Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1042/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-05-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6460 Znaki towarowe
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Mirosław Trzecki Sędzia NSA: Dorota Dąbek Sędzia del. WSA: Urszula Wilk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej sprawy ze skargi kasacyjnej F. Sp. z o.o. w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2017 r. sygn. akt VI SA/Wa 2375/16 w sprawie ze skargi O. (...) NV z siedzibą w (...) na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia (...) grudnia 2015 r. nr Sp. (...) w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy 1. oddala skargę kasacyjną, 2. oddala wniosek O NV z siedzibą w (...)o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 27 września 2017 r. sygn. VI SA/Wa 2375/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę (...)NV z siedzibą w (...)na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia (...) grudnia 2015 r. nr Sp. (...)w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy.

Wyrok ten wydano w następującym stanie sprawy:

14 października 2014 r. (...)NV z siedzibą w (...)wniosła o unieważnienie prawa ochronnego na znak towarowy TORMENTILE Forte o nr (...)udzielonego na rzecz F Spółka z o. o. z siedzibą w (...). Jako podstawę wniosku wskazała art. 132 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1410 z późn. zm.; dalej: p.w.p.). Wnioskodawca podniósł, że znak towarowy TORMENTIOL o nr (...)do którego prawa nabył od spółki G (...) z siedzibą w (...), jest chroniony na polskim rynku od 1959 roku, czyli od ponad 55 lat dla "preparatów farmaceutycznych".

Skarżąca zwróciła uwagę, że prawo do znaku Tormentile FORTE narusza jej prawo ochronne do znaku Tormentiol, a zatem jego rejestracja była niedopuszczalna. Znak sporny przeszkadza jej również w prowadzeniu działalności gospodarczej, a nadto ubiega się o udzielenie prawa ochronnego na znak towarowy Tormentiol FORTE, co stanowi dodatkowy argument przemawiający za istnieniem interesu prawnego po jej stronie.

Uprawniona do znaku wniosła o oddalenie wniosku uznając go za bezzasadny. Uprawniona wskazała, że w sprawie ma zastosowanie art. 165 ust. 1 p.w.p., bowiem sporny znak towarowy został zarejestrowany z datą 18 sierpnia 2009 r., a wniosek o jego unieważnienie wpłynął do Urzędu Patentowego z datą 14 października 2014 r., tj. po okresie dłuższym niż 5 lat od daty zarejestrowania. Ponadto wskazała, że ani wnioskodawca, ani wcześniejsi przedsiębiorcy, uprawnieni do znaku TORMENTIOL o nr (...), do daty złożenia wniosku o unieważnienie nie sprzeciwiali się używaniu znaku Tormentile Forte o nr (...).

Decyzją z (...) grudnia 2015 r. Urząd Patentowy RP w punkcie 1. unieważnił prawo ochronne na znak towarowy Tormentile Forte o numerze (...), w części dotyczącej towarów z klasy 5, takich jak: "farmaceutyki, wyroby medyczne, suplementy dietetyczne i odżywcze do celów medycznych, preparaty witaminowe, preparaty lecznicze"; w punkcie 2. oddalił wniosek w pozostałej części; w punkcie 3 orzekł o wzajemnym zniesieniu między stronami kosztów postępowania. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 132 ust. 2 pkt. 2 w związku z art. 164 p.w.p., a także art. 100 k.p.c. w związku z art. 256 ust. 2 p.w.p.

Organ uznał, że wnioskodawczyni wykazała swój interes prawny, o którym mowa w art.164 p.w.p.

Urząd Patentowy RP nie podzielił stanowiska uprawnionej, że wniosek o unieważnienie przedmiotowego prawa ochronnego jest niedopuszczalny. Wskazał, że w tym zakresie konieczne jest spełnienie kumulatywnie następujących przesłanek, tj. zarejestrowany znak towarowy powinien być używany przez okres 5 lat, a uprawniony będąc świadomy tego używania, nie sprzeciwiał się temu. Skoro zatem uprawniony nie wykazał, aby wnioskodawca, bądź jego poprzednicy prawni byli świadomi używania przez niego spornego znaku towarowego zarzut ten nie zasługiwał na uwzględnienie.

Oceniając podobieństwo przeciwstawionych oznaczeń organ wskazał, że sporny znak Tormentile Forte został przeznaczony do oznaczenia towarów zawartych w klasie 3, takich jak: "produkty kosmetyczne", oraz towarów zawartych w klasie 5, takich jak: "farmaceutyki, wyroby medyczne, suplementy dietetyczne i odżywcze do celów medycznych, preparaty witaminowe, preparaty lecznicze, produkty higieniczne".

