Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1231/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Skarżony organ: Rada Adwokacka
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Sumikowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2012 r. sprawy ze skargi J. K. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi J. K. (dalej zwanego też "skarżącym", "aplikantem") złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest uchwała Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...], która utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę ORA w [...] z dnia [...] stycznia 2012r. nr [...] w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy aplikantów adwokackich [...] Izby Adwokackiej.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organy samorządu adwokackiego wskazały art. 79 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r.,

Nr 146, poz. 1188 z późn. zm.) w związku z § 9 ust. 2 i 3 Regulaminu odbycia aplikacji adwokackiej.

Podstawę faktyczną stanowiły następujące ustalenia:

J. K. uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia

[...] grudnia 2010 r. uzyskał wpis na listę aplikantów adwokackich [...] Izby Adwokackiej. Aplikację adwokacką rozpoczął w dniu 20 stycznia 2011 r. pod patronatem adw. T. C.. Po odbyciu I roku aplikacji adwokackiej przystąpił do kolokwium rocznego, z którego zarówno na I jak II terminie otrzymał ocenę niedostateczną. Powyższe skutkowało wszczęciem przez Okręgową Radę Adwokacką w [...] postępowania w przedmiocie stwierdzenia do nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata. Ustalono, że opinie patrona o aplikancie są pozytywne. J. K. w pismach z 5 i 7 grudnia 2011 r. przedstawił swoje stanowisko odnośnie przebiegu kolokwium wskazując, że ocena z kolokwium poprawkowego winna zostać zweryfikowana na jego korzyść. Na skutek tego wniosku Komisja do spraw przeprowadzenia kolokwium rocznego w dniu [...] grudnia 2011 r. po weryfikacji testu uznała za prawidłową odpowiedź na pytanie nr 13 z bloku "Procedura karna" i tym samym ustaliła wynik kolokwium na 18 punktów. Uznała, że nadal punktacja jest niewystarczająca dla uzyskania oceny niedostatecznej z kolokwium poprawkowego. ORA w [...] podniosła, że zgodnie z §18 ust. 7 Regulaminu aplikacji adwokackiej wyłącznie na wniosek aplikantowi, który uzyskał ocenę negatywną z poprawkowego kolokwium rocznego okręgowa rada adwokacka może wyrazić jednorazowo zgodę na powtórzenie roku szkoleniowego i ponowne przystąpienie do kolokwium rocznego. J. K. nie złożył wniosku o wyrażenie zgody na powtarzanie roku szkoleniowego, zatem podstawę rozstrzygnięcia stanowiło stwierdzenie przez ORA w [...] nieprzydatności skarżącego do wykonywania zawodu adwokata o czym mowa w art. 79 ust. 2 Prawa o adwokaturze oraz § 9 ust. 2 i 3 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej.

Powołała się przy tym na szczególną rolę organów adwokatury i izb adwokackich w procesie kształcenia aplikantów adwokackich i co ma wpływ dla późniejszej jakości świadczonej przez te osoby pomocy prawnej. Może to nastąpić głównie przez weryfikacje wiedzy kandydatów do zawodu, co wynika wprost z art. 3 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze. Zdaniem ORA w [...], obowiązkowe kolokwia roczne pozwalają w najpełniejszy sposób zbadać postęp w procesie kształcenia aplikanta adwokackiego i tej weryfikacji aplikant J. K. nie sprostał.

W odwołaniu złożonym od powyższej uchwały J. K. domagał się jej uchylenia w całości, umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieprzydatności do zawodu i wpisanie go na listę aplikantów II roku. W uzasadnieniu wskazał, że nie kwestionuje stanowiska ORA co do podstaw przesądzających o stwierdzeniu nieprzydatności do wykonywania zawodu, ale uważa, że wynik kolokwium z zakresu procedury karnej został ustalony nieprawidłowo. Z tego przedmiotu otrzymał jedyną ocenę niedostateczną w ramach kolokwium, zatem uwzględnienie choćby jednej z dwóch zakwestionowanych odpowiedzi (na pytanie nr 8 lub 11) spowodowałoby podwyższenie wyniku do oceny dostatecznej i możliwość kontynuowania aplikacji na II roku.

