Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 1108/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2014-02-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 5 lutego 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.), , Protokolant Pomocnik sekretarza – Bartosz Adamus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lutego 2014 roku sprawy ze skargi R. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] Nr [...]; 2. przyznaje radcy prawnemu M. W. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...], kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącemu R. B. i nakazuje wypłacić powyższą kwotę radcy prawnemu M. W. z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.


UZASADNIENIE

III SA/Łd 1108/13

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 267); art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 205 poz. 1585 ze zm.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...], nr [...] wydaną w przedmiocie odmowy umorzenia R.B. należności z tytułu: składek na ubezpieczenia społeczne za okres 09.1999 r., 04.2000 r. – 10.2000 r., 11.2001 r. -01. 2002 r. w kwocie 1229,40 zł i odsetek za zwłokę wyliczonych na dzień 29 marca 2013 r. w kwocie 5216 zł oraz kosztów upomnień w kwocie 5 zł; składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 09.1999 r., 11.1999 r. – 05. 2002 r., 09. 2002 r., 04.2003 r. – 04. 2006 r. w kwocie 8271,24 zł i odsetek za zwłokę wyliczonych na dzień 29 marca 2013 r. w kwocie 11669 zł i kosztów upomnień w kwocie 137,38 zł; składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 04.2000 r. – 07. 2000 r. ,10. 2001 r. 01. 2002 r. w kwocie 95,18 zł i odsetek za zwłokę wyliczonych na dzień 29 marca 2013 r. w kwocie 198 zł.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny:

Wnioskiem z dnia 29 marca 2013 r. R.B. wystąpił o umorzenie zaległych dochodzonych należności. Uzasadniając wskazał, że przedmiotowe zadłużenie powstało na skutek ciężkich chorób, które spowodowały, że nie pobierał należnych mu pieniędzy za wykonane usługi. Wyjaśnił, że cierpi na zaniki pamięci spowodowane przebytym udarem mózgu, miał problemy z chodzeniem , mową. Obecnie znajduje się w głębokim stresie, jest pod stałą opieką lekarza psychiatry. Oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, korzysta z pomocy matki. Jego dochód stanowi renta chorobowa, w aktualnej wysokości 456, 71 zł netto. Wskazał także, że przedłużał prowadzenie działalności gospodarczej, jednakże z uwagi na pogarszający się stan jego zdrowia uznał, że nie da sobie rady. Do wniosku załączył dokumentację medyczną potwierdzającą jego stan zdrowia.

Pismem z dnia 5 kwietnia 2013 r. Zakład Ubezpieczeń społecznych wezwał R.B. do złożenia w terminie 14 dni wypełnionego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej oraz kserokopii: decyzji o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej, aktów notarialnych faktur , umów kupna-sprzedaży, aktualnego odpisu z Księgi Wieczystej w przypadku posiadania nieruchomości, dowodów rejestracyjnych posiadanych pojazdów, polis ubezpieczeniowych, aktualnych dokumentów poświadczających zadłużenie z tytułu innych zobowiązań, dokumentów dotyczących bieżących wydatków, zaświadczeń o zarobkach osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Organ wskazał, że w/w dokumenty są jedynie dokumentami przykładowymi. Strona winna zatem przedłożyć wszystkie dokumenty potwierdzające jej sytuację materialną i bytową, uzasadniające w ocenie strony złożony wniosek. Jednocześnie organ poinformował stronę o przysługujących jej uprawnieniach wynikających art. 10 § 1 K.p.a. oraz wyjaśnił w jakich przypadkach i na podstawie jakich przepisów istnieje możliwość umorzenia należności z tytułu składek.

