Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 896/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 24
journal: Dz.U. 2016 poz 169
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz, Protokolant Specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2017 r. sprawy ze skargi C. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia[...] . nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta C. przyznał C. R. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2015 r. do 30 września 2016 r.

Postanowieniem z dnia [...] r. Prezydent Miasta C. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ponownego ustalenia prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej – C. R., z uwagi na powzięcie informacji o zmianie sytuacji dochodowej rodziny.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta C., działając na podstawie art. 104, art. 109 i art. 163 k.p.a. w związku z art. 24 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 169 ze zm.) oraz art. 2, art. 9, art. 12 ust. 1 i ust. 2, art. 22 ust. 1, art. 23 i art. 25 niniejszej ustawy, uchylił decyzję z dnia [...] r. nr [...], przyznającą świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 725 zł. Tym samym w razie, gdy powyższa kwota jest przekroczona świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują. Następnie wskazano, że A. Z. – przedstawiciel ustawowy C. R., w dniu [...] r. podjęła pracę w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w C.. W związku z tym rodzina uzyskała dochód, przekraczający kryterium dochodowe uprawniające do otrzymywania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jednocześnie stwierdzono, że stosownie do treści art. 2 pkt 17 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dochód A. Z. został utracony w związku z utratą zatrudnienia w Urzędzie Miasta C.. Natomiast w ocenie organu obliczając kryterium dochodowe nie uwzględniono utraty dochodu A. Z. osiągniętego tytułem uczestnictwa w zajęciach Samorządowego Zakładu Budżetowego Centrum Integracji Społecznej w C. albowiem nie mieścił się on w katalogu utraty dochodu zawartym w art. 2 pkt 17 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Poza tym podkreślono, iż zgodnie z art. 2 pkt 18 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów doliczony został do dochodu rodziny dochód uzyskany przez A. Z. za miesiąc kwiecień 2016 r. w wysokości 1.355,69 zł w związku z podjęciem pracy, na podstawie umowy o pracę z dnia [...] r., w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w C.. Podsumowując organ stwierdził, że po odliczeniu dochodu utraconego oraz doliczeniu dochodu uzyskanego przez A. Z. w związku z podjęciem pracy miesięczny dochód rodziny wyniósł 1.492,51 zł, a w przeliczeniu na osobę 746,26 zł. Tym samym świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej od miesiąca maja 2016 r. nie przysługują.

Pismem z dnia [...] r. A. Z., przedstawiciel ustawowy C. R., wniosła odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. nr [...].

W uzasadnieniu odwołania wskazała, iż nie zgadza się z wydaną decyzją albowiem ustalenie dochodu w kwocie 746,26 zł wynikało z "nie utracenie dochodu w wysokości 1.662,40 zł pochodzącego z Centrum Integracji Społecznej w C.". W ocenie strony świadczenie integracyjne, mimo iż nie występuje wprost w katalogu dochodów utraconych, ma identyczny charakter jak stypendium i zasiłek dla bezrobotnych. Poza tym A. Z. przyznała, iż świadczenie integracyjne wypłacane jej było w okresie od września 2014 r do kwietnia 2015 r., w wysokości zasiłku dla osób bezrobotnych i ze środków pochodzących z Funduszu Pracy. Tym samym zdaniem strony "nie utracenie dochodu pochodzącego z świadczenia integracyjnego było sprzeczne z zasadą urealnienia dochodów". Ponadto wskazała, iż odmówiono jej również przyznania prawa do świadczenia wychowawczego oraz dodała, że jej syn jest pod opieką kardiologa i okulisty co generuje duże koszty a zatem ciężko jest jej samej z jednej wypłaty zapewnić dziecku życie na godnym poziomie.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 1a, art. 2, art. 3 ust. 1, art. 9 ust. 1, art. 10, art. 15 ust. 1, art. 19 ust. 1 oraz art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz.169 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] r. nr [...].

