Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 679/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28  ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Sędziowie Sędzia NSA Alicja Stępień (spr.), Sędzia NSA Sławomir Kozik, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Jarecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 26 października 2021 r. sprawy ze skargi K.B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

K.B. pismem z 16 września 2019 roku zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległych należności w całości lub znacznej części i rozłożenie na raty nieprzekraczające kwoty 150 zł miesięcznie, ponieważ nie ma żadnej realnej możliwości spłaty zobowiązania.

Poinformowała, że obecnie jej dochody kształtują się na poziomie 3.850 zł i obejmują: świadczenia alimentacyjne na dwójkę dzieci 1.050 zł miesięcznie; świadczenia rodzinne - 500 zł; oraz z działalności gospodarczej średnio 2.300 zł miesięcznie.

Wskazała, że zamieszkuje wraz z dwójką dzieci w P., w mieszkaniu przy ulicy H., którego miesięczny koszt najmu wraz z mediami tj. wodą, ogrzewaniem, energią elektryczną i wywozem śmieci, wynosi przeciętnie 1.700 zł miesięcznie. Ponadto wymieniła koszty wyżywienia 3 osób- około 1.000 zł; telefon, Internet, telewizja - 100 zł; obiady dziecka w szkole - 90 zł; odzież, obuwie, bielizna, środki czystości, kosmetyki, środki higieniczne, leki, witaminy, leki itp. około 250 zł; koszty zajęć dodatkowych dla dziecka, organizacja wypoczynku w okresie wakacji letnich i ferii zimowych itp. -150 zł, oraz koszty związane z edukacją córki - 400 zł.

Opisała, że charakter jej działalności nie pozwala na osiągniecie większych dochodów. Nie posiada i nigdy nie posiadała żadnego majątku ani ruchomego ani nieruchomości, który mogłaby spieniężyć celem uregulowania należności. Dodała, że ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem dzieci.

Poinformowała, że uzyskiwane miesięczne dochody wraz ze świadczeniami alimentacyjnymi i rodzinnymi pozwalają jedynie na bieżące zabezpieczenie najpilniejszych potrzeb rodziny.

Wskazała też, że samotnie wychowuje dzieci i obecnie możliwe jest dokonywanie spłat rat w kwocie do 150 zł miesięcznie. Z tych względów tj. z uwagi na szczególnie uzasadnione okoliczności zwróciła się o umorzenie należności w całości i rozłożenie na raty nieprzekraczające 150 zł, albowiem nie ma żadnej realnej możliwości spłaty zobowiązania. Poinformowała, że nie posiada żadnych oszczędności ani nie jest właścicielem żadnych wartościowych ruchomości czy też nieruchomości, które mogłaby zbyć celem jednorazowego uregulowania należności.

Dodała, że w związku ze zmianą charakteru działalności wywołaną niezawinionymi uszkodzeniami posiadanego w latach 2012-2014 sprzętu korzystała z pomocy opieki społecznej albowiem utraciła całkowicie źródło dochodu.

Obecnie nie korzysta z takiej pomocy chcąc samodzielnie się utrzymywać jednak osiągane dochody nie pozwalają na spłatę zadłużenia.

Do wniosku o umorzenie przedłożyła oświadczenie z 24 października 2019 r., z którego wynikało, że pracuje zarobkowo na podstawie umowy zlecenie w "A" J.C. uzyskując wynagrodzenie około 240 zł brutto, 170 zł netto.

Poinformowała również, że posiada dochód z tytułu alimentów w wysokości 1.050 zł.

Wskazała także, że jest rozwiedziona. Gospodarstwo domowe prowadzi z dziećmi M.B. (22 lata) oraz synem M.S. (10 lat).

Oświadczyła, że ponosi stałe wydatki miesięcznie związane z utrzymaniem w kwocie 1.450,00 zł, tj. z tytułu miesięcznych opłat - 1.100 zł, opłat eksploatacyjnych 600,00 zł, kosztów związanych z leczeniem - 250,00 zł, oraz inne 740,00 zł.

Dodatkowo wskazała wydatek 1.000 zł na wyżywienie.

Oświadczyła również, że nie posiada nieruchomości, ruchomości i innych praw majątkowych oraz wierzytelności.

Poinformowała też, że posiada inne składniki mienia ruchomego (telewizor, lodówka, pralka, komputer) o łącznej wartości 2.400 zł.

