Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 987/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2013-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1 i 3,  art. 25 ust. 1 i 2,  art. 41 ust. 1, 4, 6
journal: Dz.U. 2008 nr 237 poz 1656
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych
article: art. 19 ust. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2012 poz 404
law: Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska (spr.) Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant St. sekr. sąd. Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi W.M. (M.) na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie inspekcji pracy uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 6 grudnia 2010 r. W.M. wniósł skargę do Okręgowego Inspektoratu Pracy w K. na nieumieszczenie go w wykazie pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnych i nieopłacenie za niego składki na Fundusz Emerytur Pomostowych. W uzasadnieniu skargi zaznaczył, iż od dnia 4 października 1988 r. jest pracownikiem A S.A. Oddział KWK B Ruch II [...] na stanowisku konserwatora maszyn i urządzeń PMW - elektromonter bezpośrednio na przeróbce mechanicznej węgla. Na postawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze (Dz. U. nr 8, poz. 43 z późn. zm.) zajmowane przez niego stanowisko było zaliczane do pracy w szczególnych warunkach. Obecnie pracodawca sporządził ewidencję pracowników wykonujących takie prace, w oparciu o art. 41 ust. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. nr 237, poz. 1656 z późn. zm.), jednak nie umieścił go w tej ewidencji. Ponadto podniósł, że przeprowadzone w zakładzie pracy badania pod kątem wydatku energetycznego na jego stanowisku pracy budziły wiele zastrzeżeń i nie zostały udostępnione.

Zawiadomieniem z dnia 12 stycznia 2011 r. Inspektor Pracy Państwowej Inspekcji Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w K., na podstawie art. 10 § 1 oraz art. 61 § 1 i 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267), zwanej dalej w skrócie: "K.p.a.", poinformował o wszczęciu na żądanie strony postępowania w sprawie wykonywania przez nią pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Na tej podstawie, w dniach 12, 24, 25 stycznia 2011 r. przeprowadzono kontrolę u pracodawcy - A S.A. Oddział B w B. której przedmiotem były kwestie związane z umieszczeniem wybranych pracowników w wykazie stanowisk i w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych. Ustalenia z kontroli zawiera protokół nr rej. [...].

Decyzją z dnia [...]r., nr rej. [...], inspektor pracy odmówił nakazania umieszczenia pracownika W.M. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Wskutek wniesionego odwołania, decyzją z dnia [...]r. o nr rej. [...], Okręgowy Inspektor Pracy w K. uchylił powyższą decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, z uwagi na konieczność uzupełnienia dokonanych ustaleń stanu faktycznego sprawy.

Ponowna kontrola została przeprowadzona u pracodawcy w dniach 19, 29 lipca oraz 2, 8, 11 sierpnia 2011 r. Ustalenia z kontroli zawiera protokół nr rej. [...].

Kolejną decyzją z dnia [...]r., nr rej. [...], inspektor pracy odmówił nakazania umieszczenia pracownika W.M. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Po rozpatrzeniu odwołania W.M. z dnia 29 sierpnia 2011 r. Okręgowy Inspektor Pracy w K. decyzją z dnia [...]r., nr rej. [...], uchylił wyżej wskazaną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Organ odwoławczy uznał, że w trakcie postępowania prowadzonego w ramach pierwszej instancji nie zapewniono stronie czynnego udziału w postępowaniu oraz zachodzi konieczność ponownego przeanalizowania rodzaju i charakteru prac wykonywanych przez W.M..

W dniach 30 listopada 2011 r., 1, 2, 15 grudnia 2011 r. oraz 3 i 10 stycznia 2012 r., 8 i 12 marca 2012 r. została przeprowadzona kontrola w A S.A. Oddział B w B. Ustalenia z kontroli zawiera protokół nr rej. [...].

Decyzją z dnia [...]r., nr rej. [...], inspektor pracy odmówił nakazania umieszczenia pracownika W.M. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, ponieważ stwierdził, iż praca wykonywana przez pracownika nie jest pracą bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu (załącznik nr 1 pkt 1 do ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych).

Od tej decyzji W.M. złożył odwołanie i wniósł o zmianę powyższej decyzji poprzez nakazanie pracodawcy - A S.A. Oddział B umieszczenia go w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Zaznaczył, że pracuje stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku konserwator maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla - elektromonter. Z dalszej części odwołania wynika, iż: "zdaniem Inspektora Pracy zajmowane przeze mnie stanowisko nie spełnia kryteriów jako praca bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla powołując się na wyjaśnienia zespołu problemowego Komisji Trójstronnej ds. ubezpieczeń społecznych z dnia 11 marca 2010 r. cyt. - określenie "prace bezpośrednio przy przeróbce surowców" należy rozumieć jako wykonywanie czynności związanych z przetwarzaniem surowca lub produktów przejściowych w wyrób lub produkt finalny. Do prac wykonywanych bezpośrednio przy przeróbce można zaliczyć dostarczanie materiałów (surowców) lub półproduktów do stref obróbki, ich przetwarzanie ręczne lub z użyciem narzędzi, odbieranie wyrobów ze stref obróbki itp. Oznacza to, że prace przy związane z utrzymaniem ruchu elektrycznego maszyn, urządzeń i wyposażenia elektrycznego zakładu przeróbczego, konserwacją i remontami urządzeń i wyposażenia elektrycznego zakładu przeróbczego mogą być kwalifikowane jako prace w szczególnych warunkach, tylko i wyłącznie w przypadku ich zgodności z przedstawioną wyżej charakterystyką. Odwołujący się zaznaczył, że Inspektor Pracy nie zwrócił uwagi na dalszy ciąg wyjaśnień zespołu, gdzie widnieje zapis: "Prawidłowa kwalifikacja stanowisk pracy może być dokonana praktycznie jedynie przez pracodawcę, ponieważ wymaga min. analizy zakresu obowiązków pracownika, wyników oceny ryzyka zawodowego na jego stanowisku pracy i przede wszystkim znajomości charakterystyki pracy wykonywanej przez pracownika." (cytat). Zdaniem odwołującego, stanowisko konserwatora maszyn i urządzeń Przeróbki Mechanicznej Węgla w oddziałach A zostało uzupełnione przez pracodawcę aneksem do załącznika nr 1 do Uchwały Zarządu A SA. nr [...] z dnia [...]r., co skutkowało wykonaniem badań wydatku energetycznego na w/w stanowiskach w kwietniu 2010 r. W dniu 3 kwietnia 2012 r. podczas zapoznawania się z materiałem zgromadzonym w postępowaniu, inspektorowi przedstawione zostało stanowisko co do pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze. Podczas przedstawiania argumentów przykładowo podane zostało stanowisko - konserwator maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla - ślusarz, które to stanowisko zostało uznane przez pracodawcę jako praca bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla. Dlatego niezrozumiałe jest, dlaczego organ pierwszej instancji dąży do udowodnienia, że stanowisko konserwatora maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla - elektromonter nie jest związane z pracą bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla.