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że w dniu [...] r. A. Z. podjęła pracę w MOPS w C., a tym samym uzyskała dochód w wysokości 1.355,69 zł za miesiąc kwiecień 2016 r., który spowodował przekroczenie kryterium dochodowego wynoszącego 725 zł. Następnie wskazano, iż po ponownym przeliczeniu dochodu rodziny za 2014 r. miesięczny dochód rodziny wyniósł 1.492,51 zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie 746,26 zł. Poza tym Kolegium stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo nie uwzględnił utraty dochodu A. Z. osiągniętego z tytułu uczestnictwa w zajęciach w Samorządowym Zakładzie Budżetowym Centrum Integracji Społecznej w C. w kwocie 1.662,40 zł, po odliczeniu podatku dochodowego 1.491,40 zł, albowiem tego rodzaju dochód nie mieści się w katalogu dochodów utraconych określonym w art. 2 pkt 17 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W związku z powyższym Kolegium ustaliło, że dochód rodziny za 2014 r. w wysokości 8.413,57 zł po utracie poprzednich dochodów z tytułu zatrudnienia z 2014 r. w wysokości 6.771,72 zł, wyniósł 1.641,85 zł (w tym dochód z CIS 1.491,40 zł oraz stypendium syna 150,45 zł) podzielone przez 12 a zatem wyniósł 136,82 zł, powiększony o dochód uzyskany z miesiąca kwietnia 2016 r. w wysokości 1.355,69 zł, tym samym dochód miesięczny rodziny wyniósł 1.492,51 zł, a na osobę w rodzinie 746,26 zł i przekroczył ustawowe kryterium dochodowe wynoszące 725 zł uprawniające do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podsumowując Kolegium uznało, iż od miesiąca maja 2016 r. C. R. nie przysługują świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Poza tym odnosząc się do twierdzeń strony wyjaśniono, że zarówno pkt 17 jak i 18 art. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zawierają katalog zamknięty przypadków odpowiednio utraty lub uzyskania dochodu. Tym samym zdaniem Kolegium nie można uznać zasadności poglądu strony, iż jej dochód z 2014 r. z tytułu świadczenia integracyjnego otrzymany z Centrum Integracji Społecznej w C. w wysokości 1.662,40 zł należy potraktować jako dochód utracony albowiem takie zdarzenie nie zostało wymienione jako dochód utracony w art. 2 pkt 17 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Podkreślono również, że powołany przepis enumeratywnie wymienia przypadki, kiedy w rozumieniu ustawy następuje utrata dochodu a zatem niedopuszczalne jest stosowanie wykładni rozszerzającej i kwalifikowanie do dochodu utraconego tych przypadków, których nie wymienia powołany przepis.

Pismem z dnia [...] r. A. Z. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...], zarzucając jej obrazę prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 1a, art. 2 pkt 4, pkt 5, pkt 5a, pkt 17, pkt 18, art. 9 ust. 2 i ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP a co za tym idzie pozbawienia małoletniego C. R. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wyniku błędnie obliczonego dochodu rodziny. Jednocześnie skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji uwzględniając poprawnie wyliczony dochód rodziny i o zasądzenie wypłaty należnego świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 maja 2016 r. do 30 września 2016 r. w kwocie po 500 zł za każdy miesiąc oraz o zasądzenie ustawowych odsetek od zaległych świadczeń.

W uzasadnieniu skargi podkreśliła, że jej zdaniem do wydania zaskarżonej decyzji doszło w okolicznościach błędnie wyliczonego dochodu na osobę w rodzinie, spowodowanego "nie utraceniem dochodu w wysokości 1.662.40 zł pochodzącego z Centrum Integracji Społecznej w C.". W ocenie skarżącej świadczenie integracyjne, mimo iż nie występuje wprost w katalogu dochodów utraconych, ma identyczny charakter jak stypendium i zasiłek dla bezrobotnych. Następnie dodała, iż świadczenie integracyjne traktowane jest na równi z zasiłkiem i stypendium dla osób bezrobotnych, a zatem istnieją przesłanki by uznać je jako świadczenie o identycznym charakterze i w konsekwencji utracić dochód z nim związany. Zdaniem skarżącej sposób obliczenia dochodu służący ustaleniu uprawnień do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przyjęty przez organy administracji, nie jest prawidłowy. Ponadto skarżąca podkreśliła, że uchylenie decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla C. R. jest krzywdzące i powoduje znaczne pogorszenie warunków życia jej dziecka. W jej opinii skutkiem uczciwego zarabiania na utrzymanie swoje i syna jest utrata wszelkich możliwych form pomocy ze strony Państwa. Jednocześnie stwierdziła, że gdyby nie pracowała to mogłaby otrzymać zasiłek dla osób bezrobotnych (717,30 zł netto), świadczenia z funduszu alimentacyjnego (500 zł), świadczenie wychowawcze (500 zł), zasiłek rodzinny (118 zł) oraz refundację obiadów w szkole (60 zł miesięcznie), czyli razem kwotę 1.895,30 zł. Natomiast w związku z podjęciem zatrudnienia jej jedynym dochodem jest 1.355,69 zł.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Ponadto z brzmienia art. 145 § 1 P.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Zaskarżona decyzja może zatem ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że w rozpatrywanej sprawie została zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. nr [...], na mocy której uchylono decyzję własną z dnia [...] r. nr [...], przyznającą C. R. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2015 r. do 30 września 2016 r. Jako podstawę rozstrzygnięcia organ powołał m.in. art. 104 k.p.a. oraz art. 24 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (dalej ustawa).

Zgodnie z treścią art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela może bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, osoba nienależnie pobrała świadczenia lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Z uwagi na to, że chodzi w takich sytuacjach o zmianę decyzji ostatecznej, na mocy której strona nabyła określone prawo, a więc decyzji o charakterze konstytutywnym, zmiana może dotyczyć jedynie okresu przyszłego. Decyzja w trybie art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie może dotyczyć okresu, który już upłynął, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. Podobnie stanowi powołany w decyzji organu I instancji art. 163 k.p.a., który uprawnia organ do zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji konstytutywnej, na mocy której strona nabyła prawo, stanowi podstawę do zmiany przyznanego stronie uprawnienia jedynie na przyszłość. Wyżej wymieniona interpretacja wynika zarówno z uregulowań art. 24 i 25 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jak i z wyjaśnień zawartych w dorobku orzecznictwa sądów administracyjnych w podobnych sprawach (por. teza wyroku NSA z dnia 8 lutego 2012 r. sygn. akt I OSK 1662/11: "postępowanie administracyjne w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego może dotyczyć jedynie aktu administracyjnego, który nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia z funduszu). Przewidziana w przepisie art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów weryfikacja świadczenia może odnosić skutek jedynie na przyszłość" (LEX nr 1120615) i przywołane w uzasadnieniu do w/w wyroku inne orzeczenia NSA, cyt.:" Dokonana w zaskarżonym wyroku wykładnia wskazanych wyżej przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, którą niniejszy skład Sądu podziela nawiązuje do stanowiska wyrażonego w wyroku NSA z dnia 28 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 597/10, publ. Lex nr 603373. Stanowisko tam zawarte znalazło pełną akceptację w orzecznictwie tego Sądu (por. wyroki NSA: z dnia 21 października 2010 r., publ. Lex nr 745365, I OSK 899/10, z dnia 28 czerwca 2011 r., publ. CBOIS, I OSK 330/11 i z dnia 14 lipca 2011 r., I OSK 681/11, publ. Lex nr 1082798").

Reasumując brak jest podstaw prawnych do wydawania w oparciu o regulację art. 24 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów decyzji zmieniającej ostateczne rozstrzygnięcie, na mocy którego strona pobrała już świadczenia z funduszu. Nie istnieje bowiem podstawa prawna, by w oparciu o omawiany przepis usunąć konsekwencje prawne wywołane przez weryfikowane rozstrzygnięcie, na podstawie którego wypłacono już lub - nie wypłacono, świadczenia. Zdaniem Sądu skoro organ I instancji decyzją z dnia [...] r. uchylił decyzję z dnia [...] r. nie wskazując zakresu jej uchylenia to należy przyjąć, że uchylił ją w całości, czyli również w części dotyczącej wypłaconych świadczeń za okres od 1 października 2015 r. do 30 kwietnia 2016 r. Powyższej oceny Sądu nie zmienia natomiast fakt, iż w uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż świadczenie nie będzie przysługiwało uprawnionemu od miesiąca maja 2016 r. albowiem zakres uchylenia decyzji powinien zostać umieszczony w samym rozstrzygnięciu a nie dopiero pod koniec uzasadnienia decyzji.

Zaskarżone decyzje organów obu instancji wydano zatem z naruszeniem przepisów prawa procesowego i prawa materialnego, co mogło i miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą zobowiązane do zastosowania właściwych przepisów i uwzględnienia zaprezentowanej powyżej wykładni przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Mając powyższe na uwadze Sąd uwzględnił skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.