W odniesieniu do sytuacji zdrowotnej poinformowała, że choruje na nadciśnienie tętnicze, insulinoodporność oraz schorzenia kręgosłupa.

W toku postępowania w dniu 19 sierpnia 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w P. skierował do strony decyzję określającą wysokość zadłużenia. Od decyzji złożyła ona odwołanie do Sądu Okręgowego.

W związku z tym postanowieniem z 16 grudnia 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zawiesił postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek do czasu prawomocnego zakończenia postępowania odwoławczego.

Wyrokiem z 18 sierpnia 2020 r. Sąd Okręgowy VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (sygn. akt VII U 6058/19) oddalił odwołanie. Wyrok stał się prawomocny od dnia 26 sierpnia 2020 r.

Pismem z 10 września 2020 r. strona zwróciła się o podjęcie zawieszonego postępowania w sprawie umorzenia należności względnie rozłożenia na raty. W piśmie poinformowała, że wskazane w oświadczeniu okoliczności uległy diametralnej zmianie. Obecnie bowiem prowadzi działalność gospodarczą i uiszcza comiesięczną składkę w wymiarze zależnym od wysokości dochodów, tzw. "mały ZUS".

Opisała, że charakter działalności oraz warunki pandemii nie pozwalają na osiągniecie większych dochodów. Dodała, że nie posiada i nigdy nie posiadała żadnego majątku ani ruchomego ani nieruchomości, które mogłaby spieniężyć celem uregulowanie należności. Dodała, że ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem dzieci.

Poinformowała też, że mając na względzie konieczność uregulowania sytuacji prawnej pragnie zawrzeć stosowne porozumienie/ugodę, lecz takie które będzie uwzględniać sytuację majątkową.

Wskazała, że samotnie wychowuje dzieci i obecnie możliwe jest jedynie dokonywanie spłat w ratach co najwyżej po 150 zł do 200 zł miesięcznie.

Dodała, że spłata na takim poziomie przy jednoczesnym umorzeniu części należności spowoduje, że będzie mogła kontynuować swą działalność dokonując spłaty zaległości i jednocześnie opłacać tzw. "mały ZUS".

Podsumowując wnioskodawczyni poinformowała, że brak uwzględnienia wniosku i brak porozumienia/ugody zmusi do zamknięcia działalności i zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Ponownie wskazała, że uregulowanie zaległości nie jest możliwe i doprowadziłoby do sytuacji, w której zostałaby pozbawiona możliwości zaspokojenia niezbędnych podstawowych potrzeb życiowych rodziny.

Postanowieniem z 23 października 2020 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. podjął zawieszone postępowanie.

Pismem z 17 grudnia 2020 r. Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w G. poinformował stronę, że zostało zakończone postępowanie wyjaśniające prowadzone w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek oraz o przysługującym prawie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, w terminie 7 dni od daty otrzymania zawiadomienia.

W toku prowadzonego postępowania o umorzenie należności z tytułu składek wnioskodawczyni przedłożyła następujące dokumenty:

- oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z 24 października 2019 r., 17 listopada 2020 r.,

- oświadczenie o nieotrzymaniu pomocy indywidualnej na naprawę szkód wyrządzonych przez klęski żywiołowe lub inne nadzwyczajne zdarzenia, oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej z 24 października 2019 r.,

- podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za okres styczeń 2019 - czerwiec 2019 r.,

- oświadczenie przedsiębiorcy o wielkości otrzymanej pomocy publicznej z 16 listopada 2020 r.,

- formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis,

- zeznanie podatkowe PIT - 36 za 2019 r.

Do rozpatrzenia wniosku wykorzystano również informacje oraz dokumenty pozyskane z urzędu, tj.:

- informację z Centralnej Bazy Ksiąg Wieczystych,

- informację z Centralnej Ewidencji Pojazdów,

- informację z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej,

- decyzję określającą wysokość zadłużenia z 19 sierpnia 2019 r.,

- wyrok Sądu Okręgowego VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 18 sierpnia 2020 r. (sygn. akt VIIU 6058/19).

Analiza dokumentacji zgromadzonej w sprawie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wykazała, że strona prowadzi działalność gospodarczą z zakresu brokerów i agentów ubezpieczeniowych.