W obszerny sposób odniósł się do pytania nr 11, wskazując argumenty, które w jego przekonaniu powinny doprowadzić do uznania, że odpowiedział w sposób prawidłowy. Odnośnie pytania nr 8 zaznaczył, że podtrzymuje swoje wcześniejsze, pisemne stanowisko i wnosi o odniesienie się do jego zarzutów na wypadek, gdyby nie została mu zaliczona odpowiedź na pytanie nr 11.

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej rozpatrując odwołanie stwierdziło, że zakwestionowane pytanie nr 11 odnosiło się do możliwości zaostrzenia kary przez sąd odwoławczy. Pan K. zaznaczył jedynie odpowiedź "b", że sąd ten może zaostrzyć karę, gdy apelację wniósł oskarżyciel posiłkowy, natomiast pominął odpowiedź "d" (również wymaganą według klucza), że zaostrzenie kary może nastąpić, gdy apelację wniósł jedynie prokurator.

Skarżący wywodził, że pominął odpowiedź "d" z tego względu, iż nie precyzowała ona kierunku złożonej przez prokuratora apelacji (na korzyść lub na niekorzyść oskarżonego), a zatem przy założeniu, że apelacja została złożona na korzyść, zaostrzenie kary nie mogłoby nastąpić.

Prezydium NRA nie podzieliło rozumowania skarżącego odnośnie interpretacji możliwych do udzielenia prawidłowych odpowiedzi. Wskazało, że zadaniem aplikanta było wskazanie tych sytuacji procesowych, w wyniku których - w oparciu o przepisy k.p.k. - co do zasady - dopuszczalne jest zaostrzenie kary przez sąd II instancji. Jego zdaniem nie ulega wątpliwości, że złożenie apelacji wyłącznie przez prokuratora taką możliwość stwarza. Kierunek apelacji pozostaje w świetle sformułowania pytania

nr 11 kwestią odrębną, nie podlegającą dywagacjom proponowanym przez skarżącego. Oczywiste jest, że w przypadku złożenia apelacji na korzyść oskarżonego zaostrzenie kary nie mogłoby mieć miejsca, tak, jak jest oczywiste, że generalne wykluczenie MOŻLIWOŚCI (czysto potencjalnej) zaostrzenia kary w wyniku apelacji prokuratora musi być uznane za błąd odpowiedzi.

Odnosząc się z kolei, zgodnie z intencją skarżącego, do pytania nr 8 stwierdził, że pan K. nieprawidłowo zaznaczył, że w razie tymczasowego aresztowania sąd obligatoryjnie zawiadamia zakład pracy aresztowanego. Aplikant wskazał, że aktualny przepis art. 261 §3 k.p.k. posługuje się wprawdzie określeniem "pracodawca", a nie "zakład pracy", jednak norma prawna co do zasady statuuje ten sam obowiązek po stronie sądu.

Prezydium NRA podzieliła stanowisko Komisji Egzaminacyjnej, nie uwzględniając zastrzeżeń skarżącego w zakresie tego pytania. Stwierdziło, że test sprawdza m.in. znajomość aktualnego brzmienia przepisów, zaś sformułowanie "zakład pracy", co sam pan K. zauważa, nie występuje w art. 261 §3 k.p.k. od 2003 r. Z tego względu odpowiedź zaznaczona przez aplikanta, jego zdaniem, nie mogła być uznana za prawidłową.

Prezydium NRA podzieliło ustalenia Komisji Egzaminacyjnej i ORA w [...] co do uzyskania negatywnego wyniku z kolokwium rocznego, przychylając się do wywodu ORA w zakresie wagi kolokwiów rocznych w systemie kształcenia aplikantów i znaczenia weryfikacji wiedzy aplikantów pod kątem możliwości udzielania pomocy prawnej.

W skardze złożonej do tut. Sądu na powyższą uchwałę J. K. domagał się uchylenia uchwały Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] kwietnia 2012 r. i poprzedzającej ją uchwały ORA w [...] z [...] stycznia 2012 r. w całości, wskazania ORA w [...] dalszego toku postępowania oraz zasądzenia kosztów postępowania.

