Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1500/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 63 par. 2, art. 64 par., 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 3 ust. 2 pkt 1, art. 7 ust. 3c
journal: Dz.U. 2008 nr 170 poz 1051
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Mirosław Trzecki (spr.) Protokolant Anna Ważbińska- Dudzińska po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 26 marca 2013 r. sygn. akt III SA/Łd 1110/12 w sprawie ze skargi K. G. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. wyrokiem z dnia 26 marca 2013 r. sygn. akt III SA/Łd 1110/12 oddalił skargę K. G. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2011 rok. Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

K. G. złożył w dniu 10 maja 2011 r. wniosek o przyznanie płatności na rok 2011. Na wspólnym formularzu wniosku wnioskodawca ubiegał się o przyznanie jednolitej płatności obszarowej (grupa upraw JPO) do gruntów rolnych o łącznej powierzchni 62,90 ha, o przyznanie uzupełniającej przejściowej płatności z tytułu owoców miękkich do powierzchni 62,90 ha, o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej do powierzchni 62,90 ha. W wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego, w dniu [...] lutego 2012r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. wydał decyzję nr [...], na mocy której odmówił wnioskodawcy przyznania jednolitej płatności obszarowej ze względu na stwierdzone zawyżenie powierzchni zadeklarowanej działek rolnych przekraczające 20% oraz odmówił przyznania stronie przejściowych płatności z tytułu owoców miękkich z uwagi na niezłożenie umowy o przetwórstwo lub zobowiązania do dostarczenia owoców w terminie do 31 lipca 2011 roku. W dniu 20 lutego 2012 roku strona, z zachowaniem ustawowego terminu, wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji, kwestionując ustalenia pokontrolne. W dniu [...] czerwca 2012 roku organ II instancji na mocy decyzji nr [...] uchylił decyzję organu I instancji nr [...], przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia. W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania w dniu [...] sierpnia 2012 r. organ I instancji wydał decyzję nr [...] w sprawie przyznania płatności w ramach wsparcia bezpośredniego na 2011 rok, na mocy której przyznał stronie jednolitą płatność obszarową w wysokości 44.346,67 zł oraz odmówił przyznania przejściowej płatności z tytułu owoców miękkich. W dniu 20 sierpnia 2012 roku strona w ustawowym terminie wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji. W dniu [...] października 2012 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wydał decyzję nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. z dnia [...] sierpnia 2012 r. (nr [...]). W jej uzasadnieniu organ wskazał, że w treści odwołania skarżący nie podnosił zarzutów w zakresie przyznania jednolitej płatności obszarowej, natomiast zakwestionował rozstrzygnięcie w części dotyczącej odmowy przyznania przejściowych płatności z tytułu owoców miękkich z uwagi na niezłożenie umowy o przetwórstwo lub zobowiązania do dostarczenia owoców w terminie do 31 lipca 2011 roku. Dalej organ szeroko zacytował odnośne przepisy regulujące sporną kwestię przyznawania płatności do owoców miękkich, wskazując szczegółowo na warunki, jakie muszą być spełnione przez wnioskodawcę, aby takie świadczenie otrzymać. W szczególności wskazał na wymóg przedstawienia kopii umowy o przetwórstwo albo zobowiązania do realizacji dostawy, o których mowa w art. 32 rozporządzenia nr 1121/2009, którą wnioskujący o płatność do owoców miękkich składa do kierownika biura powiatowego Agencji w terminie do dnia 31 lipca roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności. Jak wskazał organ, przedmiotem sporu jest właśnie niezłożenie przez wnioskodawcę kierownikowi biura powiatowego Agencji kopii umowy w terminie określonym w art. 7 ust. 3c