Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 497/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 107 §3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Sędziowie: asesor WSA Anna Fyda-Kawula sędzia WSA Iwona Kosińska Protokolant: referent Agnieszka Stefańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2021 r. sprawy ze skargi R.G. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...], Minister Rodziny i Polityki Społecznej utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w sprawie udzielenia ulgi w spłacie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Marszałek Województwa [...] decyzją z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...], zobowiązał R. G. do zwrotu kwoty [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, tytułem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

Wnioskiem z dnia [...] marca 2018 r. R. G. zwróciła się o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

Decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2018 r. Wojewoda [...] odmówił umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...], decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2018 r. utrzymało w mocy powyższą decyzję.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 25 lutego 2019 r. sygn. akt IV SA/Wr 525/18 uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...].

W związku z powyższym, decyzją dnia [...] września 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...], uchyliło decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2018 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania dowodowego, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr [...] odmówił umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w wysokości [...] zł. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

W uzasadnieniu powyższej decyzji, Wojewoda podał, że umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych może mieć miejsce jedynie wyjątkowo.

Wskazał ponadto, iż jak ustalono w oparciu o przedstawiony materiał dowodowy, skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe oraz jak wynika z jej oświadczenia, otrzymuje z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł. Ponadto, mąż skarżącej przebywa na terytorium [...]. Organ I instancji wskazał również, iż po odliczeniu kosztów utrzymania gospodarstwa domowego do dyspozycji skarżącej pozostaje kwota w wysokości [...] zł. Powyższe oznacza zaś, iż dochód przekracza kwotę minimum egzystencji (tj. kryterium dochodowe wynikające z ustawy o pomocy społecznej - [...] zł) przy czym brak jest dowodów na to, że w rodzinie skarżącej występują szczególnie uzasadnione przesłanki takie jak zdarzenia losowe np. w postaci pożaru lub powodzi, śmierci jedynego żywiciela rodziny czy bezrobocie. Wojewoda oparł się także na przeprowadzonym przez pracownika socjalnego w miejscu zamieszkania skarżącej wywiadzie środowiskowym, z którego wynika, iż dzieci skarżącej prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe a ona sama pozostaje z mężem, zamieszkującym na terytorium [...], w nieformalnej separacji. Wojewoda podkreślił przy tym, iż skarżąca nie przedstawiła (po raz kolejny) żadnych wydatków związanych z dojazdami na wizyty lekarskie oraz na lekarstwa wynikającymi z dolegliwości zdrowotnych, a dołączone dokumenty nie świadczą obiektywnie o stanie jej zdrowia. Ponadto, z uwagi na niekorzystanie przez skarżącą ze świadczeń pomocy społecznym, organ I instancji stwierdził, iż sytuacja skarżącej jest dobra.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła R. G. podnosząc, że otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł. Natomiast na aktualne koszty utrzymania składają się wydatki na: czynsz [...] zł, prąd [...] zł, gaz [...] zł, TV i Internet [...] zł, telefon [...] zł, koszty komunikacji [...] zł, leki i suplementy [...] zł, co łącznie daje kwotę [...] zł. Ponadto skarżąca spłaca raty do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wysokości [...] zł. Skarżąca podniosła, iż błędna jest informacja, że pracownik socjalny przeprowadził wywiad w miejscu jej zamieszkania, gdyż w związku z pandemią wywiady prowadzone są telefonicznie lub przed budynkiem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej.

Minister rozpatrując sprawę wskazał, że stosownie do art. 23a ust. 9 w związku z art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wojewoda, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Powyższy przepis jest wyjątkiem od zasady (...), w myśl której w państwie praworządnym regułą jest obowiązek zwrotu świadczenia publicznego, które zostało pobrane przez jednostkę mimo braku uprawnienia do pobrania danego świadczenia; rozkładanie płatności na raty, odraczanie jej terminu czy - w szczególności -umorzenie nienależnie pobranego świadczenia powinny być zatem środkami stosowanymi wyjątkowo, niedopuszczalna jest w tym zakresie wykładania rozszerzająca.