Decyzją z dnia [...]r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. i art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 404), Okręgowy Inspektor Pracy w K., po rozpatrzeniu odwołania, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że w myśl art. 41 ust. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych płatnik składek (pracodawca) jest obowiązany prowadzić:

wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze;

ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, zawierającą dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2.

Zgodnie z art. 41 ust. 6 powołanej ustawy, w przypadku nieumieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy. Podniósł, iż kompetencje organów Państwowej Inspekcji Pracy w razie wniesienia takiej skargi określa art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, zgodnie z którym, właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji. Organ odwoławczy wskazał, że przepis art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych stanowi, że prace w szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku; wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy. W myśl art. 3 ust. 2 powołanej ustawy czynniki ryzyka, o których mowa w ust. 1, są związane z następującymi rodzajami prac:

w szczególnych warunkach determinowanych siłami natury:

prace pod ziemią,

prace na wodzie,

prace pod wodą,

prace w powietrzu;

w szczególnych warunkach determinowanych procesami technologicznymi:

prace w warunkach gorącego mikroklimatu - prace wykonywane w pomieszczeniach, w których wartość wskaźnika obciążenia termicznego WBGT wynosi 28 °C i powyżej, przy wartości tempa metabolizmu pracownika powyżej 130 W/m2,

prace w warunkach zimnego mikroklimatu - prace wykonywane w pomieszczeniach o temperaturze powietrza poniżej 0 °C,

bardzo ciężkie prace fizyczne - prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn - powyżej 8400 kJ, a u kobiet - powyżej 4600 kJ,

prace w warunkach podwyższonego ciśnienia atmosferycznego,

ciężkie prace fizyczne związane z bardzo dużym obciążeniem statycznym wynikającym z konieczności pracy w wymuszonej, niezmiennej pozycji ciała; przy czym ciężkie prace fizyczne to prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn - powyżej 6300 kJ, a u kobiet - powyżej 4200 kJ, a prace w wymuszonej pozycji ciała to prace wymagające znacznego pochylenia i (lub) skręcenia pleców przy jednoczesnym wywieraniu siły powyżej 10 kG dla mężczyzn i 5 kG dla kobiet (wg metody OWAS pozycja kategorii 4) przez co najmniej 50 % zmiany roboczej.

Organ podkreślił, że przepisy wymienionej wyżej ustawy wymagają, by warunki wymienione w art. 3 ust. 1 stosowane były łącznie: warunek 1 - wykonywanie pracy określonego rodzaju i w określonych warunkach, o których mowa w art. 3 ust.1 ustawy, którym towarzyszą czynniki ryzyka; warunek 2 - ujęcie wykonywanej pracy w wykazie prac w szczególnych warunkach zamieszczonym w załączniku nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych, przy czym pkt 1 ww. załącznika, odnoszący się do pracowników zakładów przeróbczych, definiuje te prace jako: prace bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu.

Inspektor pracy podkreślił, że ustalił, że strona jest zatrudniona na stanowisku: konserwator maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla - elektromonter oddziału MEPJ-2, na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony, w pełnym wymiarze czasu pracy. Przy tym zaznaczył, iż w uzasadnieniu decyzji z dnia [...]r., nr rej. [...], inspektor pracy stwierdził, że przeprowadzona kontrola wykazała, że strona jest zatrudniona na stanowisku konserwator maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla MEPJ-2 (...)". Niepełne określenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stanowiska, zajmowanego przez ww. pracownika nie wpływa jednak na zakres ustaleń dokonanych przez inspektora pracy w trakcie przeprowadzonego postępowania, ponieważ ustalenia te odnoszą się do stanowiska konserwatora maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla - elektromonter oddziału MEPJ -2 i rodzaju czynności, wykonywanych przez stronę. Organ odwoławczy wskazał, że w trakcie postępowania inspektor pracy przeanalizował wyniki pomiarów wydatku energetycznego na podstawie prowadzonego przez Kompanię Węglową rejestru przeprowadzonych badań wydatku energetycznego, które zostały przeprowadzone w kwietniu 2010 r. przez Pracownię Badań Środowiskowych W.K. oraz firmę C. Na podstawie prowadzonego przez A S.A. rejestru przeprowadzonych badań wydatku energetycznego ustalono, że dla stanowisk:

1. konserwator maszyn i urządzeń PMW - elektromonter (mężczyzna) B Ruch I wydatek energetyczny wynosi - 7 648,2 kJ/480min - praca ciężka,

2. konserwator maszyn i urządzeń PMW - elektromonter (mężczyzna) B Ruch II wydatek energetyczny wynosi - 8 156,5 kJ/480min - praca ciężka.