W dniu 29 kwietnia 2013 r. R.B. przedstawił zaświadczenie z Urzędu Skarbowego w Z., z którego wynikało, że prowadził działalność gospodarczą do dnia 18 czerwca 2006 r. Strona złożyła także dowód otrzymania renty chorobowej w wysokości 473,14 zł. Z nadesłanego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej wynika, że skarżący prowadził w okresie od 1980 r. do maja 2006 r. działalność gospodarczą w zakresie transportu osobowego i towarowego oraz robót wodno-kanalizacyjnych. i budowlanych. Jest żonaty, lecz pozostaje z żoną w separacji. Jest zameldowany i mieszka w domu jednorodzinnym w Z. przy ul. A. 18, którego jest współwłaścicielem w 25%. Nie pracuje zarobkowo, a jego jedyny dochód stanowi świadczenie z ZUS w wysokości 765,36 zł brutto. Nie pobiera zasiłków ani innych świadczeń z urzędu pracy oraz pomocy społecznej. Jest współwłaścicielem samochodu osobowego Mercedes Benz, rok produkcji 1989. Posiada zobowiązania zsądzone przez sąd w wysokości 1000 zł oraz zobowiązania zaciągnięte u osób prywatnych na kwotę 1500 zł. Zasądzone przez sąd zobowiązanie spłaca w miesięcznych ratach w kwocie 30 zł. Długów zaciągniętych u osób prywatnych na dzień składania oświadczenia nie reguluje. Nie posiada zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów. Posiadane przez niego wierzytelności z tytułu wykonanych usług nie są do odzyskania. Na stałe miesięczne wydatki składają się kwoty: 150 zł za energię elektryczną, 125 zł zakup opału, 60 zł woda i kanalizacja. Ponadto ponosi miesięczny koszt leczenia około 80 zł. Prowadzi wspólne gospodarstwo z córką . Oświadczył ponadto, że nie widzi możliwości wyjścia z kryzysu finansowego ze względu na swój stan zdrowia. Stracił wzrok w jednym oku, w drugim oku ma jaskrę. Przeszedł udar mózgu, cierpi na niedowład kończyn prawej strony. Pozostaje pod stałą opieką psychiatry, neurologa, okulisty, urologa, kardiologa, gastrologa i lekarza rodzinnego.

Decyzją z dnia 27 maja 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił R.B. umorzenia zaległości z tytułu składek. Powołując przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych organ wskazał, że należności z tytułu składek mogą być umorzone w całości lub w części jeżeli są one całkowicie nieściągalne 9art. 28 ust. 3 ustawy).Należności te w uzasadnionych przypadkach mogą zostać umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a ustawy). W niniejszej sprawie w ocenie organu I instancji nie wystąpiły przesłanki do umorzenia zaległych należności z tytułu składek. Z analizy zgromadzonych dokumentów wynika bowiem, że strona pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 765, 36 zł. Z powyższego świadczenia dokonywane są potrącenia na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] w wysokości 191, 34 zł. Pomimo dokonywania potrącenia strona nie pozostaje bez środków finansowych potrzebnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Nadto ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżący pozostaje w wspólnym gospodarstwie domowym z córką, która aktualnie nie figuruje jako osoba zgłoszona do ubezpieczeń. Odnosząc się do kwestii stanu zdrowia wnioskodawcy organ stwierdził, że z przedłożonej dokumentacji medycznej wynika, że intensywne leczenie strona rozpoczęła w roku 2004. Natomiast powstałe zaległości obejmują okres znacznie wcześniejszy od 09. 1999 r. Organ nie kwestionuje i nie bagatelizuje stanu zdrowia skarżącego, jednakże podkreśla, że stan zdrowia i konieczność ponoszenia z tego powodu znacznych wydatków finansowych nie stanowią szczególnych okoliczności przemawiających za umorzeniem zaległości. Także comiesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania nie są wydatkami nadzwyczajnymi. Podmiot prowadzący działalność gospodarczą bierze na siebie ryzyko związane z jej opłacalnością. Zgodnie z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej, rozpoczęcie wszelkich działań powinno być poprzedzone planem finansowym opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej działalność. Obowiązkiem prowadzącego działalność jest ponoszenie wszelkich kosztów i konsekwencji z nią związanych, w tym regulowanie należnych składek. Organ wskazał, że ze złożonych dokumentów nie wynika aby wnioskodawca posiadał jakiekolwiek zaległe zobowiązania wobec innych wierzycieli. Powyższe oznacza, że reguluje on na bieżąco te zobowiązania. Strona nie wykazała także, że opłacenie zaległych należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją oraz jego rodzinę środków do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W ocenie organu nie korzystanie przez wnioskodawcę z pomocy opieki społecznej oznacza, że jego sytuacja materialna nie jest bardzo trudna. Organ I instancji wskazał nadto, że w skład zaległości, o których mówi strona wchodzą należności finansowane nie tylko przez płatnika ale również przez zatrudnionych pracowników. Należności za pracowników podlegają szczególnej ochronie. Ponadto nieopłacone należności z tytułu składek zostały zabezpieczone zarówno na majątku ruchomym jak i nieruchomym wnioskodawcy. Natomiast prowadzone postępowanie egzekucyjne z otrzymywanego przez stronę świadczenia jest skuteczne i przyczynia się do zmniejszenia zadłużenia. Tym samym w ocenie organu I instancji brak jest przesłanek do uwzględnienia wniosku. W przypadku niemożliwości jednorazowej spłaty zadłużenia stronie przysługuje prawo do złożenia wniosku o rozłożenie zaległości na raty, co spowoduje wstrzymanie naliczania odsetek oraz zawieszenie postępowania egzekucyjnego.