Minister podniósł, że jak wynika z oświadczenia skarżącej , koszty jej utrzymania wynoszą miesięcznie [...] zł. Przy czym podkreślił , że na udokumentowane koszty utrzymania rodziny składają się wydatki ponoszone w związku z czynszem w wysokości [...] zł i wydatki na energię w wysokości [...] zł (ostatnia przedłożona do akt faktura z kwietnia 2018 r.). Skarżąca nie udokumentowała żadnej z pozostałych kwot deklarowanych w odwołaniu.

Minister wskazał, iż pismem z dnia [...] lutego 2020 r. organ I instancji wezwał skarżącą do przedłożenia dokumentów konicznych do rozpatrzenia wniosku o udzielenie ulgi w spłacie, m.in. dowodów dokumentujących ponoszone stałe koszty utrzymania gospodarstwa domowego z ostatniego miesiąca (czynsz, energia, gaz, woda).

W aktach sprawy znajdują się natomiast umowy o rozłożenie na raty należności z tytułu składek zawarte z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, na kwoty ratalne w wysokości [...] zł (za grudzień 2020 r.) oraz w wysokości [...] zł (za grudzień 2020 r.) Jako dochód rodziny skarżącej, należy zatem uwzględnić kwotę [...] zł miesięcznie - z tytułu emerytury. Kwota [...] zł miesięcznie jest kwotą przekraczającą wysokość minimum egzystencji, które ustalono w oparciu o Informację o poziomie i strukturze minimum egzystencji, przygotowanej przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych za rok 2019 i którą, dla jednoosobowego gospodarstwa domowego emeryckiego należy przyjąć na poziomie [...] zł miesięcznie. Z uwagi na oświadczenie skarżącej, iż nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego zarówno z mężem jak i z dorosłymi dziećmi, zostały wzięte pod uwagę wyłącznie dochody skarżącej.

Reasumując, w ocenie organu II instancji, sytuacja skarżącej na tle innych osób wymagających pomocy w szczególnie trudnej sytuacji rodziny, nie jest nadzwyczajna. Występowanie samej tylko trudnej sytuacji majątkowej nie stanowi wystarczającej przesłanki umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. Zdaniem organu dochód wykazany przez skarżącą w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie jest na tle osób pobierających świadczenia rodzinne i świadczenie wychowawcze potwierdzeniem wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej strony. Umorzenie nienależnie pobranych świadczeń jest instytucją zastrzeżoną do sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz znikome źródło dochodów na utrzymanie nie jest możliwe wywiązanie się ze zobowiązania. W rozpatrywanej sprawie, iż o ile ze względu na wiek i na stan zdrowia, co w ocenie organu II instancji nie zostało dostatecznie przez skarżącą udowodnione, nie mogłaby skarżąca podjąć obecnie zatrudnienia, o tyle osiąga ona stały dochód w postaci emerytury. Z tego też względu nie można uznać, iż zaszły w niniejszej sprawie obydwie przesłanki uprawniające organ do zastosowania ulgi w spłacie w postaci umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Z kompetencji, o których mowa w analizowanym przepisie, organ administracji może skorzystać jedynie wówczas, gdy stwierdzi, że po stronie osoby, która nienależnie pobrała świadczenie rodzinne, zachodzą "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny". Minister podkreślił, iż to w interesie strony leży jak najpełniejsze przedstawienie swojej sytuacji finansowej i powołanie wszelkich okoliczności, które mogą posłużyć w określeniu całościowej sytuacji finansowej i zdrowotnej.

