Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 922/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-06-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6072 Scalenie oraz podział nieruchomości
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1, art. 145a § 1, art. 16 § 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz Sędzia NSA Anna Lech (spr.) Sędzia WSA del. Grzegorz Saniewski Protokolant Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. K. i J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17 stycznia 2008 r. sygn. akt II SA/Wr 562/07 w sprawie ze skargi J. K. i J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji Burmistrza Gminy i Miasta w Środzie Śląskiej z dnia [...] stycznia 2001 r. zatwierdzającej projekt podziału nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 17 stycznia 2008 r., sygn. akt II SA/Wr 562/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę J. i J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] maja 2007 r., nr [...], w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji Burmistrza Gminy i Miasta w Środzie Śląskiej z dnia [...] stycznia 2001r. zatwierdzającej projekt podziału nieruchomości.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Burmistrz Gminy i Miasta w Środzie Śląskiej decyzją z dnia [...] stycznia 2001 r., Nr [...], na podstawie art. 96 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543 ze zm.), zatwierdził projekt podziału nieruchomości położonej w R., oznaczonej geodezyjnie jako działka nr [...],[...], o powierzchni 1673 m2, stanowiącej własność Skarbu Państwa i pozostającej w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego – Lasy Państwowe Nadleśnictwo M., na działki oznaczone nr [...] o powierzchni 843 m2 oraz nr [...] o powierzchni 830 m2.

Umową sprzedaży z dnia [...] grudnia 2001r. J. i J. K., na podstawie art. 10 ust. 1 i 3 w związku z art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o zasadach zbywania mieszkań będących własnością przedsiębiorstw państwowych, niektórych spółek handlowych z udziałem Skarbu Państwa, Państwowych osób prawnych oraz niektórych mieszkań będących własnością Skarbu Państwa ( Dz. U. z 2001r., Nr 4, poz. 24 z późn. zm.), nabyli od Skarbu Państwa własność nieruchomości stanowiącej działkę gruntu nr [...], zabudowaną budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym, którego najemcą był J. K. (akt notarialny z dnia [...] grudnia 2001 r., Rep. A. Nr [...] oraz akt notarialny z dnia [...] maja 2002 r. Rep. A nr [...]). Sprzedaży dokonano z zastosowaniem 95% bonifikaty.

Wnioskiem z dnia [...] marca 2003 r. J. i J. K. wnieśli o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego wskazaną wyżej decyzją Burmistrza Gminy i Miasta w Środzie Śląskiej z dnia [...] stycznia 2001 r., Nr [...], podnosząc , że nie brali udziału w toczącym się postępowaniu.

Burmistrz Środy Śląskiej decyzją z dnia [...] czerwca 2003 r., nr [...], odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją Burmistrza Gminy i Miasta w Środzie Śląskiej z dnia [...] stycznia 2001 r., a Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu decyzją z dnia [...] listopada 2003 r., nr [...], utrzymało w mocy tę decyzję.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 10 stycznia 2006 r., sygn. akt II SA/Wr 20/04, uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] listopada 2003 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Burmistrz Środy Śląskiej postanowieniem nr [...], przywrócił J. K. i J. K. termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia [...] stycznia 2001 r., oraz postanowieniem z dnia [...] czerwca 2006 r. Burmistrz Środy Śląskiej wznowił to postępowanie, a decyzją z dnia [...] września 2006 r. odmówił uchylenia decyzji z dnia [...] stycznia 2001 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu decyzją z dnia [...] października 2006 r. uchyliło tę decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Burmistrz Środy Śląskiej decyzją z dnia [...] marca 2007 r., Nr [...], na podstawie art. 104, art. 106 § 1, art. 107, art. 127, art. 145 i art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 93 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603), odmówił uchylenia decyzji Burmistrza Gminy i Miasta w Środzie Śląskiej z dnia [...] stycznia 2001r. Nr [...], wskazując, że brak jest przesłanek do zmiany ostatecznej decyzji administracyjnej, na podstawie której dokonano podziału nieruchomości oraz podnosząc między innymi, że strony nie udokumentowały, iż pozbawienie ich możliwości czynnego udziału w postępowaniu podziałowym mogło wpłynąć na treść kwestionowanego rozstrzygnięcia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2007 r., utrzymało w mocy wskazaną wyżej decyzję. Organ podkreślił, że wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość ponownego rozpoznania sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadliwością wyliczoną wyczerpująco w przepisach prawa procesowego.

