Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 688/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, 250
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 9 ust. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 286 poz 2870
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie  gospodarstw niskotowarowych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 153 poz 30 art. 39 ust. 2
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenie Rady (WE) nr  1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR).

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska-Jóźków, Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Protokolant ref. staż. - Tomasz Godlewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lutego 2012 r. sprawy ze skargi S. N. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] znak [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności dla gospodarstwa niskotowarowego. 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. M. G. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) oraz tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy).


UZASADNIENIE

S. N. w dniu [...] marca 2005r. złożył do Biura Powiatowego Agencji i Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ARiMR) wniosek o pomoc finansową na działanie "Wspieranie gospodarstw niskotowarowych". Po jego rozpoznaniu decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. została przyznana płatność dla gospodarstwa niskotowarowego.

W dniu [...] lipca 2008 r. do Biura Powiatowego ARiMR w S. wpłynęło oświadczenie

S. N. (dalej: Skarżący) o zrealizowaniu przedsięwzięć zadeklarowanych we wniosku i Planie rozwoju gospodarstwa niskotowarowego wraz z załącznikami poświadczającymi realizację przedsięwzięć. Po analizie dokumentów Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. wydał w dniu [...] marca 2009 r. informację o kontynuowaniu płatności dla gospodarstw niskotowarowych w 4 i 5 roku.

Następnie Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. uzyskał informację o przekazaniu przez Skarżącego gospodarstwa na rzecz jego córki J. N. w drodze umowy darowizny zawartej notarialnie w dniu [...] kwietnia 2009r. wobec czego

w dniu [...] czerwca 2009 r. wydał decyzję nr [...] o wstrzymaniu płatności dla gospodarstwa niskotowarowego.

Decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w L. po rozpoznaniu odwołania Skarżącego z dnia 18 czerwca 2009 r. utrzymał w mocy zaskarżaną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Dyrektor ARiMR odnosząc się do zawartych w odwołaniu wyjaśnień Skarżącego w kwestii długotrwałej choroby, wyjaśnił iż przesłanki zaistnienia siły wyższej na którą, powołuje się Skarżący zostały zawarte w art. 39 ust. 1 i ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji Rolnej (EFOGR). Zgodnie art. 39 ust. 1 pkt b Rozporządzenia przesłanką siły wyższej jest - długoterminowa niezdolność rolnika do wykonywania zawodu, aczkolwiek zgodnie z ust. 2 o przypadkach siły wyższej zawiadamiania się na piśmie właściwy organ, wraz z odpowiednimi dowodami zadowalającymi ten organ w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik jest w stanie dokonać tej czynności. Ponadto przesłanki w zakresie uznania siły wyższej określone w art. 39 ust. 1 i w ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 – winny być spełnione łącznie. W przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki, o których mowa w ust. 2 rozporządzenia. Skarżący orzeczenie o długotrwałej niezdolności do pracy w rolnictwie z dnia 25 listopada 2008 r. oraz decyzję Prezesa KRUS z dnia [...] grudnia 2008 r. o przyznaniu bezterminowej renty rolniczej złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w S. w dniu 29 maja 2009 r. Dokumenty zostały złożone w terminie przekraczającym ustawowy termin 10 dni, tym samym Skarżący nie dopełnił obowiązku wynikającego z art. 39 ust. 2 Rozporządzenia Komisji.

Organ II instancji podkreślił, iż Skarżący przeniósł własność gospodarstwa rolnego przed upływem 5 lat od dnia przyznania płatności dla gospodarstw niskotowarowych i czynność tę dokonał w trybie ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998r., Nr 7 poz. 25 ze zm.), a nie na rzecz następcy za rentę strukturalną, to zgodnie z dyspozycją § 10 cytowanego rozporządzenia – płatność dla gospodarstwa niskotowarowego podlega wstrzymaniu i zwrotowi.

Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję z [...] lipca 2009 r. Nr [...] wydaną przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w L., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...].