W ocenie organu II instancji Wojewoda odniósł się do wszystkich podniesionych przez skarżącą argumentów. Wprawdzie zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, nie można jednak tej zasady, w sprawach o umorzenie należności rozumieć w ten sposób, że organ powinien sam z urzędu ustalać wszelkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, a aktywność zainteresowanego może ograniczyć się do złożenia wniosku i podania jedynie wybiórczych danych dotyczących sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej. Ciężar dowodu w zakresie wykazania zaistnienia ustawowych przesłanek umorzenia spoczywa na wnioskodawcy. To ubiegający się o umorzenie należności wynikających z nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych powinien wykazać, że sytuacja w jakiej się znajduje wyczerpuje przesłankę szczególnie uzasadnionych okoliczności sytuacji rodziny. Obowiązkiem strony w toku postępowania jest wykazanie, że ze względu na stan majątkowy, sytuację finansową i rodzinną nie jest w stanie spłacić należności. Przedstawienie rzetelnych danych popartych dokumentami jest podstawowym narzędziem, umożliwiającym organowi ocenę przesłanek, warunkujących możliwość umorzenia nienależnie pobranych świadczeń i ostatecznie determinuje sposób rozstrzygnięcia sprawy. W niniejszej sprawie, mimo wezwania ze strony organu, skarżąca nie wykazała, aby decyzja Wojewody nosiła znamiona decyzji wadliwej, wydanej w oparciu o niekompletny materiał dowodowy.

Biorąc pod uwagę okoliczności ustalone w toku postępowania, Minister uznał za zasadną odmowę umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami, z uwagi na fakt, iż nie zachodzą szczególne okoliczności umożliwiające umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

Minister dodał, że organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może m.in. odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Skargę na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła R. G. zarzucając jej :

1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 7 i art. 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez zaniechanie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, co doprowadziło do nieprzeprowadzenia postępowania wyjaśniającego oraz niewyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego skutkujące błędem w wykładni prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych;

b) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak prawidłowo sporządzonego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji skutkujące brakiem właściwej oceny zarzutów podniesionych w odwołaniu i wyczerpujących motywacji stanowiska organu w tym zakresie;

c) art. 138 § 1 k.p.a. polegające na jego błędnym zastosowaniu i utrzymaniu w mocy decyzji Wojewody [...] w zakresie udzielenia ulgi w spłacie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych;

2. naruszenia prawa materialnego, tj.:

a) art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskutek błędnego uznania, że w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, który to błąd wziął swój początek w naruszeniu przepisów postępowania polegających na zaniechaniu czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego;

b) na wypadek nieuwzględnienia przez Sąd powyższego podniesiono naruszenie art. 30 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez prowadzenie postępowania w sprawie przedawnionych świadczeń rodzinnych, pomimo upływu 3 lat od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna, a nie został przerwany bieg przedawnienia.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za niezasadną.

Skarżąca zainicjowała postępowanie w niniejszej sprawie wnioskiem z dnia [...] marca 2018 r. o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w postaci zasiłków rodzinnych i ustawowych odsetek.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Rodziny i Polityki Społecznej, utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] odmawiającą umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w kwocie [...] zł i ustawowych odsetek.

Podstawę materialnoprawną obu decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Na wstępie należy zwrócić uwagę na to, że redakcja zacytowanego przepisu wskazuje, iż rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego ("organ właściwy... może..."). Przy działaniu w ramach uznania administracyjnego organ administracji ma prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy, co nie oznacza, że rozstrzygnięcie takie może nosić cechy dowolności. Zakres swobody działania organu administracyjnego, wynika z przepisu prawa materialnego, jakim jest art. 30 ust. 9 ustawy, a ograniczony jest ogólnymi regułami postępowania administracyjnego, określonymi w przepisach k.p.a.

Mając to na uwadze, aby móc uznać podjętą na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy decyzję za zgodną z przepisami prawa, jej wydanie musi być poprzedzone zgromadzeniem materiału dowodowego, pozwalającym na ustalenie okoliczności istotnych dla sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie wszechstronnym i wnikliwym rozważeniem zebranego materiału (art. 80 k.p.a.) przez pryzmat ustalenia "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących rodziny" osoby wnioskującej, a następnie oceny tych okoliczności z punktu widzenia zastosowania jednej z "ulg" w spłacie nienależnie pobranego świadczenia, o których mowa w art. 30 ust. 9 ustawy.

Należy podkreślić, że ocena istnienia "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących rodziny" dających organom możliwość do umorzenia, odroczenia terminu płatności, czy rozłożenia na raty nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego, winna być dokonywana w odniesieniu do aktualnej sytuacji życiowej (materialnej, dochodowej, zdrowotnej) rodziny wnioskodawcy. Organ administracji publicznej, rozpoznając sprawę administracyjną, ma bowiem obowiązek każdorazowo brać pod uwagę zarówno stan prawny, jak i stan faktyczny istniejący w chwili podejmowania decyzji, co jest szczególnie istotne właśnie w przypadku rozstrzygnięć wydawanych w przedmiocie "ulg" w spłacie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Podstawą dla podjęcia decyzji w tym zakresie musi być ustalenie faktycznie istniejących ważnych powodów, mających wpływ na funkcjonowanie rodziny i skonfrontowanie ich z konkretną (realną i aktualną) możliwością spłaty nienależnie pobranych świadczeń. Organy administracji publicznej w uzasadnieniu swoich decyzji wskazały, iż umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych dopuszczalne jest wyjątkowo i tylko wtedy, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji materialnej, w tym dochodowej rodziny zobowiązanego, przez którą należy rozumieć całościową sytuację finansową i zdrowotną.

Należy zaznaczyć, że wniosek złożony przez skarżącą dotyczył najdalej idącej ulgi w postaci całkowitego umorzenia nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami.

W tym miejscu przyjdzie jeszcze raz zaakcentować, że organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia pozytywnego lub negatywnego dla wnioskodawcy. Możliwość wyboru rozstrzygnięcia nie oznacza jednak, że decyzja tego organu może być dowolna. Uznaniowy charakter decyzji podejmowanych na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy sprawia, że nie kontroluje się merytorycznej zasadności, czy ich celowości. Sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych obejmuje wyłącznie badanie prawidłowości postępowania prowadzonego przez organy administracji oraz badanie formalnej prawidłowości decyzji, czyli sprowadza się do oceny, czy organ podejmujący decyzję prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia świadczeń mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach. Istotą decyzji uznaniowej jest bowiem pozostawienie organowi swobody wyboru określonego rozwiązania w ramach tzw. luzu decyzyjnego, z zastrzeżeniem, że wybór ten jednak powinien być odpowiednio uzasadniony. Decyzje odmowne dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, w taki sposób, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z uzasadnienia rozstrzygnięcia musi wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów, wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Ponadto również samo rozstrzygnięcie winno być zrozumiałe zarówno co do treści, jak i sposobu wykonania decyzji. Organy orzekające w sprawie wskazały, że zasadą jest egzekwowanie należności, natomiast ich umorzenie może nastąpić tylko w sytuacjach szczególnych.

Przesłanką do umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych mogą być niskie dochody rodzinie lub przejściowe trudności finansowe, ale przy jednoczesnym występowaniu innych szczególnych okoliczności, takich jak na przykład długotrwała choroba w rodzinie, niepełnosprawność lub zdarzenie losowe wymagające dodatkowych nakładów finansowych. Odnosząc się do wskazanych w odwołaniu okoliczności, Minister podkreślił, że nie mogą być one zakwalifikowane jako okoliczności szczególnie uzasadnione. Z założenia bowiem okoliczności szczególnie uzasadnione muszą być nadzwyczajnymi sytuacjami, przypadek ten musi być na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia uwzględnienie wniosku z uwagi na okazjonalność i nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach, że rodzina nie jest w stanie sobie z nim poradzić.

Zdaniem składu orzekającego w sprawie przyznania ulgi w spłacie nienależnie pobranego świadczenia, przy niewątpliwie ograniczonych środkach finansowych i ogromnej liczbie beneficjentów oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga absolutnie wyjątkowych okoliczności. Naczelny Sąd Administracyjny pod pojęciem szczególnie uzasadnionego przypadku rozumie sytuację życiową osoby lub rodziny, wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, okazjonalnych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec, dochowując należytej staranności (por. wyrok NSA z dnia 26 października 2011 r. sygn. I OSK 962/11, dostępny w internetowej bazie orzeczeń NSA, dalej: "CBOS").