ustawy o płatnościach, tj. do dnia 31 lipca roku, w którym złożony został wniosek o przyznanie płatności. Jak wyjaśnił organ, z akt sprawy wynika, że strona dołączyła kopię umowy z dnia 2 marca 2011r. zobowiązującej do dostarczenia malin dopiero w dniu 4 października 2011r. Rozważając tę kwestię organ dodatkowo podniósł, ze zgodnie z art. 13 ust. 6 rozporządzenia nr 1122/2009 w przypadku wniosku o przyznanie przejściowych płatności z tytułu owoców i warzyw przewidzianej w tytule IV rozdział 1 sekcja 8 rozporządzenia nr 73/2009 lub wniosku o przyznanie przejściowych płatności z tytułu owoców miękkich, o których mowa w wymienionym rozdziale sekcja 9, pojedynczy wniosek zawiera kopię umowy o przetwarzanie lub zobowiązanie dotyczące dostaw zgodnie z art. 33 rozporządzenia (WE)nr 1121/2009. Ustawodawca krajowy termin ten ustalił w art. 7 ust. 3c ustawy o płatnościach bezpośrednich na dzień 31 lipca roku, w którym został złożony wniosek. Zdaniem organu, kopia umowy stanowi konieczny element wniosku, ale może być złożona w terminie późniejszym, niż sam wniosek. Jeżeli zatem – jak skonstatował organ – rolnik do dnia 15 maja wraz wnioskiem o przyznanie płatności z tytułu owoców miękkich nie złoży wymaganej kopii umowy, to kierownik biura powiatowego Agencji nie ma żadnych podstaw do tego, by wzywać go do uzupełnienia wniosku o kopię umowy, gdyż rolnik może złożyć tę kopię w późniejszym terminie. Zatem do dnia 31 lipca w roku składania wniosku, kierownik biura może zakładać, że kopia umowy zostanie dostarczona. Jeżeli natomiast, zgodnie z wymogiem art. 7 ust. 3c ustawy o płatnościach, rolnik nie złoży tego wniosku do dnia 31 lipca, to wezwanie go do złożenia kopii po tym terminie nie ma racji bytu, ponieważ dostarczenie kopii umowy po upływie ustawowego terminu nie będzie mogło odnieść skutku z uwagi na przekroczenie nieprzywracalnego terminu. Organ odwoławczy podzielił w tym względzie stanowisko organu I instancji, że przewidziany w art. 7 ust. 3c ustawy o płatnościach termin do złożenia kopii umowy ma charakter materialnoprawny. Termin ten zakreśla bowiem ramy czasowe, w których może nastąpić ukształtowanie praw lub obowiązków strony w ramach administracyjnoprawnego stosunku prawnego i jako taki nie może być zmieniany lub przedłużany przez organ administracji. W tej sytuacji za chybione uznał organ II instancji zarzuty odwołującego, iż obowiązkiem organu było wezwanie rolnika do złożenia kopii umowy. Organ nie kwestionował w rozpatrywanej sprawie faktu istnienia umowy, natomiast oceniał skutki niezłożenia we właściwym terminie kopii tej umowy. Wobec powyższego zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i procesowego organ odwoławczy uznał za nieuzasadnione. Organ podniósł ponadto, że na wniosku skarżącego znajduje się oświadczenie, z treści którego wynika, że znał on zasady przyznawania płatności bezpośrednich. Wniosek wraz z zawartymi w nim zobowiązaniami i oświadczeniami został własnoręcznie podpisany przez skarżącego. Konkludując, organ II instancji podzielił ustalenia organu I instancji uznając, że rozstrzygnięcie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. znajduje odzwierciedlenie zarówno w aktach sprawy, jak i w obowiązujących w tym zakresie przepisach prawa.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. K. G. wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej odmowy przyznania przejściowych płatności z tytułu owoców miękkich, jako naruszającej prawo oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Sąd I instancji wskazał, że w sprawie bezsporne jest, że skarżący złożył wniosek o przyznanie na 2011 rok płatności z tytułu jednolitej płatności obszarowej, płatności rolnośrodowiskowej oraz uzupełniającej przejściowej płatności do owoców miękkich. Tylko dwie pierwsze płatności zostały stronie przyznane. Organ odmówił natomiast przyznania przejściowej płatności z tytułu owoców miękkich.

