Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 221/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2011-09-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Janowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz Sędzia WSA Daria Sachanbińska Protokolant Referent stażysta Anna Prusak - Kania po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 września 2011 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 127 § 3 K.p.a. i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c, w związku z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach, będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity z 2002 r. Dz. U. Nr 42, poz. 371 ze zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, w której stroną był A. P., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 1 grudnia 2010 r.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wyjaśnił, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 1 grudnia 2010 r. pozbawił stronę uprawnień kombatanckich przyznanych przez Związek Bojowników o Walkę i Demokrację w [...] z tytułu, m.in. utrwalania władzy ludowej, podczas służby w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, zwrócił uwagę, wskazując na zaświadczenie Wojskowej Komendy Uzupełnień w [...] Nr [...] z 5 maja 1983 r., że A. P. w okresie od marca 1944 r. do lutego 1947r. pełnił służbę w Ludowym Wojsku Polskim, w tym w jednostce wojskowej, która prowadziła walki z reakcyjnym podziemiem w okresie od czerwca 1945 r. do lutego 1947 r. Zaakcentował, iż A. P. w swojej deklaracji ZBoWiD z 25 maja 1983 r. oświadczył, że po powrocie z frontu "brał udział w likwidacji band", służąc w [...] Pułku Zmotoryzowanym KBW.

Wobec powyższego organ stwierdził, że na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c przedmiotowej ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które w latach 1944-1965 były zatrudnione, pełniły służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa, lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas lub w związku z tą działalnością wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczpospolitej Polskiej.

Wskazane okoliczności zdaniem organu, stanowiły podstawę do wydania decyzji pozbawiającej uprawnień kombatanckich niezależnie, z jakiego tytułu uprawnienia te zostały przyznane. Organ uznał, że A. P. służył w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, który był wojskowo-policyjną formacją zbrojną Resortu Bezpieczeństwa Publicznego, powstałą w 1945 r. do walki z niepodległościowym podziemiem oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi. Pojęcie "aparatu bezpieczeństwa publicznego" organ wyjaśnił, że zgodnie z przyjętą wykładnią wyrażoną w uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 1992 r. (II UZP 7/91, OSNC APU nr 10/92, poz. 174), podzieloną przez Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z 15 lutego 1994 r. (sygn. akt T 15/93, publ. OTK 1994/1/4), należy rozumieć jako wszystkie jednostki organizacyjne kolejno w Resorcie Bezpieczeństwa Publicznego, Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego, Komitecie Bezpieczeństwa Publicznego i Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Tym samym organ przyznał, że Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był jednostką aparatu bezpieczeństwa publicznego, poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej.

Pozbawienie zaś uprawnień osoby, która pełniła służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Publicznego wiąże się z wykazaniem przez nią zadań śledczych i operacyjnych w zwalczaniu osób, organizacji, walczących na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczpospolitej Polskiej. Z wykazu jednostek, które w latach powojennych zwalczały ugrupowania zbrojnego podziemia, nadesłanych przez Centralne Archiwum Wojskowe (pismo z 22 sierpnia 1995 r.) wynikało, że żołnierze [...] KBW w okresie służby brali udział w walkach z podziemiem poakowskim i NSZ. Stąd organ jednoznacznie uznał, po analizie akt, że A. P. wykonywał zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności oraz niepodległości Rzeczpospolitej Polskiej.

Powołując się na liczne orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego organ przyjął, iż na podstawie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ww ustawy o kombatantach, pozbawia się uprawnień kombatanckich nie tylko osoby wykonujące zadania śledcze, ale i zadania operacyjne związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP. Dodatkowo organ podkreślił, że fakt udziału, nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej, w ramach służby w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego w walkach z niepodległościowym podziemiem – powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej. Jednocześnie dodał, że nie ma znaczenia dla utraty uprawnień fakt, że oddział, w którym kombatant służył walczył także z oddziałami UPA.

Reasumując, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że z uwagi na wykonywanie przez skarżącego zadań związanych ze zwalczaniem podziemia niepodległościowego w strukturach aparatu bezpieczeństwa nie może on otrzymać uprawnień z innego tytułu.

Z powyższą decyzją nie zgodził się A. P. wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, żądając uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej oraz umorzenia postępowania administracyjnego.

W uzasadnieniu skargi zarzucił organowi obrazę przepisów prawa materialnego, poprzez naruszenie art. 1 ust. 2 pkt 1 oraz art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, jak i przepisów proceduralnych: w tym art. art. 7, 8, 9, 10, 11 35 § 1-3, 36, 77 § 1, 78, 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Skarżący podniósł także zarzut nieuwzględnienia przy wydaniu zaskarżonej decyzji norm wynikających z art. 7 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.

Skarżący wywodził, że organ administracji przeprowadził postępowanie oraz wydał decyzję jedynie na podstawie dokumentów dostarczonych przez skarżącego oraz dokumentów ZBoWiD. Twierdził, że nie był to jednak cały materiał dowodowy, który powinien zostać uwzględniony przez organ przy rozpatrywaniu przedmiotowej sprawy. Skarżący oczekiwał, że decyzja zostanie wydana dopiero po uzyskaniu odpowiedzi z Centralnego Archiwum Wojskowego, udzielonej na jego wniosek o przesłanie bezpośrednio organowi, dokumentów właściwych dla sprawy. Natomiast organ nie czekając na udostępnienie archiwalnych materiałów wydał decyzję [...], zaledwie po dwóch tygodniach od nadania pisma przez stronę.

