Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 489/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i 3 a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Paweł Kornacki, Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2017 r. sprawy ze skargi A. St. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej także: k.p.a.) art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze zm., dalej także: u.s.u.s.) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...], którą odmówiono A. S. (dalej: strona, wnioskodawczyni, skarżąca) umorzenia należności z tytułu składek za okres od listopada 2006 r. do września 2013 r. na:

- Fundusz Ubezpieczenia Społecznego - w łącznej kwocie 54.646,72 zł, w tym z tytułu składek-34.908,72 zł i odsetek liczonych na dzień 19 września 2016 r. – 19.738 zł,

- Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego - w łącznej kwocie 31.182,44 zł, w tym z tytułu składek – 18.881,44 zł, odsetek liczonych na dzień 19 września 2016 r. – 1,2301 zł,

- Fundusz Pracy – za okres od grudnia 2008 r. do września 2013 r. w łącznej kwocie 4.402,11 zł, w tym z tytułu składek – 2. 853,11 zł, odsetek liczonych na dzień 19 września 2016 r. – 1.549 zł.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano na wstępie, że we wnioksu o

umorzenie nieopłaconych należności z tytułu składek strona opisała swoją trudną sytuację osobistą, rodzinną i majątkową. Wskazała, że jej sytuacja nie pozwala na uregulowanie zadłużenia, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej oraz pozostającej na jej utrzymaniu córki. uniemożliwiając zaspokojenia najbardziej podstawowych potrzeb życiowych tych osób. Ponadto oświadczyła, że posiada długi, które jest zobowiązana spłacić.

Dalej podano, że strona załączyła do wniosku następujące dokumenty:

- wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, z którego wynika, że z dniem 24 września 2013 r. działalność gospodarcza prowadzona przez stronę od dnia 2 października 2006 r. została wykreślona,

- kopię umowy o pracę z dnia 1 maja 2016 r. dotyczącą zatrudnienia strony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony w pełnym wymiarze czasu pracy w A z siedzibą w M. na stanowisku: [...],

- dowody wpłat na poczet czynszu - 810 zł, B - 69,90 zł, C (światło) - 53 zł i D (gaz) - 42 zł,

- postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...] 2016 r., na mocy którego postanowiono powierzyć stronie wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią N. J. ur. [...]r.,

- dowody wpłaty za pobyt i wyżywienie córki w przedszkolu w lipcu 2016 r. w łącznej kwocie 168 zł,

- paragony za zakup leków dla córki na kwotę 51,95 zł i 76,18 zł,

- dowody wpłat na rzecz Komornika Sądowego przy SR w M. R.R. w kwocie 200 zł oraz Komornika Sądowego przy SR w T. A. K. w kwocie 150 zł,

- kopię decyzji z dnia [...] przyznającej prawo do świadczenia wychowawczego na córkę w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. w kwocie 500 zł,

- kopię decyzji z dnia [...] przyznającej stronie dodatek mieszkaniowy w wysokości 185,42 zł na okres od 1 września 2016 r. do 28 lutego 2017 r.

Dalej podano, że w odpowiedzi na wezwanie organu I instancji z dnia 31 października 2016 r. strona przedłożyła:

- oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, z którego wynika, że strona:

• osiąga wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia w kwocie 1355,69 zł netto,

• otrzymuje zasiłek z pomocy społecznej w kwocie 500 zł,

• ponosi stałe wydatki miesięczne związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 1875,85 zł, w tym z tytułu opłat - 1281,67 zł (z czego udokumentowano 974,90 zł), kosztów leczenia - 265,75 zł oraz innych wydatków - 263,43 zł,

• posiada inne zobowiązania - z tytułu karty kredytowej w kwocie 1746,27 zł, spłacane miesięcznie w kwocie 200 zł u Komornika Sądowego przy SR w M. R. R.,

• posiada inne zobowiązania, które są spłacane przez zajęcie komornicze w kwocie 19.325,52 zł (nie wskazano z jakiego tytułu są te zobowiązania),

• nie posiada majątku nieruchomego, ruchomego, praw majątkowych oraz wierzytelności,

• małoletnia córka pozostająca na utrzymaniu wnioskodawczyni choruje na [...], co wymaga stałego specjalistycznego leczenia, którego koszty wnoszą: wizyty lekarskie ok. 150 zł kwartalnie, zakup leków ok. 150 zł miesięcznie.