R.B. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazał, że z powodu poważnego ataku choroby nie może mówić, poruszać się, ma zaniki pamięci. Przewlekła choroba pozbawiła go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z tego powodu opuściła go żona. Córka studiuje w systemie dziennym i mieszka w Łodzi u swojego partnera. Wniósł o zaprzestanie naliczania odsetek za zwłokę i ich umorzenie. Oświadczył, że zamierza skorzystać z abolicji, o której słyszał w telewizji.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. Uzasadniając organ odwoławczy uznał, że w niniejszej sprawie, w oparciu o obowiązujące przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie ma podstaw do umorzenia należności z tytułu składek. Umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym i tylko w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności możliwe jest podjęcie decyzji o ich umorzeniu. Ciężar wykazania tych okoliczności spoczywa na osobie zobowiązanej. Mając na uwadze całokształt zgromadzonego materiału dowodowego organ odwoławczy uznał, że decyzja organu I instancji wydana została prawidłowo. Strona pobiera świadczenie rentowe w wysokości 765,36 zł brutto ( netto 473, 14 zł) , po uwzględnieniu potrąceń dokonywanych na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] w kwocie 191,34 zł miesięcznie (k-35 akt adm). Powyższe oznacza, że pomimo dokonywania w/w potrącenia skarżący posiada środki finansowe na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Zgodnie bowiem z art. 141 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) ze świadczenia można potrącić na poczet zadłużenia tylko pewną część kwoty, gdyż ustawodawca określił kwotę wolną od zajęć, która musi pozostać na utrzymanie. W związku z tym strona nie pozostaje bez środków finansowych potrzebnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb. Ponadto, pomimo twierdzenia strony, że znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej, wnioskodawca nie wystąpił o przyznanie zasiłku z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy. Organ wskazał nadto, że postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do osoby zobowiązanego nie zostało zakończone, do chwili obecnej organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Strona jest współwłaścicielem nieruchomości oraz ruchomości, na których dokonano zabezpieczenia. Odnosząc się do argumentu skarżącego, zgodnie z którym studiująca córka zamieszkuje w Łodzi ze swoim partnerem, organ wskazał, że strona nie wyjaśniła, czy nadal prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe. Zakład Ubezpieczeń Społecznych podkreślił, że nie kwestionuje i nie bagatelizuje stanu zdrowia wnioskodawcy ale problemy zdrowotne nie stanowią podstawy do umorzenia należności, a opłacanie składek w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej i po jej zakończeniu jest ustawowym obowiązkiem płatnika składek. Brak możliwości ich zapłaty nie stanowi argumentu przemawiającego za ich umorzeniem. To prowadzący działalność gospodarczą bierze na siebie ryzyko związane z jej opłacalnością. Ponadto w ocenie organu z dokumentacji sprawy nie wynika, że powstałe zadłużenie było następstwem nadzwyczajnych zdarzeń losowych. W niniejszej sprawie zadłużenie to powstało wskutek nieopłacania należnych składek w określonych terminach. Organ wskazał także, że strona nie przedstawiła żadnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń o konieczności pożyczania pieniędzy u osób prywatnych i rodziny na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Brak jest również informacji dlaczego dorosła córka skarżącego w takiej sytuacji nie pracuje i pozostaje na jego utrzymaniu. Tym samym w ocenie organu nie wystąpiły przesłanki umorzenia należnych składek na podstawie art. 28 ust. 3 i art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ wskazał nadto, że w przypadku niemożności jednorazowej spłaty należności, skarżący może wnioskować o rozłożenie tej należności na raty.

