Wyrok NSA, sygn. akt I FSK 499/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
6560
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: uchylono zaskarżony wyrok i interpretację indywidualną
Powołane przepisy: article: art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a
journal: Dz.U. 2011 nr 177 poz 1054
law: Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 347 poz 1 art. 135 ust. 1 lit. g)
law: Dyrektywa Rady z dnia  28 listopada 2006 r. Nr 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej
Teza: Świadczenie poprzez platformę informatyczną usług doradczych i informacyjnych dotyczących jedynie specjalnych funduszy inwestycyjnych, służących wspieraniu zarządzających portfelami przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych, umożliwiające komunikowanie się z innymi uczestnikami rynków finansowych i zawieranie transakcji dotyczących lokat funduszu, spełnia kryteria uznania za „usługi zarządzania funduszami inwestycyjnymi” w rozumieniu art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054, z późn. zm.).

TEZY

Świadczenie poprzez platformę informatyczną usług doradczych i informacyjnych dotyczących jedynie specjalnych funduszy inwestycyjnych, służących wspieraniu zarządzających portfelami przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych, umożliwiające komunikowanie się z innymi uczestnikami rynków finansowych i zawieranie transakcji dotyczących lokat funduszu, spełnia kryteria uznania za „usługi zarządzania funduszami inwestycyjnymi” w rozumieniu art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054, z późn. zm.).


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Artur Mudrecki, Sędzia NSA Janusz Zubrzycki (sprawozdawca), Sędzia NSA Arkadiusz Cudak, po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej I. S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 czerwca 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 1980/16 w sprawie ze skargi I. S.A. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 29 lutego 2016 r. nr IPPP1/4512-5/16-2/AŻ w przedmiocie podatku od towarów i usług 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 29 lutego 2016 r. nr IPPP1/4512-5/16-2/AŻ, 3) zasądza od Szefa Krajowej Administracji Skarbowej na rzecz I. S.A. z siedzibą w W. kwotę 1178 (słownie: jeden tysiąc sto siedemdziesiąt osiem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania za obie instancje.


UZASADNIENIE

1. Wyrok Sądu pierwszej instancji.

1.1. Wyrokiem z 20 czerwca 2017 r. w sprawie III SA/Wa 1980/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę wniesioną przez I. S.A. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z 29 lutego 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług (opisany wyrok i powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń CBOSA).

1.2. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu skarżonego wyroku podał, że we wniosku o wydanie pisemnej interpretacji w indywidualnej sprawie dotyczącej podatku od towarów i usług skarżący wskazał przede wszystkim, iż:

- przedmiotem jego działalności jest lokowanie zebranych środków w określone w ustawie o funduszach inwestycyjnych papiery wartościowe, instrumenty rynku pieniężnego lub inne prawa majątkowe; skarżący emituje certyfikaty inwestycyjne, które nie są dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym, ani nie są wprowadzane do alternatywnego systemu obrotu; celem inwestycyjnym skarżącego jest wzrost wartości jego aktywów (tj. mienia obejmującego środki pieniężne z tytułu wpłat uczestników, inne środki pieniężne, prawa nabyte, pożytki z tych praw) w wyniku wzrostu wartości lokat; realizacja ww. celu, wymaga od skarżącego dysponowania stosowną wiedzą w zakresie istniejących realiów gospodarczych, a w związku z tym potrzebą posiadania w czasie realnym, jak i przeszłym, informacji dotyczących sytuacji na rynkach finansowych, notowań, analiz, wykresów, wskaźników ekonomicznych, etc.;

- skarżący zawarł umowę z B. L.p. z siedzibą w S. (dalej jako: "kontrahent"), na podstawie której na rzecz skarżącego świadczona jest usługa dostarczania informacji m.in. w czasie realnym w przedmiocie notowań na giełdach, danych i wskaźników z różnych rynków finansowych, etc.; jak wynika z postanowień umowy i składanych zamówień, istotą powyższej usługi dostępu do informacji jest zapewnienie przez kontrahenta na rzecz skarżącego dostępu do serwisu informacyjnego B., na potrzeby którego kontrahent udostępnia stosowne oprogramowanie oraz sprzęt, bez których ww. dostęp (z przyczyn technicznych) byłby niemożliwy;

- skarżący - celem korzystania z przedmiotowej usługi dostępu do informacji - korzysta z zainstalowanego na własnym sprzęcie oprogramowania B., za pomocą którego uzyskuje bezpośredni dostęp do notowań, danych i informacji z rynków finansowych, danych i informacji dotyczących podmiotów notowanych na tych rynkach, komunikatów dotyczących notowań (dostęp ten dotyczy ww. danych i informacji w czasie realnym, jak i przeszłym (dane archiwalne);