W ocenie organu odwoławczego, w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z podstaw określonych w art. 145 § 1 oraz art. 145a k.p.a., które warunkowałyby uchylenie kwestionowanej decyzji Burmistrza Gminy Środa Śląska z dnia [...] stycznia 2001 r., Nr [...] w trybie wznowienia postępowania.

Kolegium wskazało, że stronami postępowania o podział nieruchomości normowanego przepisami art. 92-100 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) są jedynie jej właściciel, a także użytkownik wieczysty tej nieruchomości oraz osoby, którym przysługują ograniczone prawa rzeczowe, jeżeli wykażą swój interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. Natomiast w niniejszej sprawie wnioskodawcy przede wszystkim wskazywali na podstawę określoną w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., wywodząc, że postępowanie zakończone kwestionowaną decyzją zostało przeprowadzone bez zapewnienia im czynnego udziału, mimo, iż byli oni stronami tego postępowania. Swój interes prawny wywodzili z faktu bycia najemcami przedmiotowej nieruchomości.

Tym samym, w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu, należało uznać, że wnioskodawcy nie posiadali atrybutu strony postępowania podziałowego, które zostało zakończone wydaniem decyzji Burmistrza Gminy i Miasta Środa Śląska z dnia [...] stycznia 2001r. Nr [...], gdyż nie byli oni wówczas właścicielami nieruchomości będącej przedmiotem postępowania podziałowego. Jedynym jej właścicielem był Skarb Państwa, zaś nieruchomość pozostawała w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego - Lasy Państwowe Nadleśnictwo M.. J. K. był w tym czasie jedynie najemcą lokalu w budynku posadowionym na przedmiotowej nieruchomości. Dopiero po dokonanym podziale, umową sprzedaży z dnia [...] grudnia 2001 r. wnioskodawcy nabyli własność nieruchomości stanowiącej działkę nr [...].

Zdaniem Sądu, skoro więc J. i J. K. w świetle obowiązujących regulacji prawnych nie byli stronami postępowania podziałowego zakończonego decyzją z dnia [...] stycznia 2001r., Nr [...], to organ administracji publicznej nie miał obowiązku zapewnić im czynnego udziału w tym postępowaniu.

Organ podkreślił, że postępowanie dotyczące wznowienia ostatecznej decyzji oparte jest na zamkniętym katalogu podstaw określonych w art. 145 i art. 145a k.p.a. Żadna natomiast okoliczność przedstawiona przez wnioskodawców nie wskazywała na wystąpienie jakiejkolwiek podstawy wznowieniowej przewidzianej w przepisach procedury administracyjnej.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu J. i J. K. złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, podnosząc, że J. K. nabył działkę nr [...] łącznie z budynkiem mieszkalnym i gospodarczym aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 2001 r., jednakże kupno budynku gospodarczego notariusz unieważnił aktem z dnia [...] maja 2002 r., uznając je za pomyłkę. Drugim aktem z dnia [...] sierpnia 2002 r. unieważnił numer działki [...], również uznając za pomyłkę. Obydwa akty sporządzono bez wiedzy i zgody skarżących, doręczając je pocztą. W związku z tym skarżący uznali, że skoro nie podpisali tychże aktów, to ich nie obowiązują.

Zdaniem skarżących, podziału nieruchomości dokonano w utajnieniu przed najemcą, co narusza jego interes prawny, ponieważ był on stroną na podstawie umowy najmu z 1980 r. ,1995 r. i płacił czynsz.

