Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SAB/Gd 160/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6480
658
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 1, art. 6
journal: Dz.U. 2022 poz 902
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędzia WSA Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 listopada 2022 r. sprawy ze skargi Eweliny B. i Tomasza D. na bezczynność Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 4 sierpnia 2022 r. E. B. i T. D. - rodzice małoletniego M. D., względem którego nie dopełnili obowiązku zaszczepienia dziecka przeciwko wzw typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, śwince i różyczce - wystąpili do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku na podstawie art. 2 w zw. z art. 15 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tekst jednolity: Dz.U. z 2022 r., poz. 902 ze zm., dalej jako "u.d.i.p.") z wnioskiem o udzielenie informacji publicznej zgodnie z zakresem ujętym w kolejnych 12 pytaniach:

1/ Ile lat maksymalnie utrzymuje się odporność po podaniu szczepionki osobno dla każdej: przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, inwazyjnemu zakażeniu haemophilus influenzae, gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby, odrze, śwince, różyczce oraz pneumokokom u osób szczepionych na terenie działania Państwa urzędu?

2/ Czy Państwa urząd posiada listę osób dorosłych powyżej 19 roku życia uchylających się od szczepień i czy są one obarczone przymusem administracyjnym? Jaka to liczba za ostatnie 5 lat? Jeśli nie to dlaczego?

3/ Według informacji od prof. Iwony Paradowskiej - Stankiewicz ogniska odry w Polsce związane są z migracjami (chorują osoby narodowości romskiej, czeczeńskiej i ukraińskiej). Jakie są statystyki wykonanych u takich osób szczepień za ostatnie 5 lat na terenie działania Państwa urzędu?

4/ Ile szczepień zostało odroczonych przez lekarzy w ciągu ostatnich 5 lat na terenie działania Państwa urzędu i kto ustala listę przeciwwskazań do szczepień w Polsce? Kto ponosi odpowiedzialność za te ustalenia?

5/ Ile nałożono grzywien na lekarzy, którzy nie wywiązali się z ustawowego obowiązku zgłoszenia niepożądanego odczynu poszczepiennego w ciągu ostatnich 5 lat na terenie działania Państwa urzędu?

6/ Ile dzieci i dorosłych do 19 roku życia zmarło do 4 tygodni od szczepienia na terenie działania Państwa urzędu w ciągu ostatnich 5 lat?

7/ Ile odnotowano ciężkich niepożądanych odczynów poszczepiennych na terenie działania Państwa urzędu w ciągu ostatnich 5 lat? Jakie to były niepożądane odczyny poszczepienne?

8/ Za ile z tych niepożądanych odczynów poszczepiennych wypłacono odszkodowanie?

9/ Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie niepożądanych odczynów poszczepiennych oraz kryteriów ich rozpoznawania wyróżnia trzy rodzaje niepożądanych odczynów poszczepiennych: łagodne, poważne i ciężkie. Czy przymuszanie do szczepień, które mogą wywołać te odczyny nie jest sprzeczne z art. 47 Konstytucji RP, który gwarantuje każdemu prawo do ochrony życia prywatnego, rodzinnego oraz do decydowania o swoim życiu osobistym?

10/ W jaki sposób możemy ubiegać się o odszkodowanie za śmierć lub uszczerbek na zdrowiu na skutek niepożądanych odczynów poszczepiennych wymienionych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia?

11/ W jaki sposób lekarz może wykluczyć nadwrażliwość na składniki szczepionki przed szczepieniem? Proszę wymienić konkretne badania, które można wykonać w celu wykluczenia nadwrażliwości na składniki szczepionki lub niedoborów odporności.

12/ Czy prawdą jest, że Światowa Organizacja Zdrowia zaleca szczepienia ochronne? Czy zaleca przymuszanie do szczepień? Jeśli tak, to w jakiej formie?

Wniosek o udostępnienie informacji publicznej wpłynął do organu w dniu 10 sierpnia 2022 r.

W piśmie z dnia 12 sierpnia 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku w odpowiedzi na pismo z dnia 4 sierpnia 2022 r. w sprawie udostępnienia informacji publicznej w zakresie szczepień ochronnych oraz niepożądanych odczynów poszczepiennych wskazał w pierwszej kolejności, że zakres pytań oznaczonych numerami 1, 3, 11 i 12 nie stanowi informacji publicznej w rozumieniu ustawy u.d.i.p. W tym zakresie wskazano, że zgodnie z art. 6 ust. 1 u.d.i.p. za informację publiczną uważa się każdą informację dotyczącą sfery faktów i danych, wykonywanych lub odnoszących się do władz publicznych, a także odnoszących się do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne, w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub mieniem skarbu państwa. Zatem informacją publiczną w świetle przepisów art. 1 ust. 1 i art. 6 ust. 1 u.d.i.p. jest każda informacja o sprawach publicznych, a w szczególności o sprawach wymienionych w art. 6 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej.

W zakresie odpowiedzi na pytanie nr 2 wskazano, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku nie prowadzi rejestru osób dorosłych powyżej 19 roku życia uchylających się od szczepień.

