Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1065/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-08-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a,
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 26,  art. 29 par. 1,
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.
article: art. 1a pkt 20, art. 27 par. 1, art. 27c,
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Sędziowie Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont (spr.) Sędzia WSA Karol Pawlicki Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Świdłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] r. nr [...].


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Celnej w [...], działając jako organ egzekucyjny prowadzi wobec zobowiązanej A.Y. postępowanie egzekucyjne, na podstawie tytułów wykonawczych [...] i nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. wystawionych w związku z nieuregulowaniem należności określonych decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2012 r. Odpisy tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami o zajęciu praw majątkowych z rachunków bankowych zostały doręczone zobowiązanej w dniu [...] maja 2013 r. W trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych Dyrektor Izby Celnej w [...]w dniu [...] kwietnia 2013 r. skierował zawiadomienia o zajęciu praw majątkowych z rachunków bankowych do "[...]" SA., "[...]" S.A., "[...]"S.A., "[...]" S.A., "[...]" S.A., "[...]" S.A., "[...]" S.A., "[...]" S.A., "[...]" S.A. oraz "[...]" S.A. Natomiast w dniu [...] maja 2013 r. Dyrektor Izby Celnej w [...] dokonał również zajęcia praw majątkowych z rachunku bankowego w "[...]" im. [...] oraz w "[...]"[...]. Pismem z dnia [...] maja 2013 r. Bank [...] S.A. przekazał do Dyrektora Izby Celnej w [...] informację, że przyjmuje do realizacji przedmiotowe zajęcie z dnia [...] kwietnia 2013 r., jednak brak środków zgromadzonych na zajętym rachunku bankowym stanowił przeszkodę w jego realizacji.

Na powyższe A.Y. wniosła zarzuty, żądając ich uwzględnienia co do egzekucji administracyjnej ze wspólnego rachunku bankowego w "[...]" B.Y., A.Y., ze wspólnych rachunków bankowych A.Y. i C.Y., na których znajdują się środki stanowiące majątek wspólny małżonków A.Y. I C.Y. oraz środki rodziców A.Y. Wniosła więc o uchylenie dokonanych pismami z dnia [...] kwietnia 2013 r., zajęć praw majątkowych stanowiących wierzytelności z rachunku bankowego wobec "[...]" S.A. w [...]" jako naruszających art. 33 pkt 4, 6 i 10 w zw. między innymi z art. 27c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.) – dalej: "u.p.e.a.", gdyż egzekucja została skierowana przez organ egzekucyjny do majątku osób nie wymienionych w tytule wykonawczym i jest niedopuszczalna. Stwierdziła, że zasadność zarzutu potwierdza wyrok NSA z dnia 03 kwietnia 2012 r. sygn. akt II GSK 32/11, w którym stwierdzono między innymi, że fakt, że art. 33 w pkt 1-10 u.p.e.a. wprost nie wymienia naruszenia art. 27c u.p.e.a., jako podstawy zarzutów, nie wyklucza jednak możliwości skutecznego zgłoszenia w postępowaniu egzekucyjnym zarzutu uchybienia temu przepisowi. Stanowisko to znajduje oparcie w orzecznictwie. W wyroku z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. II FSK1415/08 NSA uznał zasadność rozpatrzenia zarzutów na podstawie art. 33 pkt 4 u.p.e.a. (błąd co do osoby zobowiązanego) i pkt 10 (niespełnienie wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a.) – w sytuacji gdy egzekucję (przez zajęcie rachunku bankowego) skierowano do majątku wspólnego małżonków, podczas gdy tytuł wykonawczy wystawiono jedynie na zobowiązanego. Zatem jest zasadny wniosek o umorzenie egzekucji z praw związanych ze wspólnymi rachunkami bankowymi małżonków A.Y. i C.Y.

Dyrektor Izby Celnej w [...] postanowieniem z dnia [...] maja 2013 r., nr [...] na podstawie art. 34 § 4 w związku z art. 33 pkt 6 u.p.e.a. uznał za nieuzasadnione zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] i nr [...]. Uzasadniając postanowienie stwierdził, że Dyrektor Izby Celnej w [...], działając jako organ egzekucyjny, prowadzi wobec zobowiązanej - [...], postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. w związku z nieuregulowaniem należności określonych decyzją z dnia [...] marca 2012 r., nr [...]. Odpisy tytułów wykonawczych wraz z dokonanymi zajęciami praw majątkowych z rachunków bankowych zostały doręczone zobowiązanej w dniu [...] maja 2013 r. W trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie ww. tytułów wykonawczych Dyrektor Izby Celnej w [...] w dniu [...] kwietnia 2013 r. skierował zawiadomienia o zajęciu praw majątkowych z rachunków bankowych do "[...]" S.A., "[...]" S.A., "[...]" S.A., "[...]" S.A., "[...]" S.A., "[...]" S.A., "[...]" S.A., "[...]" SA, "[...]" S.A. oraz "[...]" S.A. Natomiast w dniu [...] maja 2013 r. Dyrektor Izby Celnej w [...] skierował również zawiadomienia o zajęciu praw majątkowych z rachunku bankowego do "[...]" im. [...] oraz do "[...]"[...]. Do dnia sporządzenia niniejszego postanowienia do Dyrektora Izby Celnej w [...] wpłynęły informacje dotyczące dokonanych zajęć jedynie od kilku dłużników zajętej wierzytelności. "[...]" S.A. oraz "[...]" S.A. poinformował, że nie przyjmują do realizacji dokonanych zajęć, ponieważ ''nie prowadzą" 'rachunków bankowych na rzecz zobowiązanej. Natomiast "[...]" S.A. przekazał do Dyrektora Izby Celnej w [...] informację, że zajęcie przyjmuje do realizacji.

Zobowiązana w zażaleniu na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] maja 2013 r., w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w administracji z rachunku bankowego w "[...]" S.A. wniosła o jego uchylenie i uwzględnienie zarzutów i umorzenie egzekucji z tego rachunku bankowego. Podkreśliła , że gdy rachunek jest prowadzony dla zobowiązanej i kilku innych osób, które to osoby nie są wymienione w tytułach wykonawczych nr [...] i nr [...], oczywistym jest, że egzekucja z takiego rachunku bankowego w tych okolicznościach jest bezprawna (wyrok NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FSK 1415/2008). Przepis art. 27c u.p.e.a. wyraźnie różnicuje zobowiązanego i jego małżonka, traktując tylko jednego z małżonków jako zobowiązanego. Musi to oznaczać, że wymieniony przepis ma zastosowanie właśnie wtedy, gdy tylko jeden z małżonków jest zobowiązanym w rozumieniu ustawy, a drugi takiego statusu nie ma, a jedynie zachodzi podstawa do prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka (wyrok NSA z dnia 3 kwietnia 2012r. sygn. akt II GSK 131/2011). Należy mieć jednak na względzie, że choć współmałżonek odpowiadający za zaległość podatkową małżonka będącego podatnikiem nie jest zobowiązanym jako podatnik i nie odpowiada za zobowiązanie podatkowe, to jednak jego zobowiązanie - ograniczone do odpowiedzialności z majątku wspólnego - wynika z długu małżonka - podatnika. W takiej sytuacji przyjmuje się, że nieskierowanie tytułu wykonawczego do współmałżonka podatnika w sposób rażący narusza art. 27 § 1 u.p.e.a. i w żaden sposób nie można uznać za wypełnienie tego obowiązku zakreślenie w tytule wykonawczym odnośników (kwadratu nr 3) dotyczących jego małżonka, bowiem nie wypełnia to dyspozycji art. 27c u.p.e.a. Brak jest zatem uzasadnienia dla twierdzenia, że dokonane czynności egzekucyjne skierowane do majątku wspólnego małżonków oraz osób trzecich (rodziców) będących posiadaczami rachunku bankowego są zgodne z prawem.