W uzasadnieniu skargi Skarżący wyjaśnił, że przeniesienie własności gospodarstwa niskotowarowego na rzecz następcy producenta rolnego, który będzie kontynuować restrukturyzację gospodarstwa rolnego w ostatnim roku realizacji planu nastąpiło w skutek długotrwałej niezdolności do pracy Skarżącego. Ponadto Skarżący podkreślił, że nie mógł przejść na rentę strukturalną, ponieważ w czasie, gdy zachorował przenosił własność gospodarstwa rolnego na córkę (29 kwietnia 2009 r.), a wniosków o rentę strukturalną nie przyjmowano z uwagi na brak środków.

Autor skargi podniósł, że jego przypadek jest zgodny z przepisami rozporządzenia w sprawie płatności dla gospodarstw niskotowarowych (§9), które pozwalają na wypłatę płatności także wówczas, gdy realizacja przedsięwzięć określonych w planie rozwoju gospodarstw niskotowarowych była niemożliwa ze względu na zaistnienie okoliczności wymienionych w § 9 ust. 2 wspomnianego rozporządzenia w tym długotrwałej niezdolności do pracy producenta rolnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 26 stycznia 2010r. oddalił skargę S. N. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ przy wydawaniu zaskarżonej decyzji o wstrzymaniu Skarżącemu, płatności dla gospodarstwa niskotowarowego, organy administracyjne obu instancji nie naruszyły przepisów prawa materialnego, ani też proceduralnego, w stopniu, który uzasadniałby ich uchylenie.

Szczegółowe warunki i tryb udzielania, wstrzymywania, zawieszania, zwracania i zmniejszania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. 2004, nr 286, poz. 2870 ze zm.) . W myśl ww. regulacji przedmiotowa płatność jest udzielana producentowi rolnemu, który: 1) jest osobą fizyczną; 2) prowadził, przez okres co najmniej 3 lat przed złożeniem wniosku, działalność rolniczą w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej; 3) w dniu złożenia wniosku prowadził działalność rolniczą, w gospodarstwie rolnym stanowiącym przedmiot odrębnej własności producenta rolnego lub jego małżonka, albo przedmiot ich współwłasności oraz będącym gospodarstwem niskotowarowym w rozumieniu decyzji 85/377/EWG z 7 czerwca 1985 r. ustanawiającej wspólnotowa typologię gospodarstw rolnych (Dz. U. WE L 220 ze zm.); 4) zobowiąże się do realizacji przedsięwzięć mających na celu restrukturyzację gospodarstwa niskotowarowego dotyczących prowadzenia działalności rolniczej lub pozarolniczej działalności gospodarczej, zgodnie z planem rozwoju gospodarstwa niskotowarowego, a także do nieprzenoszenia własności gospodarstwa niskotowarowego przez okres 5 lat od dnia przyznania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego (§ 4).

Wspomniane rozporządzenie w sprawie płatności dla gospodarstw niskotowarowych określa także konsekwencje niedotrzymania zobowiązania polegającego na nieprzenoszeniu własność gospodarstwa niskotowarowego w okresie 5 lat od dnia przyznania płatności, którymi są wstrzymanie i zwrot płatność dla gospodarstw niskotowarowych (§ 10). Wstrzymanie płatności dla gospodarstwa niskotowarowego następuje na podstawie decyzji administracyjnej kierownika biura powiatowego Agencji, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania producenta rolnego (§ 13). Jednakże, gdy przeniesienie własności gospodarstwa niskotowarowego nastąpi w związku z przyznaniem renty strukturalnej na rzecz następcy producenta rolnego, który w terminie 35 dni od daty przeniesienia własności tego gospodarstwa złoży stosowne oświadczenie, płatność dla gospodarstw niskotowarowych nie podlega zwrotowi a pozostała do wypłaty pomoc finansowa przysługuje temu następcy (§ 11). Jednym z koniecznych warunków, które musi spełnić producent rolny ubiegający się o przyznanie przedmiotowej płatności, jak również ten, któremu taką płatność przyznano jest nieprzenoszenie własności gospodarstwa niskotowarowego przez okres 5 lat od dnia przyznania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego.

