Wyrok NSA, sygn. akt II SA 530-531/92
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1992-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 604  Działalność gospodarcza, w tym z udziałem  podmiotów zagranicznych
Hasła tematyczne: Przeciwdziałanie alkoholizmowi
Powołane przepisy: article: art. 12 ust. 1 i 3, art. 18 ust. 1
journal: Dz.U. 1982 nr 35 poz. 230
law: Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi.
article: art. 3
journal: Dz.U. 1976 nr 7 poz. 36
law: Obwieszczenie Przewodniczącego Rady Państwa z dnia 16 lutego 1976 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej uchwalonej przez Sejm Ustawodawczy w dniu 22 lipca 1952 r.
article: art. 77
journal: Dz.U. 1992 nr 84 poz. 426
law: Ustawa Konstytucyjna z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym.
article: art. 6, art. 7
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
Teza: Wydawanie zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych zawierających powyżej 4,5 procent alkoholu poza limitem punktów sprzedaży ustalonym w sposób przewidziany prawem nie tylko stanowi rażące naruszenie art. 18 ust. 1 i art. 12 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi /Dz.U. nr 35, po. 230 ze zm./, ale także rażąco narusza zasadę praworządnego działania organów administracji państwowej /art. 6 i 7 Kpa/.

TEZY

Wydawanie zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych zawierających powyżej 4,5 procent alkoholu poza limitem punktów sprzedaży ustalonym w sposób przewidziany prawem nie tylko stanowi rażące naruszenie art. 18 ust. 1 i art. 12 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi /Dz.U. nr 35, po. 230 ze zm./, ale także rażąco narusza zasadę praworządnego działania organów administracji państwowej /art. 6 i 7 Kpa/.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił na podstawie art. 207 par. 5 Kpa skargę Zbigniewa W. na decyzję Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 20 lutego 1992 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 10 października 1991 r., wydaną z upoważnienia Wojewody (...) na podstawie art. 156 par. 1 pkt 2, art. 157 par. 1 i art. 158 par. 1 Kpa oraz art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi /Dz.U. nr 35 poz. 230 ze zm./, stwierdzono z urzędu nieważność w całości decyzji - zezwoleń nr I/31/8/75/91 i nr I/21/C/76/91 z dnia 12 marca 1991 r., wydanych przez Kierownika Referatu Wydziału Rozwoju Gospodarczego i Handlu Urzędu Miejskiego w S. dla Zbigniewa W. na prowadzenie sprzedaży napojów alkoholowych o zawartości powyżej 4,5 procent do 18 procent alkoholu oraz powyżej 18 procent alkoholu w sklepie monopolowo-przemysłowym mieszczącym się w S. przy ul. W.P. nr 2. Na podstawie art. 108 par. 1 Kpa decyzji tej nadano rygor natychmiastowej wykonalności i ustalono jednomiesięczny termin likwidacji działalności punktu sprzedaży napojów alkoholowych, zobowiązując jednocześnie Zbigniewa W. do niezwłocznego zwrotu wydanych zezwoleń /do organu, który je wydał/, po upływie jednomiesięcznego terminu od dnia otrzymania niniejszej decyzji. W uzasadnieniu tej decyzji stwierdzono, że zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych zostały wydane z rażącym naruszeniem art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi /Dz.U. nr 35 poz. 230 ze zm./, gdyż udzielono ich poza ustalonym dla miasta S. maksymalnym limitem 65 punktów sprzedaży, wcześniej w całości wykorzystanym. W końcowej części uzasadnienia stwierdzono, że rygor natychmiastowej wykonalności nadano na podstawie art. 108 par. 1 Kpa ze względu na interes społeczny, gdyż funkcjonowanie nadmiernej liczby punktów sprzedaży alkoholu stanowi zagrożenie dla ładu i porządku publicznego.

Decyzją z dnia 20 lutego 1992 r., wydaną w postępowaniu odwoławczym z upoważnienia Kierownika Ministerstwa Przemysłu i Handlu, zaskarżoną decyzję utrzymano w mocy, w pełni podzielając ustalenia organu I instancji.

Na powyższe decyzje Zbigniew W. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o ich uchylenie. Skarżący wskazuje w szczególności, że "według informacji prasowych" liczba punktów sprzedaży dla miasta S. nie została przekroczona. Decyzja Wojewody została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a w szczególności z naruszeniem zasady prawdy materialnej, ponieważ w mieście S. wydano przed dniem 12 marca 1991 r. /to jest przed dniem wydania zezwoleń skarżącemu/ kilkadziesiąt zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych z rażącym naruszeniem prawa. Stwierdzenie nieważności tych zezwoleń spowodowałoby "uwolnienie 25 miejsc" i tym samym pozwoliłoby skarżącemu "na obalenie zarzutu, iż to jego zezwolenie nie mieściło się w owym limicie". Skarżący wnosił także o wstrzymanie wykonania zaskarżonych decyzji do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W odpowiedzi na skargę wnoszono o jej oddalenie, a także o odrzucenie lub o oddalenie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonych decyzji. Podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonych decyzjach, podkreślono, że zarzut skarżącego o niewyjaśnieniu sprawy wydania poza limitem innym podmiotom zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych jest chybiony, ponieważ Wojewoda stwierdził nieważność wszystkich zezwoleń wydanych poza obowiązującym limitem podmiotom, które takie zezwolenia otrzymały. Podobnie zarzut wydania w latach 1983-1991 zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych w punktach, których usytuowanie było niezgodne z ustawą, został postawiony przez skarżącego dopiero w skardze /wniosku/ z dnia 9 marca 1992 r. o stwierdzenie nieważności 26 zezwoleń, czyli już po wydaniu decyzji przez organy obu instancji w niniejszej sprawie. Wojewoda na piśmie ustosunkował się do tych zarzutów, wykazując ich bezzasadność, potwierdzoną w odpowiedzi na skargę.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Dla rozstrzygnięcia sprawy niniejszej centralnym zagadnieniem jest odpowiedź na pytanie, czy zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych o zawartości alkoholu powyżej 4,5 procent do 18 procent, wydane skarżącemu w dniu 12 marca 1991 r., mieściły się w limicie 65 punktów sprzedaży napojów alkoholowych, ustalonym dla miasta S., czy też zostały wydane poza tym maksymalnym limitem.

Poza ogólnikowym powoływaniem się na "informacje prasowe", że limit punktów sprzedaży nie został przekroczony, skarżący nie przedstawił żadnych dowodów czy kontrdowodów ani też w niczym nie podważył ustaleń zawartych w decyzji Wojewody (...) z dnia 10 października 1991 r., stwierdzającej nieważność wydanych skarżącemu zezwoleń z dnia 12 marca 1991 r.

Ustalenie Wojewody (...), że wydanie skarżącemu w dniu 12 marca 1991 r. zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych nastąpiło poza maksymalnym limitem 65 punktów sprzedaży napojów alkoholowych, ustalonym dla miasta S., jest prawidłowe i znajduje pełne podstawy w zebranym w sprawie materiale dowodowym.

W aktach sprawy znajduje się szczegółowy wykaz wszystkich punktów sprzedaży napojów zawierających powyżej 4,5 procent alkoholu z podaniem imion i nazwisk /nazw/ podmiotów gospodarczych, które takie zezwolenia otrzymały, a także z określeniem rodzaju punktu sprzedaży i jego lokalizacji, z podaniem numeru udzielonego zezwolenia i daty jego wydania. Wykaz taki, sporządzony i podpisany z upoważnienia Wojewody (...) w dniu 30 sierpnia 1991 r., obejmuje 65 pozycji, a więc jest niepodważalnym dowodem całkowitego wyczerpania limitu punktów sprzedaży. W dniu 25 lutego 1991 r. zostały wydane ostatnie zezwolenia, wyczerpujące limit w 100 procent. Wydanie zatem skarżącemu w dniu 12 marca 1991 r. dwóch zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych /o zawartości alkoholu powyżej 4,5 procent do 18 procent/ nastąpiło poza limitem, a więc z rażącym naruszeniem prawa, to jest art. 18 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi /Dz.U. nr 35 poz. 230, ze zm./.

(...) Należy podkreślić, że już od początku obowiązywania cytowanej ustawy orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego jednolicie i konsekwentnie uznaje wydanie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych poza maksymalnym limitem za rażące naruszenie prawa, ponieważ wysoce szkodliwe społecznie skutki, jakie powstają w wyniku tego naruszenia, są nie do zaakceptowania w demokratycznym państwie prawnym.

Mając na względzie dotychczasowy dorobek i jednolitą linię orzecznictwa w tych sprawach, Naczelny Sąd Administracyjny wyraża pogląd prawny, że wydawanie zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych zawierających powyżej 4,5 procent alkoholu poza limitem punktów sprzedaży ustalonym w sposób przewidziany prawem nie tylko stanowi rażące naruszenie art. 18 ust. 1 i art. 12 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi /Dz.U. nr 35 poz. 230 ze zm./, ale także rażąco narusza zasadę praworządnego działania organów administracji państwowej /art. 6 i 7 Kpa/ i koliduje z konstytucyjną zasadą demokratycznego państwa prawnego, w którym przestrzeganie praw Rzeczypospolitej Polskiej jest podstawowym obowiązkiem każdego organu Państwa i w którym wszystkie organy władzy i administracji państwowej działają na podstawie przepisów prawa /art. 1 i 3 Konstytucji RP w związku z art. 77 Ustawy konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym - Dz.U. nr 84 poz. 426/.

(...) W związku z podniesionym przez skarżącego zarzutem, że organy administracji rażąco naruszyły prawo wydając 26 zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych innym podmiotom, Naczelny Sąd Administracyjny ustalił, że istotnie, już po wydaniu decyzji w niniejszej sprawie skarżący w trybie art. 227 Kpa złożył do Wojewody (...) obszerną skargę; zarzucał w niej wydanie zezwoleń 26 imiennie określonym podmiotom i domagał się wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności tych decyzji jako rażąco naruszających art. 18 ust. 2 ustawy z 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz par. 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Handlu Wewnętrznego i Usług z dnia 6 maja 1983 . w sprawie szczegółowych zasad usytuowania punktów sprzedaży napojów alkoholowych oraz trybu wydawania zezwoleń na sprzedaż tych napojów /Dz.U. nr 25 poz. 119 ze zm./.

(...) Na powyższą skargę Zbigniew W. otrzymał obszerną odpowiedź z dnia 7 kwietnia 1992 r., w której Wojewoda podaje, że "na podstawie żmudnego i wnikliwego postępowania" stwierdzono nieważność ogółem 19 decyzji /zezwoleń/, w tym 2 zezwoleń z przyczyn lokalizacyjnych.

(...) Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest jedynie sprawa ze skargi Zbigniewa W. na decyzję stwierdzającą nieważność wydanych mu zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych zawierających powyżej 4,5 procent alkoholu. Zarzuty skargi zaś są chybione, skoro bezsporne jest, że otrzymał on zezwolenie poza maksymalnym limitem. (...)

Po wszczęciu z urzędu postępowania przez Wojewodę (...) w sprawie stwierdzenia nieważności wydanych skarżącemu w dniu 12 marca 1991 r. zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych Prezydent Miasta S. pismem z dnia 6 września 1991 r. wystąpił do Wojewody "o anulowanie wszczętego postępowania", ponieważ budżet miasta nie dysponuje środkami finansowymi na remont żłobków i przedszkoli w minimalnym zakresie. W "umowie wzajemnych zobowiązań w zamian za wydanie koncesji" Zbigniew W. "przekazał duże środki finansowe na żłobek przy ul. K. i w ten sposób pomógł zarówno dzieciom niepełnosprawnym, jak i naszemu miastu".

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zawieranie tego rodzaju "umów wzajemnych zobowiązań" za wydanie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych poza limitem jest z mocy samego prawa nieważne /art. 58 par. 1 kodeksu cywilnego/, powoduje także nieważność zezwoleń i godzi w autorytet organów administracji, które zamiast przestrzegać prawa rażąco je naruszają. Przekazanie przez skarżącego na rzecz żłobka wykładzin, dywanów, radiomagnetofonu, zestawu artykułów piśmiennych, klocków "Lego" i 2 mln zł gotówką /o łącznej wartości kilkunastu milionów złotych/ byłoby godne uznania, gdyby pochodziło z zysków z działalności gospodarczej prowadzonej zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. (...)

Mając na względzie, że zaskarżone decyzje są zgodne z prawem, Naczelny Sąd Administracyjny na zasadzie art. 207 par. 5 Kpa skargę oddalił.