Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1453/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-03-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c, art. 145a § 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 27c, art. 33 § 1 pkt 1, 4, 6,7, art. 81 § 1a
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura (spr.), Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 marca 2019 r. sprawy ze skargi J. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadnione 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego Warszawa-Śródmieście z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz J. W. kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. w pozostałej części oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi J. W. (dalej jako: "skarżący" lub "strona") jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej jako: "Dyrektor IAS", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji"), z [...] czerwca 2018 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego Warszawa-Śródmieście (dalej jako: "Naczelnik US" lub "organ I instancji") z [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadnione.

Zaskarżone postanowienie zostało wydana w następującym stanie faktycznym.

Naczelnik US wszczął wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z 3 stycznia 2018 r. wystawionego przez Komisję do spraw usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich wydanych z naruszeniem prawa (obecnie - Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich, dalej jako: "Komisja Weryfikacyjna"), obejmującego obowiązek zwrotu równowartości nienależnego świadczenia w kwocie należności głównej 2.175.257,00 zł wraz z należnymi odsetkami w kwocie 2.920,20 zł.

W toku podjętych czynności organ I instancji zawiadomieniem z 15 stycznia 2018 r. nr [...] i nr [...] zajął wierzytelności z rachunku bankowego w Powszechnej Kasie Oszczędności i Banku Polska Kasa Opieki S.A. Z kolei zawiadomieniem nr [...] organ dokonał zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Warszawie. Banki otrzymały zawiadomienia 15 stycznia 2018 r. zaś ZUS 17 stycznia 2018 r. i pismem z 24 stycznia 2018 r. powiadomił Naczelnika US o wysokości świadczenia od 1 lutego 2018 r., które miesięcznie wynosi 2.937,36 zł. i wprowadzeniu potrącenia ze świadczenia począwszy od należności za luty 2018 r.

Zawiadomienia nr [...] i nr [...] wraz z tytułem wykonawczym, zobowiązany otrzymał w dniu 17 stycznia 2018 r. Natomiast zawiadomienie o nr [...] zostało mu doręczone 19 stycznia 2018 r.

Pismem z 18 stycznia 2018 r. skarżący wskazując jako podstawę prawną art. 33 § 1 pkt 1, 4 oraz 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm., dalej jako: "u.p.e.a.") wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, objętego tytułem wykonawczym [...] z 3 stycznia 2018 r. zarzucając:

– wadliwe wskazanie w tytule wykonawczym osoby zobowiązanego, ponieważ środki pieniężne zostały zdjęte z rachunku wspólnego J. W. i jego żony E. W. Bowiem spadek otrzymany po H. K. należy do majątku osobistego strony i nie jest majątkiem wchodzącym w skład wspólnoty ustawowej małżonków (art. 33 p. 2 K.r.io.),

– naruszenie artykułu 79 u.p.e.a. ponieważ nie pozostawiono części emerytury wolnej od zajęcia. Jednoczenie strona poinformowała, że 5 stycznia 2018 r. złożyła do Komisji odwołanie od decyzji i o wstrzymanie rygoru natychmiastowej wykonalności, które do tej pory nie zostało rozpatrzone. Ponadto skarżący wskazał, iż nie otrzymał postanowienia o obowiązku wpłaty ze wskazaniem właściwego rachunku, na który ta wpłata ma być wykonana, a postanowienie o egzekucji administracyjnej otrzymał po zdjęciu środków z jego rachunku. Zdaniem skarżącego naruszono zatem art. 15 § 1 u.p.e.a., gdyż zgodnie z nim egzekucja może być wszczęta po przesłaniu pisemnego upomnienia, zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku, lecz do dnia dzisiejszego takiego upomnienia nie otrzymał.

Podnosząc powyższe zarzuty strona wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego, uchylenie czynności dokonanych na podstawie tytułu wykonawczego i zwrot na podstawie art. 64c § 3 u.p.e.a. kwoty pobranej nienależnie z rachunku bankowego.

W związku ze zgłoszonymi zarzutami w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej Naczelnik US, działając na podstawie art. 34 § 1 u.p.e.a., pismem z 24 stycznia 2018 r. wystąpił do wierzyciela - Komisji Weryfikacyjnej - o zajęcie stanowiska w sprawie zgłoszonych zarzutów.

Postanowieniem z [...] lutego 2018 r. sygn. akt [...] wierzyciel - Komisja Weryfikacyjna, uznał zarzuty zgłoszone przez zobowiązanego za nieuzasadnione. W uzasadnieniu postanowienia wierzyciel w pkt 1 i 2 wyraził swoje stanowisko odnośnie dwóch zarzutów zobowiązanego wynikających z art. 33 § 1 pkt 4 i pkt 7 u.p.e.a., a następnie w pkt 3 i 4 odniósł się także do pozostałych kwestii poruszonych w piśmie przez stronę.