Z oświadczenia z 27 listopada 2020 r. wynikało, że pracuje zarobkowo na podstawie umowy zlecenie w "A" uzyskując wynagrodzenie około 527 zł brutto( 386,91 zł netto).

W oparciu o złożone oświadczenie przychody firmy strony kształtowały się następująco:

- 2018 r. - 24.000,00 zł (dochód -22.560,00 zł);

- 2019 r. - 20.250,00 zł (dochód -14.137,64 zł);

- 2020 r. - 12.650,00 zł (dochód - 11.750,00 zł).

Z ustaleń Zakładu wynikało, że wnioskodawczyni posiada tytuł do ubezpieczeń:

- od 1 grudnia 2017 r. jako osoba wykonująca umowę agencyjną w "A";

- od 28 października 2020 r. jako pracownik (1/8 etatu) podlegający ubezpieczeniom społecznym w "B" S.A. Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w listopadzie 2020 r. wynosiła 1.295,02 zł brutto, w grudniu 2020 r. - 1.155,02 zł brutto.

Strona poinformowała również, że posiada dochód z innych źródeł:

- z tytułu prowadzenia innej działalności gospodarczej - 2.000 zł;

- z tytułu alimentów w wysokości 1.050 zł;

- inne 500 zł.

Organ ustalił też, że strona jest osobą rozwiedzioną i gospodarstwo domowe prowadzi z dziećmi M.B. (22 lata) oraz synem M.S. (10 lat).

Zwrócono uwagę, że strona, zgodnie z oświadczeniem ponosi stałe wydatki miesięczne związane z utrzymaniem w kwocie 1.850 zł.

Wykazała także posiadanie innych zobowiązań finansowych w instytucjach za 2016 rok w kwocie 5.000 zł. Zadłużenie jest spłacane w kwocie 250 zł miesięcznie.

Oświadczyła również, że nie posiada nieruchomości, ruchomości i innych praw majątkowych oraz wierzytelności.

Zgodnie z ustaleniami dokonanymi w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych oraz w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, nie figuruje jako właścicielka nieruchomości i środków transportu.

Poinformowała, że posiada inne składniki mienia ruchomego (telewizor, lodówka, pralka, laptop) o łącznej wartości 2.700 zł.

W odniesieniu do sytuacji zdrowotnej poinformowała, że choruje na nadciśnienie tętnicze, insulinoodporność oraz schorzenia kręgosłupa. W toku postępowania wskazała również na rwę kulszową i nerwicę. Nie przedłożyła jednak dokumentacji medycznej na potwierdzenie powoływanej sytuacji zdrowotnej.

Mając na względzie okres powstania składek, Zakład Ubezpieczeń Społecznych przystępując do rozpatrzenia wniosku o umorzenie zaległości, w pierwszej kolejności dokonał ustaleń i oceny z punktu widzenia przesłanek prowadzących do przedawnienia.

Ustalono, że nie uległy przedawnieniu i są wymagalne. Na zawieszenie biegu terminu przedawnienia za okres czerwiec 2014 r. - luty 2018 r. miało wpływ doręczenie postanowienia o wszczęciu postępowania przed wydaniem decyzji określającej wysokość zadłużenia - 2 lipca 2019 r., uprawomocnienie decyzji - 25 września 2019 r. Wszczęcie egzekucji nastąpiło 5 października 2020 r. poprzez zajęcie rachunku bankowego.

Wskazano, że zgodnie z art. 24 ust 5b. u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

W związku z tym, że strona posiada status przedsiębiorcy Zakład dokonał analizy wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek wynikających z art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z 30 marca 2010 r.) decydujących o uznaniu przedmiotowego wsparcia finansowego za pomoc publiczną. Wsparcie udzielane przedsiębiorstwu jest uznawane za pomoc publiczną, o ile spełnione są łącznie następujące warunki:

1. udzielane jest przez państwo lub ze środków państwowych,

2. ma charakter selektywny (uprzywilejowuje określone przedsiębiorstwo lub produkcję określonych towarów),

3. jest udzielane na warunkach korzystniejszych od oferowanych na rynku,

4. zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji oraz wpływa na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi Unii Europejskiej.