W szczególności podnosił uchybienie treści norm prawnych zawartych w przepisach:

1. art. 79 ust. 2 Prawa o adwokaturze w zw. z § 9 ust. 2 i 3 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej (Uchwała nr 55/2011 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 19 listopada 2011 r.) poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, na skutek przyjęcia, że:

- zaistniała sytuacja uzasadniająca wszczęcie w stosunku do niego postępowania o stwierdzenie nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata,

- wystąpiły przesłanki umożliwiające i uzasadniające skreślenie jego z listy aplikantów adwokackich [...] Izby Adwokackiej.

2. § 21 ust. 11 w zw. z § 22 ust. 2 pkt b Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, na skutek przyjęcia, że udzielił nieprawidłowych odpowiedzi na pytania nr 8 i 11 testu wielokrotnego wyboru z bloku "Procedura karna" - kolokwium rocznego poprawkowego.

Odnosząc się do stanowiska Prezydium co do pytania nr 11 wskazał, że ani z treści przedmiotowego pytania, jak i ogólnie testu z bloku "Procedura karna" lub innych testów kolokwium poprawkowego, nie wynika, aby aplikant miał za zadanie udzielać odpowiedzi poprzez wskazywanie sytuacji dopuszczalnych co do zasady. Nie sposób pominąć, iż specyfika egzaminów w formie testowej nie pozwala na swobodną ekspresję wiedzy lub zapatrywania na daną kwestię. Kolokwium poprawkowe przeprowadzone było w formie testu wielokrotnego wyboru przy założeniu, że przynajmniej jedna odpowiedź jest prawidłowa.

Skarżący podtrzymał stanowisko, że odnośnie pytania 11 odpowiedź "d" nie podlega prawdzie, bowiem istota pytania dotyka uprawnień sądu odwoławczego, a nie prokuratura, zaś ujęte w niej sformułowanie "jedynie prokurator" miało na celu wprowadzenie egzaminowanych w błąd. Jego zdaniem pytanie nr 11 w zakresie odpowiedzi "d" wymaga przyjęcia dodatkowych założeń, co jest niedopuszczalne: wymaga dopowiedzenia: na korzyść oskarżonego/na niekorzyść oskarżonego.

Skarżący zakwestionował metodykę opracowania pytania nr 8, na które udzielił odpowiedzi "a", "b", "d", gdyż zgodnie z kluczem należało zakreślić "b" i "d". Pytanie z bloku procedury karnej nie wskazywało konkretnie art. 261 § 3 k.p.k. jako podstawy udzielenia odpowiedzi, dlatego pytanie nie jest wystarczająco precyzyjne, by można było uznać je na niekorzyść egzaminowanego i potraktować jako niezaliczone. Jego zdaniem zastosowanie wykładni celowościowej i systemowej powinno prowadzić do uznania za odpowiadające prawdzie zdanie: "Stosując tymczasowe aresztowanie Sąd ma obowiązek w każdym wypadku zawiadomienia o zastosowaniu tymczasowego aresztowania zakład pracy aresztowanego". Brak odwołania do przepisu oznacza, że nie ma znaczenia, że ustawodawca w k.p.k. nie wprowadził definicji legalnej "zakład pracy", formułując definicję "pracodawcy". Skarżący odwołał się do k.k.w., gdzie "pracodawcą" jest "jednostka organizacyjna zatrudniająca pracowników". Sam ustawodawca dopuszcza co do zasady, możliwość zamiennego używania określenia pracodawca i zakład pracy.

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Podtrzymując dotychczasową argumentację podniosło, że zarówno pytania, jak i znajdujące się na arkuszach odpowiedzi pozwalały na udzielenie jednoznacznych odpowiedzi, bowiem stanowiły w dużej mierze przeniesienie sformułowań ustawowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada akty lub czynności z zakresu administracji publicznej pod kątem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, stosownie do stanu prawnego z daty podjęcia aktu lub czynności a nie według przesłanek celowości czy słuszności.