• ze względu na trudną sytuację materialną strona uzyskuje pomoc od matki, która zaprasza ją wraz z córką w weekendy na obiady, a brat wnioskodawczyni w miarę swoich możliwości przekazuje siostrze na utrzymanie kwotę ok. 300 zł miesięcznie.

- zeznania podatkowe PIT-37 i PIT-11 za 2015 r. z którego wynika roczny dochód w wysokości 2.200,10 zł,

- zaświadczenie o zarobkach z dnia 18 października 2016 r., z którego wynika, że przeciętne miesięczne wynagrodzenie strony z ostatniego kwartału w kwocie 1850 zł brutto, 1355,69 zł netto obciążone jest nakazem zapłaty Sądu Rejonowego w M. (należność główna 2.862,92 zł + koszty)

- dowody wpłaty z października 2016 r. r. na poczet:

• czynszu - 715 zł

• D-41,20 zł

• C- 55,57 zł

• B - 69,90 zł

• E SA - 200 zł

• Komornika Sądowego R. R. - 200 zł

• za przedszkole w łącznej kwocie 198,43 zł

- zaświadczenie lekarskie z dnia 21 października 2016 r., z którego wynika, że córka strony spełnia kryteria rozpoznania u niej [...],

- paragony fiskalne za lekarstwa na łączną kwotę 280,98 zł,

- umowę uczestnictwa córki w zajęciach tanecznych zawartą w dniu 5 września 2016 r. na kwotę 65 zł,

- zawiadomienie o wpłacie - podział kwoty 200 zł wg planu podziału dokonanego przez Komornika Sądowego R. R. w dniu 26 października 2016 r. na rzecz wierzycieli,

- zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego dokonanego w dniu 25 sierpnia 2016 r. przez Komornika Sądowego G. S. na rzecz F na kwotę 2.862,92 zł,

- zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego z tytułu egzekucji i innych należności z dnia 11 września 2015 r. dokonane przez Komornika Sądowego A.K..

Analizy sprawy dokonano również na podstawie przeprowadzonych z urzędu ustaleń własnych, w ramach których ustalono, że:

1. w stosunku do zadłużenia z tytułu składek jest prowadzone postępowanie egzekucyjne,

2. Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. poinformował, że:

• w rocznym zeznaniu PIT-36 za 2013 r. strona wykazała przychody w wysokości 271157,99 zł, dochód 10.096,72 zł z działalności gospodarczej oraz przychód 1000 zł, dochód 800 zł z tytułu umowy o dzieło/zlecenie,

• w rocznym zeznaniu PIT-37 za 2014 r. wykazała przychody w wysokości 7247,71 zł, dochód w wysokości 6691,46 zł ze stosunku pracy oraz przychód 4724,88 zł, dochód 3886,32 zł z tytułu umowy o dzieło/zlecenie,

• w rocznym zeznaniu PIT-37 za 2015 r. wykazała przychody w wysokości 2674,80 zł, dochód 2200 zł z tytułu umowy o dzieło,

3. strona nie figuruje w ewidencji osób korzystających z pomocy i wsparcia Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł., co wynika z pisma z dnia 20 września 2016 r.