Dyrektor Izby Skarbowej w [...] postanowieniem z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego, zgadzając się ze stanowiskiem organu egzekucyjnego, że zajęcie jest skuteczne w odniesieniu do wszystkich rachunków bankowych, których właścicielem lub współwłaścicielem jest zobowiązana. Ograniczenie prowadzenia egzekucji, w tym zakresie wynika natomiast z art. 54 ust. 1 i ust. 2 Prawa bankowego (t.j. Dz. U. z 2012, poz.1376 ze zm.) stanowiącego, że środki pieniężne zgromadzone na rachunku oszczędnościowym, rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym oraz na rachunku terminowej lokaty oszczędnościowej prowadzonym dla kilku osób fizycznych są wolne od zajęcia na podstawie administracyjnego tytułu wykonawczego do wysokości trzykrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, bez wypłat nagród z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za okres bezpośrednio poprzedzający dzień wystawienia tytułu wykonawczego. Dyrektor Izby Skarbowej w [...] wskazał również, że na podstawie art. 29 § 1 w związku z art. 109 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tj. z 2012 poz. 749 ze zm.) - dalej: "O.p.", w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność podatnika i osoby trzeciej obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka.

W skardze na powyższe postanowienie A.Y. żądała jego uchylenia, wstrzymania wykonania oraz zwolnienia jej od kosztów sądowych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów art. 6 i art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) - dalej: "k.p.a.", poprzez nie podjęcie działań zmierzających do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a także naruszenie art. 33 pkt 4, pkt 6 i pkt 7 w związku z art. 27c u.p.e.a., przez objęcie egzekucją majątku wspólnego małżonków i wskazania w tyt. egzekucyjnych jako dłużnika, bez jakichkolwiek ograniczeń, małżonka osoby wymienionej w decyzji ustalającej wysokość zobowiązania w podatku akcyzowym. Skarżąca podniosła ponadto naruszenie art. 33 pkt 10 u.p.e.a. poprzez niedoręczenie zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a.

Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W opinii sądu stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej jest nieprawidłowe. Zdaniem organu zajęcie jest skuteczne w odniesieniu do wszystkich rachunków bankowych, których właścicielem lub współwłaścicielem jest zobowiązana.

Zgodnie z art. 26 O.p. podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za podatki, przy czym w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność ta, stosownie do art. 29 § 1 O.p., obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Z kolei w myśl art. 1a pkt 20 u.p.e.a. zobowiązanym jest m.in. osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym. Odpowiedzialność małżonka podatnika z mocy art. 29 §1 O.p. ogranicza się do odpowiedzialności z majątku wspólnego za długi współmałżonka. Zakres majątku odrębnego i majątku wspólnego małżonków określa art. 41 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie natomiast z art. 26 § 1 - § 3 u.p.e.a., organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego sporządzonego według ustalonego w drodze rozporządzenia Ministra Finansów wzoru. Wzór ten zawiera treść określoną w art. 27 § 1 u.p.e.a. Brak chociażby jednego z elementów wskazanych w art. 27 § 1 u.p.e.a. powoduje niedopuszczalność egzekucji. Jednym z tych elementów tytułu wykonawczego jest wskazanie podmiotu, na którego tytuł jest wystawiony i do którego skierowana jest egzekucja administracyjna. Ustawodawca w art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. używa w tym zakresie sformułowania "wskazanie imienia i nazwiska lub firmy zobowiązanego i jego adresu".