Przeciwstawiony znak Tormentiol został przeznaczony do oznaczenia towarów zawartych w klasie 5, takich jak: "preparaty farmaceutyczne".

Organ uznał, że przeciwstawione oznaczenia w części przeznaczone są do oznaczenia identycznych i podobnych towarów, a w części do oznaczenia towarów niepodobnych.

Identyczność zachodzi w zakresie takich towarów jak "preparaty farmaceutyczne" (znak przeciwstawiony) oraz "farmaceutyki i preparaty lecznicze" (znak sporny). Są to towary o takim samym charakterze i przeznaczeniu (leczenie dolegliwości ludzi) skierowane są do tej samej grupy odbiorców (pracowników sektora medycznego i pacjentów) oraz są one wprowadzane do obrotu tymi samymi kanałami dystrybucji (apteki).

Za podobne uznano "preparaty farmaceutyczne" (znak przeciwstawiony) oraz "wyroby medyczne, suplementy dietetyczne i odżywcze do celów medycznych i preparaty witaminowe" (znak sporny).

Natomiast za niepodobne "preparaty farmaceutyczne" (znak przeciwstawiony) oraz "produkty kosmetyczne i produkty higieniczne" (znak sporny), przede wszystkim ze względu na ich odmienne przeznaczenie. W ocenie organu celem produktów kosmetycznych i higienicznych nie jest zapobieganie lub zwalczanie chorób, ale pielęgnacja ciała, utrzymanie higieny lub też nadanie ciału odpowiedniego zapachu. Urząd Patentowy RP uznał, że zachodzi podobieństwo między przeciwstawionymi słownymi znakami towarowymi przedstawiając argumentację w tym zakresie.

Co do istnienia ryzyka wprowadzenia odbiorców w błąd organ odwołał się do ustalonego wcześniej kręgu odbiorców - konsumentów, przy czym uwzględnił, model przeciętnego odbiorcy ukształtowany w orzecznictwie ETS dla celów całościowej oceny niebezpieczeństwa konfuzji. Wskazano przy tym, z uwagi na charakter oznaczonych produktów, podobieństwo miejsca występowania oraz ewidentne podobieństwo samych oznaczeń w rozpatrywanej sprawie, że istnieje ryzyko wprowadzenia odbiorców w błąd co do komercyjnego pochodzenia oznaczanych nimi towarów.

O (...) NV z siedzibą w (...)zaskarżyła opisaną decyzję w części oddalającej wniosek o unieważnienie znaku towarowego Tormentile Forte i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części tj. w stosunku do pkt 2.

W piśmie procesowym z 12 września 2017 r. F. Spółka z o.o. w sposób obszerny przedstawiła swoje stanowisko w sprawie. Negowała w nim stanowisko skarżącej, jednocześnie zarzucając organowi naruszenie art. 165 ust. 1 pkt 1 p.w.p. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Wskazano też, na okoliczności, które zdaniem uprawnionej uzasadniają twierdzenie, że wnioskodawca i jego poprzednicy prawni wiedzieli o fakcie używania przez nią spornego znaku. W zakresie sformułowanego przez uczestnika postępowania zarzutu naruszenia art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p., odnośnie do podobieństwa znaków, wskazano, że Urząd wydając decyzję dokonał błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania przesłanki podobieństwa znaków towarowych, w szczególności zaniechał uwzględnienia siły odróżniającej elementów nazewniczych zawartych w porównywanych oznaczeniach.

Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.).

Sąd pierwszej instancji wskazał, że wobec prawomocnego odrzucenia postanowieniem WSA w Warszawie z 30 stycznia 2017 r., sygn. VI SA/Wa 2376/16, skargi F. Sp. z o.o. z siedzibą w (...)na decyzję Urzędu Patentowego RP z (...) grudnia 2015 r. - poza kontrolą Sądu w niniejszej sprawie pozostawała ww. decyzja w części nieskarżonej przez O (...)NV z siedzibą w (...)

Zdaniem Sądu, w niezaskarżonej części decyzji organ ocenił także - a więc ze skutkiem niepodlegającym już sądowej weryfikacji - podnoszone przez uczestnika argumenty na tle wykładni i stosowania art. 165 § 1 pkt 1 p.w.p.