Uwzględniając powyższe organ I instancji w decyzji z dnia [...] odmówił umorzenia zaległości, gdyż stwierdził, że nie zachodzi całkowita nieściągalność należności, której przesłanki określono w art. 28 ust. 3 u.s.u.s W ocenie organu I instancji przedłożone dokumenty nie wykazały również okoliczności uzasadniających umorzenie zadłużenia w oparciu o § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Opisując najistotniejsze dla sprawy okoliczności organ ten uznał, że nie można z całą pewnością stwierdzić, iż brak jest jakichkolwiek perspektyw na przystąpienie do spłaty zadłużenia, np. w systemie ratalnym, w związku z czym umorzenie byłoby przedwczesne.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wskazała w szczególności, że uzyskuje dochód w kwocie "najniższej krajowej wolnej od zajęć", dodatkowo otrzymuje jedynie świadczenie wychowawcze na córkę w kwocie 500 zł, od stycznia 2017 r. nie będzie mogła już liczyć na pomoc finansową brata, którego sytuacja materialna pogorszyła się. Strona wyjaśniła także, iż nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej nie dlatego, że nie znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, ale z uwagi na brak zasądzonych alimentów od ojca dziecka (aktualnie toczy się postępowanie sądowe o wydanie zarządzeń opiekuńczych i władzę rodzicielską). Strona podniosła również, że "można odnieść się do Komornika Sądowego lub Naczelnika Urzędu Skarbowego, aby mogli stwierdzić brak jakiegokolwiek majątku, z którego można prowadzić egzekucję".

Na tym etapie postępowania strona, odpowiadając na wezwanie organu, przedłożyła m.in. oświadczenie brata o zaprzestaniu wspierania strony, kopię postanowienia Sądu Rejonowego w M. z dnia [...], z którego wynika, że wszczęto z urzędu sprawę o wydanie zarządzeń opiekuńczych wobec córki strony oraz postanowienie Sądu Rejonowego w M. z dnia [...] z którego wynika, że uchylono postanowienie z dnia [...].

Organ II instancji w oparciu o całość zgromadzonej w sprawie dokumentacji nie znalazł podstaw do zmiany decyzji o odmowie umorzenia.

Motywując to stanowisko wskazano, że zgodnie z treścią art. 28 w związku z art. 32 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wymienione są enumeratywnie sytuacje, w których zachodzi całkowita nieściągalność zaległości. Należy do nich: śmierć dłużnika i brak następców prawnych (pkt 1), oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości (pkt 2), zaprzestanie prowadzenia działalności przy braku majątku, następców prawnych i podstaw do odpowiedzialności osób trzecich (pkt 3), brak środków po zakończeniu postępowania likwidacyjnego (pkt 4), znikoma wysokość nieopłaconej składki (pkt 4a), stwierdzenie przez organ egzekucyjny braku majątku (pkt 5) oraz brak możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (pkt 6). Dopiero zaistnienie którejkolwiek z powyższych przesłanek daje potencjalną możliwość umorzenia zadłużenia. Decyzja w tej materii ma jednak charakter uznaniowy, a zatem nawet w razie całkowitej nieściągalności należności, organ może odmówić ich umorzenia.

Dalej podkreślono, że wobec strony nie zostało zakończone postępowanie egzekucyjne i komornik sądowy ani naczelnik urzędu skarbowego nie stwierdzili braku majątku podlegającego egzekucji, zatem nie można zakwalifikować zaległości jako całkowicie nieściągalnych. Odnosząc się do twierdzenia strony, że "można odnieść się do Komornika Sądowego lub Naczelnika Urzędu Skarbowego aby mogli stwierdzić brak jakiegokolwiek majątku, z którego można prowadzić egzekucję" zauważono, że to do organu egzekucyjnego należy ocena czy brak jest możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne oraz stwierdzenie braku majątku z którego można prowadzić egzekucję. Dyrektor ZUS jako organ egzekucyjny może wprawdzie wszcząć i prowadzić postępowanie egzekucyjne w celu przymusowego ściągnięcia należności, ale w przypadku bezskutecznej egzekucji dalsze prowadzenie postępowania może być przekazane do właściwego Naczelnika Urzędu Skarbowego.