Odnosząc się do zarzutu błędu co do osoby zobowiązanego stwierdził, iż z sytuacją błędu co do osoby zobowiązanego w rozumieniu art. 33 § 1 pkt 4 u.p.e.a. mamy do czynienia wówczas, gdy egzekucja jest prowadzona przeciwko osobie innej aniżeli zobowiązany. Zarzut błędu co do osoby zobowiązanego dotyczy kontroli formalnej tożsamości osoby, co do której prowadzi się egzekucję. Wskazał, że zobowiązany został prawidłowo określony w tytule wykonawczym nr R 4/17/b. a jego dane zgadzają się z danymi osobowymi ustalonymi w decyzjach stanowiących podstawę wszczęcia egzekucji. Jednocześnie wobec zastrzeżeń skarżącego, iż egzekucja została przeprowadzona w sposób nieprawidłowy z rachunku bankowego wspólnego obojga małżonków, podczas gdy obowiązek zwrotu równowartości nienależnego świadczenia orzeczony przez Komisję Weryfikacyjną dotyczył tylko osoby zobowiązanego i jego majątku odrębnego, uzyskanego ze spadku, wierzyciel wyjaśnił, iż - zgodnie z art. 81 § 1a u.p.e.a. zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do rachunku bankowego prowadzonego dla kilku osób fizycznych, którego współposiadaczem jest zobowiązany. Natomiast zgodnie z istniejącym w orzecznictwie poglądem, że art. 81 § 1a u.p.e.a. powinien być interpretowany z odpowiednim uwzględnieniem art. 8911 k.p.c. i art. 8912 k.p.c., egzekucja może być prowadzona z wierzytelności z rachunku wspólnego w takim zakresie, w jakim zobowiązany jest uprawniony do dysponowania środkami finansowymi znajdującymi się na rachunku wspólnym. Bank powinien zatem na żądanie organu egzekucyjnego przekazać zajętą kwotę - niezależnie od tego, czy stanowiłaby ona w części lub w całości udział innego posiadacza rachunku. Inny posiadacz rachunku - osoba trzecia, byłby wówczas uprawniony do wystąpienia do organu egzekucyjnego z żądaniem wyłączenia spod egzekucji przysługującego mu udziału w rachunku wspólnym. Wierzyciel dokonując dalszej analizy ww. przepisów prawa wskazał, iż współposiadacze rachunku wspólnego muszą liczyć się z dopuszczalnością egzekucji z wierzytelności wspólnej wynikającej z umowy rachunku wspólnego wówczas, gdy w toku tej egzekucji egzekwowany jest dług tylko jednego ze współposiadaczy. Wobec powyższych rozważań wierzyciel uznał, iż zarzuty zobowiązanego, co do wadliwości wskazania w tytule wykonawczym osoby zobowiązanego są zupełnie bezzasadne.

Następnie wobec zarzutu braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. (art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a.) wierzyciel stwierdził, iż zgodnie z art. 2 § 1 pkt 5 u.p.e.a., egzekucji administracyjnej podlegają należności pieniężne przekazane do egzekucji na podstawie innych ustaw, niż określone w art. 2 u.p.e.a. Do należności tych zalicza się również orzeczenie zwrotu nienależnego świadczenia, nałożonego na zobowiązanego wskazanymi decyzjami Komisji Weryfikacyjnej w trybie przepisów art. 29 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 309 ust. 1 pkt 1,3,4,5 w zw. z art. 2 pkt 4 oraz art. 31 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. z 1945 r. Nr 279, poz. 50) oraz art. 108 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej jako: "k.p.a.". Wyjaśnił, że zgodnie z art. 108 § 1 i art. 127 § 3 k.p.a. w zw. z art. 38 § 1 ustawy z dnia 9 marca 2017 r., decyzji może być nadany rygor natychmiastowej wykonalności, jeśli jest to niezbędne ze względu na ochronę zdrowia lub życia ludzkiego albo dla zabezpieczenia gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami bądź ze względu na inny interes społeczny lub wyjątkowo ważny interes strony. W ocenie Komisji stwierdzone w sprawie okoliczności, a także ochrona interesu społecznego uzasadniają nadanie wskazanym decyzjom Komisji rygoru natychmiastowej wykonalności. Natomiast egzekucja administracyjna może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku, gdy dotyczy należności pieniężnych wynikających z orzeczeń, którym nadano rygor natychmiastowej wykonalności, co wynika wprost z § 2 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Finansów z 30 października 2014r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (Dz. U. z 2017 r., poz. 131). Z uwagi na nadanie decyzjom rygoru natychmiastowej wykonalności, w zaistniałej sytuacji, zdaniem wierzyciela, nie znajduje zastosowania przepis art. 15 u.p.e.a. w części dotyczącej doręczenia pisemnego upomnienia, dlatego zarzut braku przesłania upomnienia jest bezzasadny.

