Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 61/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2006-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 27a ust. 1, art. 43 ust. 6
journal: Dz.U. 1998 nr 64 poz 414
law: Ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędziowie: Sędzia NSA Barbara Skrzycka Pilch (spr.) Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Katarzyna Gross po rozpoznaniu w dniu 27 września 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 listopada 2005 r., nr [...] w przedmiocie renty socjalnej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 23 czerwca 2005 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 29 listopada 2005 r., sygn. akt [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta z dnia 23 czerwca 2005 r., nr [...] odmawiające przyznania M. J. renty socjalnej z tytułu umiarkowanego stopnia niezdolności do pracy.

Rozstrzygnięcie to zapadło na tle następujących okoliczności faktycznych:

M. J. od lipca 2000r. do czerwca 2002r. pobierała rentę socjalną, z uwagi na ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności. W maju 2002 r. M. J. wystąpiła z wnioskiem do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności o ustalenie stopnia niepełnosprawności.

Orzeczeniem z dnia 1 lipca 2002 r. Zespół ten uznał jej stopień niepełnosprawności jako lekki, co pozbawiło ją prawa do tego świadczenia. Postępowanie odwoławcze w sprawie ustalenia stopnia niepełnosprawności skarżącej trwało ponad 2 lata i dopiero wyrokiem Sądu Rejonowego w G. z dnia 15 grudnia 2004r., sygn. akt [...] zaliczono ją do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na stałe, co było podstawą dla Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności do wydania podobnego orzeczenia w dniu 7 lutego 2005r.

Kolegium wskazało również, iż w ocenie skarżącej wszczęcie postępowania w przedmiocie przyznania jej renty socjalnej nastąpiło w maju 2002 r., a zatem przed wejściem w życie ustawy o rencie socjalnej i tryb postępowania w takiej sytuacji określa art. 27 ust. 1 tej ustawy.

Pismem z dnia 15 listopada 2005r. skarżąca podkreśliła, iż w dniu 23 lutego 2005r. nie złożyła do DOPS-u nowego wniosku o przyznanie renty socjalnej, a wystąpiła jedynie o wypłacenie renty socjalnej za okres od 1 lipca 2002r. do 30 września 2003r. na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003r. o rencie socjalnej. W ocenie skarżącej sprawa została wszczęta przed wejściem w życie ustawy o rencie socjalnej wraz ze złożeniem w dniu 4 kwietnia 2002r. wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności bezpośrednio do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności.

Rozpatrując sprawę Kolegium wyjaśniło, że od 1 października 2003r. renta socjalna przyznawana jest przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 czerwca 2003r. o rencie socjalnej (Dz. U. nr 135 poz. 1268 z zm.).

Jednakże skoro w niniejszej sprawie skarżąca wystąpiła o przyznanie renty socjalnej za okres od lipca 2002 do 30 września 2003r. sprawę należy rozstrzygnąć w oparciu o przepisy obowiązującej w tym okresie ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 414 z 1998r. ze zm.).

Zgodnie z art. 27a ust. 1 tej ustawy w jej brzmieniu obowiązującym w okresie, którego dotyczyła przedmiotowa sprawa (tj. od 1 lipca 2002 do 30 września 2003r.) renta socjalna przysługiwała osobie pełnoletniej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu inwalidztwa powstałego przed ukończeniem 18 roku życia, niezależnie od dochodu.

Świadczenia pomocy społecznej były udzielane na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego bądź innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego - art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej.

Zasady i terminy przyznawania pomocy społecznej w przypadku złożenia wniosku przez uprawnioną osobę regulował art. 43 ust. 6 ustawy. Zgodnie z tym przepisem świadczenia pieniężne pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Zatem osoby spełniające przesłanki do otrzymania renty socjalnej określone w art. 27a cyt. ustawy mogły otrzymać tą rentę dopiero od miesiąca, w którym złożyły w ośrodku pomocy społecznej wniosek o przyznanie renty socjalnej wraz z wymaganą dokumentacją.