Odwołując się do art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz uchwały NSA z 3 lutego 1997 r., sygn. OPS 12/96, Sąd pierwszej instancji podkreślił, że zasada niezwiązania Sądu granicami skargi nie oznacza, że Sąd nie jest związany granicami przedmiotu zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność, kwestionowana przez uprawniony podmiot. Zatem Sąd uprawniony był zbadać zaskarżoną decyzję tylko w zakwestionowanej przez skarżącą części. W złożonej skardze wyraźnie zastrzeżono, że decyzja Urzędu Patentowego RP z (...) grudnia 2015 r. została zaskarżona w części i sprecyzowano, że skargą objęto jedynie rozstrzygnięcie organu o oddaleniu wniosku skarżącej o unieważnienie znaku towarowego Tormentile FORTE nr (...)w odniesieniu do towarów "produkty kosmetyczne" w klasie 3 oraz w odniesieniu do towarów "produkty higieniczne" w klasie 5, tj. co do pkt 2 ww. decyzji.

Sąd pierwszej instancji uznał, że zagadnieniem wiodącym z perspektywy dokonywanej w tej sprawie sądowej kontroli jest ocena prawidłowości przeprowadzonego przez Urząd postępowania w aspekcie poczynionych w jego ramach ustaleń, co do charakteru relacji pomiędzy towarami takimi jak "produkty kosmetyczne" z klasy 3 i "produkty higieniczne" z klasy 5 (znak sporny) oraz towarami zawartymi w klasie 5 takimi jak "preparaty farmaceutyczne" (znak przeciwstawiony).

Odnosząc się do tego zagadnienia, Sąd pierwszej instancji przyjął, że klasyfikacja nicejska służy wyłącznie celom administracyjnym. Jako jednolity system klasyfikacji ma wartość praktyczną ułatwia bowiem rejestrację znaków dla wybranych towarów i usług. Okoliczność, że dane towary/usługi należą do tej samej klasy klasyfikacji nicejskiej nie przesądza sama w sobie o uznaniu tych towarów/usług za podobne. Nie ma bowiem przeszkód w stwierdzeniu braku podobieństwa pomiędzy towarami należącymi do tej samej klasy lub odwrotnie - podobieństwa towarów należących do różnych klas.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że wobec braku ustawowej definicji pojęcia podobieństwa towarów/usług, ocena podobieństwa powinna być dokonywana z uwzględnieniem kryteriów wypracowanych w orzecznictwie i doktrynie.

Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organu, który uznał za niepodobne "preparaty farmaceutyczne" (znak przeciwstawiony) oraz "produkty kosmetyczne i produkty higieniczne" (znak sporny) i wskazał, że celem produktów kosmetycznych i higienicznych nie jest zapobieganie lub zwalczanie chorób, ale pielęgnacja ciała, utrzymanie higieny lub też nadanie ciału odpowiedniego zapachu. To zaś, że krąg odbiorców tych towarów i kanały dystrybucji mogą być takie same nie przesądza o ich podobieństwie w sytuacji, gdy przeznaczenie tych towarów jest zupełnie inne.

Sąd wywodził, że o podobieństwie towarów decyduje posiadanie przez nie podobnych cech oraz zaspokajanie podobnych potrzeb z punktu widzenia konsumenta. Kryterium przeznaczenia towarów/usług odnoszące się do celu, dla którego zostały wykonane, do ich zamierzonego zastosowania, funkcji, którą mają spełniać jest elementem wyjściowym do oceny towarów w ww. zakresie. Podniósł, że do tych okoliczności organ w zaskarżonej decyzji wprost nawiązał.

Sąd pierwszej instancji podzielił ocenę organu, że produkty kosmetyczne i produkty higieniczne są to towary powszechnego użytku służące do pielęgnacji ciała, utrzymywania higieny lub też nadania skórze pożądanego zapachu. Wspólną cechą tych towarów jest brak funkcji leczniczych. Są to towary skierowane do nieograniczonego kręgu osób, kupowane w różnych punktach sprzedaży, a więc zarówno w sklepach specjalistycznych typu drogerie, perfumerie jak i sklepach wielobranżowych, samoobsługowych. Towary te z uwagi na przeznaczenie i funkcje należy uznać za niepodobne do "preparatów farmaceutycznych", których istotą jest związek z leczeniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że synonimem tego wyrażenia są takie pojęcia jak farmaceutyki, leki, medykamenty, suplementy diety (internetowy słownik synonimów Synonim.NET). Preparaty te wytwarzane są - co do zasady - przez przedsiębiorstwa farmaceutyczne i mają na celu zapobieganie lub zwalczanie choroby.

