Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 834/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-07-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 212
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 156  par. 1  pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie: WSA Dariusz Pirogowicz WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Żurawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2011 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności zaświadczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącego R. B. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołania R. B., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] października 2010 r., nr [...] stwierdzającą nieważność zaświadczenia Starosty Powiatu W. z dnia [...] lutego 2001 r., nr [...] potwierdzającego R. B. uprawnienie do [...] ekwiwalentu z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie sprawy.

Starosta W. zaświadczeniem z dnia [...] lutego 2001 r., nr [...] potwierdził R. B. prawo do [...]części ekwiwalentu z tytułu pozostawienia mienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Podstawą wskazanego zaświadczenia stał się wyrok Sądu Rejonowego [...] , Wydziału II Cywilnego z dnia [...] marca 1992 r., wydany w sprawie o ustalenie opisu mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (sygn. akt [...]). W zaświadczeniu zostało stwierdzone, że A. i Z. małżonkowie B. byli właścicielami następujących nieruchomości położonych na terenach nie wchodzących w skład obecnej RP: kamienicy w W. przy ul. [...], [..],, willi pensjonatu "[...]" w D. przy ul. [...], majątku ziemskiego "[...]" w woj. [...],, powiat S., gmina S., majątku ziemskiego "[...]" w woj. [...], powiat [....], koło [...], majątku ziemskiego "[...]" w woj. [...], powiat [...], powołowy majątku ziemskiego "[..]", woj. W., powiat [...], gmina [...], oraz fermy lisów rudych i srebrnych położonej koło T., woj. [...] oraz przyznał wnioskodawcy R. B. prawo do [...] części ekwiwalentu za pozostawione mienie.

Decyzją z dnia [...] listopada 2001 r., nr [...] Starosta W. ostatecznie odmówił potwierdzenia praw do pozostałych [...] części ekwiwalentu. Decyzja ta została utrzymana decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2002 r., nr [...], a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14 listopada 2002 r., sygn. akt I SA 464/02 uchylił decyzje obu instancji.

Na skutek zmiany stanu prawnego i wejścia w życie ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP Wojewoda [...] stał się organem rozpatrującym sprawy potwierdzenia uprawnień do rekompensaty w pierwszej instancji.

Powołując się na treść art. 20 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, Wojewoda [...] dokonując weryfikacji zgromadzonego materiału dowodowego, uznał potrzebę podjęcia działań w trybie nadzoru stosownie do treści art. 20 wspomnianej ustawy i wszczął postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ww. zaświadczenia.

Wojewoda podkreślając specyfikę instytucji stwierdzenia nieważności jako nadzwyczajnego środka wzruszenia rozstrzygnięć administracyjnych stwierdził, że w przedmiotowej sprawie doszło do rażącego naruszenia art. 7 kpa, naruszenie wskazanego wyżej przepisu doprowadziło do rażącego naruszenia normy prawnej zawartej w § 8 w związku z § 4 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 1998 r. w sprawie zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych za granicą na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości lub opłat za użytkowanie wieczyste oraz sposobu ustalenia wartości tych nieruchomości bowiem części składowe nieruchomości pozostawionych zostały wycenione niezgodnie z przepisami tego rozporządzenia.

W szczególności Wojewoda [...] zauważył, że wartość kamienicy położonej w W. przy ul. [...] została wyceniona pomimo braku jakichkolwiek dowodów na powierzchnię i kubaturę budynku – bowiem informacji takich nie posiadał ani R. B., ani świadkowie zeznający w postępowaniu prowadzonym w niniejszej sprawie. Organ zaznaczył również, że w pozwie z dnia [...] lutego 1991 r. strona przyznała, że kamienica ta została częściowo spalona w czasie wojny. Zdaniem organu, kolejnym błędem w wycenie wskazanej nieruchomości jest sporządzenie wyceny według stanu na 1939 r. podczas, gdy opuszczenie byłego terytorium Polski przez ostatniego z właścicieli nieruchomości pozostawionych przez Z. B. nastąpiło w 1946 r., a więc w okresie powojennym co czyni oczywistym stwierdzenie, że przedmiotowa nieruchomość jako częściowo spalona w wyniku działań wojennych była już uszkodzona w momencie pozostawienia, a także powoduje konieczność sporządzenia wyceny według stanu z dnia pozostawienia.

Jeżeli chodzi o majątek "[...] " jego wartość została wyceniona z uwzględnieniem części składowych w postaci zabudowań oraz zadrzewień pomimo braku jakichkolwiek dowodów na powierzchnię i kubaturę budynków oraz wiek drzewostanu – informacji takich nie posiadał ani R. B., ani świadkowie zeznający w postępowaniu prowadzonym w przedmiocie ustalenia, że A. i Z. B. pozostawili nieruchomość poza obecnymi granicami RP, stan nieruchomości wyceniono na 1939 r., choć jak wskazano wcześniej stan ten winien być wyceniony na chwilę "pozostawienia nieruchomości" poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Majątek "[...]" – jego wartość została wyceniona z uwzględnieniem części składowych w postaci zabudowań pomimo braku jakichkolwiek dowodów na powierzchnię i kubaturę budynków oraz wiek drzewostanu – informacji takich nie posiadał ani R. B., ani świadkowie zeznający w postępowaniu prowadzonym w przedmiocie ustalenia, że A. i Z. B. pozostawili nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, stan nieruchomości wyceniono na 1939 r., choć jak wskazano powyżej stan ten winien być wyceniany na chwilę "pozostawienia nieruchomości" poza obecnymi granicami RP.

Majątek "[...]" – jego wartość została wyceniona z uwzględnieniem części składowych w postaci zabudowań pomimo braku jakichkolwiek dowodów na powierzchnię i kubaturę budynków – informacji takich nie posiadał ani R. B., ani świadkowie zeznający w postępowaniu prowadzonym w przedmiocie ustalenia, że A. i Z. B. pozostawili nieruchomość poza obecnymi granicami RP. Stan nieruchomości wyceniono na 1939 r. choć powinien on być wyceniany na chwilę "pozostawienia nieruchomości" poza obecnymi granicami RP.

Wojewoda [...] i wskazał, że według podobnych zasad wyceniono willę mieszczącą pensjonat "[...]", majątek "[...]" oraz fermę [...] położoną koło T. Wartość tych zabudowań wyceniono pomimo braków jakichkolwiek dowodów na powierzchnie i kubaturę budynków, w szczególności, gdy informacji takich nie posiadał ani R. B., ani świadkowie zeznający w postępowaniu prowadzonym w przedmiocie ustalenia, że A. i Z. B. pozostawili nieruchomość poza obecnymi granicami RP, zaś stan tych nieruchomości wyceniono na 1939 r. choć jak wskazano powyżej stan ten winien być wyceniany na chwilę "pozostawienia nieruchomości" poza obecnymi granicami RP.

Jeżeli chodzi o kamienice położone w W. przy ul. [...] i przy ul. [...], z aktu obywatelskiego nr [...] sporządzonego w dniu [...] lipca 1946 r., podpisanego przez Z. B. wynika, że nieruchomość przy ul. [...] została znacjonalizowana w 1940 r. zaś nieruchomość przy ul. [...] została znacjonalizowana w 1940 r. (akt obywatelski nr [...] z dnia [..] lipca 1976 r.). Oznacza to, że w chwili pozostawienia powyższe nieruchomości nie były własnością A. i Z. małżonków B., organ, który wydał zaświadczenie nie doniósł się do tego faktu pomijając okoliczność mającą istotne znaczenie dla sprawy.

Wojewoda [...] zauważył, że wydany został dekret Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 listopada 1939 r., o nieważności aktów prawnych władz okupacyjnych jednakże organ zauważył, ze jego obowiązywanie na terenach kresów wschodnich zostało wyłączone. Umową z dnia 16 sierpnia 1945 r. zawartą pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a ZSSR o polsko - radzieckiej granicy państwowej (Dz. U. z 1947 r. Nr 35, poz. 167), od dnia 5 lutego 1946 r. wytyczono szczegółowo przebieg wschodniej granicy. Oświadczenie o zrzeczeniu się "Kresów wschodnich" wyrażone zostało znacznie wcześniej. W dniu 27 lipca 1944 r. zostało zawarte pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich porozumienie o polsko – radzieckiej granicy państwowej, wskazujące, że granicą tą jest "linia Curzona". Skoro Rzeczpospolita Polska oświadczyła, że wyraża zgodę na cesję części swego terytorium na rzecz ZSRR nie sposób przyjąć by terytorium to po dacie wejścia w życie tego oświadczenia nadal można było uznawać w świetle prawa za terytorium okupowane, zaś władze sprawujące nań realną władze – za władzę okupacyjne.

Organ zaznaczył, że kwestia legalności władzy składającej to oświadczenie jakkolwiek wątpliwa nie ma w sprawie "roszczeń zabużańskich" istotnego znaczenia. Wynika to z faktu, że ta sama władza zawarła umowy o repatriacji zwane "układami republikańskimi", które legły u podstaw skonstruowania roszczeń "zabużańskich" w kolejnych aktach polskiego prawa wewnętrznego.

Wojewoda podkreślił, że skoro ustawodawca uznaje, że oświadczenie złożone przez PKWN w ramach "układów republikańskich" jest w dalszym ciągu podstawą zobowiązania państwa do uregulowania kwestii roszczeń za nieruchomości pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, to nielogiczne byłoby uznanie, że oświadczenie PKWN w sprawie granic państwowych – bez którego nie byłoby "układów republikańskich" nie wywołała żadnych skutków. Organ stwierdził, że najpóźniej od momentu złożenia oświadczenia PKWN o zrzeczeniu się kresów wschodnich dekret Prezydenta RP z dnia 30 listopada 1939 r. o nieważności aktów prawnych władz okupacyjnych utracił swoją moc obowiązującą na byłych terenach RP, albowiem wskazywał, że jego zakresem przedmiotowym objęte są zarządzenia władz "okupujących terytorium Państwa Polskiego". Oznacz to, że w chwili pozostawienia ww. nieruchomości B. nie byli właścicielami powyższych kamienic, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, że stosunek prawny z którego strona mogłaby wywodzić swoje uprawnienie do rekompensaty w tym zakresie nie istniał.

Organ podkreślił, że dotyczyć to może również pozostałych nieruchomości gruntowych położonych na L., albowiem na L. przeprowadzono nacjonalizację.

Dalej Wojewoda [...] wskazał, że stosownie do treści art. 84 kpa organ administracji może zwrócić się do biegłego o wydanie opinii, gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne. Z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że zakres obowiązków biegłego w postępowaniu zaczyna się tam, gdzie kończy się rutynowa działalność organu administracji to oczywistym jest, że biegły nie może dokonać ustaleń faktycznych na własną rękę, lecz powinien oprzeć się na materiale dowodowym zgromadzonym przez organ w toku postępowania.

Powołując się na treść § 8 w związku z § 4 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 1998 r. w sprawie zaliczania wartości nieruchomości pozostawionych za granicą na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości lub opłat za użytkowanie wieczyste oraz sposobu ustalania wartości tych nieruchomości rzeczoznawca majątkowy określa wartość rynkową pozostawionej nieruchomości na podstawie opisu nieruchomości sporządzonego przez osobę uprawnioną zgodnego z dowodami potwierdzającymi pozostawienie nieruchomości oraz potwierdzającymi rodzaj i powierzchnię tych nieruchomości.

Wojewoda [...] zaznaczył, że opis nieruchomości przedstawiony przez R. B. w toku sporządzania operatu szacunkowego odbiega od dowodów zgromadzonych, czy to w postępowaniu sądowym czy też w postępowaniu administracyjnymi, bowiem rzeczoznawca, który dokonał wyceny przyjął do wyceny powierzchnię wskazaną przez stronę nie wskazując jakimi przesłankami się przy tym kierował. Opis mienia sporządzony przez stronę stał się jedną z podstaw operatu określającego wartość pozostawionego mienia, ale określa on części składowe w sposób nie mający postawy na gruncie zebranego materiału dowodowego.

Organ pierwszej instancji skonkludował, że operaty szacunkowe określające wartość nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP zostały sporządzone z naruszeniem przepisów. Organ, który wydał zaświadczenie zignorował powyższe rozbieżności ustalając wysokość przysługującego stronie uprawnienia na podstawie wadliwych operatów, przez co naruszył w sposób rażący art. 7 kpa, gdyż nie odniósł się wcale do wątpliwości dotyczących staniu nieruchomości. Brak jest również w aktach sprawy materiałów, które wskazywałaby, że przedsięwziął w tym celu jakiekolwiek środki.

Mając na uwadze powyższe Wojewoda [...] stwierdził, że w postępowaniu zakończonym wydaniem zaświadczenia nr [...] biegły "wszedł" w rolę organu administracji dokonując oszacowania nieruchomości według stanu nie znajdującego odzwierciedlenia w materiale dowodowym i znacznie wykraczającego poza ustalenia we wskazanym wyroku Sądu Rejonowego dla [...], Wydziału II Cywilnego z dnia [...] marca 1992 r.

Reasumując organ pierwszej instancji stwierdził, że w ramach prowadzonego postępowania organ winien był skontrolować prawidłowość sporządzonego operatu przynajmniej w zakresie wynikającym z § 8 w związku z § 4 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 1998 r.

Wobec powyższego Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2010 r., nr [...] Wojewoda [...] stwierdził nieważność zaświadczenia Starosty [...] z dnia [...] lutego 2001 r., nr [...] potwierdzającego przysługiwanie R. B. prawa do ¼ części ekwiwalentu z tytułu pozostawienia mienia poza obecnymi granicami RP.

Od powyższej decyzji R. B. wniósł odwołanie do Ministra Skarbu Państwa.

Organ odwoławczy uznał je za niezasadne.

Wyjaśniając swoje stanowisko Minister Skarbu Państwa zauważył, że stwierdzenie nieważności decyzji o której mowa w art. 156 § 1 kpa jest instytucją szczególną umożliwiającą wycofanie z obrotu prawnego aktu dotkniętego najcięższymi wadami materialnoprawnymi. Zgodnie z orzecznictwem sądowym o rażącym naruszeniu prawa decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze skutki, które wywołuje decyzja.

Organ odwoławczy zaznaczył, że dopuszczalność prowadzenia postępowania w sprawie legalności zaświadczenia Starosty Powiatu W. z [...] lutego 2001 r., wynika z art. 20 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, który stanowi, że do postępowań zakończonych wydaniem decyzji lub zaświadczeń potwierdzających prawo do rekompensaty stosuje się m. in. przepisy art. 155 – 159 kpa, z tym, że do zaświadczeń przepisy te stosuje się odpowiednio.

Minister Skarbu Państwa powołał się na treść art. 212 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w brzmieniu pierwotnym (Dz. U. z 1997 r. nr 115, poz. 741 ze zm.), jak również na treść § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 1998 r., w sprawie sposobu zaliczania wartości nieruchomości pozostawionych za granicą na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości lub opłat za użytkowanie wieczyste oraz sposobu ustalania wartości tych nieruchomości i stwierdził, że Starosta Powiatu W. prowadząc postępowanie w sprawie potwierdzenia R. B. uprawienia do realizacji roszczeń wynikających z art. 212 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. w ogóle nie zbadał prawidłowości sporządzenia przez rzeczoznawcę majątkowego J. S. operatu szacunkowego z [...] stycznia 2001 r., choć jak wynika z jego treści przedmiotem wyceny były również składniki mienia, co do których brak jest dowodów potwierdzających ich powierzchnię.

Organ odwoławczy wskazał na treść § 4 ust. 2a przedmiotowego rozporządzenia, który stanowi, że jeżeli wartość pozostawionych nieruchomości przewyższa 100.000 zł do wniosku należy dołączyć operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego w którym określono wartość pozostawionych nieruchomości zgodnie z przepisami § 8 -11. Z kolei z § 8 rozporządzenia wynika, że rzeczoznawca majątkowy określa wartość pozostawionej nieruchomości na podstawie jej opisu. W ust. 2 § 8 stwierdzono, że osoba uprawiona sporządza opis pozostawionej nieruchomości przedstawiając jej stan z dnia pozostawienia zgodny z dowodami o których mowa w § 4 ust. 2 pkt 1 czyli dowodami potwierdzającymi pozostawienie nieruchomości oraz rodzaj i powierzchnię tych nieruchomości.

Organ podkreślił, że nie ulega wątpliwości, że operat szacunkowy z [...] stycznia 2001 r. w zakresie w jakim jako podstawę wyceny przyjął składniki mienia, co do których nie udowodniono ich powierzchni został sporządzony nieprawidłowo i narusza § 8 w związku z § 4 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów.

Minister zgodził się z Wojewodą [...], że wartość kamienicy położonej w W. przy ul. [...] została wyceniona pomimo braku jakichkolwiek dowodów na powierzchnię i kubaturę budynku, majątek: "[...]" została wyceniona pomimo braku jakichkolwiek dowodów na powierzchnię i kubaturę budynków oraz wiek drzewostanu, podobnie wartość majątku "[...]", wartość majątku "[....]" oraz wartość fermy lisów położonej koło T., która została wyceniona pomimo braku jakichkolwiek dowodów na powierzchnię i kubaturę budynków oraz bez uwzględnienia stanu techniczno – użytkowego nieruchomości.