W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, spełnione zostały łącznie wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej ponieważ:

• należności z tytułu składek stanowią środki publiczne w rozumieniu ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U z 2019 r.,poz.869 j.t. ze zm.),

• umorzenie następuje w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego podmiotu, a decyzja w sprawie przyznania pomocy zależy od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,

• za pomoc publiczną uznawane jest wsparcie udzielane przedsiębiorcy na warunkach korzystniejszych od oferowanych na rynku. Przesłankę tę uznaje się za spełnioną, jeżeli przedsiębiorca otrzymuje pomoc, której nie uzyskałby w normalnych warunkach rynkowych. Tak też byłoby w przypadku umorzenia należności,

• udzielony przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych środek może zakłócać lub grozić zakłóceniem konkurencji oraz może wpływać negatywnie na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej. Przedsiębiorca działa na rynku otwartym na konkurencję. Ponadto zakłócenie konkurencji dotyczy zarówno aktualnie istniejącej konkurencji, jak i zakłóceń potencjalnych - środek pomocowy może skutkować istotnymi trudnościami w wejściu na rynek dla przedsiębiorstw, które dopiero zechcą w nim uczestniczyć, jak też odwrotnie - wzmocnić pozycję przedsiębiorcy i umożliwić mu wejście na rynki innych Państw Członkowskich.

Udzielenie pomocy de minimis jest możliwe wówczas, gdy łączna wartość pomocy de minimis dla jednego beneficjenta nie przekroczyła równowartości 200 tys. euro w okresie 3 lat podatkowych. Z akt sprawy wynika, że strona wniosła o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek w ramach pomocy de minimis, zaś ewentualna pomoc nie przekroczyłaby ustalonego pułapu 200 tys. euro.

W związku z powyższym stwierdzono, że ewentualne umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek mogłoby stanowić pomoc de minimis.

W wyniku zebranych dokumentów oraz na podstawie art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 29 stycznia 2021 r. nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od sierpnia 2014 r. do października 2016 r., od stycznia 2017 r. do sierpnia 2019 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2015 r. do sierpnia 2019 r., oraz na fundusz pracy za okres od sierpnia 2014 r. do października 2016 r. oraz od stycznia 2017 r. do sierpnia 2019 r..

W uzasadnieniu decyzji z dnia 29 stycznia 2021 r. organ wskazał, że w ocenianym przypadku nie zachodzą okoliczności świadczące o całkowitej nieściągalności należności, co nie powoduje umorzenia postępowania w sprawie.

Wskazano, że w stosunku do wnioskodawczyni nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b, nie zachodzą w stosunku do jej zadłużenia.

Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Wysokość nieopłaconych składek, przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również w przedmiotowej sytuacji nie ma zastosowania.

Wskazano, że strona prowadzi aktywnie działalność gospodarczą, ponadto pracuje zarobkowo.

W stosunku do niej jest prowadzone przymusowe dochodzenie należności, zatem naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały zatem przez Zakład wyczerpane.

Organ uznał również, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z uwagi na powyższe wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6.

Przedstawione powyżej fakty dowodzą, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 ustawy u.s.u.s., stąd umorzenie należności na ich podstawie jest niemożliwe.

Wskazano, że zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) zostały zawarte przesłanki umożliwiające pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie tj. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych ocenił strony przez pryzmat ww. przepisów nie znajdując przesłanek uzasadniających umorzenie należności.

Z zebranego w trakcie postępowania materiału dowodowego nie wynikało, aby zaistniała przesłanka umorzenia w postaci choroby dłużnika lub członka jego rodziny.

W odniesieniu do sytuacji zdrowotnej strona poinformowała, że choruje na nadciśnienie tętnicze, insulinoodporność oraz schorzenia kręgosłupa. W toku postępowania wskazała również na rwę kulszową i nerwicę. Nie przedłożyła jednak żadnej dokumentacji medycznej na potwierdzenie powoływanej sytuacji zdrowotnej.

Tym samym nie udowodniła, że stan jej zdrowia wyklucza możliwość wykonywania pracy zawodowej.

W decyzji wskazano również, że strona jest czynnym przedsiębiorcą, aktywnie prowadzi działalność gospodarczą oraz pracuje zarobkowo.

W związku z powyższym brak jest podstaw do stwierdzenia, że stan jej zdrowia czy też konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwia uzyskiwanie środków pozwalających na spłatę należności względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Na tej podstawie uznano,że okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w stosunku do wnioskodawczyni nie zachodzą.