Sąd pierwszej instancji stanął na stanowisku, że wobec takich okoliczności nie można mówić o podobieństwie porównywanych towarów.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodła F. Spółka z o.o. w (...)wskazując, że zaskarża go w części w jakiej Sąd odmówił przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie zaistnienia w tej decyzji uchybień wskazywanych przez stronę skarżącą (działającą w tym postępowaniu jako uczestnik na prawach strony) w punkcie drugim pisma uczestnika z 12 września 2017 r. i w związku z zaniechaniem stwierdzenia przez Sąd pierwszej instancji tychże wskazanych przez uczestnika uchybień.

Skarżąca kasacyjnie wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie, uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a to:

1) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) p.p.s.a. w zw. z art. 165 ust. 1 pkt 1 p.w.p. poprzez zaniechanie przez Sąd pierwszej instancji stwierdzenia, że w sprawie Urząd Patentowy RP dopuścił się błędnej wykładni przesłanki "bycia przez wnioskodawcę świadomym używania znaku" przez drugą osobę, w szczególności poprzez oderwanie tej oceny od wymogów analizy tej przesłanki wypracowanych na gruncie prawa znaków towarowych;

2) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) p.p.s.a. w zw. z art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. poprzez zaniechanie przez Sąd pierwszej instancji stwierdzenia, że w sprawie Urząd Patentowy RP dopuścił się błędnej wykładni przesłanki podobieństwa znaków towarowych, w szczególności poprzez:

— zaniechane uwzględnienia przy dokonywaniu tej wykładni siły odróżniającej elementów nazewniczych zawartych w porównywanych oznaczeniach, jako czynnika mogącego mieć wpływ na podobieństwo oznaczeń oraz

— zaniechanie uwzględnienia przy dokonywaniu tej wykładni okoliczności, jaką jest koegzystencja na rynku oznaczeń dzielących wspólny element czy elementy nazewnicze jako okoliczności mogącej mieć wpływ na siłę odróżniającą tych elementów nazewniczych;

3) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) p.p.s.a. w zw. z art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. poprzez zaniechanie przez Sąd pierwszej instancji stwierdzenia, że w sprawie Urząd Patentowy RP dopuścił się błędnej wykładni przesłanki ryzyka wprowadzenia w błąd, w szczególności poprzez

— zaniechane uwzględnienia siły odróżniającej oznaczeń, jako czynnika mogącego mieć wpływ na ryzyko wprowadzenia w błąd oraz

— zaniechanie uwzględnienia cech odbiorców oznaczeń jako czynnika mogącego mieć wpływ na ryzyko wprowadzenia w błąd w sytuacji, gdy odbiorcy znaków należą do osób szczególnie uważnych przy dokonywaniu wyborów towarów oznaczanych spornymi znakami.

Zarzucono też naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy (art.174 pkt 2 .p.p.s.a.), a to:

4) naruszenie art 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art. 165 ust. 1 pkt 1 p.w.p., art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. i art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. poprzez ograniczenie rozpoznania sprawy administracyjnej i zagadnienia wadliwości/niewadliwości wydanej w rozstrzygnięciu tej sprawy decyzji do zakresu wytyczonego skargą wniesioną przez stronę która wniosła skargę (O (...)) i zaniechanie rozpatrzenia decyzji w aspekcie jej możliwych wad wskazywanych przez stronę skarżącą w niniejszym postępowaniu (F. sp. z o.o.);

5) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 3 1 p.p.s.a. w zw. z art. 8 i 9 K.p.a., art. 7, 77, 107 oraz art. 80 k.p.a. — poprzez niestwierdzenie przez Sąd naruszenia przez Urząd orzekający w sprawie administracyjnej przepisów art. 8 i 9 k.p.a. oraz art. 7, 77, 107 a także art. 80 k.p.a.

W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumenty na poparcie przytoczonych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną O (...)NV wniosła o odrzucenie skargi kasacyjnej, ewentualnie o jej oddalenie, rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

W piśmie procesowym z 8 maja 2018 r. skarżąca kasacyjnie podniosła, że w jej ocenie nie ma podstaw do odrzucenia skargi kasacyjnej.

