Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 349/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2010-07-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 152, art. 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 136 ust. 1-3, art. 137 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 7, 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Danuta Kuchta,, Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Zielińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 lipca 2010 r. sprawy ze skargi E.F. na decyzję Wojewody z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty J. z dnia [...] znak: [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Wojewoda po rozpatrzeniu odwołań E. F. i K. S. od decyzji Starosty J. z dnia [...], orzekającej o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w K. przy ul. M., oznaczonej w ewidencji gruntów miasta K. (obręb 009) jako działki nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 0,4340 ha, na podstawie art. 9a w związku z art. 136 ust. 3 oraz art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2004r., Nr 261 poz. 2603, ze zm.), zwanej dalej ugn, oraz art. 127 § 2 i 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ ustalił, że decyzją z dnia [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych wywłaszczono na rzecz Państwa, na potrzeby Prezydium Miejskiej Rady Narodowej , nieruchomość położoną , przy ul. M. Nr 143, oznaczoną jako działki nr [...], [...], [...] o łącznej pow. 0,4341 ha. Zgodnie z zatwierdzonym w dniu 3 czerwca 1970 r. przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej planem realizacyjnym - ogólnym planem zagospodarowania rozbudowy kotłowni na C., wywłaszczona nieruchomość była przeznaczona pod budowę kotłowni i bocznicy kolejowej dla tej kotłowni.

W wyniku modernizacji ewidencji gruntów działki ewidencyjne nr [...], [...], [...] i [...] o łącznej pow. 0,4341 ha zostały scalone w jedną działkę oznaczoną numerem 1814/4 o pow. 0,4340 ha, która następnie została podzielona na dwie działki nr [...] o pow. 0,1928 ha i [...] o pow. 0,2412 ha. Decyzją z dnia [...] Wojewoda przekazał nieodpłatnie na rzecz Gminy K. działkę nr 1814/4, a następnie aktem notarialnym z dnia 17 lipca 2001r. własność tej działki została przeniesiona na rzecz A. Sp. z o.o. .

Obecnie stan prawny nieruchomości nr [...] i [...] uregulowany jest w dwóch księgach wieczystych. Zgodnie z wpisem w dziale II księgi wieczystej nr [...] właścicielem działki nr [...] i [...] jest A. Sp. z o.o. . Powierzchnia tych działek pokrywa się z działkami ewidencyjnymi uwidocznionymi w planie sporządzonym w 1970r. przez Miejską Pracownię Geodezyjną Prezydium Miejskiej Rady Narodowej , oznaczonymi wówczas numerami [...], [...], [...] i [...]. Z kolei stosownie do zapisów zawartych w księdze wieczystej Nr [...]prawo własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] (stanowiącej część działki nr [...]), przysługuje W. S., K. S., Z.M., E.O., E. F., M.J., L.J., I.K. oraz Z.K.

W dniu 30 grudnia 2005 r. K. S. złożył wniosek o zwrot nieruchomości położonej , przy ul. M. 143, oznaczonej w dacie wywłaszczenia numerami [...], [...], [...] i [...].

W dniu 16 maja 2006 r. przeprowadzona została rozprawa administracyjna oraz oględziny nieruchomości o nr [...] i nr [...]. W trakcie oględzin stwierdzono, że na obu działkach brak jest budynków, jedynie na części działki ewidencyjnej nr [...], od strony północnej i zachodniej, znajduje się mur oporowy żelbetonowy - pozostałość po składowisku opału. Teren w obrębie muru utwardzony jest asfaltem, przez który przebiega część podziemnego taśmociągu, obecnie nieczynnego. Przez działkę nr [...] i część działki nr [...], przebiegała bocznica kolejowa zlikwidowana w 2004 r. Teren na którym znajdowała się bocznica jest utwardzony tłuczniem. Przedstawiciel A. Sp. z o.o. oświadczył, iż bocznica kolejowa została zdemontowana czasowo z uwagi na zły stan techniczny; w dacie przeniesienia własności na rzecz A. Sp. z o.o. kotłownia i bocznica kolejowa funkcjonowały.

Starosta J. decyzją z dnia [...], utrzymaną następnie w mocy rozstrzygnięciem Wojewody z dnia [...], umorzył postępowanie o zwrot przedmiotowej nieruchomości, uznając że cel wywłaszczenia został zrealizowany, ponieważ na wywłaszczonej nieruchomości znajdowało się składowisko węgla wraz z murem oporowym i bocznicą kolejową. Ponadto spełniona została przesłanka z art. 229 ugn, gdyż wnioskowana do zwrotu nieruchomość została trwale rozdysponowana na rzecz osoby trzeciej.

