Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 582/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2009-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 190 ust. 1 i 3, art. 178 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Janusz Furmanek (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Irena Krzemieniewska Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Protokolant: Asystent sędziego Agata Brolik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2009 roku sprawy ze skargi M. M. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] nr [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] nr [...]znak: [...].


UZASADNIENIE

W dniu [...], Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ł., wydał decyzję nr [...], znak: [...], o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u M. M., w postaci obustronnego trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego spowodowanego hałasem, wyrażonego podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczonego jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1,2 i 3 kHz, wymienionego w poz. 21 wykazu chorób zawodowych określonych w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115).

W sprawie ustalono, że z orzeczenia lekarskiego nr [...] Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy – Poradni Chorób Zawodowych stwierdzającego brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, wynika, że po przeprowadzeniu badań audiologicznych u M. M. stwierdzono ubytek słuchu typu ślimakowego, jednak wielkość ubytku wynosiła w obu uszach 36,6 dB, była zatem mniejsza od wymaganych 45 dB.

M. M. złożył odwołanie od powyższego orzeczenia lekarskiego i został skierowany na ponowne badania w Instytucie Medycyny Pracy w Ł.

Przychodnia Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy w Ł., w dwukrotnie powtórzonych badaniach audiologicznych, potwierdziła u niego obustronny ubytek słuchu o lokalizacji ślimakowej. Jednak informacje o narażeniu zawodowym na hałas u M. M. uznano za niewystarczające, aby potwierdzić zawodową ekspozycję w warunkach przekroczenia obowiązujących norm higienicznych. Ponadto uznano, że ujawnienie ubytku słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczonym jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1,2 i 3 kHz w okresie dłuższym niż 2 lata od ustania narażenia na hałas, upoważnia do przyjęcia pozazawodowej etiologii choroby. W związku z tym Instytut Medycyny Pracy w Ł. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] z dnia [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej.

Na podstawie karty narażenia zawodowego z dnia 22 kwietnia 2004 r., ustalono, że M. M. w latach 1991 – 1999 był zatrudniony na stanowisku kierowcy – dezynfektora w Państwowej Inspekcji Weterynaryjnej i obsługiwał motopompę podczas dezynfekcji epizootycznych zwierząt, pomieszczeń inwentarskich i środków transportu zwierząt. Stwierdzono jednak, że brak jest danych o narażeniu na hałas na tym stanowisku. Organ I instancji w toku postępowania dowodowego uzupełnił dane dotyczące narażenia skarżącego na hałas – inscenizując i przeprowadzając pomiary natężenia hałasu na stanowisku kierowcy – dezynfektora przy obsłudze motopompy, przy której skarżący pracował. Ponadto skarżący przedstawił dodatkowe dowody w sprawie jego choroby, w postaci wyników badań audiologicznych, przeprowadzonych w Instytucie Medycyny Pracy w Ł. z dnia 9 marca 2000 r. w których stwierdzono u pacjenta obustronny symetryczny odbiorczy wysokoczęstotliwościowy ubytek słuchu.

W związku z pojawieniem się nowych dowodów w sprawie, organ I instancji zwrócił się ponownie do Instytutu Medycyny Pracy w Ł. o ustosunkowanie się do w. w. aspektów. Instytut po ponownej analizie dokumentacji i załączonych badań audiologicznych podtrzymał treść orzeczenia nr KP-184/2005 z dnia 20 maja 2005 r.