Organ uznał, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia również w stosunku do strony nie zachodzi.

Nie udowodniła ona bowiem, aby poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Zaznaczono, że powyższa przesłanka ma zastosowanie jedynie w sytuacji w której bezwzględna konieczność uregulowania ciążących zobowiązań doprowadziłaby do likwidacji przedsiębiorstwa a co za tym idzie jedynego źródła zarobkowania, albo do ubóstwa.

Klęski żywiołowe definiowane są jako katastrofy naturalne, ekstremalne zjawiska naturalne powodujące znaczne szkody na terenie objętym tym zjawiskiem, których skutki zagrażają życiu lub zdrowiu człowieka, a pomoc i ochrona mogą być skutecznie podjęte tylko przy zastosowaniu nadzwyczajnych środków, we współdziałaniu różnych organów i instytucji oraz specjalistycznych służb, jeśli ich wystąpienie spowodowały, że płatnik znalazł się w tak trudnej sytuacji finansowej, iż konieczność ciążących na nim zobowiązań doprowadziłaby do likwidacji przedsiębiorstwa, a co za tym idzie do utraty jedynego źródła zarobkowania.

Zakład zobowiązany jest uwzględnić aktualne możliwości płatnicze strony, ale także powinien mieć na względzie możliwość spłaty zadłużenia w przyszłości. Jak wynika z analizy dokumentacji strona nadal prowadzi działalność gospodarczą.

Ponadto podkreślono, że w związku z zaistniałą sytuacją w celu łagodzenia skutków epidemii wprowadzono regulacje, które składają się na Tarczę Antykryzysową. Wśród rozwiązań, które mają zapobiegać, skutkom epidemii koronawirusa w Polsce, jest wsparcie realizowane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozważył również na podstawie posiadanych informacji możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, gdy konieczność opłacenia zadłużenia pozbawiałaby możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia).

W tym aspekcie organ wskazał, że strona prowadzi aktywnie pozarolniczą działalność gospodarczą.

Z oświadczenia z 27 listopada 2020 r. wynikało, że pracuje zarobkowo na podstawie umowy zlecenie w "A" uzyskując wynagrodzenie około 527 zł brutto( 386,91 zł netto).

Z ustaleń Zakładu wynikało, że posiada tytuł do ubezpieczeń:

-od 1 grudnia 2017 r. jako osoba wykonująca umowę agencyjną w "A";

-od 28 października 2020 r. jako pracownik (1/8 etatu) podlegający ubezpieczeniom społecznym w "B" S.A. Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w listopadzie 2020 r. wynosiła 1.295,02 zł brutto (990,90 zł netto), w grudniu 2020 r. 1.155,02 zł brutto (907,43 zł netto).

Uwzględniono również, że strona posiada dochód z tytułu alimentów w wysokości 1.050 zł oraz, że jest rozwiedziona. Gospodarstwo domowe prowadzi z dziećmi M.B. (22 lata) oraz synem M.S. (10 lat).

Zdaniem organu, wysokość osiąganych przez rodzinę dochodów trudno jest odnieść do minimum socjalnego, ponieważ opracowanie Instytutu Prac i Spraw Socjalnych w sprawie szacowanego minimum socjalnego nie uwzględnia przypadku gospodarstwa pracowniczego jednoosobowego z dziećmi. Według danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych (dane za II kwartał 2020 r.) minimum socjalne dla 3-osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 3.154,95 - 3.378,47 zł (1.051,65 – 1.126,16 zł na osobę).

Zwrócono uwagę, że w toku prowadzonego postępowania strona wykazała, że otrzymuje świadczenie rodzinne w ramach programu "Rodzina 500+". Wskazano, że od 1 lipca 2019 r. powyższe świadczenie przysługuje na każde dziecko poniżej 18 roku życia.

Zaznaczono, że ww. kwota minimum socjalnego uwzględnia wydatki na żywność, mieszkanie (użytkowanie i energia, wyposażenie), edukację, kulturę i rekreację, odzież i obuwie, ochronę zdrowia, higienę osobistą, transport i łączność oraz pozostałe wydatki.

Wskazano, że dochód jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania. Strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych.

Podkreślono, że trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu.

