Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 887/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6099 Inne o symbolu podstawowym 609
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Skarżony organ: Wójt Gminy
Treść wyniku: stwierdzono nieważność zaskarżonej uchwały w całości

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz Sędziowie : NSA Joanna Tuszyńska (spr.) WSA Mirosław Bator Protokolant : starszy referent sądowy Katarzyna Krawczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2019 r. sprawy ze skargi Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków-Śródmieście Wschód w Krakowie na uchwałę Nr VI/51/2019 Rady Gminy Iwanowice z dnia 27 lutego 2019 r. w sprawie uchwalenia Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków obowiązującego na terenie Gminy Iwanowice stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały w całości.


UZASADNIENIE

Prokurator Rejonowy Kraków-Śródmieście Wschód w Krakowie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na uchwałę Rady Gminy Iwanowice z dnia 27 lutego 2019 r. nr [...] w sprawie uchwalenia Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków na terenie Gminy Iwanowice - w części odnoszącej się do rozstrzygnięcia zawartego w art. 24 pkt. 1-2 i art. 26 pkt. 1-7 uchwały.

Prokurator zaskarżonej uchwale zarzucił istotne naruszenie prawa, a to:

- naruszenie art. 40 ust 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2017 r. poz. 1875 ze zm.) oraz art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2017 r. poz. 328 ze zm.) poprzez wskazanie w art. 24 pkt. 1-2 uchwały, że osoba ubiegająca się o przyłączenie nieruchomości do sieci występuje do przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego z pisemnymi wnioskami o wydanie informacji technicznej oraz wydanie warunków przyłączenia nieruchomości do sieci, podczas gdy art. 6 ust. 2 ustawy wskazuje, że przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne jest obowiązane do zawarcia umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków z osobą, której nieruchomość została przyłączona do sieci i która wystąpiła z pisemnym wnioskiem o zawarcie umowy;

- naruszenie art. 40 ust. 1 u.s.g. oraz art. 19 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków poprzez wskazanie w art. 26 pkt. 1-7 uchwały niezbędnych dokumentów, które osoba ubiegająca się o przyłączenie do sieci ma dołączyć do wniosku o wydanie warunków przyłączenia nieruchomości, podczas gdy art. 6 ust. 2 ustawy stanowi, że przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne jest obowiązane do zawarcia umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków z osobą, której nieruchomość została przyłączona do sieci i która wystąpiła z pisemnym wnioskiem o zawarcie umowy, nie statuując wymogu dołączenia dodatkowych dokumentów, które wymienia zaskarżony artykuł uchwały;

- naruszenie art. 7 i 94 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej polegające na zamieszczeniu w zaskarżonej uchwale przepisów regulujących materię wykraczającą poza ustawowe upoważnienie.

Prokurator wniósł o stwierdzenie nieważności uchwały w zaskarżonej części.

W uzasadnieniu skargi podniósł, że art. 24 pkt. 1-2 oraz art. 26 pkt. 1-7 zaskarżonego aktu zostały uchwalone z przekroczeniem upoważnienia ustawowego określonego w art. 19 ust. 1 ww. ustawy. Z art. 19 ust. 5 punkt 2 ustawy wynika, że regulamin określa szczegółowe warunki i tryb zawierania umów z odbiorcami usług. Jedynym wymogiem formalnym przyłączenia do sieci jest zatem pisemny wniosek o zawarcie umowy. W świetle powyższego art. 24 pkt. 1-2 uchwały, który nakazuje aby osoba ubiegająca się o przyłączenie nieruchomości do sieci wystąpiła do przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego z pisemnymi wnioskami o wydanie informacji technicznej oraz wydanie warunków przyłączenia nieruchomości do sieci jest nieuprawniony i nie posiada upoważnienia ustawowego określonego w art. 19 ust. 1 ustawy.

Z kolei sformułowany w art. 26 pkt 1-7 uchwały obowiązek dołączenia do wniosku dodatkowych dokumentów stanowi naruszenie art. 19 ust. 2 i art. 15 ust. 4. Ustawodawca nie przewidział bowiem obowiązku przedłożenia przez ubiegającego się o przyłączenie do sieci jakichkolwiek dokumentów. W szczególności nie ma podstawy ustawowej nałożenie obowiązku przedłożenia tytułu prawnego jest, skoro obowiązek taki nie znajdował oparcia również w przepisach prawa budowlanego obowiązujących w dacie podejmowania uchwały. Nie znajduje również uzasadnienia, zarówno w przepisach ustawy, jak również w innych ustawach nakładanie na stronę obowiązku przedłożenia mapy sytuacyjnej określającej usytuowanie nieruchomości względem istniejących sieci wodociągowej i kanalizacyjnej oraz innych obiektów i urządzeń uzbrojenia terenu jako warunku uzyskania warunków technicznych przyłącza. Zgodnie bowiem z art. 29a ust. 1 Prawa budowlanego budowa przyłącza wymaga sporządzenia planu sytuacyjnego na kopii aktualnej mapy zasadniczej lub mapy jednostkowej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego.

Wójt Gminy Iwanowice w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Zdaniem organu przepis art. 19 ust. 2 pkt 4, 5 i 6 przedmiotowej ustawy daje kompetencję do określenia warunków przyłączenia oraz warunków technicznych dostępu do usług, w tym bez wątpienia wydania informacji technicznej. Przepis art. 19 ust. 2 pkt 2 ustawy wskazuje na konieczność określenia w regulaminie szczegółowego sposobu zawarcia umów, które stosownie do art. 6 ust. 2 tej ustawy przedsiębiorstwo ma obowiązek zawrzeć z osobą, której nieruchomość została przyłączona do sieci. Przepis art. 5 ust. 1 i 2 ustawy nakłada z jednej strony na przedsiębiorstwo obowiązek dostaw wody i doprowadzania ścieków w sposób ciągły i niezawodny, z drugiej zaś na odbiorcę zapewnienie niezawodnego działania posiadanych instalacji i przyłączy wodociągowych lub instalacji i przyłączy kanalizacyjnych - trudno zaś spełnić ten warunek bez opracowania przez wnioskodawcę odpowiedniego projektu budowlanego przyłączy z wymaganymi uzgodnieniami w tym zakresie, uzgodnionymi z dostawcą wody i odbiorcą ścieków. Ponadto, w ocenie organu, art. 24 Regulaminu określa warunki przyłączenia do sieci co wynika z art. 19 ust. 5 pkt 4) ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Natomiast jak wynika z treści art. 6 ust. 2 tej ustawy warunkiem zawarcia umowy o zaopatrzenie jest wyłącznie istnienie fizycznego przyłączenia do sieci oraz złożenie pisemnego wniosku o zawarcie umowy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2018.2107 t.j.) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego wyżej przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Stosownie zaś do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 t.j. - dalej jako: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Ponadto zgodnie z treścią art. 3 § 2 pkt 5 p.p.s.a., sprawowana przez sądy administracyjne kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej. Stosownie natomiast do treści art. 147 § 1 p.p.s.a., uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 p.p.s.a., sąd administracyjny stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności.

Prawo wniesienia przez prokuratora skargi na akt prawa miejscowego nie jest ograniczone żadnym terminem, wynika to bowiem wprost z art. 53 § 2a i § 3 zdanie drugie p.p.s.a.

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2018 r. poz. 994 z późn. zm.) wyróżnia dwie kategorie wad uchwał organów gminy: istotne naruszenie prawa oraz nieistotne naruszenie prawa. W art. 91 ust. 4 stanowi, że w przypadku nieistotnego naruszenia prawa organ nadzoru nie stwierdza nieważności uchwały, ograniczając się do wskazania, że uchwałę wydano z naruszeniem prawa. Ustawa nie wylicza rodzaju wad uchwał, które należą do istotnego naruszenia prawa. W art. 91 ust. 5 u.s.g. wskazuje jednak, że należy odpowiednio stosować przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z utrwalonym już w tym względzie orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, że "istotne naruszenie prawa", powodujące nieważność uchwały organu gminy, nie pokrywa się z przesłankami nieważności decyzji w rozumieniu art. 156 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 18.09.1990 r., sygn. SA/Wr 849/90, OSNA 1990 r. Nr 4, poz. 2 wyrok NSA z dnia 26.03.1991 r., sygn. SA/Wr 81/91, Wspólnota 1991/26/14, wyrok NSA z dnia 16.11.2000 r. sygn. II SA/Wr 157/99, nie publ.). Pogląd ten Sąd w niniejszym składzie podziela. Do istotnych naruszeń prawa skutkujących nieważność uchwały organu gminy, należy zaliczyć: naruszenie przepisów wyznaczających kompetencje do podejmowania tych aktów, podstawy prawnej ich podejmowania, przepisów prawa ustrojowego oraz przepisów regulujących procedurę podejmowania tych aktów.

Stosownie do art.19 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz.U.2018.1152 t.j.):

"1. Rada gminy, na podstawie projektów regulaminów dostarczania wody i odprowadzania ścieków opracowanych przez przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne, przygotowuje projekt regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków oraz przekazuje go do zaopiniowania organowi regulacyjnemu, zawiadamiając o tym przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne.

2. Organ regulacyjny opiniuje projekt regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków w zakresie zgodności z przepisami ustawy i wydaje, w drodze postanowienia, na które służy zażalenie, opinię nie później niż w terminie miesiąca od dnia doręczenia tego projektu.

3. Rada gminy uchwala regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków.

4. Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków jest aktem prawa miejscowego.

5. Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków określa prawa i obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego oraz odbiorców usług, w tym:

1) minimalny poziom usług świadczonych przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne w zakresie dostarczania wody i odprowadzania ścieków;

2) warunki i tryb zawierania umów z odbiorcami usług;

3) sposób rozliczeń w oparciu o ceny i stawki opłat ustalone w taryfach;

4) warunki przyłączania do sieci;

5) warunki techniczne określające możliwości dostępu do usług wodociągowo-kanalizacyjnych;

6) sposób dokonywania przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne odbioru wykonanego przyłącza;

7) sposób postępowania w przypadku niedotrzymania ciągłości usług i odpowiednich parametrów dostarczanej wody i wprowadzanych do sieci kanalizacyjnej ścieków;

8) standardy obsługi odbiorców usług, w tym sposoby załatwiania reklamacji oraz wymiany informacji dotyczących w szczególności zakłóceń w dostawie wody i odprowadzaniu ścieków;

9) warunki dostarczania wody na cele przeciwpożarowe".

Zaznaczenia wymaga, że ustawodawca, wskazując zakres zagadnień, które mogą być objęte regulaminem, w skonstruowaniu delegacji ustawowej nie posłużył się sformułowaniem "w szczególności", "może określić", ale sformułowaniem "regulamin określa", co prowadzi do wniosku, że treść tego regulaminu musi bezwzględnie odpowiadać zakresowi delegacji ustawowej.

Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków nie może zatem wykraczać poza materie przewidziane w art. 19 ust. 2 ustawy. Przepis ten stanowi bowiem delegację ustawową dla wydania aktu prawa niższej rangi, ściśle określając zakres spraw, które mogą być przedmiotem unormowania uchwały rady gminy. Nie daje on prawa radzie gminy ani do stanowienia aktów prawa miejscowego, regulujących zagadnienia inne niż wymienione w przywołanym przepisie, ani podejmowania regulacji w inny sposób niż wskazany przez ustawodawcę, gdyż oznaczałoby to wykroczenie poza zakres delegacji ustawowej. Wszelkie odstępstwa od katalogu sformułowanego w tym przepisie przesądzają o naruszeniu przepisu upoważniającego, jak i konstytucyjnej zasady praworządności w zakresie legalności aktu prawa miejscowego, co stanowi istotne naruszenie prawa, którego skutkiem jest stwierdzenie jego nieważności w całości, bądź w części.

Zgodnie z § 143 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz.U.2016.283 t.j.), stosuje się je również do aktów prawa miejscowego.

Trybunał Konstytucyjny wypracował stanowisko, w myśl którego naruszenie zasad techniki prawodawczej może prowadzić do uznania danego aktu prawnego, w całości lub w części, za niezgodny z Konstytucją, jednak tylko wtedy, gdy naruszenie to jest poważne i powoduje naruszenie którejś z zasad konstytucyjnych, w szczególności zasady demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji) i wynikającej z niego zasady poprawnej legislacji, a także zasady praworządności (art. 7 Konstytucji) wymagającej, aby materia regulowana wydanym aktem normatywnym wynikała z upoważnienia ustawowego i nie przekraczała zakresu tego upoważnienia (zob. wyrok TK z dnia 24 lutego 2003 r. w sprawie o sygn. K 28/02, OTK-A 2003; wyrok TK z dnia 29 października 2003 r., w sprawie o sygn. K 53/02, OTK-A 2003; wyrok TK z dnia 12 grudnia 2006 r. w sprawie o sygn. P 15/05, OTK-A 2006). Stąd, tylko w sytuacji powiązania naruszenia zasad techniki prawodawczej z naruszeniem zasady konstytucyjnej można mówić o wystąpieniu istotnego naruszenia prawa uzasadniającego stwierdzenie nieważności aktu prawnego, co ma miejsce chociażby wówczas, kiedy w wyniku naruszenia zasad techniki prawodawczej dochodzi do sytuacji, kiedy prawodawca lokalny reguluje materię uregulowaną już aktami wyższego rzędu (tj. ustawami), ewentualnie wykracza poza zakres upoważnienia ustawowego do wydania aktu prawa miejscowego.

I tak, w ustawie nie zamieszcza się przepisów, które regulowałyby sprawy wykraczające poza wyznaczony przez nią zakres przedmiotowy (§ 3 rozporządzenia), ustawa nie może powtarzać przepisów zamieszczonych w innych ustawach §4 ust.1), w ustawie nie odsyła się do przepisów innych aktów normatywnych (§ 4 ust.3), w akcie wykonawczym zamieszcza się tylko przepisy regulujące sprawy przekazane do unormowania w upoważnieniu ustawowym (§ 115), w akcie wykonawczym nie powtarza się przepisów ustawy upoważniającej oraz przepisów innych aktów normatywnych (§ 118), podstawową jednostką redakcyjną aktu wykonawczego jest paragraf (§ 124), jeżeli w akcie normatywnym odsyła się do innego aktu normatywnego, przy odesłaniu przytacza się w całości aktualny tytuł tego aktu oraz oznaczenie (§158).

Zaskarżony Regulamin, stanowiący załącznik do uchwały Rady Gminy Iwanowice z dnia 27 lutego 2019 roku narusza wskazane zasady prawidłowej legislacji, a wiele z jego zapisów w sposób istotny narusza prawo.

I tak, w art.1 (powinien być §) regulaminu wskazano, że określa on "zasady zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne na terenie Gminy Iwanowice w tym prawa i obowiązki przedsiębiorstw oraz odbiorców". Tymczasem, jak wynika z art.1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1152 z późn. zm.), to ustawa (a nie regulamin) określa zasady i warunki zbiorowego zaopatrzenia w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi oraz zbiorowego odprowadzania ścieków. Z art.19 ust.5 tej ustawy wynika, że Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków winien określić jedynie prawa i obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego oraz odbiorców usług, a nie zasady zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków.

Dlatego też przepis art.1 Regulaminu został uchwalony z przekroczeniem delegacji ustawowej.

W art.2 ust.2 Regulaminu podano, że użytym w nim określeniom należy przypisywać znaczenie, zdefiniowane w szczególności w ustawie i w przepisach wydanych na jej podstawie, a także innych aktach prawa. Niedopuszczalne jest odesłanie do "innych aktów prawa", gdyż nie wiadomo o jakie akty chodzi. Wszak w pojęciu tym mieszczą się również wszelkie inne, podjęte poza zakresem zbiorowego zaopatrzenia w wodę oraz zbiorowego odprowadzania ścieków, uchwały organów samorządu terytorialnego. Odesłanie to jest zatem za szerokie.

Stanowi to o istotnym naruszeniu prawa.

Art.3 ust.1 Regulaminu, stanowiący, że przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne prowadzi swoją działalność w oparciu o zezwolenie na prowadzenie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków jest powtórzeniem art.16 ust.1 ustawy ("Na prowadzenie zbiorowego zaopatrzenia w wodę lub zbiorowego odprowadzania ścieków jest wymagane uzyskanie zezwolenia wydawanego przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w drodze decyzji").

Ponieważ z art.19 ust.5 ustawy wynika, że Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków winien określić jedynie prawa i obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego oraz odbiorców usług, to unormowanie art.3 ust.1 Regulaminu przekracza delegację ustawową z art.19 ust. 5 ustawy, nie stanowiąc określenia praw i obowiązków przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego oraz odbiorców usług.

Art.3 ust.2 Regulaminu ("Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne zobowiązane jest do utrzymania i zapewnienia prawidłowego działania urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych") prawie dosłownie powtarza treść art.5 ust.1 ustawy ("Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne ma obowiązek zapewnić zdolność posiadanych urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych do realizacji dostaw wody w wymaganej ilości i pod odpowiednim ciśnieniem oraz dostaw wody i odprowadzania ścieków w sposób ciągły i niezawodny, a także zapewnić należytą jakość dostarczanej wody i odprowadzanych ścieków"), co jest niedopuszczalne. Nadto, przepis regulaminu pomija ustawowe sformułowanie "posiadanych", co czyni go nadto sprzecznym z art.6 ust.1 regulaminu, który odnosi się do "będących w posiadaniu przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego, urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych".

Powyższe świadczy o istotnym naruszeniu prawa.

Zgodnie z art.3 ust.3 zaskarżonego Regulaminu "przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne świadczy usługi zaopatrzenia w wodę i/lub odprowadzania ścieków na podstawie pisemnej umowy zawartej z odbiorcą usług. Umowa powinna zawierać w szczególności postanowienia, o których mowa w ustawie". Stosownie zaś do art.6 ust.1 i 3 ustawy "dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków odbywa się na podstawie pisemnej umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków zawartej między przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym a odbiorcą usług". "Umowa, o której mowa w ust. 1, zawiera w szczególności postanowienia dotyczące: 1) ilości i jakości świadczonych usług wodociągowych lub kanalizacyjnych oraz warunków ich świadczenia; 2) sposobu i terminów wzajemnych rozliczeń; 3) praw i obowiązków stron umowy; 3a) warunków usuwania awarii przyłączy wodociągowych lub przyłączy kanalizacyjnych będących w posiadaniu odbiorcy usług; 4) procedur i warunków kontroli urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych; 5) ustaleń zawartych w zezwoleniu, o których mowa w art. 18; 6) okresu obowiązywania umowy oraz odpowiedzialności stron za niedotrzymanie warunków umowy, w tym warunków wypowiedzenia."

Powyższe świadczy o przekroczeniu delegacji ustawowej z art.19 ust.5 ustawy. Delegacja ta nie upoważnia do określenia w regulaminie co powinna zawierać umowa. Powoduje to nieważność tej regulacji regulaminu.