Skarżący składając w dniu 22 marca 2005 r. wniosek o pomoc finansową na wspieranie gospodarstw niskotowarowych miał świadomość ww. warunków, które musi spełnić, gdyż oprócz restrukturyzacji swego gospodarstwa zgodnie z planem rozwoju gospodarstwa niskotowarowego, poprzez wykonanie zadeklarowanych przedsięwzięć (zakup zwierząt gospodarskich, zakup maszyn rolniczych) zobowiązał się także do nieprzenoszenia własności gospodarstwa niskotowarowego przez okres 5 lat od dnia przyznania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego z wyjątkiem przeniesienia własności tego gospodarstwa na rzecz następcy w zamian za rentę strukturalną (s.5/5 wniosku). Przyznanie przedmiotowej płatności począwszy od 1 lutego 2006 r. spowodowało, że dopiero w lutym 2011 r. Skarżący mógłby przenieść własność gospodarstwa rolnego, bez konsekwencji wstrzymania płatności.

Za niezasadne uznał Sąd I instancji zarzuty podniesione w piśmie procesowym pełnomocnika, stanowiącym uzupełnienie skargi, w tym rażącego naruszenie art. 13 Rozporządzenie Rady (WE) nr 1257/1999, poprzez bezpodstawne pozbawienie Skarżącego rekompensaty dla obszarów o mniej korzystnych warunkach gospodarowania z przyczyn naturalnych. Wspomniany przepis nie ma, bowiem bezpośredniego zastosowania w sprawie, gdyż nie odnosi się do wspierania gospodarstw niskotowarowych, lecz innego zakresu pomocy polegającej na wspieraniu działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.

Skargą kasacyjną od powyższego wyroku Skarżący wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych.

Skarżący skargą kasacyjną narzucił:

1. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 36 i art. 39 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004, poprzez przyjęcie w ślad za organami AMiRR obu instancji, iż Skarżący nie wypełnił zobowiązania nie przenoszenia własności gospodarstwa niskotowarowego przez okres 5 lat od dnia przyznania płatności, mimo braku takich ograniczeń w cytowanym Rozporządzeniu Komisji (WE) a nadto nie uregulowania przypadku Skarżącego w przepisach krajowych (niezdolność całkowita do pracy);

2. naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie miało istotny wpływ na wydanie orzeczeń, a mianowicie:

a) art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi Skarżącego na tej podstawie, podczas gdy w sprawie doszło do naruszenia przepisu prawa materialnego art. 36 i art. 39 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 i niezgodności § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. 2004, nr 286, poz. 2870 ze zm.) z przyczyn podanych w zarzucie pierwszym;

b) art. 151 p.ps.a. poprzez oddalenie skargi Skarżącego, podczas gdy WSA w Białymstoku mylnie przyjął, że w sprawie doszło do naruszenia: art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 75 § 1, art. 77 § 1 k.p.a., poprzez przyjęcie, iż organy wykazały w sposób nie budzący wątpliwości, że Skarżący w sposób zawiniony naruszył warunki otrzymania płatności do gospodarstwa niskotowarowego i jego działanie jest naruszeniem przepisów w tym zakresie a organy te podjęły wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, zapewniły czynny udział strony w każdym stadium postępowania, dokonały poszukiwania i ujawnienia dowodów przy zachowaniu zasad legalności i jawności, zabrały i wyczerpująco rozpatrzyły cały materiał dowodowy i jego ocenę prawną zgodnie z uregulowaniami przepisów unijnych, przeprowadziły wszystkie żądane przez Stronę dowody i dokonały właściwej, logicznej i nie dowolnej oceny zebranych dowodów.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2011 r., II GSK 483/10 oddalił skargę kasacyjną uznając, iż nie znajduje ona usprawiedliwionych podstaw.

W motywach wskazano, że zgodnie z art. art. 36 Rozporządzenie Komisji (WE) nr 817/2004 w przypadku, gdy podczas okresu ważności zobowiązania podjętego jako warunek przyznania wsparcia beneficjent przekazuje całość lub część gospodarstwa innej osobie, ta ostatnia może przejąć zobowiązanie na pozostały okres.

Jeżeli zobowiązanie nie jest przekazywane, beneficjent zwraca przyznane mu wsparcie. Państwa Członkowskie mogą nie wymagać zwrotu wsparcia, w przypadku, gdy przejęcie zobowiązania przez następcę jest niewykonalne, a beneficjent wypełnił znaczną część zobowiązania i ostatecznie zaprzestał działalności rolnej lub, gdy przekazanie części gospodarstwa ma miejsce w okresie rozszerzenia zgodnie z art. 21 ust.3 i nie przekracza 50% powierzchni objętej zobowiązaniem przed rozszerzeniem.