Organ uznał, że przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja strony ma charakter trwały. Zauważono bowiem, że skarżąca jest w wieku (46 lat) aktywności zawodowej i nawet jeżeli jej dochód nie jest wysoki, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Powołana trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia należności z tytułu składek, gdyż osoba zobowiązana powinna wykazać się starannością i zapobiegliwością, by w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować zobowiązania publicznoprawne, jakimi są składki ubezpieczeniowe względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczenia mają solidarny charakter, co oznacza konieczność finansowania obecnych i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeniobiorców.

Wskazano, że zgodnie z oświadczeniem strona ponosi stałe wydatki miesięczne związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 1.850 zł (z tytułu miesięcznych opłat, opłat eksploatacyjnych, kosztów leczenia). W toku postępowania nie przedłożyła jednak dokumentów (faktur, rachunków) potwierdzających ponoszone wydatki.

Wykazała też posiadanie innych zobowiązań finansowych w instytucjach za okres 2016 rok w kwocie 5.000 zł. Zadłużenie jest spłacane w kwocie 250 zł miesięcznie.

Organ wskazał, że fakt posiadania innych zobowiązań nie zwalnia z obowiązku spłaty należności względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Podkreślono, że każda osoba, która podjęła się prowadzenia działalności gospodarczej i podlega z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym, musi liczyć się z obowiązkiem odprowadzenia należnych składek na te ubezpieczenia i wykazywać staranność w prowadzeniu firmy, ponieważ to na płatniku ciąży ustawowy obowiązek regulowania składek w obowiązującym terminie jak i wysokości. Każdy przedsiębiorca, podejmujący działalność gospodarczą, bierze na siebie ryzyko związane z jej prowadzeniem i opłacalnością, jeżeli pomimo trudności decyduje się na dalsze jej prowadzenie, nie opłacając przy tym obowiązkowych należności publicznoprawnych, to musi liczyć się z tym, że w konsekwencji powstałe z tego tytułu zadłużenia będą narastały i będą przymusowo dochodzone.

Organ przypomniał, że rozpatrując wniosek o umorzenie, Zakład bierze pod uwagę nie tylko interes dłużnika, ale również Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z uwagi na szczególny zakres świadczonych usług i odpowiedzialności za środki wpływające do budżetu państwa Zakład zobowiązany jest do rozpatrywania tego typu spraw ze szczególną ostrożnością, ponieważ przedmiotem podlegającym decyzji są należności publicznoprawne. A zatem, mając na uwadze interes wnioskodawcy kieruje się również zabezpieczeniem interesu społecznego, bowiem środki uzyskane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z tytułu opłaconych składek przeznaczane są w znacznej części na wypłaty świadczeń społecznych osobom ubezpieczonym, w tym wypłaty rent inwalidzkich i emerytur.

Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczone, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi.

Przypomniano, że należności są objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Podkreślono, że postępowanie egzekucyjne prowadzone jest zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji i stanowi wyraz ochrony dłużnika w procesie dochodzenia zaległości. Zasada ta dopuszcza prowadzenie egzekucji z majątku zobowiązanego tylko w zakresie, w którym nie zostanie zagrożone minimum utrzymania, a kwoty wolne od zajęć są ustalone przepisami prawa.

Reasumując organ wskazał, że skorzystanie z prawa umorzenia zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uzasadnione jest wówczas, gdy faktycznie nie ma szansy na odzyskanie tych należności. Zakład dostrzega możliwość wyegzekwowania należności z tytułu składek, chociażby niewielkimi kwotami np. w formie zawartego układu ratalnego, bez uszczerbku dla sytuacji materialnej rodziny, zatem podjęcie decyzji o umorzeniu należności na chwilę obecną byłoby przedwczesne i nieuzasadnione.

Decyzja o umorzeniu należności składkowej przysługuje organowi, który w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanek umorzeniowych może, ale nie musi umorzyć zaległości. Zatem nawet w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest zobligowany do umorzenia zaległości. W przypadku natomiast braku przesłanek całkowitej nieściągalności lub ważnego interesu osoby zobowiązanej, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma ustawowy obowiązek odmówić umorzenia należności z tytułu składek.

Mając na uwadze powyższe, a w szczególności brak stwierdzenia całkowitej nieściągalności oraz przesłanek zawartych w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek wskazanych w sentencji decyzji.

Na decyzję tę strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie art. 28 ust. 1 w zw. z ust. 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i nieuzasadnione przyjęcie, iż opłacenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne nie pozbawiłoby strony i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych - podczas gdy zapłata składek prowadziłaby do skrajnego uszczuplenia osiąganego przez nią dochodu i barku możliwości egzystencji,

2. błąd w ustaleniach faktycznych organu poprzez ustalenie że dochody pozwalają na uregulowanie zaległości, podczas gdy stan faktyczny jest zupełnie odmienny co wynika z samych ustaleń organu rentowego,

3. naruszenie art. 10 kpa, poprzez brak zapewnienia stronie czynnego udziału w sprawie,

4. naruszenie art. 7 kpa, poprzez niedokładne ustalenie stanu faktycznego sprawy, będącego podstawą wydanej decyzji,

5. naruszenie art. 77 § 1 kpa, poprzez nie zgromadzenie w całości materiału dowodowego w kwestiach mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy,

6. naruszenie art. 80 kpa, poprzez dokonanie ustaleń faktycznych na podstawie niekompletnego materiału dowodowego.

Mając powyższe zarzuty na względzie wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W piśmie procesowym z dnia 14 czerwca 2021 r. skarżąca podtrzymała skargę i ofertę zapłaty zaległości w ratach.

Organ wniósł o oddalenie skargi i poinformował, że w sprawie rozłożenia zaległości na raty wszczęto osobne postępowanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca skarżącej umorzenia zaległości, jakie posiada względem tego organu.

Mając na uwadze materiał dowodowy przedstawiony przez skarżącą organowi, należy podzielić jego pogląd, że w sprawie nie zaistniały przesłanki całkowitej nieściągalności zaległości. W orzecznictwie przyjmuje się, że brak możliwości jednorazowej spłaty zaległości nie jest równoznaczne ze stanem całkowitej nieściągalności. W zaskarżonej decyzji organ szczegółowo wypunktował tę część uzasadnienia swojego stanowiska, odnosząc to do dowodów wynikających z prowadzonego postępowania administracyjnego i zasadnie, zdaniem Sądu wywiódł, że w sprawie zachodzą okoliczności umożliwiające spłatę (choćby w przyszłości i w ratach) zaległości.

Zaznaczyć należy, że zakres prawidłowo prowadzonego postępowania dowodowego wyznaczają przepisy prawa materialnego. Kluczowe znaczenie ma w tej kwestii treść art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.. Z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym (członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego (opłacenie należności. Użycie w przywołanych przepisach sformułowania "składki mogą być umarzane" należy rozumieć jako sprecyzowanie uprawnienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do umorzenia składek, z którego wynika przede wszystkim to, że w innych sytuacjach Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma prawa składek umarzać (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 września 2015 r., II GSK 1807/14; dostępny na; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem jeśli Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustali, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z tytułu składek określona we wskazanych przepisach, to ma obowiązek odmówić umorzenia tych należności, a taka decyzja nie jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. Dopiero w razie stwierdzenia, że w przypadku konkretnego podmiotu ziściły się przesłanki umorzenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję w ramach uznania administracyjnego - o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Podkreślić przy tym należy, że w przypadku wydawania decyzji w ramach uznania administracyjnego ustawodawca nie pozostawił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych całkowitej swobody co do wyboru rozstrzygnięcia, ani też nie zezwolił na dowolność. Wydając decyzję odmowną mimo wykazania przez stronę, że istnieją ustawowe przesłanki (umorzenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych - aby uniknąć dowolności decyzji - musi wykazać przyczyny, dla których odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i interes publiczny (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 czerwca 2015 r., II GSK 2757/14). Analogiczne rozumienie tych przepisów zostało przyjęte obecnie przez Sąd , który wskazuje, że decyzja w sprawie umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a usus jest decyzją uznaniową, co jednak nie oznacza, że taka decyzja może być dowolna, gdyż Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek oceny każdego z zebranych dowodów i dania temu wyrazu w uzasadnieniu decyzji. W świetle powyższej wykładni 28 ust. 3a ususu i § 3 rozporządzenia przyjąć należy, że umorzenie należności z tytułu składek na podstawie tych przepisów jest możliwe, o ile w toku postępowania administracyjnego zostanie wykazane, że stan majątkowy i sytuacja rodzinna wnioskodawcy sprawiają, że nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Taka wykładnia determinuje zakres ustaleń faktycznych, jakie należało poczynić w toku postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie należało zatem ustalić jaki jest stan majątkowy i sytuacja rodzinna skarżącej, a następnie ocenić, czy w takich okolicznościach uiszczenie należności z tytułu składek może doprowadzić do ciężkich skutków dla skarżącej lub jej rodziny, przy czym przykładowo chodzi o sytuacje, gdy zapłacenie składek może doprowadzić do pozbawienia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, albo gdy przewlekła choroba bądź konieczność opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwia uzyskiwanie dochodu umożliwiającego opłacenie składek. W ocenie Sądu, z tych obowiązków Zakład Ubezpieczeń Społecznych się wywiązał.