Nadto podkreślił, że z treści protokołu kontroli nr rej. [...] wynika również, iż: "Kontrolującemu przedstawiono chronometraż opracowany dla stanowiska konserwator maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla - elektromonter - mężczyzna KWK B - ZPM II [...] Oddział Elektryczny ds. Zakładu Przeróbki Mechanicznej Węgla MEPJ-2. (...) Na podstawie danych przedstawionych w tabeli stwierdzono, że łączny czas prac zadeklarowanych jako wykonywane w wymuszonej pozycji ciała (bez pracy w pozycji stojącej) wynosi 265 minut, co stanowi ponad 50% zmiany roboczej". W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji inspektor pracy stwierdził, że wykonywanie prac w wymuszonej pozycji ciała, wymagających znacznego pochylenia i (lub) skręcenia pleców przy jednoczesnym wywieraniu siły powyżej 10 kG przez ponad 50% zmiany roboczej powoduje, iż potwierdzony pomiarami efektywny wydatek energetyczny na zajmowanym przez pracownika stanowisku, spełnia kryteria ustawowe w części dotyczącej wielkości wydatku energetycznego (art. 3 ust. 2 pkt. e ustawy o emeryturach pomostowych). Organ odwoławczy zauważył przy tym, że w odwołaniu z dnia 22 maja 2012 r. strona nie kwestionuje ustaleń dokonanych przez inspektora pracy w przywołanym zakresie. Dalej organ odwoławczy wskazał, iż drugim warunkiem niezbędnym do zakwalifikowania pracownika do grupy zatrudnionych w szczególnych warunkach, jest wykonywanie prac ujętych w wykazie prac w szczególnych warunkach, zamieszczonym w załączniku nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych. Punkt 1 załącznika nr 1 do ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, odnoszący się do pracowników zakładów przeróbczych węgla, definiuje te prace jako: "Prace bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu". W tej mierze wskazał, że organ pierwszej instancji stwierdził, że praca wykonywana przez stronę nie jest pracą bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu. Okręgowy Inspektor Pracy w K. podkreślił, że ponownie przeanalizował zgromadzony materiał dowodowy, w tym wyjaśnienia złożone przez odwołującego. Z opisu czynności zamieszczonego w dokumentacji z oceny ryzyka zawodowego dla pracowników na stanowiskach konserwator maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla - elektromonter w Zakładzie Przeróbki Mechanicznej Węgla wynika, że wykonują oni czynności związane z utrzymaniem ruchu elektrycznego maszyn, urządzeń i wyposażenia zakładu przeróbczego, konserwacją i remontami urządzeń i wyposażenia elektrycznego zakładu przeróbczego.