W zakresie odpowiedzi na pytanie nr 4 wskazano, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku nie prowadzi analizy dotyczącej odroczonych szczepień przez lekarzy. Jednocześnie organ poinformował, że wykaz przeciwwskazań do szczepień jest ustalany przez producenta szczepionki i znajduje się w Charakterystyce Produktu Leczniczego każdego preparatu szczepionkowego.

W zakresie odpowiedzi na pytanie 5 wskazano, że w ciągu ostatnich 5 lat

nie nałożono grzywien na lekarzy, którzy nie wywiązali się z ustawowego obowiązku

zgłoszenia niepożądanego odczynu poszczepiennego.

W zakresie odpowiedzi na pytanie 6 wskazano, że od początku rejestracji zgłoszeń niepożądanych odczynów poszczepiennych w Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w G. nie odnotowano przypadków śmiertelnych.

W zakresie odpowiedzi na pytanie 7 wskazano, że wśród szczepionych dzieci z terenu G. w 2017 r. wystąpił 1 odczyn ciężki w postaci drgawek i epizodu hypotoniczno-hyporeaktywnego, a w 2019 r. 1 odczyn ciężki w postaci encefalopatii, drgawek, utraty przytomności i gorączki. W 2018 r. i w 2020 r. nie odnotowano ciężkich przypadków odczynów poszczepiennych. W 2021 r. wystąpiło 8 ciężkich odczynów poszczepiennych u osób dorosłych, po szczepieniu przeciwko wirusowi SARS-CoV-2. Odczyny miały postać gorączki powyżej 38°C trwającej 5 dni, wysypki na ciele, rzutu stwardnienia rozsianego, utraty przytomności z bezdechem i zapaści, udaru niedokrwiennego pnia mózgu, zatorowości płucnej, niedowładu twarzowo-ramieniowego, zaburzenia czucia w obrębie pasa, pośladków i kończyn dolnych, drgawek niegorączkowych, napadów padaczkowych, bólu głowy, okresowej niepamięci, braku koordynacji ruchowej i bełkotliwej mowy.

W zakresie odpowiedzi na pytanie 8 wskazano, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku nie jest w posiadaniu informacji o wypłaconych odszkodowaniach z tytułu niepożądanych odczynów poszczepiennych.

W zakresie odpowiedzi na pytanie 9 wskazano, że zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych (w tym zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi). Realizacja zwalczania zakażeń i chorób zakaźnych oraz innych chorób o charakterze społecznym jest możliwa dzięki racjonalnym działaniom w obszarze zdrowia publicznego podejmowanym przez organy i instytucje państwa. Działania te skupiają się na właściwej regulacji prawnej szczepień ochronnych, działalności oświatowo-zdrowotnej, egzekwowaniu obowiązku poddawania się szczepieniom w odniesieniu do tych szczepień ochronnych, które są szczepieniami obowiązkowymi, zapewnieniu bezpieczeństwa szczepień ochronnych. Zgodnie z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w demokratycznym państwie prawa konstytucyjne wolności i prawa mogą być ograniczane w drodze ustawy, m.in. gdy jest to niezbędne dla ochrony zdrowia. Zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych jest też jednym z ważniejszych celów programów polityki zdrowotnej.

W zakresie odpowiedzi na pytanie 10 wskazano, że w przypadku wystąpienia niepożądanego odczynu poszczepiennego, koszty świadczeń zdrowotnych, zgodnie z art. 21 ust. 6 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 2069 ze zm.) są finansowane na zasadach określonych w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej, finansowanych ze środków publicznych. W odpowiedzi zawarto także informację, że w Polsce nie ma systemu odszkodowawczego po wystąpieniu niepożądanych odczynów poszczepiennych. Dochodzenie odszkodowania zadośćuczynienia za szkodę spowodowaną niepożądanymi odczynami poszczepiennymi, odbywa się na zasadach ogólnych przed sądami powszechnymi.

Po otrzymaniu wskazanego pisma, E. B. oraz T. D. (dalej również jako "skarżący"), działając przez pełnomocnika, wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na bezczynność Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku polegającą na nieudostępnieniu informacji publicznej, o którą wnosili pismem z dnia 4 sierpnia 2022 r., podnosząc zarzuty naruszenia art. 4 ust.1 w zw. z art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 2, art. 3 ust. 1 pkt 1 oraz art. 13 ust. 1 i 2 u.d.i.p.

Skarżący wnieśli o zobowiązanie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku do rozpoznania wniosku o udostępnienie informacji publicznej skarżących z dnia 4 sierpnia 2022 r. i udzielenia informacji publicznej, orzeczenie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, wymierzenie organowi grzywny na podstawie art. 149 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej jako - "p.p.s.a.") w maksymalnej wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przypisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że w ocenie skarżących pismem z dnia 12 sierpnia 2022 r. organ udzielił jedynie w nikłym stopniu odpowiedzi na postawione mu pytania zawarte we wniosku z dnia 4 sierpnia 2022 r. Odpowiedzi te są zdaniem skarżących niewystarczające aby przyjąć, że organ zrealizował poprzez nie ciążący na nim obowiązek udzielenia informacji publicznej. W tym zakresie skarżący stanęli na stanowisku, że udzielenie odpowiedzi niepełnej lub niejasnej (art. 14 ust 1 u.d.i.p.) wyczerpuje znamiona bezczynności w udzielaniu informacji uzasadniającej i uznanie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (za wyrokiem NSA z dnia 20 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 2569/12).

Skarżący zaakcentowali, że prawo do informacji publicznej zostało zagwarantowane w art. 61 Konstytucji RP oraz że obejmuje ono między innymi, dostęp do dokumentów. Ograniczenie tego prawa może zaś nastąpić wyłącznie ze względu na określone w odrębnych ustawach przesłanki dotyczące ochrony wolności i praw innych osób oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa (art. 61 ust. 3 Konstytucji). W myśl art. 61 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, tryb udzielania informacji, o których mowa w tym artykule określają ustawy i realizację powyższego przepisu stanowi właśnie ustawa o dostępie do informacji publicznej. Tym samym rozpoznając wniosek organ powinien był udostępnić informację publiczną na żądanie strony skarżącej, albo wydać decyzję o odmowie jej udostępnienia stosownie uzasadniając decyzję.

W uzasadnieniu skargi wyrażono także pogląd, że rozpoznając skargę na bezczynność sąd administracyjny jest z urzędu obowiązany do dokonania przewlekłości postępowania, że wniesienie skargi na bezczynność w przedmiocie dostępu do informacji publicznej zdaniem pełnomocnika strony nie wymaga wcześniejszego wezwania do usunięcia naruszenia prawa oraz że o ile wydanie przez organ administracyjny na dzień orzekania przez sąd żądanego rozstrzygnięcia sprawy czyni z natury rzeczy niemożliwymi zobowiązanie organu do działania, o tyle nie zwalnia to sądu z obowiązku zbadania, czy w sprawie doszło do przewlekłego prowadzenia postępowania administracyjnego, a następnie oceny, czy miało ono miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz rozważania, czy zachodzą podstawy do wymierzenia organowi grzywny. Podjęcie przez organ czynności procesowych powoduje, iż ustaje bowiem stan ewentualnej bezczynności organu, co uzasadnia umorzenie postępowania w zakresie skargi na bezczynność organu, ale nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania sądowego dotyczącego skargi strony na przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz obciążenie skarżących kosztami postępowania sądowego.

Organ stanął na stanowisku, że pismem z dnia 12 sierpnia 2022 r. udostępnił skarżącym żądane, pełne i wyczerpujące informacje w ustawowym terminie, a przesyłka została doręczona skarżącym w dniu 22 sierpnia 2022 r. Skarga na bezczynność została zaś złożona w dniu 12 września 2022 r., a więc już po udzieleniu wskazanej informacji przez organ. Tym samym w ocenie organu wniosek skarżących o zobowiązanie go przez Sąd do udzielenia żądanej informacji publicznej jest bezprzedmiotowy albowiem informację tę już skarżący otrzymali. Ponadto, organ wskazał również na znaczny zakres i stopień skomplikowania informacji, o których udostępnienie zwrócili się skarżący. W tym stanie rzeczy w ocenie organu rozstrzygnięcia przez Sąd wymaga zatem kwestia, czy żądane przez skarżących informacje stanowią informację publiczną w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej czy jedynie polemikę z organem. Celowe jest zatem ustalenie przez Sąd czy do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy zastosowanie mają przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej oraz czy na organie ciążą zobowiązania, wynikające z tej ustawy, w odniesieniu do zapytań kierowanych przez skarżących.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie.

Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a., to jest mających za przedmiot w szczególności decyzje administracyjne, postanowienia w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie, a także inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a.

Stosownie do art. 149 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:

1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;

2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;

3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (§ 1).

Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (§ 1a). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego (§ 1b). Zgodnie zaś z § 2 omawianego przepisu sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.

W przypadku stwierdzenia braku podstaw do uwzględnienia skargi na bezczynność w udzieleniu informacji publicznej, sąd oddala skargę w oparciu o art. 151 p.p.s.a.

Orzekając w tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że przedmiotowa skarga nie podlega uwzględnieniu i oddalił skargę.

W niniejszej sprawie skarżący zarzucili bezczynność Państwowemu Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu w Gdańsku w udzieleniu informacji publicznej na ich wniosek z dnia 4 sierpnia 2022 r.

Jak wynika z treści skargi skarżący nie kwestionują, że otrzymali zwrotne pismo organu na złożony przez nich wniosek z dnia 4 sierpnia 2022 r. Wskazują jednak, że poprzez wskazane pismo organ faktycznie nie udzielił im odpowiedzi na 12 zadanych pytań, a tym samym przyjmują, że nie udzielono im informacji publicznej. Pojęcie bezczynności skarżący upatrują tym samym w udzieleniu im odpowiedzi przez organ, którą uznają za niepełną.

Uwzględniając okoliczności faktyczne i prawne przedmiotowej sprawy Sąd uznał stanowisko strony skarżącej za nieprawidłowe. Jak zostanie wykazane poniżej organ udzielił bowiem skarżącym informacji publicznej w adekwatnym zakresie do tego, w jakim zadane przez skarżących pytania zawarte we wniosku dotyczyły informacji publicznej, którą dysponował. W pozostałym zakresie organ był zaś w ocenie Sądu uprawniony do poinformowania skarżących, że żądane informacje nie mogą zostać udzielone ponieważ albo w ogóle nie stanowią informacji publicznej, nie odnosząc się do sfery faktów, lub też nie stanowią informacji publicznej, którą mógłby dysponować organ, pozostając bez związku z posiadanymi przez ten organ kompetencjami w zakresie wykonywanych zadań publicznych.

W myśl art. 13 ust. 1 u.d.i.p. udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki i nie później niż w terminie 14 dni, za wyjątkiem sytuacji przewidzianych w art. 13 ust. 2 i art. 15 ust. 2 u.d.i.p.

Zgodnie zaś z art. 13 ust. 2 u.d.i.p., jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku.

Natomiast w myśl art. 16 ust. 1 i art. 17 ust. 1 u.d.i.p., odmowa udostępnienia informacji publicznej oraz umorzenie postępowania o udostępnienie informacji w przypadku określonym w art. 14 ust. 2 u.d.i.p., następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Na wstępie zaznaczyć trzeba, że w doktrynie prawa przyjmuje się, iż bezczynność organu administracji publicznej zachodzi wówczas, gdy organ administracji publicznej nie podjął w przewidzianym terminie żadnych czynności w sprawie lub co prawda prowadził postępowanie, ale pomimo ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął w terminie stosownej czynności (zob. T. Woś [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX/el.). Istotne przy tym pozostaje, że na gruncie przepisów u.d.i.p. o bezczynności organu można mówić, o ile wniosek o udzielenie informacji dotyczy informacji publicznej, a jego adresatem jest podmiot zobowiązany do jej udzielenia, który to pozostaje w zwłoce w załatwieniu sprawy wobec braku realizacji obowiązku jej udostępnienia w formie i terminach określonych w ustawie o dostępie do informacji publicznej.

W sprawach o udostępnienie informacji publicznej skarga na bezczynność przysługuje więc zarówno w przypadku braku jakiejkolwiek reakcji podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji, wymaganego przepisami u.d.i.p., jak i wówczas, gdy podmiot ten stwierdza, że żądana informacja nie stanowi informacji publicznej lub nie podlega udostępnieniu na zasadach określonych w ustawie u.d.i.p.

Podkreślania wymaga w tym miejscu, że przy rozpoznaniu wniosku o udzielenie informacji publicznej katalog możliwych i mających podstawy prawne reakcji organu nie wyczerpuje się tylko w możliwości udzielenia informacji albo wydania decyzji o odmowie udzielania informacji publicznej. Sąd w składzie orzekającym w przedmiotowej sprawie podziela w tym zakresie ugruntowane w orzecznictwie stanowisko, że organ może także poprzestać na pisemnym zawiadomieniu wnioskodawcy o braku możliwości udzielania mu żądanej informacji, gdy organ nie jest podmiotem zobowiązanym w świetle art. 4 u.d.i.p. do udzielenia informacji, gdy żądana informacja nie stanowi informacji publicznej, gdy nie dysponuje on przedmiotową informacją albo wnioskowane dane są dostępne w publikatorze oraz gdy w zakresie żądanej informacji publicznej przepisy prawa wprowadzają odrębny tryb dostępu.

Reasumując, gdy żądana informacja nie jest informacją publiczną, którą mógłby dysponować organ, załatwienie sprawy nie wiąże się z koniecznością wydania decyzji o odmowie udostępniania informacji publicznej. Tego rodzaju władcze działanie organu jest bowiem zarezerwowane wyłącznie dla sytuacji gdy żądana informacja ma charakter publiczny, lecz uwzględniając ograniczenia wynikające z obowiązujących przepisów prawa, w tym przede wszystkim ustawy u.d.i.p. (m.in. dotyczące informacji niejawnych) nie może zostać udzielona wnioskodawcy.

W sytuacji która zaistniała w przedmiotowej sprawie, gdzie skarżący podnoszą, że skierowane do nich pismo informacyjne o braku możliwości udzielenia żądnej informacji wypełnia przesłanki bezczynności organu, Sąd miał zatem za zadanie zbadać, czy żądana informacja istotnie nie posiada waloru informacji publicznej oraz czy z przypisanych danemu organowi na podstawie obowiązujących przepisów prawa kompetencji wynika, że tego rodzaju informacją nie może on dysponować (np. z tego powodu, że łączy się ona z działalnością innego rodzaju podmiotów, niż ten do którego skierowano żądanie).

Rozważając powyższe zagadnienie konieczne jest zatem dokonanie analizy przepisów ustawy u.d.i.p. oraz kompetencji Państwowej Inspekcji Sanitarnej i skonfrontowanie ich z treścią żądań zawartych we wniosku strony z dnia 4 sierpnia 2022 r.

Stosownie do art. 1 ust. 1 u.d.i.p. informacją publiczną jest każda informacja o sprawach publicznych. Natomiast podmiotami zobowiązanymi do udostępnienia informacji są m.in. władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, o których mowa w art. 4 ust. 1 u.d.i.p.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 u.d.i.p., udostępnieniu podlega informacja publiczna, w szczególności o: polityce wewnętrznej i zagranicznej; podmiotach, o których mowa w art. 4 ust. 1 (statusie prawnym lub formie prawnej, organizacji, przedmiocie działalności i kompetencjach, organach i osobach sprawujących w nich funkcje i ich kompetencjach, strukturze własnościowej podmiotów, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 3-5, majątku, którym dysponują); zasadach funkcjonowania podmiotów, o których mowa w art. 4 ust. 1 (trybie działania władz publicznych i ich jednostek organizacyjnych, trybie działania państwowych osób prawnych i osób prawnych samorządu terytorialnego w zakresie wykonywania zadań publicznych i ich działalności w ramach gospodarki budżetowej i pozabudżetowej, sposobach stanowienia aktów publicznoprawnych, sposobach przyjmowania i załatwiania spraw, stanie przyjmowanych spraw, kolejności ich załatwiania lub rozstrzygania, prowadzonych rejestrach, ewidencjach i archiwach oraz o sposobach i zasadach udostępniania danych w nich zawartych, naborze kandydatów do zatrudnienia na wolne stanowiska, w zakresie określonym w przepisach odrębnych); danych publicznych (treść i postać dokumentów urzędowych, w szczególności: treść aktów administracyjnych i innych rozstrzygnięć, dokumentacja przebiegu i efektów kontroli oraz wystąpienia, stanowiska, wnioski i opinie podmiotów ją przeprowadzających, treść orzeczeń sądów powszechnych, Sądu Najwyższego, sądów administracyjnych, sądów wojskowych, Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Stanu; stanowiska w sprawach publicznych zajęte przez organy władzy publicznej i przez funkcjonariuszy publicznych w rozumieniu przepisów Kodeksu karnego; treść innych wystąpień i ocen dokonywanych przez organy władzy publicznej; informacja o stanie państwa, samorządów i ich jednostek organizacyjnych); majątku publicznym.

Przepis art. 6 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. odnosi się w pierwszym rzędzie do informacji publicznej dotyczącej sfery faktów. Zgodnie z ugruntowanymi poglądami orzecznictwa, wypracowanymi na tle analizy art. 1 ust. 1, jak i precyzującego go art. 6 u.d.i.p., informacją publiczną jest każda informacja wytworzona lub odnoszona do władz publicznych, a także wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub mieniem Skarbu Państwa. Pod pojęciem informacji publicznej należy rozumieć zatem wszelkie fakty dotyczące spraw publicznych rozumianych jako działalność zarówno organów władzy publicznej, jak i samorządów gospodarczych i zawodowych oraz osób i jednostek organizacyjnych w zakresie wykonywania zadań władzy publicznej oraz gospodarowania mieniem publicznym. Charakter publiczny należy przypisać tym informacjom, które odnoszą się do publicznej sfery działalności organów (por. wyrok WSA w Gdańsku z 28 września 2016 r., sygn. akt II SAB/Gd 13/16; wyrok NSA z 25 marca 2003 r., sygn. akt II SA 4059/02), przy czym oceny tej należy dokonywać każdorazowo na gruncie konkretnej sprawy.

Powyższe oznacza, że nie wszystko to, o co się wnioskodawcy zwracają do organów władzy publicznej stanowi informację publiczną w rozumieniu przepisów u.d.i.p. Informacji publicznej nie będzie więc dotyczyło m.in. zapytanie o opinię czy stanowisko organu co do konstytucyjności obowiązujących przepisów prawa, zwracanie się do organu o dokonywanie wykładni przepisów, w tym wnioski stanowiące w istocie prośbę o udzielenie porady prawnej. Informacją publiczną nie będą także kierowane do organów inspekcji sanitarnej pytania z zakresu wiedzy medycznej. W realiach przedmiotowej sprawy w szczególności podkreślenia wymaga też, że wniosek o udzielnie informacji publicznej nie może być wykorzystywany jako narzędzie, poprzez które w ocenie wnioskodawców powinna być im przekazywana wszelka wiedza w jakikolwiek sposób łącząca się z tematem szczepień, w celu rozstrzygnięcia ich wątpliwości co do zasadności przymusowych szczepień na określone choroby zakaźne. Zadaniem organów inspekcji sanitarnej nie jest bowiem przekonywanie o zasadności wykonywanie szczepień ochronnych. W ich kompetencjach nie leży też modyfikacja i kwestionowanie przepisów obowiązujących w zakresie obowiązku szczepień ochronnych przeciwko chorobom zakaźnym, ani też udzielanie informacji o polityce i działaniach innych podmiotów publicznych i organizacji międzynarodowych dotyczących szczepień, w tym dokonywanie ich ocen.