Skarżący zarzucili, iż Kolegium interpretuje brzmienie art. 28 k.p.a. w sposób niezgodny z ustawą uwłaszczeniową, opierając się na ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r., w myśl której stroną postępowania o podział nieruchomości może być jedynie właściciel, a także użytkownik wieczysty. Ustawa ta nie może – zdaniem skarżących – mieć zastosowania do pracowników lasów państwowych, którzy nigdy nie byli właścicielami ani użytkownikami wieczystymi, byli tylko najemcami majątku Skarbu Państwa i ta grupa społeczna została objęta ustawą z dnia 15 grudnia 2000r. W ocenie skarżących bezzasadne jest zatem stwierdzenie Kolegium, iż nie posiadali oni atrybutu strony postępowania podziałowego w odniesieniu do decyzji z dnia [...] stycznia 2001 r.

Skarżący podnieśli, że ich roszczenie wynikają z ustawy uwłaszczeniowej z dnia [...] czerwca 1997r., której art. 40a pkt 3 stanowi, iż łącznie z lokalami sprzedaje się grunty wraz z przynależnościami, niezbędne do korzystania z lokali. Zdaniem skarżących budynek gospodarczy stanowi taką przynależność.

Wyrokiem z dnia 17 stycznia 2008 r., sygn. akt II SA/Wr 562/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalając skargę J. i J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] maja 2007 r., nr [...], wskazał, że skarżący wnosząc skargę na opisaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] maja 2007 r. w istocie wnoszą o uchylenie decyzji ostatecznej z dnia [...] stycznia 2001 r. Nr [...] Burmistrza Gminy i Miasta w Środzie Śląskiej, którą zatwierdzono projekt podziału nieruchomości położonej w R., oznaczonej geodezyjnie jako działka nr [...],[...], o pow. 1673 m2, stanowiącej własność Skarbu Państwa i pozostającej w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego - Lasy Państwowe Nadleśnictwo M., na działki oznaczone geodezyjnie nr [...] o pow. 843 m2 oraz nr [...] o pow. 830 m2.

Sąd pierwszej instancji uznał, że w niniejszej sprawie jest niesporne, iż działka nr [...], będąca przedmiotem zatwierdzonego podziału decyzją Burmistrza Gminy i Miasta w Środzie Śląskiej z dnia [...] stycznia 2001r., stanowiła własność Skarbu Państwa i pozostawała w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego – Lasy Państwowe Nadleśnictwo M. Natomiast, zdaniem Sądu, z akt sprawy nie wynika, aby skarżący byli użytkownikami wieczystymi dzielonej działki, jak również nie wynika, aby by posiadali inne ograniczone prawo rzeczowe.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że z akt sprawy wynika natomiast, że J. K. był na mocy umowy najmu z dnia [...] lutego 1980 r. najemcą lokalu mieszkalnego składającego się z trzech pokoi i kuchni, a od [...] marca 1995 r. najemcą lokalu mieszkalnego składającego się z czterech pokoi i kuchni w budynku mieszkalnym położonym na działce nr [...] po podziale nr [...]. Budynek ten na mocy umowy sprzedaży z [...] grudnia 2001 r. J. i J. K. nabyli od Skarbu Państwa na własność.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zasadniczą kwestią w niniejszej sprawie było ustalenie kręgu podmiotów mających przymiot strony w postępowaniu administracyjnym o podział przedmiotowej nieruchomości, mając na względzie przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, nie zaś powoływane przez skarżących przepisy ustawy z 15 grudnia 2000r. o zasadach nabywania mieszkań będących własnością przedsiębiorstw państwowych, niektórych spółek handlowych z udziałem Skarbu Państwa, państwowych osób prawnych oraz niektórych mieszkań będących własnością Skarbu Państwa, gdyż to jedynie przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowiły podstawę do wydania opisanej wyżej decyzji Burmistrza Gminy i Miasta w Środzie Śląskiej z dnia [...] stycznia 2001r., Nr [...] o podziale przedmiotowej nieruchomości.