W dalszych wywodach skargi A. P. podniósł zarzut naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego oraz niewystarczającego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia. Uznał, że w zaskarżonej decyzji wyjaśnienie zasadności przesłanek jest niewystarczające, organ użył, bowiem niewielu argumentów i to nieodnoszących się do zindywidualizowanego przypadku skarżącego. Uogólnienie stanu faktycznego spowodowało błędne ustalenia, w wyniku których skarżący został pozbawiony uprawnień, mających dla niego znaczenie, przede wszystkim moralne. Oświadczył, że czuje się pokrzywdzony faktem, iż jako człowiek, który ryzykował własnym życiem, w imię obrony ojczyzny, został po latach potraktowany jak wróg Państwa Polskiego.

Dodał, że epizod służenia w KBW miał miejsce od czerwca 1945 r., zwrócił uwagę na okoliczność, w której żołnierze WP zostawali żołnierzami Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Nie zgodził się, że przy wydaniu decyzji całkowicie pominięto fakt służenia w Wojsku Polskim.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Pozbawienie A. P. uprawnień kombatanckich nastąpiło na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.).

W myśl powyższego unormowania pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały je na podstawie dotychczasowych przepisów, a które w latach 1944-1956 były zatrudnione, pełniły służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Zaakcentować przyjdzie, że przywołany przepis art. 21 ust 2 pkt 4 lit. c przedmiotowej ustawy zawiera przesłankę negatywną skutkująca niemożliwością zarówno przyznania uprawnień kombatanckich, jak też uzasadniająca obligatoryjne pozbawienie posiadanych uprawnień kombatanckich.

Zgodnie z powołanymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji orzeczeniami sądowymi, a także orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lutego 1994r. sygn. akt I 15//93 (OTK 1994/1/4) pojęcie "aparatu bezpieczeństwa publicznego" oznacza wszystkie jednostki organizacyjne kolejno w Resorcie Bezpieczeństwa Publicznego, Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego, Komitecie Bezpieczeństwa Publicznego i Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w którym skarżący pełnił służbę, odpowiada kryteriom jednostki aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej.

Z kolei w świetle utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, także przytoczonego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zwrot "zadania śledcze i operacyjne" zawarty w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c omawianej ustawy należy interpretować rozdzielnie.

Dodatkowo wypada przywołać z nowszego orzecznictwa wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2005 r. sygn. akt OSK 1126/04 (LEX nr 165721), w uzasadnieniu którego wyjaśniono, że spójnik "i" w zwrocie "zadania śledcze i operacyjne" nie ma funkcji koniunkcyjnej, lecz ma znaczenie enumeratywne, to znaczy wyliczające. Tym samym trzeba uznać, że można pozbawić uprawnień kombatanckich osobę spoza struktur Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, która wykonywała podczas i w związku z tą służbą zarówno zadania operacyjne i śledcze, jak też wykonywała tylko zdania śledcze lub jedynie zadania operacyjne zwalczając organizacje niepodległościowe lub osoby działające na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Identyczne stanowisko przyjęto w wyrokach NSA: z dnia 13 maja 2009r., II OSK 1083/08, Lex nr 574320, z dnia 1 września 2010r., II OSK 1832/09 (publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://www.nsa.gov.pl).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni aprobuje powyższy kierunek orzecznictwa.

Przede wszystkim należy stwierdzić, wbrew zarzutom skargi, że w ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwolił w sposób jednoznaczny stwierdzić, iż A. P. wykonywał zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej

Organ poczynił bowiem prawidłowe ustalenia, z których wynika, że A. P., pełniąc służbę w Pułku Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego wykonywał zadania operacyjne związane z likwidacją ugrupowań mających na celu walkę o niepodległość i suwerenność Rzeczpospolitej Polskiej.

Z wykazu jednostek, które w latach powojennych zwalczały ugrupowania zbrojnego podziemia nadesłanego przez Centralne Archiwum Wojskowe (pismo z 22 sierpnia 1995 r.) – wynikało, że żołnierze [...] Pułku KBW w okresie pełnienia służby brali udział w walkach z Armią Krajową.

Natomiast, fakt pełnienia przez skarżącego służby wojskowej w [...] Zmotoryzowanym Pułku Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego potwierdza "Charakterystyka służbowa z 5 lutego 1947 r." (karta 16 akt administracyjnych) oraz "Deklaracja członkowska o przyjęcie w poczet ZBoWiD nr [...] - str. 3. Nadto należy zwrócić uwagę, że informacja, iż skarżący osobiście brał udział w walce z reakcyjnym podziemiem znajduje się w punkcie 17 deklaracji członkowskiej b. ZBoWiD oraz we własnoręcznie sporządzonym życiorysie.

W skardze A. P. temu udziałowi nie przeczył, a bezskutecznie starał się jedynie wykazać, że – wbrew jednobrzmiącemu orzecznictwu – pozbawienie uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 "a" w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 "c" ustawy jest dopuszczalne tylko pod warunkiem łącznego (koniunkcyjnego) wykonywania zadań śledczych i operacjach.

Z uwagi na charakter Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego jako specjalnej formacji wojskowej powołanej w 1945r. m.in. do walki z podziemiem niepodległościowym, podległej Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego, udział skarżącego w "walce Zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej" był związany z działaniami operacyjnymi m.in. przeciwko jednostkom podziemia niepodległościowego, wymienionym w piśmie IPN z dnia 8 marca 2010r.

Podkreślić także należy, iż w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że z punktu widzenia wymagań ustawy o kombatantach, sam fakt udziału, w ramach służby w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w walkach z niepodległościowym podziemiem - nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej - powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej. Tym samym wykazanie osobie zainteresowanej wykonywania tylko zadań operacyjnych upoważniało organ do wydania rozstrzygnięcia o pozbawieniu uprawnień kombatanckich.

Z tych względów, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił