Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 855/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2021-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145§ 1pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 24 ust.3
journal: Dz.U. 2017 poz 708
law: Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów.
article: art. 120, art. 121 § 1, art. 191, art. 210 § 4
journal: Dz.U. 2019 poz 900
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Asesor WSA Jarosław Piątek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 lutego 2021 r. sprawy ze skargi I.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...]r., nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej I.D. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] lutego 2020 r. I.D. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią J.K. Jednocześnie wniosła o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] maja 2020 r., nr [...] odmówił I.D. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad J.K. z powołaniem się na art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.; dalej u.ś.r.), gdyż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku, a ponadto składająca wniosek ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Samorządowe Kolegium Odwoławczego decyzją z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...] uchyliło powyższą decyzję w całości i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało, że organ I instancji nie uwzględnił wyroku TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 w procesie wykładni prawa, przy ocenie spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Pokreśliło ponadto, że pozostawienie w obrocie prawnym decyzji przyznającej stronie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego blokuje organ odwoławczy w zakresie ewentualnego orzeczenia w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie może on przyznać stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli strona w chwili orzekania nie ma uchylonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W związku jednak ze złożeniem oświadczeniem strony o rezygnacji z tego świadczenia, a więc wyborem korzystniejszego świadczenia, organ I instancji powinien wszcząć odrębne postępowanie w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej to świadczenie

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...] Prezydent Miasta, działając na podstawie art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 20 ust. 3 u.ś.r. odmówił I.D. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego w związku z opieką nad J.K.

W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...] został przyznany I.D. specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad J.K. w kwocie 620 zł miesięcznie na okres od [...] listopada 2019 r. do [...] października 2020 r. W dniu 24 lipca 2020 r. do organu wpłynęło oświadczenie skarżącej, z którego wynika, że rezygnuje z przyznanego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego od dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z tym decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...] organ stwierdził wygaśnięcie realizacji decyzji z dnia

[...] listopada 2019 r., nr [...] począwszy od [...] lutego 2020 r.

Następnie organ powołał treść art. 17 ust. 1, ust. 1a u.ś.r. i wyjaśnił, że w związku z tym, iż odwołująca jest wnuczką osoby chorej i nie jest z nią spokrewniona w pierwszym stopniu należało zbadać sytuację pod kątem art. 17 ust. 1a u.ś.r. Organ ustalił, że rodzice skarżącej i mąż chorej nie żyją. J.K. ma troje dzieci – Z.K., który opiekuje się niepełnosprawną córką, L.K., który jest kierowcą tira i W.K., który pracuje do późnych godzin. W związku z tym pismem z dnia [...] lipca 2020 r. wezwano skarżącą do przedłożenia oświadczeń dzieci J.K. o przyczynach niemożności sprawowania opieki nad matką. W dniu 24 lipca 2020 r. do organu wpłynęło oświadczenie W.K., z którego wynika, że nie może on podjąć opieki z uwagi na swoją pracę. Z kolei I.D. oświadczyła, iż Z.K. nie jest w stanie zapewnić swojej matce całodobowej i długotrwałej opieki, ponieważ opiekuje się swoją niepełnosprawną córką i nie ma możliwości złożenia oświadczenia, ponieważ przebywa za granicą. Z kolei L.K. nie może sprawować opieki nad matką, gdyż jest aktywny zawodowo, jest kierowcą tira i pracuje w delegacji, daleko od miejsca zamieszkania. Z uwagi na to nie ma też możliwości złożenia wymaganego oświadczenia.

Mając to na uwadze organ wskazał, że J.K. posiada troje dzieci, które

w pierwszej kolejności są obowiązane do sprawowania nad nią opieki. Przez niemożność sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r., należy rozumieć okoliczność o charakterze obiektywnym w postaci braku fizycznej możliwości sprawowania opieki spowodowanej stanem zdrowia. Chodzi tu o taką sytuację, gdy żadna z pozostających przy życiu osób powołanych w pierwszej kolejności do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego nie może z uwagi na stan zdrowia sprawować stałej opieki nad inną osobą. Sytuacja taka wystąpi wówczas, gdy krewny bliższy stopniem będzie osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo osobą ciężko chorą przez długi okres czasu, nie będącą w stanie samodzielnie wykonać podstawowych czynności życiowych, tj. gdy sam będzie wymagał stałej opieki ze strony innej osoby. Taka sytuacja w niniejszej sprawie jednak nie zachodzi. Z oświadczenia W.K. wynika, że niemożność sprawowania opieki nad matką jest skutkiem wyboru pracy zawodowej, podobnie jest w przypadku L.K. Organ powołał się ponadto na wyrok NSA z dnia 18 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 198/12, w którym wskazano, że to nie rodzina decyduje, komu spośród jej członków winno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne a decyduje o tym przepis prawa. Z tego powodu zawarte w art. 17 ust. 1a u.ś.r. uregulowanie prawne, iż osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, musi być wykładane przy zastosowaniu przesłanek obiektywnych, do których nie należy sam fakt pozostawania w zatrudnieniu. Okoliczność ta jest bowiem wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru przez określoną osobę i nie zwalnia przy tym tej osoby z obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego. W takim przypadku obowiązek ten nie przybierze wprawdzie świadczenia pomocy w formie starań osobistych a może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Może nią być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności.

Dodał też, że z dniem 1 stycznia 2010 r. wszedł w życie art. 17 ust. 1a u.ś.r., dodany przez art. 13 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją wydatków budżetowych (Dz.U. Nr 219, poz. 1706), w którym ustawodawca doprecyzował krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z ust. 1a świadczenie to przysługuje przede wszystkim osobom najbliższym, tj. matce, ojcu, dzieciom, czyli osobom spokrewnionym

w pierwszym stopniu. Z kolei dalszym krewnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko w przypadku, gdy nie ma osób najbliższych, albo osoby te nie mogą wypełnić swojego obowiązku.

Na tej podstawie organ wywnioskował, że synowie mogliby zapewnić opiekę chorej matce m.in. poprzez opłacenie osoby trzeciej, która zapewni jej opiekę. Żaden

z nich nie wskazał bowiem na swój zły stan zdrowia. Nie ma więc podstaw prawnych do zwolnienia dzieci z obowiązku alimentacyjnego względem matki.

W ocenie organu z przepisów u.ś.r. wynika, że uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiążą się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym, który polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Zgodnie z art. 617 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm. – określanej dalej jako k.r.o.) krewnymi w linii prostej są osoby,

z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (§ 2). Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, itd.) oraz linię zstępną (dzieci, wnuki, prawnuki, itd.). Zgodnie natomiast z art. 129 § 1 k.r.o., obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem. Kolejność obowiązku alimentacyjnego polega natomiast na tym, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest

w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Przepisy art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r., mając na uwadze regulacje prawne wynikające z k.r.o., jednoznacznie wskazują, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w pierwszej kolejności osobom najbliższym, tj. matce, ojcu, dzieciom, czyli osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu. Natomiast dalszym krewnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko w przypadku, gdy nie ma osób najbliższych (spokrewnionych w pierwszym stopniu), albo osoby te nie mogą wypełnić swojego obowiązku. W tej sytuacji ustalenie podmiotów uprawnionych do wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne wymaga wskazania osób zobowiązanych do alimentacji. W kontekście rozpatrywanej sprawy organ wskazał, że oznacza to, iż w pierwszej kolejności do uzyskania świadczenia uprawnione są dzieci J.K.

Ponadto organ wskazał, że skoro podstawową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, to – za szczególną okoliczność powodującą niemożność sprawowania opieki nie może zostać uznana konieczność wykonywania pracy zarobkowej przez osobę spokrewnioną z podopiecznym w pierwszym stopniu. Świadczenie pielęgnacyjne ze swej istoty służy przecież częściowemu choćby zrekompensowaniu strat finansowych, jakie ponoszą osoby opiekujące się chorymi członkami najbliższej rodziny, wskutek rezygnacji z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania stałej opieki. Osoby pozostające w zatrudnieniu, mają zatem możliwość rezygnacji z pracy i ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem stałej opieki nad niezdolnym do samodzielnej egzystencji członkiem rodziny.

W ocenie organu w sprawie nie zaszły jednak okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny skarżącej względem babci przed obowiązkiem alimentacyjnym dzieci. To dzieci są w pierwszej kolejności zobowiązane do sprawowania opieki nad rodzicami i tylko zbieg nadzwyczajnych zdarzeń może spowodować przeniesienie obowiązku alimentacyjnego na kolejne zobowiązane osoby. Skoro zatem skarżąca nie była osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do spełnienia obowiązku alimentacyjnego na rzecz babci, to nie mogła ona skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad nią.

W związku z powyższym organ stwierdził, że uwzględniając całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy nie można przyjąć, by dzieci nie były w stanie opiekować się niepełnosprawną matką. W świetle przepisów u.ś.r. skarżąca począwszy od [...] lutego 2020 r. (od dnia, w którym przestała obowiązywać decyzja ustalająca specjalny zasiłek opiekuńczy) nie spełnia kryterium do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią, gdyż w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny ciąży na dzieciach osoby chorej.

Pismem z dnia [...] września 2020 r. I.D. wniosła odwołanie od powyższej decyzji zarzucając organowi błędne zastosowanie art. 17 ust. 1a u.ś.r. W ocenie skarżącej przepis ten nie może mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz wnuczki.

Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2020 r., nr [...] – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst. jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 256; dalej jako k.p.a.) i art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Odnosząc się do faktu, że odwołująca jako wnuczka J.K. jest jej krewną drugiego stopnia, organ odwoławczy wyjaśnił, że z unormowań art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. wynika, iż okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Z woli ustawodawcy prawo to bowiem może przysługiwać tylko osobie na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Zgodnie art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. K.r.o. ustala przy tym kolejność zobowiązanych. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Z unormowaniami tymi korespondują art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. Przepisy te jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania. Zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, takiej pomocy świadczyć. Z art. 17 ust. 1a pkt 2 i 3 u.ś.r. wyraźnie wynika, że osoba spokrewniona w dalszej kolejności może się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli nie ma osób spokrewnionych w bliższym stopniu lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zdaniem Kolegium przepis art. 17 ust. 1a pkt 2 i pkt 3 u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego

z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Organy administracji publicznej nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, że dane schorzenia rzeczywiście uniemożliwiają sprawowanie opieki. Przedłożone przez organ I instancji akta sprawy wskazują, że organ I instancji prowadził postępowanie wyjaśniające pod kątem przesłanek określonych w przepisie art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. Z oświadczenia odwołującej, jak i syna W.K. wynika, że synowie L. i W. pracują zawodowo, natomiast syn Z. przebywa za granicą. W związku z powyższym dzieci J.K. nie mogą sprawować opieki nad matką.

W kontekście tych okoliczności Kolegium powołało się na wyrok WSA

w Poznaniu z dnia 1 lipca 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 463/20 wskazujący, że obowiązek sprawowania opieki stanowiący element obowiązku alimentacyjnego, ze względu na który ustala się krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (w bliższej i dalszej kolejności), nie ogranicza się wyłącznie do osobistych starań, ale może przybrać świadczeń pieniężnych.

Z załączonych akt sprawy wynika, że dwaj synowie J.K. pracują zawodowo i to na nich w pierwszej kolejności ciążył obowiązek alimentacyjny, który mógł przybrać formę świadczeń pieniężnych na rzecz trzeciej osoby opiekującej się ich matką. Ponadto organ wskazał, że w załączonych akt sprawy wynika, że J.K. w dniu [...] września 2020 r. zmarła.

Pismem z dnia [...] grudnia 2020 r. I.D., reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na powyższą decyzję, zarzucając jej rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. przez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się wnuczki, będącej jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez dzieci niepełnosprawnej, które nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładania wyżej wymienionych przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

Na podstawie tak sformułowanego zarzutu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a także o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie, przeprowadzonej w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie

z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; określanej dalej jako p.p.s.a.) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2020 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] sierpnia 2020 r. odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad J.K.