R.B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Podniósł, że otrzymywane co miesiąc świadczenie w wysokości 456,71 zł netto nie wystarcza nawet na zakup leków. Nie stać go na ustanowienie pełnomocnika. Jego stan zdrowia nie pozwalał mu na czynny udział w toczącym się postępowaniu administracyjnym. Oświadczył także, że zajęty przez organy samochód, w dniu jego zajęcia miał wartość przewyższająca kwotę jego zadłużenia. Do skargi załączył kserokopię dwóch kart leczenia szpitalnego w okresie 22 sierpnia 2013 r. – 29 sierpnia 2013 r.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt III SA/Łd 1108/13 Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego.

W dniu 5 lutego 2014 r. na rozprawie pełnomocnik skarżącego popierał wniesioną skargę. Oświadczył, że miesięczny koszt zakupu leków dla skarżącego wynosi 200 zł. Obecny na rozprawie skarżący wyjaśnił, że pozostaje z żoną w separacji faktycznej. Córka studiuje i nie mieszka z nim.

Pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi. Oświadczył, że skarżący pominął fakt ciążącego na jego córce obowiązku alimentacyjnego względem ojca.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 powołanej ustawy). W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 poz. 1270 ze zm.) – dalej: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oznacza to, że sąd administracyjny rozpoznając sprawę bada czy postępowanie w wyniku którego wydany został zaskarżony akt, dokonana czynność, przeprowadzone zostało zgodnie z przepisami je regulującymi oraz czy ustalenia faktyczne mają oparcie w zebranym w sprawie materiale i czy ustalony stan faktyczny wyczerpuje dyspozycję przepisu powołanego przez organ jako podstawa prawna rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd administracyjny nie prowadzi przy tym postępowania dowodowego – poza wypadkami, kiedy przeprowadzenie dowodu z dokumentu uzna za służące wyjaśnieniu i przyspieszeniu rozpoznania sprawy – lecz orzeka na podstawie akt sprawy i w granicach sprawy; nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem, że nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 133 § 1 i art. 134 § 1 i § 2 p.p.s.a.).

W rozpatrywanej sprawie, w ocenie Sądu zaistniały podstawy do uwzględnienia skargi. Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. co w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ) p.p.s.a. skutkuje ich uchyleniem.

Podstawę materialno – prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) – dalej: ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.) - dalej: rozporządzenie.

Art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W art. 28 ust. 2 ustawy sformułowana została zasada, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Z kolei w ust. 3 art. 28 ustawodawca zdefiniował sytuacje, w których organ może uznać, że zachodzi całkowita nieściągalność należności wskazanych w ust. 2. I tak, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Równocześnie w art. 28 ust. 3a ustawy przewidziana została także możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Stosownie do upoważnienia ustawowego zawartego w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego miał określić, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania należności, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie "biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych"

Przepis § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. stanowi, iż Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W tym miejscu wskazać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. uzależnienie umorzenia

należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Do nich zalicza się także przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie. Przy ich umarzaniu należy więc zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i rodziny przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej (por. wyrok NSA z 3 września 2013 r., sygn. akt II GSK 704/12; wyrok NSA z 21 maja 2009 r., sygn. akt II GSK 1045/08; baza orzeczeń nsa.gov.pl).