W dalszej części postanowienia wierzyciel mając na uwadze argumenty skarżącego, który wskazał na naruszenie art. 79 u.p.e.a. bowiem na rachunku bankowym nie pozostawiono części emerytury wolnej od zajęcia, powołał się na brzmienie art. 79 § 1 u.p.e.a. na podstawie którego organ egzekucyjny dokonuje zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego zobowiązanego, a także z renty socjalnej oraz stwierdził, iż w zawiadomieniu o zajęciu organ nie określa, jaka część świadczenia zostaje zajęta, bowiem nie posiada informacji o wysokości otrzymanego przez zobowiązanego świadczenia. Informacje te posiada organ rentowy i określa kwotę świadczenia, jaka może być przekazana organowi egzekucyjnemu w związku z dokonanym zajęciem. Z kolei realizacja tego zajęcia przez organ rentowy nie podlega kontroli w trybie postępowania w przedmiocie zarzutów. Odnośnie informacji zobowiązanego, iż złożył odwołanie od decyzji Komisji i wniosek o wstrzymanie rygoru natychmiastowej wykonalności, które nie zostały rozpoznane, wierzyciel wyjaśnił, iż postanowieniem z [...] stycznia 2018 r. Komisja Weryfikacyjna odmówiła wstrzymania natychmiastowego wykonania decyzji Komisji z [...] grudnia 2017 r., nr [...], [...] oraz [...]. Postępowanie wszczęte z wniosku zobowiązanego o ponowne rozpatrzenie sprawy zostało przez Komisję przedłużone do dnia 30 marca 2018 r., z uwagi na skomplikowany stan sprawy oraz obszerny materiał dowodowy. Jednakże istotą natychmiastowej wykonalności decyzji administracyjnej jest to, że decyzja staje się wykonalna, mimo, że nie jest ostateczna.

Konkludując wierzyciel stwierdził, że żaden z zarzutów zobowiązanego nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem prowadzenie egzekucji jest dopuszczalne, w dniu wystawienia tytułu wykonawczego obowiązek istniał i był wymagalny, a tytuł został prawidłowo wystawiony.

Pismem z 21 marca 2018 r. Komisja Weryfikacyjna poinformowała organ egzekucyjny, iż postanowienie z [...] lutego 2018 r. w przedmiocie uznania zarzutów za nieuzasadnione jest ostateczne. Następnie postanowieniem z [...] marca 2018 r. sygn. akt [...] wierzyciel umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem skarżącego z 2 marca 2018 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem Komisji z [...] lutego 2018 r. o uznaniu zarzutów zobowiązanego za nieuzasadnione.

Postanowieniem z [...] kwietnia 2018r. nr [...] Naczelnik US, po rozpatrzeniu pisma strony z 18 stycznia 2018 r. w przedmiocie zarzutów wniesionych na wszczęte postępowanie egzekucyjne, w oparciu o ostateczne stanowisko wierzyciela, działając na podstawie art. 33 § 1 pkt 4 i 7 oraz art. 34 § 4 u.p.e.a. postanowił uznać zarzut błędu co do osoby zobowiązanego ( art. 33 § 1 pkt 4) i zarzut braku uprzedniego doręczenia upomnienia (art. 33 § 1 pkt 7) za nieuzasadniony.

W uzasadnieniu postanowienia organ I instancji wskazał, że zobowiązany pismem z 18 stycznia 2018 r. wniósł na podstawie art. 33 § 1 pkt 1, 4 i 6 u.p.e.a. zarzuty, jednak w uzasadnieniu pisma nie wskazał argumentów oraz nie poruszył kwestii związanych z zarzutami wskazanymi we wstępie wniosku, tj. art. 33 § 1 pkt 1 i 6 u.p.e.a., których podstawą może być wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.) oraz niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego (art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a.). Kwestie poruszone w treści wniosku przez stronę, jak stwierdził Naczelnik US, wyczerpują zarzuty z art. 33 § 1 pkt 4 i 7 u.p.e.a. dotyczące błędu co do osoby zobowiązanego oraz braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. Z tego też względu organ I instancji biorąc pod uwagę intencje strony wyrażone w treści wniosku, podobnie jak wierzyciel, procedował w zakresie zarzutów zgłoszonych na podstawie art. 33 § 1 pkt 4 i 7 u.p.e.a. i uznał te zarzuty za niezasadne, powołując się na ostateczne stanowisko wierzyciela wyrażone w powyższym zakresie.

Na marginesie Naczelnik US odnośnie do pozostałych naruszeń prawa na jakie wskazał skarżący twierdząc, iż nie pozostawiono części emerytury wolnej od zajęcia powołał się na zapis art. 10 § 1 i art. 79 § 1 u.p.e.a., a także orzeczenie Sądu administracyjnego i stwierdził, że organ rentowy, a nie organ egzekucyjny określa kwotę świadczenia, jaka może być przekazana organowi egzekucyjnemu w związku z dokonaniem zajęcia. Z kolei kwestia złożenia do Komisji odwołania od decyzji i wstrzymania rygoru natychmiastowej wykonalności również nie podlega kontroli w trybie postępowania w przedmiocie zarzutów, nie może być zatem okolicznością wskazującą na naruszenie dyspozycji art. 33 u.p.e.a.