W ocenie Kolegium za takowy nie można uznać wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności złożonego przez stronę w dniu 4 kwietnia 2002r. do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w G. Wniosek ten był złożony w innym organie niż ośrodek pomocy społecznej, dotyczył jedynie ustalenie stopnia niepełnosprawności i nie był on tożsamy z wnioskiem o przyznanie renty socjalnej. Nawet gdyby przyjąć odmienną przedstawianą przez stronę interpretację, iż wniosek złożony w dniu 4 kwietnia 2002r. do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w G. był jednocześnie wnioskiem o przyznanie renty socjalnej, to należy podkreślić, iż jedną z określonych w art. 43 ust. 6 cyt. ustawy przesłanek przyznania świadczenia począwszy od miesiąca złożenia wniosku, było złożenie tego wniosku wraz z wymaganą dokumentacją.

Zgodnie z § 10 obowiązującego wówczas rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 września 2001r. w sprawie wywiadu środowiskowego (rodzinnego) oraz rodzajów dokumentów wymaganych do przyznania renty socjalnej (Dz.U.01.114.1220) do przyznania tej renty wymagane były następujące dokumenty:

1) dowód osobisty,

2) decyzja organu rentowego przyznającego rentę lub emeryturę z ubezpieczenia społecznego albo orzeczenie komisji do spraw inwalidztwa i zatrudnienia wydane przed dniem 1 września 1997 r. lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane przez zespół do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności,

3) zaświadczenie gimnazjum, szkoły ponadgimnazjalnej, szkoły ponadpodstawowej, szkoły wyższej lub jednostki prowadzącej studia doktoranckie stwierdzające, że osoba ubiegająca się o rentę socjalną w okresie powstania inwalidztwa powodującego całkowitą niezdolność do pracy uczęszczała do jednej z tych szkół albo była uczestnikiem studiów doktoranckich lub odbywała aspiranturę naukową,

4) oświadczenie osoby ubiegającej się o rentę socjalną, że nie jest uprawniona do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego, z wyjątkiem renty rodzinnej,

5) oświadczenie osoby ubiegającej się o rentę socjalną, że nie otrzymuje wynagrodzenia z tytułu pracy i nie prowadzi działalności gospodarczej, albo zaświadczenie, o którym mowa w § 7 pkt 4 i 5, oraz oświadczenie, o którym mowa w § 7 pkt 13.

Zdaniem Kolegium nie ulegało wątpliwości, iż strona składając wniosek do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w G. o ustalenie stopnia niepełnosprawności nie dysponowała pełną dokumentacją wymaganą do wniosku o przyznanie renty socjalnej z uwagi na brak tego orzeczenia.

W tej sytuacji skarżąca nie spełniała przesłanki do przyznania jej reny socjalnej za okres od 1 lipca 2002 do 30 września 2003r. określonej w art. 27a ust. 1 i art. 43 ust. 6 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej w związku z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003r. o rencie socjalnej.

Zgodnie z tym ostatnim przepisem do spraw o przyznanie renty socjalnej wszczętych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. W razie ustalenia po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy prawa do renty socjalnej na podstawie dotychczasowych przepisów ośrodki pomocy społecznej po dokonaniu wypłaty renty socjalnej za okres do dnia 30 września 2003 r. niezwłocznie przekażą jednostkom organizacyjnym Zakładu dokumentację, o której mowa w art. 26 ust. 5 pkt 2 i 3. Kolegium podkreśliło, iż w jego ocenie brak jest podstaw do przyjęcia, iż wniosek skarżącej złożony w maju 2002r. bezpośrednio do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w G. wszczął jednocześnie postępowanie o przyznanie renty socjalnej, a co za tym idzie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003r. o rencie socjalnej nie może mieć zastosowania w sprawie.

Kolegium zgodziło się z twierdzeniem M. J., iż strona nie złożyła w lipcu 2002r. wniosku o przyznanie renty socjalnej wraz z pełną dokumentacją nie ze swojej winy, ale z uwagi na błędne orzeczenia Zespołów ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności, które nieprawidłowo zakwalifikowały ją jedynie do lekkiego stopnia niepełnosprawności oraz z uwagi na przewlekłość całego postępowania, które trwało ponad 2 lata.

Należy jednak podkreślić, iż przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej nie przewidywały możliwości przyznania świadczeń określonych w tej ustawie wstecz za okres przed złożeniem wniosku wraz z pełną dokumentacją, nawet w sytuacji, gdy złożenie wniosku w późniejszym terminie było spowodowane przewlekłością innych postępowań i nie wynikało z winy wnioskodawcy.

Organy wyjaśniły, że obecnie renta socjalna jest przyznawana na podstawie przepisów ustawy o rencie socjalnej oraz przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U.04.39.353 z zm.)