Podkreślić również należy, że decyzja w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter uznaniowy. W przypadku norm uznaniowych kształtujących podstawę prawną zaskarżonej decyzji ZUS w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, sąd administracyjny w pierwszej kolejności zobowiązany jest do skonstruowania podstaw prawnych i faktycznych takiej decyzji, a w szczególności do oceny, czy organ administracji uwzględnił przy jej podjęciu przesłanki prawne i faktyczne sprawy podlegającej rozpatrzeniu. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materię będącą podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym.

Przechodząc na grunt niniejszej sprawy Sąd uznał, że organ administracyjny wydając zaskarżoną decyzję nie dokonał wnikliwej analizy stanu faktycznego sprawy w odniesieniu do przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie określonych w art. 28 ust. 3a ustawy w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 w/w rozporządzenia.

Wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia dopuszczalność umorzenia zaległych składek uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia nie wystąpi niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Prawidłowa ocena tej przesłanki wymaga zatem przeprowadzenia przez organ analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, z uwzględnieniem istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Zadaniem powyżej powołanej regulacji jest bowiem zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, mając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Przy czym punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia w przypadku skarżącego zagraża jego egzystencji, winna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji. Przy tej ocenie organy są obowiązane porównać sytuację materialną wnioskodawcy z wysokością zaległej należności z tytułu składek, zestawić wysokość osiąganych dochodów z niezbędnymi kosztami utrzymania wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym.

W niniejszej sprawie w ocenie Sądu organ administracji nie odniósł się w sposób wnikliwy i należyty do bardzo niskich dochodów osiąganych przez skarżącego z tytułu otrzymywanej renty chorobowej, która po dokonaniu potrąceń wynosi 456, 71 zł netto. Nie wyjaśnił, czy z uwagi na stan zdrowia skarżącego i związane z tym koszty leczenia, jak również konieczność regulowania pozostałych zobowiązań i wydatków związanych z utrzymaniem, uzyskiwana przez skarżącego kwota zabezpiecza mu niezbędne minimum socjalne, pozwalające na normalne funkcjonowanie. Organ nie skonkretyzował o jakie minimum chodzi i jakie kryteria należy stosować przy jego ocenie w niniejszej sprawie. Uznał jedynie, że skoro skarżący osiąga stały miesięczny dochód z tytułu renty chorobowej, reguluje na bieżąco pozostałe swoje zobowiązania i nie korzysta z pomocy opieki społecznej, to jest w stanie regulować zaległe składki. W ocenie Sądu fakt, że strona dotychczas reguluje swoje stałe zobowiązania i nie korzysta z pomocy społecznej, nie przesądza o jej dobrej sytuacji finansowej ani nie dyskwalifikuje wniosku o umorzenie Doprecyzowanie tej kwestii wymagało zatem zdaniem Sądu przeprowadzenia szczegółowej analizy określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji. Tym bardziej, że w ocenie Sądu uzyskiwana przez skarżącego kwota 456,71 zł nie spełnia powyższego kryterium.

Wskazać również należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, zgodnie z którym w razie wykazania przez wnioskodawcę podstaw do umorzenia stosownie do § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, uznaniowy charakter takiej decyzji mógłby przemawiać za odmową wniosku jedynie w sytuacji wykazania przez ZUS istnienia ważnego interesu publicznego. Przy czym interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z indywidualnym interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela ani też z interesem publicznym. Rozważenie obu interesów, tj. słusznego interesu skarżącego i interesu publicznego, który w sprawach o umorzenie składek ubezpieczonych musi być akcentowany szczególnie wyraźnie, znaleźć powinno wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. (por. wyroki NSA z 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06; z 3 września 2013 r., sygn. akt II GSK 704/12, baza orzeczeń nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie organ administracji pominął powyższą kwestię.