Z powyższych przepisów wynika, że w razie odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe, zobowiązanym w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a. pozostaje wyłącznie podatnik, a jego małżonek takiego statusu nie ma. Ponieważ współmałżonek podatnika odpowiada za zobowiązanie podatkowe małżonka majątkiem wspólnym, ustawodawca w art. 27c u.p.e.a. ustalił zasadę, że w takim przypadku wierzyciel wystawia tytuł wykonawczy na oboje małżonków. Oznacza to, że współmałżonek odpowiadający za zaległość podatkową małżonka będącego podatnikiem nie jest zobowiązanym jako podatnik i nie odpowiada za zobowiązanie podatkowe albowiem nie ciąży na nim wykonanie żadnego prawnego obowiązku ani pieniężnego ani niepieniężnego (wyrok WSA z dnia 15 grudnia 2010 r. sygn. akt II SA/Kr 1192/10). Jego zobowiązanie wynika z długu małżonka-podatnika i ograniczone jest do odpowiedzialności z majątku wspólnego (wyrok WSA z 26 maja 2010 r. sygn. akt I SA/Bd 363/10, wyrok WSA z 6 maja 2008 r. sygn. akt I SA/Gd 1115/07 , wyrok NSA z 18 stycznia 2006 r., sygn. akt II FSK 146/05). Odpowiednio do tego, odpowiedzialność zobowiązanego (podatnika) obejmuje jedynie jego majątek odrębny i majątek wspólny zobowiązanego i jego małżonka. Jeśli zatem u.p.e.a. w art. 27c wyraźnie różnicuje zobowiązanego i jego małżonka, traktując tylko jednego z małżonków za zobowiązanego, wówczas - przynajmniej w zakresie egzekucji należności stanowiących zobowiązania podatkowe - musi to oznaczać, że wymieniony przepis ma zastosowanie właśnie wtedy, gdy tylko jeden z małżonków jest zobowiązanym w rozumieniu ustawy, a drugi takiego statusu nie ma, a jedynie zachodzi podstawa do prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka. Tylko przy takim założeniu art. 27c u.p.e.a. może w ogóle mieć praktyczne znaczenie (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 15 października 2004 r. I SA/Łd 412/04). W takiej sytuacji przyjmuje się, że nieskierowanie tytułu wykonawczego do współmałżonka podatnika w sposób rażący narusza art. 27 § 1 u.p.e.a.

W opinii sądu, gdy prowadzona egzekucja dotyczy majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka (odpowiadającego majątkiem wspólnym na zasadzie art. 29 O.p.), należy wystawić tytuł wykonawczy przeciwko obojgu małżonkom, bowiem tylko wówczas zobowiązany i jego małżonek uprawnieni będą do wnoszenia przewidzianych w ustawie środków zaskarżenia. Wystawienie tytułów wykonawczych na obojga małżonków nie spowoduje natomiast, że małżonek podatnika uzyska status zobowiązanego stając się w pełni zobowiązanym tak jak sam podatnik.

Sąd orzekający w sprawie podziela stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu do uchwały SN z dnia 18 września 2002 r., III CZP 49/02 (OSNC 2003/9/115), że przepis art. 27c u.p.e.a. ma zastosowanie w sytuacji gdy egzekucja ma być prowadzona z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka. Pogląd ten został ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 335/07 - dostępny w Internecie; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17 lipca 2006 r., sygn. akt I SA/Gl 790/06 dostępny w internecie, wyrok NSA z 18 stycznia 2006 r., sygn. akt II FSK 146/05, wybór LEX nr 201455). Dodatkowo w wyroku II FSK 146/05 NSA stwierdził m.in., że nieskierowanie tytułu wykonawczego do współmałżonka podatnika w sposób rażący narusza art. 27 § 1 u.p.e.a. Podobne stanowisko w tej kwestii zajęła również doktryna uznając, że każde prowadzenie egzekucji przeciwko zobowiązanemu z majątku wspólnego wymaga wystawienia tytułu wykonawczego na oboje małżonków (A. Cudak "Podmioty legitymowane do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej"; ZNSA, nr 4/2009, str. 18 i nast.). Natomiast w wyroku z dnia 7 października 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zwrócił uwagę na fakt, że w przypadku skierowania egzekucji do majątku wspólnego, organ egzekucyjny musi dysponować tytułem wykonawczym przeciwko obojgu małżonkom, w przeciwnym bowiem wypadku, małżonek współodpowiedzialny za zaległości podatkowe, którego prawa de facto zostały zajęte przez organ, pozbawiony by został jakiejkolwiek ochrony prawnej (brak gwarancji czynnego uczestnictwa w postępowaniu poprzez doręczanie tytułu wykonawczego, zawiadomień o dokonanych czynnościach, składanie środków zaskarżania). Takie zaś działanie bezwzględnie byłoby działaniem naruszającym standardy gwarancji konstytucyjnych państwa prawa (sygn. akt II SA/Wr 481/10).

W świetle powyższego należy stwierdzić, że skarga zasługuje na uwzględnienie przede wszystkim z uwagi na naruszenie art. 27c w związku z art. 1a pkt 20 u.p.e.a., w związku z art. 27 § 1 u.p.e.a. i w związku z art. 29 § 1 O.p. Sąd uznał w tych okolicznościach za zbędne odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi.

Dlatego sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.

| | | |