W piśmie procesowym z 30 kwietnia 2021 r. O (...)NV podtrzymała wniosek o odrzucenie skargi kasacyjnej, ewentualnie o jej oddalenie. Przedłożyła też wydane przez Urząd Patentowy RP zaświadczenie, że decyzja z (...) grudnia 2015 r. jest ostateczna w administracyjnym toku postępowania oraz prawomocna w punkcie pierwszym tej decyzji i na zasadzie art. 106 § 3 w zw. z art.193 p.p.s.a. wniosła o przeprowadzenie dowodu z tego dokumentu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1842) oraz zarządzenia Przewodniczącej Wydziału II Izby Gospodarczej NSA z 30 marca 2021 r. Sąd w obecnym składzie podzielił stanowisko przedstawione w uzasadnieniu uchwał składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2020 r. sygn. II OPS 6/19 i II OPS 1/20 oraz z 22 lutego 2021 r. sygn. I OPS 1/20 (te oraz pozostałe powołane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl ), zgodnie z którym powyższy przepis należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m. in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m. in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, a w obecnym stanie faktycznym istnieją takie okoliczności, które w zarządzonym stanie pandemii, w pełni nakazują uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania organów wymiaru sprawiedliwości.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te wyznaczone są wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny bada bowiem legalność wyroku Sądu pierwszej instancji jedynie w zakresie zakwestionowanym przez autora skargi kasacyjnej, a nie rozpoznaje sprawy ponownie w jej całokształcie.

W rozpatrywanej sprawie w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu podniesionego przez uczestniczkę postępowania kasacyjnego (skarżącą przed Sądem pierwszej instancji – O (...)NV) dotyczącego niedopuszczalności skargi kasacyjnej wywiedzionej przez F. Spółkę z o.o.

O (...)NV niedopuszczalności przedmiotowej skargi kasacyjnej upatruje w braku gravamenu spółki F. wskazując na korzystne dla tej spółki rozstrzygnięcie w zakresie w jakim zaskarżona była decyzja Urzędu Patentowego RP.

Zgodnie z art. 173 § 1 i 2 p.p.s.a. (w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie) od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, z wyłączeniem przypadków, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 2-4, art. 161 § 1 oraz art. 220 § 3, przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skargę kasacyjną może wnieść strona, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka po doręczeniu im odpisu orzeczenia z uzasadnieniem.

Nie ulega wątpliwości, że F. Spółka z o.o. jako uprawniona do spornego znaku towarowego, była stroną postępowania spornego toczącego się przed Urzędem Patentowym RP oraz uczestnikiem postępowania przed Sądem pierwszej instancji toczącego się na skutek skargi wniesionej przez O (...)NV.

W doktrynie wskazuje się, że skarga kasacyjna stanowi środek odwoławczy od wszystkich nieprawomocnych wyroków sądów administracyjnych pierwszej instancji, niezależnie od ich treści (korzystnej lub niekorzystnej dla strony), rodzaju rozpatrzonej sprawy czy wartości przedmiotu zaskarżenia. W piśmiennictwie zwraca się uwagę, że takie ukształtowanie skargi kasacyjnej w postępowaniu jest wyrazem szerokiego pojmowania instytucji gravamen w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Gravamen, związane z pojęciem legitymacji do zaskarżania orzeczeń sądowych, oznacza pokrzywdzenie zapadłym orzeczeniem, pogorszenie sytuacji prawnej na skutek jego wydania (zob. R. Hauser, W. Piątek, A. Skoczylas, Środki odwoławcze w postępowaniu sądowoadministracyjnym (w:) System prawa administracyjnego..., s. 430–431; wyrok NSA z 1 grudnia 2010 r., sygn. II OSK 2149/10). Przedmiotem zaskarżenia skargą kasacyjną nie może być natomiast samo uzasadnienie wyroku (por. np. postanowienia NSA z 30 sierpnia 2005 r., sygn. OSK 1866/04; 24 marca 2006 r., sygn. I FSK 750/05; wyrok NSA z 18 stycznia 2012 r., sygn. I FSK 304/11). W przypadku gdy strona ma zamiar podważyć treść takiego uzasadnienia (np. ocenę prawną lub wskazania co do dalszego postępowania), powinna wnieść skargę kasacyjną od wyroku (rozstrzygnięcia zawartego w jego sentencji – por. np. postanowienie NSA z 6 kwietnia 2011 r., sygn. I OSK 98/10), w którym zawarte jest kwestionowane przez nią uzasadnienie, nawet gdy rozstrzygnięcie jest dla niej korzystne. Jeśli tego nie uczyni, stanowisko Sądu pierwszej instancji wyrażone w uzasadnieniu wyroku, stosownie do art. 170 p.p.s.a., ewentualnie także art.153 p.p.s.a., będzie wiązało strony, organy, a także sądy (por. wyroki NSA z 29 stycznia 2010 r., sygn. I FSK 1716/08; z 16 września 2010 r., sygn. I OSK 1513/09), (Dauter.B., Kabat A., Niezgódka-Medek M., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, WK 2016 oraz powołane tam orzecznictwo i doktryna). Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela przytoczony pogląd.