Powołując się na orzecznictwo Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 97 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wnioskodawcami i stronami w postępowaniu podziałowym nieruchomości są właściciele i współwłaściciele nieruchomości, a także użytkownicy i współużytkownicy wieczyści nieruchomości, czego konsekwencją jest, iż osoba niebędąca właścicielem lub użytkownikiem wieczystym danej nieruchomości, nie może być stroną postępowania podziałowego, czyli nie może skutecznie ani uczestniczyć w tym postępowaniu, a tym samym nie może przeciwdziałać zatwierdzeniu projektu podziału nieruchomości.

W ocenie Sądu pierwszej instancji okoliczność, że w niniejszej sprawie skarżący nie posiadają statusu strony zarówno w postępowaniu zwykłym, zakończonym decyzją Burmistrza Gminy i Miasta w Środzie Śląskiej z dnia [...] stycznia 2001 r., Nr [...], jak i w postępowaniu wznowieniowym - nadzwyczajnym, powoduje, iż nie ma podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] maja 2007 r., Nr [...], a tym samym nie ma podstaw do uchylenia ostatecznej decyzji Burmistrza Gminy i Miasta w Środzie Śląskiej z dnia [...] stycznia 2001 r., Nr [...] zatwierdzającej projekt podziału nieruchomości położonej w R., oznaczonej geodezyjnie jako działka nr [...].

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę kasacyjną złożyli J. i J. K., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1) naruszenie prawa materialnego, to jest art. 97 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez błędną wykładnię polegającą na mylnym przyjęciu, iż stroną postępowania o podział nieruchomości może być wyłącznie osoba dysponująca tytułem własności (współwłasności) nieruchomości lub użytkownik wieczysty (współużytkownik wieczysty) nieruchomości, podczas gdy przymiot strony zależy od wykazania interesu prawnego, który wynikać ma z konkretnego przepisu prawa materialnego przyznającego stronie oznaczone i indywidualne korzyści, a w niniejszej sprawie wskazany interes prawny istnieje także po stronie skarżących, albowiem przysługiwało im z mocy art. 40 a ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach, prawo pierwokupu lokalu mieszkalnego wraz z budynkiem gospodarczym możliwe do zrealizowania wyłącznie wówczas, gdy zarówno lokal mieszkalny, jak i odrębne pomieszczenie gospodarcze (traktowane jako części składowe nieruchomości w rozumieniu art. 47 § 1 i 2 k.c.) posadowione były na działce gruntu stanowiącej jedną nieruchomość;

2) naruszenie prawa materialnego, to jest art. 28 k.p.a. w związku z art. 40 a ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach, przez ich niezastosowanie i pominięcie konkretnego ustawowego uprawnienia skarżących do preferencyjnego i z prawem pierwszeństwa wykupu najmowanej nieruchomości obejmującej budynek mieszkalny wraz z pomieszczeniem gospodarczym, które to ustawowe uprawnienie przesądza o istnieniu interesu prawnego skarżących, dającego im legitymację procesową strony w postępowaniu administracyjnym zwykłym, to jest o podział nieruchomości, jak i w postępowaniu nadzwyczajnym, zmierzającym do weryfikacji decyzji o podziale nieruchomości w trybie wznowienia postępowania;

3) naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w związku z art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 40 a ust. 4 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach, w związku z art. 47 § 1 i 2 k.c., polegające na braku rozważenia całokształtu materiału dowodowego sprawy w celu stwierdzenia, czy nastąpiło naruszenie prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, sprowadzające się do pominięcia przez Sąd okoliczności, iż zatwierdzony przez Burmistrza Gminy i Miasta Środa Śląska decyzją z dnia [...] stycznia 2001 r. podział nieruchomości na dwie odrębne nieruchomości, to jest działkę nr [...] zabudowaną budynkiem mieszkalnym i działkę nr [...] zabudowaną pomieszczeniem gospodarczym, uniemożliwił skarżącym zrealizowanie prawa pierwokupu budynku mieszkalnego i związanego z nim pomieszczenia gospodarczego, w sytuacji, gdy budynek gospodarczy znalazł się na innej nieruchomości niż budynek mieszkalny, a przepisy ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach nie przewidują sprzedaży gruntu zabudowanego wyłącznie budynkiem niemieszkalnym.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podnieśli, że swój interes prawny wywodzą z przepisów art. 40 a ust. 1,3 i 4 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach, które przyznawały im prawo pierwokupu lokalu mieszkalnego wraz z budynkiem gospodarczym (objęte uprzednio umową najmu). Podkreślono, że skarżący mogli zrealizować przysługujące im prawo pierwokupu wyłącznie wówczas, kiedy wszystkie zabudowania stanowiące ich gospodarstwo, to jest lokal mieszkalny i pomieszczenie gospodarcze posadowione były na działce gruntu stanowiącej jedną nieruchomość. Natomiast podział nieruchomości zatwierdzony decyzją z dnia [...] stycznia 2001 r. doprowadził do faktycznego i prawnego rozdzielenia gospodarstwa skarżących, gdyż zabudowanie gospodarcze w wyniku podziału znalazło się na obszarze innej nieruchomości. W ocenie skarżących zatwierdzony podział nieruchomości pozbawił ich przysługującego im z mocy ustawy prawa pierwokupu.

Wskazano ponadto, że ze zgromadzonych dokumentów sprawy wynika, iż nawet późniejsze starania skarżących o zakup drugiej działki z pomieszczeniem gospodarczym nie zostały zrealizowane z przyczyn od nich niezależnych.

W ocenie autora skargi kasacyjnej istotny w niniejszej sprawie jest także fakt, że decyzja z dnia [...] stycznia 2001 r. zatwierdzająca podział nieruchomości, została wydana już po uchwaleniu ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o zasadach zbywania mieszkań będących własnością przedsiębiorstw państwowych, niektórych spółek handlowych z udziałem Skarbu Państwa, państwowych osób prawnych oraz niektórych mieszkań będących własnością Skarbu Państwa. Podkreślono, że przepisy tej ustawy rozszerzyły zakres prawa pierwokupu precyzując, iż w pojęciu mieszkania mieści się nieruchomość gruntowa zabudowana jednorodzinnym budynkiem mieszkalnym.

W ocenie skarżących wykładnia celowościowa zarówno przepisu art. 40 a ustawy o lasach, jak i art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o zasadach zbywania mieszkań będących własnością przedsiębiorstw państwowych, niektórych spółek handlowych z udziałem Skarbu Państwa, państwowych osób prawnych oraz niektórych mieszkań będących własnością Skarbu Państwa w związku z jej art. 2 pkt 3 lit. b prowadzą do konstatacji, iż w warunkach wiejskich, ustawowym prawem pierwokupu objęte są nie tylko lokale mieszkalne/budynki mieszkalne, lecz także budynki gospodarcze (o których ustawodawca nie stanowi wprost w powołanych przepisach), jako części składowe lokali mieszkalnych w rozumieniu art. 47 § 1 i 2 k.c.

Podniesiono, że gdyby podział działki [...] nie został dokonany lub gdyby przeprowadzono go w ten sposób, że zarówno budynek mieszkalny, jak i gospodarczy znalazłyby się na nowowydzielonej działce nr [...], skarżący mieliby realną możliwość skorzystania z prawa pierwokupu, które – zgodnie z regułami wykładni celowościowej art. 40 a ust. 4 ustawy o lasach, analogicznej jak wykładnia art. 40 a ust. 1 przeprowadzona w uzasadnieniu wskazanego orzeczenia – obejmowało zarówno budynek mieszkalny, jak i pomieszczenia gospodarcze, funkcjonalnie powiązane z budynkiem mieszkalnym, stanowiące tym samym jego część składową w rozumieniu art. 47 § 1 i 2 k.c.