Ponadto organ administracji nie wyjaśnił w sposób należyty sytuacji rodzinnej skarżącego. Dokonując oceny wielkości dochodu wnioskodawcy organ winien uwzględnić dochody i wydatki uzyskiwane przez skarżącego oraz jego rodzinę. Zgodnie bowiem z treścią § 3 ust. 2 rozporządzenia za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku. Ze złożonego przez stronę oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z pełnoletnią córką oraz zamieszkuje z żoną, z którą jest w separacji. Córka skarżącego nie pracuje jest studentką studiów dziennych. W toku postępowania administracyjnego skarżący wskazał, że córka jednak nie zamieszkuje razem z nim, lecz u swojego partnera w Łodzi. Organ administracji nie poczynił w tym zakresie stosownych ustaleń. Nie wyjaśnił także, czy skarżący zamieszkujący wspólnie z żoną pozostaje z nią w separacji prawnej czy faktycznej. Ustalenie powyższych kwestii było w ocenie Sądu konieczne do faktycznego ustalenia kręgu osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, a co za tym idzie rzeczywistych osiąganych dochodów i wydatków rodziny wnioskodawcy. Stwierdzenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że "wątpliwości budzi brak zadłużeń z tytułu opłat , wobec niskich dochodów" skarżącego i że brak jest informacji dlaczego dorosła córka nie pracuje , nie może być uznane za argument przejawiający przeciwko umorzeniu należności, skoro organ nie próbował wcześniej tych kwestii wyjaśnić . W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę stan zdrowia skarżącego, w tym poważne schorzenia neurologiczne , zaniki pamięci i problemy ze zdrowiem psychicznym, organ powinien wezwać skarżącego do wyjaśnienia tych kwestii, które w świetle złożonego przez niego oświadczenia i przedłożonych dokumentów budziły wątpliwości organów i przedstawienia brakujących dowodów. Organ powinien bowiem w pierwszej kolejności w sposób nie budzący wątpliwości ustalić stan faktyczny w sprawie . W rozpatrywanej sprawie organ nie wypełnił obowiązku, jaki nakładają na niego art. 7, art. 77 § 1 i 80 K.p.a.

Natomiast w świetle § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego przewlekła choroba zobowiązanego może stanowić podstawę ubiegania się o umorzenie należności tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu pozwalającego na opłacenie należności. Zatem dla oceny, czy przesłanka powyższa jest spełniona, wymagana jest weryfikacja zaskarżonej decyzji w aspekcie, czy dokonana przez organ analiza finansów zobowiązanego pozwala na ustalenie, że w jego budżecie pozostaje kwota po zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych, która mogłaby służyć zaspokojeniu należności ZUS

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organ administracji nie rozważył w sposób rzetelny określonej w/w przepisie przesłanki umorzenia należności. Nie wziął pod uwagę stanu zdrowia skarżącego udokumentowanego obszerną dokumentacją medyczną. Z akt sprawy wynika, że skarżący cierpi na szereg schorzeń, które praktycznie uniemożliwiają mu podjęcie pracy zawodowej. Skoro skarżący nie jest zdolny do podjęcia zatrudnienia, to wykluczyć należy przypuszczenie polepszenia jego sytuacji finansowej w przyszłości, poprzez podjęcie pracy zarobkowej. Rozważenie tych wszystkich okoliczności dotyczących stanu zdrowia skarżącego i wynikających w związku z tym potrzeb było niezbędne dla oceny wystąpienia przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 powołanego rozporządzenia. Organ był zatem zobowiązany do uzyskania rzeczywistych i rzetelnych informacji co do stanu zdrowia skarżącego. Rozpatrując wniosek skarżącego winien rozważyć, czy w sytuacji niemożności uzyskania przez R.B. dodatkowego dochodu, uzyskiwana przez niego kwota renty chorobowej, po uwzględnieniu koniecznych wydatków związanych z leczeniem i utrzymaniem, jest wystarczająca do zaspokojenia jego niezbędnych potrzeb życiowych.

Reasumując Sąd uznał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych zasadnie uznał, że w niniejszej sprawie nie występują przesłanki do umorzenia zaległych składek na ubezpieczenia społeczne na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie rozważył natomiast w sposób wyczerpujący przesłanek umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 3a powołanej ustawy w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Rozpatrując ponownie wniosek skarżącego organ administracji winien uwzględnić ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku. W szczególności będzie zobowiązany do ustalenia w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości stanu faktycznego sprawy i odniesienia go do przesłanek umorzenia zaległych składek na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 powołanego rozporządzenia.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t.j. Dz.u. z 2013 r. poz. 490).

.U.K.