Art. 4 Regulaminu stanowi niedopuszczalne powtórzenie art.5 ust.2 ustawy, zamieszczonego w rozdziale 2 "Zasady zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków", stanowiącego że "jeżeli umowa o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków nie stanowi inaczej, odbiorca usług odpowiada za zapewnienie niezawodnego działania posiadanych instalacji i przyłączy wodociągowych lub instalacji i przyłączy kanalizacyjnych z urządzeniem pomiarowym włącznie". Powyższe stanowi nadto zasadę, do której uchwalenia brak było upoważnienia ustawowego, co świadczy o nieważności tego zapisu regulaminu.

Za uchwalony z istotnym naruszeniem prawa ocenić należy również art.5 Regulaminu. Stanowi on, że "w przypadku, gdy urządzenia wodociągowe i/lub kanalizacyjne są lub będą wybudowane na nieruchomości, do której przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu nie przysługuje tytuł prawny, nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego prawem polegającym na tym, że przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej.

W sytuacji, o której mowa w ust. 1, zastosowanie będą miały przepisy Kodeksu Cywilnego o służebności przesyłu." Treść ta nie określa praw i obowiązków przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego oraz odbiorców usług, co oznacza regulację uchwaloną bez upoważnienia ustawowego.

Za nieważny uznać także należy art.6 Regulaminu. Stanowi on, co następuje:

"1. Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne jest zobowiązane w szczególności do:

1) utrzymania i zapewnienia prawidłowego działania, będących w posiadaniu przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego, urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych,

2) prowadzenia eksploatacji, remontów i usuwania awarii urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych, o których mowa w pkt 1,

3) przyłączenia nieruchomości do sieci, jeżeli istnieją techniczne możliwości świadczenia usług oraz są spełnione warunki przyłączenia nieruchomości do sieci, określone w niniejszym Regulaminie,

4) zakupu, zainstalowania, demontażu i utrzymania wodomierza głównego, finansowanego przez odbiorcę".

5) dostarczania wody, o jakości określonej obowiązującymi przepisami, w ilości nie mniejszej ni 0,5 m3 na dobę i o ciśnieniu nie mniejszym ni 0,05 MPa, do miejsca zlokalizowanego bezpośrednio za wodomierzem głównym, chyba, że umowa stanowi inaczej,

6) zapewnienia ciągłości dostaw wody, z zastrzeżeniem uzasadnionych wyjątków określonych w niniejszym Regulaminie

7) odbierania w sposób ciągły ścieków, o jakości spełniającej wymogi określone w przepisach prawa, w ilości określonej w dokumentacji projektowej, w warunkach przyłączenia nieruchomości do sieci oraz w umowie;,

8) prowadzenia wewnętrznej kontroli jakości dostarczanej wody,

9) prowadzenia kontroli ilości i jakości odprowadzanych ścieków oraz kontroli przestrzegania warunków wprowadzania ścieków do urządzeń kanalizacyjnych,

10) przeprowadzania okresowej kontroli urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych."

Jak z kolei stanowi art.5 ust.1 – 1b ustawy "Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne ma obowiązek zapewnić zdolność posiadanych urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych do realizacji dostaw wody w wymaganej ilości i pod odpowiednim ciśnieniem oraz dostaw wody i odprowadzania ścieków w sposób ciągły i niezawodny, a także zapewnić należytą jakość dostarczanej wody i odprowadzanych ścieków. Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne jest obowiązane do prowadzenia regularnej wewnętrznej kontroli jakości wody. Wymóg zapewnienia dostaw pod odpowiednim ciśnieniem, o którym mowa w ust. 1, dotyczy wyłącznie dostaw wody z sieci." Powyższe obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego wymienione zostały w rozdziale ustawy "Zasady zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków". Tak więc art.6 ust.1 powtarza zasady ustawowe. Z przepisu art.15 ust.4. ustawy wynika, że "przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne jest obowiązane przyłączyć do sieci nieruchomość osoby ubiegającej się o przyłączenie nieruchomości do sieci, jeżeli są spełnione warunki przyłączenia określone w regulaminie, o którym mowa w art. 19, oraz istnieją techniczne możliwości świadczenia usług". Tak więc przepis art.6 ust.1 pkt 1) – 3) stanowi niedopuszczalne powtórzenie art. 15 ust.4 ustawy.

Treść art.6 ust.1 pkt 4) Regulaminu stoi nadto w rażącej sprzeczności z art.15 ust.3 ustawy, zgodnie z którym "koszty nabycia, zainstalowania i utrzymania wodomierza głównego ponosi przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne, a urządzenia pomiarowego - odbiorca usług". Wbrew treści ustawy Regulamin obciąża odbiorcę kosztami zakupu, zainstalowania, demontażu i utrzymania wodomierza głównego.

Niezrozumiała jest treść art.6 ust.1 pkt 7 regulaminu w zakresie odwołującym się do "dokumentacji projektowej". Jak bowiem wynika z art.29 a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U.2019.1186 t.j.) możliwa jest budowa przyłączy kanalizacyjnych na podstawie sporządzonego planu sytuacyjnego na kopii aktualnej mapy zasadniczej lub mapy jednostkowej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego. Tak więc w tym zakresie wymóg regulaminu jest sprzeczny z przywołanym przepisem prawa budowlanego.

Przepis art.6 ust.1 pkt 10) jest sprzeczny z przepisem art.7 pkt 3 ustawy, który upoważnia przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne do przeprowadzenia przeglądów i napraw urządzeń, ale wyłącznie posiadanych przez to przedsiębiorstwo.

W myśl art.6 ust.3 ustawy umowa o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków zawarta między przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym a odbiorcą usług, zawiera w szczególności postanowienia dotyczące ilości i jakości świadczonych usług wodociągowych lub kanalizacyjnych oraz warunków ich świadczenia. Tak więc art.6 ust.1 pkt 5) Regulaminu został uchwalony bez upoważnienia ustawowego, gdyż treść ta powinna być uregulowana w umowie a nie w regulaminie.

W myśl art.7 ust.1 pkt 1) Regulaminu "odbiorca usług zobowiązany jest w szczególności do zapewnienia zdolności niezawodnego działania instalacji i przyłączy wodociągowych i/lub kanalizacyjnych, będących w posiadaniu odbiorcy usług". Nałożony przytoczonym przepisem obowiązek jest niezgodny z art. 5 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Z treści art. 5 ust. 1 ustawy wynika obowiązek dostawcy usług zapewnienia zdolności posiadanych urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych do realizacji dostaw wody w wymaganej ilości i pod odpowiednim ciśnieniem oraz dostaw wody i odprowadzania ścieków w sposób ciągły i niezawodny. Zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy, jeżeli umowa o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków nie stanowi inaczej, odbiorca usług odpowiada za zapewnienie niezawodnego działania posiadanych instalacji i przyłączy wodociągowych lub instalacji i przyłączy kanalizacyjnych z urządzeniem pomiarowym włącznie. Z przytoczonego przepisu ustawy wynika, że istnieje możliwość przeniesienia w drodze umowy odpowiedzialności za zapewnienie niezawodnego działania posiadanych instalacji i przyłączy wodociągowych lub instalacji i przyłączy kanalizacyjnych z urządzeniem pomiarowym włącznie na dostawcę usług. Dlatego też regulacja ta jest nieważna.

Przepis art.7 ust.1 pkt 5 Regulaminu stanowi, że odbiorca usług zobowiązany jest do utrzymywania pomieszczenia lub studni wodomierzowej, w których zainstalowany jest wodomierz główny z zaworami, w należytym stanie, zabezpieczonych przed zalaniem wodą, zamarzaniem oraz dostępem osób nieuprawnionych. Jak wynika z przepisu art. 15 ust. 2 ustawy realizację budowy pomieszczenia przewidzianego do lokalizacji wodomierza głównego i urządzenia pomiarowego zapewnia na własny koszt osoba ubiegająca się o przyłączenie nieruchomości do sieci. Przepis ten nie pozwala zatem na obciążenie usługobiorców obowiązkiem utrzymywania pomieszczenia, w którym zainstalowany jest wodomierz główny w odpowiednim stanie. Powoduje to nieważność tego zapisu.

Przepis art.7 ust.1 pkt 6) regulaminu stanowi, że odbiorca usług zobowiązany jest do udostępnienia przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu wodomierza głównego wraz z zaworami, celem dokonania jego odczytu, naprawy, przeglądów technicznych, legalizacji i wymiany oraz innych koniecznych prac. Tymczasem zgodnie z art. 6 ust.3 pkt ustawy, treść ta winna znaleźć się nie w regulaminie, ale w umowie o przyłączenie. To samo odnieść należy do pkt 10), 11) i 12) art.7 ust.1 Regulaminu. Nadto, zgodnie z art.7 ustawy "osoby reprezentujące przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne mają prawo wstępu na teren nieruchomości lub do obiektu budowlanego - po okazaniu legitymacji służbowej i pisemnego upoważnienia.

W regulaminie upoważniono przedsiębiorstwo do wstępu na teren nieruchomości odbiorcy usług bez żadnych ograniczeń.

Za nieważny należy również uznać przepis art.7 ust.1 pkt 13 Regulaminu, nakazujący odbiorcy zastosowanie na instalacji wodociągowej zabezpieczenia uniemożliwiającego wtórne zanieczyszczenie wody, zgodnie z przepisami dotyczącymi zabezpieczenia przed przepływem zwrotnym. Kwestie dotyczące montażu i utrzymywania zabezpieczenia uniemożliwiającego wtórne zanieczyszczenie wody normowane są powszechnie obowiązującymi przepisami prawa.