Zdaniem autora skargi kasacyjnej roszczenie wynikające z prawa pierwokupu w opisanym kształcie przesądza o istnieniu po stronie skarżących interesu prawnego (a nie tylko interesu faktycznego), warunkującego przyznanie im statusu strony w postępowaniu administracyjnym, w konsekwencji czego skarżący mieli prawo wziąć czynny udział w postępowaniu administracyjnym, zaprezentować swoje stanowisko merytoryczne w sprawie i dążyć do innego - zgodnego z ich interesem prawnym i faktycznym - podziału nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Nadleśnictwo M. wniosło o jej oddalenie, wskazując, że skarga kasacyjna jest oderwana od sfery faktów.

Podano, że umową najmu z dnia [...] października 2001r. i J. K. został przekazany w najem cały budynek mieszkalny, w wyniku czego J. K. stał się najemcą budynku z 7 pokojami, kuchnią, łazienką i wc wraz z pomieszczeniami gospodarczymi o pow. 14,28 m2 i nabył prawo do korzystania z gruntu o powierzchni 8 arów 43 m2 w granicach działki nr [...]. Podkreślono przy tym, że w umowie najmu brak jakichkolwiek zapisów o najmie budynku gospodarczego. Natomiast przed podpisaniem aktu notarialnego w dniu [...] grudnia 2001 r. skarżący zgodzili się na warunki przyszłej umowy sprzedaży.

Zdaniem organu bezpodstawne jest także twierdzenie, że Nadleśnictwo M. uniemożliwiło skarżącym zrealizowanie prawa pierwokupu budynku gospodarczego, bowiem w świetle treści umowy najmu skarżący nie byli najemcami budynku gospodarczego, a zatem nie mogli nabyć go na preferencyjnych warunkach.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 wskazanej ustawy, skarga kasacyjna może być oparta na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skuteczne natomiast zakwestionowanie prawidłowości sprawowanej kontroli przez sąd administracyjny pierwszej instancji jest możliwe w przypadku wskazania przepisów prawa, które naruszył sąd, a następnie powiązanie zarzutów z nimi związanych z odpowiednimi normami prawa procesowego bądź materialnego, które wadliwie zastosowano w postępowaniu administracyjnym, a nadto wykazanie, że mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wskazać należy, że jeśli skargę kasacyjną oparto o obie podstawy z art. 174 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd odwoławczy najpierw bada zasadność zarzutów naruszenia przepisów postępowania, gdyż tylko wtedy, gdy stan faktyczny został prawidłowo ustalony, lub nie został podważony, można przejść do badania zarzutów naruszenia prawa materialnego

Naczelny Sąd Administracyjny pragnie na wstępie zauważyć, że postępowanie o wznowienie postępowania jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, stwarzającym prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ją wydano, było dotknięte kwalifikowaną wadą przewidzianą w art. 145 § 1 K.p.a. Zgodnie bowiem z brzmieniem tego przepisu postępowanie administracyjne zakończone decyzją ostateczną wznawia się, jeżeli:

1) dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe,

2) decyzja wydana została w wyniku przestępstwa,

3) decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27,

4) strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu,

5) wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję,

6) decyzja wydana została bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu,

7) zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte przez właściwy organ lub sąd odmiennie od oceny przyjętej przy wydaniu decyzji (art. 100 § 2 Kpa),

8) decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione.

Jednocześnie stosownie do treści art. 145a § 1 K.p.a. można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja.

Podkreślić przy tym należy, że w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego przyjęto rozwiązanie wyczerpującego wyliczenia podstaw wznowienia postępowania, co oznacza niedopuszczalność wznowienia postępowania na innej podstawie niż enumeratywnie wyliczonej w art. 145 § 1 oraz wskazanej w art. 145a § 1 k.p.a. W art. 16 § 1 K.p.a. ustanowiona została bowiem ogólna zasada trwałości decyzji administracyjnych, następstwem czego jest zarówno niedopuszczalność wznowienia postępowania w oparciu o podstawę wadliwości niewyliczoną w art. 145 § 1 i art. 145a § 1 K.p.a., jak też rozszerzająca wykładnia podstaw wyliczonych w art. 145 § 1 i art. 145a § 1 K.p.a. Naruszenie tak zakreślonych ram wznowienia postępowania stanowi rażące naruszenia prawa, będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji.

