Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 7/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janusz Zajda po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "S." sp. z o.o. w T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 9 listopada 2015 r.; sygn. akt III SA/Gl 1219/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "S." sp. z o.o. w T. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] kwietnia 2015 r.; nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 9 listopada 2015 r. o sygn. akt III SA/Gl 1219/15 (wydanym po wniesieniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 7 października 2015 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w G., działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: ppsa), odmówił "S." spółce z o.o. w T. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z [...] kwietnia 2015 r. (nr [...]) w przedmiocie podatku akcyzowego.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 2 000 zł spółka wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych. We wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczyła, że do roku 2005 zajmowała się handlem paliwami ciekłymi. Obecnie nie prowadzi już działalności gospodarczej, nie uzyskuje żadnych przychodów, nie dysponuje żadnym majątkiem oraz nie posiada żadnych oszczędności. Za ostatni rok obrotowy nie składała sprawozdania finansowego. Wprawdzie jej kapitał zakładowy wynosi 50.000 zł, niemniej jednak stan jej rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił 0,00 zł. Ponieważ równolegle z niniejszą sprawą toczy się jeszcze 9 innych postępowań, nie jest w stanie partycypować w kosztach postępowania, tym bardziej, że ostatnie operacje bankowe Spółka odnotowała w 2008 r. i były to zajęcia egzekucyjne minimalnych kwot. Według danych wynikających z rejestru przedsiębiorców ostatnie sprawozdanie finansowe obejmowało rok 2004. Spółka nie znajduje się w upadłości lub likwidacji. Spółka wskazała, że ubiegała się już o przyznanie prawa pomocy zatem jej sytuacja finansowa była już weryfikowana, jednak od tamtego czasu nie uległa zmianie.

Postanowieniem z 7 października 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy. Uznał bowiem, że strona nie zdołała wykazać, że aktualnie znajduje się w sytuacji spełniającej ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pomimo wezwania skarżąca Spółka nie przedłożyła żadnego dokumentu potwierdzającego sytuację finansową, nie nadesłała przede wszystkim aktualnego zaświadczenia wystawionego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego, którego zamiar nadesłania zasygnalizowała w piśmie z 7 września 2015 r.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji uchylenie się skarżącej od wykonania wezwania z 18 sierpnia 2015 r. mimo stosownych zapewnień w tym zakresie przesądziło, iż nie może ona skorzystać z prawa pomocy. Strona nie przedłożyła żadnej dokumentacji źródłowej potwierdzającej jej aktualną sytuację finansową, choć zarządzeniami z 11 września 2015 r. i 22 września 2015 r. referendarz sądowy wstrzymał się z rozpoznaniem złożonego wniosku, oczekując na aktualne zaświadczenie wystawione przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego, którego zamiar nadesłania strona zapewniała w piśmie pełnomocnika z 7 września 2015 r. Ponieważ nie zostało ono nadesłane również na etapie złożonego sprzeciwu Sąd uznał, że zawarte w treści urzędowego formularza dane, jako nie poparte żadnym dokumentem źródłowym, nie mogły zostać uznane za wystarczające do uwzględnienia złożonego wniosku. Dołączone do innych spraw zawisłych przed Sądem dokumenty źródłowe, pochodzące z lat wcześniejszych, nie mogły być brane pod uwagę. Ich wartość dowodowa nie może mieć bowiem znaczenia przesądzającego. Ponieważ skarżąca Spółka uchyliła się od przedłożenia aktualnego zaświadczenia wystawionego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego, twierdzenie, jakoby poprzez odmowę przyznania jej prawa pomocy pozbawiono ją dostępu do niezawisłego i bezstronnego sądu nie zasługiwało na uwzględnienie.

Zażalenie na powyższe orzeczenie złożyła "S." spółka z o.o. w T. wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym wcześniej zakresie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

W ocenie skarżącej Spółki odmowa przyznania jej prawa pomocy jest całkowicie nieuzasadniona zwłaszcza, że wielokrotnie zwalniana była przez WSA w Gliwicach od ponoszenia kosztów sądowych. Podniosła, że sytuacja finansowa spółki nie zmieniła się od tamtego czasu a złożone na potrzeby przedmiotowego wniosku dokumenty są – w ocenie strony – wystarczające aby stwierdzić, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w tym postępowaniu. Z uwagi na to, iż nie prowadzi działalności od kilku lat, a ostatnie zeznania podatkowe składała na przełomie 2005/2006 r. nie miała możliwości przedłożenia aktualnych kopii deklaracji podatkowych czy innych dokumentów źródłowych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Jak wynika bowiem z art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej: ppsa) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

Z treści art. 246 § 2 ppsa wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 § 2 pkt 2 ppsa określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane.

W rozpoznawanej sprawie skarżąca Spółka nie wykonała w pełni wezwania z 18 sierpnia 2015 r. i mimo stosownych zapewnień w tym zakresie, nie przedłożyła żądanej dokumentacji źródłowej potwierdzającej jej aktualną sytuację finansową, szczególnie zaświadczenia wystawionego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego, którego zamiar nadesłania strona zasygnalizowała w piśmie pełnomocnika z 7 września 2015 r. (k. 30 akt sądowych). Zaświadczenie te nie zostało także złożone na etapie złożonego zażalenia na zaskarżone postanowienie. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż nie jest dopuszczalne orzekanie na podstawie danych z treści urzędowego formularza w sytuacji, gdy – tak jak w rozpoznawanej sprawie – dane te wzbudziły wątpliwości referendarza sądowego bądź były niepełne. Nie wywiązanie się z zakreślonego wezwaniem obowiązku nadesłania dokumentacji źródłowej niweczy możliwość skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Szczególnie nie jest dopuszczalne orzekanie o prawie pomocy na podstawie dokumentów źródłowych pochodzących z lat wcześniejszych. Sytuacja majątkowa wnioskodawcy jest każdorazowo oceniana na czas wniesienia wniosku, dlatego wcześniejsze orzeczenia WSA w Gliwicach o zwolnieniu skarżącej od kosztów sądowych nie mogły wiązać Sądu w rozpatrywanej sprawie.

Należy podkreślić, iż rozstrzygnięcia referendarza sądowego w sprawach o sygn. III SA/Gl od 1876/13 do 1895/13, w których przychylono się do wniosku skarżącej Spółki, wydano w dniach 27 i 28 lutego 2014 r. na podstawie przedłożonych do akt szczegółowych dokumentów źródłowych. Z ich treści ustalono, że od 2007 r. Spółka nie składała zeznań podatkowych CIT-8 o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) jak również deklaracji podatkowych VAT-7, PIT-4R oraz informacji PIT-11. Ostatnie dokumenty wymiarowe w postaci CIT-8, PCC-1 oraz PIT-11 Spółka składała za rok 2005, natomiast PIT-4 wypełniała jedynie do lipca 2005 r., a deklaracje VAT-7 i CIT-2 do marca 2006 r. Powyższe informacje pochodziły jednak z zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w T., które wydano 5 lutego 2014 r. W rozpoznawanej sprawie mimo pisemnych zapewnień aktualne zaświadczenie w tym zakresie nie zostało nadesłane. Nie podano również przyczyn, dla których odstąpiono od zamiaru jego przedłożenia.

Wobec stwierdzonych braków twierdzenie, jakoby poprzez odmowę przyznania prawa pomocy pozbawiono skarżącą dostępu do niezawisłego i bezstronnego sądu nie zasługiwało na uwzględnienie.

Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.