Od powyższej decyzji M. M. wniósł odwołanie, w którym nie zgadzając się z treścią zaskarżonej decyzji, wniósł o wnikliwe i wszechstronne wyjaśnienie sprawy. Wskazał, iż w latach 2000-2005 z powodu niedbalstwa pracowników Inspektoratu Sanitarnego w Ł. zostały wydane trzy różne orzeczenia lekarskie (opinie) dotyczące stanu upośledzenia narządu słuchu, jednakże tylko jedna z tych opinii z dnia 9 marca 2000 roku jest zdaniem strony najbardziej wiarygodna, gdyż została sporządzona bezpośrednio po zakończeniu zatrudnienia i kwalifikowała stwierdzony stopień upośledzenia jako chorobę zawodową zgodnie z treścią rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 roku w sprawie chorób zawodowych.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. utrzymał zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że podstawą prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia był § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz. 1115), który stanowi, iż przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznawaniu i stwierdzeniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba zawodowa została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy zwanej "narażeniem zawodowym". Dla stwierdzenia choroby zawodowej przez właściwego inspektora sanitarnego konieczne jest orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej wydane przez upoważnioną zgodnie z § 5 cytowanego rozporządzenia jednostkę organizacyjną służby zdrowia. Analiza przebiegu zatrudnienia i narażenia zawodowego wykazała, że skarżący w latach 1972-1999 był zatrudniony kolejno na stanowisku kierowcy (1972-1973), operatora koparki (1973-1991) i kierowcy dezynfekatora (1991-1999) w Państwowym Inspektoracie Weterynarii w Ł., a od 1999 roku przybywa na rencie z powodu ogólnego złego stanu zdrowia. W celu rozpoznania choroby zawodowej po upływie ponad czterech lat od ustania narażenia zawodowego skarżący został skierowany przez lekarza pediatrę na specjalistyczne badania, a w dniu 22 grudnia 2003 roku osobiście dokonał zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej – obustronnego ubytku słuchu powstałego podczas zatrudnienia na stanowisku kierowcy dezynfekatora obsługującego motopompę w czasie od 4 do 6 godzin na dobę przez 5 dni w tygodniu. Jako dowód załączył wyniki badań audiologicznych, które zostały przeprowadzone w dniu 6 marca 2000 roku w Samodzielnej Pracowni Otolaryngologii i Audiologii Zawodowej Instytutu Medycyny Pracy w Ł.

W toku przedmiotowego postępowania skarżący został poddany dwukrotnie badaniom specjalistycznym i dwukrotnie uzyskał orzeczenie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią ubytku słuchu spowodowanego hałasem.

Organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji zaskarżoną decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydał w oparciu o zebrany i rozpatrzony materiał dowodowy, dokumentację z przebiegu pracy zawodowej, gdzie uwzględnione zostało narażenie zawodowe. Organ odwoławczy uzupełnił ponadto materiał dowodowy w sprawie o dwie odpowiedzi Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy w Ł., tj. o pismo z dnia 16 lutego 2006 r. informujące, że w posiadanej dokumentacji nie znaleziono skierowania z 2000 r. na badania audiologiczne i pismo z dnia 5 kwietnia 2006 r. informujące, że jest możliwa progresja ubytku słuchu typu ślimakowego między badaniem w poradni WOMP w Ł. ( orzeczenie z dnia 20.09.2004r.), a badaniem w przychodni IMP w Ł. (orzeczenie z dnia 20.05.2005r.) i wyjaśnił, że najczęściej powodować ją mogą zaburzenia ukrwienia ucha wewnętrznego, np. w przebiegu zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa, bądź innych chorób ogólnoustrojowych. Organ orzekający podniósł, że badany od 1999 r. pobiera świadczenie rentowe z ogólnego stanu zdrowia. Ponadto w związku z pismem pełnomocnika skarżącego z dnia 17 maja 2006 r., w którym podniósł on, iż M. M. spełniał już w 2000 r. kryteria orzecznicze dla stwierdzenia zawodowego uszkodzenia słuchu organ odwoławczy uzupełnił dodatkowo materiał dowodowy w sprawie o odpowiedź przychodni IMP w Ł. z dnia 28 czerwca 2006 r., w której umieszczono informację, że wielkość ubytku słuchu (1,2 i 4 kHz) obliczona po odjęciu poprawek dla wieku – zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. i "Wytycznymi Metodologicznymi" – w audiogramie z 6 marca 2000 r. wynosi około 27 dB dla ucha prawego i 32 dB dla ucha lewego.

