Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA 3142/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA (del.) Izabella Kulig-Maciszewska Sędziowie NSA (del.) Ewa Dzbeńska Joanna Runge-Lissowska (spr.) Protokolant Jolanta Zagrzejewska po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2004 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Generalnego Konserwatora Zabytków z dnia [...] października 2001 r. Nr [...] w przedmiocie zezwolenia na wywóz za granicę dobra kultury 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Generalnego Konserwatora Zabytków z dnia [...] lipca 2001 r. nr [...], 2. zaskarżona decyzja podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

I SA 3142/01

U Z A S A D N I E N I E

Generalny Konserwator Zabytków decyzją z dnia [...] października 2001 r. nr [...], wydaną w trybie art. 127 § 3 kpa, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lipca 2001 r. nr [...], którą nie zezwolił M. R. na wywóz za granicę motocykla marki [...] typ [...]. W uzasadnieniu decyzji Konserwator wyjaśnił, że u przyczyn rozstrzygnięcia leżała w szczególności wartość zabytkowa pojazdu, wynikająca z rozwiązań konstrukcyjnych i wzornictwa, charakterystycznych dla minionego i zamkniętego etapu rozwoju budowy motocykli tej marki, na którą to wartość wskazuje jednoznacznie opinia Muzeum Techniki [...] w W. z dnia 18 lipca 2001 r. Z opinii tej wynika, że wywóz motocykla za granicę na stałe spowodowałby uszczerbek dla dorobku kultury narodowej, a ocenę tę podzieliła również komisja d/s wywozu dóbr kultury za granicę, stwierdzając, na posiedzeniu w dniu [...] sierpnia 2001 r., że wydanie takiego zezwolenia nie jest możliwe – podkreślił Konserwator. Dodał też, że kwestię wywozu za granicę przedmiotów rozstrzygają art. 41 ust. 1 i 42 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury (Dz.U. z 1999 r. Nr 98, poz. 1150 ze zm.), określające dobra kultury, które nie mogą być wywiezione, a motocykl został za dobro kultury uznany, podlegając zakazowi wywozu i nie mieszcząc się w obszarze wyłączeń z tego zakresu. Przywołując opinię Muzeum Techniki Konserwator zaznaczył, że znaczne przeróbki dokonane w motocyklu, wprowadzenie nieoryginalnych części i zespołów konstrukcji nie zmniejszają jego wartości historycznej, mogą być usunięte w toku rutynowych prac konserwatorskich, a działania przywrócenia oryginalnego charakteru pojazdu nie sprawiają szczególnej trudności. Generalny Konserwator uznał, że z materiału dowodowego sprawy wynika, że motocykl ten spełnia kryteria objęcia go ochroną wskazaną w art. 5 pkt 6 ustawy o ochronie dóbr kultury.

Skargę na decyzję Generalnego Konserwatora Zabytków wniósł M. R., zarzucając naruszenie prawa. W uzasadnieniu wyjaśnił, że motocykl, który kupił od poprzedniego właściciela, został przez tegoż złożony z różnych pojedynczych części, których wykaz, rok produkcji i kraj pochodzenia przestawił w tabeli. Podniósł, że jego zdaniem chodzi raczej o przedmiot unikatowy ze względu na "międzynarodowe" materiały i części, a nie o dobro kultury i nie zgodził się z opinią Muzeum Techniki, które nie oglądało pojazdu, a oparło się jedynie na dokumentacji fotograficznej, którą przedstawił. Zdaniem skarżącego na takim etapie przeróbek oryginalny charakter motoru nie może być przywrócony, przede wszystkim ze względu na tylną konstrukcję ramy i powołał się na opinię Zespołu Rzeczoznawców Polskiego Związku Motorowego z dnia [...] maja 2001 r. i z dnia [...] lipca 2001 r., które dołączył do wniosku o zezwolenie na wywóz, która wskazuje szeroki zakres zmian i przeróbek uniemożliwiających odzyskanie charakteru pojazdu zabytkowego.