Nie ulega zatem wątpliwości, że uczestnik postępowania w sprawie ze skargi innego podmiotu ma legitymację do wniesienia skargi kasacyjnej także wtedy, gdy ten inny podmiot nie korzysta z prawa do wniesienia skargi kasacyjnej (por. wyrok NSA z 4 listopada 2015 r., sygn. II GSK 1706/15).

O (...)NV podnosi też, że wywiedziona skarga kasacyjna nie spełnia wymogów formalnych bowiem niewłaściwie określono w niej zakres zaskarżenia wyroku Sądu pierwszej instancji.

Mając na względzie powyższe, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna zawsze jest skierowana przeciwko określonej treści rozstrzygnięciu zawartemu w wyroku Sądu pierwszej instancji, a wnoszący ją, stosownie do dyspozycji art. 176 § 1 pkt 1 p.p.s.a, winien określić czy wyrok ten zaskarżony jest w całości czy w części. Wskazanie zakresu zaskarżenia dotyczy rzecz jasna samego rozstrzygnięcia. Należy przy tym zaznaczyć, że zaskarżenie orzeczenia w części możliwe jest tylko wówczas, gdy zawiera ono wyodrębnione części oraz gdy części te są na tyle samodzielne, że uchylenie wyroku w jednej, zaskarżonej części nie wpłynie na pozostałe zawarte w wyroku rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 9 lipca 2009 r., sygn. I FSK 859/08; wyrok NSA z 4 lutego 2011 r., sygn. II GSK 215/10). Ponownie podkreślić trzeba, że uzasadnienie wyroku nie podlega odrębnemu zaskarżeniu skargą kasacyjną (por. wyrok NSA z 30 sierpnia 2005 r., sygn. OSK 1866/04). Nie znaczy to, że składający skargę kasacyjną nie może kwestionować poglądu wyrażonego w uzasadnieniu wyroku, lecz może to czynić wyłącznie, zaskarżając wyrok i zawarte w nim rozstrzygnięcie.

Zaznaczyć także trzeba, że jeżeli skarga kasacyjna nie spełnia wymagań przewidzianych w art. 176 p.p.s.a., innych niż przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, przewodniczący wzywa stronę do usunięcia braków w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi (art. 177a p.p.s.a.) Ewentualne odrzucenie środka zaskarżenia powinno nastąpić, gdy mimo wezwania sądu brak formalny nie zostanie w ogóle usunięty i skardze kasacyjnej nie można nadać prawidłowego biegu. W zależności od okoliczności konkretnej sprawy ocenie podlega to, czy pismu można nadać prawidłowy bieg, czy też konieczne jest wezwania do usunięcia dostrzeżonych braków formalnych (por. wyrok NSA z 8 stycznia 2016 r., sygn. I OSK 1676/15). W rozpatrywanej sprawie skarżąca kasacyjnie nie była wzywana do uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej.

Wniesiona przez F. Spółkę z o.o. skarga kasacyjna, eksponuje wadliwość zakresu rozpoznania sprawy przez Sąd pierwszej instancji i wskazuje, że zaskarża wyrok "w części w jakiej Sąd odmówił przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie zaistnienia w tej decyzji uchybień wskazywanych w przez stronę skarżącą (działającą w tym postępowaniu jako uczestnik na prawach strony)". Oczywistym przy tym jest, że wyrok Sądu pierwszej instancji, którym oddalono skargę O (...)NV w zakresie rozstrzygnięcia nie zawiera żadnych wyodrębnionych części, które mogłyby podlegać odrębnemu zaskarżeniu.

W tym stanie, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że takie sformułowanie skargi kasacyjnej w zestawieniu z postawionymi w niej zarzutami i ich uzasadnieniem, nie powoduje, że z formalnego punktu widzenia jest ona niedopuszczalna, odrębną kwestią jest natomiast zasadność zarzutów.