W niniejszej sprawie organ administracyjny uznał, że nie ma przesłanek do zmiany ostatecznej decyzji administracyjnej, gdyż strony nie wykazały, że naruszono wskazane wyżej przepisy, w szczególności art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., które to stanowisko podzielił Sąd pierwszej instancji.

W myśl art. 97 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, podziału nieruchomości dokonuje się na wniosek i koszt osoby, która ma w tym interes prawny. Natomiast w myśl ust. 2 tego artykułu, jeżeli nieruchomość jest przedmiotem współwłasności lub współużytkowania wieczystego, podziału można dokonać na wniosek wszystkich współwłaścicieli albo współużytkowników wieczystych (...). W każdym natomiast wypadku stroną postępowania o podział nieruchomości może być tylko osoba, której przysługują do tej nieruchomości prawa rzeczowe. Osoba nie będąca właścicielem lub użytkownikiem wieczystym nie może być stroną postępowania podziałowego, a zatem nie może skutecznie ani uczestniczyć w tym postępowaniu, ani przeciwdziałać zatwierdzeniu projektu podziału nieruchomości.

Stwierdzić zatem należy, że w żadnym razie stronami postępowania o podział nieruchomości nie są osoby, które nie mają do niej żadnego tytułu prawnego, lecz zainteresowane są nabyciem własności lokali położonych na tej nieruchomości. Zdarzenia przyszłe, a w pewnym sensie nawet niepewne, nie mogą stanowić o interesie prawnym, a jedynie o interesie faktycznym, który nie daje uprawnień strony.

Przy czym interes prawny, którego istnienie warunkuje przyznanie osobie przymiotu strony, musi dotyczyć bezpośrednio sfery prawnej tegoż podmiotu. Brak bezpośredniości takiego wpływu na sferę prawną osoby nie pozwala na uznanie jej za stronę.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, z akt niniejszej sprawy nie wynika, aby skarżący w chwili podziału nieruchomości byli użytkownikami wieczystymi dzielonej działki, jak i nie wynika również, by posiadali inne ograniczone prawa rzeczowe. Argumenty bowiem podnoszone przez skarżących wskazują raczej na ich interes faktyczny, a nie prawny, w związku z czym nie mogą być oni uznani za stronę postępowania podziałowego w rozumieniu art. 28 k.p.a.

Stwierdzić zatem należy, że w przedmiotowej sprawie, Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że nieposiadanie przez skarżących statusu strony zarówno w postępowaniu zwykłym, zakończonym decyzją Burmistrza Gminy i Miasta w Środzie Śląskiej z dnia [...] stycznia 2001 r., Nr [...], jak i w postępowaniu wznowieniowym – nadzwyczajnym, powoduje, że nie zaszła ustawowa podstawa wznowienia postępowania, a zatem nie ma możliwości uchylenia ostatecznej decyzji Burmistrza Gminy i Miasta w Środzie Śląskiej z dnia [...] stycznia 2001 r., nr [...] zatwierdzającej projekt podziału nieruchomości.

Oznacza to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w zaskarżonym wyroku badał, czy organ zasadnie uznał, iż w niniejszej sprawie nie zaszły przesłanki do zmiany decyzji ostatecznej w trybie wznowienia postępowania, a więc w trybie nadzwyczajnym, nie badał natomiast merytorycznie rozstrzygniętej tą decyzją sprawy.

Natomiast zarzuty skargi kasacyjnej sformułowane zostały w taki sposób, jakby Sąd pierwszej instancji badał sprawę merytorycznie, a więc rozstrzygał ją w trybie zwykłym, a nie nadzwyczajnym. W związku z tym uznać należy, że zarzuty skargi kasacyjnej nie mogły przynieść zamierzonego rezultatu.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na postawie art. 184 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżących wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 wskazanej ustawy), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1348 z późn. zm.) pełnomocnik skarżących powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie