Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1055/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-11-08 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: odmówiono zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 246 par 1 pkt 2, art.260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wolas po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 2 maja 2013 r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za październik 2007 r. postanawia : - odmówić zwolnienia od kosztów sądowych -


UZASADNIENIE

Skarżący A.P. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 2 maja 2013 r. wydaną w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za październik 2007 r. Jak wynika z "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" zawartego we wniosku oraz nadesłanych dokumentów A. P. od dnia 3 grudnia 2013 r. pozostaje w rozdzielności majątkowej ze swoją żoną K.P.. Wnioskodawca podał, że ma na utrzymaniu syna M.P. (ur. w 1997 r.) oraz córkę A.P. (ur. w 1999 r.). Rodzina mieszka w lokalu należącym do żony K.P., który obciążony jest kredytem hipotecznym. Oświadczył również, że jedynym jego źródłem dochodu są prace dorywcze, które przynoszą ok. 1500 zł miesięcznie. Wnioskodawca nie posiada oszczędności, nieruchomości ani przedmiotów o wartości pow. 3000 euro. Miesięczne wydatki strony skarżącej wskazane w zestawieniu obejmują: opłatę za gaz – 116,66 zł (233,32 zł za 2 miesiące), opłatę za wodę i odprowadzenie ścieków – 203,23 zł (406,47 zł za 2 miesiące), koszty utrzymania rodziny – 1200 zł, opłatę za energię elektryczną – 182,90 zł. W 2012r. A.P. uzyskał dochód w wysokości 16 665 zł przy przychodzie na poziomie 18 000 zł.

Postanowieniem z dnia 8 października 2013 r. Referendarz sądowy w WSA w Krakowie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalił. Odpis postanowienia został doręczony pełnomocnikowi wnioskodawcy w dniu 11 października 2013 r.

W sprzeciwie od ww. postanowienia (data nadania 18 października 2013 r., co Sąd ustalił – z uwagi na brak stempla na kopercie – korzystając ze strony internetowej Poczty Polskiej "sledzenie.poczta-polska.pl", gdzie można uzyskać informację o dacie nadania przesyłki rejestrowanej) pełnomocnik skarżącego podał, że w uzasadnieniu postanowienia podniesiono, że ocena zdolności płatniczych strony powinna być dokonywana w oparciu o dokładne i obszerne informacje, które zdaniem orzekającego nie zostały przedłożone. Pełnomocnik wskazał w związku z tym, że wnioskodawca przedłożył wniosek o zwolnienie od kosztów wraz z dokumentacją jaką dysponował w chwili składania wniosku. Nie można czynić stronie zarzutu niedostarczenia zaświadczenia z zakładu pracy o wysokości uzyskiwanego wynagrodzenia, jeżeli wnioskodawca oświadczył, że jest osobą bezrobotną, której dochód generują prace dorywcze, których się podejmuje. Wezwanie o przedłożenie takiego zaświadczenia pokazuje, że organ dokonał bardzo pobieżnej analizy stanu faktycznego. Odnosząc się do stanowiska Referendarza sądowego, że fakt pozostawania wnioskodawcy w ustroju rozdzielności majątkowej pozostaje bez znaczenia dla sprawy, pełnomocnik zauważył, że skutkiem zawarcia umowy o rozdzielności majątkowej jest stan, w którym małżonkowie nie mają majątku wspólnego, a każde z nich ma swój majątek osobisty, którym zarządza i rozporządza samodzielnie, tj. bez udziału drugiego małżonka. Zatem małżonek nie ma wpływu na decyzje finansowe podejmowane przez drugiego z małżonków odnośnie jego majątku. Referendarz sądowy nie wziął pod uwagę faktu, że wnioskodawca nie ma możliwości zobowiązania swojej żony do przedłożenia dokumentacji obrazującej jej sytuację materialną, a tym bardziej nie ma możliwości zobowiązania żony do świadczenia pomocy finansowej w zakresie toczącego się postępowania. W konsekwencji argumentacji przedstawionej przez orzekającego, opierającej się na linii orzeczniczej sądów w zakresie realizacji wzajemnych obowiązków małżeńskich, wnioskodawca pozbawiony został konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do sądu. Proces decyzyjny orzekającego, ujawniony w treści uzasadnienia postanowienia, w szczególności obarczony brakiem wnikliwej analizy stanu faktycznego, pozbawił wnioskodawcę możliwości obrony swoich praw i interesów, poprzez odmówienie przyznania prawa pomocy. Sytuacja materialna wnioskodawcy oraz brak możliwości zobowiązania małżonki do świadczenia pomocy uniemożliwia poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co zostało wykazane stosownymi dokumentami załączonymi do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 245 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – określana dalej jako "p.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 §3 p.p.s.a.).

Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania żądanej pomocy. Użyte w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd, korzystając z uprawnień, zakreślonych przez art. 255 p.p.s.a., może - jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości - wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jednakże na tym możliwości sądu w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Zatem w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki niewykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy, ponieważ rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 lipca 2009 roku, sygn. akt I FZ 171/09, Lex Omega nr 552205). W takiej sytuacji uznać trzeba, że zainteresowana nie wykazała - w rozumieniu art. 246 § 1 p.p.s.a.- że nie stać jej na poniesienie wydatków, niezbędnych w postępowaniu sądowym. Wskazuje się też, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2012r., sygn. akt II FZ 170/12, Lex Omega nr 1137689), a niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 28 marca 2012r., sygn. akt I OZ 189/12, Lex Omega nr 1145153 oraz z dnia 16 marca 2012r., sygn. akt I OZ 156/12, Lex Omega nr 1136748).

W sprawie skarżący będąc na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwany do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów nie wykonał tego wezwania w sposób prawidłowy. Pominął bowiem zupełnie okoliczności dotyczące kondycji finansowej żony, przedkładając jedynie akt notarialny, z którego wynika, że między małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się dosyć jednolicie, że powołanie się we wniosku o przyznanie prawa pomocy na rozdzielność majątkową pozostaje bez znaczenia dla oceny tego wniosku (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GZ 107/13, Lex Omega nr 1296482). Podkreśla się, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli i z tego obowiązku nie zwalnia ich nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 maja 2012r., sygn. akt I OZ 410/12, Lex Omega nr 1239478). Uzasadnia się to w ten sposób, że małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów postępowania sądowego, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu ustanowiona rozdzielność majątkowa małżonków (postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1020/12, Lex Omega nr 1240477). Podnosi się też, że z art. 252 p.p.s.a. wynika, że sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy bada nie tylko stan majątkowy wnioskodawcy w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale bierze pod rozwagę także jego stan rodzinny i w tym zakresie poza ustaleniem obciążeń związanych z utrzymaniem rodziny powinien uwzględnić możliwy wkład członków tej rodziny w koszty utrzymania, obowiązek wzajemnej pomocy nawet przy rozdzielności majątkowej zgodnie z art. 23 k.r.o., przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny stosownie do art. 27 k.r.o. (postanowienie NSA z dnia 26 października 2011r., sygn. akt II FZ 509/11, Lex Omega nr 1070032). Wprost wskazuje się też, że rozdzielność majątkowa nie tylko nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, ale ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 sierpnia 2011r., sygn. akt II FZ 441/11, Lex Omega nr 896371).

W konsekwencji uchylenie się przez wnioskodawcę od współpracy z Sądem dla umożliwienia poznania pełnej sytuacji finansowej wnioskodawcy, należy uznać za niewskazanie zaistnienia przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r., sygn. akt II FZ 91/09, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie znając sytuacji majątkowej żony skarżącego Sąd nie jest bowiem w stanie w prawidłowy sposób zweryfikować aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, biorąc za podstawę swego rozstrzygnięcia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a.