Organ odwoławczy podniósł, że w piśmie z dnia 8 grudnia 2011 r. strona bardzo szczegółowo opisała swój zakres czynności wykonywanych w ramach stosunku pracy. Wskazała, iż pracując jako Konserwator Maszyn i Urządzeń Przeróbki Mechanicznej Węgla - elektromonter wykonuje szereg czynności związanych z utrzymaniem ciągłości ruchu ciągów technologicznych poprzez kontrolę rozdzielni, urządzeń oraz bieżące naprawy konserwację i czynności związane z usuwaniem zaistniałych awarii w trakcie pracy urządzeń. Praca polega również na jak najlepszym utrzymaniu instalacji oraz urządzeń dla ich poprawnego działania, co wymaga rzetelnego podejścia do powierzonych mi zadań. Praca w specyficznym zakładzie, jakim bez wątpienia jest Przeróbka Mechaniczna Węgla narażony jest na wiele czynników zewnętrznych powodujących duży wydatek energetyczny oraz pracę w wymuszonej pozycji ciała podczas wykonywania moich obowiązków, które opisała. Strona wskazała, że zajmując się utrzymaniem ruchu podczas usuwania awarii chcąc sprawdzić poprawność działania aparatury wchodzącej w system sterowania urządzeń, musi dostać się do skrzynki sterowniczej zabudowanej na wysokości stwarzającej komfort pracy dla obsługi urządzeń, ale nie dla niej jako elektromontera. Pracując przy tak zabudowanych aparaturach, aby móc dokonać niezbędnych kontroli oraz poprawności działania musi tę czynność wykonać w pozycji pochylonej niejednokrotnie kucznej czy też klęcznej. W pozycji klęcznej kontrolowane lub naprawiane są krańcówki usytuowania klap umieszczone stosunkowo nisko. Obsługa rozdzielni związanych z czynnościami łączeniowymi jak i związanymi z usuwaniem awarii wymaga pozycji pochylonej a nawet klęcznej przy wymianie aparatury (styczniki, przekaźniki, wyłączniki termiczne, itp.) oraz sprawdzaniu stanu połączeń na listwach zaciskowych usytuowanych w dolnej części pola sterowniczego i siłowego. Do bieżących czynności związanych z utrzymaniem ruchu należy utrzymanie należytego oświetlenia na poziomach budynków Zakładu Przeróbki Mechanicznej Węgla, a co z tym się wiąże bieżącą wymianą przepalonych źródeł światła i w tym przypadku niezbędny jest transport indywidualny ręczny z różnicą poziomów 30 m praca w wymuszonej pozycji ciała na drabinie. Prace związane z utrzymaniem ciągłości ruchu zakładu to nie tylko opisane powyżej czynności związane z bieżącym usuwaniem drobnych awarii. Do obowiązków strony należy również wymiana silników, przesuwników, luzowników, czujników poziomu itp. zabudowanych na urządzeniach ZPMW w przypadku ich uszkodzenia, niestety nie do każdego zabudowanego urządzenia jest dobry dostęp, co przy demontażu czy późniejszym montażu powoduje pracę w wymuszonej pozycji ciała. Do przeprowadzenia wymiany uszkodzonych urządzeń na sprawne niezbędny jest transport, który prowadzony jest w pionie za pomocą wciągarek w płaszczyźnie poziomej na wózku paletowym. Urządzenia gabarytowo mniejsze (lżejsze) transportowane są ręcznie z pokonywaniem różnicy poziomów do 30 m przy wykonywaniu takiego transportu nie da się uniknąć pracy w wymuszonej pozycji ciała. Panujące warunki w zakładzie przeróbczym powodują korozję mostów kablowych oraz przepustów z rur stalowych, którymi prowadzone są kable do urządzeń zabudowanych w budynkach jak i na zewnątrz. Ze względu na duże skumulowanie urządzeń ciągów technologicznych, praca przy wymianie drabinek kablowych wymaga pracy w wymuszonej pozycji ciała. Korozja nie omija również konstrukcji pod zabudowane na nich skrzynki żeliwne do układu sterowania oraz rozdzielnic okapturzonych, co wymaga bieżących konserwacji i wymiany w przypadku zbyt dużych ubytków materiału spowodowanych występującą korozją. Konserwacji wymagają również skrzynki żeliwne w zabudowie rozdzielnic okapturzonych, sterowniczych, zabudowa skrzynek oraz osadzenie konstrukcji w posadzce wymaga prowadzenie prac w wymuszonej pozycji ciała. Wymianie podlegają również oprawy oświetleniowe z powodu korozji czy też uszkodzenia teoretycznie wystarczy wejść na drabinę zdemontować oprawę, a w to miejsce zabudować nową, niestety przy prowadzonych rurociągach, konstrukcjach, zabudowanych urządzeniach technologicznych wymiana wymaga skręcenia plecy, aby dostać się do lampy. Występujące zapylenie w obiektach przeróbki mechanicznej węgla powoduje osadzenie się pyłu na urządzeniach, mostach kablowych, instalacji oświetleniowej, co wymaga profilaktycznego usuwania zalegającego pyłu. Podczas wykonywania odpylania mostów kablowych, instalacji oświetlenia niezbędne jest korzystanie z drabiny gdzie i tak pomimo wszystko, aby odpylić w miejscu trudno dostępnym trzeba się pochylić a nieraz skręcić plecy. Strona wskazała, iż w zakładzie przeprowadza okresowe przeglądy rozdzielni i rozdzielnic okapturzonych umiejscowionych na poziomach zakładu. Podczas wykonywania przeglądu dokręca połączenia śrubowe szyn, co wymaga pracy na drabinie z pochyleniem się czy też skręceniem pleców, zaś dokręcanie połączeń śrubowych odpływowych wymaga pozycji klęcznej. W przypadku rozdzielni okapturzonych, aby uzyskać dostęp do aparatury i oszynowania rozdzielnicy niezbędne jest odkręcenie dekli czołowych, po tych czynnościach może przystąpić do przeglądu oraz dokręcania połączeń śrubowych praca przy tych rozdzielnicach ze względu na ich zabudowę wymaga wymuszonej pozycji ciała. Zakład przeróbczy to nie tylko budynki poza budynkami znajdują się rozładunek węgla, zwały węgla, szybki załadunek węgla, drobna sprzedaż węgla oraz drogi dojazdowe. W miejscach tych zabudowane jest oświetlenie uliczne a na zwałach węgla dodatkowo wieże oświetleniowe, prace wykonywane przy tym oświetleniu to uzupełnienie źródeł światła oraz całych opraw wymagających remontu, które dla lamp ulicznych wykonuje się z zwyżki samochodowej, a dla wież z poziomu platformy, na którą dostajemy się za pomocą ciągów drabinowych. Remonty silników przesuwników zdemontowanych z powodu uszkodzeń wykonywane są na warsztacie, do moich obowiązków należy rozkręcanie, ewentualnie zdjąć połówki sprzęgieł z wałów napędowych, wybicie łożysk z siedzeń następnie konserwacja, czyszczenie, malowanie, nabicie nowych łożysk poskręcanie całości, przeprowadzenie kontroli poprawności działania. Remont czujników spiętrzenia, luzowników, dzwonków itp. wykonuję poprzez rozkręcenie wyczyszczenie, usunięcie przyczyny niewłaściwego funkcjonowania, skręcenie, sprawdzenie poprawności działania. Prace te wymagają wymuszonej pozycji ciała. Strona nadmieniła, że w swojej pracy przeprowadza również remonty i konserwacje instalacji odgromowej polegające na kontroli ciągłości połączeń, w przypadku stwierdzenia korozji bednarki konieczna jest jej wymiana wówczas niezbędne jest wykonanie wykopu umożliwiającego wymianę uszkodzonego elementu instalacji odgromowej, po wykonywaniu niezbędnych prac związanych z usunięciem uszkodzeń i po zakonserwowaniu zasypuje wykopany rów. Świadczenie pracy wykonuje na terenie ZPM II w obiektach przeróbki mechanicznej węgla: - rozładunek węgla-stacje przygotowania II, III - zbiornik węgla surowego A, B -zbiornik kamienia A, B, -zbiornik miału - obiekt kompleksowy płuczki- drobna sprzedaż węgla - zwały węgla wraz z zwałoładowarką - stacje przesypowe-szybki załadunek węgla - odmulnik door - budynek energetyczny - paczkarnia retopalu." (cytat). Zdaniem organu odwoławczego - ponowna analiza rodzaju czynności wykonywanych przez stronę wykazała, że praca wykonywana przez pracownika nie może zostać uznana jako praca bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu. Określenie prace bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej surowców należy rozumieć jako wykonywanie czynności związanych z przetwarzaniem surowca lub produktów przejściowych w wyrób lub produkt finalny. Do prac wykonywanych bezpośrednio przy przeróbce można zaliczyć dostarczanie materiałów (surowców) lub półproduktów do stref obróbki, ich przetwarzanie ręczne lub z użyciem narzędzi, odbieranie wyrobów ze stref obróbki itp. Organ dodał, że w/w stanowisko jest zgodne z wyjaśnieniami Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 maja 2010r., opublikowanymi na stronie internetowej. W opinii organu odwoławczego analiza zgromadzonego materiału dowodowego, w tym wyjaśnień złożonych przez odwołującego się, potwierdziła, że charakter wykonywanych przez niego czynności jest odmienny od prac "bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla" z uwagi na fakt, iż wykonuje on czynności związane z utrzymaniem ruchu elektrycznego maszyn, urządzeń i wyposażenia zakładu przeróbczego, konserwacją i remontami urządzeń i wyposażenia elektrycznego zakładu przeróbczego, przy czy organ zaznaczył, że taki rodzaj wykonywanych czynności wynika także z przywołanych wyżej wyjaśnień strony. Organ odwoławczy podniósł, że należy zgodzić się ze stanowiskiem odwołującego się, że konserwator maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla - elektromonter pracuje w takich samych warunkach środowiskowych, jak inni pracownicy przeróbki mechanicznej węgla. Warunki pracy nie mogą być jednak, w świetle przepisów ustawy o emeryturach pomostowych, kryterium umożliwiającym inspektorowi pracy nakazanie umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych. Organ odwoławczy zauważył, że wnoszący odwołanie stwierdził, iż "(...) Inspektor Pracy dąży do udowodnienia, że stanowisko konserwatora maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla - elektromonter nie jest związane z pracą bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla" i odnosząc się do tego zarzutu podkreślił, że kontroli organów Państwowej Inspekcji Pracy podlega ewidencja pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP. W uzasadnieniu do wyroku z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 1969/10 (dostępnym w internetowej centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że organy inspekcji pracy nie mają prawnych podstaw do dokonywania wiążących ustaleń czy badań w zakresie wykazywania, czy określone stanowisko spełnia wymogi przewidziane przez ustawę o emeryturach pomostowych, by być umieszczone przez pracodawcę w rejestrze stanowisk prowadzonym w oparciu o przepis art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy. Organy inspekcji pracy nie są upoważnione do wydawania decyzji ingerujących w treść tego rejestru. W opinii organu odwoławczego, podniesione w odwołaniu argumenty dotyczące uzupełnienia przez pracodawcę w aneksie do załącznika nr 1 do Uchwały Zarządu A S.A. nr [...] z dnia [...]r. wykazu stanowisk, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach o stanowisko konserwatora maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla w oddziałach A oraz argumenty dotyczące przykładowo podanego stanowiska - konserwatora maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla - ślusarza, które to stanowisko zostało uznane przez pracodawcę jako stanowisko, na którym wykonywana jest praca bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla, nie mogą stanowić przesłanki umożliwiającej inspektorowi pracy nakazanie umieszczenia odwołującego się w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych - tym bardziej, że pracownik jest zatrudniony na stanowisku konserwator maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla - elektromonter. Organ odwoławczy wskazał, że z wymienionego powyżej aneksu wynika, że do wykazu stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach dla poszczególnych Oddziałów A S.A. wpisano wartości wydatku energetycznego na stanowiskach konserwatora maszyn i urządzeń pmw (ślusarz, elektromonter) oddziału B i B Ruch 2.