Ponadto, w świetle art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na uwadze powyższe kryteria Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Przedmiotem postępowania była ocena, czy zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieprzydatności skarżącego do wykonywania zawodu adwokata, co może być podstawą do skreślenia z listy aplikantów adwokackich.

Zgodnie z art. 79 ust. 2 Prawa o adwokaturze, Okręgowa Rada Adwokacka może w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji podjąć uchwałę o skreśleniu aplikanta z listy aplikantów, jeżeli stwierdzi jego nieprzydatność do wykonywania zawodu adwokata.

Dwuletni termin określony w przepisie art. 79 ust. 2 jest terminem materialnoprawnym, którego upływ wyłącza możliwość wywołania skutku prawnego w postaci utraty przez aplikanta adwokackiego statusu aplikanta ze względu na przesłankę nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata. W niniejszej sprawie został on zachowany, bowiem aplikant rozpoczął aplikację 1 stycznia 2011 r., zaś uchwała z [...] stycznia 2012r. o skreśleniu go z listy została mu doręczona mu [...] lutego 2012 r.

Przepis art. 79 ust. 2 Prawa o adwokaturze statuuje kompetencję ORA do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny, a więc musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Skoro jest to przesłanka o charakterze ocennym, stąd rzeczą Sądu było skontrolowanie i rozważenie, czy rozstrzygnięcie samorządu adwokackiego nie nosiło cech dowolności, przekroczenia granic uznania administracyjnego i czy zostało należycie uzasadnione przy uwzględnieniu zarówno interesu strony, jak i interesu społecznego. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonanie w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.) a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonywującej treści.

Treść ustawowego zapisu art. 79 ust. 2 Prawa o adwokaturze została przeniesiona do § 9 ust. 2 Regulaminu aplikacji adwokackiej (dalej jako "Regulamin"), który został uchwalony w ramach ustawowego upoważnienia zawartego w art. 58 pkt 12 lit. b Prawa o adwokaturze Uchwałą nr 55/2011 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 19 listopada 2011 r.

Zgodnie z § 9 ust. 3 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej podstawą do stwierdzenia przez okręgową radę adwokacką nieprzydatności aplikanta adwokackiego do wykonywania zawodu może być brak postępów w realizacji celów określonych w § 2 niniejszego Regulaminu oraz uchybienie obowiązkom wynikającym z §5 ust.1 niniejszego Regulaminu przejawiające się albo negatywnym wynikiem sprawdzianu, negatywnym wynikiem kolokwium, jak też negatywną opinią patrona, negatywną opinią kierownika szkolenia o przebiegu aplikacji adwokackiej, uchybieniem obowiązkowi uczestnictwa w zajęciach oraz innymi okolicznościami mającymi znaczenie dla oceny przydatności aplikanta adwokackiego do wykonywania zawodu.

Przepis § 9 ust. 3 cyt. wyżej Regulaminu przykładowo wymienia przesłanki, które mogą być podstawą do stwierdzenia przez okręgową radę adwokacką nieprzydatności aplikanta adwokackiego do wykonywania zawodu i jedną z nich jest negatywny wynik kolokwium. Choćby tylko ta okoliczność uzasadniała stwierdzenie nieprzydatności do zawodu, który wymaga posiadania wiedzy z zakresu różnych dziedzin prawa. O poziomie tej wiedzy stanowią negatywne oceny z kolokwiów, stąd za zasadnością rozstrzygnięcia przemawiał interes społeczny. Dlatego nie można odmówić racji organom samorządu adwokackiego, że weryfikację wiedzy kandydatów do zawodu adwokata uzasadnia konstytucyjny obowiązek pieczy nad należytym wykonywaniem tego zawodu wynikający z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, bowiem w interesie publicznym leży zapewnienie odpowiedniej jakości świadczonej pomocy prawnej.