Organ II instancji stwierdził także, iż strona nadal nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, że zachodzi możliwość umorzenia należności zgodnie z przepisami wspomnianego wyżej rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zdaniem organu strona nie udowodniła ponad wszelką wątpliwość, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawi ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wynika, że strona jest zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy z wynagrodzeniem 1850 zł brutto i ma na utrzymaniu córkę, na którą otrzymuje świadczenie wychowawcze w kwocie 500 zł. W ocenie organu sytuacja strony nie jest łatwa, jednakże poddano również ocenie to, czy sytuacja ta jest stanem trwałym i czy trudności płatnicze mają charakter okresowy, czy też może stały i pogłębiający się, rozważono także podnoszony przez stronę argument osiągania dochodów w wysokości wolnej od zajęć. Organ doszedł do przekonania, że aktualnie trudna sytuacja finansowa ma charakter przejściowy tym bardziej, że strona jest w okresie aktywności zawodowej i może podjąć pracę o lepszych warunkach płacowych, istnieją zatem realne szanse na poprawę jej możliwości płatniczych. Nadal nie można zatem z całą pewnością stwierdzić, że brak jest jakichkolwiek perspektyw na przystąpienie do spłaty zadłużenia np. w systemie ratalnym.

Jednocześnie organ odwoławczy wskazał na bezwzględny obowiązek opłacania należnych składek i wymóg odstąpienia od niego jedynie w bardzo szczególnych okolicznościach, w których jednoznacznie wiadomo, że ani obecnie ani w przyszłości odzyskanie należności nie będzie możliwe.

Uznając zatem, ze aktualnie umorzenie należności byłoby przedwczesne, organ wskazał także, iż strona, (na której ciąży obowiązek udowodnienia ponad wszelką wątpliwość zaistnienia przesłanek do umorzenia należności) nadal nie powołuje się na poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Nie udowodniła także przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która to okoliczność uniemożliwiłaby lub w znaczny sposób utrudniłaby kontynuowanie pracy zarobkowej i uzyskiwanie dochodu umożliwiającego spłatę zadłużenia.

Organ odwoławczy wyjaśnił także, iż nie może orzekać o umorzeniu kierując się jedynie interesem wnioskodawczyni, uzasadnionym jej obecną sytuacją finansową. Skutki finansowe działalności zobowiązanej nie mogą być bowiem przerzucone na Fundusze, a w konsekwencji na ogół obywateli, gdyż działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko. Nie można zatem akceptować sytuacji, w której płatnik opłaca składki jedynie w tych okresach, w których osiąga odpowiednie w swej ocenie dochody.

Nadto nie można z instytucji umorzenia zaległości z tytułu składek czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu., czemu sprzeciwia się m.in. art. 2a u.s.u.s. Należności z tytułu składek w znaczny sposób zasilają system ubezpieczeń społecznych i przyczyniają się do unikania zaciągania zobowiązań w celu zapewnienia stałej płynności finansowej poszczególnych funduszy, którymi dysponuje ZUS, a w konsekwencji zapobiegają powiększeniu długu publicznego. Wszystkie przesłanki umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek powinny być zatem rozpatrywane nie tylko w kontekście sytuacji ekonomiczno-finansowej dłużnika, ale także w odniesieniu do bieżącego stanu finansów ubezpieczeń społecznych, a więc przy uwzględnieniu interesu społecznego.

Ponadto wskazano, że w dniu [...] została wydana decyzja w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek, w związku z czym w terminie 12 miesięcy od daty jej uprawomocnienia strona może zwrócić się z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551).

Dodatkowo strona może złożyć wniosek o rozłożenie na raty należności, które nie podlegałyby umorzeniu na podstawie ustawy abolicyjnej.

W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca podniosła zarzut naruszenia:

a/ art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego oraz jego dowolną ocenę,

b/ naruszenia art. 8, 11 i 107 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zbyt ogólnikowe stwierdzenia,

c/ art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez uznanie, iż nie zostały spełnione przesłanki do umorzenia zadłużenia z tytułu składek.

Wobec tak sformułowanych zarzutów skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi wskazała, że organ naruszył § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., błędnie przyjmując, że skarżąca jest w stanie ponosić obciążenia z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne. Podała, że aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej, po zaprzestaniu której zarejestrowała się jako osoba bezrobotna. W dalszym okresie zatrudniana była na przemian na umowę zlecenie bądź umowę o pracę, jednak cały czas otrzymywała najniższe wynagrodzenie, w okresie od 1 września 2014 r. do listopada 2015 r. z tytułu umowy zlecenia osiągała dochód w kwocie ok. 400 zł.

W tym kontekście bezzasadne jest twierdzenie organu, że aktualna trudna sytuacja finansowa ma charakter przejściowy, gdyż strona jest w okresie aktywności zawodowej i może podjąć pracę o lepszych warunkach płacowych, zatem istnieją realne szanse na poprawę jej sytuacji finansowej. Jak bowiem podkreślono w skardze, strona przez okres 4 lat po zakończeniu działalności gospodarczej była aktywna zawodowo, a mimo to nie udało jej się w tym okresie uzyskać wynagrodzenia wyższego aniżeli minimalna płaca krajowa. Niemożność uzyskania lepiej płatnego zatrudnienia wynika z tego, że skarżąca ma tylko ogólnokształcące wykształcenie, czego organ w swoich rozważaniach zupełnie nie wziął pod uwagę. Błędnym założeniem jest więc przyjęcie, że to odpowiednia aktywność zawodowa ma determinujący wpływ na możliwości zarobkowe pracowników bowiem, jest ono w głównej merze uzależnione od posiadanego wykształcenia. Zależności te znajdują potwierdzenie w statystykach. Ogólnopolskie Badanie Wynagrodzeń (OBW) wskazuje, że średnie miesięczne wynagrodzenie brutto osób ze średnim i pomaturalnym wykształceniem w 2016 r. wyniosło 3.000 zł, przy czym jest to kwota brutto, a jednocześnie 25% z badanych zarabiało mniej tj. tylko 2.300 zł brutto. (vide: Tabelki dotyczące wynagrodzenia całkowitego osób z różnym poziomem wykształcenia w 2013 r. i 2016 r.). Jednocześnie skarżąca zauważyła, że wynagrodzenie osób ze średnim wykształceniem zarówno w 2013 r., jak i w 2016 r. stale utrzymuje się na takim samym poziomie (średnio 3000 zł brutto), zatem można powiedzieć, że osoby z tym wykształceniem w dłuższej perspektywie czasowej nie mogą liczyć na polepszenie swojej sytuacji finansowej.

Dalej skarżąca powołała się na wyrok WSA w Gliwicach z dnia 5 lutego 2010 r., sygn. akt III SA/Gl 684/09, w którym wskazano, że badając sytuację materialną płatnika wnoszącego o umorzenie składek w pierwszym rzędzie, należy zauważyć, iż badając stan faktyczny sprawy organy administracji publicznej obowiązane są przeanalizować wszelkie okoliczności. W uzasadnieniu decyzji obowiązane są omówić okoliczności, uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, szczególnie, gdy decyzja dotyczy sfery elementarnych potrzeb skarżącego - posiadania środków niezbędnych do przeżycia, zapewnienia stronie miejsca zamieszkania. Konieczne jest skonfrontowanie sytuacji materialnej strony skarżącej z wysokością zaległej należności i wskazanie dochodów, które zdaniem organu - byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia. W sytuacji, gdy jedynym środkiem majątkowym jest dochód z wynagrodzenia za pracę, alimenty oraz dodatek do mieszkania, nie wystarcza do wskazania w uzasadnieniu decyzji, że skarżąca może pokryć należności z wynagrodzenia za pracę.

Dalej skarżąca przywołała ponownie okoliczności dotyczące jej dochodów i wydatków przedstawione przez nią we wniosku z dnia 12 września 2016 r. i wskazała, że od 1 stycznia 2017 r. minimalna płaca krajowa wynosi 1459 zł netto, po odjęciu od tej kwoty oraz świadczenia na dziecko "500+" wydatków na utrzymanie skarżącej nie pozostaje żaden dochód, z którego mogłaby spłacać zaległe składki. Dodatkowo skarżąca podkreśliła, że posiada zajęcia komornicze, zgodnie z jej wiedzą jest wobec niej skierowana egzekucja prowadzona przez Komornika Sądowego przy SR w M. oraz dwa postępowania egzekucyjne, w których skarżąca występuje jako dłużnik, wszczęte przez Komornika Sądowego przy SR w T. oraz Komornika Sądowego przy SR w M..

Strona wytknęła także organowi, że stwierdził jedynie, że jej sytuacja jest przejściowa, nie wskazał natomiast żadnego dochodu, z którego mogłaby opłacić zaległe składki.