Zgodnie z § 115 ust. 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 75, poz. 690 z późn. zm.), za każdym zestawem wodomierza głównego od strony instalacji należy zainstalować zabezpieczenie, o którym mowa w § 113 ust. 7 - tj. zabezpieczenie uniemożliwiające wtórne zanieczyszczenie wody, zgodnie z wymaganiami dla przepływów zwrotnych, określonymi w Polskiej Normie dotyczącej projektowania instalacji wodociągowych.

Skoro obowiązek zainstalowania takich urządzeń wynika wprost z przepisu rozporządzenia, to nie może on stanowić materii regulowanej aktem niższego rzędu.

W myśl art.7 ust.4 pkt 2) Regulaminu "odbiorcy usług zabrania się budowania obiektów budowlanych oraz dokonywania zadrzewień w pasie technologicznym tj. obszar o szerokości 1m licząc od krawędzi z każdej strony urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych, przyłączy wodociągowych i kanalizacyjnych, niezbędnym do prowadzenia przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne prac polegających w szczególności na utrzymaniu, eksploatacji, modernizacji, konserwacji, remontach, przebudowie, rozbudowie, usuwaniu awarii wymienionych urządzeń i przyłączy będących w posiadaniu przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego oraz do przyłączania nieruchomości. Dopuszcza się możliwość lokalizacji określonych typów obiektów budowlanych (między innymi drogi, sieci uzbrojenia terenu) w uzgodnieniu z przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym". Brak jest podstawy prawnej do nałożenia na odbiorcę obowiązku powstrzymania się od budowania obiektów budowlanych oraz dokonywania zadrzewień w pasie przyłączy wodociągowych i kanalizacyjnych, skoro właściciel przyłącze takie może rozebrać. Przyjęcie takiej regulacji świadczy o istotnym naruszeniu prawa.

To samo odnieść należy do art.7 ust.5 Regulaminu, stanowiącego, że odbiorca usług ponosi odpowiedzialność za szkody powstałe wskutek naruszenia postanowień ust. 4. Treść ta pozostaje poza granicami upoważnienia ustawowego.

Przepis art.8 pkt 1) – 3 stanowi niedopuszczalne powtórzenie przepisu art.10 pkt 1) ustawy.

Regulacja art.8 pkt 4), że "dostawca ścieków przemysłowych zobowiązany jest do przestrzegania obowiązków wynikających z umowy, ustawy oraz przepisów wydanych na jej podstawie, a w szczególności do uzyskania pozwolenia wodno-prawnego na odprowadzanie do urządzeń kanalizacyjnych ścieków przemysłowych, zawierających substancje szczególnie szkodliwe dla środowiska wodnego jest objęta inną ustawą" i nie może być przedmiotem regulaminu.

Art.8 pkt 5), stanowiący że dostawca ścieków przemysłowych zobowiązany jest ponoszenia opłat za przekroczenie dopuszczalnych wartości wskaźników zanieczyszczenia w ściekach przemysłowych, wprowadzanych do urządzeń kanalizacyjnych, na zasadach określonych w umowie uchwalony został z przekroczeniem upoważnienia ustawowego. Ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków nie określa takiej opłaty.

Nieważny jest przepis art.9 Regulaminu stanowiący, że "Parametry techniczne dostarczanej przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne wody i odbieranych ścieków oraz warunki, na jakich będzie dostarczana woda i będą odprowadzane ścieki wynikają z dokumentacji projektowej, warunków przyłączenia nieruchomości do sieci i z umowy." Nie wiadomo o jaką dokumentację projektową chodzi, skoro – jak już wspomniano - z art.29 a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U.2019.1186 t.j.) wynika możliwość budowy przyłączy wodociągowych i kanalizacyjnych na podstawie sporządzonego planu sytuacyjnego na kopii aktualnej mapy zasadniczej lub mapy jednostkowej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego. Tak więc w tym zakresie wymóg regulaminu jest sprzeczny z przywołanym przepisem prawa budowlanego, co powoduje nieważność tego przepisu.

W myśl art. 10 Regulaminu "jedynym dozwolonym miejscem wprowadzania do urządzeń kanalizacyjnych nieczystości ciekłych z opróżnianych zbiorników bezodpływowych, wywożonych wozami asenizacyjnymi lub innym tego typu sprzętem, są stacje zlewne określone w umowie z dostawcą nieczystości ciekłych. W każdym innym miejscu wprowadzanie nieczystości ciekłych do urządzeń kanalizacyjnych jest zabronione. Przyjmowanie nieczystości ciekłych w stacjach zlewnych odbywa się na podstawie umowy zawartej przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne z ich dostawcą, posiadającym zezwolenie na opróżnianie zbiorników bezodpływowych i transport nieczystości ciekłych. Umowa określa dopuszczalne warunki, jakim powinny odpowiadać nieczystości ciekłe oraz tryb uiszczania należności za przyjęte nieczystości ciekłe.

Regulacja ta przekracza upoważnienie z art.19 ust.5 ustawy.

Art.11 Regulaminu stanowi, że:

" 1. Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne dostarcza wodę i odprowadza ścieki na podstawie pisemnych umów zawieranych z odbiorcami usług.

2. Warunkami zawarcia umowy są:

1) przyłączenie nieruchomości do sieci,

2) wystąpienie z pisemnym wnioskiem o zawarcie umowy przez osoby, o których mowa w ust. 3.

3. Umowa może być zawarta:

1) z osobą, która posiada tytuł prawny do korzystania z nieruchomości albo z osobą, która korzysta z nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym - na jej wniosek,

2) z właścicielem lub z zarządcą nieruchomości zabudowanej budynkiem wielolokalowym lub budynkami wielolokalowymi, na wniosek właściciela lub zarządcy,

3) z osobą korzystającą z lokalu, jeżeli nieruchomość jest zabudowana budynkiem wielolokalowym lub budynkami wielolokalowymi, na wniosek właściciela lub zarządcy nieruchomości, jeżeli właściciel lub zarządca zawrze umowę z przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym."

Regulacje te powtarzają w sposób niepełny zapisy art.6 ust.1, ust.4, ust.5, ust.6 ustawy, co stanowi niedopuszczalną ich modyfikację. Art. 11 ust.1 pkt 2) Regulaminu przewiduje, że warunkiem zawarcia umowy jest wystąpienie z pisemnym wnioskiem o zawarcie umowy. Norma prawna zawarta w art.6 ust.2 ustawy, określająca wymóg skierowania wniosku na piśmie ma jednakże inne znaczenie. Ponieważ w ustawie nie zostały uregulowane skutki niezachowania pisemnej formy wniosku, przyjąć należy (zgodnie z wyrokiem SN z dnia 24 stycznia 2007 r., III CSK 280/06, LEX nr 457703), że wola zawarcia umowy o dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków może być wyrażona w dowolnej formie, także przez czynności dorozumiane. Dlatego też zawarcie umowy nie może być uzależniane od warunku złożenia pisemnego wniosku.

To samo odnieść należy do określonej w regulaminie pisemnej formy umowy. W pierwotnym brzmieniu art. 6 ust. 1 u.z.z.w. wskazywał, że dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków odbywa się na podstawie umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków zawartej między przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym a odbiorcą usług. Następnie art. 1 pkt 5 lit. a ustawy zmieniającej z 2005 r. zmienił art. 6 ust. 1 u.z.z.w. i doprecyzował, że umowa powinna być zawarta w formie pisemnej (nowelizacja weszła w życie z dniem 17 sierpnia 2005 r.). Poza wskazaniem formy umowy, ustawodawca nie zastrzegł jednak rygoru jej niezachowania. Zgodnie z orzecznictwem SN wola zawarcia umowy może być wyrażona w dowolnej formie, a samo jej zawarcie może nastąpić przez czynności dorozumiane, tj. bez formy pisemnej (wyrok SN z dnia 24 stycznia 2007 r., III CSK 280/06, LEX nr 457703 oraz wyrok SN z dnia 5 kwietnia 2006 r., I CSK 149/05, LEX nr 182962). Należy także zwrócić uwagę, że dopuszczalność zawierania umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków w sposób dorozumiany zyskała aprobatę judykatury jeszcze przed wejściem w życie obecnie obowiązującej regulacji (uchwała SN z dnia 5 lutego 1998 r., III CZP 71/97, OSNC 1998, nr 9, poz. 131).

Dlatego też w/w przepis Regulaminu uznać należy za nieważny.

Zgodnie z art.12 Regulaminu:

"1. Osoby, o których mowa w art. 11 ust. 3 Regulaminu, składają do przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego pisemny wniosek o zawarcie umowy.

2. Wniosek o którym mowa w ust. 1 powinien zawierać w szczególności:

1) imię, nazwisko, adres zamieszkania lub siedziby, a w przypadku podmiotów prowadzących działalność gospodarczą dodatkowo nazwę (firmę), REGON oraz numer NIP,

2) wskazanie nieruchomości, dla której wnioskodawca chce zawrzeć umowę,

3) oświadczenie o sposobie zaopatrzenia w wodę (np. własne ujęcie, przyłączenie nieruchomości do sieci wodociągowej przedsiębiorstwa),

4) oświadczenie na jakie cele będzie wykorzystywana dostarczona woda,

5) oświadczenie jakiego rodzaju ścieki będą odprowadzane na podstawie zawartej umowy (przemysłowe, bytowe, socjalno-bytowe, albo komunalne)

3. W przypadku zmiany odbiorcy usług, bez zmiany warunków przyłączenia nieruchomości do sieci, osoba wstępująca w miejsce dotychczasowego odbiorcy usług, zobowiązana jest do niezwłocznego złożenia wniosku do przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego o zawarcie umowy oraz protokołu zdawczo-odbiorczego zawierającego wskazanie wodomierza (wyra one w m3), podpisanego równie przez dotychczasowego odbiorcę usług.