Prawodawca wspólnotowy nie zakreślił prawodawcom krajowym ścisłych zasad określenia przypadków, w których możliwe jest odstąpienie od żądania zwrotu wsparcia w sytuacji przekazania całości lub części gospodarstwa rolnego innej osobie w okresie ważności zobowiązania. Zgodne z omawianym przepisem dopuszczalne byłoby nawet takie rozwiązanie, iż prawodawca krajowy w ogóle nie przewidziałby możliwości zwrotu wsparcia przez rolnika, który przekazał gospodarstwo rolne bez przeniesienia zobowiązania. Wobec tego w zgodzie ze wskazaną regulacją pozostają § 10 i § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich.

Zgodnie z ostatnio wymienionymi przepisami prawa krajowego płatność dla gospodarstwa niskotowarowego podlega wstrzymaniu i zwrotowi, jeżeli producent rolny przeniósł własność gospodarstwa niskotowarowego przed upływem 5 lat od dnia przyznania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego, niskotowarowego wyjątkiem przypadku gdy w okresie 5 lat od dnia przyznania płatności nastąpi przeniesienie własności gospodarstwa niskotowarowego na rzecz następcy producenta rolnego, któremu przyznano rentę strukturalną.

W niniejszej sprawie nie jest sporne - zdaniem NSA -, że S. N. przeniósł własność gospodarstwa na rzecz córki J. N. przed upływem przed upływem pięciu lat od dnia przyznania płatności oraz, że S. N. nie przyznano renty strukturalnej, a także, że nie nastąpiło przeniesienie zobowiązania.

NSA wskazał, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zawarto stwierdzenia, z których wynika, że strona postrzega sprzeczność omawianych przepisów prawa krajowego z art. 12 ust. 2 tiret 2 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. U. UE. L. nr 160, poz. 80 ze zm.). Przepis ten zawarty jest rozdziale IV Wcześniejsze emerytury i stanowi, że "W przypadku, gdy osoba, która przekazała gospodarstwo rolne, otrzymuje od Państwa Członkowskiego normalną emeryturę, wsparcie w postaci wcześniejszej emerytury zostaje przyznane jako dodatek, uwzględniwszy wysokość krajowej emerytury w tym państwie". Z omawianej regulacji wynika tyle, że przewidziana prawem wspólnotowym wcześniejsza emerytura związana z przekazaniem gospodarstwa rolnego następcy może stanowić dodatek do normalnej, przewidzianej prawem krajowym emerytury. Wskazany przepis prawa wspólnotowego nie pozostaje w jakiejkolwiek kolizji z § 10 i § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich.

Zdaniem NSA prawodawca wspólnotowy w art. 39 Rozporządzenia nr 817/2004 stworzył Państwom Członkowskim możliwość (a nie obowiązek) uznania wymienionych kategorii siły wyższej, w tym długotrwałej choroby. Ustawodawca krajowy w § 9 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich uznał pewne kategorie siły wyższej, w tym długotrwałą niezdolność do pracy producenta rolnego, za przesłankę wypłacenia płatności dla gospodarstwa niskotowarowego mimo braku realizacji przedsięwzięć określonych w planie rozwoju gospodarstwa niskotowarowego . Siła wyższa nie jest przesłanką uzasadniającą wypłatę wsparcia w sytuacji przeniesienia własności gospodarstwa rolnego przed upływem 5 lat od dnia przyznania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego. Rozwiązanie przyjęte w prawie krajowym nie jest sprzeczne z prawem wspólnotowym, które nie nakazuje uznawania długotrwałej choroby za przesłankę wypłacania płatności w przypadku przeniesienia własności gospodarstwa rolnego.

NSA wskazał, że S. N. nie zawiadomił na piśmie o długotrwałej chorobie w terminie 10 dni roboczych od dni jej ustania, co nakazuje art. 39 ust. 2 Rozporządzenia nr 817/2004.

Przystępując do oceny zarzutów naruszenia przepisów postępowania tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 75 § 1, art. 77 § 1 k.p.a., Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego określenia podstaw kasacyjnych, co zgodnie z art. 176 p.p.s.a. oznacza obowiązek wnoszącego skargę kasacyjną powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem autora skargi kasacyjnej uchybił Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym orzeczeniu oraz uzasadnienie ich naruszenia.