Organy inspekcji sanitarnej jako organy administracji publicznej są obowiązane działać na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Jedynie zatem na marginesie przedmiotowej sprawy Sąd wskazuje, że niezastosowanie się skarżących do obowiązku zaszczepienia dziecka nie spowoduje, że zostanie ono przymusowo zaszczepione. Nie wyłącza to jednak dopuszczalności nałożenia na osoby uchylające się od realizacji ciążących na nich ustawowo obowiązków, przewidzianych prawem środków egzekucyjnych, w tym grzywny.

W przedmiotowej sprawie najistotniejsze zatem pozostaje, że większość skierowanych do organu we wniosku pytań wykraczała poza zakres jego kompetencji, w tym zostały sformułowane w sposób wskazujący na oczekiwanie przez skarżących, że w udzielonej odpowiedzi organ ustosunkuje się do subiektywnych ocen i wątpliwości co do zasadności szczepień ochronnych, bezpieczeństwa i etyczności szczepionek a także udzieli skarżącym różnorodnych porad w zakresie wiedzy prawnej i medycznej. Tego rodzaju oczekiwania skarżących nie mogły być zrealizowane jako wykraczające poza instytucję mającą służyć dostępowi społeczeństwa do informacji publicznej.

Zadania i zakres działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej określone zostały w rozdziale 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity: Dz.U. z 2021 r., poz. 195 ze zm., dalej jako "u.p.i.s."). Zadania Państwowej Inspekcji Sanitarnej określone w rozdziale 1 wykonuje m.in. państwowy powiatowy inspektor sanitarny, jako organ rządowej administracji zespolonej w powiecie (art. 10 ust.1 pkt 3 u.p.i.s.). Skarżony organ, jako organ władzy publicznej, zobowiązany jest do udostępniania informacji publicznej na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. Jak zatem wskazano wyżej, jeżeli żądana informacja nie ma charakteru informacji publicznej lub też organ tego rodzaju informacji nie posiada i poinformuje o tym wnioskodawcę w terminie właściwym dla rozpoznania otrzymanego od strony wniosku, organowi nie można skutecznie przypisać pozostawania w bezczynności, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.

W orzecznictwie ustalono, że co do zasady stanowią informację publiczną informacje zbierane i wytwarzane przez organy inspekcji sanitarnej, zgodnie z art. 2 w zw. z art. 5 pkt 1, 2, 3 i 5 u.p.i.s., w ramach prowadzonego nadzoru sanitarnego, w tym sanitarnego zabezpieczania granic państwa, analiz i ocen epidemiologicznych, opracowywania programów i planów działalności zapobiegawczej i epidemiologicznej dla podmiotów leczniczych, ustalenia zakresu i terminów szczepień ochronnych oraz sprawowania nadzoru w tym zakresie (por. wyrok WSA w Poznaniu z 6 września 2017 r., sygn. akt II SAB/Po 96/17 czy wyrok WSA w Szczecinie z dnia 21 listopada 2018 r., sygn. akt II SAB/Sz 119/18).

Przede wszystkim informację publiczną stanowią więc informacje dotyczące niepożądanych odczynów poszczepiennych, wynikające z prowadzonych przez państwowych powiatowych inspektorów sanitarnych oraz wojewódzkich inspektorów sanitarnych rejestrów zgłoszeń niepożądanych odczynów poszczepiennych, o których mowa w art. 21 ust. 3 pkt 2 oraz ust. 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jednolity: Dz.U. z 2022 r., poz. 1657 ze zm., dalej jako "u.z.z.ch.z.") oraz § 8 i nast. rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie niepożądanych odczynów poszczepiennych oraz kryteriów ich rozpoznawania (Dz.U. z 2010 r., Nr 254, poz. 1711, dalej jako "r.n.o.p."). Źródłami danych do wskazanych rejestrów są w tym zakresie obowiązkowo zgłaszane przez lekarzy lub felczerów rozpoznane odczyny poszczepienne (art. 21 ust. 1 u.z.z.ch.z. oraz § 5 r.n.o.p).

Ponadto zgodnie z art. 30 ust.1 u.z.z.ch.z., państwowi powiatowi inspektorzy sanitarni, państwowi wojewódzcy inspektorzy sanitarni lub wskazane przez nich specjalistyczne jednostki, właściwe ze względu na rodzaj zakażenia lub choroby zakaźnej oraz Główny Inspektor Sanitarny lub wskazane przez niego krajowe specjalistyczne jednostki, właściwe ze względu na rodzaj zakażenia lub choroby zakaźnej, prowadzą też rejestr zakażeń i zachorowań na chorobę zakaźną, zgonów z powodu zakażenia lub choroby zakaźnej, ich podejrzeń oraz przypadków stwierdzenia dodatniego wyniku badania laboratoryjnego. Rejestr chorób zakaźnych zawiera wymienione enumeratywnie w ustawie dane osoby zakażonej, chorej lub zmarłej z powodu choroby zakaźnej, a także osób narażonych na chorobę zakaźną lub podejrzanych o zakażenie lub chorobę zakaźną (art. 30 ust. 2 u.z.z.ch.z.). Źródłami danych do rejestru są m.in. dane ze zgłoszeń o których mowa w art. 27 ust. 1, art. 29 ust. 1 oraz art. 40a ust. 1 tej ustawy dokonywane przez lekarzy lub felczerów, diagnostów laboratoryjnych oraz podmioty lecznicze. Powyższe dane również stanowią więc informację publiczną w rozumieniu art. 6 u.d.i.p.

