Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 306/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2008-03-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, 18 ust. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 86 poz 732
law: Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.
article: art. 3 pkt 1 lit c), art. 3 pkt. 23 lit e)
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: Par. 18 ust. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 105 poz 881
law: Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Popowska (spr.) Sędziowie WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak As. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant sekr. sąd. Agata Tyll po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 06 marca 2008 r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] r. nr [...] /-/ I. Kucznerowicz /-/ B. Popowska /-/ D. Rzyminiak- Owczarczak


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] r. Komornik Sądowy Rewiru II przy Sądzie Rejonowym w [...] wysłał do Urzędu Miasta [...] wniosek D. M. o ustalenia prawa do zaliczki alimentacyjnej na 4 córki. We wniosku Skarżąca wskazała, iż w roku 2005 uzyskała dochód niepodlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych w wysokości 17.400,00 zł z tytułu spłaty zaległych alimentów od dnia [...] r. do dnia [...] r. Do wniosku Skarżąca załączyła zaświadczenie Urzędu Skarbowego z którego wynika, iż w 2005 r. osiągnęła dochód w kwocie 32 105,02 zł.

Decyzją z dnia [...] r., [...] Kierownik Oddziału Świadczeń Alimentacyjnych działający z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] nie przyznał zaliczki alimentacyjnej dla D. M., A. M., R. M. i V. M.. W uzasadnieniu organ wskazał, iż Skarżąca przekroczyła kryterium dochodowe. Zdaniem organu, dochód Skarżącej za rok 2005 wyniósł 40.412,22 zł, w skład którego wchodziła kwota 23.012,22 zł i 17,400,00 zł tytułem zaległych alimentów.

W odwołaniu Skarżąca ponownie wskazała, iż kwotę 17.400,00 zł otrzymała tytułem spłaty zaległych alimentów za okres od [...] r. do [...] zł i tym samym jest to kwota utracona. Skarżąca ponadto podniosła, iż od [...] r. do chwili obecnej tj. [...] r. utrzymuje rodzinę wyłącznie z dochodów własnych. Do odwołania Skarżąca załączyła pismo Komornika, z którego wynika, iż w 2005 r. Skarżąca otrzymała alimenty w łącznej kwocie 17.400,00 zł. W piśmie tym Komornik wskazał, iż powyższa kwota obejmuje alimenty zaległe za czas od [...] r. do końca [...] r.

Decyzją z dnia [...] r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] ( SKO) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ w uzasadnieniu wskazał, iż kwoty 17.400,00 zł nie można uznać za utracony dochód. Organ podniósł, iż ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm. - dalej ustawa o zaliczce alimentacyjnej) nie definiuje pojęcia utraconego dochodu, a w sprawach nieuregulowanych odsyła do ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst. jedn. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) W art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych określono co należy rozumieć pod pojęciem utraconego dochodu. Zdaniem organu, wyliczenie zawarte w tym artykule jest wyliczeniem zamkniętym, co oznacza, że za utratę dochodu może być potraktowana tylko taka okoliczność, która w przepisie art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych została uznana przez ustawodawcę za dochód utracony. Organ podniósł, iż w art. 3 pkt 23 lit. e ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustawodawca co prawda wskazał, że utratą dochodu jest również utrata dochodu spowodowana nieotrzymaniem w części lub całości alimentów. "Skoro więc przedmiotem niniejszego postępowania jest zaliczka alimentacyjna, której zadaniem jest przynajmniej częściowa pomoc dla osób, które z powodu nierzetelności dłużnika pozbawione są należnych świadczeń alimentacyjnych, okoliczność nieotrzymywania zasądzonych alimentów, nie może być w tym postępowaniu brana pod uwagę pod kątem utraconego dochodu. W postępowaniu o przyznanie zaliczki, fakt nie otrzymania części lub całości alimentów nie może być traktowany jako dochód utracony."

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, Skarżąca ponowienie podniosła, iż kwota 17.400 zł jest to należność z tytułu zaległych alimentów za okres od [...] r. do [...]r. i jest kwotą utraconych dochodów. Ponadto Skarżąca podniosła, iż za okres 2 lat nie otrzymała z tytułu alimentów żadnej kwoty.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżone decyzji.

W piśmie z dnia [...] r., Skarżąca podtrzymała skargę a na rozprawie w dniu 6 marca 2006 r., dodatkowo oświadczyła, że w okresie, w którym nie otrzymywała świadczeń alimentacyjnych musiała pożyczyć pieniądze, żeby starczyło na życie, zaś kwoty pożyczone musiała następnie spłacić, także z przekazanej przez Komornika kwoty 17.400,00 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Na podstawie art. 134 § 1 powyższej ustawy, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd zobowiązany jest do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze.