Zgodnie z art. 7 kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, przy czym zgodnie z art. 8 kpa powinny prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej. Wbrew stanowisku skarżącej, Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe i wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności sprawy istotne z punktu widzenia zaprezentowanej wyżej wykładni przepisów prawa materialnego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odniósł się i poddał ocenie dowody, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wziął pod uwagę wszystkie dowody wskazane przez skarżącą dla wykazania jej sytuacji materialnej.

Powyższe ustalenia zostały przełożone na przesłanki o jakich mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 usus dotyczące całkowitej nieściągalności składek, które nie wystąpiły w sprawie, a następnie na przesłanki, o jakich mowa w art. 28 ust. 3a usus i w § 3 ust. 1 rozporządzenia.

W ocenie organu, skarżąca nie wykazała aby zaistniała przesłanka umorzenia w postaci choroby dłużnika lub członka jego rodziny. Skarżąca także nie wykazała, że opłacenia należności mogłoby pozbawić skarżącą lub jej rodzinę zaspokojenia potrzeb życiowych. Skarżąca nie wykazała także, aby poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie składek mogłoby pozbawić skarżącą możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Organ wskazał, że z oświadczenia skarżącej z dnia 27 listopada 2020 r. wynikało, że otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia w "A" w wysokości 527 zł brutto. Z tytułu zatrudnienie na umowę o pracę (1/8 etatu) z podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne w grudniu 2020 r. - 1.155,02 zł brutto. Ponadto, jak wynikało z informacji przekazanych przez skarżącą z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej osiąga dochód ok. 2000 zł miesięcznie, z tytułu alimentów 1050 zł, oraz "inne" 500 zł. Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z dwójką dzieci (22 lata i 10 lat).

Sąd stwierdza, że w świetle ustaleń faktycznych poczynionych na podstawie zebranego materiału dowodowego oraz - co istotne - uznaniowego charakteru decyzji, Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo ocenił, że istniały podstawy do odmowy umorzenia nieopłaconych przez skarżącą należności z tytułu z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a usus w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia. Przede wszystkim trafna jest argumentacja, że obiektywnie trudna sytuacja skarżącej, w jakiej się znalazła nie może być powodem umorzenia wnioskowanych składek, przede wszystkim ze względu na wiek skarżącej i prowadzoną działalność gospodarczą. Zasadne było też zwrócenie uwagi na to, że ze względu na wiek dzieci, możliwe jest też poprawienie sytuacji materialnej rodziny skarżącej.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych trafnie zatem wskazał, że w tej sytuacji umorzenie zaległych składek byłoby przedwczesne, zaznaczając przy tym, że zmiana sytuacji skarżącej i wystąpienie nowych okoliczności może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie przedmiotowych należności. Tak jest nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanej (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej). To, że skarżąca nie uzyskała oczekiwanej przezeń decyzji, nie stanowi o naruszeniu przez organ przepisu art. 8 kpa, skoro działania organu były wnikliwe, oparte na wszechstronnej analizie materiału dowodowego, w szczególności wskazywanego przez skarżącą, której zapewniono obiektywnie czynny udział w postępowaniu, (art. 10 k.p.a.). Nowe okoliczności, które strona przywołała na rozprawie, pozostają bez wpływu na ocenę wydanej decyzji, natomiast mogą stanowić uzasadnienie ewentualnego nowego wniosku o ulgę.

Zatem, skoro skarga nie była uzasadnona, należało ją oddalić na podstawie na art. 151 p.p.s.a..