Brak wywiązania się z obowiązku zgłoszenia przez wskazane podmioty niepożądanego odczynu poszczepiennego, zakażenia, zachorowania na chorobę zakaźną lub zgonu z powodu zakażenia lub choroby zakaźnej albo ich podejrzenia lub wyniku badania w kierunku biologicznych czynników chorobotwórczych, które wywołują zakażenie lub chorobę zakaźną, stosownie do art. 52 u.z.z.ch.z. podlega karze grzywny. Ponieważ uprawnienie do orzeczenia grzywny w tym zakresie należy do organów inspekcji sanitarnej, mają one również wiedzę o ilości nałożonych przez nie kar, która to informacja ma zatem walor informacji publicznej jako związanej z działalnością wskazanych organów.

W zakresie obowiązkowych szczepień ochronnych, wskazać zaś należy, że jak wynika z art. 17 u.z.z.ch.z. organy inspekcji sanitarnej nie przeprowadzają szczepień ochronnych, a jedynie sprawują nadzór w tym zakresie, co realizowane jest poprzez przekazywane im przez lekarzy sprawozdania z przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych sporządzane na urzędowych formularzach, których wzory oraz tryb przekazywania określono w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 753 ze zm.). Jak wynika zaś ze wzorów tego rodzaju sprawozdań określonych w załącznikach nr 4 i 5 wskazanego rozporządzenia jedynie zbiorczo wskazują one liczbę osób poddanych szczepieniom w danym kwartale (to jest bez przekazywania organom inspekcji sanitarnej szczegółowych personaliów i danych dotyczących osób zaszczepionych) oraz zbiorczą liczbę osób, które uchyliły się w danym kwartale się od obowiązku szczepień. W tym zakresie wzór wskazuje na konieczność dołączania do sprawozdania imiennego wykazu osób uchylających się od obowiązku szczepień, a więc z pominięciem innego rodzaju danych dotyczących tej grupy osób. Żądając informacji publicznej w zakresie nadzoru sprawowanego nad wykonywaniem obowiązkowych szczepień ochronnych, charakter informacji publicznej może mieć więc tylko tego rodzaju informacja jaką organy inspekcji sanitarnej posiadają na podstawie przekazanych im sprawozdań. Nadzór organów inspekcji sanitarnej w zakresie realizacji obowiązku szczepień ochronnych nie obejmuje także kwestii odszkodowawczych. Zgodnie bowiem z art. 17 a ust. 6 u.z.z.ch.z. właściwe w tym przypadku świadczenia kompensacyjne (w związku z wystąpieniem określonego rodzaju odczynów poszczepiennych) są przyznawane przez Rzecznika Praw Pacjenta, a nie przez organy inspekcji sanitarnej.

Podsumowując powyższe rozważania w odniesieniu do treści pytań zadanych organowi przez skarżących - w ocenie Sądu stanowiły one pytania z zakresu informacji publicznej, co do której Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku mógł posiadać wiedzę - w oparciu o posiadane kompetencje w zakresie realizowanych zadań publicznych - tylko w zakresie pytania z pkt 5 (ilość grzywien nałożonych na lekarzy z uwagi na niezgłoszenie niepożądanego odczynu poszczepiennego), z pkt 6 (ilość niepożądanych odczynów poszczepiennych w postaci zgonu), z pkt 7 (ilość i rodzaj zgłoszonych niepożądanych odczynów poszczepiennych).

W tym też zakresie informacja publiczna została skarżącym udzielona. W zakresie pytania nr 5 udzielono informacji publicznej, że organ nie nałożył w przeciągu ostatnich 5 lat żadnych grzywien na lekarzy, którzy nie wywiązali się z obowiązku zgłoszenia niepożądanego odczynu poszczepiennego, w zakresie pytania nr 6 - że od początku rejestracji niepożądanych odczynów poszczepiennych w Powiatowej Inspekcji Sanitarno - Epidemiologicznej w G. nie odnotowano żadnego przypadku odczynu poszczepiennego ze skutkiem śmiertelnym, natomiast w zakresie pytania nr 7 - że wśród szczepionych dzieci z terenu G. w 2017 r. wystąpił 1 odczyn ciężki w postaci drgawek i epizodu hypotoniczno-hyporeaktywnego, a w 2019 r. 1 odczyn ciężki w postaci encefalopatii, drgawek, utraty przytomności i gorączki, w 2018 r. oraz w 2020 r. nie odnotowano ciężkich przypadków odczynów poszczepiennych, a w 2021 r. wystąpiło 8 ciężkich odczynów poszczepiennych u osób dorosłych po szczepieniu przeciwko wirusowi SARS-CoV-2, gdzie odczyny miały postać gorączki powyżej 38°C trwającej 5 dni, wysypki na ciele, rzutu stwardnienia rozsianego, utraty przytomności z bezdechem i zapaści, udaru niedokrwiennego pnia mózgu, zatorowości płucnej, niedowładu twarzowo-ramieniowego, zaburzenia czucia w obrębie pasa, pośladków i kończyn dolnych, drgawek niegorączkowych, napadów padaczkowych, bólu głowy, okresowej niepamięci, braku koordynacji ruchowej, bełkotliwej mowy.

