Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 133/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-02-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Oświata
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art. 122 ust. 1 pkt 1, art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a i lit. b
journal: Dz.U. 2019 poz 1148
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.
article: art. 6, art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Edyta Podrazik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 lutego 2021 r. sprawy ze skargi Fabryki Mebli "[...]" [...] sp. j. z siedzibą w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę [...]złotych ([...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: Kolegium; organ odwoławczy; organ II instancji), w wyniku rozpatrzenia sprawy z odwołania Fabryki Mebli "[...]" [...] sp. j. z siedzibą w [...], utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] wydaną w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.

Decyzje te zostały wydane w następującym stanie sprawy.

Fabryka Mebli "[...]" [...] sp. j. z siedzibą w [...] (dalej również: spółka; wnioskodawca; skarżąca) w dniu [...] września 2019 r. wystąpiła do Wójta Gminy [...] o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika nauki zawodu, tj. z tytułu ukończenia przez M. M. nauki w zawodzie krawiec, trwającej 36 miesięcy od [...] września 2016 r. do [...] sierpnia 2019 r. oraz zdania w dniu [...] września 2019 r. egzaminu przed Komisją Egzaminacyjną Izby Rzemieślniczej w [...].

Decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] Wójt Gminy [...] (dalej: Wójt; organ I instancji) odmówił spółce dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.

Wójt stwierdził, że spółka złożyła wniosek o przedmiotowe dofinansowanie wraz z kompletem wymienionych w tej decyzji dokumentów ([...]), w tym kopię zaświadczenia nr [...] z dnia [...] września 2019 r. potwierdzającego zdanie egzaminu przez M. M.. Dodał, że [...] października 2019 r. wezwał wnioskodawcę do przedłożenia dowodów potwierdzających spełnienie przesłanek z art. 122 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. z 2019 r., poz. 1148), pod rygorem załatwienia sprawy negatywnie, a spółka w odpowiedzi wniosła o wydanie decyzji zgodnie z wnioskiem.

Organ I instancji stwierdził, że wnioskodawca nie może być uznany za rzemieślnika w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz.U. z 2018 r., poz. 1267), ponieważ jest spółką handlową. Dodał, że młodociany pracownik zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem zdał [...] września 2019 r. egzamin czeladniczy w zawodzie krawiec przeprowadzony przez Izbę Rzemieślniczą w [...], co było niezgodne z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 sierpnia 2019 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania egzaminu zawodowego oraz egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie (Dz.U. z 2019 r., poz. 1707). Z tych przyczyn organ I instancji uznał za zasadne odmówić przyznania dofinansowania.

W odwołaniu spółka zarzuciła, w pierwszej kolejności, naruszenie przepisu art. 122 ust. 1 pkt 1 Prawa oświatowego w brzmieniu obowiązującym przed zmianą tej ustawy, która weszła w życie z dniem 1 września 2019 r. Poza tym podniosła zarzuty dotyczące naruszenia przepisów wykonawczych oraz przepisów postępowania.

Kolegium, motywując rozstrzygnięcie z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...], wskazało w podstawie prawnej przepisy art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. – dalej: k.p.a.) oraz przestawiło treść aktualnie obowiązującego przepisu art. 122 ust. 1 pkt 1 i 2 (lit. a i lit. b) Prawa oświatowego. Zdaniem organu odwoławczego przywołany przepis Prawa oświatowego bezspornie przesądza, że przedmiotowe dofinansowanie należy się jeżeli młodociany zatrudniony w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem (a zdaniem organu z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie) zdał egzamin zawodowy, tymczasem z akta sprawy wynika, że M. M. jako młodociany pracownik zdała egzamin czeladniczy. Organ odwoławczy przywołał w tym względzie definicję rzemieślnika, wynikającą z przepisów art. 1 i art. 2 ust. 1 i 6 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle i stwierdził, że spółka jawna nie może zostać uznana za rzemieślnika w rozumieniu tych przepisów.

Powołując się na zasadę legalizmu wyrażoną w art. 6 k.p.a., Kolegium wskazało na zmianę brzmienia treści art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego obowiązującą od 1 września 2019 r., co nastąpiło bez wprowadzenia przepisów przejściowych. Zdaniem organu II instancji, który w tym względzie powołał się na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, milczenie ustawodawcy co do reguły intertemporalnej należy uznać za przejaw jego woli bezpośredniego działania nowego prawa. Wskazując na to, że wcześniejsze zmiany w przepisach regulujących kwestię dofinansowania były przedmiotem sporu interpretacyjnego, organ uznał, że wolą ustawodawcy było uregulowanie tej kwestii w sposób niebudzący żadnych wątpliwości. W konsekwencji stwierdził, że należy również przyjąć, iż milczenie ustawodawcy w kwestii reguły intertemporalnej stanowiło jego wolę, by bezpośrednio stosować nową treść przepisu.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium przyznało, że organ I instancji przytoczył w uzasadnieniu treść art. 122 Prawa oświatowego sprzed jego zmiany, jednak błąd ten nie miał wpływu na rozstrzygniecie sprawy, które jest prawidłowe, gdyż zasadnie odmówiono skarżącej żądanego dofinansowania.

Fabryka Mebli "[...]" [...] sp. j. z siedzibą w [...], reprezentowana przez prokurenta samoistnego (na zasadzie prokury oddzielnej), w skardze na decyzję Kolegium zarzuciła naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego:

a) art. 2 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasad ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przezeń prawa, pewności prawa, ochrony praw słusznie nabytych, ochrony interesów będących w toku, niedziałania prawa wstecz i zachowania odpowiedniego vacatio legis,

b) art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego poprzez niezastosowanie tego przepisu w brzmieniu obowiązującym przed zmianą, nowelizacją z 1 września 2019 r.,

c) przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 stycznia 2017 r. w sprawie egzaminu czeladniego, egzaminu mistrzowskiego oraz egzaminu sprawdzającego przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych – a to poprzez ich niezastosowanie,

d) rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 sierpnia 2019 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania egzaminu zawodowego oraz egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie – a to poprzez ich zastosowanie, mimo że w przedmiotowym stanie faktycznym nie znajdują zastosowania, gdyż nie obowiązywały w dniu zdawania egzaminu przez młodocianego pracownika;

2. przepisów postępowania:

a) art. 8 § 2 k.p.a. poprzez odejście bez uzasadnionej przyczyny od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym, gdyż dotychczas decyzje wydawane przez Wójta Gminy [...] w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika były zgodne z wnioskiem strony, tj. przyznawały dofinansowanie,

b) art. 9 k.p.a. poprzez brak należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, mających wpływ na rozstrzygnięcie,

c) art. 11 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwianiu sprawy,

d) art. 7a § 1 k.p.a. poprzez nierozstrzygnięcie sprawy na korzyść skarżącej, w związku z istniejącymi w sprawie poważnymi wątpliwościami co do treści normy prawnej, mimo że strona wskazywała na te wątpliwości w piśmie z [...] października 2019 r.

Przy tak sformułowanych zarzutach, rozwiniętych w obszernym uzasadnieniu, skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...] i orzeczenie co od istoty sprawy – zgodnie z wnioskiem skarżącej, ewentualnie zaś o uchylenie obydwu decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Ponadto domagali się przeprowadzenia dowodu z dokumentów dołączonych do skargi na okoliczności wskazane w treści uzasadnienia (oryginały uzupełnione w trakcie postępowania przy piśmie procesowym z dnia [...] marca 2021 r.). Wnieśli również o zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania.

Kolegium w odpowiedzi na skargę podtrzymało dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skargę okazała się zasadna.

Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym, bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Regulacja ta stanowi lex specialis względem ogólnych zasad określonych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), w szczególności w odniesieniu do reguły określonej w art. 90 tej ustawy.