Zdaniem NSA uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno szczegółowo określać, do jakiego, zdaniem skarżącego, naruszenia przepisów prawa doszło i na czym to naruszenie polegało, a w przypadku zarzucania uchybień przepisom procesowym należy dodatkowo wykazać, iż to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mimo że przepisy p.p.s.a. nie określają warunków formalnych, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie skargi kasacyjnej, to należy przyjąć, że ma ono za zadanie wykazanie trafności (słuszności) zarzutów postawionych w ramach podniesionej podstawy, co oznacza, że musi zawierać argumenty mające na celu "usprawiedliwienie" przytoczonej podstawy kasacyjnej (por. wyroki NSA z: 5 sierpnia 2004r. sygn. akt FSK 299/04 z glosą A. Skoczylasa OSP 2005, nr 3, poz. 36; 9 marca 2005r. sygn. akt GSK 1423/04 Lex nr 186863; 10 maja 2005r. sygn. akt FSK 1657/04 Lex nr 238595; 12 października 2005r. sygn. akt I FSK 155/05 Lex nr 173263; 23 maja 2006 r. sygn. akt II GSK 18/06 Lex nr 236385; 4 października 2006r. sygn. akt I OSK 459/06 Lex nr 281385).

W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna, w zakresie omawianych zarzutów naruszenia przepisów postępowania, nie spełnia warunków określonych w art. 176 p.p.s.a. W skardze kasacyjnej nie wskazano na czym miało polegać naruszenie tych przepisów i jaki mogło mieć to wpływ na wynik sprawy. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej oznacza między innymi, że Sąd ten nie jest uprawniony do formułowania za stronę przyczyn jakie spowodowały postawienie określonego zarzutu, jak również nie jest rzeczą tego Sądu domyślanie się w tym zakresie intencji strony.

W związku z ostatecznością decyzji o wstrzymaniu płatności dla gospodarstwa niskotowarowego Prezes Agencji ARiMR decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. ustalił S. N. kwotę nienależnie pobranych środków finansowych w wysokości 19291,16 pln powiększoną o odsetki określone jak dla zaległości podatkowych.

W efekcie złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Organ ten decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. utrzymał zaskarżony akt administracyjny w mocy.

W motywach zwrócono uwagę, że zgodnie z treścią art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm.) Prezes ustala – w drodze decyzji administracyjnej – kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków, w tym również tych które podlegają zwrotowi w trybie § 10 rozporządzenia RM z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. Zgodnie z tym przepisem płatność dla gospodarstwa niskotowarowego podlega wstrzymaniu i zwrotowi, jeżeli producent rolny przeniósł własność gospodarstwa przed upływem 5 lat od dnia przyznania płatności, z zastrzeżeniem § 11 rozporządzenia.

Z akt sprawy wynika (a w zasadzie z aktu notarialnego), że S. N. przeniósł własność gospodarstwa rolnego przed upływem 5 lat od dnia przyznania płatności do gospodarstwa niskotowarowego. Biorąc pod uwagę fakt, iż S. N. nie był beneficjentem działania w postaci renty strukturalnej, to przyjąć należy, że przepisy wyżej powołanego rozporządzenia – w szczególności § 11 – nie mają zastosowania.

W skardze – po przedstawieniu dotychczasowego biegu postępowania –S. N. wskazał, iż rozważał "przejście" na rentę strukturalną lecz z uwagi na wyczerpanie środków nie było to możliwe. Z tej racji – z uwagi na stan zdrowia – skorzystał ze świadczenia KRUS, jaką była renta. Następnie szczegółowo opisał sytuację zdrowotną i wpływ wstrzymania płatności na sytuację ekonomiczną gospodarstwa; pogarsza ją dodatkowo obowiązek zwrotu wypłacanych środków, co może doprowadzić do upadku gospodarstwa prowadzonego przez córkę.