- z tytułu nabywania przedmiotowej usługi dostępu do informacji skarżący jest obciążany opłatą (dotyczy instalacji/korzystania z terminala, a w konsekwencji z przedmiotowej usługi dostępu do informacji); ponadto, wynagrodzenie kontrahenta z tytułu przedmiotowej usługi może ulec zwiększeniu w różnych przypadkach;

- dzięki wykorzystywaniu ww. usługi skarżący może m.in.: uzyskiwać bezpośredni dostęp do notowań, oraz kompleksowych danych i informacji z rynków finansowych, kompleksowych danych i informacji dotyczących podmiotów notowanych na tych rynkach; dokonywać na potrzeby wewnętrzne w czasie rzeczywistym wyceny portfela inwestycyjnego funduszu; komunikować się za pośrednictwem B. z innymi uczestnikami rynków finansowych (w tym przede wszystkim z domami maklerskimi pośredniczącymi w obrocie); zawierać transakcje dotyczące lokat funduszu;

- według wiedzy skarżącego, kontrahent: nie posiada siedziby działalności gospodarczej na terytorium Polski; nie posiada stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej na terytorium Polski; w transakcji nie uczestniczy żadne stałe miejsce prowadzenia działalności gospodarczej na terytorium Polski, ani inne miejsce prowadzenia działalności gospodarczej zlokalizowane w Polsce.

W związku z powyższym opisem skarżący zadał następujące pytania:

1. Czy nabycie, jak i nabywanie w przyszłości od kontrahenta, usługi dostępu do informacji, o której mowa w niniejszym wniosku, powinno być klasyfikowane przez skarżącego jako import ww. usługi w rozumieniu art. 2 pkt 9 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054, z późn. zm.), dalej: u.p.t.u., z tytułu którego podatnikiem jest skarżący ?

2. Jeżeli odpowiedź na pytanie nr 1 okaże się pozytywna, czy import powyższej usługi dostępu do informacji dokonywany przez skarżącego będącego funduszem inwestycyjnym zamkniętym, podlega zwolnieniu od podatku VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) u.p.t.u. w zw. z art. 135 ust. 1 lit. g) Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UEL.2006.347.1 ze zm.), dalej: dyrektywa VAT?

3. Jeżeli odpowiedź na pytanie nr 2 jest pozytywna, to czy na skarżącym ciąży i będzie ciążył w przyszłości obowiązek składania właściwemu dla niego organowi podatkowemu stosownej deklaracji na potrzeby podatku VAT, tj. deklaracji VAT-9M, w której wykazaniu podlega i podlegać będzie import przedmiotowej usługi korzystającej ze zwolnienia od podatku VAT?

Zdaniem skarżącego nabycie od kontrahenta mającego siedzibę na terytorium USA przedmiotowej usługi dostępu do informacji zobowiązuje skarżącego do rozpoznania importu tej usługi, o którym mowa w art. 2 pkt 9 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.p.t.u., gdyż: miejscem świadczenia przedmiotowej usługi jest terytorium Polski - państwa siedziby usługobiorcy, tj. skarżącego (art. 28b ust. 1 u.p.t.u.); usługodawcą jest podatnik nieposiadający siedziby działalności gospodarczej ani stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej na terytorium kraju; usługobiorcą jest podatnik, o którym mowa w art. 15 u.p.t.u., czyli skarżący. Czynność ta (import usługi) podlega jednak zwolnieniu z podatku VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) u.p.t.u., w zw. z art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy VAT. Ponadto, zdaniem skarżącego, w związku z nabyciem od kontrahenta przedmiotowej usługi nie ciąży na nim obowiązek składania z tego tytułu stosownej deklaracji dla celów podatku VAT, tj. deklaracji VAT-9M.