4. Zawarcie umowy z osobą korzystająca z lokalu wskazaną we wniosku właściciela lub zarządcy budynku wielolokalowego lub budynków wielolokalowych, może nastąpić po spełnieniu warunków określonych w ustawie.

5. W przypadku wypowiedzenia umowy przez jedną ze stron, umowa ulegnie rozwiązaniu z dniem upływu okresu wypowiedzenia.

6. Za porozumieniem stron możliwe jest wcześniejsze lub późniejsze rozwiązanie umowy."

Należy podkreślić, że w rozdziale 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i odprowadzeniu ścieków uregulowane zostały zasady zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, które mają podstawowe znaczenie dla interpretacji pozostałych przepisów ustawy, w tym art. 19 ust. 2 ustawy wskazującego zakres przedmiotowy regulaminu. W art. 6 ust. 1 ustawy unormowano zasadę udzielania wspomnianych usług na podstawie pisemnej umowy zawieranej pomiędzy przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym a odbiorcą usług. Umowa ta musi określać w szczególności prawa i obowiązki jej stron (art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy). Z przepisu tego wynika, że ustawodawca zdecydował, że to wola stron umowy ma decydujące znaczenie dla wyznaczenia zakresu "praw i obowiązków" zarówno przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego, jak i odbiorców jego usług. Oznacza to, że kwestie dotyczące m.in. określenia szczegółowych praw i obowiązków stron umowy winny być uregulowane w umowie o świadczenie usług, a nie w regulaminie dostarczania wody i odprowadzania ścieków, będącym aktem prawa miejscowego. Określenie tych elementów przez radę stanowi niedozwoloną ingerencję w treść umowy pomiędzy odbiorcą a przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym, do czego organ stanowiący nie był upoważniony. Również analogicznie ocenić należy uregulowania zawarte w regulaminie dotyczące warunków i trybu rozwiązania umowy o zaopatrzenie w wodę, jej wypowiadania. Powyższe kwestie mogą być wyłącznie przedmiotem uregulowań umownych na co wskazuje wprost art. 6 ust. 3 i art. 19 ust. 5 pkt 2 u.z.z.w.o.ś. Zapisy te wobec tego stanowią wykroczenie poza delegację ustawową (tak wyrok WSA w Olsztynie z dnia 30 kwietnia 2019 r., II SA/Ol 161/19, LEX nr 2655365, podobnie wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 19 marca 2019 r., II SA/Wr 39/19, LEX nr 2701607 i wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 6 marca 2019 r., II SA/Go 69/19, LEX nr 2634367), co powoduje ich nieważność.

To samo odnieść należy do art.13 Regulaminu, stanowiącego, że:

"1. Umowa może zostać zawarta na czas nieokreślony lub na czas określony.

2. Rozwiązanie umowy może nastąpić w formie pisemnej:

1) w każdym czasie za porozumieniem stron,

2) z zachowaniem okresu wypowiedzenia przewidzianego w umowie.

3. Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne ma prawo wypowiedzieć umowę tylko z ważnych powodów. Za ważne powody, o których mowa powyżej uważa się, mające istotny wpływ na realizację umowy sytuacje, o których mowa w art. 35 ust. 1 Regulaminu.

4. Umowa wygasa w przypadku wystąpienia przyczyn technicznych i prawnych leżących po stronie odbiorcy usług, uniemożliwiających dalsze świadczenie usług przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne na rzecz odbiorcy usług."

Regulamin nie może zawierać postanowień uzasadniających wypowiedzenie umowy przez przedsiębiorstwo ani przesłanek, których wystąpienie będzie skutkować wygaśnięciem umowy, jak również nie może określać skutków rozwiązania albo wygaśnięcia umowy. Wskazane kwestie mogą zostać określone tylko w umowie z odbiorcami usług danego przedsiębiorstwa (rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Dolnośląskiego z dnia 5 grudnia 2013 r., NK-N.4131.122.15.2013.RJ1, Dolno. poz. 6402).

Powyższa regulacja ta nie dotyczy ani trybu, ani warunku zawarcia umowy, co

skutkuje jej nieważnością jako podjętą z przekroczeniem upoważnienia ustawowego.

Stosownie do art.14 Regulaminu:

"1. Podstawę do ustalania ilości dostarczonej wody do nieruchomości/lokalu stanowią wskazania wodomierza głównego. Wskazania wodomierzy odczytuje przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne w okresach rozliczeniowych określonych w umowie.

2. W przypadku braku wodomierza głównego, ilość dostarczonej wody ustala się zgodnie z przeciętnymi normami zużycia wody, określonymi w odrębnych przepisach przez okres 3 miesięcy a następnie zobowiązuje się odbiorcę do zamontowania wodomierza głównego.

3. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowego działania wodomierza głównego, ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem nieprawidłowego działania wodomierza, a gdy nie jest to możliwe na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy nieprawidłowego działania wodomierza.

4. Postanowienia ust. 3 stosuje się odpowiednio w przypadku braku możliwości odczytania wodomierza głównego przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne w okresie rozliczeniowym z powodu braku do niego dostępu. Wystawione w takich sytuacjach faktury rozliczane są po odczytaniu wskazań wodomierza głównego."

Zgodnie z art.27 ustawy:

"1. Ilość wody dostarczonej do nieruchomości ustala się na podstawie wskazania wodomierza głównego, a w przypadku jego braku - w oparciu o przeciętne normy zużycia wody.

2. Minister właściwy do spraw gospodarki wodnej określi, w drodze rozporządzenia, warunki prowadzenia rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków, biorąc pod uwagę wyposażenie nieruchomości w przyrządy i urządzenia pomiarowe.

3. Minister właściwy do spraw gospodarki wodnej określi, w drodze rozporządzenia, przeciętne normy zużycia wody dla poszczególnych odbiorców usług, które stanowią podstawę ustalania ilości pobranej wody w razie braku wodomierza, biorąc pod uwagę specyfikę poszczególnych odbiorców usług oraz wskaźniki średniego zużycia wody określone w szczególności dla gospodarstw domowych, usług oraz innej działalności w miastach i na wsiach.

4. Ilość odprowadzonych ścieków ustala się na podstawie wskazań urządzeń pomiarowych.

5. W razie braku urządzeń pomiarowych ilość odprowadzonych ścieków ustala się na podstawie umowy, o której mowa w art. 6 ust. 1, jako równą ilości wody pobranej lub określonej w umowie.

6. W rozliczeniach ilości odprowadzonych ścieków ilość bezpowrotnie zużytej wody uwzględnia się wyłącznie w przypadkach, gdy wielkość jej zużycia na ten cel ustalona jest na podstawie dodatkowego wodomierza zainstalowanego na koszt odbiorcy usług."

Z przepisu art. 19 ust. 2 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków wynika obowiązek zamieszczenia przez radę gminy w regulaminie przepisów dotyczących sposobu rozliczeń przedsiębiorstwa wodociągowo - kanalizacyjnego i odbiorcy usług w oparciu o ceny i stawki opłat ustalane w taryfach. Przyjęte regulacje nie mogą jednak stanowić powielenia przepisów aktów prawnych wyższego rzędu, w tym przepisów ustawowych, a także ich modyfikacji. Kwestie rozliczeń z odbiorcami usług na podstawie ilości pobranej wody i odprowadzanych ścieków, w tym także w sytuacji braku wodomierza głównego lub urządzenia pomiarowego normuje art. 27 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 27 lutego 2018 r. w sprawie określania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryfy oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz.U.2018.472). Sposób rozliczeń zaś ilości wody w razie braku wodomierza głównego m. in. w gospodarstwach lokalowych, ogródkach działkowych określa rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 14 stycznia 2002 r. w sprawie określenia przeciętnych norm zużycia wody (Dz. U. Nr 8, poz. 70). Nadto, brak jest upoważnienia ustawowego do nałożenia w regulaminie na odbiorcę usług obowiązku zamontowania wodomierza głównego. Zapis regulaminu jest zatem sprzeczny z ustawą.

Z tych samych powodów jako nieważne ocenić należy przepisy art.15 i art.16 Regulaminu.

Zgodnie z art.18 Regulaminu "należności za świadczone usługi winny być płatne w terminie. Termin zapłaty faktury, nie może być krótszy niż 7 dni od daty jej wysłania lub dostarczenia w inny sposób, w tym przesłania i udostępnienia, jeśli przesłanie lub udostępnienie dotyczy faktury elektronicznej. Zgłoszenie przez odbiorcę usług zastrzeżeń do wysokości należności wynikającej z faktury nie wstrzymuje obowiązku jej zapłaty. W przypadku nieterminowej zapłaty faktury, w tym faktury elektronicznej, przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu przysługuje prawo do naliczania odsetek zgodnie z obowiązującymi przepisami. W przypadku wystąpienia nadpłaty, zalicza się ją na poczet przyszłych należności lub, na żądanie odbiorcy usług, zwraca się ją w terminie 14 dni od daty zgłoszenia żądania."

Norma kompetencyjna art. 19 ust. 2 pkt 3 ustawy nie może być interpretowana w oderwaniu od przepisów wykonawczych wydanych na podstawie omawianej ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, a w szczególności przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 27 lutego 2018 r. w sprawie określania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryfy oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków, które szczegółowo reguluje kwestie prowadzenia rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków.