W ocenie strony uzasadnienie decyzji jest ogólnikowe, zawiera jedynie kilka zdań odnoszących się bezpośrednio do sytuacji materialnej skarżącej, a więc nie spełnia wymogów z art. 107 k.p.a. Organ nie dokonał analizy struktury miesięcznych dochodów i wydatków skarżącej, a przede wszystkim nie ustalił czy na poziomie uzyskiwanych dochodów i aktualnego budżetu domowego możliwe jest wywiązanie się skarżącej z zobowiązań wobec ZUS. Tymczasem (jak wskazał WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 14 maja 2010 r., sygn. akt. III SA/GI 562/09) obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym określonej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania. W uzasadnieniu organ powinien wskazać te fakty, które przemawiają za podjętym przez organ rozstrzygnięciem sprawy. W przypadku decyzji uznaniowych, a do takich zaliczają się decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, uzasadnienie decyzji stanowi tę jej część, która ma szczególne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Odnosząc się do argumentacji skargi wskazał, że z wyliczeń wskazanych w skardze wynika, że miesięczny koszt utrzymania wynosi 810 zł, koszt wyżywienia 400 zł, natomiast koszty związane z edukacją siedmioletniej córki – 700 zł miesięcznie. Zauważył, że skarżąca w żaden sposób nie wykazała ostatniego z wydatków, a nadto nie znajduje on uzasadnienia biorąc pod uwagę wiek dziecka i zważywszy, że wydatki te powinny być powiązane z realnymi potrzebami dziecka i możliwościami finansowymi rodziców. Osiągane przez skarżącą zarobki w kwocie netto 1.459 zł nie stanowią jedynego źródła przychodu, gdyż należy do nich doliczyć świadczenia rodzinne i "500+". Przeliczając wydatki, jakie ponosi miesięcznie skarżąca na utrzymanie organ stwierdził, że przekraczają one miesięczne przychody. Jednocześnie organ odwoławczy zwrócił uwagę, że córka skarżącej ma 7 lat, a do tej pory strona nie postarała się o wyegzekwowanie należnych alimentów. Wskazano także, iż strona powołuje się na prowadzone wobec niej postępowania komornicze, lecz nie podaje sygnatur, pod jakimi postępowania te są prowadzone ani ich tytułów. Z wcześniejszych pism wynika, że są to kwoty rzędu 2.000 – 3.000 zł, istotna może być przyczyna zadłużenia na tak drobne kwoty. W ocenie organu odwoławczego, biorąc pod uwagę, że skarżąca ma stałe źródło utrzymania oraz ma możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, a także istnieje realna perspektywa poprawy sytuacji materialnej na przyszłość poprzez ściągnięcie alimentów za okres 7 lat bezpodstawne byłoby umorzenie zaległości. Jednocześnie organ odwoławczy zwrócił uwagę na długotrwałość nieopłacenia składek, co stanowi szczególny przypadek naruszenia dyscypliny płatniczej. Zobowiązania wobec ZUS nie mogą być uznawane za drugorzędne, które mogą być regulowane po zaspokojeniu innych wierzycieli.

Na rozprawie w dniu 11 października 2017 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał skargę i zawartą w niej argumentację. Wskazał na trudną sytuację skarżącej, osoby utrzymującej się z niskiego wynagrodzenia i samotnie wychowującej dziecko. Wyjaśnił, że przedmiotowe zaległości wygenerował były partner skarżącej, w istocie prowadzący działalność gospodarczą zarejestrowaną na skarżącą. Podkreślił, że strona posiada dodatkowe zobowiązania cywilnoprawne. Oświadczył także, iż świadczenie "500+" zostało wstrzymane, a postępowanie alimentacyjne jest w toku.

Skarżąca dodała natomiast, że jej były partner był odpowiedzialny za wszystkie sprawy związane z jej działalnością gospodarczą, a o zaległościach dowiedziała się przypadkowo w ZUS. Podała również, że córka jest pod jej opieką od lutego 2016 r. Wyjaśniła nadto, że obecnie nie jest wobec niej prowadzona egzekucja zaległości wobec ZUS i otrzymuje wynagrodzenie w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga okazała się nieuzasadniona.

Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718, dalej: P.p.s.a.) podlegała decyzja z dnia [...], którą Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] o odmowie umorzenia zaległości skarżącej z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego i Zdrowotnego za okres od listopada 2006 r. do września 2013 r. oraz Fundusz Pracy za okres od grudnia 2008 r. do września 2013 r. wraz z odsetkami w łącznej kwocie nieco ponad 90 tys. (precyzyjnie określonej w zaskarżonej decyzji).

Kontrolę tę, sprawowaną co do zasady pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1066 z późn. zm.) rozpocząć należy od stwierdzenia, że decyzje wydawane w przedmiocie udzielania ulg w spłacie zaległości wobec ZUS wydawane są w oparciu o tzw. uznanie administracyjne, w ramach którego ustawodawca pozostawił organowi wybór pomiędzy równoważnymi rozstrzygnięciami.

Specyfika orzekania w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS opartego o uznanie, które – co wymaga podkreślenia – nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających określonym przez prawodawcę przesłankom umorzenia, ale w możliwości negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia nawet przy ich ustaleniu - determinuje zakres sądowej kontroli takich rozstrzygnięć. Ocenie sądu w pierwszej kolejności podlega poprawność postępowania dowodowego i wyciągniętych zeń wniosków co do tego, czy dany stan faktyczny wypełnia określone enumeratywnie w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności. W razie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia kontrola Sądu odnosi się także do określonych przez prawodawcę kryteriów umorzenia zaległości, które nie są całkowicie nieściągalne.

Wspomniana nieściągalność, zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto, w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia (a takich dotyczy niniejsza sprawa) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Bezsporne jest, że w stosunku do skarżącej nie zachodzą przesłanki umorzenia składek wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. w punktach: 1, 2, 4, 4a, 4b. Odnosząc się do przesłanki zawartej w pkt 3 wspomnianego przepisu stwierdzić należy, że samo zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, nie przesądza automatycznie o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności. Nie świadczy o niej także i to, że prowadzone postępowanie egzekucyjne obejmujące zaległe składki wobec ZUS nie doprowadziło dotychczas do ich odzyskania. Zauważyć bowiem należy, że skarżąca pozostaje w zatrudnieniu, z którego uzyskuje wynagrodzenie. Wobec tego przedwczesnym byłoby przyjęcie, że zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

Wobec skarżącej prowadzone jest nie tylko postępowanie egzekucyjne dotyczące zaległości wobec ZUS, ale także kilka wskazywanych przez stronę postępowań egzekucyjnych prowadzonych przez komorników sądowych. Żaden z tych podmiotów nie stwierdził dotychczas braku majątku, z którego można by prowadzić egzekucję (co stanowi przesłankę stwierdzenia nieściągalności określoną w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.). Nadto wskazać należy, że z akt sprawy wynika, iż strona dokonywała (także po złożeniu wniosku o umorzenie, w dniu 24 października 2016 r.) dobrowolnych wpłat na rzecz Komornika Sądowego, a także tytułem ratalnej spłaty zadłużenia wobec E S.A., co potwierdza zasadność twierdzenia, że omawiane przesłanki nieściągalności nie mogą na obecnym etapie postępowania zostać stwierdzone. Zauważenia w tym miejscu wymaga, że należności publicznoprawne korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia, w związku z czym preferowanie wierzycieli prywatnych nie może być aprobowane.

Podzielić także należy stanowisko organów obu instancji, które stwierdziły, że umorzenie zaległości w oparciu o rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. byłoby przedwczesne. Obecnie strona uzyskuje wprawdzie minimalne wynagrodzenie, ale – wbrew argumentacji skargi – aktualnie nie sposób założyć, że jej sytuacja materialna nie ulegnie poprawie. Wyłączenie uzyskiwanego w tej kwocie uposażenia spod egzekucji pozostawia zobowiązanej środki na zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych jej i córki (odnotowania także wymaga, że strona na żadnym etapie postępowania nie wykazała jakichkolwiek zaległości w bieżących płatnościach).