1.3. Minister Finansów w interpretacji indywidualnej uznał stanowisko skarżącego w zakresie rozpoznania importu usług - za prawidłowe, natomiast w zakresie zwolnienia z opodatkowania nabywanej usługi - za nieprawidłowe. Organ nie zgodził się ze skarżącym, że nabywana usługa ma bezpośrednie znaczenie dla zarządzania funduszami inwestycyjnymi. W ocenie organu nie spełnia ona kryteriów usług doradczych i informacyjnych w procesie zarządzania i administrowania funduszami inwestycyjnymi, w stosunku do których zastosowanie ma zwolnienie od podatku, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 12 u.p.t.u. w zw. z art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy VAT. W konsekwencji czynności będące przedmiotem wniosku będą podlegały opodatkowaniu, zgodnie z art. 41 ust. 1 w zw. z art. 146a pkt 1 u.p.t.u., stawką podstawową w wysokości 23%. Jednocześnie organ przyjął, że w związku z rozstrzygnięciem dokonanym w zakresie pytania oznaczonego we wniosku numerem 2 pytanie oznaczone w tymże wniosku numerem 3 stało się bezprzedmiotowe.

1.4. WSA w Warszawie podzielił stanowisko organu interpretacyjnego co do tego, że opisane we wniosku usługi nie będą podlegały zwolnieniu, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 12 u.p.t.u., w zw. z art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy VAT. W tym zakresie Sąd pierwszej instancji powołał się przede wszystkim na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE) z 4 maja 2006 r. w sprawie C-169/04 [...]. Analizując tezy m.in. tego wyroku TSUE Sąd wyraził stanowisko, że usługi doradcze tworzące odrębną całość oraz dotyczące specyficznych i istotnych elementów związanych z zarządzaniem funduszami powierniczymi objęte są przedmiotowym zwolnieniem (usługi dedykowane). Usługi tego typu - zarządzania funduszem inwestycyjnym - mogą być ponadto powierzone osobom trzecim i powierzenie takie samo w sobie nie ma wpływu na możliwość zastosowania zwolnienia podatkowego – nie wyklucza bowiem takiej możliwości. Jednakże usługa opisana we wniosku o interpretację - w ocenie Sądu - nie jest tego rodzaju usługą dedykowaną, gdyż nie spełnia ww. kryteriów dla jej uznania za usługę zarządzania funduszami inwestycyjnymi. Usługi o charakterze technicznym, jak zasadnie wskazał Minister Finansów, stanowią jedynie jedno z narzędzi wykorzystywanych do efektywnego świadczenia przez skarżącego usług na rzecz funduszy inwestycyjnych. Jest to zatem typowa usługa odpłatnego nabywania informacji w określonym i pożądanym zakresie oraz praktycznego ich zastosowania w obrocie gospodarczym. Z istoty tej usługi wynika, że ma ona ogólny, a nie zindywidualizowany charakter, gdyż nie dotyczy tylko działalności zarządzania funduszem inwestycyjnym. Nabywana przez skarżącego usługa może bowiem być przydatna nie tylko dla jego działalności, gdyż taką usługę mogą nabywać także inne podmioty, dla innego profilu działalności, którym informacje mieszczące się w opisanej usłudze mogą być przydatne, przykładowo prywatni inwestorzy, gracze giełdowi, ubezpieczyciele itp. Z tego względu Sąd uznał, że opisana we wniosku o interpretację usługa nie spełnia podstawowego kryterium wynikającego z orzecznictwa TSUE, a mianowicie kryterium bycia specyficzną i istotną dla zarządzania tymi funduszami. Opisana usługa, jak słusznie zauważył organ, nie zawiera elementu doradczego do konkretnego procesu inwestycyjnego skarżącego. Usługa ta, choć bardzo potrzebna dla prawidłowego funkcjonowania skarżącego lub wręcz niezbędna dla szybkiego reagowania na zmieniającą się sytuację na rynku, nie stanowi jednak sensu stricte usługi zarządzania funduszami inwestycyjnymi, w rozumieniu przepisów ustawy o funduszach inwestycyjnych. Także w kontekście komplementarności usług, w ocenie Sądu, nie można uznać tej usługi za usługę, bez której świadczenia, nie byłaby możliwa realizacja działalności funduszy inwestycyjnych, w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych. Usługa ta (dostarczania określonych informacji) może być świadczona odrębnie – nie jest bowiem zależna od świadczenia usługi głównej, jak i usługa główna (zarządzania funduszami inwestycyjnymi) może być realizowana poprzez wykorzystywanie różnych źródeł informacji. Nie zmienia tej oceny także dokonany przez skarżącego podział przedmiotowej usługi na dwa zakresy: informacyjny (czynność główna) oraz techniczny (czynność pomocnicza), gdyż sposób dostarczania informacji, poprzez zapewnienie dostępu do portali informacyjnych, nie ma znaczenia dla oceny skutków podatkowych, w ramach systemu podatku VAT, która z tych czynności wykonywanych na rzecz nabywcy usługi (skarżącego) ma dla niego najistotniejsze znaczenie pod kątem realizacji zamierzonego przez niego celu.