Świadczenie, którego skarżąca się domagała - zgodnie art. 17 ust. 1 u.ś.r. - przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r.

o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie natomiast do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Niesporne było w niniejszej sprawie, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia

w celu sprawowania opieki nad swą babcią J.K., która legitymuje się ponadto orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] marca 2016 r. Z tego orzeczenia wynika, iż niepełnosprawność ta istnieje od 70 roku życia wyżej wymienionej. Trafnie organy w niniejszej sprawie pominęły art. 17 ust.1b u.ś.r., stanowiący, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Przepis ten bowiem wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, iż nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność została stwierdzona powyższym wyrokiem (por. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19, wyrok WSA w Rzeszowie z 11 kwietnia 2018 r., II SA/Rz 298/18, wyrok WSA w Szczecinie z 19 czerwca 2019 r., II SA/Sz 450/19, wyrok WSA w Łodzi z 16 czerwca 2020 r., II SA/Łd 303/20).

Organy odmawiając przyznania skarżącej żądanego świadczenia wskazywały na brak obowiązku alimentacyjnego skarżącej wobec swej babci J.K., odwołując się w tym zakresie do zacytowanego powyżej art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 u.ś.r. oraz przepisów regulujących obwiązek alimentacyjny w k.r.o. Stosownie do art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.). Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. (art. 129 § 2 k.r.o.) Zgodnie z art. 132 k.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Zobowiązani w dalszej kolejności, o których mowa w art. 132 k.r.o., mają obowiązek świadczyć w granicach potrzeb niezaspokojonych przez zobowiązanych w pierwszej kolejności (por. wyrok SN z 20 stycznia 2000 r., I CKN 1187/99). Obowiązek alimentacyjny dalszych krewnych ma charakter subsydiarny, tzn. gdy zobowiązani w bliższej kolejności nie są w stanie z jakichś przyczyn spełniać takiego obowiązku. Przy ocenie, czy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do świadczenia alimentacyjnego nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi należy zastosować kryterium obiektywne, tzn. że dla przeciętnego obserwatora jest oczywiste, że osoba zobowiązana nie jest w stanie wypełniać obowiązku alimentacyjnego. Wykładnia art. 132 k.r.o. zmierza tym samym w kierunku osiągania celu obowiązku alimentacyjnego, jakim jest zaspokojenie potrzeb osoby uprawnionej, uelastyczniając i podporządkowując kwestię kręgów osób zobowiązanych w określonej kolejności celowi tej normy.

Mając na uwadze powyższe należy wskazać, iż organy w kontrolowanej sprawie kwestionując istnienie obowiązku alimentacyjnego skarżącej wobec J.K. nie dostrzegły, iż do dnia wydania decyzji przez organ I instancji pozostawała w obrocie decyzja Prezydenta Miasta z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...], przyznająca skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad wyżej wymienioną. Podkreślić należy, iż zgodnie z art. 16a ust. 1 u.ś.r. przesłanką przyznania tego świadczenia jest również istnienie obowiązku alimentacyjnego w świetle wyżej wymienionych przepisów k.r.o., w tym również określającego kolejność tego obowiązku. Wprawdzie decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. [...] "stwierdzono wygaśnięcie realizacji" tej decyzji "począwszy do dnia [...] lutego 2020 r.", jednakże było to spowodowane rezygnacją z tego świadczenia przez skarżącą w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, do czego jeszcze Sąd powróci w dalszej części uzasadnienia. Organy w żaden sposób - wbrew obowiązkom wynikającym z art. 7, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. - nie odniosły się w jaki sposób zmieniły się okoliczności, które mają decydujące znaczenie do określenia kręgu osób zobowiązanych, iż uznały, że obowiązek alimentacyjny skarżącej względem J.K. aktualnie już nie istnieje, gdyż w pierwszej kolejności zobowiązane są do alimentacji dzieci wyżej wymienionej.