W zarzucie ujętym w punkcie 4 petitum skargi kasacyjnej zarzucono naruszenie art 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art. 165 ust. 1 pkt 1 p.w.p., art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. i art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. poprzez ograniczenie rozpoznania sprawy administracyjnej i zagadnienia wadliwości/niewadliwości wydanej w rozstrzygnięciu tej sprawy decyzji do zakresu wytyczonego skargą wniesioną przez stronę która wniosła skargę (O (...)) i zaniechanie rozpatrzenia decyzji w aspekcie jej możliwych wad wskazywanych przez stronę skarżącą w niniejszym postępowaniu (F. sp. z o.o.).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego ocena zasadności tego zarzutu jest kluczowa dla oceny pozostałych zarzutów rozpatrywanej skargi kasacyjnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że był uprawniony zbadać zaskarżoną decyzję tylko w zakwestionowanej przez skarżącą części zatem poza kontrolą Sądu pozostawała decyzja Urzędu Patentowego RP w części nieskarżonej, tj. prawidłowość stanowiska o unieważnieniu prawa ochronnego w części dotyczącej towarów zawartych w klasie 5, takich jak "farmaceutyki, wyroby medyczne, suplementy dietetyczne i odżywcze do celów medycznych, preparaty witaminowe, preparaty lecznicze". Sąd pierwszej instancji uznał też, że w niezaskarżonej części decyzji organ ocenił także - a więc ze skutkiem niepodlegającym już sądowej weryfikacji - podnoszone przez uczestnika argumenty na tle wykładni i stosowania art. 165 § 1 pkt 1 p.w.p. Powołując się na zasadę skargowości Sąd wskazywał, że jeżeli wnoszący skargę zaskarżył określony akt jedynie w części, to zakres możliwego braku związania treścią skargi sądu pierwszej instancji dotyczy wyłącznie zaskarżonej części aktu.

Urząd Patentowy RP decyzją z (...) grudnia 2015 r. w punkcie 1. unieważnił prawo ochronne na znak towarowy Tormentile Forte o numerze (...), w części dotyczącej towarów z klasy 5, takich jak: "farmaceutyki, wyroby medyczne, suplementy dietetyczne i odżywcze do celów medycznych, preparaty witaminowe, preparaty lecznicze"; w punkcie 2. oddalił wniosek w pozostałej części; w punkcie 3 orzekł o wzajemnym zniesieniu między stronami kosztów postępowania.

O (...)NV zaskarżyła tę decyzję w części oddalającej wniosek o unieważnienie znaku towarowego Tormentile Forte i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części tj. w stosunku do pkt 2.

Skarga ta została oddalona wyrokiem, który jest przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie.

Nie ulega żadnej wątpliwości, że prawo ochronne na znak towarowy może być unieważnione w całości lub w części, o czym stanowi wprost art.164 p.w.p. zarówno w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie, jak i obecnie obowiązującym ustępie 1 tego artykułu.

Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu z urzędu znana jest treść orzeczeń sądów administracyjnych, wskazać zatem trzeba, że od decyzji Urzędu Patentowego RP z (...)grudnia 2015 r. skargę wniosła też F. Spółka z.o.o. Skarga ta została odrzucona postanowieniem z 30 stycznia 2017 r. sygn. VI SA/Wa 2376/16. Wywiedzione przez tę spółkę zażalenie zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 maja 2017 r. sygn. II GZ 370/17. Stąd też wniosek dowodowy zawarty w piśmie procesowym uczestniczki postępowania kasacyjnego z 30 kwietnia 2021 r. był nieprzydatny.

W tym stanie prawnym, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że skoro O (...) NV zaskarżyła decyzję Urzędu Patentowego RP jedynie w części, tj. co do pkt. 2 tej decyzji, to takim właśnie zakresem zaskarżenia związany był Sąd pierwszej instancji.

Wprowadzona w art. 134 § 1 p.p.s.a. zasada związania granicami sprawy i niezwiązania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd ma prawo, a jednocześnie obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Jednak punktem wyjścia dla podjęcia kontroli sądowoadministracyjnej jest skutecznie wniesiona skarga.