2. Skarga kasacyjna.

2.1. Skarżący zaskarżył powyższy wyrok w całości, formułując w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) u.p.t.u. oraz art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy VAT, poprzez ich błędną wykładnię prowadzącą do niezasadnego uznania, że usługi opisane we wniosku o wydanie ww. interpretacji indywidualnej nie spełniają kryteriów uznania ich za "usługi zarządzania funduszami inwestycyjnymi" i w konsekwencji do odstąpienia od zastosowania ww. przepisów w stanie faktycznym sprawy.

W skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie kwestionowanego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a ponadto o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Skarżący argumentował, że usługi świadczone przez kontrahenta na jego rzecz spełniają wymogi sformułowane przez TSUE w powołanym w wyroku Sądu pierwszej instancji orzecznictwie, w szczególności zaś są nierozerwalnie związane z działalnością właściwą dla towarzystwa funduszy inwestycyjnych oraz dotyczą specyficznych i istotnych elementów związanych z zarządzaniem funduszami inwestycyjnymi, a także nie mają charakteru wyłącznie technicznego. W ocenie skarżącego usługi te są ściśle związane z zarządzaniem przez skarżącego funduszami inwestycyjnymi - bez tej usługi (tego rodzaju usługi) skarżący nie mógłby prowadzić bieżącej działalności, wyłączona zostałaby bowiem całkowicie możliwość podejmowania jakichkolwiek decyzji inwestycyjnych, stanowiących rdzeń procesu zarządzania funduszami inwestycyjnymi. Pozbawienie skarżącego dostępu do wiarygodnych informacji, odpowiednio dobranych i poddanych fachowej analizie, skutkowałoby de facto tym, iż decyzje przez niego podejmowane byłyby pozbawione uzasadnienia ekonomicznego, a tym samym zbliżyłyby się swym charakterem do nieuzasadnionych racjonalnie wyborów, co w żaden sposób nie odpowiada specyfice oraz wymogom prawnym i rynkowym działalności funduszy inwestycyjnych w obrocie gospodarczym. Zdaniem skarżącego zapewnienie rzetelności i profesjonalizmu, a także faktycznej realizacji zasad uczciwego obrotu oraz interesów funduszu i klientów, jest możliwe jedynie wówczas, gdy fundusz dysponuje pełnymi i wiarygodnymi informacjami, uzyskiwanymi bez zbędnej zwłoki z pewnego źródła. Kontrahent, jako usługodawca, w istocie zapewnia skarżącemu usługę, która jest kwintesencją działalności inwestycyjnej - zapewnia dostęp do najistotniejszych z punktu widzenia funduszu inwestycyjnego informacji, ale także - co w sposób nieuzasadniony pomija w swym rozstrzygnięciu Sąd pierwszej instancji - pozwala na przekazywanie zleceń kupna-sprzedaży instrumentów finansowych, dokonywanie na potrzeby wewnętrzne w czasie rzeczywistym wyceny portfela inwestycyjnego funduszu, komunikowanie się z innymi uczestnikami rynków finansowych (w tym przede wszystkim z domami maklerskimi uczestniczącymi w obrocie), zawieranie transakcji w imieniu funduszy na rynkach finansowych, prowadzenie portfela funduszu wraz z kompletną analizą historycznych wyników inwestycyjnych oraz wsparcie w procesie zarządzania ryzykiem funduszu inwestycyjnego (obliczanie wskaźników ryzyka, przeprowadzanie testów warunków skrajnych). Zdaniem skarżącego ww. elementy składające się na sporną usługę oceniane globalnie, zgodnie ze wskazaniami TSUE - czynią ją specyficzną i istotną dla procesu zarządzania funduszami inwestycyjnymi.