Z kolei pełnomocnik Skarżącego w piśmie z dnia 27 stycznia 2012 r. zarzucił naruszenie:

a) § 11 cyt. rozporządzenia RM z dnia 7 grudnia 2004 r. wskazując, że zgodnie z tym przepisem, gdy przeniesienie gospodarstwa niskotowarowego nastąpi w związku z przyznaniem renty strukturalnej na rzecz następcy producenta rolnego, który w terminie 35 dni od daty przeniesienia własności tego gospodarstwa złoży oświadczenie, płatność nie podlega zwrotowi a pozostała do wypłaty pomoc przysługuje następcy. Zdaniem pełnomocnika organy obu instancji zupełnie zbagatelizowały fakt, iż skarżący nie mógł przejść na rentę strukturalną albowiem wniosków nie przyjmowano z uwagi na wyczerpanie środków . W takiej sytuacji należało oczekiwać dokonania wykładni funkcjonalnej i celowościowej, czego zaniechano.

b) art. 39 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji Rolnej (EFOGR) i § 9 ust. 2 cyt. Rozporządzenia RM z dnia 7 grudnia 2004 r.

Zgodnie z art. 39 ust. 1 pkt b) w/w rozporządzenia przesłanką siły wyższej jest długoterminowa niezdolność rolnika do wykonywania zawodu, zaś zgodnie z art. 39 ust. 2 o przypadkach siły wyższej zawiadamia się na piśmie właściwy organ, wraz z odpowiednimi dowodami w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik był w stanie dokonać tej czynności. Również polski ustawodawca w § 9 ust. 2 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. uznał długotrwałą niezdolność producenta rolnego pracy za przesłankę wypłacenia płatności dla gospodarstwa niskotowarowego mimo braku realizacji przedsięwzięć.

Zdaniem pełnomocnika oba Organy uznały wadliwie, że S. N. uchybił obowiązkowi powiadomienia w terminie 10 dni roboczych o długotrwałej chorobie zupełnie pomijając fakt, iż jest on osobą schorowaną (co opisuje w swojej skardze) i nie sposób przyjąć, że stan długotrwałej choroby w ogóle w jego przypadku minął. Tym samym nie można przyjąć, że powiadomienia ARiMR dokonano z uchybieniem powyższego terminu.

W odpowiedzi na skargę – żądając jej oddalenia - podniesiono argumenty zbieżne z motywami zaskarżonych aktów administracyjnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

I. Zgodnie z treścią art. 175 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sądy administracyjne - podobnie jak powszechne, wojskowe i Sąd Najwyższy - zostały powołane do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Z art. 184 tegoż aktu normatywnego wynika, że sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności publicznej obejmującej również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej.

Różnica pomiędzy sprawowaniem kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne a załatwianiem sprawy wynikającej z działalności administracji publicznej przez sądy powszechne jest dość oczywista. Te ostatnie bowiem przejmują sprawę wynikającą z działalności administracji publicznej do dalszego jej załatwienia; w przypadku zaś sądów administracyjnych sprawa, której przedmiot jest związany z działalnością organów administracji publicznej, nie przestaje być sprawą, której załatwienie należy cały czas do kontrolowanego przez Sąd organu. Sąd administracyjny bowiem dokonuje - w ramach sprawowanych funkcji orzeczniczych - kontroli (oceny) tej działalności. Sąd ten na skutek zaskarżenia aktu (decyzji, postanowienia) lub czynności, a także bezczynności organu administracji publicznej nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia; ma jedynie skontrolować i ocenić działalność tego organu. Nie może zatem - co do zasady - zastępować organu administracji publicznej i merytorycznie rozstrzygać sprawy.

II. Określając zakres kognicji zauważyć należy, że sądy administracyjne, w tym wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako p.p.s.a.).

Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy.

Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa.

III. W powyższym kontekście - stosownie do treści art. 145 § 1 p.p.s.a. - należy zwrócić uwagę, iż nie każdy akt administracyjny, który dotknięty jest wadliwością automatycznie zostanie przez Sąd usunięty z obrotu prawnego. Ustawodawca bowiem przyjął, iż Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie (w całości lub w części) może tak orzec, jeżeli stwierdzi:

naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy;

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy;

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd stwierdza nieważność aktu administracyjnego (w całości lub w części), jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a, lub w innych przepisach. Orzeka także wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a, lub w innych ustawach.