Ponadto organ I instancji stwierdził, iż żądanie skarżącego w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, uchylenia czynności egzekucyjnych oraz zwrotu kosztów egzekucyjnych są wynikiem negatywnej oceny przez zobowiązanego prowadzonego postępowania egzekucyjnego w kontekście złożonych zarzutów, dlatego uznał, iż żądania strony nie stanowią przyczyny podjęcia odrębnych trybów rozstrzygnięć, zawierających się w postanowieniach.

Pismem z 14 maja 2018 r. skarżący wniósł zażalenie na wskazane wyżej postanowienie Naczelnika US wnosząc o ponowne rozpatrzenie jego zarzutów przedstawionych w piśmie z 18 stycznia 2018 r.

W uzasadnieniu zażalenia strona wskazała, że w jej przekonaniu analiza zarzutów nie została przeprowadzona w sposób rzetelny i uwzględniający wszystkie fakty. Skarżący zwrócił m.in. uwagę na to, że zgodnie z obowiązującym prawem zajęcie środków, będących na wspólnym rachunku małżonków, w przypadku gdy tytuł egzekucyjny dotyczy tylko jednego z nich, może nastąpić tylko do wysokości sumy środków, będących w posiadaniu obojga małżonków. Zobowiązany stwierdził, że w przypadku jego i żony nie było żadnych dyspozycji, dotyczących innego niż ustawowy podział majątku wspólnego, a więc z mocy prawa 1/2 środków będących na rachunkach, stanowiła własność jego żony i nie powinna podlegać egzekucji.

Postanowieniem z [...] czerwca 2018 r. nr [...] Dyrektor IAS utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji z [...] kwietnia 2018 r. o uznaniu zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadnione.

W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Dyrektor IAS przytoczył treść stanowiska wierzyciela wyrażonego w postanowieniu z [...] lutego 2018 r. sygn. akt [...] i wyjaśnił, że z przepisów ustawy egzekucyjnej, w zakresie zarzutu błędu co do osoby zobowiązanego określonego w treści art. 33 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i zarzutu braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1, (art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a.), wydanie odmiennego orzeczenia, niż wyrażone w stanowisku wierzyciela, stanowiłoby rażące naruszenie prawa, tj. dyspozycji art. 34 § 1 i 4 u.p.e.a. Równocześnie organ II instancji wskazał, że jako organ odwoławczy, rozpoznając żądanie strony oparte o zarzuty z art. 33 § 1 pkt 4 i 7 u.p.e.a., także w zakresie swojego rozstrzygnięcia jest związany stanowiskiem wierzyciela wyrażonym w postanowieniu wierzyciela. Wobec powyższego podnoszone przez zobowiązanego zarzuty naruszenia art. 33 § 1 pkt 4 i 7 u.p.e.a. uznał za bezzasadne. W ocenie organu II instancji również pozostałe kwestie poruszone zarówno w piśmie strony z 18 stycznia 2018 r. jak i zażaleniu z 14 maja 2018 r. nie mają wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia Naczelnika US o uznaniu zgłoszonych zarzutów za nieuzasadnione.

W ocenie Dyrektora IAS w świetle przedstawionego stanu faktycznego sprawy postanowienie organu I instancji znajduje wyraz w obowiązującym stanie prawnym, przy jego wydaniu nie doszło do naruszenia reguł postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy, w związku z powyższym zażalenie strony uznał za niezasadne.

Pismem z 19 lipca 2018 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. postanowienie organu odwoławczego.

Dyrektorowi IAS strona zarzuciła:

– naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności zarzuty naruszenia: art. 7 k.p.a. w zw. z art. 29 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz zaniechanie uwzględnienia słusznego interesu strony mimo istnienia podstaw do jego uwzględnienia, co w doprowadziło do wydania nieprawidłowego rozstrzygnięcia w szczególności niewyjaśnienia, czy w sprawie zachodziły przesłanki, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a., tj. niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego,

– naruszenia prawa materialnego:

• art. 27c u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że tytuł wykonawczy wystawiony na jednego małżonka uprawnia do prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego i majątku osobistego obojga małżonków, w szczególności do egzekucji z wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego dla obojga małżonków,

• art. 81 § 1a u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że tytuł wykonawczy wystawiony wyłącznie na jednego małżonka uprawnia do prowadzenia egzekucji z wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego dla obojga małżonków oraz do zaspokojenia wierzyciela z całości środków znajdujących się na takim rachunku.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości postanowień organów I i II instancji, zobowiązanie Dyrektora IAS do wydania w terminie 7 dni od dnia doręczenia wyroku postanowienia w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych środków zajętych ze wspólnych rachunków bankowych skarżącego i E. W. i umorzenie postępowania egzekucyjnego, przeprowadzenie dowodu z załączonego do skargi dokumentu oraz zasądzenia na rzecz strony od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy Dyrektor IAS słusznie uznał za nieuzasadnione zarzuty zgłoszone przez stronę w piśmie z 18 stycznia 2018 r.

Przypomnieć zatem należy, że strona zgłosiła zarzuty powołując jako ich podstawę prawną art. 33 § 1 pkt 1, 4 oraz 6 u.p.e.a. Organy orzekające w niniejszej sprawie ustosunkowały się zaś do zarzutów zgłoszonych w oparciu o pkt 4 i 7 uznając je za nieuzasadnione.

W pierwszej kolejności wskazać zatem należy, że słusznie skarżący zarzucił organowi I jak i II instancji naruszenie przepisów postepowania w postaci zaniechania dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego poprzez brak ustosunkowania się organów do zarzutu zgłoszonego na podstawie art. 33 ust. 1 pkt 6 u.p.e.a. W ocenie Sądu w sytuacji, gdy istniał widoczny rozdźwięk pomiędzy podstawą prawną zarzutów oraz ich uzasadnieniem wskazanym w piśmie z 18 stycznia 2018 r., na co zwracały uwagę organy w swych rozstrzygnięciach, należało skorzystać z możliwości zwrócenia się do zobowiązanego o doprecyzowanie jego żądania poprzez wskazanie prawidłowej podstawy prawnej zarzutów i wyjaśnienie których z nich dotyczy uzasadnienie zgłoszonych zarzutów

Brak podjęcia przez organy powyższego działania, a w konsekwencji odniesienie się wyłącznie do wybranych zarzutów strony niewątpliwie uznać należało za naruszenie zasady prawdy obiektywnej określonej w art. 7 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Następnie wskazać należy, że w odniesieniu do zarzutu strony zgłoszonego na podstawie art. 33 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organy orzekające w sprawie uznały go za niezasadny argumentując powyższe tym, iż zobowiązany został prawidłowo określony w tytule wykonawczym nr [...], a jego dane zgadzają się z danymi osobowymi ustalonymi w decyzjach stanowiących podstawę prowadzonej egzekucji. Dyrektor IAS jednocześnie przytoczył treść stanowiska wierzyciela wyrażonego w postanowieniu z [...] lutego 2018 r. w zakresie zastrzeżeń skarżącego, iż egzekucja została przeprowadzona w sposób nieprawidłowy z rachunku bankowego wspólnego obojga małżonków, podczas gdy obowiązek zwrotu równowartości nienależnego świadczenia orzeczony przez Komisję dotyczył tylko osoby zobowiązanego i jego majątku odrębnego, uzyskanego ze spadku. Wskazał, iż - zgodnie z art. 81 § 1a u.p.e.a. zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do rachunku bankowego prowadzonego dla kilku osób fizycznych, którego współposiadaczem jest zobowiązany. Natomiast zgodnie z istniejącym w orzecznictwie poglądem, że art. 81 § 1a u.p.e.a. powinien być interpretowany z odpowiednim uwzględnieniem art. 8911 k.p.c. i art. 8912 k.p.c., egzekucja może być prowadzona z wierzytelności z rachunku wspólnego w takim zakresie, w jakim zobowiązany jest uprawniony do dysponowania środkami finansowymi znajdującymi się na rachunku wspólnym. Dodatkowo organ I instancji w swym rozstrzygnięciu podkreślił, że twierdzenia podniesione w tym zakresie przez stronę nie mogą być przedmiotem procedowania w trybie art. 33 § 1 u.p.e.a., bowiem ustawodawca w konstrukcji tegoż artykułu nie wskazał jako przesłanki przedstawionego spostrzeżenia zobowiązanego.

W ocenie Sądu powyższe stanowisko organów uznać należało za nietrafne. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, że tytuł wykonawczy z 3 stycznia 2018 r., w oparciu o który wszczęto wobec strony postępowanie egzekucyjne oraz dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego małżonków oraz z zaopatrzenia emerytalnego, wskazywał jako zobowiązanego (część A tytułu wykonawczego) wyłącznie skarżącego. W przedmiotowym tytule nie wskazano również (jako osoby odpowiedzialnej majątkiem wspólnym – część B tytułu) małżonki zobowiązanego.

Dokonując wykładni art. 81 § 1a u.p.e.a., zgodnie z którym zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do rachunku bankowego prowadzonego dla kilku osób fizycznych, którego współposiadaczem jest zobowiązany, nie można jednak z pola widzenia tracić istotnej dla sprawy okoliczności, że współposiadaczem tegoż rachunku jest współmałżonek skarżącego. Zgodnie bowiem z art. 27c u.p.e.a. jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków. Powyższe ma zaś istotne znaczenie w przedmiotowej sprawie, bowiem, jak wskazano powyżej, tytuł wykonawczy został wystawiony wyłącznie na osobę skarżącego, zaś egzekucja prowadzona była z majątku wspólnego – skarżącego i jego małżonki. Nadto Sąd stwierdza, że określenie zobowiązanego miało miejsce w części A. Skarżący dowodzi zaś, że egzekucja prowadzona była także do majątku stanowiącego majątek osobisty jego żony. Sens regulacji art. 27c u.p.e.a. polega zaś na tym, że bez wskazania współmałżonka w tytule wykonawczym jako osoby, z której majątku będzie prowadzona egzekucja, zajęcie pieniędzy, praw majątkowych i wierzytelności przypadających będzie nieskuteczne, bo są one objęte współwłasnością łączną (por. C. Kulesza Komentarz do art. 27c u.p.e.a., LEX 2014). Podkreślenia również wymaga, iż samo pouczenia zawarte w tytule wykonawczym wskazuje, że:

"Jeżeli w części A wpisano jako zobowiązanych dane małżonków tytuł wykonawczy stanowi podstawę przeprowadzenia egzekucji administracyjnej z ich majątku wspólnego i ich majątków osobistych.