Organ odwoławczy uznał, że w świetle zebranego materiału dowodowego w postępowaniu przed organem I instancji, uzupełnionego o powyższe wyjaśnienia, odwołanie skarżącego jest nieuzasadnione i nie znajduje podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy wziął pod uwagę w szczególności wyjaśnienia zawarte w piśmie IMP w Ł. z dnia 5 kwietnia 2006 r. i 28 czerwca 2006r. Badania audiologiczne wykonane w dniu 6 marca 2000 r., tj. niespełna rok po ustaniu narażenia zawodowego na hałas, wykazały ubytek słuchu u skarżącego mniejszy niż 30 dB wynoszący około 27 dB dla ucha prawego i 32 dB dla ucha lewego (po odjęciu należnych poprawek dla wieku), czyli ubytek ten nie spełniał kryteriów orzeczniczych, jakie obowiązywały pod rządami rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. Dalsza progresja ubytków słuchu skarżącego, wykazana w późniejszych orzeczeniach lekarskich z 2004 i 2005 r., mimo braku narażenia zawodowego na hałas wskazuje w ocenie organu odwoławczego na pozazawodową przyczynę tych zmian.

Organ odwoławczy podkreślił również, że wyniki badań audiologicznych z dnia 6 marca 2000 r., wykonane zostały w IMP w Ł. w związku z podejrzeniem u skarżącego brucelozy, ponieważ schorzenie to powoduje m. in. uszkodzenie nerwu słuchowego. Jednakże ostatecznie u skarżącego po kompleksowych badaniach diagnostycznych zostało rozpoznane m. in. przebyte zapalenie węzłów chłonnych na tle toksoplazmozy, a w dniu 14 marca 2003 r. konsultant regionalny w dziedzinie chorób zakaźnych prof. Jan Kuydowicz dokonał korekty swojej opinii i zasugerował, że przebyta u skarżącego toksoplazmoza powinna być uznana za chorobę zawodową i w tym kierunku wszczęto postępowanie w sprawie choroby zawodowej zakończone prawomocną decyzją Państwowego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dna [...], stwierdzającą u skarżącego chorobę zawodową w postaci toksoplazmozy. Wyniki badań audiologicznych nie zrodziły u lekarzy badających M. M. w IMP w Ł. podejrzenia choroby zawodowej narządu słuchu, tym bardziej, że nie dysponowali oni wiedzą na temat czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy badanego. Organ odwoławczy podkreślił, że podejrzenie o chorobę zawodową jest ściśle powiązane z warunkami szkodliwymi, występującymi w środowisku pracy i lekarz zgłaszający podejrzenie o chorobę zawodową wskazuje również czynniki szkodliwe, które mogły spowodować zgłoszoną chorobę. Zatem zarzut, iż lekarz badający słuch M. M. w IMP w Ł. obowiązany był dokonać zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej narządu słuchu, jest w ocenie organu odwoławczego nieuzasadniony.

Organ odwoławczy podkreślił również, że obowiązujące przepisy wymagają aby zgłoszenie choroby zawodowej i jej rozpoznanie nastąpiło w okresie zatrudnienia pracownika nie później jednak niż w okresie, który w przypadku obustronnego trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego spowodowanego hałasem wynosi 2 lata. Zatem i ten wymóg określony w § 2 powołanego rozporządzenia nie został spełniony. Organ orzekający wyjaśnił, że nie wszystkie zmiany chorobowe narządu słuchu, nawet mające związek z wykonywaną pracą są uznawane za chorobę zawodową, lecz jedynie te, które spełniają kryteria wymienione w obowiązującym wykazie chorób zawodowych. Organ zaznaczył ponadto, że inspektor sanitarny nie ma uprawnień do stwierdzenia choroby zawodowej, jeżeli właściwa jednostka orzecznicza nie dokonała rozpoznania klinicznego choroby zawodowej i wypowiada się w danej sprawie negatywnie, co w omawianym przypadku miało miejsce dwukrotnie.

Na powyższą decyzję M. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł., zarzucając jej naruszenie przepisów art. 8, 9 i 11 k. p. a. a ponadto podnosząc, że w piśmie z dnia 13 marca 2006 r. PWIS stwierdza wprost, że "stwierdzony ubytek słuchu spełnił obowiązujące wówczas tj. w 2000 r. kryteria orzecznicze", a organ orzekający nigdy się do tego stwierdzenia nie odniósł. Skarżący zarzucił Państwowemu Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu w Ł. bezczynność, tj. brak zgłoszenia, o jakim mowa w art. 3 p. 4 obowiązującego w 2000 r. rozporządzenia.