Reasumując należy stwierdzić, iż uchylenie aktu administracyjnego z racji naruszenia prawa materialnego uzasadnione będzie wtedy, gdy - w wypadku prawidłowego zastosowania tych norm - rozstrzygnięcie byłoby inne. Zaznaczyć trzeba, że naruszenie prawa nie powoduje uchylenia aktu administracyjnego, gdy wystąpi w postaci rażącej, albowiem wówczas stwierdza się nieważność decyzji lub postanowienia. Wreszcie "inne naruszenie przepisów postępowania" skutkuje uchyleniem aktu administracyjnego, o ile uchylenie to mogło mieć (a więc wcale nie musiało mieć) wpływu na wynik sprawy.

IV. W powyższym kontekście wskazać należy, że Sąd jest związany treścią uzasadnienia wyroku NSA z dnia 12 kwietnia 2011 r., II GSK 483/10 w którym przyjęto, że w niniejszej sprawie nie jest sporne, że S. N. przeniósł własność gospodarstwa na rzecz córki przed upływem 5 lat od dnia przyznania płatności oraz, że rolnikowi nie przyznano renty strukturalnej a także, ze nie nastąpiło – z tej racji – przeniesienie zobowiązania.

W kontekście zarzutu sformułowanego przez pełnomocnika Skarżącego wskazać trzeba, że NSA przyjął, iż S. N. nie zawiadomił na piśmie o długotrwałej chorobie w terminie 10 dni roboczych od dnia jej ustania, co nakazuje art. 39 ust. 2 rozporządzenia nr 817/2004, o których wyżej była mowa.

V. W świetle tego kategorycznego stanowiska nie sposób uznać za zasadny zarzut zawarty w piśmie pełnomocnika z dnia 27 stycznia 2012 r. (scharakteryzowany w punkcie b), że rolnik nie mógł powiadomić o stanie długotrwałej choroby, albowiem trwa on nadal.

Przede wszystkim wskazać należy, że o czym innym świadczy nie tylko stanowisko NSA ale również dokumenty z akt sprawy. Wypis z treści orzeczenia lekarza rzeczoznawcy nosi datę 25 listopada 2008 r., zaś decyzja przyznająca rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy wydana została 11 grudnia 2008 r. Przedstawiono te dokumenty Kierownikowi Biura Powiatowego ARiMR w S. 29 maja 2009 r. (data wpływu) a więc z przekroczeniem 10 dniowego terminu.

Czy rzeczywiście uniemożliwiał dokonanie tej czynności stan zdrowia (który – zdaniem pełnomocnika – uniemożliwia powiadomienie o tym stanie rzeczy do dnia dzisiejszego) ? Na tak postawione pytanie należy udzielić odpowiedzi przeczącej, albowiem stan zdrowia skarżącego był na tyle dobry, że w dniu 29 kwietnia 2009 r. uczestniczył osobiście w podpisaniu aktu notarialnego, mocą którego przekazał córce gospodarstwo rolne. Tego też dnia mógł zatem – stosownie do treści art. 39 ust. 2 cyt. Rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 – powiadomić o swej długotrwałej niezdolności do wykonywania zawodu. Skoro uczynił to w piśmie z dnia 16 maja 2009 r. które wpłynęło do Organu 29 maja 2009 r., to uchylił 10 dniowemu terminowi na dokonanie tej czynności 9k. 46 akt adm.).

VI. W kwestii regulacji zawartych w § 9 ust. 2 powołanego rozporządzenia RM z dnia 7 grudnia 2004 r. wskazać należy, iż przedmiotowa regulacja nie dotyczy zwrotu pobranych należności. Długotrwała niezdolność do pracy producenta rolnego została powiązana z możliwością dalszego wypłacania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego pomimo obiektywnego braku możliwości realizacji przedsięwzięć przyjętych przez rolnika.

VII. W kwestii oceny zarzutu pełnomocnika Skażonego zawartego w piśmie z dnia 27 stycznia 2012 r. (opisanego w punkcie a) wskazać należy, że – zdaniem Sadu – nie doszło do obrazy § 11 cyt. Rozporządzenia RM z dnia 17 grudnia 2004 r., albowiem skarżącemu w ogóle nie przyznano renty strukturalnej, albowiem nigdy o nie nie występował. Takiego wniosku nie zastąpi postulowane przeprowadzenie wykładni funkcjonalnej, jak też celowościowej.

Mając na uwadze treść art. 151 i 250 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.