Pogląd ten znajduje oparcie w orzecznictwie. Jak wskazano w wyroku NSA z dnia 2 marca 2011 r., sygn. akt II GSK 64/10, wśród przesłanek uzasadniających skreślenie z listy aplikantów "najbardziej skonkretyzowany charakter ma udokumentowany stan wiedzy na podstawie zastosowanego w kolokwium testu jednokrotnego wyboru prawidłowej odpowiedzi na zawarte w nim pytania, a możliwość nieuwzględnienia negatywnego wyniku tego sprawdzianu musi być ograniczona do sytuacji wyjątkowych". Także w wyroku z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 1012/11 NSA stwierdził, że dwukrotnie negatywny wynik kolokwium mógł być uznany za okoliczność przesądzającą o skreśleniu skarżącego z listy aplikantów, niezależnie od treści opinii o przebiegu aplikacji skarżącego.

Na gruncie niniejszej sprawy skarżący po I roku aplikacji przystąpił do kolokwium rocznego, z którego otrzymał ocenę niedostateczną - zarówno na pierwszym, jak i na terminie poprawkowym. Uzyskanie oceny niedostatecznej z procedury karnej na kolokwium poprawkowym spowodowało, że uzyskał ogólną ocenę niedostateczną z całego kolokwium. Znajdujące się w aktach sprawy testy z zaznaczoną punktacją w powiązaniu z regulaminem kolokwium potwierdzają, że skarżący otrzymał dwukrotnie negatywne oceny z kolokwium oraz kolokwium poprawkowego przeprowadzonego w dniu [...] listopada 2011 r.

Skarżący stoi na stanowisku, że nie zachodzą podstawy do skreślenia go z listy aplikantów, uznania jego nieprzydatności do zawodu, ponieważ w jego ocenie organy samorządu naruszyły § 21 ust. 11 w zw. z § 22 ust. 2 pkt b Regulaminu przyjmując udzielenie nieprawidłowych odpowiedzi na pytania nr 8 i 11 testu wielokrotnego wyboru z bloku "Procedura karna" - kolokwium rocznego poprawkowego.

Kontrolując w tym zakresie prawidłowość działania organu wskazać należy, że

§ 21 ust. 11 regulaminu stanowi, że kolokwium ocenia się w stopniach: niedostateczny, dostateczny, dobry, bardzo dobry i celujący. Stopień niedostateczny choćby z jednej części bądź etapu kolokwium jest równoznaczny z negatywnym wynikiem całego kolokwium i oznacza konieczność powtórnego zdawania całego kolokwium. Sprawdziany mogą być oceniane także bezstopniowo jako "zaliczone bądź niezaliczone". Decyzję o sposobie oceniania danego sprawdzianu podejmuje kierownik szkolenia. Z kolei § 22 ust. 2 pkt b 2 przewiduje, że nie zalicza się roku szkoleniowego w przypadku, gdy aplikant: nie zaliczył sprawdzianu/sprawdzianu poprawkowego albo kolokwium/kolokwium poprawkowego.

Na podstawie zastosowanego w kolokwium testu wielokrotnego wyboru – podzielonego na cztery części – komisja w oparciu o oceny cząstkowe ustalała ocenę w oparciu o średnią arytmetyczną. Jednakże ocena niedostateczna z jakiejkolwiek części testu powodowała uzyskanie oceny niedostatecznej z całego kolokwium. Test wielokrotnego wyboru oznaczał, że w każdym pytaniu możliwa jest jedna lub więcej odpowiedzi prawidłowych. Podano, że w teście nie było pytań, w których żadna z odpowiedzi nie byłaby prawidłowa, były natomiast odpowiedzi "żadna z powyższych odpowiedzi nie jest prawidłowa".

W ocenie Sądu, organy samorządu adwokackiego dokonały – na wniosek aplikanta – ustaleń faktycznych w zakresie weryfikacji pytań nr 8, 11 i 13 i odpowiedzi. ORA w [...] mając na uwadze opinie o aplikancie, uwzględniła zastrzeżenia dotyczące pytania nr 13 i podwyższyła skarżącemu punktację do 18 punktów, ale w dalszym ciągu oznaczało to brak jednego punktu do uzyskania oceny pozytywnej z procedury karnej.