Zgodnie z § 17 tego rozporządzenia, odbiorca usług dokonuje zapłaty za dostarczoną wodę lub odprowadzone ścieki w terminie określonym w fakturze, który nie może być krótszy niż 14 dni od daty jej wysłania lub dostarczenia w inny sposób (ust. 1). Zgłoszenie przez odbiorcę usług zastrzeżeń do wysokości faktury nie wstrzymuje jej zapłaty (ust. 4), W przypadku nadpłaty zalicza się ją na poczet przyszłych należności lub, na żądanie odbiorcy usług, zwraca się ją w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku w tej sprawie (ust. 5). Zapis rozporządzenia jest więc korzystniejszy niż zapis regulaminu, zatem stwierdzić trzeba, że i w tym przypadku doszło do uregulowania sprzecznego z przepisami wykonawczymi do ustawy, a zatem omawiany przepis Regulaminu jest nieważny.

Nadto zwrócić należy uwagę, że akt prawa miejscowego, jakim jest regulamin, nie może regulować sposobu i terminu wzajemnych rozliczeń między przedsiębiorstwem a odbiorcą usług, a także "[...] okresu obowiązywania umowy i warunków jej wypowiedzenia, bądź wygaśnięcia oraz formy zmiany umowy. Tego rodzaju materia nie podpada pod zakres regulaminu, wynikający z art. 19 ust. 2 pkt 2 i 3 powyższej ustawy" (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 3 czerwca 2013 r., II SA/Gl 150/13, LEX nr 1347307).

Nieważny jest również przepis art. 19 Regulaminu, stanowiący, że "ceny usług wodociągowo-kanalizacyjnych świadczonych przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne niezawarte w taryfie, określone są w cenniku usług". Tymczasem przepis art.19 ust.5 pkt 3) ustawy upoważniał do określenia w regulaminie "sposobu rozliczeń w oparciu o ceny i stawki opłat ustalone w taryfach". Tak więc również w tym przypadku doszło do przekroczenia granic upoważnienia ustawowego.

Stosownie do art.20 ust.2 Regulaminu "przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne opiniuje koncepcje rozwoju urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych". Treść tego przepisu wykracza poza ramy upoważnienia ustawowego, co skutkuje jego nieważnością.

Zgodnie z art.21 Regulaminu "1. Inwestor występuje do przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego z pisemnym wnioskiem o wydanie informacji technicznej. Wniosek, o którym mowa w ust. 1 powinien zawierać, w szczególności:

1) imię, nazwisko, adres zamieszkania lub siedziby, a w przypadku podmiotów prowadzących działalność gospodarczą dodatkowo nazwę (firmę), REGON oraz numer NIP,

2) wskazanie nieruchomości, która ma być przyłączona,

3) rodzaj przyłączenia (wodociągowe, kanalizacyjne),

4) informację na jakie cele będzie wykorzystywana dostarczona woda,

5) informację jakiego rodzaju ścieki będą odprowadzane na podstawie zawartej umowy (przemysłowe, bytowe, socjalno-bytowe, albo komunalne). Do wniosku, o którym mowa w ust. 1, należy załączyć mapę sytuacyjno - wysokościową wraz z zagospodarowaniem terenu oraz bilans wody i ścieków".

W nawiązaniu do poprzednich uwag stwierdzić należy, że również w tym przypadku doszło do przekroczenia granic upoważnienia ustawowego. Brak było podstaw prawnych do określenia w regulaminie wzoru wniosku oraz do żądania mapy sytuacyjno - wysokościowej wraz z zagospodarowaniem terenu, jak również bilansu wody i ścieków (art.29a pr.bud.).

Z tego samego powodu nieważny jest przepis art.22 ust.1 pkt 1) Regulaminu - brak podstaw prawnych do żądania mapy sytuacyjno - wysokościowej wraz z zagospodarowaniem terenu oraz bilans wody i ścieków.

Przepis art.22 ust.2 stanowi zbędne powtórzenie art.19 ust.5 pkt 5) ustawy.

Ze względu na treść art.29a prawa budowlanego, nieważny jest przepis art.22 ust.3, stanowiącego, że "informacja techniczna stanowi podstawę do opracowania dokumentacji projektowej, o której mowa w art. 26 ust. 1 pkt 7 Regulaminu".

Z przekroczeniem delegacji ustawowej uchwalony został przepis art.22 ust.4 i 5 Regulaminu.

Nieważny jest przepis art.23 ust.3 Regulaminu, stanowiący, że "Informacja techniczna stanowi podstawę opracowania dokumentacji projektowej, o której mowa w art. 26 ust. 1 pkt 7 Regulaminu." Aktualne pozostają uwagi dotyczące art.29a prawa budowlanego.

Wbrew stanowisku prokuratora, za zgodny z art.15 ust.4 ustawy uznać należy przepis art.24 pkt 1) i 2) Regulaminu. Stosownie do art.15 ust.4 ustawy "przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne jest obowiązane przyłączyć do sieci nieruchomość osoby ubiegającej się o przyłączenie nieruchomości do sieci, jeżeli są spełnione warunki przyłączenia określone w regulaminie, o którym mowa w art. 19, oraz istnieją techniczne możliwości świadczenia usług". Z przepisu tego wynikają dwa wnioski. Po pierwsze, osoba może się ubiegać o przyłączenie nieruchomości do sieci, co w praktyce oznacza, że musi w jakiś sposób uzewnętrznić swoją wolę w tym zakresie. Po drugie, muszą być spełnione odpowiednie warunki techniczne. Z cytowanym przepisem koresponduje treść art. 19 ust. 5 pkt 4 i 5 ustawy, który stanowi, że regulamin określa warunki przyłączania do sieci, a także warunki techniczne określające możliwości dostępu do usług wodociągowo-kanalizacyjnych. Trudno sobie wyobrazić, żeby warunki przyłączenia nieruchomości do sieci mogły zostać wydane bez współpracy ze strony odbiorcy, którego nieruchomość ma zostać podłączona do sieci. Ustawa rozróżnia dwa etapy warunkujące korzystanie z wody/ścieków przez odbiorcę: przyłączenie do sieci oraz zawarcie umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzenie ścieków (por. art. 19 ust. 5 pkt 2 i 4). Art. 6 ust. 2, powołany przez prokuratora, przewiduje obowiązek zawarcia umowy z osobą, której nieruchomość została przyłączona do sieci. Tymczasem kwestionowane przepisy dotyczą wcześniejszego etapu – warunków przyłączania do sieci. Stąd postanowienie kwestionowanego art. 24 regulaminu nie narusza prawa.

Nieważny jest przepis art.26 Regulaminu, stanowiący, że:

"Do wniosku o wydanie warunków przyłączenia nieruchomości należy załączyć:

1) dokument potwierdzający tytuł prawny do korzystania z nieruchomości, której wniosek dotyczy, a w przypadku gdy przyłącze przebiega przez nieruchomości, do których osoba ubiegająca się o przyłączenie do sieci nie posiada tytułu prawnego, pisemną zgodę właścicieli lub zarządców tych nieruchomości na zainstalowanie i pozostawienie w gruncie przewodów przyłączy,

2) w przypadku nieuregulowanego stanu prawnego nieruchomości - opis stanu prawnego i dowody potwierdzające opisany stan prawny,

3) wypis i wyrys z ewidencji gruntów dla działek przez które przebiegać będą projektowane przyłącza,

4) plan sytuacyjny przyłączy wodociągowego i/lub kanalizacyjnego na kopii aktualnej mapy sytuacyjno - wysokościowej (lub inny dokument wymagany przepisami prawa),

5) odpis protokołu narady koordynacyjnej (Zespołu Uzgadniania Dokumentacji Projektowej) dotyczącej uzgodnienia sytuowania projektowanych sieci uzbrojenia terenu (wraz z załącznikiem graficznym), w sytuacjach przewidzianych odrębnymi przepisami,

6) decyzję o nadaniu uprawnień budowlanych wykonawcy,

7) dokumentację projektową wykonaną zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Przepis art.19 ust.5 ustawy nie stanowi podstawy do określenia wzoru wniosku o wydanie warunków przyłączenia nieruchomości. Nadto, ze względu chociażby na treść art.29a prawa budowlanego, za sprzeczne z prawem należy uznać żądanie od wnioskodawcy przedłożenia wypisu i wyrysu z ewidencji gruntów dla działek przez które przebiegać będą projektowane przyłącza, planu sytuacyjnego przyłączy wodociągowego i/lub kanalizacyjnego na kopii aktualnej mapy sytuacyjno - wysokościowej (lub inny dokument wymagany przepisami prawa), odpisu protokołu narady koordynacyjnej (Zespołu Uzgadniania Dokumentacji Projektowej) dotyczącej uzgodnienia sytuowania projektowanych sieci uzbrojenia terenu (wraz z załącznikiem graficznym), w sytuacjach przewidzianych odrębnymi przepisami, decyzji o nadaniu uprawnień budowlanych wykonawcy, dokumentacji projektowej wykonanej zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Niedopuszczalne jest wprowadzenie w Regulaminie wymogu dostarczenia "innego dokumentu wymaganego przepisami prawa", bez sprecyzowania o jakich przepisach prawa jest mowa.

Również zapis: ""dokumentacja projektowa wykonana zgodnie z obowiązującymi przepisami" odsyła do bliżej nieokreślonych przepisów prawa, co jest niedopuszczalne.