W ocenie skarżącego zawężenie przez Sąd zakresu zwolnienia przewidzianego w art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) u.p.t.u. w zw. z art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy VAT, wyłącznie do usług, których istota bądź których element realizuje funkcję doradczą, w żaden sposób nie odpowiada wykładni literalnej ww. przepisów, które tego rodzaju wymogu w ogóle nie przewidują w swej treści. Taka wykładnia ww. przepisów niweczy cel zwolnienia przewidzianego ich treścią, pozostając tym samym w sprzeczności z rezultatami wykładni celowościowej oraz wykładni wspólnotowej. Także tworzenie przez Sąd wymogu, w myśl którego należy oczekiwać od usług zarządzania funduszami inwestycyjnymi, które korzystają ze zwolnienia od podatku VAT, aby cechowały się one "bieżącym uczestnictwem w działalności specyficznej, typowej dla funduszu" nie znajduje odzwierciedlenia w treści ww. przepisów, ale pozostaje w sprzeczności z orzecznictwem TSUE. Skarżący nie zgodził się również ze stanowiskiem Sądu co do tego, że nabywana usługa jest "typową usługą nabywania informacji". Opisany zakres usługi - zdaniem skarżącego - wykracza poza ramy czynności sprowadzających się do "nabywania informacji" i z całą pewnością nie można przypisać mu w tej mierze przymiotu "typowości". Jednocześnie skarżący wskazał, że nie ma podstaw ku temu, aby wykluczyć możliwość uznania usługi za specyficzną wyłącznie z uwagi na okoliczność, że taką usługę mogą nabywać także inne podmioty, dla innego profilu działalności, którym informacje mieszczące się w opisanej usłudze mogą być przydatne. Takie rozumowanie - zdaniem skarżącego -oznaczałoby, że przedmiotowe zwolnienie nie mogłoby znaleźć zastosowania właściwie w żadnym stanie faktycznym, ponieważ każda, nawet najbardziej zindywidualizowana pod kątem potrzeb funduszy inwestycyjnych usługa, może - przynajmniej potencjalnie - zostać nabyta przez prywatnych inwestorów, graczy giełdowych, ubezpieczycieli itd.

2.2. Organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o oddalenie tej skargi oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, z kosztami zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto wniesiono o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

2.3. W odpowiedzi na zawiadomienie skierowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w trybie art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374, 567, 568, 695, 875) strony postępowania wyraziły zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

3.1. Spór w niniejszej sprawie dotyczy tego, czy usługi takie, jak opisane we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej, spełniają kryteria uznania ich za "usługi zarządzania funduszami inwestycyjnymi" w rozumieniu art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) u.p.t.u. oraz art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy VAT.

3.2. Na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) u.p.t.u. zwalnia się od podatku usługi zarządzania funduszami inwestycyjnymi, alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi i zbiorczymi portfelami papierów wartościowych - w rozumieniu przepisów o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi.

3.3. Zgodnie z ustawą z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (Dz.U. z 2014 r., poz. 157 ze zm.), dalej: ustawa o funduszach inwestycyjnych:

1) fundusz inwestycyjny jest osobą prawną, której wyłącznym przedmiotem działalności jest lokowanie środków pieniężnych zebranych w drodze proponowania nabycia jednostek uczestnictwa albo certyfikatów inwestycyjnych w określone w ustawie papiery wartościowe, instrumenty rynku pieniężnego i inne prawa majątkowe,

2) alternatywnym funduszu inwestycyjnym jest instytucja wspólnego inwestowania, której przedmiotem działalności, w tym w ramach wydzielonego subfunduszu, jest zbieranie aktywów od wielu inwestorów w celu ich lokowania w interesie tych inwestorów zgodnie z określoną polityką inwestycyjną, niebędącą funduszem działającym zgodnie z prawem wspólnotowym regulującym zasady zbiorowego inwestowania w papiery wartościowe;

3) zbiorczy portfel papierów wartościowych stanowi współwłasność łączną posiadaczy tytułów uczestnictwa; składniki zbiorczego portfela nie podlegają egzekucji prowadzonej z majątku uczestnika zbiorczego portfela, a następuje wyłącznie przez odkupienie tytułów uczestnictwa zbiorczego portfela papierów wartościowych; uczestnik nie może rozporządzać udziałem w zbiorczym portfelu papierów wartościowych ani udziałem w poszczególnych składnikach tego portfela.

3.4. Przepis art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) u.p.t.u. stanowi implementację art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy VAT, zgodnie z którym państwa członkowskie zwalniają transakcje zarządzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi (dalej "SFI"), określonymi przez państwa członkowskie.

Zwolnienia przewidziane w art. 135 ust. 1 dyrektywy VAT są autonomicznymi pojęciami prawa Unii, których celem jest uniknięcie rozbieżności w stosowaniu systemu VAT w poszczególnych państwach członkowskich, i które należy rozważać w ogólnym kontekście wspólnego systemu VAT (zobacz w szczególności wyrok z 9 grudnia 2015 r., [...], C-595/13, EU:C:2015:801, pkt 30 i przytoczone tam orzecznictwo).