Jeżeli w części B wpisano dane małżonka zobowiązanego tytuł wykonawczy stanowi podstawę do przeprowadzenia egzekucji administracyjnej z majątku wspólnego małżonków i majątku osobistego zobowiązanego, z wyłączeniem majątku osobistego małżonka wskazanego w części B.".

Wykryte błędy w tytule wykonawczym, w powyżej wskazanym zakresie, zdaniem Sądu, niewątpliwie należało zaklasyfikować jako naruszenie cytowanego wyżej art. 27c u.p.e.a.

Jednocześnie zauważyć wypada, że Naczelnik US błędnie uznał twierdzenia strony dotyczące prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego wbrew treści tytułu wykonawczego za wykraczające poza katalog zarzutów określonych w art. 33 u.p.e.a.

W ocenie Sądu okoliczność oparcia postępowania egzekucyjnego na błędnie sporządzonym tytule wykonawczym (w zakresie osób odpowiedzialnych majątkiem osobistym lub wspólnym za zobowiązania) mieści się w podstawie zarzutu określonej w art. 33 § 1 pkt 4 u.p.e.a., tj. błędu co do osoby zobowiązanej.

Powyższe stanowisko potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, który w wyroku z dnia 3 kwietnia 2012 r., II GSK 262/11 wskazał że fakt, iż art. 33 w pkt 1-10 u.p.e.a. wprost nie wymienia naruszenia art. 27c jako podstawy zarzutów, nie wyklucza jednak możliwości skutecznego zgłoszenia w postępowaniu egzekucyjnym zarzutu uchybienia temu przepisowi. Sąd ten powołał się m.in. na swój wcześniejszy wyrok z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FSK 1415/08, w którym uznał zasadność rozpatrzenia zarzutów na podstawie art. 33 pkt 4 u.p.e.a. - obecnie to art. 33 § 1 pkt 4 (błąd co do osoby zobowiązanego) i pkt 10 (niespełnienie wymogów określonych w art. 27) - w sytuacji gdy egzekucję (przez zajęcie rachunku bankowego) skierowano do majątku wspólnego małżonków, podczas gdy tytuł wykonawczy wystawiono jedynie na zobowiązanego.

W powołanym wyroku z dnia 3 kwietnia 2012 r., II GSK 262/11, NSA stanął również na stanowisku, że podstawę zarzutów z art. 33 pkt 3 u.p.e.a. (obecnie to art. 33 § 1 pkt. 4) traktować należy jako uzupełnienie przypadków niedopuszczalności egzekucji administracyjnej obowiązku określonego tytułem wykonawczym - niewskazanych w pozostałych punktach tego przepisu. Sąd ten wziął pod uwagę, że na mocy art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. prawo zgłoszenia zarzutów przysługuje tylko zobowiązanemu, w stosunku do którego wystawiono tytuł wykonawczy, co oznacza, że w sytuacji gdy tytuł wykonawczy nie został wystawiony na oboje małżonków - z naruszeniem wymogu z art. 27c u.p.e.a. - małżonek zobowiązanego byłby całkowicie pozbawiony ochrony. Ostatecznie więc NSA opowiedział się za dopuszczeniem możliwości podnoszenia zarzutu naruszenia wymogu wynikającego z art. 27c tej ustawy przez zobowiązanego (por. również C. Kulesza Komentarz do art. 27c u.p.e.a., LEX 2014).

Tym samym uznać należało, że organy orzekające w sprawie dopuściły się naruszenia art. 81 § 1a u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię oraz naruszenia art. 27c u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji jego niezastosowanie w sprawie, które to naruszenia miały wpływ na wynik niniejszej sprawy.

Zgodzić się natomiast należało z Dyrektorem IAS, że niezasadny okazał się zarzut strony wskazany w piśmie z 18 stycznia 2018 r., a oparty na podstawie z art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a., tj. braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a.

W treści skargi strona nie zawarła zarzutów dotyczących powyższej kwestii, jednakże z uwagi na fakt, iż zakresem zaskarżenia objęła całość rozstrzygnięcia organu II instancji należy wyjaśnić, że egzekucja administracyjna może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku, gdy dotyczy należności pieniężnych wynikających z orzeczeń, którym (tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie) nadano rygor natychmiastowej wykonalności, co wynika wprost z § 2 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Finansów z 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (Dz. U. z 2017 r., poz. 131). Z uwagi na powyższe prawidłowo organy orzekające w niniejszej sprawie przyjęły, że nie znajduje zastosowania przepis art. 15 u.p.e.a. w części dotyczącej doręczenia pisemnego upomnienia, dlatego też zarzut braku przesłania upomnienia słusznie uznały za bezzasadny (por. wyrok WSA w Poznaniu z 11 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Po 43/18).