Przedwczesne byłoby natomiast stwierdzenie, że strona nie będzie w stanie pozyskać lepiej płatnego zatrudnienia. Niewątpliwie możliwości zarobkowe pozostają w związku z wykształceniem, niemniej jednak, dane statystyczne przywołane w skardze wskazują, że w badanym okresie tylko 1/4 osób legitymujących się (tak jak skarżąca) wykształceniem ogólnokształcącym zarabiała 2.300 zł brutto (podczas, gdy aktualne wynagrodzenie skarżącej jest niższe i wynosi 1.850 zł brutto), a średnie miesięczne wynagrodzenie brutto osób ze średnim i pomaturalnym wykształceniem w 2016 r. wyniosło 3.000 zł brutto. W świetle wskazanych danych szansa na wzrost dochodów skarżącej nie jest zatem nierealna, zważywszy nadto na powszechnie podawane aktualne dane o wyraźnym spadku bezrobocia w Polsce. Uwzględniając wiek skarżącej (obecnie [...] lat) i jej pełną zdolność do pracy (w toku postępowania nie wykazywano na jakiekolwiek ograniczenia w tym zakresie) nie sposób założyć, że jej sytuacja nie może ulec poprawie. Nie można także wykluczyć, że skarżąca uzupełni wykształcenie, co staje się możliwe, zważywszy, że samotnie wychowywana córka jest już dzieckiem w wieku szkolnym. W razie pozyskania alimentów od ojca dziecka struktura budżetu prowadzonego przez stronę wraz z córką gospodarstwa domowego również ulegnie korzystnym zmianom.

Wskazać w tym miejscu warto, że zasadność odwoływania się do potencjalnych możliwości zarobkowych osoby wnioskującej o umorzenie zaległości składkowych jest akcentowana w orzecznictwie. Przykładowo przywołać można wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2017 r., sygn. akt II GSK 3986/16 (orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym pomimo umorzenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postępowania egzekucyjnego z powodu stwierdzenia, że w postępowaniu tym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, stwierdzono zasadność odmowy umorzenia zaległości wobec ZUS, wskazując, że wnioskodawca jest osobą [...] o pełnej zdolności do pracy. Z kolei w orzeczeniu z dnia 2 września 2016 r., sygn. akt II GSK 553/15, zaaprobowanym m.in. w wyroku z dnia 19 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 2524/15 NSA stwierdził, że trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym argumentem do umorzenia należności. Oceny występowania przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne należy dokonać w oparciu o wszelkie dostępne dowody pozwalające stwierdzić, czy wnioskujący o umorzenie rokuje spłatę w przyszłości swoich zobowiązań, mając na uwadze konieczność ochrony interesu publicznego w tego rodzaju sprawach.

Podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. oraz art. 8, 11 i 107 k.p.a. nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie ze wskazanymi przepisami organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a ponadto obowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Zgodnie natomiast z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Art. 8 k.p.a. obliguje organy do prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Z art. 11 k.p.a. wynika natomiast zasada przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwianiu sprawy. Z kolei art. 107 § 3 stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Odpierając zarzut naruszenia przywołanych regulacji stwierdzić należy, że w sprawie uwzględniono wskazane przez stronę okoliczności dotyczące jej sytuacji materialnej i rodzinnej (które wszystkie – co warto podkreślić – zostały przez stronę rzetelnie udokumentowała). Organ poczynił też własne ustalenia, pozyskując w szczególności dane z organu skarbowego i ośrodka pomocy społecznej. Wszelkie te okoliczności, obrazujące sytuację materialną i osobistą skarżącej zostały precyzyjnie odnotowane i rozpatrzone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, które spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Zaakcentować trzeba, że skarżąca nie kwestionuje ustaleń organu, a jedynie ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Jak więc wykazano powyżej odmowa umorzenia zaległości składkowych skarżącej nie narusza prawa.

Wskazania w tym miejscu wymaga, że "każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości lub z wnioskiem o rozłożenie należności na raty w myśl art. 28 u.s.u.s., bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu" (por. m.in. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. akt

I SA/Gd 1057/11).

Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.