Nadto, obowiązek przedłożenia dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do korzystania z nieruchomości nie wynika ani z ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, ani z przepisów ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2010 r. nr 243, poz. 1623 ze zm.). Zgodnie z prawem budowlanym inwestor składając wniosek o udzielenie pozwolenia na budowę, obejmujący m.in. budowę przyłącza wodociągowego lub kanalizacyjnego lub zgłaszając zamiar realizacji takiego przyłącza jest zobowiązany dołączyć jedynie własne oświadczenie, złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej, o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane (art. 32 ust. 4 pkt 2 i art. 30 ust. 2 ustawy Prawo budowlane). Prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane nie musi przy tym wynikać z prawa własności nieruchomości, lecz może opierać się na przysługującym inwestorowi innym tytule prawnym, wynikającym z użytkowania wieczystego, zarządu, ograniczonego prawa rzeczowego, a nawet stosunku zobowiązaniowego, przewidującego uprawnienia do wykonywania robót budowlanych (art. 3 pkt 11 Prawa budowlanego).

Nieważny jest art.28 Regulaminu. Stanowi on, że:

"1. Wykonane przyłącza podlegają odbiorowi technicznemu przez zespół w składzie: przedstawiciel przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego, osoba ubiegająca się o przyłączenie nieruchomości do sieci oraz wykonawca.

2. Odbiór następuje na wniosek inwestora.

3. Przed złożeniem wniosku, o którym mowa w ust. 2 Inwestor winien złożyć wniosek o zawarcie Umowy o dostawę wody i/lub odprowadzenie ścieków.

4. Odbiór polega na sprawdzeniu zgodności wykonania przyłączy wodociągowego i/lub kanalizacyjnego z dokumentacją projektową i warunkami przyłączenia nieruchomości do sieci, a w szczególności na kontroli:

1) ułożenia rur w otwartym wykopie,

2) włączenia do sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej,

3) wykonania zabudowy zestawu wodomierzowego na przyłączu wodociągowym w budynku lub w studni wodomierzowej,

4) wykonania studni wodomierzowej na przyłączu wodociągowym (je eli występuje),

5) wykonania studzienek kanalizacyjnych na przyłączu kanalizacyjnym,

6) szczelności, rodzaju i średnic zastosowanych materiałów i urządzeń.

5. Niezwłocznie po sporządzeniu protokołu odbioru końcowego przyłączy wodociągowego i/lub kanalizacyjnego, osoba ubiegająca się o przyłączenie nieruchomości do sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej zobowiązana jest dostarczyć przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu geodezyjną inwentaryzację powykonawczą przyłączy opracowaną prze uprawnionego geodetę i przyjętą do zasobów.

6. Protokół odbioru przyłączy wodociągowego i/lub kanalizacyjnego, podpisany przez osoby, o których mowa w ust. 1, stanowi potwierdzenie prawidłowości wykonania przyłączy."

Tymczasem przepis art.7 ustawy przewiduje, że "osoby reprezentujące przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne, po okazaniu legitymacji służbowej i pisemnego upoważnienia, mają prawo wstępu na teren nieruchomości lub do obiektu budowlanego należących do osób, o których mowa w art. 6 ust. 2 i 4-7, w celu:

1) zainstalowania lub demontażu wodomierza głównego;

2) przeprowadzenia kontroli urządzenia pomiarowego, wodomierza głównego lub wodomierzy zainstalowanych przy punktach czerpalnych i dokonania odczytu ich wskazań oraz dokonania badań i pomiarów;

3) przeprowadzenia przeglądów i napraw urządzeń posiadanych przez to przedsiębiorstwo;

4) sprawdzenia ilości i jakości ścieków wprowadzanych do sieci;

5) odcięcia przyłącza wodociągowego lub przyłącza kanalizacyjnego lub założenia plomb na zamkniętych zaworach odcinających dostarczanie wody do lokalu;

6) usunięcia awarii przyłącza wodociągowego lub przyłącza kanalizacyjnego, jeżeli umowa, o której mowa w art. 6 ust. 1, tak stanowi.

Zwrócić należy uwagę, że z przepisu art.28 ust.5 Regulaminu wynika następująca chronologia czynności: najpierw sporządzany jest protokół odbioru końcowego przyłączy, a potem osoba ubiegająca się o przyłączenie nieruchomości do sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej dostarcza przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu geodezyjną inwentaryzację powykonawczą przyłączy. Z użytego sformułowania "osoba ubiegająca się o przyłączenie nieruchomości do sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej" wynika zatem, że przed dostarczeniem przedsiębiorstwu geodezyjnej dokumentacji powykonawczej nie może zostać zawarta umowa przyłączeniowa. Zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy, przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne jest obowiązane do zawarcia umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków z osobą, której nieruchomość została przyłączona do sieci i która wystąpiła z pisemnym wnioskiem o zawarcie umowy. Ustawa w art. 6 ust. 2 wprowadza zatem jako warunek zawarcia umowy o zaopatrzenie, wyłącznie istnienie fizycznego przyłączenia do sieci oraz złożenie pisemnego wniosku o zawarcie umowy. Ustawodawca nie sformułował żadnych dodatkowych obowiązków dokumentacyjnych wobec wnioskodawcy, wykluczając tym samym możliwość wprowadzenia takich dodatkowych warunków zawarcia umowy w regulaminie dostarczania wody i odprowadzania ścieków. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, skoro przepis art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków zobowiązuje przedsiębiorstwo wodno-kanalizacyjne do zawarcia umowy o zaopatrzeniu w wodę lub odprowadzaniu ścieków z osobą, której nieruchomość została przyłączona do sieci i która wystąpiła z pisemnym wnioskiem o zawarcie umowy, to przedsiębiorstwo to - dostawca usług - nie może uzależniać zawarcia umowy od warunków nieprzewidzianych w tym art. 6 (zob. wyrok NSA z dnia 17 października 2007 r., II OSK 1309/07, lex nr 420149). Warunek podpisania przez strony protokołów z prób i odbioru końcowego do zawarcia umowy jako nieznajdujący źródła w ustawie został więc wprowadzony do Regulaminu z istotnym naruszeniem prawa.

Nadto, wskazać należy, że przepisy art. 43 ust. 1, 1a i 3 Prawa budowlanego oraz art. 1 pkt 1 i 4 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2010 r. Nr 193, poz. 1287 z późn. zm.), jak również § 12 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 21 lutego 1995 r. w sprawie rodzaju i zakresu opracowań geodezyjno-kartograficznych oraz czynności geodezyjnych obowiązujących w budownictwie (Dz. U. Nr 25, poz. 133 z późn. zm.), zawierają regulacje dotyczące przypadków sporządzenia inwentaryzacji geodezyjnej powykonawczej. Obowiązki dotyczące sporządzenia takiej dokumentacji zostały więc określone mocą przepisów prawa wyższego rzędu. Rada nie jest władna do stanowienia prawa w tym zakresie. Powyższe potwierdza podjęcie omawianego postanowienia Regulaminu z istotnym naruszeniem prawa, albowiem postanowienie uchwały w skarżonym zakresie nie mieści się w delegacji ustawowej określonej w art. 19 ust. 5 ustawy.

Nieważny jest art.29 Regulaminu stanowiący, że "przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne ma prawo odmówić:

1) wydania warunków przyłączenia nieruchomości do sieci, w przypadku nie posiadania technicznych możliwości świadczenia usług braku warunków technicznych umożliwiających realizację usług oraz gdy dokumentacja projektowa nie spełnia założeń określonych w informacji technicznej,

2) przyłączenia nieruchomości do sieci i zawarcia umowy, gdy przyłącze zostało wykonane bez uzyskania warunków przyłączenia nieruchomości do sieci, bądź zostało wykonane niezgodnie z wydanymi warunkami przyłączenia nieruchomości do sieci".

Zawarty w art. 19 ust. 2 pkt 5 ustawy zwrot "warunki techniczne" obejmuje swoim zakresem znaczeniowym określenie pozytywnych przesłanek (czynników wyznaczających lub warunkujących, elementów, cech koniecznych) po spełnieniu których zaistnieje możliwość skorzystania z usług wodociągowych. W ocenie Sądu Rada Gminy nie ma kompetencji do określenia przesłanek negatywnych, tzn. odmowy przyłączenia nieruchomości do sieci.

Przepis art.30 Regulaminu, stanowiący, że "przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne ma prawo wstrzymać lub ograniczyć dostawę wody wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności w sytuacjach spowodowanych:

1) brakiem wody surowej w ujęciu,

2) pogorszeniem zdolności produkcyjnej,

3) jeżeli jest to uzasadnione potrzebą ochrony życia lub zdrowia ludzkiego,

4) potrzebą zwiększenia dopływu wody do hydrantów po arowych,

5) przyczynami technicznymi,

6) stanem awarii, przez który to stan rozumie się nieprzewidywalne, przypadkowe uszkodzenie urządzeń wodociągowych uniemożliwiające ich normalną eksploatację,

7) koniecznością przeprowadzenia planowanych prac eksploatacyjnych, konserwacyjnych i modernizacyjnych sieci,

8) uszkodzeniem instalacji wodociągowej grożącym niebezpieczeństwem,

9) wydaniem decyzji przez Państwową Inspekcję Sanitarną,

10) przypadkami działania siły wyższej"

- uznać należy za nieważny.