Podstawę prawną przyznania zaliczki alimentacyjnej stanowią przepisy ustawy o zaliczce alimentacyjnej. W myśl art. 7 ustawy, zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia albo, w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 583,00 zł. Zgodnie z art. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej, pod pojęciem osoby uprawnionej należy rozumieć osobę uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna. Z bezskutecznością egzekucji mamy do czynienia kiedy w postępowaniu egzekucyjnym nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy.

W przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, iż warunki natury formalnej, przesądzające o statusie D., A., R., V. M. jako osób uprawnionych w rozumieniu art. 7 ustawy o zaliczce alimentacyjnej (istnienie tytułu wykonawczego czyli wyroku zasądzającego alimenty na rzecz D., A., R., V. M., opatrzonego w klauzulę wykonalności oraz bezskuteczność egzekucji świadczeń alimentacyjnych), zostały spełnione.

Istota sporu sprowadza się do kwestii prawidłowości ustalenia przez organ wysokości dochodu przypadającego na osobę w rodzinie Skarżącej. Organ I instancji wyliczył, że miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie Skarżącej w 2005 r. wyniósł 673, 54 zł, a zatem przekroczone zostało ustawowe kryterium dochodowe. W efekcie nie przyznano zaliczki alimentacyjnej na czwórkę dzieci Skarżącej. Organ, wyliczając dochód, uwzględnił "wykazane przez komornika alimenty wyegzekwowane za 2005 r. w wysokości 17.400 zł". Organ stwierdził też, że z dokumentacji sprawy nie wynika, iż należało uwzględnić dochód utracony. Takie samo stanowisko zajęło SKO. Tak więc, zdaniem organów, kwota 17.400 zł. jest dochodem, który należy zaliczyć w całości do dochodu Skarżącej w 2005 r. Z kolei Skarżąca wskazuje, iż kwotę 17.400,00 zł należy traktować jako dochód utracony.

Wobec powyższego, należy ustosunkować się do obu stanowisk i przedstawić pogląd Sądu co do prawnej kwalifikacji kwoty 17.400, 00 zł. w świetle odnośnych przepisów. W szczególności chodzi o zakwalifikowanie ww. kwoty w kontekście kategorii: dochodu, utraty dochodu i uzyskania dochodu, zdefiniowanych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Dla ustalenia dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie, zgodnie z art. 18 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej, stosuje się bowiem przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm. - dalej rozporządzenie).

Jak wynika z art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dochodem są m. in. przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne niezliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, a także inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym alimenty na rzecz dzieci.

Uzyskaniem dochodu jest, stosownie do art. 3 pkt 24 lit. e) ustawy o świadczeniach rodzinnych, także uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem całości lub części zasądzonych świadczeń alimentacyjnych. Warto podkreślić, że ustawodawca wyraźnie rozróżnia dwa stany faktyczne: uzyskanie całości bądź uzyskanie części zasądzonych świadczeń alimentacyjnych. Nie ulega zatem wątpliwości, iż jeżeli osoba uprawniona bądź członek rodziny uzyska choć część zasądzonych świadczeń alimentacyjnych, to ich wysokość powiększy podstawę obliczania dochodu dla potrzeb zaliczki alimentacyjnej. Z przytoczonej definicji nie wynika jednak, że każda kwota wyegzekwowana przez komornika i przekazana w danym roku osobom uprawnionym, stanowi dochód danego roku. Taki wniosek nie byłoby też spójny z funkcją i charakterem renty alimentacyjnej, która zasądzana w miesięcznych ratach, ma co miesiąc dostarczać uprawnionym środków do życia.

Sąd tak zatem rozumie sens art. 3 pkt 24 lit. e) ustawy o świadczeniach rodzinnych, iż jeżeli osoba uprawniona bądź członek rodziny uzyska choć część zasądzonych świadczeń alimentacyjnych, to ich wysokość powiększy podstawę obliczania dochodu dla potrzeb zaliczki alimentacyjnej, z uwzględnieniem okoliczności, za jaki okres wyegzekwowano świadczenie.

Powyższą konstatację należy odnieść do stanu faktycznego w niniejszej sprawie, a konkretnie do przekazania przez komornika wierzycielkom wyegzekwowane w 2005 r. alimenty w wysokości 17.400 zł.

Zdaniem Sądu, przekazanie rodzinie Skarżącej w 2005 r. wyegzekwowanej części renty alimentacyjnej w kwocie 17. 400, 00 zł należy traktować jako "uzyskanie dochodu", co jednak nie przesądza, że można uznać, iż cała kwota stanowi dochód w 2005 roku. Tym samym, nietrafny jest zatem zarzut Strony skarżącej, iż kwota 17.400,00 zł stanowi utracony dochód. W tej kwestii Sąd podziela stanowisko organów, tj., iż kwota ta nie stanowi dochodu utraconego.