Art. 129 ust. 1 tej ustawy stanowi, iż świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu, z uwzględnieniem ust. 2.

Przepis ten odmiennie, niż art. 43 ust. 6 cyt. ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej nie wymaga dla określenia początkowej daty wypłaty świadczenia ustalenia miesiąca zgłoszenia wniosku wraz z pełną dokumentacją. Wystarczy samo złożenie wniosku. Ponadto przepisy ustawy emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przewidują w pewnych sytuacjach możliwość przyznania świadczenia za okres wstecz - np. w sytuacji gdy odmowa lub przyznanie niższych świadczeń były następstwem błędu organu rentowego lub odwoławczego - art. 133 ust. 1.

Kolegium wskazało ponadto, iż zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej osobom uprawnionym do renty socjalnej przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy na podstawie ustawy wymienionej w art. 18, zwanej dalej "ustawą o pomocy społecznej", renta socjalna przysługuje w wysokości i na zasadach określonych w niniejszej ustawie. Skoro skarżąca została zaliczona orzeczeniem Sądu Rejonowego w G. z dnia 15 grudnia 2004r., sygn. akt [...] do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe począwszy od lipca 2002r. nie można wykluczyć jej prawa do ubiegania się o rentę socjalną za okres wstecz przed organami Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

M. J. wniosła skargę na powyższą decyzję Kolegium do Sądu. Zarzuciła, że domagała się ustalenia renty socjalnej za okres od 1 lipca 2002 r. do 30 września 2003 r., które to prawo powinno zostać ustalone na podstawie dotychczasowych przepisów. Podkreśliła, że wszczęcie postępowania w tej sprawie nastąpiło wnioskiem z dnia 4 kwietnia 2002 r. o ustalenie stopnia niepełnosprawności. W tej sytuacji organy powinny były zastosować art. 27 ust 1 ustawy o rencie socjalnej i rozpoznać jej wniosek o przyznanie renty socjalnej w oparciu o przepisy poprzednio obowiązujące.

Podkreśliła, że jakkolwiek złożenie wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności nie było złożeniem wniosku o przyznanie jej renty socjalnej, jednakże było to wszczęciem postępowania w tej sprawie, albowiem uzyskanie takiego zaświadczenia było niezbędne dla przedłożenia dokumentacji w przedmiocie uzyskania renty.

W ocenie skarżącej przepis art. 27 ust 1 ustawy o rencie socjalnej został wprowadzony przez ustawodawcę właśnie z uwagi na przewlekłość postępowań przed organami administracji oraz zmianę organów właściwych w przedmiocie orzekania o rencie socjalnej. Ma on zapewnić możliwość wszystkim osobom w podobnej do skarżącej sytuacji wypłatę należnych im świadczeń przez ośrodki pomocy społecznej.

Skarżąca wyjaśniła również, że wystąpiła do ZUS o przyznanie jej renty socjalnej od 1 października 2003 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podzielając w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Kolegium ponownie podkreśliło, że w jego ocenie postępowanie z wniosku strony o przyznanie jej renty socjalnej zostało wszczęte w dniu 23 lutego 2005 r., a zatem nie znajdowały tu zastosowania przepisy dotychczasowe, a jedynie przepisy ustawy o rencie socjalnej z 2003 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargę należało uznać za oczywiście uzasadnioną, a jej zarzuty dotyczące naruszenia prawa organy administracji za potwierdzone materiałem dowodowym zebranym w sprawie.

Stosownie do art. 27 ust 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz. U. Nr 135, poz. 1268 ze zm.) do spraw o przyznanie renty socjalnej wszczętych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. W razie ustalenia po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy prawa do renty socjalnej na podstawie dotychczasowych przepisów ośrodki pomocy społecznej po dokonaniu wypłaty renty socjalnej za okres do dnia 30 września 2003 r. niezwłocznie przekażą jednostkom organizacyjnym Zakładu dokumentację, o której mowa w art. 26 ust. 5 pkt 2 i 3.

Ustawa ta weszła w życie z dniem 1 października 2003 r.

Kwestią podstawową dla niniejszej sprawy jest zatem ustalenie kiedy nastąpiło wszczęcie postępowania mającego na celu przyznanie M. J. renty socjalnej.

Z akt sprawy bezspornie wynika, iż skarżąca M. J. pobierała rentę socjalną do czerwca 2002 r., i że świadczenie to było jej przyznane na ściśle oznaczony czas. Nie budzi także wątpliwości, iż skarżąca przed upływem okresu pobierania poprzednio przyznanego świadczenia w kwietniu 2002 r. wystąpiła do Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w G. o uzyskanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, które było niezbędne organowi pomocy społecznej do ustalenia czy istnieje podstawa przyznania jej renty socjalnej na dalszy okres. Dopiero jednak w 2005 r. zakończyło się postępowanie odwoławcze przed organami różnych stopni oraz Sądem Rejonowym w G., w wyniku którego M. J. uzyskała orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na stałe, wskazujące jednocześnie, iż niepełnosprawność datuje się od wczesnego dzieciństwa.

Zgodnie z art. 27a ust. 1 uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tekst jednol. Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) renta socjalna przysługiwała osobie pełnoletniej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu inwalidztwa powstałego przed ukończeniem 18 roku życia, niezależnie od dochodu.

Przepis ten określał zatem przesłanki materialnoprawne, których spełnienie dawało podstawę do otrzymania świadczenia mającego charakter świadczenia obligatoryjnego. Przepis ten nie określał natomiast od jakiego momentu wypłacane jest tego rodzaju świadczenie.

Z tego względu uznać należy, że miała tu zastosowanie zasada określona w art. 43 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którą świadczenia pieniężne pomocy społecznej – a takim jest renta socjalna – wypłaca się w okresach miesięcznych, od miesiąca kalendarzowego, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją.

Biorąc pod uwagę fakt, że świadczenie w postaci renty socjalnej ma charakter obligatoryjny, gdy osoba zainteresowana nim spełnia przesłanki do jego przyznania, to fakt, że orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności zostało wydane dopiero w dniu 7 lutego 2005 r., nie ma znaczenia dla kwestii okresu rozpoczęcia wypłaty skarżącej należnej jej renty socjalnej, ponieważ orzeczenie to potwierdziło istnienie ciągłości w zakresie stanu niepełnosprawności.

Ponieważ orzeczenie Zespołu potwierdziło, że niepełnosprawność skarżącej uprawniające do pobierania świadczenia w postaci renty socjalnej istnieje przez cały czas uznać należało, że jest to jedna sprawa i złożenie przez skarżącą wniosku w kwietniu 2002 r. o ustalenie stopnia niepełnosprawności było wszczęciem postępowania w sprawie przyznania jej świadczenia w postaci renty socjalnej na kolejny okres. Wniosek o wypłatę zaległych świadczeń złożony przez skarżącą w dniu 23 lutego 2005r. nie wszczynał odrębnej sprawy.

W rozpoznawanej sprawie przepis art. 43 ust. 6 miałby tylko jednorazowe zastosowanie tj. w momencie rozpoczęcia starań przez M. J. o rentę socjalną.

Dlatego też w ocenie Sądu w zaistniałej sytuacji nastąpiła kontynuacja świadczenia, a zatem początek terminu ponownie przyznanej renty socjalnej powinien przypadać na miesiąc lipiec 2002 r. Uznając zatem, iż postępowanie w sprawie niniejszej zostało wszczęte w 2002 r. organy zobowiązane były do zastosowanie przepisu art. 27 ust 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz. U. Nr 135, poz. 1268 ze zm.), zgodnie z którym do spraw o przyznanie renty socjalnej wszczętych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.

Bezzasadna jest również argumentacja organów administracji o zmianie ich właściwości. Przepis art. 27 ust 1 ustawy o rencie socjalnej w sposób jednoznaczny normuje taką sytuację, wskazując, że w razie ustalenia po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy prawa do renty socjalnej na podstawie dotychczasowych przepisów ośrodki pomocy społecznej po dokonaniu wypłaty renty socjalnej za okres do dnia 30 września 2003 r. niezwłocznie przekażą jednostkom organizacyjnym Zakładu stosowną dokumentację. Nie było zatem przeciwwskazań do ustalenia prawa do renty socjalnej M. J. przez organy pomocy społecznej, przed którymi wszczęte zostało postępowanie w tym przedmiocie na podstawie przepisów poprzednio obowiązujących. W dalszym toku postępowania organy winny rozpatrywać sprawę na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 1998 roku Nr 64, poz. 414 ze zm.), gdyż zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz. U. Nr 135, poz. 1268 ze zm.) do spraw o przyznanie renty socjalnej wszczętych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.