Sąd nie podziela również zaprezentowanej przez organ odwoławczy wykładni językowej art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., prowadzącej do konstatacji, iż warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom spokrewnionym w dalszym stopniu jest ustalenie, że osoby spokrewnione w bliższym stopniu legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Takie rozumienie przepisu zostało jednakże zakwestionowane w orzecznictwie NSA, w którym wskazuje się, że powyższa wykładnia językowa przepisów narusza konstytucyjną zasadę równości (art. 32 Konstytucji), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi

w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Formalistyczna wykładnia omawianych przepisów mogłaby doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Byłoby to sprzeczne z wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom

w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Dlatego też formalnego ograniczenia wynikającego z art. 17 ust. 1a u.ś.r., nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inny krewny (por. wyroki NSA: z 14 grudnia 2018 r., I OSK 1939/18, z 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16, z 16 kwietnia 2020 r., I OSK 1115/19).

Jednocześnie w orzecznictwie podkreśla się, iż zawarte w art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. sformułowanie "nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu" nie zostało zdefiniowane u.ś.r. Uprawnia to ustalenia jego znaczenia przy zastosowaniu dyrektywy języka potocznego. W języku polskim zwrot "nie ma" w formie bezokolicznikowej przyjmuje dwa znaczenia: pierwsze - "nie mieć", "nie posiadać", drugie – "nie znajdować się", "być nieobecnym". Pierwsze znaczenie odwołuje się do posiadania czegoś lub kogoś przez określony podmiot. W drugim przypadku użycia zwrotu "nie ma" wyrażana jest bliskość przestrzenna podmiotu z określoną osobą (rzeczą) lub jej obecność przy niej, razem z nią w tym samym miejscu, w bliskiej odległości. Jest to więc znaczenie o charakterze przestrzenno-lokalizacyjnym. Są to znaczenia odmienne, co prowadzi do wniosku, iż na gruncie reguł semantycznych nie jest możliwe ustalenie jednoznacznego znaczenia tej normy, gdyż reguły te prowadzą do dwóch różnych wyników. Struktura gramatyczna interpretowanego wyrażenia również nie prowadzi do wyjaśnienia jego znaczenia. Wynik samej tylko wykładni językowej zwrotu użytego w art. 17 ust. 1a pkt 3 u.ś.r. "nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu" pozwala na zastosowanie tego przepisu do sytuacji, w których osoby spokrewnione w pierwszym stopniu nie żyją (i w tym sensie ich nie ma), jak również do tych wypadków, w których osoby spokrewnione w pierwszym stopniu znajdują się w innym miejscu niż miejsce zamieszkania osoby, nad którą powinna być sprawowana opieka albo znajdują się w takiej sytuacji życiowej, że nie mają możliwości dotarcia do miejsca zamieszkania osoby, nad którą powinna być sprawowana opieka i nie są w stanie z tego powodu wywiązać się z ciążącego na nich obowiązku opieki nad wymagającym tego członkiem rodziny w miejscu jego zamieszkania (por. wyrok NSA z 4 grudnia 2020 r., I OSK 1974/20).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, iż organy oparły swe rozstrzygnięcie na lakonicznym oświadczeniu W.K. z [...] lipca 2020 r., wskazującym, iż nie może "podjąć się opieki nad swoją mamą J.K. ze względu na swoją pracę" oraz oświadczeniu skarżącej z dnia [...] lipca 2020 r. (data wpływu) z którego wynika, że Z.K. opiekuje się niepełnosprawną córką i aktualnie przebywa zagranicą, natomiast L.K. jest aktywny zawodowo jako kierowca TIRa i pracuje daleko od swojego miejsca zamieszkania.