W następnej kolejności trzeba zauważyć, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną. Sąd nie przeprowadził dowodu z dokumentów wskazanych w skardze. Regułą obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest to, że sąd rozpoznaje i rozstrzyga sprawę na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów jest wyjątkiem dopuszczalnym tylko w przypadku, gdy ustalenie stanu faktycznego w zakresie przesądzającym o prawidłowości rozstrzygnięcia sprawy decyzją organu administracji budzi istotne wątpliwości. Innymi słowy, zakres postępowania dowodowego jest wyznaczony przez podstawową funkcję sądowej kontroli administracji, tj. ocenę z punktu widzenia legalności zaskarżonego aktu lub czynności. Dokonywanie przez sąd administracyjny samodzielnych ustaleń faktycznych jest zatem dopuszczalne jedynie w takim zakresie, w jakim jest to niezbędne do dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego działania lub bezczynności organu administracji. Kwestia ta nigdy nie budziła też wątpliwości w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. orzecznictwo przywołane w wyroku z dnia 14 listopada 2018 r. sygn. akt I OSK 10/17, dostępnym w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Uzupełniające postępowanie dowodowe, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., ma na celu umożliwienie sądowi skonfrontowanie z innymi dokumentami prawidłowości ustaleń dokonanych w toku postępowania, na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, jeśli w sprawie istnieją istotne wątpliwości. Jeżeli zatem zachodzi potrzeba dokonania ustaleń, mających służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu, sąd powinien uchylić zaskarżony akt i wskazać organowi zakres postępowania dowodowego, który organ ten powinien uzupełnić. Artykuł 106 § 3 p.p.s.a. nie służy do zwalczania ustaleń faktycznych, z którymi strona się nie zgadza (por. wyroki NSA z dnia 18 listopada 2005 r. sygn. akt I FSK 288/05 i 17 stycznia 2006 r. sygn. akt I FSK 508/05 – dostępne jw.).

Tutejszy Sąd podkreśla, że w toku rozpoznawania niniejszej sprawy nie powziął tego rodzaju wątpliwości, o jakich mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., które stałyby na przeszkodzie rozpoznaniu sprawy. Sąd był w stanie przeprowadzić kontrolę legalności zaskarżonego aktu bez potrzeby skorzystania z omawianego instrumentu prawnego. Sąd nie miał żadnych wątpliwości co do tego, że organ w kontrolowanej sprawie poczynił ustalenia faktyczne na użytek rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika, a uczynił to na podstawie dokumentów dołączonych do tego wniosku oraz na podstawie dalszych pism procesowych skarżącej, wniesionych w toku postępowania administracyjnego. Na koniec tej części rozważań Sąd stwierdza, że uwzględnienie wniosku dowodowego w niniejszej sprawie nie respektowałoby ustrojowego charakteru sądu administracyjnego, który jest sądem prawa i co od zasady (pewne wyjątki wynikają z art. 145a i art. 147 § 2 p.p.s.a.) nie rozstrzyga merytorycznie spraw administracyjnych. Do tego zaś w istocie zmierzałoby przeprowadzenie omawianych dowodów. Tym bardziej, że w skardze zawarto alternatywne żądanie orzeczenia co od istoty sprawy – zgodnie z wnioskiem spółki o przyznanie przedmiotowego dofinansowania. Niemniej jednak Sąd w tym miejscu zauważa, że rozpoznał skargę i rozstrzygnął o jej zasadności na podstawie akt sprawy. Na akta te składają się zaś nie tylko te zebrane i przekazane sądowi przez organ administracyjny, ale i materiał zawarty w dokumentach sądowych. Wyrokując, Sąd miał zatem na uwadze całokształt materiału procesowego, zgromadzonego w niniejszej sprawie (art. 133 § 1 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja odmawiająca przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Podstawę prawną rozstrzygnięcia organów orzekających stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. z 2019 r., poz. 1148 ze zm.) w brzemieniu obowiązującym od 1 września 2019 r. Przepis art. 122 ust. 1 pkt 1 Prawa oświatowego stanowi, że pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli: 1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania; 2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał: lit. a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz.U. z 2018 r. poz. 1267 i 2245 oraz z 2019 r. poz. 1495), lit. b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - egzamin zawodowy.

Nie jest kwestionowane przez żadną ze stron, że umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego pracownika młodocianego M. M. w zawodzie krawiec zawarto [...] września 2016 r. W umowie tej postanowiono, że przygotowanie zawodowe odbędzie się pod nadzorem L. K., posiadającej kwalifikacje zawodowe (jak podano w odwołaniu, osoba ta ma status rzemieślnika) oraz przygotowanie pedagogiczne. Zastrzeżono też, że młodociany przystąpi do "egzaminu czeladniczego po zakończeniu nauki zawodu lub sprawdzającego po zakończeniu przyuczenia". Wynikający z umowy okres szkolenia zakończył się [...] sierpnia 2019 r., a zatem przed wejściem w życie nowego brzmienia art. 122 Prawa oświatowego, jednak egzamin rzemieślniczy kończący przygotowanie zawodowe odbył się [...] września 2019 r., a zatem po wejściu nowelizacji w życie (co nastąpiło z dniem [...] września 2019 r.). Istota sporu w okolicznościach kontrolowanej sprawy sprowadza się przede wszystkim do odmiennej oceny, przez strony postępowania, materialnoprawnej podstawy rozstrzygania w przedmiocie przyznania skarżącej spółce dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.