W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. wniósł o jej oddalenie. Organ odwoławczy stwierdził, że cytat użyty w skardze przez stronę skarżącą został wyrwany z kontekstu zdania, ściśle powiązanego z treścią całego pisma. Ponadto powołał się na interpretację badania audiologicznego M. M. wykonanego w dniu 6 marca 2000 r., oraz na przepis § 3 rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983 r. W pozostałej części skargi powołał argumenty oraz stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie, która odbyła się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi w dniu 25 października 2007 r. pełnomocnik skarżącego poparł skargę i przedstawił pismo z dnia 30 marca 2000 r. z wnioskiem o załączenie do akt sprawy podnosząc, że postępowanie w sprawie choroby zawodowej – niedosłuchu, zostało wszczęte w 2000 r. Z uwagi na to, że skarżący przedstawił nowy, istotny w sprawie dowód, Sąd postanowił odroczyć rozprawę. Na kolejnej rozprawie, która odbyła się przed Sądem w dniu 17 stycznia 2008 r., Sąd wydał postanowienie o zawieszeniu postępowania na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), gdyż w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 125/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, postanowieniem z dnia 6 lutego 2007 r., wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, "czy przepisy art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tj. Dz. U. z 1998 r. nr 21 poz. 94 ze zm.) oraz wykonawczego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115) są zgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP". W ocenie Sądu, rozstrzygnięcie niniejszej sprawy zależy niewątpliwie od wyniku postępowania toczącego się przed Trybunałem Konstytucyjnym.

W dniu 22 października 2008 r., z uwagi na fakt, że w sprawie P 23/07, która toczyła się przed Trybunałem Konstytucyjnym w dniu 19 czerwca 2008 r. zapadł wyrok, a więc ustała przyczyna uzasadniająca zawieszenie postępowania, Sąd podjął zawieszone postępowanie w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych powodów niż w niej podniesione.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie lub inny akt z zakresu administracji publicznej wyłącznie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu.

Ponadto, co należy podkreślić, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji należy uwzględnić wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 roku, sygn. akt. P 23/07 (Dz.U. Nr 116 poz.740). W wyroku tym Trybunał orzekł, iż zarówno art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy (w zakresie, w jakim nie określa wytycznych dotyczących treści rozporządzenia) jak i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132 poz.1115) są niezgodne z art. 92 ust.1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Równocześnie Trybunał orzekł, iż przepisy te tracą moc obowiązującą z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Wyrok Trybunału został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 2 lipca 2008 roku.

W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny uznał, iż art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy ani jego pozostałe przepisy nie zawierają jakichkolwiek wytycznych dotyczących treści aktu wykonawczego. Takich wytycznych nie można zrekonstruować również z treści innej ustawy, w tym zwłaszcza z obowiązującego w dacie wydania rozporządzenia Rady Ministrów, art. 7 ustawy z 12 czerwca 1975 roku o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. nr 30 z 1983r., poz.144 ze zm.) stanowiącego, że "za choroby zawodowe uprawniające do świadczeń przewidzianych w ustawie uważa się choroby określone przepisami wydanymi na podstawie art. 231 pkt 2 Kodeksu pracy" (obecnie art. 237 § 1 pkt 2 K.p.). Konsekwencją sformułowania takiego wniosku jest uznanie przez Trybunał niezgodności art. 237 § 1 pkt 2 i 3 K.p. z art.92 ust.1 Konstytucji, przez to, że zawarte w nim upoważnienie do wydania rozporządzenia nie określa wytycznych dotyczących treści tego aktu. Powoduje to skutki także w stosunku do ściśle powiązanego z nim rozporządzenia Rady Ministrów, które – jako oparte na niekonstytucyjnej delegacji ustawowej – jest również niezgodne z Konstytucją.

Zgodnie z treścią art. 190 ust.1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

W myśl zaś art. 190 ust. 3 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny – dwunastu miesięcy.

Wyrok Trybunału, jaki zapadł w sprawie o sygn. akt P 23/07 został ogłoszony w dniu 2 lipca 2008 roku i z tym dniem wszedł w życie. Od dnia 2 lipca 2008 roku rozpoczął zatem bieg dwunastomiesięczny termin po upływie którego tracą moc art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 30 lipca 2002 roku. Utrata mocy obowiązującej wymienionych przepisów nastąpi więc najpóźniej 3 lipca 2009 roku.