Pomimo uznania prawidłowości stanowiska organów w zakresie zarzutu zgłoszonego na podstawie art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a., wobec wskazanych wyżej naruszeń zarówno przepisów prawa procesowego jak i materialnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") należało uchylić zarówno postanowienie Dyrektora IAS z [...] czerwca 2018 r., jak i poprzedzające je postanowienie Naczelnika US z [...] kwietnia 2018 r., o czym orzeczono w pkt 1 sentencji niniejszego wyroku.

Zauważyć bowiem należy, że jakiekolwiek stanowisko wierzyciela w zakresie zarzutów zgłoszonych przez zobowiązanego jest wiążące dla organów, to Sąd, w ramach sprawowanej przez siebie kontroli prawidłowości stanowiska organów, nie jest nim związany.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organy powinny uwzględnić przedstawione wyżej uwagi, w szczególności fakt uznania przez Sąd, że zasadny jest zarzut zgłoszony przez stronę na podstawie art. 33 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i w konsekwencji podjąć stosowne działania przewidziane w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Przechodząc do oceny zasadności wniosku strony złożonego na podstawie art. 145a § 1 p.p.s.a. uznać należało, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Strona wniosła bowiem o zobowiązanie Dyrektora IAS do wydania w terminie 7 dni od dnia doręczenia wyroku postanowienia w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych środków zajętych z wspólnych rachunków bankowych skarżącego i E. W. i umorzenie postępowania egzekucyjnego. Swoje żądanie oparła na treści art. 145a § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub pkt 2, jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie, chyba że rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu.

Zastosowanie art. 145a § 1 p.p.s.a. ma charakter wyjątkowy i ogranicza się wyłącznie do sytuacji uwzględnienia skargi z powodu wydania decyzji z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub stwierdzenia jej nieważności w całości lub w części z przyczyn określonych w art. 156 § 1 k.p.a. lub w innych przepisach (por. wyrok WSA w Opolu z 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SA/Op 45/17). W literaturze przedmiotu akcentuje się, że żadne inne wady decyzji (postanowienia), które w świetle postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c p.p.s.a. mogą uzasadniać uchylenie zaskarżonej decyzji (postanowienia), nie mogą prowadzić do skorzystania przez sąd z uprawnień z art. 145a § 1 P.p.s.a. (por. T. Woś [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. T. Wosia, Warszawa 2016, s. 854).

Przypomnieć zatem należy, że w niniejszej sprawie Sąd uznał, iż koniecznym będzie uchylenie zarówno postanowienia wydanego przez organ II jak i I instancji z uwagi na dostrzeżone naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 27c i art. 81 § 1a u.p.e.a.), zauważając jednocześnie naruszenie przepisów postępowania administracyjnego (art. 7 k.p.a.). Powyższe, w ocenie Sądu, wyłącza zatem możliwość zastosowania w niniejszej sprawie art. 145a § 1 p.p.s.a.

Niezależnie od tego podkreślić również trzeba, iż w doktrynie przyjmuje się, że wskazany w cytowanym wyżej art. 145a § 1 p.p.s.a. warunek ustawowy, którego pojawienie się umożliwia zobowiązanie organu przez sąd do wydania decyzji (postanowienia), tj. "zaistnienie uzasadnionych okoliczności sprawy" obejmuje w szczególności sytuacje, w których okoliczności sprawy z dużym prawdopodobieństwem będą wskazywać, że w postępowaniu administracyjnym toczącym się po uchyleniu zaskarżonej decyzji (postanowienia) oceny i zalecenia sformułowane w orzeczeniu sądu administracyjnego nie zostaną w należytym stopniu uwzględnione przez prowadzący to postępowanie organ administracji publicznej (A. Kabat Komentarz do art. 145a p.p.s.a., LEX 2016). Ww. warunek dotyczy zatem "sytuacji patologicznych", gdy np. sprawa powtórnie, a niekiedy nawet wielokrotnie, wraca do sądu z powodu niezastosowania się przez organ do jego oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, niewykonywania wyroku sądu oraz innych naruszeń prawa przez organ w toku postępowania administracyjnego (P. Pietrasz, Reformacyjne orzekanie przez wojewódzkie sądy administracyjne w przypadku sądowej kontroli decyzji i postanowień – uwagi de lege ferenda [w:] Z zagadnień prawa rolnego, cywilnego i samorządu terytorialnego. Księga Jubileuszowa Profesora Stanisława Prutisa, red. J. Bieluk, A. Doliwa, A. Molarewicz-Jakubow, T. Mróz, Białystok 2012, s. 816). Mając na uwadze istniejące również odmienne poglądy przedstawicieli doktryny w tej kwestii, Sąd w składzie niniejszym, przychylił się do przedstawionej wyżej interpretacji art. 145 a p.p.s.a., uznając ją za prawidłową. Podkreślić zatem należy, że w niniejszej sprawie niezależnie od tego, że Sąd dostrzegł nie tylko naruszenie prawa materialnego, brak było uzasadnionych okoliczności umożliwiających skorzystanie ze wskazanej w cytowanym wyżej przepisie możliwości zobowiązania organu do wydania decyzji. Sprawa nie była wcześniej przedmiotem oceny sądu administracyjnego, nie sposób również z góry przyjąć, iż ocena prawna wskazana w przedmiotowym wyroku, po jego uprawomocnieniu, nie zostanie w należytym stopniu uwzględniona przez organ orzekający w sprawie.