W wyniku uwzględnienia skargi wniesionej przez E. F., Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 30 października 2007r. sygn. akt II SA/Ke 348/07 uchylił zaskarżoną decyzję, jak i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji w części orzekającej o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]; zaś w pozostałej części skargę oddalił. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, iż w sprawie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] nie zostały wyjaśnione przez organy I i II instancji stosunki własnościowe. Sąd powołał się na akt notarialny z dnia 12 lipca 2006 r. nr Rep. 2031/2006, zgodnie z którym Gmina K. zawarła z A. Sp. z o.o. umowę zamiany nieruchomości, w wyniku której własność działki nr [...] przeszła z powrotem na rzecz Gminy K.. Nadto z materiału dowodowego wynika, iż część działki nr [...] została objęta dwoma księgami wieczystymi, w których w dziale drugim wpisani zostali różni właściciele.

E. F. wniósł od powyższego wyroku skargę kasacyjną w części oddalającej skargę. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 28 stycznia 2009r. sygn. akt I OSK 219/08 uchylił zaskarżoną część wyroku WSA , jak i część zaskarżonej decyzji Wojewody z dnia [...] oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w odniesieniu do nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...].

W uzasadnieniu NSA wskazał, iż organy rozpatrujące przedmiotową sprawę nie wyjaśniły stanu prawnego, który w świetle art. 136 ust. 3 ugn jest decydujący dla oceny zasadności roszczenia o zwrot nieruchomości. Ponadto podał, iż brak prawa własności nieruchomości po stronie Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli zbycie nastąpiło po dniu 1 stycznia 1998 r., nie stanowi przesłanki negatywnej do orzekania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W ocenie Sądu brak własności po stronie Skarbu Państwa jak i jednostki samorządu terytorialnego nieruchomości nr [...], nie uzasadnia umorzenia postępowania o zwrot tej nieruchomości. Organy powinny zastosować kryteria wynikające z art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ugn i ustalić, czy wnioskowana do zwrotu nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia, a tym samym czy istnieje przesłanka jej zwrotu.

Rozpatrując sprawę ponownie organ ustalił, że ze znajdującego się w materiale dowodowym odpisu księgi wieczystej Kw Nr [...] (stan na dzień 26.08.2009 r.) wynika, iż działka nr [...] stanowi własność A. Sp. z o.o. . Natomiast z odpisu księgi wieczystej Kw Nr KI1L/00105999/2 (stan na dzień 26.08.2009 r.) wynika, iż działka nr [...] stanowi własność Gminy K..

Starosta J. decyzją z dnia [...] odmówił zwrotu nieruchomości nr [...] i nr [...].

Rozpatrując złożone od powyższej decyzji odwołania Wojewoda wskazał, że przesłanką zwrotu nieruchomości jest jej zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Spadkobiercy byłych współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości wnioskowali o zwrot nieruchomości nr [...], [...], [...] i [...], które w chwili obecnej stanowią działki oznaczone numerami [...] (w jej skład wchodzi działka nr [...]) i [...]. Wywłaszczeniem zostały objęte działki nr [...], [...] i [...]. Dlatego organ I instancji nie był władny do merytorycznego prowadzenia postępowania w sprawie zwrotu działki nr [...], z uwagi na brak dowodów potwierdzających jej wywłaszczenie.

Jak wynika z decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] wywłaszczona na rzecz Państwa nieruchomość, zgodnie z zatwierdzonym w dniu 3 czerwca 1970 r. planem realizacyjnym była przeznaczona pod budowę kotłowni i bocznicy kolejowej. Uwzględniając w/w plan Wojewoda stwierdził, iż na wywłaszczonej nieruchomości miały zostać zbudowane: bocznica kolejowa dla kotłowni oraz składowisko opału z wchodzącym w jego skład murem oporowym i podziemnym taśmociągiem umożliwiającym automatyczny transport węgla do kotła grzewczego.

Organ odwoławczy podkreślił, że z definicji zbędności nieruchomości zawartej w art. 137 ugn wynika, że dla postępowania o zwrot nieruchomości, nie ma znaczenia obecne jej wykorzystanie bądź też przyszły sposób zagospodarowania, lecz jedynie fakt, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany przed upływem 10 lat od momentu wywłaszczenia. Zatem nie można mówić o zbędności na cel wywłaszczenia i dokonać zwrotu nieruchomości, gdy nieruchomość po wywłaszczeniu została zagospodarowana i wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia określonym w decyzji, a dopiero później jej przeznaczenie zmieniono. Po zmianie stanu prawnego, art. 137 ust. 1 ugn wskazuje jednoznacznie, że w sytuacji realizacji celu wywłaszczenia późniejsze inne rozporządzenie nieruchomością wywłaszczoną nie mieści się w ustawowym rozumieniu zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Biorąc pod uwagę powyższe organ II instancji uznał, że nie mają znaczenia prawnego kwestie zmiany właściciela wnioskowanej do zwrotu nieruchomości, ponieważ cel na jaki nieruchomość została wywłaszczona został wcześniej zrealizowany. Nie było także rzeczą organów oceniać, jakie skutki na płaszczyźnie prawa cywilnego wywiera zbycie wywłaszczonej nieruchomości wbrew zakazowi wyrażonemu w art. 136 ust. 1 ugn - albowiem naruszenie tego przepisu pozostaje bez wpływu na możliwość zwrotu nieruchomości.

Dalej Wojewoda stwierdził, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że na przedmiotowej nieruchomości został zrealizowany cel wywłaszczenia określony w decyzji z dnia [...], a sprecyzowany w planie ogólnym zagospodarowania terenu zatwierdzonym w dniu 3 czerwca 1970 r., gdyż jak wykazały oględziny z dnia 16 maja 2006 r. na części działki nr [...], od strony północnej i zachodniej znajduje się mur oporowy żelbetonowy, a w jego obrębie przebiega część podziemnego, obecnie nieczynnego kanału z taśmociągiem. Natomiast przez pozostałą część działki nr [...] i działkę nr [...] przebiegała bocznica kolejowa, zlikwidowana w 2004 r. Powyższą okoliczność potwierdza znajdująca się w materiale dowodowym adnotacja w księdze środków trwałych, z której wynika, iż bocznica kolejowa istniała na stanie środków trwałych od 1976 r.

W związku z tym, zdaniem organu II instancji, powstały na spornej nieruchomości taśmociąg do automatycznego dosypywania węgla do pieca, jak również składowisko węgla na opał otoczone murem oporowym żelbetonowym, należy uznać za elementy składowe infrastruktury technicznej kotłowni. Nie ma wątpliwości, iż w skład kotłowni wchodzi nie tylko kocioł grzewczy, ale cały kompleks infrastruktury technicznej oraz zabudowań związanych z pracą kotłowni.

Odnosząc się do zarzutu podniesionego w odwołaniach, że bocznica kolejowa powstała na długo przed wywłaszczeniem przedmiotowej nieruchomości, organ wskazał, że z planu miasta K. przedstawiającego nieruchomość przy ul. M., róg ul. Chałubińskiego z 1957 r. wynika, że bocznica kolejowa faktycznie istniała przy ul. M. przed rokiem 1972, ale nie była to ta sama bocznica, która przebiegała do 2004 r. przez obecne działki nr [...] i [...]. Z mapy tej bezspornie wynika, iż bocznica kolejowa biegła po działce sąsiedniej, wzdłuż granicy z nieruchomością będącą przedmiotem postępowania. Potwierdza powyższą okoliczność zapis jaki znajduje się w protokole zdawczo-odbiorczym sporządzonym w dniu 11 września 1950 r., w którym stwierdzono, że Zakłady "B." "korzystają z odcinka bocznicy przechodzącej wzdłuż placu na podstawie prawa zwyczajowego, za opłatą miesięczną ryczałtową 37.500 zł - długość odcinka bocznicy 180 mb".

Skargę na powyższą decyzję złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego E. F. domagając się jej uchylenia. Skarżący zarzucił:

1. Błąd oraz dowolność w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, podczas gdy celem wywłaszczenia miało być zbudowanie kotłowni, której budowa w ogóle nie została podjęta.