Okręgowy Inspektor Pracy w K. podkreślił, że podziela pogląd inspektora pracy wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że wpisanie do ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, pracowników zajmujących analogiczne stanowiska konserwatora maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla - elektromontera w innych zakładach A S.A. nie wiąże inspektora pracy. O możliwości nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ww. ewidencji decyduje charakter prac wykonywanych przez tego pracownika w aspekcie zapisów art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych.

Odnosząc się do twierdzenia odwołującego się, że nie zgadza się z poglądem, iż wykonywana przez niego praca nie spełnia kryteriów określonych w ustawie o emeryturach pomostowych ponownie podkreślił, iż czynnik ryzyka, którym jest efektywny wydatek energetyczny, a także bardzo duże obciążenie statyczne wynikające z konieczności pracy w wymuszonej, niezmiennej pozycji ciała stanowi przesłankę uprawniającą inspektora pracy do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze pod warunkiem, że wykonywane prace zostały ujęte w wykazie prac w szczególnych warunkach stanowiącym załącznik nr 1 do ww. ustawy. Analiza postanowień art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych prowadzi do wniosku, iż uznanie pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach i tym samym nakazanie umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, wymaga spełnienia dwu warunków: pierwszy - to wykonywania pracy w szczególnych warunkach, związanych z czynnikami ryzyka, o jakich mowa w ust. 2 art. 3 tej ustawy; drugi - ujęcie wykonywanej pracy w wykazie prac w szczególnych warunkach, stanowiącym załącznik nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych. Powyższe zatem oznacza, że brak chociażby jednego z podanych powyżej warunków, pomimo spełnienia drugiego z nich, skutkuje wydaniem decyzji odmawiającej nakazania umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Dlatego też efektywny wydatek energetyczny a także bardzo duże obciążenie statyczne wynikające z konieczności pracy w wymuszonej, niezmiennej pozycji ciała związane z wykonywaniem pracy przez stronę, nie może być wystarczającą przesłanką umożliwiającą wydanie pozytywnej dla pracownika decyzji.

Organ odwoławczy dodał, że w świetle ustawy o emeryturach pomostowych bez znaczenia pozostaje argument, iż stanowisko zajmowane przez odwołującego się było zaliczane do pracy w warunkach szczególnych na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze. Reasumując, zgromadzony materiał dowodowy potwierdza konkluzję, że praca wykonywana przez odwołującego się jest wprawdzie związana z pracą bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla, lecz nie może być jednak utożsamiana z pracą bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla.