W ocenie Sądu, organ odwoławczy szczegółowo, przeanalizował zastrzeżenia aplikanta do udzielonych odpowiedzi na pytania nr 8 i nr 11 z procedury karnej w teście wielokrotnego wyboru. I niewątpliwie ma skarżący rację co do tego, że specyfika egzaminów w formie testowej nie pozwala na swobodną ekspresję wiedzy lub zapatrywania zdającego na daną kwestię. Jednakże zadania testowe, zarówno w testach jednokrotnego jak i wielokrotnego wyboru, mają na celu sprawdzenie poziomu posiadanej przez zdającego wiedzy.

Jak słusznie wskazał skarżący, kolokwium poprawkowe przeprowadzone zostało w formie testu wielokrotnego wyboru, przy założeniu, że przynajmniej jedna odpowiedź na każde pytanie jest prawidłowa.

Należy podkreślić, że celem testowej formy egzaminu jest sprawdzenie poziomu opanowania wiedzy - bez wyrażania przez zdającego jego poglądów na daną kwestię. Innymi słowy, test wielokrotnego wyboru z procedury karnej - poprzez spectrum odpowiedzi - sprawdzał poziom opanowania przez aplikanta aktualnych unormowań procedury karnej. W warunkach zakwestionowanych pytań oznaczało to zarówno znajomość rozwiązań systemowych, gdzie odpowiedź wynikała z kilku norm procedury karnej, jak i aktualnej regulacji konkretnych norm prawa w podanym przypadku.

Co do zasady odpowiedź na pytanie w teście wielokrotnego wyboru może być prawdziwa lub fałszywa. Na gruncie testu ze znajomości danej gałęzi prawa (procedury karnej), prawda oznaczała jak najszerszą zgodność odpowiedzi z przepisami obowiązującymi w dacie egzaminu. Odpowiedź fałszywa nie znajdowała natomiast pokrycia w obowiązujących przepisach procedury karnej: mogła być np. abstrakcyjna, albo mogła przedstawiać stan prawny już nieobowiązujący (nieaktualny).

Przechodząc na grunt zakwestionowanych pytań, pytanie 11 z bloku “Procedura karna", de facto wskazywało ogólnie i na cztery przypadki w zakresie możliwości zaostrzenia kary przez sąd odwoławczy. Nie moze budzić wątpliwości, że prawidłowe odpowiedzi to te, które znajdowały odzwierciedlenie w regulacji procedury karnej. Pytanie 11 zostało sformułowane w ten sposób, że: “ Sąd odwoławczy:

nie może zaostrzyć kary

może zaostrzyć karę, gdy apelację wniósł oskarżyciel posiłkowy

może zaostrzyć karę, gdy apelację wniósł jedynie oskarżony

może zaostrzyć karę, gdy apelację wniósł jedynie prokurator"

Nie ma racji skarżący, który udzielił wyłącznie odpowiedzi b i wskazał, że odpowiedź d wraz z pytaniem nie stanowi zdania prawdziwego z uwagi na art. 425 § 4 k.p.k., a istota pytania dotyka uprawnień sądu odwoławczego, nie zaś prokuratora.

Sąd podziela ocenę organów samorządu, że prawidłowe i znajdujące uregulowanie w procedurze karnej, a tym samym w kluczu odpowiedzi są odpowiedzi b i d. Odpowiedzi te nie budzą żadnych wątpliwości, o ile zdający nie czyni dodatkowych założeń. Istota pytania dotyczy istniejących w procedurze karnej możliwości zaostrzenia kary przez sąd odwoławczy. To, że oskarżyciel publiczny ma prawo wnieść środek odwoławczy "także" na korzyść oskarżonego (art. 425§ 4 k.p.k.) nie czyni nieprawdziwym tezy o możliwości zaostrzenia kary przez sąd odwoławczy, gdy apelację wnosi jedynie prokurator. Sytuację taką normuje bowiem wprost art. 434 § 1 k.p.k. stanowiący o możliwości zaostrzenia kary w sytuacji wniesienia apelacji przez prokuratora na niekorzyść oskarżonego.