Pojęcia użyte do określenia zwolnień, o których mowa w art. 135 ust. 1 dyrektywy VAT, należy interpretować w sposób ścisły, ponieważ zwolnienia te stanowią odstępstwa od ogólnej zasady, zgodnie z którą VAT jest pobierany od każdej usługi świadczonej odpłatnie przez podatnika [patrz w szczególności wyroki: z dnia 28 października 2010 r., [...] (C-175/09, EU:C:2010:646, pkt 25); z dnia 17 stycznia 2013 r., [...] (C-543/11, EU:C:2013:20, pkt 25); z dnia 12 czerwca 2014 r., [...] (C-461/12, EU:C:2014:1745, pkt 25 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 16 listopada 2017 r., [...] (C-308/16, EU:C:2017:869, pkt 39, 45); z dnia 25 lipca 2018 r., [...] (C-5/17, EU:C:2018:592, pkt 29); a także z dnia 19 grudnia 2018 r., [...] (C-17/18, EU:C:2018:1038, pkt 37)].

Z brzmienia art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy VAT wynika, po pierwsze, że nie ma on zastosowania do wszystkich funduszy, lecz wyłącznie do tych, które zostały zakwalifikowane jako SFI. Po drugie, zakresem stosowania tego zwolnienia objęte są rodzaje działalności, które można uważać za "zarządzanie".

3.5. W rozpoznawanej sprawie nie jest spornym, że fundusze, którymi zarządza wnioskodawca są SFI.

Spornym jest, czy przedmiotowa usługa dostępu do serwisu informacyjnego B. oparta na umowie z B. z siedzibą w S. ma charakter usługi "zarządzania" w rozumieniu tego przepisu.

3.6. Transakcje "zarządzania", których dotyczy zwolnienie, muszą być "właściwe" dla działalności przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania. Ocena, co jest "właściwe" do zarządzania SFI, zależy od przedmiotu tego funduszu inwestycyjnego. Celem takiego funduszu inwestycyjnego jest zachowanie i pomnażanie majątku. Dlatego też właściwe dla zarządzania takim majątkiem jest wszystko, co musi czynić zarządca w celu zachowania powierzonych mu aktywów i osiągnięcia z nich przychodów. W tym celu musi on właściwie gospodarować przedmiotami należącymi do tych aktywów. Co w konkretnym wypadku wchodzi w skład takich działań, można zdefiniować jedynie w zależności od składników aktywów (patrz opina Rzecznik Generalnej J. Kokott w sprawie [...], C-595/13, EU:C:2015:327, pkt 49-50).

3.7. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł, że zakres zastosowania art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy VAT obejmuje, poza czynnościami polegającymi na zarządzaniu portfelami, również funkcje polegające na zarządzaniu samymi przedsiębiorstwami zbiorowego inwestowania (wyrok z dnia 4 maja 2006 r., [...], C-169/04, EU:C:2006:289, pkt 64).

Ponadto w wyroku w sprawie [...] z 7 marca 2013 r. (C-275/11, EU:C:2013:141) Trybunał wyjaśnił, że świadczenia takie, jak obliczanie kwoty dochodów i ceny jednostek uczestnictwa lub udziałów funduszu, wycena aktywów, rachunkowość, przygotowywanie deklaracji w celu podziału dochodów, dostarczanie informacji i dokumentacji na temat rachunków okresowych i deklaracji podatkowych, statystyk i VAT, a także opracowywanie prognoz przychodów, wchodzą w zakres pojęcia "zarządzania" SFI (pkt 27).

Istotnym jest także, że usługi zarządzania świadczone przez podmiot zarządzający będący osobą trzecią muszą stanowić w globalnej ocenie odrębną całość oraz spełniać szczególne i istotne funkcje z zakresu zarządzania SFI [patrz wyroki: z dnia 5 czerwca 1997 r., [...] (C-2/95, EU:C:1997:278, pkt 66); z dnia 4 maja 2006 r., [...] (C-169/04, EU:C:2006:289, pkt 70–72); a także z dnia 7 marca 2013 r., [...] (C-275/11, EU:C:2013:141, pkt 21)].

3.8. Z wniosku o interpretację wynika, że sporna usługa świadczona przez kontrahenta strony skarżącej polega na dostarczaniu informacji m.in. w czasie realnym w przedmiocie notowań na giełdach, danych i wskaźników z różnych rynków finansowych, etc. Jej celem jest uzyskanie dostępu do informacji poprzez serwis informacyjny B., na potrzeby którego to dostępu kontrahent udostępnia stosowne oprogramowanie oraz sprzęt, bez których ww. dostęp (z przyczyn technicznych) byłby niemożliwy. Serwis B. jest jednym z dwóch (obok serwisu R.) dostarczycieli najbardziej kompleksowych informacji z zakresu rynków finansowych, których używają uczestnicy rynków na całym świecie. Wnioskodawca ma również możliwość składania zleceń kupna/sprzedaży instrumentów finansowych.