W ocenie organu odwoławczego pojęcie "prace bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla" ma wąski zakres. W pojęciu tym nie mieszczą się natomiast czynności wpływające na prace wykonywane bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla. Zauważono, że podobnego rozróżnienia dokonał ustawodawca w przypadku prac wymienionych w pkt 14 i 16 załącznika nr 2, używając w pkt 14 sformułowania: "prace przy bezpośrednim sterowaniu", natomiast w pkt 16 sformułowania: "prace bezpośrednio przy sterowaniu". Na takie rozróżnienie zwrócił także uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyroku z dnia 18 sierpnia 2010 r. sygn. akt II SA/Ke 456/10. Organ odwoławczy również podkreślił, że w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych o kwalifikowaniu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie decyduje nazwa stanowiska pracy, lecz faktyczne warunki jej wykonywania. Pod tym właśnie kątem prowadzona była kontrola inspektora pracy, który na jej podstawie wydał decyzję będącą przedmiotem odwołania. Przy wydawaniu przedmiotowej decyzji inspektor pracy wziął pod uwagę wszystkie czynniki ryzyka kwalifikujące pracownika do umieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w tym również efektywny wydatek energetyczny.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach W.M. stwierdził, że nie zgadza się z konkluzją zawartą w zaskarżonej decyzji, jakoby praca wykonywana przez niego "jest wprawdzie związana z pracą bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla, lecz nie może być jednak utożsamiana z pracą bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla" (cytat). Skarżący podniósł także, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach dotyczący prac ujętych w załączniku Nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych i "nie może to być porównywane do pracy bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla kamiennego, które to prace są wymienione w Załączniku nr 1 pkt 1 do ustawy o emeryturach pomostowych i tym samym brak uwzględnienia mojego stanowiska pracy stanowi naruszenie art. 41 ust. 4 pkt. 2 tejże ustawy" (cytat). Nadto, przywołane przez niego w odwołaniach wyjaśnienia zespołu problemowego Komisji Trójstronnej ds. ubezpieczeń społecznych z dnia 11 marca 2010 r. dotyczące kryteriów, które muszą być spełnione, aby praca była utożsamiana z pracą bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla w przypadku rozpatrywanego tutaj stanowiska pracy zostały spełnione. Wbrew temu, co twierdzi organ, wyjaśnienia Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 maja 2010 r., nie zawierają w swej treści postanowień, które wskazywałyby, że praca elektromontera nie może zostać uznana jako praca bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla. Nadto, w zaskarżonej decyzji brak jest uzasadnienia faktycznego, to jest powołania i wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodów których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, co wynika z przepisów K.p.a.. W dalszej części skargi skarżący uznał, że: "nie do przyjęcia jest również stwierdzenie, że bez znaczenia dla wydającego decyzję pozostaje argument, iż stanowisko konserwatora maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla - elektromontera było zaliczane do pracy w warunkach szczególnych na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnych lub w szczególnych charakterze. Skoro przepisy te stanowiły podstawę rozwiązań przyjętych w ustawie o emeryturach pomostowych w części dotyczącej pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze to stanowi to naruszenie zasad i wykładni przepisów tej ustawy." (cytat).

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z regulacją art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z póżn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, iż jej przedmiotem jest ocena prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Sąd administracyjny ocenia czy wydana w sprawie decyzja narusza przepisy prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., decyzja podlega uchyleniu w całości lub w części, jeżeli sąd stwierdzi:

1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

2) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

3) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd obowiązany jest wziąć pod uwagę z urzędu wszelkie naruszenia w postępowaniu administracyjnym przepisów prawa materialnego i procesowego, jeśli mogły mieć wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia.

Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle wyżej przytoczonych kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie z przyczyn w niej wskazanych.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że stosownie do treści art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. nr 237, poz. 1656 z późn. zm.), "Zakład prowadzi: 1) centralny rejestr stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze; 2) centralny rejestr pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP" (Fundusz Emerytur Pomostowych), w myśl ust. 4 cyt. przepisu "Płatnik składek jest obowiązany prowadzić: 1) wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze; 2) ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, zawierającą dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2".

W przypadku nieumieszczenia pracownika w ewidencji, o której mowa w pkt 2 wyżej wskazanego przepisu pracownikowi przysługuje skarga do państwowej inspekcji pracy zgodnie z treścią art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych. Kompetencje właściwych organów w tym zakresie normuje natomiast ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o państwowej inspekcji pracy (Dz. U. nr 89, poz. 589 z późn. zm.).

Zgodnie z art. 11a ustawy o państwowej inspekcji pracy właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji.

Wskazany przepis art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych reguluje obowiązek płatnika składek na Fundusz Emerytur Pomostowych umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których przewidziany jest obowiązek opłacania składek na właśnie Fundusz Emerytur Pomostowych. Z przepisu tego wynika, że podmiotem uprawnionym do zakwalifikowania danego rodzaju pracy, do pracy wykonywanej w szczególnych warunkach lub pracy o szczególnym charakterze jest płatnik składek, a więc pracodawca.

Z treści powyższych przepisów wynika, że organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania umieszczenia pracownika, decyzją administracyjną wydaną na podstawie art. 11a ustawy o państwowej inspekcji pracy, w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze (art. 41 ust. 4 pkt 2). Natomiast z przepisów tych nie wynika kompetencja organów Państwowej Inspekcji Pracy do nakazania pracodawcy umieszczenia stanowiska konkretnego pracownika w wykazie stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (art. 41 ust. 4 pkt 1).

Wydanie nakazu umieszczenia danego pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez inspektora pracy możliwe jest wówczas, gdy dane stanowisko pracy zostało przez samego pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, natomiast pracownik zajmujący takie właśnie stanowisko w zakładzie pracy nie został przez pracodawcę uwzględniony w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

W pozostałym zakresie ustawa o emeryturach pomostowych przyjęła zasadę właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz sądów powszechnych w sprawach między innymi emerytur pomostowych, co z kolei ogranicza zakres kompetencji Inspekcji Pracy do spraw wyżej wskazanych. Jak słusznie wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyrok z dnia 14 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 866/12, wyrok z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 573/12, dostępne internetowej bazie orzeczeń NSA) takie wyznaczenie granic właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Państwowej Inspekcji Pracy wynika z regulacji zawartej w ustawie z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz. U. z 2010 r., nr 220, poz. 1447 ze zm.).

