z matką w obozie w Łodzi. Z tego co wie, w obozie tym było mnóstwo ludzi, w tym tacy jak jej rodzina z Ukrainy, z Wołynia. Jej matka nie zawierała w trakcie wysiedlenia znajomości, zajęta była bowiem opieką nad dwoma córkami.

Pismem z [...] 2009 r. Kierownik poinformował J. K. o przysługującym jej prawie zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym, wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w terminie do 20 listopada 2009 r.

Decyzją z dnia [...] 2009 r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych działając na podstawie art. 1, art. 2, art. 3, art. 4 oraz art. 22 § 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371) odmówił J. K. przyznania uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że pobyt skarżącej wraz z matką na robotach przymusowych w Niemczech był podstawą do przyznania świadczenia pieniężnego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR i zainteresowana otrzymała świadczenie z tego tytułu. Z kolei zebrane dokumenty w postaci oświadczeń strony oraz pisma z Archiwum Państwowego w Łodzi nie pozwalają na uznanie, że stronie przysługują uprawnienia określone w art. 1-4 ustawy o kombatantach. Kierownik wskazał, że rozważał, zakwalifikowanie okoliczności podnoszonych we wniosku jako tych z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a) i b) ustawy, tj. przebywanie z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, ewentualnie w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich organów bezpieczeństwa. Z tej racji, że skarżąca przebywała w obozie pracy przymusowej nie było to możliwe, obozy pracy przymusowej nie są bowiem objęte rozporządzeniem z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154).

J. K. złożyła do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosek o ponowne rozpatrzenie niniejszej sprawy.

Kierownik pismami z dnia [...] 2010 r. zwrócił się do Archiwum Państwowego w Łodzi oraz Instytutu Pamięci Narodowej o podanie, czy w zasobach Archiwum i Instytutu istnieją dokumenty odnośnie wysiedlenia w czasie II wojny światowej mieszkańców miejscowości Kowel na Ukrainie na roboty przymusowe do III Rzeszy za pośrednictwem obozu przejściowego w Łodzi, w szczególności, czy można potwierdzić fakt wysiedlenia i pobytu w obozie przesiedleńczym w Łodzi J. J. c. Z., ur. [...] r. w m. Kowel.

W odpowiedzi Archiwum Państwowe w Łodzi podało, że przechowuje jedynie fragmentarycznie zachowane akta Centrali Przesiedleńczej w Poznaniu, Oddział w Łodzi z lat 1939-1945, które zawierają w większości wykazy osób i rodzin wysiedlonych z terenu tzw. Kraju Warty, a przechodzących przez obozy podległe tej instytucji. W aktach tych nie odnaleziono informacji o osobie o nazwisku J. J. i dlatego Archiwum nie może potwierdzić faktu jej wysiedlenia i przebywania w obozie przesiedleńczym w Łodzi.

Z kolei Instytut Pamięci Narodowej poinformował Kierownika, że nie posiada informacji dotyczących wysiedleń mieszkańców Kowla na Ukrainie i deportacji na roboty przymusowe do III Rzeszy.

Mając powyższe na względzie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] 2010 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach decyzji podał, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca nie wskazała żadnych nowych okoliczności uzasadniających uchylenie decyzji z [...] 2009 r. Ponadto wskazywana przez stronę okoliczność wysiedlenia z m. Kowel na teren III Rzeszy nie została przewidziana przez ustawodawcę jako tytuł uprawniający do przyznania uprawnień kombatanckich. Organ zaznaczył, że z protokołu przesłuchania strony wynika, ze została ona deportowana z Kowla poprzez obóz przesiedleńczy w Łodzi. Okoliczności te nie zostały jednak potwierdzone tak przez Archiwum Państwowe w Łodzi, jak i przez Instytut Pamięci Narodowej. Obie instytucje poinformowały organ, że nie odnalazły materiałów archiwalnych dotyczących wysiedlenia mieszkańców Kowla do obozu przesiedleńczego w Łodzi, a zwłaszcza dotyczących J. J. (obecnie K.). W ocenie Kierownika twierdzenia wnioskodawczyni odnośnie pobytu w obozie przesiedleńczym w Łodzi nie znajdują odzwierciedlenia w żadnym z dokumentów urzędowych zgromadzonych w sprawie. Strona nie wskazała też nazwy obozu, w którym przebywała. Oznacza to, że poza oświadczeniami strony brak jest jakichkolwiek dowodów potwierdzających okoliczność pobytu strony w obozie przesiedleńczym. Wprawdzie oświadczenie strony może być dowodem w sprawie, to jednak jego wiarygodność podlega ocenie na zasadach ogólnych, a więc w przypadku gdy oświadczenie strony nie zostało zweryfikowane żadnym z dowodów w sprawie, nie może ono stanowić wyłącznej podstawy do stwierdzenia, że J. K. przebywała w obozie przesiedleńczym.

J. K. wniosła skargę na powyższą decyzję Kierownika. Wskazała, że od matki wie, że do pracy przymusowej do Niemiec jechały przez obóz zbiorczy w Łodzi. Zdaniem skarżącej jej pobyt w Niemczech powinien być uznany jako pobyt w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Wskazał, że w czasie pobytu w Niemczech była w dyspozycji władz hitlerowskich.

W odpowiedzi na skargę Kierownik wniósł o jej oddalenie, podając, iż nie znalazł podstaw do jej uwzględnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona, choć nie z przyczyn w niej podniesionych.

W pierwszej kolejności konieczne jest odniesienie się do kwestii stosowania przez organ administracji publicznej w niniejszej sprawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uzasadniając swoją decyzję z [...] 2009 r. powołał się na art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach i stwierdził, że strona nie przedstawiła dowodów osadzenia w obozie przesiedleńczym w Łodzi, bowiem poza złożonym przez stronę oświadczeniem brak dokumentów potwierdzających tę okoliczność. W szczególności okoliczności tej nie potwierdziło Archiwum Państwowe w Łodzi. Natomiast w uzasadnieniu następnej decyzji (z [...] 2010 r.) organ stwierdził, iż Instytut Pamięci Narodowej i Archiwum Państwowe w Łodzi poinformowały organ, że nie odnaleziono materiałów archiwalnych dotyczących wysiedlenia mieszkańców miejscowości Kowel oraz pobytu J. K. z domu J. w obozie przesiedleńczym w Łodzi. Dlatego skoro poza oświadczeniami strony brak jest jakichkolwiek dowodów potwierdzających okoliczność pobytu strony w obozie przesiedleńczym to samo oświadczenie nie może stanowić wyłącznej podstawy do stwierdzenia, ze skarżąca przebywała w miejscu odosobnienia, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c powołanej ustawy.

Nie ulega wątpliwości, że wydając przedmiotowe decyzje organ związany był przepisami postępowania administracyjnego, w tym art. 7, art. 10 § 1, art. 15, art. 75 i art. 77 kpa. Zasada wyrażona w art. 7 kpa nakazuje organowi administracyjnemu podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Rozwinięcie i doprecyzowanie tego ogólnego obowiązku stanowi art. 77 kpa, który jasno określa, że to na organie ciąży obowiązek zgromadzenia całości materiału dowodowego i jego wyczerpującego rozpatrzenia. Nadto z art. 75 kpa wynika, że co do zasady jako dowód w sprawie należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy.

W świetle powołanych przepisów ustaleniom poczynionym przez organ trudno przyznać walor wszechstronności i obiektywizmu. Nie można uznać, by Kierownik zebrał w sposób wyczerpujący materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa) oraz by wnikliwie rozpatrzył materiał już zebrany (art. 80 kpa).

Materialnoprawną podstawą decyzji wydanych w niniejszej sprawie były przepisy art. 1-4 w zw. z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U Nr 2002 r. Nr 42, poz. 371 w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji). Przepisy art. 1 i 2 ustawy działalność kombatancką odnoszą do udziału we wskazanych wojnach, działaniach zbrojnych, formacjach wojskowych, organizacjach walczących o niepodległość Polski, dawania schronienia określonym osobom. Zgodnie z art. 3 ustawy do okresów działalności kombatanckiej lub równorzędnej z kombatancką zalicza się m.in. czas przebywania w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady oraz w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Za represje w rozumieniu ustawy art. 4 uznaje okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych: w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.

Stosownie do przepisu art. 21 ust. 1 ustawy o kombatantach (...) uprawnienia określone w ustawie przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4, posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej bądź w okresie podlegania represjom, z zastrzeżeniem ust. 2.

W związku z powyższym zważywszy, iż skarżąca ubiegając się o przyznanie uprawnień kombatanckich wskazała, że w trakcie wysiedlenia w 1943 r. z m. Kowel na Wołyniu do Niemiec przebywała wraz z matką i siostrą w obozie przesiedleńczym w Łodzi obowiązkiem organu było ustalenie, czy rzeczywiście ów pobyt w obozie miał miejsce, a jeśli tak to w jakim obozie skarżąca wraz z matką i siostrą przebywały i w jakim okresie. Wyjaśnić należy, że przepisy rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154) wskazują unumeratywnie miejsca odosobnienia (w tym obozy przejściowe), które miały charakter miejsc odosobnienia określonych m.in. w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i c) ustawy o kombatantach (...). I tak w § 5 pkt 1 lit. j) rozporządzenia przyjęto, że przejściowy obóz policji bezpieczeństwa (obóz internowania) Łódź-Radogoszcz przy ul. Liściastej jest innym miejscem odosobnienia określonym w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy. Z kolei w § 6 pkt 4-7 rozporządzenia ustawodawca wskazał, że innymi miejscami odosobnienia określonymi w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa był m.in. obóz w Łodzi przy ul. Hutora 32, przy ul. Kopernika 53/55, przy ul. Łąkowej 4 oraz przy ul. Żeligowskiego 41/43. Tym samym w przypadku ustalenia, że skarżąca w trakcie wysiedlenia do III Rzeszy przebywała w którymkolwiek z wyżej wymienionych obozów zasadnym byłoby przyznanie jej uprawnień kombatanckich.

Zgodzić należy się z Kierownikiem, iż przywołany przez niego w decyzji z [...] 2009 r. art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach rzeczywiście określa, że organ orzeka w oparciu o "udokumentowany wniosek zainteresowanej osoby". Zdaniem Sądu – znajdującym z resztą oparcie w orzecznictwie (vide: wyrok NSA w Warszawie z 25 marca 2003 r., sygn. akt V SA 145/02, LEX nr 149683 oraz wyrok NSA w Warszawie z dnia 18 października 2005 r., sygn. akt II OSK 117/05, LEX nr 188689) – przywołany przepis ustawy nie może jednak wyłączyć zasady wyrażonej w art. 7 k.p.a., w szczególności nie zwalnia organu od przeprowadzenia stosownych dowodów. W świetle powyższych rozważań nie można przyjąć, że strona ma obowiązek udowodnić wszystkie okoliczności, na które się powołuje. Brzmienie art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach wskazuje na obowiązek strony wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie uprawnień kombatanckich, co sprowadza się do udokumentowania wniosku, a nie udowodnienia określonych zdarzeń – w praktyce poprzez dołączenie przez stronę dokumentów, czy też przedstawienie innych dowodów mających potwierdzić słuszność jej żądań zawartych we wniosku. Na podstawie takiego wniosku i dołączonych dokumentów organ będzie mógł ukierunkować postępowanie dowodowe celem ustalenia, czy powołane przez wnioskodawcę okoliczności rzeczywiście miały miejsce. Rygorystyczne rozumienie omawianego przepisu, w sposób sprzeczny z regulacjami zawartymi w Kodeksie postępowania administracyjnego, powodowałoby niedopuszczalne przerzucenie ciężaru dowodu na stronę postępowania administracyjnego, podczas gdy to powinnością organu jest podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem nie tylko interesu społecznego, ale i słusznego interesu obywateli.

Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, że Kierownik rozstrzygając niniejszą sprawę nie przeprowadził w sposób wyczerpujący postępowania dowodowego. Po pierwsze organ nie wyjaśnił dlaczego Archiwum Państwowe w Łodzi w różnoraki sposób wypowiedziało się co do dokumentów dotyczących wysiedlenia skarżącej z m. Kowel na Wołyniu. W piśmie z dnia [...] 1996 r. (dołączonym przez skarżącą do wniosku z [...] 2009 r.) Archiwum podało, że "akta dotyczące osób przesiedlonych z terenów wschodnich do Niemiec w l. 1940-1045 nie zachowały się" (k. 15 akt adm.). Następnie zaś, wskutek kwerendy archiwalnej przeprowadzonej na wniosek Kierownika, to samo Archiwum w piśmie z [...] 2010 r. udzieliło informacji, że "przechowuje jedynie fragmentarycznie zachowane akta Centrali Przesiedleńczej w Poznaniu, Oddział w Łodzi z lat 1939-1945, które zawierają w większości wykazy osób i rodzin wysiedlonych z terenu tzw. Kraju Warty, a przechodzących przez obozy podległe tej instytucji. W aktach tych nie odnaleziono osoby o nazwisku J. J., c. Z. i S., ur. [...] r. W związku z tym nie jest możliwe potwierdzenie faktu wysiedlenia i przebywania ww. osoby w obozie przesiedleńczym w Łodzi." (k. 37 akt adm.). W ocenie Sądu Kierownik winien był zwrócić się do Archiwum Państwowego w Łodzi z prośbą o wyjaśnienie powyższych rozbieżności. W istocie bowiem wątpliwości Sądu budzi fakt, że ta sama instytucja w jednym piśmie zaświadcza, że akta dotyczące osób wysiedlonych z m. Kowel na Ukrainie nie zachowały się, w drugim z pism wyjaśnia, że akta Centrali Przesiedleńczej zachowały się w części, nie precyzując, czy odnosi się to także do osób wysiedlonych z Kowla na Ukrainie. O ile bowiem w archiwum znajduje się fragmentaryczna dokumentacja dot. Kowla, to Kierownik winien był rozważyć konieczność poczynienia kwerendy przez tę instytucję dotyczącą także matki i siostry skarżącej.

Ponadto skoro organ zobowiązany jest do wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, to obowiązkiem Kierownika było również zwrócenie się do Archiwum Państwowego w Łodzi o podanie jaka instytucja jest aktualnie dysponentem materiałów archiwalnych dotyczących wysiedlenia ludności z m. Kowel na Wołyniu w czasie II wojny światowej oraz spisu ludności, która w trakcie wysiedlenia z tych terenów trafiła przejściowo do obozów przesiedleńczych w Łodzi.

Obowiązkiem organu jako gospodarza postępowania było też poczynienie ustaleń o charakterze historiograficznym, a mianowicie zbadanie, do jakiego lub jakich obozów przesiedleńczych (przejściowych) w Łodzi (o ile w ogóle) kierowana była w 1943 i 1944 r. ludność z terenów Wołynia, w szczególności z Kowla. Ustalenie jaki obóz w Łodzi przyjmował ludność z tych terenów pozwoliłoby zawęzić kwerendę archiwalną do materiałów (spisów, repertoriów, wykazów ewidencyjnych itd.) dotyczących konkretnego obozu.