2. Naruszenie art. 137 ust. 1 pkt 2 ugn, gdyż na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie ulega wątpliwości, że pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna cel nie został zrealizowany

3. Rażące naruszenie art. 7, 8 i 12 kpa.

W uzasadnieniu skarżący stwierdził, że zebrane w postępowaniu dowody wskazują, że nigdy nie przystąpiono do budowy kotłowni. Mur oporowy, który zdaniem organu ma świadczyć, że kotłownia została wybudowana został zrealizowany przez właścicieli nieruchomości. Argument, że decyzja była realizowana, bo dwa lata przed wywłaszczeniem opracowano plan zagospodarowania terenu jest "pozbawiony jakiegokolwiek sensu", gdyż to właśnie ten plan był przyczyną dokonania wywłaszczenia, ale nie stanowi to żadnego dowodu na podjęcie budowy kotłowni. W postępowaniu zostało również jednoznacznie stwierdzone, że bocznica kolejowa została wybudowana przed wywłaszczeniem. Bocznica na przedmiotowej działce miała dalszy bieg po działce sąsiedniej, a dawni właściciele płacili jej właścicielowi uzgodnioną opłatę miesięczną. Zdaniem skarżącego wkrótce po wywłaszczeniu odstąpiono od zamiaru budowy kotłowni osiedlowej.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Przystępując do badania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem stwierdzić należy, że niniejsza sprawa była już przedmiotem oceny dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny oraz przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie. W sprawie znajdzie zatem zastosowanie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., zgodnie z którym, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W konsekwencji w toku kontroli, czy zaskarżone rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem, Sąd winien przede wszystkim zbadać, czy organy zastosowały się do wskazań i oceny prawnej wyrażonej przez orzekające uprzednio sądy.

Podkreślenia wymaga przy tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w sprawie II SA/Ke 348/07 i Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie I OSK 219/08 orzekały w różnych zakresach przedmiotowych.

W punkcie I wyroku z dnia 30 października 2007 r. WSA uchylił decyzje organów obu instancji w części dotyczącej umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]. W tym zakresie wyrok ten jest prawomocny, gdyż nie został objęty skargą kasacyjną E. F.. Co za tym idzie wyrażone w uzasadnieniu wyroku WSA ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania podlegają reżimowi art. 153 p.p.s.a.

Przypomnieć należy, że podstawą uchylenia decyzji co do działki nr [...] było brak wyjaśnienia stosunków właścicielskich i zbadania, czy przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Sąd podkreślił, że w skład działki nr [...] (stanowiącej własność Gminy K.) wchodzi działka oznaczona dawnym nr ewidencyjnym [...]. Działka ta figuruje w księdze wieczystej, w której jako współwłaściciele wpisani są spadkobiercy osób wywłaszczonych decyzją z [...], tj. strony postępowania. Tym samym ta część działki nr [...] została objęta dwiema księgami wieczystymi, w których w dziale II wpisane zostały różne osoby jako właściciele. W ocenie Sądu, istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy jest wynik postępowania o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, która zawisła przed Sądem Rejonowym . Jeżeli bowiem działka nr [...] stanowi własność spadkobierców poprzednich właścicieli, to nie mogą oni żądać zwrotu własnej nieruchomości i postępowanie w tym zakresie byłoby bezprzedmiotowe. Jeżeli natomiast tak nie jest i działka nr [...] stanowi własność Gminy K. zbadania wymagało będzie, czy przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej. Poczynione dotychczas ustalenia organu nie są bowiem wystarczające. Sąd podkreślił, że organ powinien wyjaśnić, kiedy faktycznie została wybudowana bocznica, ponieważ skarżący powołując się na wyrys z 1940r., na którym zaznaczono bocznicę kolejową zarzucali na rozprawie, że została ona wybudowana na długo przed wywłaszczeniem nieruchomości.

Z kolei w wyroku z dnia 28 stycznia 2009r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił punkt II orzeczenia WSA z dnia 30 października 2007r. (oddalający w pozostałym zakresie skargę) oraz decyzje organów obu instancji w części orzekającej o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości oznaczonej nr działki [...]. NSA nie podzielił stanowiska sądu niższej instancji i orzekających w sprawie organów, iż w realiach niniejszej sprawy zwrot nieruchomości poza spełnieniem przesłanek z art. 137 ugn będzie możliwy tylko wtedy, gdy własność nieruchomości przysługiwać będzie Skarbowi Państwa lub jednostce samorządu terytorialnego. Brak prawa własności po stronie Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego jest bowiem negatywną przesłanką do orzeczenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości tylko wtedy, gdy zbycie nieruchomości nastąpiło przed 1 stycznia 1998 r. Powyższe wynika z treści art. 229 ugn, który stanowi, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, o którym mowa w art. 136 ust. 3 ugn, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. 01.01.1998 r.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

NSA wyraził opinię, że z art. 136 ust. 1 i 3 w zw. z art. 137 ugn wynika, że przesłanką zwrotu nieruchomości nie jest władanie nią przez podmiot publiczny, lecz jej zbędność na cele wywłaszczeniowe. NSA podkreślił, iż nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości (art. 136 ust. 1 ugn). W razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (art. 136 ust. 2 ugn). Powyższe przepisy mają charakter imperatywny, a czynność prawna dokonana z ich naruszeniem, z mocy art. 58 kc jest nieważna. Z uwagi na to, że Gmina K. zbyła działkę nr [...] po dniu 1 stycznia 1998 r., brak własności po stronie Skarbu Państwa jak i jednostki samorządu terytorialnego nie jest wystarczającą podstawą do umorzenia postępowania o zwrot tej nieruchomości. W sprawie należało ustalić w sposób nie budzący wątpliwości, przy zastosowaniu kryteriów z art. 137 ugn, czy przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia. W razie stwierdzenia, że zaistniała przedmiotowa przesłanka zwrotu nieruchomości, to stosownie do art. 97 § 1 pkt 4 kpa organ ma obowiązek zawiesić postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości do czasu uregulowania w ramach dostępnych środków prawnych, sprawy nieruchomości której dotyczy zwrot, a następnie usunąć przeszkody powodujące zawieszenie postępowania.

Uchylając poprzednio wydane decyzje NSA zauważył, iż organy nie poczyniły żadnych ustaleń co do tego, czy nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Tym samym, NSA wskazał organom, iż rozpoznając ponownie sprawę, winny przede wszystkim ustalić, czy wobec działki nr 1840/21 zachodzą okoliczności o których mowa w art. 137 ust.1 ugn.

Oceniając, czy opisane powyżej wskazania i ocena prawna zostały zrealizowane przez organy orzekające w niniejszej sprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreśla, co następuje:

Jak wynika ze znajdującej się w aktach informacji Sądu Rejonowego Wydział I Cywilny z dnia 3 lipca 2009r., sprawa o sygnaturze I C 66/06 dotycząca uzgodnienia treści księgi wieczystej [...]i [...] z rzeczywistym stanem prawnym nie została zakończona, gdyż postępowanie zostało zawieszone postanowieniem z dnia 15 maja 2006r. w związku z toczeniem się postępowania administracyjnego dotyczącego zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Niewyjaśniony nadal stan prawny części działki nr [...] (obejmującej dawną działkę nr [...]) – na który zwracał uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w sprawie II SA/Ke 348/07 – nie ma jednak znaczenia dla wyniku niniejszego postępowania, gdyż jak wynika z dokumentacji zgromadzonej w sprawie, ta część nieruchomości została przeznaczona na cel określony w wywłaszczeniu i nie spełnia wymogów z art. 137 ust.1 ugn.

Przypomnienia wymaga, że zgodnie z tym przepisem, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Niezależnie od oceny trafności stanowiska Wojewody, który w zaskarżonej decyzji stwierdził, że skoro wywłaszczeniem nie została objęta działka nr [...], to organ I-szej instancji nie był władny do merytorycznego prowadzenia postępowania w tym zakresie (pamiętać bowiem należy, że decyzja z [...] wywłaszcza działki [...], [...] i [...], jednak powierzchnia obszaru wywłaszczonego w tej decyzji tj. 4341 m2, odpowiada wymienionym wyżej działkom łącznie z działką [...]), podkreślenia wymaga, że w decyzji Starosty J. znajdują się ustalenia co do tej działki. Wynikają one z oględzin przeprowadzonych w dniu 16 maja 2006r., z których wynika, że "stara działka hipoteczna [...] w swoim obrębie zawiera mur oporowy – pozostałość po składowisku opału (...) a wewnątrz teren jest utwardzony asfaltem, przez który przebiega część podziemnego kanału". Zapis protokołu oględzin wskazuje jednocześnie na to, że tylko w tej części przedmiotowej nieruchomości można aktualnie stwierdzić jakiekolwiek ślady działalności związanej z realizacją celu wywłaszczenia. Rację ma przy tym organ II-giej instancji przyjmując, że usytuowanie w tym miejscu składowiska opału stanowi infrastrukturę całego przedsięwzięcia, jakim było wybudowanie kotłowni i bocznicy kolejowej. Oczywistym jest, że bez tego typu urządzeń jak skład opału, inwestycja nie miałaby racji bytu i nie mogłaby prawidłowo funkcjonować. Dlatego za słuszną należy uznać ocenę, że w tej części – tj. co do terenu objętego dawną działką nr [...] – cel wywłaszczenia został zrealizowany.

W złożonej aktualnie skardze podkreśla się, że mur oporowy został wzniesiony przez wywłaszczonych właścicieli nieruchomości, przy czym okoliczność ta nie została podniesiona w toku postępowania administracyjnego i nie można zarzucić organom, że jej nie zbadały. Ponadto nawet gdyby przyjąć twierdzenia skargi w tym zakresie za zgodne z rzeczywistym stanem rzeczy, nie zmienia to faktu, że na terenie dawnej działki nr [...], w obrębie tego właśnie muru, znajdowało się składowisko opału, stanowiące część większego przedsięwzięcia, jakim była budowa kotłowni.

Wbrew zarzutom skargi, bezsporną okazała się także okoliczność, że zrealizowana została kotłownia, co zostało przyznane na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w dniu 22 lipca 2010r. Wprawdzie budowa nastąpiła nie na wywłaszczonej nieruchomości, lecz na jednej z sąsiednich działek, jednak fakt ten pozostaje bez znaczenia dla oceny zrealizowania celu wywłaszczenia. Podkreślić należy, że z dokumentacji zgromadzonej w aktach, a zwłaszcza z zawiadomienia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego z 30 listopada 1971r. i odrysu planu ogólnego zagospodarowania zatwierdzonego decyzją Prezydium Miejskiej Rady Narodowej z dnia [...] wynika, że pod realizację całego przedsięwzięcia w postaci budowy kotłowni i bocznicy kolejowej przeznaczono obszar o wiele większy aniżeli nieruchomość objęta niniejszą sprawą. Dlatego okoliczność wybudowania kotłowni na sąsiedniej działce nie niweczy ustalenia, że cel wywłaszczenia – w zakresie działek nr [...] i [...] – został zrealizowany, o ile powstały na nich urządzenia stanowiące niezbędną infrastrukturę całej inwestycji, dla której przeprowadzono wywłaszczenie.

Dlatego należy podzielić ustalenia i ocenę organów co do zbędności nieruchomości w rozumieniu art.137 ust. 1 ugn w odniesieniu do tej części nieruchomości, która obejmuje działkę o dawnym numerze ewidencyjnym nr [...]. W pozostałym zakresie okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy nadal pozostały nie wyjaśnione, a rozpatrując sprawę ponownie oba organy dopuściły się naruszenia art. 7, 77 § 1 i 80 kpa oraz art. 153 p.p.s.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z wskazaniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawartymi w wyroku z dnia 30 października 2007r., organy zostały zobowiązane do dokładnego ustalenia kiedy została wybudowana bocznica kolejowa, a to w związku z twierdzeniami E. F., że bocznica istniała jeszcze przed wywłaszczeniem, a nowa nie została zrealizowana.

Rozpoznając sprawę ponownie, zarówno Starosta J. jak i Wojewoda nie przeprowadzili w tym zakresie żadnych nowych dowodów, które mogłyby w sposób jednoznaczny wyjaśnić powyższą kwestię. Skarżący i inne strony postępowania administracyjnego od początku twierdzili bowiem, iż okoliczność, że z planu realizacyjnego z dnia 3 czerwca 1970 r. wynika, że bocznica miała przebiegać przez działki nr [...] i [...], nie stanowi dowodu, że została ona faktycznie zrealizowana. Podnosili ponadto, że bocznica kolejowa została wybudowana na długo przed wywłaszczeniem spornej

nieruchomości, na dowód czego przedstawili kserokopie odrysu z planu miasta K. z 1957 r. przedstawiającego nieruchomość przy ul. M. i C. (k.237 t.II akt administracyjnych) z zaznaczoną bocznicą kolejową, biegnącą wzdłuż ich działek. Również na kserokopii mapy z 1968 r. (k-14, tom I akt administracyjnych) zaznaczono, że bocznica kolejowa przebiega wzdłuż spornej nieruchomości.