Trafnie Kolegium zauważyło, że brzmienie art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego uległo zmianie z dniem 1 września 2019 r., w momencie wejścia w życie ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 2245), w której nie zawarto przepisów przejściowych. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że w sytuacji zmiany przepisów na mniej korzystne dla podmiotu, przy jednoczesnym braku przepisów przejściowych, uwzględniając normę art. 2 Konstytucji, należy stosować normę względniejszą (por. wyroki NSA z 19 lutego 2014 r. sygn. akt II GSK 1691/12 i 16 października 2012 r. sygn. akt I FSK 1996/11 – orzeczenia dostępne jw.). Tutejszy Sąd pogląd ów w pełni podziela. Jak też zauważył Trybunał Konstytucyjny w wyroku przywołanym przez organ II instancji, milczenie ustawodawcy co do reguły intertemporalnej należy uznać za przejaw jego woli bezpośredniego działania nowego prawa, chyba że przeciw jej zastosowaniu przemawiają ważne racje systemowe lub aksjologiczne (wyrok TK z dnia 8 listopada 2008 r. sygn. akt K 30/06, OTK-A 2006/10/149, Dz.U. z 2006 r. nr 206, poz. 1522).

Podkreślenia wymaga również, że sądy administracyjne kontrolują legalność działalności administracji publicznej, przy czym czynią to w ramach sprawowanego wymiaru sprawiedliwości (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz.U. z 2021 r., poz. 137). Sprawując zaś wymiar sprawiedliwości i rozstrzygając sporne zagadnienia, sądy uprawnione są do wyważenia racji stron procesu w ramach wykładni i stosowania relewantnych norm prawnych. W ocenie Sądu nie do pogodzenia z istotą wymiaru sprawiedliwości byłoby przyjęcie takiej interpretacji, znajdującej zastosowanie w sprawie znowelizowanych przepisów, która prowadziłaby do sytuacji, w której pracodawca zawarł z młodocianym umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego przed [...] września 2019 r., poniósł koszty kształcenia młodocianego pracownika, ten zdał egzamin określony w umowie, a następnie pracodawca – z uwagi na brak przepisów intertemporalnych – zostałby pozbawiony dofinansowania poniesionych kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Dlatego też Sąd w takim zakresie, jaki wynika z niniejszego uzasadnienia, uznał zasadność podniesionych w skardze zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego – Konstytucji i ustawy Prawo oświatowe.

W przekonaniu Sądu, przy wykładni przepisu art. 122 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego należało wziąć pod uwagę nie tylko jego dosłowne brzmienie, jak to uczyniły organy w kontrolowanej sprawie, ale również posłużyć się dyrektywami wykładni celowościowej i systemowej.

Jeszcze raz trzeba przypomnieć, że na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 1 Prawa oświatowego pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego (co w niniejszej sprawie jest bezsporne), przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych, określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. Nie budzi również wątpliwości, że na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a tej ustawy pracodawcom, spełniającym warunki z pkt 1, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał, w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy, zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy o rzemiośle. Natomiast w myśl art. 122 ust. 1 pkt 2 lit b powołanej ustawy w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem, pracownik taki powinien zdać egzamin zawodowy.

Skoro ustawodawca w art. 122 ust. 1 pkt 1 Prawa oświatowego dopuszcza przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika takiemu pracodawcy, który sam nie posiada kwalifikacji wymaganych do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych – pod warunkiem, że kwalifikacje takie posiada osoba przez niego zatrudniona, to nie sposób przyjąć, że w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a Prawa oświatowego mowa wyłącznie o rzemieślniku w rozumieniu ustawy o rzemiośle. Należy zresztą zauważyć, że sam ustawodawca nie odsyła wprost do ustawy o rzemiośle, a jedynie do rozporządzenia określającego warunki powoływania komisji egzaminacyjnych izb rzemieślniczych wydanego na podstawie delegacji zawartej w art. 3 ust. 4 tej ustawy. Wnioski dotyczące wykładni art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a Prawa oświatowego pośrednio potwierdzają przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz.U. z 2018, poz. 2010 – dalej również: rozporządzenie Rady Ministrów z 1996 r.), gdzie wskazano, że konieczność posiadania kwalifikacji wymaganych od instruktorów praktycznej nauki zawodu nie dotyczy pracodawców, w imieniu których przygotowanie zawodowe młodocianych prowadzą uprawnieni do tego pracownicy (§ 2 ust. 1 i 2 w zw. z § 3c rozporządzenia Rady Ministrów z 1996 r.). Zważywszy przy tym na cel regulacji tych przepisów, które mają w założeniu zachęcić pracodawców do kształcenia zawodowego młodocianych poprzez dofinansowanie kosztów takiego kształcenia przyjąć należało, że dofinansowanie kosztów kształcenia przysługuje na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a Prawa oświatowego nie tylko pracodawcom będącym rzemieślnikami w rozumieniu ustawy o rzemiośle, ale również pracodawcom, w imieniu których zakład prowadzi albo u których zatrudniona jest osoba, która jest rzemieślnikiem. Interpretacja przepisów Prawa oświatowego powinna przy tym następować z uwzględnieniem wytycznych, które zawarte zostały w preambule tej ustawy, a która wskazuje, że oświata w Rzeczypospolitej Polskiej stanowi wspólne dobro całego społeczeństwa i kieruje się m.in. zasadami zawartymi w Konstytucji (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 sierpnia 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 315/20, dostępny jw.).

W ocenie Sądu, jakkolwiek nie zostało to wprost wyrażone w zaskarżonej decyzji, to pomiędzy stronami nie ma sporu co do tego, że wprawdzie pracodawcą w niniejszej sprawie jest spółka prawa handlowego (spółka jawna), ale wspólnik spółki jawnej, L. K. posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. Co więcej, skarżąca spółka w toku postępowania administracyjnego (w odwołaniu) podnosiła, że L. K., której powierzono przygotowanie zawodowe młodocianego, ma status rzemieślnika, a także posiada kwalifikacje zawodowe oraz przygotowanie pedagogiczne. Osoba ta, jak wynika z danych zawartych Krajowym Rejestrze Sądowym, jest jednocześnie wspólnikiem spółki jawnej, uprawnionym do samodzielnego reprezentowania spółki. Zgodnie zaś z przepisami Kodeksu spółek handlowych każdy wspólnik spółki jawnej ma prawo reprezentować spółkę (art. 29 § 1) i prawa tego nie można ograniczyć ze skutkiem wobec osób trzecich (art. 29 § 3). Umowa spółki nie może ograniczyć lub wyłączyć przepisów art. 38 (art. 37 § 2). Przepis art. 38 § 1 tego Kodeksu stanowi zaś, że nie można powierzyć prowadzenia spraw spółki osobom trzecim z wyłączeniem wspólników. Ponadto, zgodnie z zasadą ogólną, każdy wspólnik ma prawo i obowiązek prowadzenia spraw spółki (art. 39 § 1).

Zdaniem Sądu, na podstawie powyższych założeń zasadny byłby wniosek, że jeżeli L. K. rzeczywiście ma status rzemieślnika, to względem spółki jawnej, której jest współwłaścicielem, należy zastosować przepis art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a Prawa oświatowego, a zatem ustawę w nowym brzmieniu. Natomiast gdyby się okazało, że statusu takiego wspólnik ten ani też nikt inny ze wspólników lub uprawnionych pracowników spółki prowadzących przygotowanie zawodowe młodocianych nie posiada, to należałoby rozważyć zastosowanie normy względniejszej, tj. przepisu Prawa oświatowego (z odpowiednią wykładnią, uwzględniającą również treść przepisów wykonawczych) w brzmieniu sprzed 1 września 2019 r. Za takim rozwiązaniem w przedmiotowej sprawie przemawiały ważne powody aksjologiczne. Sprawiedliwość społeczna, o której mowa w art. 2 Konstytucji wymaga bowiem aby pracodawca, który spełnił wymagania przewidziane w art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego pod rządami prawa sprzed 1 września 2019 r., a nie spełnia ich w aktualnym stanie prawnym, miał możliwość podejmowania starań według tego stanu prawnego i otrzymania zwrotu kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Sąd zarazem zdaje sobie sprawę z tego, że organy administracji publicznej zobowiązane są do działania na podstawie i w granicach prawa powszechnie obowiązującego w dniu podejmowania rozstrzygnięcia, co wynika z art. 6 k.p.a. Niemniej jednak omawiana zasada konstytucyjna wymaga, by w sytuacji, w której brak jest przepisów intertemporalnych, a nowelizacja prawa zmienia sytuację adresata normy na mniej korzystną, stosować przepisy prawa, które są korzystniejsze dla niego. Zasada sprawiedliwości społecznej jest jedną z naczelnych zasad ustrojowych Rzeczypospolitej Polskiej. Jako zasada prawa, jest normą prawną, która nakazuje albo zakazuje zrealizowania określonej wartości. Stosowanie zasad prawa może zaś doprowadzić do ich kolizji (por. stanowisko WSA w Krakowie w wyrokach z dnia 26 czerwca 2020 r. sygn. akt III SA/Kr 558/20 i III SA/Kr 609/20, dostępne jw.). Argumentem przemawiającym za przyznaniem warunkowego pierwszeństwa zasadzie sprawiedliwości społecznej w tym przypadku jest wspomniane już ratio legis przepisu art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego, zgodnie z którym ustawodawca dąży do wynagradzania pracodawców, którzy podejmują się dodatkowo, oprócz prowadzenia własnej działalności gospodarczej, kształcenia młodocianych pracowników.

Warto również przypomnieć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych dotyczącym stanu prawnego sprzed 1 września 2019 r. pojawiło się stanowisko, iż nie jest istotne, czy młodociany pracownik zda egzamin zgodnie z § 11 ust. 2 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania, czy też inny egzamin z pominięciem tego rozporządzenia, a wyłącznie na podstawie rozporządzeń Ministra Edukacji Narodowej (zob. wyroki WSA w Poznaniu z dnia 25 września 2019 r. sygn. akt IV SA/Po 325/19 i 7 sierpnia 2019 r. sygn. akt IV SA/Po 324/19 – dostępne jw.). W stanie prawnym obowiązującym przed dniem 1 września 2019 r. sądy administracyjne, rozstrzygając sprawy z zakresu dofinansowania kształcenia młodocianych pracowników, stosowały wykładnię rozszerzającą w zakresie w jakim ustawodawca nie sprecyzował w art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego wymogów co do obowiązku zdania konkretnego egzaminu zawodowego. Uznawano, że przez zdanie egzaminu zgodnie z przepisami, o których mowa w ar 122 ust. 1 pkt 1 Prawa oświatowego, należy rozumieć zdanie egzaminu na podstawie któregokolwiek z przepisów, na podstawie których funkcjonują komisje egzaminacyjne wymienione w § 11 ust. 2, 3 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. (por. m.in. wyroki NSA z dnia 7 października 2009 r. sygn. akt I OSK 271/09, 7 października 2009 r. sygn. akt I OSK 273/09 i 25 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 2942/17 – dostępne jw.).

Podsumowując Sąd stwierdził, że decyzje organów obydwu instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 122 ust. 1 pkt 1 i 2 lit. a Prawa oświatowego, mającym wpływ na wynik sprawy. Przyjęty sposób wykładni spowodował też, że doszło do naruszenia przepisów postępowania, bowiem organy nie wyjaśniły czy którykolwiek wspólnik spółki, a w szczególności L. K., względnie pracownik spółki uprawniony do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych, posiada status rzemieślnika. Stanowiło to naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wszystko to uzasadniało uchylenie – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. – tak zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy rzeczą organu I instancji będzie rozpoznanie wniosku skarżącej spółki z uwzględnieniem oceny prawnej zawartej w niniejszym wyroku. W zależności od rezultatu ustaleń faktycznych w sprawie, organy zastosują przepis art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego w nowym brzmieniu – jeżeli okaże się, że osoba prowadząca sprawy spółki jawnej (wspólnik, inny podmiot zarządzający) lub uprawniony pracownik zajmujący się przygotowaniem zawodowym młodocianych posiada status rzemieślnika. Względnie – jeżeli poczynią w sprawie ustalenia przeciwne – zastosują przepis art. 122 ust. 1 tej ustawy w brzmieniu obwiązującym przed 1 września 2019 r.

W tym stanie rzeczy Sąd orzekł, jak w pkt I sentencji.

O kosztach postępowania (pkt II sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 w związku z art. 209 p.p.s.a., uwzględnił treść wniosku skarżącej oraz wysokość uiszczonych kosztów sądowych (wpis od skargi w kwocie [...]zł).