Zasada skargowości i powiązana z nią zasada dyspozytywności są jednymi z naczelnych zasad postępowania sądowoadministracyjnego. W doktrynie i orzecznictwie wskazuje się, że obowiązująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasada skargowości oznacza, że sąd pierwszej instancji nie może orzec o niezgodności z prawem niezaskarzonej częsci aktu (por. wyrok NSA z 1 kwietnia 2015 r., sygn. I OSK 2826/14). Tego typu orzeczenie spowodowałoby działanie na niekorzyść skarżącego (M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. III, Warszawa 2015). Zatem to skutecznie wniesiona skarga uruchamia kontrolę sądowoadministracyjną zaskarżonego aktu. Jeżeli zatem przedmiotem skargi była dająca się wyodrębnić część decyzji (chociażby dlatego, że jedynie ta część była dla skarżącego niekorzystna), to przedmiotem rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji pozostaje także ta część decyzji i jedynie w tym zaskarżonym zakresie Sąd, stosownie do dyspozycji art. 134 § 1 p.p.s.a., nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, co trafnie wywiódł Sąd pierwszej instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 15 marca 2018 r., sygn. II OSK 2300/17 wskazał, że jeżeli skarżący uczyni przedmiotem skargi określony akt tylko w części, to do tej części zawęża granice sprawy, uniemożliwiając sądowi ocenę zgodności z prawem aktu w części, w jakiej nie został on zaskarżony, ponieważ w tym zakresie nie doszło do wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego. W wyroku tym podkreślono, że uchylenie decyzji w zakresie niezaskarżonym stanowi wykroczenie poza granice sprawy, o których mowa w art. 134 § 1 p.p.s.a. W przepisie tym ustanowiono zasadę, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Granice te są wyznaczane przez skargę, gdyż to ona konstytuuje sprawę administracyjną, określa przedmiot kontroli sądowoadministracyjnej, choć nie wpływa na jej przebieg i wynik, nie ograniczając sądu administracyjnego swoimi zarzutami czy wnioskami. Jeżeli zatem skarżący uczyni przedmiotem skargi określony akt tylko w części, to do tej części zawęża granice sprawy, uniemożliwiając sądowi ocenę zgodności z prawem aktu w części, w jakiej nie został on zaskarżony, ponieważ w tym zakresie nie doszło do wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, uwaga 1 do art. 134).

Podzielając w pełni przytoczone stanowiska doktryny i judykatury stwierdzić trzeba, że zarzut naruszenia art 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art. 165 ust. 1 pkt 1 p.w.p., art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. i art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. nie jest usprawiedliwiony.

W związku z powyższym nie jest również zasadna polemika z pozostałymi zarzutami skargi kasacyjnej. Zarzuty te bazują bowiem na założeniu, że w sprawie doszło do naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 134 § 1 p.p.s.a. Cały wywód w ich zakresie odnosi się do kwestii błędnej wykładni, a w jej konsekwencji zastosowania przepisów prawa materialnego oraz braku stwierdzenia przez Sąd naruszeń prawa procesowego, czego wynikiem było unieważnienie w części prawa ochronnego na znak towarowy TORMENTILE FORTE i poczynione przez organ w ramach tej decyzji ustalenia prawne, co do dopuszczalności wniosku o unieważnienie, podobieństwa oznaczeń oraz ryzyka konfuzji. Jak wskazano wyżej kwestie te nie były przedmiotem wypowiedzi Sądu pierwszej instancji ze względu na wyznaczone skargą O (...)NV granice przedmiotu zaskarżenia. Zatem, tak skonstruowane zarzuty skargi kasacyjnej wywiedzionej przez Spółkę F. bazują na założeniu skuteczności zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 134 § 1 p.p.s.a., a wobec uznania jego bezzasadności również one nie mogą zostać uznane za skuteczne.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione i na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

Sformułowany w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosek O (...) NV o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postepowania kasacyjnego nie mógł skutkować ich przyznaniem mimo oddalenia skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 204 p.p.s.a. w razie oddalenia skargi kasacyjnej strona, która wniosła skargę kasacyjną, obowiązana jest zwrócić niezbędne koszty postępowania kasacyjnego poniesione przez: 1) organ - jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę; 2) skarżącego - jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu pierwszej instancji uwzględniający skargę. Przepisy ustawy p.p.s.a. nie zawierają zatem regulacji, która mogłaby stanowić podstawę prawną zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz uczestnika, w sytuacji zaskarżenia skargą kasacyjną wyroku oddalającego skargę przez tegoż uczestnika wywiedzioną (por. np. wyrok NSA z 23 lutego 2021 r., sygn. I OSK 2299/20).