Zwalczając ten zarzut, organy ograniczyły się do stwierdzenia, że bocznica kolejowa uwidoczniona na planie miasta K. z 1957 r., nie jest tą samą bocznicą, która przebiegała do 2004 r. przez obecne działki nr [...] i [...].

Jeśli przyjąć, że znajdujący się w aktach odrys mapy z roku 1957 przedstawia nieruchomość objętą wnioskiem o zwrot w jej obecnych granicach (czego w oparciu o dowody zgromadzone w sprawie nie da się jednoznacznie stwierdzić), to istotnie zaznaczona na nim bocznica nie przebiega przez działki [...] i [...], lecz wzdłuż nich. Rzecz jednak w tym, że w aktach sprawy nie ma w zasadzie żadnych dowodów, które wskazywałyby dokładne miejsce lokalizacji bocznicy po dacie wywłaszczenia. Trudno bowiem za taki uznać kserokopię mapy znajdującej się na k.13 I tomu akt administracyjnych. Nie wiadomo, z którego roku pochodzi mapa, kto ją złożył do akt i kto poczynił na niej adnotacje odręczne odnośnie przebiegu bocznicy (por. także oświadczenia stron złożone na rozprawie przed Sądem w dniu 22 lipca 2010r.).

Dowód z oględzin spornych nieruchomości przeprowadzonych dnia 16 maja 2006r. także nie daje podstawy do ustalenia dokładnego miejsca przebiegu bocznicy kolejowej. Wprawdzie w protokole z oględzin, przy opisie nieruchomości znalazło się stwierdzenie, że "przebiegająca dawniej bocznica kolejowa przez działki [...] i w części dz. [...] została zlikwidowana w 2004r. w grudniu i obecnie teren ten utwardzony jest tłuczniem", jednak nie wiadomo, w oparciu o jakie dowody przyjęto, że bocznica przebiegała przez działki objęte wnioskiem. Z oświadczenia obecnego na oględzinach uczestnika - przedstawiciela A. można się tylko dowiedzieć, że bocznica funkcjonowała, ale nie wiadomo kiedy została zrealizowana i w jakim dokładnie miejscu.

Wydaje się zatem, że przebieg bocznicy przez działki nr [...] i [...] organy uznały za "oczywisty", zapominając, że jest to okoliczność sporna i jej ustalenie, dotyczące w szczególności przebiegu bocznicy i daty jej realizacji, wymagało postępowania dowodowego, które nie zostało przeprowadzone, mimo wyraźnych wskazań w tym zakresie zawartych w wyroku WSA w sprawie II SA/Ke 348/07.

Tak samo należy ocenić ustalenia dotyczące działki nr 1840/1, gdyż skład opału zajmował jedynie jej część. W pozostałym zakresie przyjęcie, że działka ta nie stała się zbędna na cel określony w wywłaszczeniu, organy opierają na realizacji po jej terenie bocznicy kolejowej, a zatem opisany wyżej zarzut naruszenia art. 7, 77 § 1 i 80 kpa pozostaje aktualny.

Z powyższych względów zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji jest wadliwa ponieważ - z naruszeniem art. 153 p.p.s.a - została wydana bez wyjaśnienia okoliczności, które są decydujące dla oceny roszczenia o zwrot nieruchomości w świetle art. 136 ust. 3 zdanie 1 ugn. Brak przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym zakresie co do działki 1840/20 i 1840/21 narusza art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i skutkuje koniecznością uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji jak i utrzymanej nią w mocy decyzji Starosty J..

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a.

Stosownie do art. 152 p.p.s.a. Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku.

Rozpatrując sprawę ponownie organ ustali przesłanki zwrotu określone w art. 137 ust. 1 ugn stosując się do oceny prawnej i wskazań zawartych w niniejszym orzeczeniu oraz wyroku WSA z dnia 30 października 2007 r. i NSA z dnia 28 stycznia 2009 r. W szczególności przeprowadzi postępowanie mające na celu wyjaśnienie, czy bocznica kolejowa przewidziana w decyzji wywłaszczeniowej została zrealizowana (czy też może wykorzystano w ramach inwestycji istniejącą wcześniej bocznicę), kiedy to nastąpiło i jaki dokładnie był jej przebieg. Dopiero wówczas możliwa będzie ocena, czy działki wnioskowane do zwrotu stały się zbędne w rozumieniu art. 137 ust.1 ugn.