Wbrew twierdzeniom wyrażonym w skardze, zadaniem testu nie było umożliwienie zdającemu przedstawienia poglądu na dany temat, ale wymóg zaznaczenia zdań znajdujących odzwierciedlenie w normach procedury karnej. Z tego względu, pytanie nr 11, w ocenie Sądu, zostało sformułowane w sposób jasny, precyzyjny, jednoznaczny i niebudzący żadnych wątpliwości. Oznacza to, że skoro złożenie apelacji wyłącznie przez prokuratora stwarza sądowi odwoławczemu możliwość zaostrzenia kary, to zdanie jest prawdziwe.

Przechodząc do pytania nr 8, zdaniem Sądu, sposób sformułowania tego pytania nie narusza zasad metodyki opracowywania pytań testowych. Jego istotą jest wskazanie – zgodnie z procedurą karną - ustawowych obowiązków sądu w przypadku zastosowania tymczasowego aresztowania. Pytanie nr 8 brzmi: Stosując tymczasowe aresztowanie sąd ma obowiązek:

w każdym wypadku zawiadomienia o zastosowaniu tymczasowego aresztowania zakład pracy aresztowanego

oznaczenia czasu trwania tymczasowego aresztowania

oznaczenia w postanowieniu o zastosowaniu tego środka aresztu śledczego, w którym aresztowany ma przebywać

zawiadomienia sądu opiekuńczego jeżeli zachodzi potrzeba zapewnienia opieki nad dziećmi aresztowanego.

Zgodnie z kluczem odpowiedzi należało zakreślić, jako prawidłowe, odpowiedzi b i d, jako odpowiadające aktualnemu brzmieniu k.p.k. Skarżący udzielił odpowiedzi a, b i d, w sytuacji, kiedy już od 1 lipca 2003 r. ustawodawca nie posługuje się pojęciem “zakład pracy", a “pracodawca".

Odpowiedź na to pytanie niewatpliwie stanowiła o poziomie znajomości dyspozycji art. 261 § 3 kpk., która juz od 1 lipca 2003 r. stanowi, że o zastosowaniu tymczasowego aresztowania sąd jest obowiązany niezwłocznie zawiadomić pracodawcę, szkolę lub uczelnię, w stosunku do żołnierza - jego dowódcę, (a – od 22 stycznia 2009 r. - w przypadku, gdy oskarżonym jest przedsiębiorca lub niebędący pracownikiem członek organu zarządzającego przedsiębiorcy, na jego wniosek - zarządzającego przedsiębiorstwem). Przepis art. 261 § 3 kpk został bowiem zmieniony przez art. 1 pkt 89 ustawy z dnia 10 stycznia 2003 r. (Dz.U.2003.17.155) zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 lipca 2003 r. oraz przez art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 24 października 2008 r. (Dz.U.2008.225.1485) zmieniającej nin. ustawę z dniem 22 stycznia 2009 r.

Nie ma tu odniesienia powołany przez skarżącego art. 242 § 14 k.k.w., który dokonuje interpretacji na gruncie kodeksu karnego wykonawczego pojecia "zakład pracy" i "podmiot zatrudniający" jako pracodawcę. Ma racje skarzący, że z tej normy wywodzić można możliwość zamiennego używania określenia pracodawca i zakład pracy, jednakże w myśl obowiązującego zdającego kodeksu postępowania karnego – w stanie prawnym z daty egzaminu - Sąd zawiadamia o zastosowaniu tymczasowego aresztowania “pracodawcę" i ta zmiana – utrwalona już od 2003 roku, powinna być aplikantowi znana. Z urzędu sąd zawiadamia zatem pracodawcę, zamiast jak pierwotnie: zakład pracy. Należy podnieść, że na tę okoliczność zwracają uwagę dostępne komentarze (np. Lex, Lech Paprzycki, Komentarz do art. 261 kodeksu postępowania karnego). Art. 261 § 3 k.p.k. nie uzasadniał zatem udzielenia odpowiedzi na pytanie 8 w kształcie przedstawionym przez skarzącego, bowiem nie wskazuje na nią wykładnia językowa obowiązujacego brzmienia przepisu.