Dzięki nabyciu ww. usługi skarżący może m.in.:

- uzyskiwać bezpośredni dostęp do notowań, oraz kompleksowych danych i informacji z rynków finansowych, kompleksowych danych i informacji dotyczących podmiotów notowanych na tych rynkach,

- dokonywać na potrzeby wewnętrzne w czasie rzeczywistym wyceny portfela inwestycyjnego funduszu,

- komunikować się za pośrednictwem B. z innymi uczestnikami rynków finansowych (w tym przede wszystkim z domami maklerskimi pośredniczącymi w obrocie) i zawierać transakcje dotyczące lokat funduszu.

3.9. Odnośnie tak zakreślonych okoliczności istotna jest odpowiedź, czy tego rodzaju usługa może być uznana za stanowiącą odrębną całość oraz spełniającą szczególne i istotne funkcje z zakresu zarządzania SFI.

W tym kontekście warto zwrócić uwagę na wyrok TSUE z dnia 2 lipca 2020 r. w sprawie C-231/19 [...] EU:C:2020:513, w którym Trybunał orzekł, że art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy VAT należy interpretować w ten sposób, że jedno świadczenie usług zarządzania realizowane poprzez platformę informatyczną należącą do usługodawcy będącego osobą trzecią na rzecz spółki zarządzającej funduszami, obejmujące zarówno specjalne fundusze inwestycyjne, jak i inne fundusze, nie jest objęte przewidzianym w tym przepisie zwolnieniem.

W sprawie tej spornym było, czy usługi świadczone przez osobę trzecią za pośrednictwem tzw. platformy informatycznej A., na którą składają się: sprzęt, oprogramowanie i zasoby ludzkie, dostarczającej zarządzającym portfelami wyniki analiz rynkowych i monitorowania wyników i ryzyka, zapewniając wsparcie przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych, nadzór zgodności z przepisami i pozwalającej wdrażać decyzje dotyczące transakcji, to jedno i to samo świadczenie, niezależnie od zarządzanych środków, korzystające ze zwolnienia od VAT.

Odnośnie tak zarysowanego zagadnienia spornego TSUE przede wszystkim stwierdził, że "analiza rynku, monitorowanie wyników, ocena ryzyka, kontrola zgodności z przepisami i usługi w zakresie realizacji transakcji są kolejnymi etapami świadczenia, które są na równi niezbędne do pomyślnego przeprowadzenia transakcji inwestycyjnych" i "w związku z tym takie świadczenie ma postać jednego świadczenia składającego się z różnych elementów o równoważnym znaczeniu" (pkt 33) oraz "powinno podlegać jednolitemu traktowaniu podatkowemu" (por. 40).

Mając to na uwadze Trybunał stwierdził, że skoro rozpatrywana usługa była przeznaczona do zarządzania różnego rodzaju inwestycjami, a w szczególności, że może być wykorzystywana bez rozróżnienia do zarządzania SFI oraz innymi funduszami, usługi tej nie można uznać za szczególną usługę zarządzania SFI, korzystającą ze zwolnienia przewidzianego w art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy VAT (por. pkt 48 i 49).

Jak bowiem stwierdził w tej sprawie w swojej opinii Rzecznik Generalny Priit Pikamäe, celem zwolnienia przewidzianego w art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy VAT nie jest przyznanie tego zwolnienia usługom zarządzania świadczonym za pośrednictwem platformy informatycznej, z której korzystają zarówno SFI, jak i fundusze inne niż SFI.

Jednocześnie w punkcie 71 tej Opinii Rzecznik stwierdził, że "Pragnę jednak podkreślić, że w okolicznościach innych niż te, które zostały przedstawione Trybunałowi w niniejszej sprawie, rzeczone zwolnienie mogłoby ewentualnie zostać przyznane na rzecz usług świadczonych zarządzającemu funduszami przez osobę trzecią, pod warunkiem, że usługodawca dostarczy szczegółowych danych umożliwiających organom podatkowym określenie w sposób precyzyjny i obiektywny usług świadczonych konkretnie na rzecz SFI. W takiej sytuacji bowiem usługi świadczone wyłącznie na rzecz SFI mogłyby być zwolnione na podstawie art. 135 ust. 1 dyrektywy 2006/112, pod warunkiem że podmiot świadczący usługi zarządzania funduszami (lub korzystający z tych usług w przypadku odwrotnego obciążenia) zdoła dostarczyć organom podatkowym takie dane, co z podatkowego punktu widzenia skutkowałoby tym, że podobne sytuacje są traktowane w sposób obiektywny".

Wynika z tego, że orzeczenie TSUE w tej sprawie motywowane było jedynie tym, że sporne usługi zarządzania świadczone za pośrednictwem platformy informatycznej mogły być wykorzystywane przez usługobiorcę do zarządzania nie tylko SFI, lecz także innymi funduszami niebędącymi SFI, a nie z tego powodu, że nie spełniają one warunku uznania ich za usługi "zarządzania" w rozumieniu art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy VAT.

3.10. Uwzględniając zatem, że zakres usługi platformy informatycznej A., będącej przedmiotem analizy TSUE w sprawie C-231/19 [...], która świadczy szeroką gamę usług zarządzania inwestycjami, takich jak analiza rynków, kontrola wydajności, ocena ryzyka, kontrola przestrzegania przepisów prawa i przeprowadzanie operacji, pokrywa się zasadniczo z zakresem przedmiotowym usługi dostępu do serwisu informacyjnego B., odnoszącej się w tej sprawie wyłącznie do SFI, uznać należy, że sporna w tej sprawie usługa ma charakter usługi "zarządzania" w rozumieniu art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy VAT.

TSUE już w wyroku z 7 marca 2013 r. w sprawie C-275/11 [...] EU:C:2013:141 stwierdził bowiem, że usługi doradcze i informacyjne mogą być zaliczone do kategorii specyficznych usług objętych zakresem czynności "zarządzania" SFI w rozumieniu art. 13 część B lit. d) pkt 6 szóstej dyrektywy (obecnie art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy VAT).

3.11. W konsekwencji należy stwierdzić, że świadczenie poprzez platformę informatyczną usług doradczych i informacyjnych dotyczących jedynie specjalnych funduszy inwestycyjnych, służących wspieraniu zarządzających portfelami przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych, umożliwiające komunikowanie się z innymi uczestnikami rynków finansowych i zawieranie transakcji dotyczących lokat funduszu, spełnia kryteria uznania za "usługi zarządzania funduszami inwestycyjnymi" w rozumieniu art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) u.p.t.u.

3.12. Tym samym, usługi świadczone przez spółkę B. L.p. za pośrednictwem serwisu informacyjnego B. spełniają kryteria wypracowane przez Trybunał Sprawiedliwości w celu ustalenia, czy usługi świadczone przez podmiot trzeci na rzecz podmiotu zarządzającego funduszami mogą być zwolnione z VAT na podstawie art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy VAT (art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) u.p.t.u.), a mianowicie że usługi te stanowią w globalnej ocenie odrębną całość oraz spełniają szczególne i istotne funkcje z zakresu "zarządzania" SFI.

Funkcje bowiem serwisu informacyjnego B., podobnie jak funkcje platformy A. w sprawie C-231/19 [...], obejmują swoim zakresem cały cykl inwestycyjny, wspierając zarządzających portfelami przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych oraz we wdrażaniu decyzji dotyczących transakcji, umożliwiając komunikowanie się z innymi uczestnikami rynków finansowych i zawieranie transakcji dotyczących lokat funduszu.

3.13. W konsekwencji za trafny uznać należy sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) u.p.t.u. oraz art. 135 ust. 1 lit. g) dyrektywy VAT, poprzez ich błędną wykładnię prowadzącą do niezasadnego uznania, że usługi opisane we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej w tej sprawie nie spełniają kryteriów uznania ich za "usługi zarządzania funduszami inwestycyjnymi".

3.14. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny z przedstawionych powyżej powodów na podstawie art. 188 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i - rozpoznając skargę - na podstawie art. 146 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a., uchylił zaskarżoną interpretację.

Wydając ponownie interpretację organ obowiązany jest uwzględnić wykładnię art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) u.p.t.u. zaprezentowaną w niniejszym wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a. – odnośnie postepowania kasacyjnego oraz art. 200 P.p.s.a. – z tytułu kosztów postępowania za pierwszą instancję.

Janusz Zubrzycki Artur Mudrecki Arkadiusz Cudak

Sędzia NSA Sędzia NSA Sędzia NSA