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wskazał, że skarżąca może wystąpić z wnioskiem o rozłożenie na raty, ewentualnie o odroczenie terminu płatności nienależnie pobranych świadczeń, oraz zaznaczył, że sytuacji rodziny skarżącej nie sposób uznać za szczególnie uzasadnioną i dającą prawo do umorzenia w całości należności.

Przeprowadzona analiza akt administracyjnych prowadzi do wniosku, że skarżąca uzyskuje dochód w postaci emerytury w wysokości [...] zł. Wydatki skarżącej związane z kosztami utrzymania wynoszą jak wskazała w odwołaniu [...] zł. Jednak jak zasadnie podniósł Minister skarżąca nie udokumentowała w całości wskazywanych kosztów, pomimo wezwania organu I instancji z dnia [...] lutego 2020 r. Nie przedstawiła swojej sytuacji zdrowotnej, nie przedstawiła też dowodów potwierdzających ponoszenie przez nią kosztów związanych z leczeniem. Biorąc pod uwagę te okoliczności, w ocenie Sądu, organy trafnie przyjęły, że choć sytuacja skarżącej jest trudna i może wymagać szeregu wyrzeczeń, to jednak nie może być uznana za wystarczającą przesłankę uzasadniającą umorzenie w całości zadłużenia, o co wnioskowała.

Podkreślić przy tym należy, że trudna sytuacja materialna sama przez się nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna" i to szczególna na tle innych rodzin uprawnionych do świadczeń. Chodzi więc o takie sytuacje nadzwyczajne, których nie sposób przewidzieć przy dochowaniu nawet najwyższej staranności, sytuacje nagłe i niespodziewane (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 1 sierpnia 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 973/13, CBOS). Sytuacja bytowa skarżącej jest ustabilizowana, co w opisanych okolicznościach nie można uznać za "szczególne" w rozumieniu art. 30 ust. 9 ustawy, gdyż skarżąca posiada stałe źródła utrzymania i dochodu oraz na bieżąco reguluje zobowiązania. Jeśli chodzi o argument podnoszony w skardze, że wydatki skarżącej przewyższają jej dochód w związku z ponoszeniem bieżących kosztów utrzymania i regulowania należności , to jednak nie wykazała z jakiego źródła uzyskuje dodatkowy dochód umożliwiający jej pokrycie zobowiązań.

Sąd podziela stanowisko Ministra zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że wprawdzie zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, nie można jednak tej zasady, w sprawach o umorzenie należności rozumieć w ten sposób, że organ powinien sam z urzędu ustalać wszelkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, a aktywność zainteresowanego może ograniczyć się do złożenia wniosku i podania jedynie wybiórczych danych dotyczących sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. Ciężar dowodu w zakresie wykazania zaistnienia ustawowych przesłanek umorzenia spoczywa na wnioskodawcy. To ubiegający się o umorzenie należności wynikających z nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych powinien wykazać, że sytuacja w jakiej się znajduje wyczerpuje przesłankę szczególnie uzasadnionych okoliczności sytuacji rodziny. Obowiązkiem strony w toku postępowania jest wykazanie, że ze względu na stan majątkowy, sytuację finansową i rodzinną nie jest w stanie spłacić należności. Przedstawienie rzetelnych danych popartych dokumentami jest podstawowym narzędziem, umożliwiającym organowi ocenę przesłanek, warunkujących możliwość umorzenia nienależnie pobranych świadczeń i ostatecznie determinuje sposób rozstrzygnięcia sprawy.

W niniejszej sprawie, mimo wezwania z dnia [...] lutego 2020 r. skarżąca nie przedłożyła dowodów wskazujących na jej szczególną sytuację.

Należy zauważyć, że w sprawie niniejszej wypowiadał się już Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, który prawomocnym wyrokiem z dnia 25 lutego 2019r. sygn. akt IV SA/Wr 525/18 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] stwierdzając, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wskazanych wymogów, co uniemożliwia Sądowi jej właściwą kontrolę.

Jednocześnie Sąd wskazał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze powinno wziąć pod uwagę również nowe okoliczności podnoszone przez skarżącą w trakcie rozprawy przed tutejszym Sądem, a mianowicie fakt pomocy finansowej udzielanej stronie przez dorosłe dzieci (przez syna, a także przez córkę w okresie zamieszkiwania przez nią z matką we wspólnym gospodarstwie domowym), a także okoliczność kontaktów skarżącej (i zakresu tych kontaktów) z mężem przebywającym za granicą. Uzasadnienie podjętego w ramach ponownego rozpoznania sprawy rozstrzygnięcia, powinno zatem zawierać na tyle dokładne rozważania w aspekcie przesłanek świadczących o występowaniu w sprawie szczególnego przypadku, bądź też jego braku, aby strona była przekonana o wyjaśnieniu wszelkich istotnych okoliczności w tym względzie.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba, że przepisy prawa uległy zmianie.

Zdaniem Sądu obecnie orzekającego, nie doszło do naruszenia przez organy orzekające ww. przepisu. Ustalono bowiem w oparciu o oświadczenie skarżącej, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, dzieci prowadzą oddzielne gospodarstwa, z mężem skarżąca pozostaje w nieformalnej separacji. Organ I instancji zwrócił się do skarżącej o udokumentowanie swojej sytuacji, jednak skarżąca, na co wskazywano wyżej udokumentowała ją tylko w niewielkim zakresie.

Z powyższych względów należało zatem uznać, że organy orzekające w sprawie prawidłowo oceniły sytuację osobistą, zdrowotną oraz rodzinną skarżącej i zasadnie odmówiły jej umorzenia nienależnie pobranych świadczeń, nie przekraczając granic uznania administracyjnego.

Należy przy tym jeszcze raz zaznaczyć, że zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy, ustawodawca przewidział też innego rodzaju ulgi. Nie tylko można umorzyć należności z tytułu wypłaconego świadczenia łącznie z odsetkami w całości lub w części, ale również odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Sąd nie podzielił zarzutu skargi, że w sprawie niniejszej doszło do przedawnienia z uwagi na to, że postępowanie było prowadzone pomimo upływu 3 lat od dnia, w którym decyzja ustalająca nienależnie pobrane świadczenia stała się ostateczna.

Zgodnie z art. 30 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń stała się ostateczna. Ustawodawca wprowadził trzy przesłanki przerwania biegu terminu przedawnienia, po którym termin biegnie na nowo (art. 30 ust. 4 u.ś.r.). W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła ani przesłanka odroczenia terminu płatności należności, ani rozłożenia spłaty należności na raty. Problemem jest trzecia z przesłanek – bieg terminu przedawnienia przerywa również zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym dłużnik został powiadomiony. W tym przypadku, termin przedawnienia biegnie na nowo od dnia następującego po dniu zastosowania środka egzekucyjnego, o którym dłużnik został powiadomiony (art. 30 ust. 4 pkt 1 u.ś.r.).

Z akt sprawy wynika, że decyzja Marszałka Województwa [...] w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i zobowiązania do zwrotu została wydana w dniu [...] listopada 2017 r. i doręczona skarżącej w dniu [...] grudnia 2017 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, jak również z treści skargi. Od decyzji tej skarżąca nie wniosła odwołania, a zatem po upływie 14 dni od daty jej doręczenia stała się ona ostateczna. ([...] grudnia 2017r.). Decyzja organu I instancji w niniejszej sprawie została zaś wydana [...] października 2020 r., a II instancji [...] grudnia 2020 r., a więc przed upływem terminu przedawnienia określonym w art. 30 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W tym stanie rzeczy, Sąd uznał działanie organów orzekających w niniejszej sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego, nie dopatrzył się przy tym naruszeń przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkowało oddaleniem skargi w całości. W ramach swoich kompetencji organy prawidłowo podjęły czynności zmierzające do wyjaśnienia istotnych w sprawie okoliczności i zebrania niezbędnego materiału dowodowego. Poza tym, rozstrzygnięcie oparto zarówno na dowodach przedstawionych przez skarżącą, jak i będących wynikiem prawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.