Postanowienie WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 434/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2016-10-31 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata
Powołane przepisy: article: art. 246, art. 255
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 14a ust. 4
journal: Dz.U. 2015 poz 584
law: Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej
article: art. 177 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1030
law: Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych - tekst jednolity

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 31 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 grudnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: 1. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata.


UZASADNIENIE

A Spółka z o.o. z siedzibą w G. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku przytoczono zarzuty dotyczące niezgodności z prawem zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 6.000 zł, wartość środków trwałych według bilansu na ostatni rok wynosi 0 zł, a ostatni rok obrotowy został zamknięty stratą w wysokości 587,41 zł. Wnioskodawca oświadczył, że rachunki bankowe zostały zamknięte. Spółka nie osiąga dochodów oraz posiada zobowiązania w wysokości 155.480,24 zł według stanu na 31 grudnia 2014 r.

Wnioskodawca został wezwany do przedłożenia:

a) odpisu zeznania podatkowego spółki za 2015 r.;

b) odpisu sprawozdania finansowego spółki sporządzonego za rok 2015 (bilansu, rachunków zysków i strat wraz z informacją dodatkową);

c) dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego przez spółkę dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, a także kosztów uzyskania przychodów od 1 marca 2016 r.;

d) zestawienia stałych wydatków ponoszonych na bieżące koszty prowadzonej działalności (opłaty za lokal, telefony, samochody, koszty wynagrodzeń pracowników, koszty obsługi księgowej itp.) oraz jasnego wskazania, z jakich środków są one ponoszone;

e) jeżeli spółka jest podatnikiem VAT – przedłożenia odpisów deklaracji

VAT-7 złożonych za miesiące od marca br., bądź VAT-7K za ostanie dwa kwartały;

f) dowodu potwierdzającego likwidację posiadanych przez spółkę rachunku bankowych; jeżeli spółka posiada konta – przedłożenia wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne (w tym kont podlegających zajęciu), obejmujących okres od 1 marca 2016 r. wraz z historią dokonanych na nich transakcji (wpłat, wypłat, przelewów) i stanem sald;

g) raportów kasowych od 1 marca 2016 r.;

h) zestawienia rzeczowych aktywów trwałych, w tym środków trwałych i wyposażenia;

i) zestawienia aktualnego stanu wymagalnych zobowiązań spółki na dzień 20 kwietnia 2016 r. i na dzień 25 lipca 2016 r. oraz należności spółki na te dni;

j) dokumentów potwierdzających okoliczność, że spółka zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej i nie osiąga żadnych przychodów.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca oświadczył, że w związku z zawieszeniem działalności spółki w dniu 15 października 2015 r.:

- nie sporządzano zeznania podatkowego,

- nie ma dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego dochodu (przychodu) lub poniesionej straty od 1 marca 2016 r.,

- nie można sporządzić zestawienia stałych wydatków ponoszonych na bieżące koszty,

- nie jest podatnikiem VAT,

- nie ma raportów kasowych od dnia 1 marca 2016 r.

Wnioskodawca przedłożył sprawozdanie finansowe za 2015 roku, zestawienie aktualnego stanu wymagalnych zobowiązań spółki na dzień 20 kwietnia 2016 r. i na dzień 25 lipca 2016 r. oraz należności spółki na te dni oraz wydruk aktualny z Krajowego Rejestru Sądowego z wpisem o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej. Wnioskodawca dodał, że rachunek bankowy był prowadzony w banku B, który już nie istniej, zatem nie ma możliwości otrzymania dowodu potwierdzającego, że rachunek został zlikwidowany.

Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie

z art. 245 ww. ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym (§ 1); prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2); prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3); częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§ 4).

Należy zaznaczyć, że A Spółka z o.o. z siedzibą w G. składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata.

Wyjaśnić jednak należy, że zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. e ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Niniejsza sprawa jest sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych skoro dotyczyła uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie sprawy odmowy umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek na ubezpieczenia społeczne. Powyższe oznacza, że skarżący jest w niniejszej sprawie ustawowo zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych, a zatem nie ma obowiązku ich uiszczania.

W konsekwencji spełnione zostały przesłanki umorzenia postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, o czym referendarz sądowy, działając na podstawie art. 249a w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia.

Rozpoznania wymaga zaś żądanie wnioskodawcy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu.

Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

W tym miejscu wskazać trzeba, że użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).

Z ustaleń poczynionych w oparciu o oświadczenia i dokumenty przedłożone przez wnioskodawcę wynika, że mimo zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej oraz braku przychodów z tej działalności, posiada on kapitał podstawowy w kwocie 6.000,00 zł oraz kapitał zapasowy w kwocie 6.004,40 zł. Wartość aktywów trwałych wnioskodawcy według bilansu na 2015 r. to kwota 5.000,00 zł, która jak ustalono obejmuje środki trwałe w budowie. Wnioskodawca nie wyjaśnił przy tym rozbieżności między treścią bilansu a własnym oświadczeniem o wartości środków trwałych równej 0 zł. Z kolei aktywa obrotowe Spółki wynoszą 161.897,23 zł, z czego wartość posiadanych półproduktów i produktów w toku oszacowano na 13.998,36 zł, a należności krótkoterminowe zsumowano na kwotę 124.040,02 zł. Natomiast inwestycje krótkoterminowe to zgromadzone w kasie i na rachunkach bankowych środki pieniężne, które na dzień 31 grudnia 2015 r. wynosiły 10.169,88 zł, oraz inne środki pieniężne w wysokości 13.433,17 zł. Mimo zatem oświadczenia o zamknięciu rachunku bankowego należy przyjąć, że Spółka posiada zgromadzone środki pieniężne.

W kontekście przesłanki przyznania prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym, niewątpliwie ważne są takie kwestie jak wysokość kapitału podstawowego, kapitału zapasowego, czy też wartość aktywów trwałych i obrotowych oraz należności. Mają przecież wymierną wartość i mogą być źródłem konkretnych środków finansowych, a zatem są "środkami", o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wprawdzie opisane wyżej dane pochodzą z końca roku 2015 r.

(na dzień 31 grudnia 2015 r.), jednakże nie ulega wątpliwości, że są one miarodajne dla oceny zdolności wnioskodawcy do poniesienia kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Zauważyć bowiem należy, że w orzecznictwie wskazuje się, iż dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi znaczenie ma nie tylko sytuacja finansowa strony na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie i na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności spółki mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, z dnia 15 września 2011 r., sygn. akt I FZ 244/11, z dnia 26 lutego 2013 r., sygn. akt I FZ 26/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Spółka nie wykazała w niniejszej sprawie, aby dane objęte przedłożonym bilansem uległy zmianie do czasu złożenia dokumentów źródłowych w stosunku do stanu na dzień 31 grudnia 2015 r.

Nadto, jak wynika z wprowadzenia do sprawozdania finansowego za 2015 r. Spółki, zostało ono sporządzone przy założeniu kontynuowania działalności gospodarczej przez jednostkę w dającej się przewidzieć przyszłości. Mimo zatem zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej z oświadczeń Spółki, czy z akt sprawy nie wynikało, aby Spółka zamierzała zakończyć działalność. Dodać w tym miejscu należy, że wnioskodawca nie wyjaśnił, jaki był wynik postępowania o ogłoszenie upadłości Spółki, na skutek wniosku z dnia 15 grudnia 2014 r. (kserokopia wniosku załączona do skargi).

Ponadto podkreślić należy, że zgodnie z art. 14a ust. 4 ustawy

z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2015 r., poz. 584 ze zm.) w okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca ma m.in.: prawo przyjmować należności lub obowiązek regulować zobowiązania, powstałe przed datą zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej (pkt 2); wykonuje wszelkie obowiązki nakazane przepisami prawa (pkt 5); ma prawo osiągać przychody finansowe, także z działalności prowadzonej przed zawieszeniem wykonywania działalności gospodarczej (pkt 6). Regulacja ta jednoznacznie stanowi, że zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej nie zwalnia przedsiębiorcy z wykonywania wszelkich obowiązków nakazanych przepisami prawa oraz oznacza, że przedsiębiorca w tym czasie ma możliwości uzyskania środków pieniężnych. W świetle oświadczenia o stanie wymagalnych zobowiązań oraz należności Spółki stwierdzić należy, że z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, ma ona obowiązek dochodzić przysługujących jej należności od swoich kontrahentów. Jeśli z takiej aktywności spółka zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą spółki , nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi. Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samej spółki, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2014 r., sygn. akt I FZ 459/14, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl).

Wskazać również należy, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego

z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, LEX nr 794951, z dnia 16 maja 2014 r., sygn. akt II FZ 553/13, LEX nr 1460148, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Spółka w przedmiotowej sprawie nie wykazała, że nie jest w stanie uzyskać wsparcia finansowego od wspólników. Tymczasem przepis art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1578 ze zm.) przewiduje możliwość zobowiązania się wspólników do dopłat. Na tle tego przepisu wskazuje się, że dopłaty wspólników mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 146/14, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Bierność w kwestii podjęcia działań skutkujących dokonaniem przez wspólnika dopłat na pokrycie kosztów sądowych, stanowi kolejny argument przemawiający za odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy i brakiem podstaw do traktowania wnioskodawcy w sposób uprzywilejowany (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 11 grudnia 2015 r., sygn. akt II FZ 871/15; z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Mimo treści załączonego do skargi w formie kserokopii wniosku Spółki o ogłoszenie upadłości, z którego wynika, że dwóch wspólników zmarło, pozostało niewyjaśnione przez wnioskodawcę, czy podjęto próbę uzyskania dopłat od pozostałych wspólników ujawnionych w rejestrze przedsiębiorców. W tej sytuacji, udzielenie Spółce wsparcia przez Skarb Państwa, w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu, oznaczałoby jej nieuzasadnione uprzywilejowanie, o którym mowa wyżej. Wyjaśnić bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest tworem prawnym powołanym przez wspólników do prowadzenia działalności gospodarczej i osiągania celu zarobkowego. Oznacza to, że w przypadku, gdy nie może ona działać powinna zostać zlikwidowana, a ewentualne dalsze jej funkcjonowanie, jeśli łączy się tylko z kosztami, a nie dochodami, powinno obciążać wyłącznie jej wspólników, nie zaś innych obywateli.

Z uwagi na powyższe postanowiono, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), orzec jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.