Trybunał Konstytucyjny uzasadniając odroczenie utraty mocy obowiązującej niezgodnych z Konstytucją RP przepisów wskazał, iż "zakwestionowane w niniejszej sprawie przepisy są niezbędnym elementem porządku prawnego i służą realizacji istotnych uprawnień pracowniczych. Aby pozostawić ustawodawcy czas na przygotowanie koniecznych zmian legislacyjnych, a jednocześnie zapobiec powstaniu luki w prawie, uniemożliwiającej wydawanie decyzji w sprawach stwierdzenia chorób zawodowych, Trybunał postanowił odroczyć utratę mocy obowiązującej zaskarżonych przepisów. Wyznaczony przez Trybunał termin odroczenia powinien być wystarczający dla wprowadzenia w życie regulacji zgodnej z Konstytucją".

W rozpoznawanej sprawie decyzje organów administracji zostały wydane na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 30 lipca 2002 roku, które wyrokiem Trybunału zostało uznane za niekonstytucyjne.

Należy zaznaczyć, iż w sytuacji gdy decyzja została wydana na podstawie aktu normatywnego, który został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą strona może żądać wznowienia postępowania administracyjnego (art.145a § 1 kpa). Termin do złożenia skargi o wznowienie postępowania wynosi 1 miesiąc od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału (art.145a § 2 kpa). W sytuacji kiedy Trybunał orzekł inną niż dzień ogłoszenia orzeczenia, datę utraty mocy obowiązującej przepisu, to termin miesięczny, o którym mowa w art.145a § 2 kpa, biegnie od dnia utraty mocy kontrolowanego przepisu. W przypadku orzeczenia Trybunału z 19 czerwca 2008 roku oznacza to, iż termin miesięczny do złożenia skargi o wznowienie postępowania administracyjnego rozpocząłby bieg 3 lipca 2009 roku.

Zasadniczą kwestią w niniejszej sprawie jest to, czy w sytuacji gdy Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjność rozporządzenia, odraczając jednocześnie termin utraty mocy obowiązującej aktu, to sądy mogą odmówić stosowania niekonstytucyjnego aktu, czy też winny go dalej stosować. W orzecznictwie sądowym wyrażany jest pogląd, iż w razie stwierdzenia przez Trybunał niezgodności przepisu rozporządzenia z Konstytucją RP, sąd może odmówić zastosowania tego przepisu również w okresie odroczenia utraty mocy obowiązującej tego przepisu. Sądy mogą wówczas same zadecydować jakie przepisy należy zastosować kierując się dążeniem do zagwarantowania maksymalnego przestrzegania Konstytucji RP. W takich przypadkach należy brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, powody dla których Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 lutego 2006 roku w sprawie o sygn. akt II OSK 1403/05 (Wokanda nr 5 z 2006r. poz.35) oraz Sąd Najwyższy w wyroku z 7 grudnia 2007 roku, sygn. akt III CZP 125/07 (Lex nr 322105).

Również w piśmiennictwie przyjmuje się pogląd, iż w przypadku określenia przez Trybunał Konstytucyjny innego terminu utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu sądy mają możliwość, w okresie "odroczenia", odmowy stosowania przepisu niekonstytucyjnego. Pogląd taki wyraził Janusz Trzciński w glosie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2007 roku, sygn. akt P 10/07 (Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego nr 1 z 2008r.) oraz Janusz Trzciński i Roman Hauser w "Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego" (Wydawnictwo LexisNexis Warszawa 2008r. str. 70 i 85). Sąd w obecnym składzie podzielił poglądy wyrażone w wymienionych orzeczeniach oraz w wymienionych publikacjach.

Zgodnie z treścią art. 178 ust.1 Konstytucji RP, sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. W myśl zaś art. 4 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sędziowie sądów administracyjnych w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Z wymienionych przepisów wynika, iż w konkretnej sprawie sąd nie jest związany aktem wykonawczym. W każdej sprawie sąd bada, czy akt wykonawczy jest zgodny z Konstytucją i ustawą. W przypadku stwierdzenia niezgodności takiego aktu z Konstytucją lub ustawą sąd może odmówić jego zastosowania mimo jego obowiązywania. Należy bowiem odróżnić kwestię obowiązywania aktu prawnego od odmowy jego stosowania przez sąd. Kwestia zgodności przepisów rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 roku z Konstytucją została już rozstrzygnięta wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt P 23/07. Skoro kwestia niekonstytucyjności wymienionego rozporządzenia została już przesądzona orzeczeniem Trybunału to sąd nie musi uzasadniać przyczyn niekonstytucyjności tego aktu prawnego.

W niniejszej sprawie sąd odmówił zastosowania niezgodnego z Konstytucją RP rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 roku. Sąd wziął przy tym pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych tymi przepisami, powody dla których Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów oraz okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy stosowania niekonstytucyjnych przepisów. Mając na uwadze wszystkie wymienione okoliczności sąd uznał, iż w niniejszej sprawie należy uwzględnić orzeczenie Trybunału i odmówić stosowania niekonstytucyjnych przepisów rozporządzenia z 30 lipca 2002 roku mimo odroczenia terminu utraty ich mocy obowiązującej. W sytuacji bowiem gdy skarżący cierpi na schorzenie, które nie zostało uznane za chorobę zawodową na podstawie niekonstytucyjnych przepisów rozporządzenia należy odmówić zastosowania tych przepisów, zaś sprawa dotycząca stwierdzenia, czy skarżący cierpi bądź nie cierpi na chorobę zawodową powinna zostać rozpoznana na podstawie przepisów, które zostaną uchwalone w zgodzie z Konstytucją RP. Rozpoznanie niniejszej sprawy na podstawie niekonstytucyjnych przepisów i odsyłanie na drogę ewentualnego wznowienia postępowania byłoby sprzeczne z regułami demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.

Pogląd, iż sprawy dotyczące stwierdzenia bądź odmowy stwierdzenia choroby zawodowej nie powinny być rozpoznawane na podstawie niekonstytucyjnych przepisów rozporządzenia z 30 lipca 2002 roku, mimo odroczenia terminu utraty mocy obowiązującej tego aktu prawnego, wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 listopada 2008 roku, sygn. akt II OSK 1435/08 (nie publikowany).

Reasumując sąd odmówił zastosowania w niniejszej sprawie niekonstytucyjnych przepisów rozporządzenia z 30 lipca 2002 roku. W związku z czym sąd nie dokonał merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji. Decyzja ta, jak również poprzedzająca ją decyzja organu administracji I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Organy administracji prowadząc natomiast ponownie postępowanie administracyjne powinny rozpatrzyć sprawę strony skarżącej niezwłocznie po uchwaleniu przepisów regulujących kwestię chorób zawodowych w zgodzie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi., sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia 24 listopada 2005 roku.

A. B.


ZDANIE ODRĘBNE

Sędziego NSA Janusza Furmanka od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 11 lutego 2009 r. o sygn. akt III SA/Łd 582/08.

Na podstawie art. 137 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) zgłaszam zdanie odrębne od wyroku z dnia 11 lutego 2009 r. w sprawie o sygnaturze akt III SA/Łd 582/08 w odniesieniu do zawartej w jego uzasadnieniu kwestii zastosowania przez Sąd niekonstytucyjnego przepisu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115), dla którego na mocy art. 190 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Trybunał Konstytucyjny odroczył termin utraty mocy obowiązującej.

UZASADNIENIE

Nie podzielam stanowiska zaprezentowanego w uzasadnieniu powyższego wyroku, zgodnie z którym Sąd odmówił zastosowania w niniejszej sprawie niezgodnego z Konstytucją rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115).

Zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca zostały wydane w oparciu

o w. w. rozporządzenie. Jego niezgodność z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej orzekł Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r. w sprawie P 23/07 (Dz. U. nr 116 poz. 740).

Równocześnie Trybunał orzekł, że przepis ten traci moc obowiązującą z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.

Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej powyższego przepisu na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji, zgodnie z którym orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego.

Wyrok Trybunału został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dniem 2 lipca 2008 r. Utrata mocy obowiązującej wymienionego przepisu nastąpi więc najpóźniej 3 lipca 2009 r.