W kontekście powyższych oświadczeń należy zauważyć, iż w orzecznictwie wskazuje się, że okoliczność pracy na pełen etat sama w sobie nie uzasadnia przyjęcia zaistnienia obiektywnej przeszkody do sprawowania opieki, gdyż rezygnacja z zatrudnienia jest jednym z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.). Podkreśla się jednocześnie, iż nie jest możliwe poprzestanie jednie na tego rodzaju oświadczeniach, które obrazują sytuację osób spokrewnionych w pierwszym stopniu tylko jednowymiarowo, a mianowicie w aspekcie ich pracy zawodowej. Konieczne jest bowiem rozważanie całokształtu sytuacji rodzinnej, bytowej i zdrowotnej osób zobowiązanych w pierwszym stopniu do alimentacji, aby można było rozstrzygnąć, czy po ich stronie występują obiektywne przeszkody do sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z 25 stycznia 2021 r., I OSK 2616/20, wyrok WSA w Olsztynie z 23 lipca 2020 r. II SA/Ol 343/20). Istnienie takich obiektywnych przeszkód uniemożlwiających sprawowanie opieki nad J.K. można uznać w odniesieniu do Z.K., który opiekuje się niepełnosprawną córką i aktualnie przebywa zagranicą. W przypadku pozostałych synów wyżej wymienionej konieczne jest przeprowadzenie bardziej szczegółowych ustaleń. W tym celu należy przesłuchać te osoby w charakterze świadków lub odebrać od nich bardziej szczegółowe pisemne wyjaśnienia, względnie przeprowadzić wywiad środowiskowy. Zaznaczyć należy, iż art. 7 k.p.a. ustalając zasadę prawdy obiektywnej, określa, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Następnie organ na podstawie całokształtu materiału dowodowego, dokonuje oceny czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). W kontrolowanej sprawie nie ustalono dostatecznie i jednoznacznie czy osoby z pierwszego stopnia pokrewieństwa rzeczywiście w sposób obiektywny nie są w stanie opiekować się matką.

Zauważyć również należy, że w konsekwencji działań organów doszło

w niniejszej sprawie do nieakceptowanej sytuacji, z punktu widzenia demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji), a mianowicie skarżąca została pozbawiona jakichkolwiek świadczeń związanych ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Stanowi to naruszenie powołanego art. 7 k.p.a. oraz art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego

i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa,

i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Art. 27 ust. 5 u.ś.r. w razie zbiegu prawa do świadczeń rodzinnych w nim wymienionych, w tym świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego (co ma miejsce w przypadku skarżącej) nakłada na organ obowiązek umożliwienia stronie dokonania wyboru świadczenia. Przy czym nie jest właściwe takie ukształtowanie sytuacji strony, iż przed przyznaniem świadczenia korzystniejszego następuje uprzednie uchylenie świadczenia mniej korzystnego. Kierując się zasadami zawartymi w przepisach art. 7 i 9 k.p.a., organ powinien w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy strona spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować stronę, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje jedynie pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skoro bowiem przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać (por. wyroki NSA z dnia 13 lipca 2018 r., I OSK 235/18 i 14 grudnia 2018 r., I OSK 1939/18,). W takiej sytuacji najbardziej racjonalnym rozwiązaniem jest jednoczesne przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek opiekuńczy, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji. Dodać należy, że to ostatnie rozwiązanie zasadza się na przyjęciu, że kwestia przedmiotowego wyboru, a tym samym i rezygnacji z zasiłku opiekuńczego, stanowi element faktyczny sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wskazuje na możliwość odpowiedniego załatwienia rezygnacji z zasiłku opiekuńczego w decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1676/18). Innymi słowy, po stronie organu leży podjęcie takich działań, by osoba uprawniona do dwóch różnych świadczeń (zbieg uprawnień) nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z tych świadczeń (por. wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r., I OSK 300/19).

Mając na uwadze powyższe naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które odpowiednio miały oraz mogły mieć wpływ na wynik postępowania, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią przedstawioną wykładnię przepisów prawa materialnego oraz uzupełnią postępowanie dowodowe we wskazanym powyżej zakresie.

Jako, że skarga została uwzględniona Sąd – na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. - zasądził od organu na rzecz skarżącej poniesione przez nią koszty postępowania, które sprowadzają się do wynagrodzenia pełnomocnika w kwocie 480 zł, ustalonego zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie ( Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).