Minister Skarbu Państwa nie podzielił natomiast ustaleń Wojewody [...], iż Starosta Powiatu W. potwierdzając R. B. prawo do ¼ części ekwiwalentu z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, nie wziął pod uwagę tego, że z aktu obywatelskiego sporządzonego w dniu [...] lipca 1946 r. i podpisanego przez Z. B. wynika, że kamienice położone w W. przy ul. [...] oraz przy ul. [...] zostały znacjonalizowane w 1940 r. Organ wojewódzki uznał, że w przedmiotowym przypadku nie będzie miał zastosowania dekret Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 listopada 1939 r. o nieważności aktów prawnych władz okupacyjnych, gdyż jego obwiązywanie na terenach "Kresów Wschodnich" zostało wyłączone. Wojewoda [...] przytaczając m. in. umowę z dnia 16 sierpnia 1945 r. zawartą pomiędzy Rzeczpospolita Polską a ZSSR o polsko – radzieckiej granicy państwowej (Dz. U. z 1947 r., nr 35, poz. 167), która weszła w życie od chwili wymiany dokumentów ratyfikacyjnych to jest od dnia 5 lutego 1946 r. na mocy której wytyczono szczegółowo przebieg wschodniej granicy oraz oświadczenie o zrzeczeniu się tzw. "Kresów Wschodnich) z dnia 27 lipca 1944 r. zawarte pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich porozumienie o polsko – radzieckiej granicy uznał, że nie można w związku z tym traktować byłych ziem RP jako terenów okupowanych w związku z czym nie są objęte zakresem przedmiotowym dekretu Prezydenta RP z dnia 30 listopada 1939 r.

Minister Skarbu Państwa zauważył, że nacjonalizacja przedmiotowych nieruchomości miała miejsce w 1940 r. czyli na długo przed wytyczeniem polsko – radzieckiej granicy i zrzeczeniem się ww. terytoriów na rzecz ZSRR w związku z tym w rozpatrywanym przypadku znajdzie zastosowanie dekret Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 listopada 1939 r.

Minister Skarbu Państwa podkreślił również, że decyzja o stwierdzeniu nieważności aktu administracyjnego wywołuje skutek ex tunc czyli od dnia wydania aktu. Następuje wówczas przywrócenie do stanu poprzedniego obowiązującego przed dniem wydania zaświadczenia, którego nieważność stwierdzono. Zatem stwierdzenie nieważności przedmiotowego zaświadczenia nie oznacza naruszenia prawa strony postępowania bowiem organ administracji publicznej w nowym postępowaniu, przeprowadzonym w trybie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oceni, czy w sprawie zaistniały przesłanki do potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez A. i Z. małżonków B. w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r.

Wobec powyższego Minister Skarbu Państwa stwierdził, że Starosta Powiatu W. potwierdzając R. B. prawo do [...] części ekwiwalentu z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi graniami RP rażąco naruszył § 8 w związku z § 4 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie sposobu zaliczania wartości nieruchomości pozostawionych za granicą na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości lub opłat za użytkowanie wieczyste oraz sposobu ustalania wartości tych nieruchomości.

Reasumując organ odwoławczy uznał, że Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2010 r., nr [...] słusznie – zgodnie ze stanem faktycznym i prawnym sprawy - stwierdził na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa, nieważność zaświadczenia Starosty Powiatu W. z dnia [...] lutego 2001 r., nr [...], wydanego z rażącym naruszeniem prawa.

Mając na uwadze powyższe Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r., nr [...].

Na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 2011 r. R. B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się jej uchylenia. W obszernym uzasadnieniu skargi R. B. wyjaśnił, że sprawa dotycząca rekompensaty za mienie pozostawione na wschodzie była już przedmiotem postępowania sądowego. Wówczas zarówno sąd pierwszej jak i drugiej instancji uwzględnili jego skargę. Skarżący dołączył do skargi dokumenty, które miałby stanowić dowody na zaniechanie przez Wojewodę [...] załatwienia sprawy w trybie administracyjnym. R. B. powołał się na orzecznictwo Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2011 r., sygn. akt II OSK 442/09 i stwierdził, że w przypadku zaświadczenia nr [...] wydanego przez Starostę nie występuje w świetle przytoczonego wyroku NSA oczywistość naruszenia prawa.

Skarżący zauważył, że Starosta niewłaściwie zinterpretował przepis art. 212 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a w szczególności jego zwrot "jego ustawowych spadkobierców", co doprowadziło go do pozbawienia uprawnień do pozostałej [...] części rekompensaty. Skarżący podkreślił, że jego zdaniem przy wydaniu zaświadczenia nie doszło do oczywistego rażącego naruszenia prawa (w związku z nieprecyzyjnym stosowaniem się przez rzeczoznawcę majątkowego podczas opracowywanych operatów szacunkowych pozostawionego mienia i jego wyceny do przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 1998 r.) jest odrębnym zagadnieniem, które jeśli nawet wystąpiło przy wycenie, to nie wchodzi w zakres podstawy prawnej wydania zaświadczenia.

Skarżący podkreślił, że wypłata rekompensaty nawet nieprecyzyjnie obliczonej nie wywołuje naruszenia racji ekonomicznych lub gospodarczych skutków ponieważ wypłata następuje przez Bank ze specjalnie na ten cel utworzonego funduszu.

R. B. zauważył, że treść ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP jednoznacznie określa, że stan nieruchomości oraz ich wartość ustala się na dzień 1 września 1939 r.

Zdaniem skarżącego dokumenty, o których mowa w art. 6 ust. 4 ustawy siłą rzeczy sporządzone przed wybuchem wojny mogły potwierdzać i opisywać stan nieruchomości tylko i wyłącznie do dnia lub na dzień 1 września 1939 r. W późniejszym okresie takie dokumenty nie powstawały, ponieważ nikt ich nie prowadził.

Skarżący zaznaczył, że brak takich dokumentów w archiwach nie może kwestionować istnienia nieruchomości lub ich stanu. W toku działań wojennych takie dokumenty jak akty notarialne, księgi wieczyste, opisy mienia i plany oraz mapki oraz inne dokumenty przeważnie ulegały zagubieniu, spłonęły wraz budynkami w których były przechowywane lub były celowo przez okupantów niszczone. R. B. zauważył, że art. 75 § 1 kpa posługuje się sformułowaniem "w szczególności" co pozwala na uwzględnienie jako środków dowodowych zapisków i wspomnień różnych osób jak również nieżyjących już właścicieli nieruchomości. Również art. 6 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty nie określa numerus clausus środków dowodowych.

Za niedopuszczalne skarżący uznał sytuacje w której organ prowadzący postępowanie z jednej strony odmawia waloru dowodu – contra legem - zeznaniom świadków jako złożonych bez klauzuli (lub z klauzulą) odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, a z drugiej strony przywołuje te dowody na okoliczności uzasadniające wyłącznie tezy stawiane przez organ.

R. B. zauważył, że mimo trudności w dowodowym określeniu stanu faktycznego posiadanych przez jego rodziców nieruchomości rangę dowodu w sprawie mają zeznania: nieżyjących już świadków przed Sądem Rejonowym w W., oświadczenia skarżącego składane na piśmie organom wojewódzkim i rzeczoznawcy majątkowemu. Skarżący przyznał, że w dokumentach tych mogą istnieć jakieś nieścisłości.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów w niej podniesionych podtrzymał w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lutego 2011 r. Dodatkowo podniósł, że jeżeli stwierdzone zostanie wystąpienie przesłanek, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa to stwierdzenie nieważności zaświadczenia potwierdzającego prawo do rekompensaty jest obligatoryjne. Organ wyjaśnił, że operat szacunkowy na którym oparto zaświadczenie z [...] lutego 2001 r., nr [...] nie tylko stanowi podstawowy dowód postępowania, ale wymienia wprost ww. operat jako podstawę rozstrzygnięcia i obejmuje swoją treścią treść operatu. Już proste zestawienie treści operatu z przepisami obowiązującego wówczas prawa wskazuje, że jest on z nimi sprzeczny. Zamiast bowiem sporządzić operat szacunkowy na podstawie dowodów rzeczoznawca zaproponował konkretne wielkości, ponadto przedmiotem wyceny objęte były składniki mienia, co do których brak jest dowodów potwierdzających ich powierzchnię. Nie jest to zatem jak sugeruje skarżący wada proceduralna, ale wada tkwiąca w samej decyzji, co potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych. Powyższe wskazuje, że Minister Skarbu Państwa nie naruszył art. 16 i art. 156 § 1 pkt 2 kpa oraz art. 20 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Za nietrafny został również uznany argument, że zaświadczenie wywołało już nieodwracalne skutki prawne, bowiem czynności cywilnoprawne na które powołuje się skarżący m. in. sprzedaż nabytych nieruchomości nie są bezpośrednio skutkiem wydania zaświadczenia, a więc brak jest przesłanek by stwierdzić, że zaistniał w sprawie przypadek wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych tej decyzji. Ponadto Minister zaznaczył, że zaskarżona decyzja nie narusza w niczym wyroku z dnia 18 marca 1992 r., sygn. akt II C 466/91.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Sąd nie podziela stanowiska Ministra Skarbu Państwa i Wojewody [....], że motywy, którymi kierowały się organy świadczą o wydaniu przez Starostę Powiatu [...] zaświadczenia Nr [...] z rażącym naruszeniem prawa, tj. przepisów § 8 w zw. z § 4 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 1998 r. w sprawie sposobu zaliczania wartości nieruchomości pozostawionych za granicą na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości lub opłat za użytkowanie wieczyste oraz sposobu ustalania wartości tych nieruchomości (Dz. U. Nr 9, poz. 32 ze zm.) – zwanego dalej rozporządzeniem.

Nie można się zgodzić z organami, że Starosta Powiatu W. potwierdzając R. B. tzw. prawo zaliczenia oparł się na opiniach biegłego rzeczoznawcy sporządzonych sprzecznie z jasnymi w swej treści przepisami § 8 w zw. z § 4 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia. Zdaniem Sądu, treść przepisu § 4 ust. 2 rozporządzenia wcale nie przesądza, że opis pozostawionych nieruchomości winien być zbieżny z dowodami potwierdzającymi pozostawienie nieruchomości oraz ich rodzaj i powierzchnię. Przeciwnie, skoro § 4 ust. 2 rozp. obligował stronę do dołączenia do wniosku, prócz dowodów potwierdzającymi pozostawienie nieruchomości oraz ich rodzaj i powierzchnię, także opisu pozostawionych nieruchomości, to można by uznać, że rolą rzeczonego opisu nie było wskazanie faktów tożsamych z dowodem z pkt 1 ust. 2 § 4 rozp. (wówczas wymaganie dodatkowego opisu nie miałoby sensu), ale dostarczenie zwłaszcza biegłemu dodatkowych wiadomości istotnych dla sporządzenia wyceny, ponieważ podstawę określenia wartości pozostawionych nieruchomości stanowił właśnie ten opis (§ 8 ust. 1 rozp.). Przepis § 8 ust. 2 rozp. wskazywał, że opis pozostawionych nieruchomości musiał być zgodny z dowodami z § 4 ust. 2 pkt 1 rozp., ale jedynie w zakresie stanu nieruchomości. Ówcześnie obowiązująca ustawa o gospodarce nieruchomościami (inaczej jest obecnie) nie zawierała jednak definicji precyzującej, co należy rozumieć pod pojęciem "stanu nieruchomości", a co za tym idzie, prawo nie udzielało odpowiedzi na pytanie, czy w zakresie pojęcia stan nieruchomości mieszczą się dane dotyczące rodzaju i powierzchni nieruchomości lub jej części składowych. Nie można pominąć i tego, że przepis § 4 rozporządzenia nie nakazywał wprost uprawnionemu przedłożenia opisu zawartego wyłącznie w dokumencie urzędowym (taki wymóg przewiduje obecna regulacja prawna). Mając na uwadze treść § 8 ust. 2 rozp. należało uznać, że opis pozostawionego mienia winien pochodzić od osoby uprawnionej (strony).