Zgodnie bowiem z treścią art. 10 ust. 1 tejże ustawy przedsiębiorca może złożyć do właściwego organu administracji publicznej lub państwowej jednostki organizacyjnej wniosek o wydanie pisemnej interpretacji co do zakresu i sposobu zastosowania przepisów, z których wynika obowiązek świadczenia przez przedsiębiorcę daniny publicznej oraz składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne, w jego indywidualnej sprawie. Udzielenie interpretacji następuje w drodze decyzji, od której przysługuje odwołanie. Odwołanie od decyzji wydanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych służy do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanych orzeczeniach zaakcentował, że właściwość sądu pracy i ubezpieczeń społecznych wskazywana jest również przez Sąd Najwyższy w szeregu postanowieniach, między innymi w postanowieniu z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II UK 113/11, gdzie Sąd Najwyższy stwierdził, że w sprawach z odwołania od decyzji organu rentowego w przedmiocie interpretacji co do zakresu i sposobu stosowania przepisów z których wynika obowiązek świadczenia przez przedsiębiorcę składek na ubezpieczenie społeczne lub zdrowotne, w jego indywidualnej sprawie właściwy jest sąd powszechny - sąd pracy i ubezpieczeń społecznych (art. 83 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

Powstałe rozbieżności w orzecznictwie skłoniły Prezesa NSA do skierowania pytania prawnego, na które skład siedmiu sędziów NSA udzielił odpowiedzi w uchwale z dnia 13 listopada 2012 r. I OPS 4/12 (Lex nr 1226997). NSA zajął stanowisko, wedle którego; "W postępowaniu o umieszczenie pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656 ze zm.), za pracownika wykonującego prace o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 5 tej ustawy może być uznany pracownik, który wykonując prace o szczególnym charakterze wykonuje także inne dodatkowe czynności wskazane przez pracodawcę w ramach świadczenia pracy." (teza). Uzasadniając swoje stanowisko skład siedmiu sędziów NSA wskazał, że zagadnienie prawne objęte wnioskiem Prezesa NSA wymagało rozważenia relacji między sprawami o nakazanie pracodawcy umieszczenie pracownika w ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych lub wykreślenie go z tej ewidencji, które są rozstrzygane w drodze decyzji administracyjnej przez organy PIP, a sprawami o przyznanie emerytury pomostowej oraz sprawami dotyczącymi obowiązku opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych, które są załatwiane przez organy rentowe i są objęte właściwością sądów powszechnych. NSA stwierdził dalej, że sprawy o emerytury pomostowe oraz sprawy dotyczące obowiązku opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych są sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych, w których mają zastosowanie przepisy ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy z dnia 17 stycznia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a także przepisy Kodeksu postępowania cywilnego (art. 25 i 40 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych).

W konkluzji swych wywodów w powyższej uchwale NSA zaznaczył, że z uwagi na właściwość organów rentowych i sądów powszechnych w sprawach regulowanych w ustawie z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych oraz charakter ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 tej ustawy, należy przyjąć, że w ewidencji powinni być umieszczeni pracownicy, którzy wykonują prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze bez względu na to, czy wykonują wyłącznie tego rodzaju prace, czy też, poza tego rodzaju pracami, wykonują także prace innego rodzaju. Oznacza to, że organy Państwowej Inspekcji Pracy w postępowaniu o nakazanie pracodawcy umieszczenie pracownika w ewidencji lub wykreślenie pracownika z ewidencji rozstrzygają wyłącznie o tym, czy pracownik wykonuje prace na stanowisku pracy, na którym są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, bez względu na to, czy taki pracownik wykonuje dodatkowo także inne prace. Ocena, czy wykonywanie tych innych prac powoduje, że pracownik wykonuje lub nie wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w pełnym wymiarze czasu pracy w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, należy do organów rentowych i sądów powszechnych, ponieważ są to okoliczności dotyczące obowiązku opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych oraz spełniania warunku nabycia prawa do emerytury pomostowej, a nie okoliczności, od których zależy umieszczenie lub nieumieszczenie pracownika w ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych.

W konsekwencji przywołanej uchwały, którą związany jest także Sąd orzekający w niniejszej sprawie, na zasadzie art. 269 § 1 p.p.s.a., jest ukształtowanie takiej linii orzeczniczej, wedle której o tym, że pracownik spełnia lub nie spełnia warunku do nabycia prawa do emerytury pomostowej nie może rozstrzygać wpis do ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, ani decyzja administracyjna organów Państwowej Inspekcji Pracy, wydana na podstawie art. 11a ustawy o państwowej inspekcji pracy. Oznaczałoby to bowiem, że o spełnieniu przez pracownika jednego z warunków nabycia prawa do emerytury pomostowej rozstrzygają organy PIP oraz w razie wniesienia skargi - sądy administracyjne. Nie ulega zaś wątpliwości, że decyzje administracyjne wydawane przez organy PIP w tych sprawach nie są objęte właściwością sądów powszechnych (por. wyroki NSA: z dnia 11.12.2012 r. o sygn. akt I OSK 512/12; z dnia 14.12.2012 r. o sygn. akt I OSK 552/12; z dnia 21.12.2012 r. o sygn. akt I OSK 567/12 i I OSK 561/12 i I OSK 557/12; z dnia 28.12.2012 r. o sygn. akt I OSK 582/12 i I OSK 650/12, a także z dnia 04.01.2013 r. o sygn. akt I OSK 908/12 (wszystkie Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach NSA), dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń NSA).

W najnowszym orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych prezentowane na ogół jest stanowisko, według którego postępowanie zainicjowane skargą pracownika, wniesioną na zasadzie art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych zakończyć się może wydaniem nakazu wpisu do ewidencji na podstawie art. 11a ustawa o państwowej inspekcji pracy tylko jednak wtedy, jeżeli dane stanowisko pracy zostało przez samego pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a pomimo to pracownik - spełniający wszystkie warunki do objęcia go obowiązkiem opłacania składek na FEP - nie został wciągnięty do ewidencji.

Nakaz taki może również być wydany, jeżeli w wyniku decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalone zostanie, że pracownik zatrudniony na danym stanowisku spełnia warunki do objęcia go systemem emerytur pomostowych, co rodzi po stronie pracodawcy (płatnika) obowiązek uiszczania składek na FEP.

W sytuacji, gdy stanowisko, na którym zatrudniony jest pracownik, nie zostało zaliczone przez pracodawcę albo uprawniony organ do stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, organ Państwowej Inspekcji Pracy powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe.