Uzasadniając odroczenie utraty mocy obowiązującej niezgodnych z Konstytucją przepisów Trybunał wskazał, że "zakwestionowane w niniejszej sprawie przepisy są niezbędnym elementem porządku prawnego, służą realizacji istotnych uprawnień pracowniczych. Aby pozostawić ustawodawcy czas na przygotowanie koniecznych zmian legislacyjnych, a jednocześnie zapobiec powstaniu luki w prawie, uniemożliwiającej wydawane decyzji w sprawach stwierdzenia chorób zawodowych Trybunał postanowił odroczyć utratę mocy obowiązującej zaskarżonych przepisów. Wyznaczony przez Trybunał termin odroczenia powinien być wystarczający dla wprowadzenia w życie regulacji zgodnej z Konstytucją".

Podzielam stanowisko, zgodnie z którym przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją powinien być stosowany przez sądy do czasu utraty przezeń mocy obowiązującej.

Należy stwierdzić, iż sądy faktycznie mają możliwość w okresie odroczenia terminu utraty mocy obowiązującej danego aktu odmowy stosowania przepisu niekonstytucyjnego. Skoro jednak wykształcił się pogląd, że decydując o dalszym stosowaniu bądź niestosowaniu niekonstytucyjnego przepisu w omawianej sytuacji, sądy winny kierować się dążeniem do maksymalnego przestrzegania zasad Konstytucji, należałoby wziąć pod uwagę fakt, iż omawiany przepis Konstytucji, który wyraźnie formułuje możliwość określenia przez Trybunał Konstytucyjny innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, oznacza w istocie obowiązek stosowania tego aktu do czasu upływu terminu, który ustalił Trybunał w wyroku.

Odroczenie utraty mocy obowiązującej przepisu przez Trybunał Konstytucyjny wyraża jednocześnie jego stanowisko o prospektywnym działaniu takiego orzeczenia. Przeciwny pogląd podważa sens odroczenia. Oznacza to, że do czasu upływu okresu utraty mocy obowiązującej przepisu, sądy i inne organy państwowe winny stosować ten przepis. W konsekwencji wyeliminowana jest także możliwość wznowienia postępowania w takich przypadkach. Oznacza to także, że w toku postępowania sądy winny uwzględniać wadliwe normy prawne do oceny zdarzeń, które wystąpiły przed utratą przez tę normę mocy obowiązującej (patrz stanowisko Sądu Najwyższego, wyrażone w wyroku z dnia 20 kwietnia 2006 r. sygn. akt IV CSK 38/06, opublikowanym w Systemie Informacji Prawnej LEX nr 398455).

Biorąc pod uwagę zakres regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych a także powody, dla których Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu – zastosowania przez Sąd przepisu niekonstytucyjnego rozporządzenia, jakie miało miejsce w omawianej sytuacji nie można potraktować jako dążenie do maksymalnego przestrzegania powyższych zasad.

Problem w niniejszej sprawie stanowi kwestia uznania bądź nie uznania schorzenia, na które cierpi skarżący za chorobę zawodową na podstawie przepisów powołanego wyżej rozporządzenia. Biorąc pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem i fakt, ze w dalszym ciągu przepis ten de facto istnieje w obrocie prawnym, należało rozważyć tą kwestię na jego podstawie. Dopiero bowiem z nadejściem terminu wskazanego w sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego możliwe będzie wzruszenie rozstrzygnięcia wydanego w oparciu o powyższą regulację.

Niekonstytucyjny przepis po ogłoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego formalnie obowiązuje. Przepis jest niekonstytucyjny, mimo to jednak powinien być stosowany, a negatywne skutki jego stosowania zostaną naprawione po czasie, gdy przestanie obowiązywać w trybie art. 190 ust. 4 Konstytucji, zgodnie z którym orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

Artykuł 190 ust. 4 Konstytucji dotyczy każdego prawomocnego orzeczenia sądowego, wydanego na podstawie prawa uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą. Bez znaczenia, z punktu widzenia regulacji ww. przepisu Konstytucji, pozostaje, czy Trybunał kwestionuje przepisy prawa procesowego czy prawa materialnego. Treść przepisów o wznowieniu postępowania, w tym treść art. 272 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), trzeba wykładać na tle regulacji konstytucyjnej. Przepis ten nie może być traktowany jako regulacja oddzielna, nie mająca związku z art. 190 ust. 4 Konstytucji (wyrok NSA z dnia 12 października 2006 r. sygn. akt II OSK 884/06, opublikowany w Systemie Informacji Prawnej LEX nr 290133).