Na marginesie można dodać, że art. 3 pkt 23 lit e ustawy o świadczeniach rodzinnych, według którego utratą dochodu jest także utrata dochodu spowodowana nieotrzymywaniem części albo całości zasądzonych świadczeń alimentacyjnych, został uchylony ustawą z dnia 24 maja 2005 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o podatku rolnym (Dz.U.07.109.747).

Kwalifikując kwotę 17.400,00 zł do kategorii dochodu uzyskanego, Sąd nie podziela jednak stanowiska organów, szczególnie szerzej wyjaśnionego stanowiska SKO, iż tę kwotę w całości należy traktować jako dochód uzyskany w 2005 r. Taki wniosek płynie też treści zebranej w sprawie dokumentacji: oświadczenia Skarżącej zawartego we wniosku o przyznanie zaliczki alimentacyjnej jak i pisma Komornika, z których wynika, że wyegzekwowane zaległe alimenty należne są za okres od [...] r. do [...] r. Orzekające w sprawie organy pominęły jednak wskazane w obu pismach okoliczności, co miało wpływ na poczynione ustalenia faktyczne, w konsekwencji na treść obu decyzji.

Należy też podkreślić, że w niniejszej sprawie wyrokiem zaocznym Sądu Rejonowego w Poznaniu z dnia [...] r., zasądzono córkom Skarżącej rentę alimentacyjną w kwocie po 400,00 zł miesięcznie, począwszy od [...] r., płatne z góry do 10-tego każdego miesiąca. Także i w świetle tego wyroku niezasadnym byłoby przyjęcie, że za dochód rodziny w jednym roku można uznać więcej, niż 12 miesięcznych świadczeń alimentacyjnych. Warto w tym miejscu przytoczyć oświadczenie Skarżącej złożone na rozprawie, z którego wynika, że w okresie w którym nie otrzymywała renty, musiała pożyczać pieniądze na życie, zaś, po spłacie zaległych alimentów, pożyczone pieniądze oddała. Pewnie świadomość takiej kolei zdarzeń miało na myśli SKO, pisząc pod koniec swego uzasadnienia o rozwiązaniach prawnych "godzących w poczucie sprawiedliwości". Sąd jest zdania, że prawidłowa interpretacja wskazanych wyżej przepisów, nie tylko językowa, ale i celowościowa oraz systemowa pozwalają na odkodowanie takich norm, których zastosowanie będzie chronić osoby, wobec których nie został w sposób należyty zrealizowany obowiązek alimentacyjny.

Choć w sprawie nie znajduje zastosowania § 18 ust. 1 rozporządzenia, to może on stanowić wskazówkę przy obliczaniu dochodu w roku kalendarzowym poprzedzającym rok zaliczkowy ( art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Zgodnie z § 18 ust. 1 rozporządzenia, w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny, o ile dochód ten osoba otrzymuje w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. Powyższy przepis wyraźnie wskazuje, iż do dochodu rodziny dolicza się miesięczną, a nie całkowitą, kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny. Pojęcie "miesięczna kwota dochodu uzyskanego" daje organowi wskazówkę, by dochód ustalić przez podzielenie łącznej jego sumy przez liczbę miesięcy, za okres których dochód został stronie przyznany. (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 8 stycznia 2008 r., IV SA/Gl 687/07, dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podzielając ten tok rozumowania, należy stwierdzić, że dokonana w 2005 r. wypłata kwoty zaległych alimentów mogłaby być zaliczana do dochodu Skarżącej 2005r. tylko do wysokości tych alimentów, które faktycznie dotyczyły tego roku.

Wobec powyższego samo ustalenie, iż kwoty 17.400, 00 zł wypłaconej w 2005 r. z tytułu zaległych alimentów nie można traktować jako dochodu utraconego Skarżącej, nie wystarcza do prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Organy powinny ustalić, jaka część kwoty 17.400,00 zł faktycznie stanowi dochód w 2005 r.

W przedmiotowej sprawie, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, dochód Skarżącej uzyskany w 2005 r. łącznie z przekazanymi przez komornika wyegzekwowanymi zaległościami alimentacyjnymi obliczony został w sposób nieprawidłowy, dając przez to nierzeczywisty obraz jej sytuacji finansowej.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ powinien powtórnie przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, w którym dokona obliczenia uzyskanego przez Skarżącą dochodu, uwzględniając uwagi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c), w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.

Przepisu art. 152 powołanej ustawy nie zastosowano wobec negatywnego charakteru zaskarżonego rozstrzygnięcia.

/-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ B. Popowska /-/ I. Kucznerowicz

KB/