Odpowiadając na skargę Generalny Konserwator Zabytków wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, rozpatrują właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i wobec tego właściwym do rozpoznania skargi M. R. jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

Podstawę działania Generalnego Konserwatora Zabytków stanowił art. 41 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury (Dz.U. z 1999 r. Nr 88, poz.1150 ze zm.) obowiązujący w dacie orzekania przez organ. Ust. 1 tego artykułu zawierał generalny zakaz wywozu dóbr kultury za granicę. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż motocykl, o wywóz którego za granicę stara się M. R. został za takie dobro uznany i wprawdzie decyzja ta nie wskazuje kto i jakim aktem tego dokonał, jednak wydaje się, że chodzi tu o "Opinię wg zaświadczenia Nr [...]" z dnia [...] lipca 2001 r. Konserwatora Zabytków Województwa [...] i Działu Opiniowania Dzieł Sztuki Muzeum [...] w W. – skierowaną do skarżącego. Jednak ust. 2 art. 41 uprawniał ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa do zezwolenia na wywóz za granicę na stałe takiego dobra. Na podstawie tego przepisu Minister działał w ramach uznania administracyjnego, bowiem stanowił on "może zezwolić na jego wywóz", jednakże uznaniu temu zakreślał ramy "w wyjątkowych przypadkach, po stwierdzeniu, iż brak danego przedmiotu nie spowoduje uszczerbku dla dorobku kultury narodowej, po zasięgnięciu opinii organów, o których mowa w art. 10 ust. 1". Takie przesłanki musiały zatem zostać udowodnione, aby można było zezwolić, lub nie na wywóz za granicę dobra kultury.

Decyzja odmawiająca wywozu za granicę motocykla marki [...] została poprzedzona opinią Muzeum Techniki. Z akt sprawy nie wynika dlaczego ta instytucja wydała swoją opinię. Art. 10 ust. 1 ustawy do którego odwołuje się art. 41 ust. 2 stanowił, że minister powołuje i odwołuje organy opiniodawcze do zagadnień związanych z ochroną dziedzictwa kulturowego, a także specjalistów z określonych dziedzin ochrony zabytków jako rzeczoznawców uprawnionych do wydawania ocen i opinii w danym zakresie wiedzy, jednak w aktach brak jest jakiekolwiek dokumentu na okoliczność powołania Muzeum Techniki w trybie art. 10 ust. 1 do wyrażenia opinii, o której mowa w art. 41 ust. 2

Odmawiając zezwolenia organ nie wykazał również na czym miałby polegać uszczerbek dla dorobku kultury narodowej w razie wywozu za granicę motocykla, który został złożony z różnych części. Skarżący przedstawił w skardze wykaz tych części, w odpowiedzi na skargę organ nie zakwestionował tego zestawienia. Wynika z niego, że tylko trzy części pochodzą sprzed 1945 r., dwa są z motoru [...], ale z roku produkcji 1985, zaś inne części są różnego pochodzenia, w tym większość z lat po 1985 r.

Generalny Konserwator Zabytków podkreślił w decyzji, iż wzięta została pod uwagę wartość zabytkowa pojazdu, wynikająca z rozwiązań konstrukcyjnych oraz wzornictwa charakterystycznego dla minionego zamkniętego etapu budowy motocykli tej marki – jednak z akt sprawy wynika jednoznacznie, że ani organ, ani Muzeum Techniki oględzin pojazdu nie dokonały.

Organ wydając decyzję zaniechał obowiązków wynikających z ar. 7 i 77 kpa nie wykonując wszystkich czynności, które mogłyby się przyczynić do ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności, przez co nie zostały udowodnione przesłanki, o których mowa w art. 41 ust. 2 ustawy o ochronie dóbr kultury.

Ustawa ta utraciła moc z dniem 16 listopada 2003 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. Nr 162, poz. 1568), jednak w świetle jej przepisów należało dokonać oceny zaskarżonych decyzji. Rozpoznanie ponowne wniosku o wywóz będzie natomiast oczywiście oparte o przepisy obecnie obowiązującej ustawy.

Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).