W postępowaniu kontrolnym zainicjowanym przez pracownika skargą na pracodawcę inspekcja nie może bowiem rozstrzygać o charakterze jego pracy i przesądzać o okolicznościach decydujących o objęciu pracownika obowiązkami wynikającymi z przepisów emerytalnych (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 marca 2012 r., VIII SA/Wa 1064/11, Lex nr 1139875). Wskazuje się ponadto, że organy PIP nie mają prawnych podstaw do dokonywania wiążących ustaleń czy badań w zakresie wykazywania, czy określone stanowisko pracy spełnia wymogi przewidziane przez ustawę z 2008 r. o emeryturach pomostowych, by być umieszczone przez pracodawcę w rejestrze stanowisk prowadzonych w oparciu o przepis art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy. Organy inspekcji pracy nie są upoważnione do wydawania decyzji ingerujących w treść tego rejestru (por. wyrok WSA w Gliwicach z 17 listopada 2011r., IV SA/Gl 217/11, Lex nr 1043940 oraz wyrok WSA w Poznaniu z 8 września 2011 r., II SA/Po 280/11, Lex nr 899087).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać przyjdzie, że słusznie organ odwoławczy wskazał, że brak jest podstaw do przyjęcia właściwości organów Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie dokonywania kontroli wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Nie mogą zatem dokonywać ustaleń, czy określone stanowisko pracy spełnia wymogi przewidziane przez ustawę o emeryturach pomostowych, by być umieszczone przez pracodawcę w wykazie stanowisk prowadzonym w oparciu o regulacje art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy o emeryturach pomostowych.

Jednakże pomimo takiego stwierdzenia organy administracji przeprowadziły bardzo wnikliwie postępowanie dowodowe oraz w zasadzie dokonały oceny warunków i charakteru pracy skarżącego, do czego jednak, mając na uwadze wyżej zaprezentowaną interpretację przepisów nie były uprawnione.

W niniejszej sprawie istotny jest sporny charakter zakwalifikowania prac wykonywanych przez skarżącego do prac w szczególnych warunkach, który wymaga rozstrzygnięcia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych, zatem w niniejszej sprawie naruszono przepisy regulujące właściwość organów Państwowej Inspekcji Pracy.

Zaakcentować również należy, że na gruncie obecnie obowiązujących regulacji prawnych o spełnieniu wymagań niezbędnych do nabycia uprawnień do emerytury pomostowej, a zatem również warunku w postaci pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, rozstrzyga organ rentowy, a w razie wniesienia odwołania sąd powszechny. To w toku tego właśnie postępowania ustala się, czy pracownik wykonywał prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez wymagany okres. Inaczej rzecz ujmując przyjdzie stwierdzić, że prawo pracownika do emerytury pomostowej uzależnione jest od tego, czy pracownik ten przez wymagany okres w rzeczywistości wykonywał prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, nie natomiast okoliczność, czy był on wpisany w ewidencji pracowników wykonujących takie prace.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko w tym zakresie wyrażone między innymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 587/12, zgodnie z którym prowadzenie ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych oraz wydawanie decyzji administracyjnych przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w sprawach związanych z prowadzeniem ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze ma służyć jedynie dokumentowaniu faktu wykonywania takiej pracy. Natomiast umieszczenie pracownika lub nie w takiej ewidencji nie przesądza samo przez się, że pracownik ten spełnia lub nie spełnia warunku nabycia prawa do emerytury pomostowej.

Dodatkowo wskazać należy, że przepisy ustawy o emeryturach pomostowych, w szczególności art. 41 ust. 1 pkt 2, ust. 4 pkt 2 i ust. 6 mówią o pracownikach, za których przewidziany jest obowiązek opłacania składek, nie natomiast o pracownikach za których składki takie są przez płatnika odprowadzane. Pracownik, za którego przewidziany jest obowiązek opłacania składek, to pracownik, który wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, lecz ocena spornych okoliczności w tym zakresie należy do właściwości organów rentowych oraz sądów powszechnych. Dlatego przyjąć należy, że merytoryczny spór pomiędzy pracownikiem, a pracodawcą w kwestii oceny charakteru pracy wykonywanej na danym stanowisku pracy, w szczególności, czy praca ta ma charakter pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze jest w zasadzie sporem z zakresu ubezpieczeń społecznych.

Z jednej bowiem strony, dotyczy obowiązków pracodawcy między innymi w postaci opłacania składek na FEP, a z drugiej strony uprawnień pracownika związanych z uzyskaniem prawa do emerytury pomostowej.

Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że organy Państwowej Inspekcji Pracy, do których wpłynęła skarga pracownika składana w trybie art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych zobowiązane są do wszczęcia postępowania kontrolnego, które to postępowanie może zakończyć się wydaniem nakazu w trybie art. 11a ustawy o państwowej inspekcji pracy, lecz jedynie wówczas, gdy dane stanowisko pracy zostało przez płatnika składek umieszczone w ewidencji natomiast pracownik, który spełnia wszystkie przesłanki do objęcia go wpisem, ze względu na właśnie zajmowane stanowisko, wpisem do takiej ewidencji nie został objęty.

W sytuacji natomiast, gdy po przeprowadzeniu kontroli ustalono, że stanowisko na którym zatrudniony jest pracownik wnoszący skargę nie zostało przez płatnika składek na FEP zamieszczone w wykazie stanowisk pracy na których wykonywana jest praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wówczas Inspektor Pracy winien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe. Podkreślić ponownie należy, że rola inspekcji pracy w tym zakresie ogranicza się jedynie do orzekania o istnieniu lub nieistnieniu naruszenia obowiązku pracodawcy o charterze ewidencyjno - sprawozdawczym.

Rozpatrując ponownie skargę organ drugiej instancji będzie miał na uwadze zaprezentowaną ocenę prawną i dokonane rozważania (art. 153 p.p.s.a.).

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że przyjęta przez orzekające w sprawie organy obu instancji wykładnia art. 11a ustawy o państwowej inspekcji pracy w związku z art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, naruszyła właściwość organów rentowych w tych sprawach, a to w związku z art. 3 ust. 3 i art. 25 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach pomostowych.

W tym stanie rzeczy, skoro organy naruszyły wyżej omówione przepisy prawa materialnego i procesowego, a naruszenia te miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.