Nie można odmówic racji Prezydium NRA, że test jest także sprawdzianem znajomości aktualnego brzmienia przepisów, zaś sformułowanie "zakład pracy", co w odwołaniu przyznaje skarżący, nie występuje w art. 261 § 3 kpk od 2003 r. Ta okoliczność powoduje, że odpowiedź zaznaczona przez aplikanta nie mogła być uznana za prawidłową.

Powyższe okoliczności stanowią, że nie można ocenie dokonanej przez organy samorzadu adwokackiego zarzucić dowolności w sytuacji, gdy kolokwia mają na celu właśnie weryfikację wiedzy aplikanta w aspekcie możliwości udzielania pomocy prawnej. Samorząd adwokacki odpowiedzialny jest za system szkolenia stąd weryfikacja wiedzy aplikantów odbywa się poprzez kolokwium. Nie można pominąć, że zaistniały spór dotyczy kolokwium poprawkowego i po raz drugi uzyskania z kolokwium rocznego oceny negatywnej. Choćby tylko ta okoliczność uzasadniała stwierdzenie nieprzydatności do zawodu, który wymagał posiadania wiedzy z zakresu objętych egzaminem dziedzin prawa. Niewątpliwie negatywne oceny z kolokwiów stanowią o niewystarczającym poziomie tej wiedzy, stąd o zasadności rozstrzygnięcia przemawiał interes społeczny.

Na marginesie wskazać należy, że Sąd administracyjny nie ustalał samodzielnie stanu faktycznego, nie był też kolejnym egzaminatorem. Jak wskazano na wstępie, Sąd bada jedynie legalność zaskarżonych aktów.

Skoro art. 79 ust. 2 Prawa o adwokaturze statuuje kompetencję ORA do wydania decyzji o charakterze uznaniowym, to oznacza, że dwukrotnie negatywny wynik kolokwium dawał podstawę do uznania za okoliczność przesądzającą o uznaniu nieprzydatności do zawodu i o skreśleniu skarżącego z listy aplikantów, niezależnie od treści opinii o przebiegu aplikacji skarżącego.

Sąd podzielił zatem ocenę dokonaną przez organ samorządu adwokackiego, że zachodzi sytuacja przemawiająca za uznaniem nieprzydatności skarżącego do wykonywania zawodu adwokata, bowiem brak rzetelnej i ugruntowanej wiedzy z zakresu procedury karnej, potwierdzony negatywnymi ocenami z kolokwium weryfikującego poziom tej wiedzy, uzasadniają prawidłowość tej oceny.

Wykonywanie zawodu adwokata polega na świadczeniu profesjonalnych usług prawnych wymagających posiadania ugruntowanej wiedzy z zakresu różnych dziedzin prawa, to negatywna ocena z kolokwium sprawdzającego poziom tej wiedzy przemawia za uwzględnieniem interesu społecznego ponad interesem strony, jako podstawowej przesłanki uzasadniającej stwierdzenie nieprzydatności skarżącego do wykonywania tego zawodu.

Na marginesie należy wskazać, że w myśl art. 58 pkt 12 lit. b prawa o adwokaturze przepisu uchwalanie regulaminów, dotyczących odbywania aplikacji adwokackiej należy do Naczelnej Rady Adwokackiej. Przepisy § 9 ust. 2 i 3 Regulaminu przewidują, że negatywny wynik kolokwium rocznego stanowi podstawę do stwierdzenia przez Okręgową Radę Adwokacką nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu adwokata. Oznacza to, że każda osoba uzyskująca na swój wniosek wpis na listę aplikantów godzi się na przestrzeganie przepisów regulaminu aplikacji adwokackiej i poddanie unormowaniom zeń wynikającym, a tym samym przepisy te, obok unormowań ustawowych, stają się dla aplikanta obowiązującym źródłem prawa, wraz z określonymi sankcjami wynikającymi ze spełnienia konkretnych przesłanek.

Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem w zaskarżonej decyzji nie można dopatrzyć się cech dowolności, czyli przekroczenia granic uznania administracyjnego, które mogłoby stanowić o naruszeniu prawa w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.