Kierownik nie dokonał również rzetelnej analizy materiału uzyskanego z Instytutu Pamięci Narodowej (pismo z dnia [...]2010 r. – k. 41 akt adm.), jak również zaświadczenia wydanego skarżącej w dniu [...] 1999 r. przez Główną Komisję Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Instytut Pamięci Narodowej. Wyjaśnić trzeba, że Instytut Pamięci Narodowej jest następcą prawnym Głównej Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Instytut Pamięci Narodowej. Zgodnie z przepisem art. 72 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 424 ze zm.) ustawa z dnia 6 kwietnia 1984 r. o Głównej Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu - Instytucie Pamięci Narodowej (Dz. U. Nr 21, poz. 98 oraz z 1991 r. Nr 45, poz. 195) utraciła moc. Przepis art. 68 ust. ustawy o IPN określił, że zasób archiwalny dotychczasowej Głównej Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu - Instytutu Pamięci Narodowej oraz komisji okręgowych staje się zasobem archiwalnym Instytutu Pamięci. Skoro tak to w zasobach Instytutu powinny znajdować się materiały archiwalne Głównej Komisji. W zaświadczenia wydanym skarżącej przez Główną Komisję w dniu 30 czerwca 1999 r. stwierdzono, że "na podstawie akt przechowywanych w tut. archiwum (Zbiór "PCK", Kreis Büdingen) S. J., ur. [...] r. przebywała na pracach przymusowych w Rzeszy i od [...] r. była zatrudniona jako robotnica u W. F. R. w m. B., pow. B. w H. Razem ze S. J. przebywały w m. B. jako małoletnie dzieci córki T. i J.". Tymczasem w piśmie z [...] 2010 r. Instytut Pamięci Narodowej poinformował Kierownika, że "ankiety Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce nie zawierają informacji dotyczących wysiedleń mieszkańców Kowla na Ukrainie i deportacji na roboty przymusowe do III Rzeszy". Zauważyć należy, że Główna Komisja wydając zaświadczenie w 1999 r. wyraźnie wskazała, iż posiada w zasobie archiwalnym materiały dotyczące wywiezienia skarżącej wraz z jej matką i siostrą do III Rzeszy. Z kolei Instytut Pamięci Narodowej wyraźnie wskazał, iż nie posiada informacji o deportacji ludności Kowla na Ukrainie (w tym w domyśle J. K. z d. J.) na roboty przymusowe do III Rzeszy. W ocenie Sądu organ orzekający winien był także w tej sytuacji zwrócić się do Instytutu o wyjaśnienie wykazanych powyżej niejasności, w szczególności o podanie jakiej instytucji zostały przekazane materiały archiwalne określone w zaświadczeniu z [...] 1999 r. (k. 11 akt adm.) jako Zbiór "PCK" K. B.. Następnie powinien zwrócić się do dysponenta tego zbioru o podanie, czy znajdują się w nim informacje dotyczące pobytu skarżącej wraz z jej matką i siostrą w obozie przejściowym w Łodzi.

Stwierdzić należy też, że Kierownik prowadząc postępowanie wyjaśniające pominął jeszcze jedną okoliczność, która mogła mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie wziął bowiem pod uwagę, że skarżąca została wysiedlona z rodzimej miejscowości nie tylko z matką S. J., lecz również z siostrą T.. Organ nie ustalił, czy siostra skarżącej żyje i czy możliwe jest odebranie od niej zeznań w charakterze świadka (art. 83 § 1 kpa) w celu uzyskania informacji dotyczących ich pobytu w obozie przesiedleńczym w Łodzi.

Zauważyć też trzeba, że Kierownik w sposób nieuprawniony ograniczył się jedynie do oceny oświadczeń skarżącej złożonych w toku niniejszej sprawy. Tymczasem wyjaśnienia składane przez strony postępowania nie mają wartości środka dowodowego. Służą one organowi administracji publicznej do ustalenia istotnych okoliczności sprawy, do uzupełnienia twierdzeń stron, do ujawnienia środków dowodowych. Walor dowodu, podlegającego ocenie, służącego ustaleniu faktów istotnych ma przesłuchanie w charakterze strony, które winno poprzedzać pouczenie o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania.

Prowadząc postępowanie organy winny były mieć na uwadze treść art. 86 kpa, zgodnie z którym jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub w razie ich braku pozostały nie wyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia, organ dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony J. K. w innej sprawie nie może zastąpić takiego dowodu w sprawie przedmiotowej. To co w jednej sprawie jest okolicznością istotną, nie ma takiego charakteru w innej sprawie, dotyczącej żądania o odmiennym przedmiocie.

Przeprowadzając dowód z przesłuchania strony na okoliczność pobytu skarżącej w obozie przesiedleńczym w Łodzi należało rozpytać ją szczegółowo co do cech charakterystycznych tego miejsca odosobnienia (np. czy budynek był z cegły, ile miał kondygnacji, jakie było jego wykorzystanie przed 1 września 1939r.), cech charakterystycznych jego otoczenia.

Uzyskane informacje mogłyby bowiem posłużyć do identyfikacji obozu. Trudno oczekiwać, aby skarżąca będąc małym dzieckiem pamiętała ulicę, przy której mieścił się obóz, ale możliwym jest że zapamiętała jakieś cechy charakterystyczne tego miejsca odosobnienia, czy jego otoczenia, w oparciu o które możliwa byłaby identyfikacja obozu.

Identyczne rozpytanie winno dotyczyć siostry skarżącej, o ile okazałoby się, że osoba ta żyje. Tym samym przeprowadzenie tego dowodu jawi się jako niezbędne.

W ocenie Sądu Kierownik dopuścił się również naruszenia przepisu art. 10 § 1 kpa, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przypomnieć należy, iż zgodnie z powołanym przepisem organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Bezsporne jest, że przepis ten znajduje zastosowanie tak przed wydaniem decyzji przez organ w pierwszej jak i drugiej instancji. Zważyć tymczasem należy, że Kierownik ograniczył się jedynie do zawiadomienia skarżącej w trybie art. 10 § 1 kpa przed wydaniem decyzji z [...] 2009 r. Nie uczynił zaś tego przed wydaniem decyzji z [...] 2010 r. Zważywszy zaś, że badając sprawę na skutek wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy Kierownik w znacznej części uzupełnił materiał dowodowy (jak wyżej wskazano o informacje uzyskane z A.P. w Łodzi oraz z IPN-u), pozbawienie skarżącej możliwości zapoznania się z tym materiałem i wypowiedzenia się co do jego treści oraz ewentualnego złożenia nowych wniosków dowodowych mogło niewątpliwie mieć wpływ na wynik sprawy.

Podkreślenia wymaga, że skoro organ ponownie rozpatrując sprawę uznał, że koniecznym jest uzupełnienie materiału dowodowego winien mieć na względzie, że skoro informacje uzyskane z Archiwum Państwowego w Łodzi oraz z Instytutu Pamięci Narodowej bezpośrednio wpłynęły na treść decyzji to stronie powinno się zagwarantować prawo oceny tego materiału w obu instancjach (vide: wyrok NSA z 14 grudnia 2007 r., sygn. akt II OSK 1753/06, Lex nr 433963).

Zgodzić należy się ze stanowiskiem Kierownika, że mające zastosowanie w niniejszej sprawie przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego nie stanowią możliwości przyznania uprawnień z samego tylko tytułu wywiezienia (deportacji) na roboty przymusowe do III Rzeszy. Ten rodzaj represji został objęty ustawą z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Skarżąca świadczenia z tego tytułu otrzymuje (decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] 2004r.- k.4 akt tut. Sądu o sygn. [...]) . Do okresów działalności kombatanckiej lub równorzędnej z kombatancką zalicza się wyłącznie czas przebywania w obozach, miejscach odosobnienia, o których stanowią wskazane wyżej przepisach ustawy o kombatantach. Przymusowa praca w gospodarstwie rolnym na terenie Trzeciej Rzeszy (zaświadczenie z dnia [...] 1999r.-k.12 akt administracyjnych.) nie miała takiego charakteru. Jakkolwiek Sąd wykazuje zrozumienie dla cierpień i krzywd jakie skarżąca doznała przebywając na przymusowej deportacji, to jednakże z tej przyczyny Sąd nie mógł uwzględnić skargi.

Sąd związany jest przepisami prawa i dokonuje kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle przepisów obowiązujących w dacie jej wydania.

Mając na względzie wykazane w niniejszym uzasadnieniu naruszenia przepisów postępowania przyjąć należy, że mogły mieć one istotny wpływ na wynik sprawy, co wyczerpuje znamiona art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej ppsa. Stąd orzec należało jak w punkcie I sentencji wyroku, przy jednoczesnym zastosowaniu art.135 ppsa.

Ponownie rozpoznając sprawę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych winien mając na względzie treść przepisu art. 153 powołanej w zdaniu poprzednim ustawy zastosować się do oceny prawnej i wytycznych wyrażonych w niniejszym uzasadnieniu wyroku.

O zwrocie kosztów sądowych (punkt II wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 ppsa, zaś o wykonalności zaskarżonej decyzji (punkt II wyroku) w oparciu o przepis art. 152 ppsa.

/-/ T. Świstak W. Batorowicz /-/ A. Łaskarzewska

Za nieobecnego sędziego korzystającego

z urlopu uzasadnienie wyroku podpisał sędzia

/-/ A. Łaskarzewska