W pozostałym zakresie, a więc dotyczącym pytań 1, 2, 3, 4, 8, 9, 10, 11 i 12 w ocenie Sądu organ nie był zaś obowiązany w oparciu o przepisy ustawy u.d.i.p. do udzielenia żądanych przez skarżących informacji. Jednocześnie wystarczające było w tym zakresie poinformowanie skarżących, z pominięciem formy decyzji administracyjnej, że organ nie posiada wskazanej informacji, zarówno z tego powodu, że dane pytanie nie dotyczyło informacji publicznej lub też stanowi domenę działalności innego rodzaju podmiotów, w tym także podmiotów nie mających statusu podmiotów publicznych w rozumieniu art. 4 ust. 1 u.d.i.p.

Wymienione we wniosku o udzielenie informacji publicznej pozostałe pytania dotyczyły bowiem stanowiska organizacji międzynarodowej w kwestii szczepień ochronnych (pytanie nr 12), prawa krajowego, gdzie skarżący wystąpili o dokonanie przez organ wykładni prawa (pytanie nr 9), jak i udzielenia skarżącym porady prawnej (pytanie nr 10), kwestii medycznych (pytania nr 1 i nr 11), wyjaśnienia zasad ochrony zdrowia w Polsce w zakresie szczepień (pytanie nr 4). Zagadnienia te nie mieszczą się w pojęciu informacji publicznej.

Wiedza organu o stanowisku Światowej Organizacji Zdrowia w zakresie szczepień ochronnych oraz zapisów prawa krajowego wykracza poza pojęcie informacji publicznej. Działalność organizacji międzynarodowej nie dotyczy polskich władz i gospodarowania mieniem publicznym. Obowiązujące powszechnie przepisy prawa krajowego nie są informacją publiczną. Ponadto, z przepisów u.d.i.p. nie wynika, iż w trybie i na zasadach przewidzianych w tej ustawie organ jest obowiązany dokonywać ocen dotyczących zgodności prawa krajowego, jego wykładni, udzielać porad prawnych ani też medycznych, czy oceniać racjonalność czy celowość regulacji prawnych stanowiących podstawę działania tegoż organu. Innymi słowy, na zasadach określonych w przepisach o dostępie do informacji publicznej nie można domagać się do dokonywania przez organ oceny prawidłowości funkcjonowania tego, bądź innych organów władzy publicznej.

Jednocześnie, jak wskazano wyżej, aby konkretna informacja posiadała walor informacji publicznej, musi odnosić się do sfery faktów (czyli do istniejącego już stanu rzeczy oraz do czynności dokonanych już przez organ władzy publicznej), a nie do sfery przypuszczeń, bądź podejrzeń podmiotu domagającego się udostępnienia informacji, względnie przekonań tego podmiotu co do potencjalnej szkodliwości szczepień i niezgodności regulacji dotyczących szczepień obowiązkowych z innymi przepisami (por. wyroki WSA w Poznaniu z dnia 14 września 2017 r., sygn. akt II SAB/Po 99/17 czy z dnia 13 lutego 2020 r., sygn. akt II SAB/Po 132/19). Informacje dotyczące polityki szczepień ochronnych, prawidłowości zasad funkcjonowania organów inspekcji sanitarnej, ochrony zdrowia, metod postępowania leczniczego nie są uważane za informację publiczną w rozumieniu ustawy, skutkiem czego organ nie jest zobowiązany do ich udzielenia.

W zakresie pytania nr 8 (odszkodowania za niepożądane odczyny poszczepienne) skarżący domagali się z kolei udzielenia informacji publicznej, co do której organ nie ma wiedzy, ponieważ w zakresie jego kompetencji nie leży przyznawanie tego rodzaju odszkodowań, a organem właściwym w tym zakresie pozostaje wyłącznie Rzecznik Praw Pacjenta. Natomiast w zakresie pytań nr 2 (liczba osób dorosłych uchylających się od szczepień) oraz nr 3 (liczba osób zaszczepionych z rozbiciem na wskazane przez skarżącą konkretne narodowości) skarżący domagali się udzielenia przez organ informacji, których organ nie posiada, ponieważ tego rodzaju statystyk nie obejmują ani prowadzone przez niego rejestry, ani też przekazywane mu przez podmioty prowadzące szczepienia informacje zawarte w kwartalnych sprawozdaniach.

Reasumując, organ w terminie wynikającym z przepisów u.d.i.p. rozpoznał w całości wniosek skarżących. Forma i treść odpowiedzi są zgodne z przepisami u.d.i.p. W tej sytuacji wobec braku bezczynności organu w jego rozpoznaniu Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosowanie do art. 119 pkt 4 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).