Ponadto należy zwrócić uwagę na fakt, że w uzasadnieniu skargi strona nie zawarła argumentów świadczących o zasadności zastosowania w niniejszej sprawie art. 145a § 1 p.p.s.a. Ograniczyła się bowiem w tym zakresie jedynie do stwierdzenia, że organowi zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, a rozstrzygnięcia nie pozostawiono uznaniu organu (s. 10 skargi). Powyższego twierdzenia nie można było jednak, zdaniem Sądu, uznać za wystarczające do pozytywnego rozpatrzenia wniosku strony.

Należy również zauważyć, że wniosek skarżącego nie mógłby odnieść skutku z uwagi na treść objętego nim żądania. Należy bowiem wyjaśnić, że w sytuacji, gdy w sprawie organ egzekucyjny uzna zarzut strony za zasadny, umorzy postępowanie egzekucyjne (art. 34 § 4 u.p.e.a.). Umorzenie postępowania egzekucyjnego, zgodnie z art. 60 § 1 u.p.e.a. (który zastosowanie znajduje w odniesieniu do umorzenia postępowania egzekucyjnego zarówno na podstawie art. 59 jak i art. 34 u.p.e.a.) powoduje (co do zasady) uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych. W wyroku z dnia 28 maja 2008 r., sygn. akt II FSK 485/07 NSA słusznie stwierdził, że następstwem umorzenia postępowania egzekucyjnego - w sytuacji, gdy organem egzekucyjnym nie jest wierzyciel - staje się zwrot kwoty wyegzekwowanej lub wpłaconej dobrowolnie. W tym przedmiocie organ egzekucyjny nie wydaje żadnego postanowienia. Nie przewiduje tego żaden przepis ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zwrot wspomnianej kwoty stanowi czynność materialno-techniczną. Zaznaczyć przy tym należy, że wyegzekwowana należność podlega zwrotowi nie dlatego, że następuje umorzenie postępowania egzekucyjnego, ale dlatego, że przestaje istnieć, ewentualnie ulega modyfikacji, materialnoprawna podstawa dochodzonego świadczenia. Jeżeli zatem podstawa umorzenia postępowania egzekucyjnego wynika np. tak jak w niniejszej sprawie z art. 34 § 4 w zw. z art. 33 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i wiąże się z błędem co do osoby zobowiązanego (prowadzenie egzekucji z majątku wspólnego w sytuacji wystawienia tytułu wykonawczego wyłącznie na zobowiązanego - jednego z małżonków), a jednocześnie istnieje nadal materialnoprawna podstawa świadczenia oraz nie zachodzą inne przesłanki umorzenia postępowania, to brak jest - jak się wydaje - podstawy do dokonania zwrotu wyegzekwowanej już należności (jej części). Następuje w takiej sytuacji uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, czyli np. uchylenie czynności zajęcia rachunku bankowego, co może uniemożliwić dochodzenie niewyegzekwowanej jeszcze części należności, nie wywołując jednak skutku w odniesieniu do części już wyegzekwowanej.

Ewentualne skutki prawne oddziałujące wstecz nie mogą być identyfikowane z umorzeniem postępowania egzekucyjnego, ale z odpadnięciem materialnoprawnej podstawy świadczenia pieniężnego, która może wiązać się w szczególności z przedawnieniem lub z wyeliminowaniem z obrotu prawnego aktu administracyjnego, na podstawie którego wystawiono tytuł wykonawczy. Dlatego też ewentualny zwrot środków pieniężnych wyegzekwowanych w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego nie jest następstwem uchylenia czynności egzekucyjnych, ale skutkiem stwierdzenia okoliczności wskazujących na to, że świadczenie pieniężne nastąpiło nienależnie lub też w wysokości wyższej od należnej. Samo bowiem uchylenie czynności egzekucyjnych, bez zakwestionowania materialnoprawnej podstawy świadczenia, nie stanowi przesłanki zwrotu wyegzekwowanej należności. (por. P. Pietrasz Komentarz do art. 60 u.p.e.a., Lex 2014).

Z uwagi na powyższe, uznając wniosek strony złożony na podstawie art. 145a § 1 p.p.s.a. za niezasadny, Sąd oddalił skargę w pozostałym zakresie, o czym orzeczono w pkt 3 sentencji wyroku.

O zwrocie kosztów postępowania Sąd postanowił mocą art. 200, art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Na łączną kwotę 597 zł przysługujących do zwrotu stronie kosztów postępowania Sąd zaliczył 100 zł tytułem uiszczonego wpisu stałego od skargi, 17 zł tytułem uiszczonej opłaty kancelaryjnej od pełnomocnictwa oraz 480 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego, o czym orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku.