Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 375/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2004-03-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Sygn. akt 4 II SA/Wr 375/2001 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 marca 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w następującym składzie: Przewodniczący: S. NSA del. do WSA Andrzej Wawrzyniak Sędziowie: Asesor WSA Lidia Serwiniowska S. NSA del. do WSA Bogumiła Skrzypczak (sprawozdawca) Protokolant: Jolanta Pociejowska po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2004 roku sprawy ze skargi S. C. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z tytułu pracy przymusowej; 1. u c h y l a zaskarżoną decyzję i decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. (Nr [...]); 2. z a s ą d z a od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 10 zł (słowie: dziesięć złotych) tytułem kosztów postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym; 3. n i e o r z e k a o wykonalności zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Uzasadnienie.

Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] roku (Nr [...]) - wydaną na podstawie art. 127 § 3 i 138 § l pkt. l Kpa oraz art. art.2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (D/.U Nr 87, poz. 395 z późn.zm.) - organ utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]r. (Nr [...]).

Organ stwierdził, że S. C. wystąpił o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...]roku odmówił przyznania tego świadczenia wskazując, że materiał sprawy nie daje podstaw do przyjęcia, iż wnioskodawca był deportowany do pracy przymusowej, w rozumieniu przepisów cytowanej ustawy.

S. C. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku tym wskazał, że w okresie okupacji został zatrzymany przez żandarmerię niemiecką i przeznaczony do transportu wywożącego różne osoby do pacy przymusowej na teren III Rzeszy. W czasie trwania transportu wnioskodawca zbiegł, początkowo ukrywał się, a następnie zgodził się podjąć pracę w gospodarstwie rolnym u niemieckiego właściciela G. J. w miejscowości G. koło K. W połowie [...] roku został umieszczony w obozie pracy przymusowej w B. i tam pracował aż do wyzwolenia.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazana na wstępie decyzją utrzymał w mocy swoją pierwotną decyzję, w związku z tym powstała sytuacja, w której organ odmówił uwzględnienia wniosku.

Stwierdził przy tym, że zgodnie z art.2 pkt. 2 lit. a cytowanej ustawy represją, w rozumieniu ustawy, jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed l września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Wyjaśnienia zawarte w piśmie S. C. potwierdzają ustalony wcześniej stan faktyczny, tzn. brak wykonywania pracy przymusowej w ramach deportacji w Niemczech. Wnioskodawca w piśmie z dnia [...]r. wskazał, iż sam zgłosił się do pracy u niemieckiego gospodarza w okolicach K., który przyjął go w charakterze parobka. W związku z tym organ wykluczył, że strona została wywieziona do Niemiec w charakterze robotnika przymusowego.

S. C. wniósł na tę decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W skardze zarzucił, że w [...] roku został zatrzymany przez żandarmerię niemiecką i wywieziony do Niemiec. W czasie transportu zbiegł, lecz ponownie został zatrzymany i doprowadzony do Urzędu Gminy w K. Stamtąd został doprowadzony do miejscowości G. W tej miejscowości został zatrudniony u baurera G. J. W okresie pracy był sprawdzany przez żandarmów, nie mógł opuszczać wyznaczonego miejsca bez zezwolenia władz policyjnych. W połowie [...]r. wraz z innymi robotnikami cudzoziemskimi został przetransportowany do obozu przymusowej pracy w B. koło K., gdzie został zatrudniony przy kopaniu rowów przeciwczołgowych. Pracował tam aż do wyzwolenia.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie, powoływał się na dotychczasową argumentację, a nadto zarzucił, że w poprzednich pismach skarżący sam wskazywał, że dobrowolnie zgłosił się do pracy do gospodarza w miejscowości G. W związku z tym nie wystąpiły przesłanki do wypłaty świadczenia za ten okres.

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 ze zmn.) do rozpoznania skargi wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu przed dniem 1 stycznia 2004 roku - właściwy obecnie jest Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

1. Zgodnie z art. 3 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) sądy administracyjne powołane zostały do badania legalności decyzji, niektórych postanowień i innych aktów organów administracyjnych. W związku z tym kontrolą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi objęta jest zgodność z prawem materialnym zaskarżonych aktów administracyjnych, a także badanie zgodności tych aktów pod względem formalnym, a więc badanie, czy w postępowaniu administracyjnym nie nastąpiło takie naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, które miało wpływ na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie organ administracyjny naruszył przepisy o postępowaniu administracyjnym w stopniu wpływającym na wynik sprawy. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych naruszył bowiem obowiązek wyczerpującego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, a w konsekwencji nie ustalił prawidłowego stanu faktycznego sprawy.

W związku z tym organ naruszył obowiązek wynikający z art. 7 i 77 § 1 kpk. Brak wyczerpujących ustaleń uniemożliwia ocenę, czy skarżący posiada uprawnienia do świadczenia pieniężnego wynikającego z ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87 poz.395) - w związku z tym naruszenie przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym miało wpływ na wynik sprawy.

Należy bowiem stwierdzić, że organ administracyjny załatwiający wniosek skarżącego skupił się na ocenie, czy skarżący był deportowany do pracy przymusowej. Pominął jednak okoliczność, że skarżący we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wskazywał, że w okresie wojny w latach 1939 - 1945 roku został osadzony w obozie pracy przymusowej w B. koło K.

Zgodnie z art. 2 cyt. ustawy represją w rozumieniu ustawy jest:

1) osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych,

2) deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium:

a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945,

b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

Brzmienie ustawy wskazuje zatem, że przewiduje ona dwa odrębne tytuły do ubiegania się o świadczenie pieniężne: po pierwsze z tytułu osadzenia w obozie pracy przymusowej oraz po drugie - z tytułu deportacji do pracy przymusowej.

Jeżeli wnioskodawca swoich pismach wskazywał, że był osadzony w obozie pracy przymusowej, wskazywał miejscowość, w której obóz się znajdował i powoływał się przy tym na zeznania świadków - organ administracyjny był zobowiązany taki zarzut ocenić, przeprowadzić stosowane postępowanie dowodowe i przedstawić w uzasadnieniu decyzji swoje stanowisko wobec tego twierdzenia. W tej sprawie organ całkowicie pominął zarzut skarżącego. W związku z tym należało uznać, że w tej części organ w ogóle nie zbadał dowodów, nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego i nie przedstawił swojego stanowiska w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organ naruszył przepisy o postępowaniu administracyjnym w takim stopniu, że uchybienie to stanowi podstawę do usunięcia zaskarżonych decyzji z obrotu prawnego.

Wniosku tego nie może zmienić okoliczność, że skarżący w swoim piśmie wskazywał, iż posiada zweryfikowane uprawnienia kombatanckie. Wprawdzie stosownie do art. 1 ust. 2 pkt. 1 cyt. ustawy świadczenie pieniężne nie przysługuje osobom posiadającym prawo do dodatku kombatanckiego, jednakże organ administracyjny nie rozważył również tej okoliczności i nie ustalił, czy skarżący istotnie posiada uprawnienie do takiego dodatku, o jakim mowa w tym przepisie.

2. Niezależnie od wyżej wskazanych motywów Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela stanowisko organu co do tego, że w toku postępowania administracyjnego skarżący dotychczas nie wykazał, że posiada uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87 poz.395) - z tytułu deportacji do pracy przymusowej, a zatem na podstawie art. 2 pkt. 2 lit. a tej ustawy.

Trafnie bowiem wskazał Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, że "represją" w rozumieniu tego przepisu jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed l września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Z dotychczasowego materiału sprawy nie wynika, aby skarżący spełniał te warunki. Wprawdzie świadkowie potwierdzili fakt wykonywania przez niego pracy u niemieckiego właściciela gospodarstwa, jednakże okoliczność ta nie jest wystarczająca do uznania, że skarżący wykonywał pracę przymusową w następstwie deportacji. Z treści pism skarżącego wynika wyraźnie, że pracę tę podjął dobrowolnie, będąc do tego zmuszony powstałą sytuacją. Z oświadczeń skarżącego wynika także, że sytuacja ta powstała w związku z tym, że zbiegł z transportu wywożącego go do pracy przymusowej. W takich okolicznościach - gdyby były one przez skarżącego dowiedzione - uzasadniony byłby pogląd, że ucieczka z transportu spowodowała przerwę w działalności okupanta zmierzającej do wykorzystania skarżącego do pracy przymusowej. W rezultacie nie zrealizowała się czynność "deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej". Tym samym opisany przez skarżącego stan faktyczny nie jest objęty unormowaniem zawartym w cytowanej ustawie. W konsekwencji praca wykonywana przez skarżącego w gospodarstwie niemieckiego właściciela nie może także być uznana za pracę przymusową, która stanowi przesłankę do przyznania świadczenia pieniężnego.

3. Niezależnie od tego, co wskazano ostatnio Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważa, że w sprawie wystąpiły podstawy do uchylenia zaskarżonych decyzji. Motywy takiego rozstrzygnięcia Sąd wskazał na wstępie niniejszych wywodów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w związku z tym stwierdza, że organy administracyjne naruszyły przepisy o postępowaniu administracyjnym w stopniu wpływającym na wynik sprawy. Zgodnie więc z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zmn.) zaistniały przesłanki do uchylenia zaskarżonych decyzji.

Uchylając zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny jest zobowiązany - zgodnie z art. 200 cyt. ustawy zasądzić na rzecz skarżącego koszty postępowania. W tej sprawie poniesione przez skarżącego koszty były ograniczone jedynie do wpisu od skargi.

Zgodnie z art. 152 cyt. ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny jest także zobowiązany orzec w jakim zakresie zaskarżony akt może być wykonany przed uprawomocnieniem się wyroku. W tej jednak sprawie nie zachodziła potrzeba orzeczenia w tym przedmiocie, gdyż zaskarżona decyzja nie tworzyła po stronie skarżącego żadnych praw.

Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.