W ocenie Sądu, nie można zaakceptować stanowiska organów, że rażąco naruszało prawo potwierdzenie prawa zaliczenia w oparciu o wycenę uwzględniającą stan nieruchomości na dzień 1 września 1939 r. Przepis § 8 ust. 2 rozp. nie precyzuje bowiem, co należy rozumieć przez "pozostawienie nieruchomości". Z przepisów ówcześnie obowiązującej regulacji –art. 212 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz przepisów rozp. nie wynikało zatem w sposób jednoznaczny, czy "pozostawienie nieruchomości" odnosi się do chwili faktycznego opuszczenia mienia (według oświadczenia skarżącego zawartego w piśmie z dnia 29 marca 2006 r. miało to miejsce we wrześniu 1939 r. po wkroczeniu sowietów), czy do momentu przesiedlenia się na powojenne terytorium Polski (z karty ewakuacyjnej Z. B. i zaświadczenia Komendanta MO w C. z dnia [...] listopada 1945 r. wynika, że miało to miejsce w 1945 r.). Z przepisu art. 212 ugn wynikało jedynie, że pozostawienie nieruchomości miało nastąpić w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. i miało dotyczyć mienia znajdującego się na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa.

Mając na uwadze wskazane wyżej aspekty dotyczące interpretacji wskazanych wyżej przepisów § 4 ust. 2 i § 8 ust. 2 rozp. Sąd uznał za zasadny zarzut skargi, że w niniejszej sprawie nie została spełniona podstawowa przesłanka "oczywistości" wskazywanych przez organy naruszeń przepisów prawa.

Sąd zauważa, że przy ocenie legalności zaświadczenia Nr [...] należało uwzględnić, że kontrolowane jest zaświadczenie, a więc akt mniej sformalizowany, niż decyzja, wydawany w postępowaniu o uproszczonej procedurze, gdzie organ nie miał nałożonego bezwzględnego obowiązku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego według standardów, jakie obowiązują w postępowaniu kończącym się wydaniem decyzji administracyjnej (art. 218 § 2 Kpa). Organy winny też mieć na uwadze, że organ wydający zaświadczenie, zgodnie z przepisem § 5 ust. 2 pkt 3 rozp., miał obowiązek określenia wartości pozostawionych nieruchomości zgodnie z operatem szacunkowym wykonanym przez rzeczoznawcę majątkowego.

Uszło uwadze organów, że niniejsza sprawa toczy się w trybie nadzwyczajnym, gdzie badaniu podlega to, czy w kwestionowanym zaświadczeniu tkwią kwalifikowane wady, o których mowa w art. 156 § 1 Kpa. Postępowanie o stwierdzenie nieważności nie ma bowiem na celu ponownej oceny sprawy, co do jej istoty (w tym oceny poprawności sporządzonych operatów szacunkowych), lecz obejmuje kontrolę legalności samego rozstrzygnięcia załatwiającego sprawę. Wobec tego zarzut błędnej interpretacji przepisów z zakresu szacowania nieruchomości przez biegłego na gruncie określonego stanu faktycznego, czy zarzut nie dość wnikliwego rozpatrzenia przez organ materiału dowodowego (w szczególności operatów szacunkowych) obejmował wadliwość samej procedury, która nie jest wymieniona w art. 156 § 1 Kpa jako podstawa do stwierdzenia nieważności aktu.

Rację ma natomiast Minister Skarbu Państwa twierdząc, że nacjonalizacja części mienia poprzedników prawnych skarżącego nie mogła świadczyć o nieważności zaświadczenia Nr [...]. Organ nadzoru nie wykazał na podstawie jakiego konkretnego aktu prawnego konkretne mienie poprzedników prawnych skarżącego zostało im odebrane w czasie II wojny światowej. Poza tym ocena tego zagadnienia wymaga przeprowadzenia procesu wykładni przepisów umowy z 4 lutego 1946 r. zawartej przez RP i ZSRR o polsko - radzieckiej granicy państwowej oraz przepisów dekretu Prezydenta RP z dnia 30 listopada 1939 r. o nieważności aktów prawnych władz okupacyjnych na tle obowiązującego prawodawstwa krajowego i międzynarodowego. Wobec tego nawet gdyby organ wykazał w oparciu o stosowne dowody, że nacjonalizacja części przedmiotowego mienia miała miejsce, to ocena skuteczności tego zdarzenia, wykraczałaby poza zwykłe stosowanie jasnego w swej treści prawa, czyniąc niemożliwym postawienie Staroście Powiatu W. zarzutu oczywistego naruszenia prawa.

Wobec tego Sąd uznał, że Wojewoda [...] wydając decyzję z dnia [...] października 2010 r., nr [...] i Minister Skarbu Państwa wydając decyzję z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] naruszyli przepis art. 156 § 1 pkt 2 Kpa w zw. z § 4 ust. 2 i § 8 rozp., w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.

O zwrocie należnych skarżącemu kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 Ppsa w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).