Przepis art. 19 ust. 2 ustawy wskazuje na niezbędne elementy regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków, obowiązującego na obszarze gminy. Do elementów tych ustawodawca zaliczył między innymi określenie sposobu postępowania w przypadku niedotrzymania ciągłości usług i odpowiednich parametrów dostarczanej wody i wprowadzanych do sieci kanalizacyjnej ścieków (art. 19 ust. 2 pkt 7 ustawy). W regulaminie rada władna jest zatem określić sposób postępowania w przypadku niedotrzymania ciągłości usług i odpowiednich parametrów dostarczanej wody i wprowadzanych do sieci kanalizacyjnej ścieków, nie zaś przypadki, w których dostawca usług ma prawo wstrzymania lub ograniczenia zaopatrzenia w wodę i odbioru ścieków.

Stosownie do art.8 ustawy:

"1. Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, jeżeli:

1) przyłącze wodociągowe lub przyłącze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa;

2) odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty;

3) jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego;

4) został stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ścieków, to jest bez zawarcia umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych.

2. Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne, które odcięło dostawę wody z przyczyny, o której mowa w ust. 1 pkt 2, jest obowiązane do równoczesnego udostępnienia zastępczego punktu poboru wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi i poinformowania o możliwościach korzystania z tego punktu.

3. Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne o zamiarze odcięcia dostawy wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego oraz o miejscach i sposobie udostępniania zastępczych punktów poboru wody zawiadamia powiatowego inspektora sanitarnego 2 , wójta (burmistrza, prezydenta miasta) oraz odbiorcę usług co najmniej na 20 dni przed planowanym terminem odcięcia dostaw wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego."

Wskazanie w Regulaminie dodatkowych stanów faktycznych, niż zawarte w ustawie, w których przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne może wstrzymać lub ograniczyć dostawy wody lub odbiór ścieków, jest przekroczeniem delegacji ustawowej zawartej w art. 19 ust. 5 ustawy. Podobne stanowisko zajął WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 6 marca 2018 r., II SA/Rz 1288/17, LEX nr 2470630, wskazując: "Skoro w art. 8 ustawy określono przesłanki wstrzymania dostawy wody i zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego, to uchwałodawca w akcie prawa miejscowego nie ma prawa do ich korygowania. Element uznaniowy w omawianym przepisie nie odnosi się do katalogu przesłanek w nim podanych, ale dotyczy podjęcia decyzji przez przedsiębiorstwo o możliwości odcięcia dostawy wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego". Podobne stanowisko zajął WSA w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 31 stycznia 2018 r. II SA/Go 1148/17, LEX nr 2444199: "(...) Z prawa odcięcia dostaw wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego przedsiębiorstwo może zrobić użytek, jeżeli zostanie spełniona jedna z przesłanek wskazanych w art. 8 ust. 1 ustawy z 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzeniu ścieków oraz przedsiębiorstwo spełni obowiązki informacyjne, wskazane w ust. 3 tego przepisu. Rada gminy nie może w drodze aktów prawa miejscowego korygować w dowolny sposób listy tych przesłanek, gdyż stanowi ona katalog zamknięty(...)".

Z tych samych powodów nieważny jest przepis art.31 Regulaminu:

"Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne ma prawo wstrzymać lub ograniczyć odprowadzanie ścieków, w szczególności w sytuacjach spowodowanych:

1) stanem awarii, przez który to stan rozumie się nieprzewidywalne, przypadkowe uszkodzenie urządzeń kanalizacyjnych uniemożliwiające ich normalną eksploatację,

2) przyczynami technicznymi,

3) koniecznością przeprowadzenia planowanych prac eksploatacyjnych, konserwacyjnych i modernizacyjnych sieci,

4) uszkodzeniem instalacji kanalizacyjnej grożącym niebezpieczeństwem,

5) odprowadzaniem przez odbiorcę usług ścieków stanowiących zagrożenie dla życia i zdrowia osób obsługujących urządzenia kanalizacyjne,

6) przypadkami działania siły wyższej"

oraz przepis art.32 Regulaminu :

"Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne ma prawo odmówić odprowadzania ścieków, w sytuacji gdy:

1) jakość ścieków wpływa negatywnie na działanie urządzeń kanalizacyjnych lub stwarza zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi, środowiska naturalnego oraz nie spełnia wymogów określonych w odrębnych przepisach,

2) stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego".

Nadto należy podkreślić, że w przypadku gdy ustawa szczegółowo określa przypadki, w których przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, to przepisy regulaminu nie mogą określać kolejnych przypadków ograniczenia lub wstrzymania świadczenia usług, z innych powodów niż wskazane w ustawie (art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków).

Nieważny jest przepis art.35 Regulaminu o treści:

"1. Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może odciąć dostawę wody do nieruchomości lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, jeżeli:

1) przyłącze wodociągowe lub kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa,

2) odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty,

3) jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego,

4) został stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ścieków, to jest bez zawarcia umowy, jak równie przy pominiętych albo celowo uszkodzonych wodomierzach głównych lub urządzeniach pomiarowych.

2. W przypadku odcięcia dostawy wody, z przyczyn określonych w ust. 1 pkt 2, przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne udostępnia zastępczy punkt poboru wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, informując o miejscu jego lokalizacji."

Skoro ustawa szczegółowo określa przypadki, w których przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, to przepisy regulaminu nie mogą powielać zapisów ustawowych, a także ich modyfikować.

Należy także przypomnieć, że zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków jest zadaniem własnym gminy (art. 3 ust. 1 ustawy), a usługi w tym zakresie są w znacznej mierze regulowane przepisami ustawy. Jedną z takich regulacji jest art. 6 ust. 2 ustawy, który stanowi iż przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne jest obowiązane do zawarcia umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków z osobą, której nieruchomość została przyłączona do sieci i wystąpiła z pisemnym wnioskiem. Zatem generalnie przedsiębiorstwo jest zobowiązane do świadczenia tego rodzaju usług, a w związku z tym odstępstwa od tej zasady mogą być wyłącznie określone w ustawie określającej ten obowiązek i ma to miejsce w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (wyrok WSA w Olsztynie z 17 sierpnia 2010 r., II SA/Ol 658/10).

Treść art.37 ust.1 Regulaminu w sposób niedopuszczalny powiela treść art. 8 ust.3 ustawy.

Przepis art.37 ust.2 Regulaminu, stanowiący, że "w przypadku, o którym mowa w art. 35 ust. 1 pkt 4 Regulaminu, przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne nie ma obowiązku poinformowania o odcięciu dostawy wody i/lub zamknięciu przyłącza kanalizacyjnego osoby, u której stwierdzono nielegalny pobór wody i/lub nielegalne odprowadzanie ścieków", jako sprzeczny z art.8 ust.3 ustawy – jest nieważny.

W myśl bowiem tego ostatniego przepisu "przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne o zamiarze odcięcia dostawy wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego oraz o miejscach i sposobie udostępniania zastępczych punktów poboru wody zawiadamia powiatowego inspektora sanitarnego, wójta (burmistrza, prezydenta miasta) oraz odbiorcę usług co najmniej na 20 dni przed planowanym terminem odcięcia dostaw wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego."

Art.37 ust.3 Regulaminu o treści: "nielegalny pobór wody i/lub nielegalne odprowadzanie ścieków podlega karze przewidzianej w ustawie", jako uchwalony bez delegacji ustawowej – jest nieważny.

Nieważny jest również przepis art.38 ust.3 Regulaminu, stanowiący, że "w przypadku odcięcia dostawy wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego z przyczyn, o których mowa w art. 35 ust. 1 pkt 2 Regulaminu, przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne pobiera opłaty za czynności związane z przywróceniem dostawy wody i/lub odprowadzania ścieków, określone w cenniku usług."

Przepis art. 19 ust. 2 ustawy nie zawiera upoważnienia do nakładania na odbiorcę usług jakichkolwiek opłat za wznowienie dostaw wody lub odbiór ścieków. Ewentualne roszczenia Gminy z tytułu ponownego przyłączenia odbiorcy usług do sieci winny być regulowane w drodze umowy pomiędzy stronami, nie zaś w drodze przyjętego regulaminu zbiorowego zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków.

Z przyczyn wcześniej wymienionych (art.29a prawa budowlanego) nieważny jest art.39 pkt 1) w zakresie odnoszącym się do dokumentacji projektowej.

Nieważny jest art.40 ust.1 Regulaminu określający wzór reklamacji, jako uchwalony bez delegacji ustawowej. Art.19 ust.5 pkt 8) ustawy stanowi bowiem o określeniu w regulaminie dostarczania wody i odprowadzania ścieków sposobów załatwiania reklamacji, a nie wzoru reklamacji.

Nieważny jest art.41 ust.2 Regulaminu. Skoro, zdaniem Sądu, nieważny jest art.29 Regulaminu przewidujący odmowę wydania warunków przyłączenia nieruchomości do sieci i odmowę przyłączenia nieruchomości do sieci i zawarcia umowy, ze względu na brak kompetencji Rady Gminy, to nieważnym jest również zapis, że "odmowa wydania informacji technicznej i warunków przyłączenia nieruchomości do sieci, wymaga uzasadnienia".

Wobec braku delegacji ustawowej za nieważny uznać także należy przepis art.48 Regulaminu, stanowiący, że "jeżeli którekolwiek z postanowień niniejszego Regulaminu stanie się nieważne, nie narusza to ani nie osłabia ważności pozostałych postanowień Regulaminu. Każde takie postanowienie zostanie odpowiednio zastąpione postanowieniami obowiązującego prawa najbliższymi celowi Regulaminu".

W tym stanie rzeczy Sąd, z uwagi na ilość naruszeń, zasadne jest w ocenie Sądu unieważnienie aktu w całości.

Dlatego też, na podstawie 147§ 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.