Zgodnie z art. 98 ust. 1 rozporządzenia nr 73/2009, przejściowa pomoc obszarowa ma zastosowanie do 31 grudnia 2011 roku w odniesieniu do truskawek oznaczonych kodem CN 0810 10 00 i malin oznaczonych kodem CN 0810 20 10, które są dostarczane w celu przetworzenia. W myśl ust. 2 art. 98 powoływanego rozporządzenia, pomoc udzielana jest jedynie w odniesieniu do obszarów, których produkcja objęta jest umową dotyczącą przetwarzania na jeden z produktów określonych w art. 1 ust. 1 lit. j rozporządzenia (WE) Nr 1234/2007.

Wsparcie polskich producentów malin i truskawek wynosi maksymalnie 400 Euro/ha na rok i składa się z pomocy wspólnotowej (230 EUR/ha) oraz uzupełniającej ją pomocy krajowej (do 170 EURO/ha).

Przepisy krajowe odnoszące się do płatności uzupełniającej do owoców miękkich to unormowania zawarte art. 7 ustawy o płatnościach bezpośrednich.

Zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, że przy ocenie uprawnień rolnika do płatności w ramach wspólnej polityki rolnej i przyznawaniu konkretnych kwot należy stosować regulacje zawarte w aktach prawnych Unii Europejskiej, a dokonując ich interpretacji, trzeba mieć na uwadze cele udzielania wsparcia rolnikom. Ustawa o płatnościach bezpośrednich w art. 1 powołuje się na: rozporządzenie nr 73/2009 oraz na szereg rozporządzeń Komisji (WE) w zakresie regulującym zadania oraz właściwość organów i jednostek organizacyjnych w przedmiocie płatności bezpośrednich, uzupełniających i innych.

Ustawa o płatnościach bezpośrednich reguluje wiele zagadnień z zakresu regulacji Wspólnej Polityki Rolnej w sposób uzupełniający, wobec przyjęcia założenia, iż główne cele, zasady oraz sposób realizacji określają akty prawne Unii Europejskiej, mające bezpośrednie zastosowanie w Państwach Członkowskich.

W art. 3 ust. 1 ustawa o płatnościach bezpośrednich stanowi, iż z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach Unii Europejskiej, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Natomiast w ust. 2 i ust. 3 powołanego art. 3 (nieco inaczej niż wynika to z przepisów k.p.a.), formułuje obowiązki organów administracji publicznej właściwych do rozpoznawania wniosków i obowiązki stron postępowania, w szczególności w zakresie ciężaru dowodu co do zaistnienia określonych faktów mających znaczenie prawne.

Biorąc pod uwagę sporne w sprawie zagadnienia (dotyczące terminu złożenia organowi kopii umowy o przetwarzanie lub zobowiązanie dotyczące dostaw), celowe jest przytoczenie w całości art. 7 ust. 3a -3c tej ustawy:

3a. Wnioskującemu o płatność do owoców miękkich przysługuje pomoc, o której mowa w art. 98 ust. 1-3 rozporządzenia nr 73/2009, zwana dalej "pomocą wspólnotową do owoców", oraz pomoc krajowa, o której mowa w art. 98 ust. 4 tego rozporządzenia, zwana dalej "pomocą krajową do owoców", do będącej w jego posiadaniu powierzchni gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujących się do objęcia tymi płatnościami zgodnie z art. 98 ust. 2 rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli:

1) posiada działki rolne o łącznej powierzchni nie mniejszej niż określona w art. 5 ust. 1 akapit czwarty i ust. 3 rozporządzenia nr 1121/2009;

2) wszystkie grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;

2a)przestrzega wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;

3) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;

4) zostały spełnione warunki określone w tytule II rozdziału 8 rozporządzenia nr 1121/2009.

3b. Umowa o przetwórstwo albo zobowiązanie do realizacji dostawy, o których mowa w art. 32 rozporządzenia nr 1121/2009, oprócz danych, o których mowa w art. 32 ust. 2 lit. a i b tego rozporządzenia, zawiera również numer identyfikacyjny, o którym mowa w ust. 3a pkt 3.

3c. Kopię umowy o przetwórstwo albo zobowiązania do realizacji dostawy, o których mowa w art. 32 rozporządzenia nr 1121/2009, wnioskujący o płatność do owoców miękkich składa kierownikowi biura powiatowego Agencji w terminie do dnia 31 lipca roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności.

Według skarżącego obowiązujące przepisy krajowe nie wprowadziły sankcji związanych z nieterminowym dostarczaniem kopii umowy o przetwórstwo, a wykładnia stosownych przepisów nie pozwala na przyjęcie, że niezłożenie wraz wnioskiem także umowy kontraktacyjnej powoduje utratę prawa do dopłaty. W ocenie skarżącego z przepisów tych wynika, że warunkiem przyznania dopłat jest zawarcie przez rolnika umowy kontraktacyjnej, a nie dołączenie kopii umowy do wniosku o przyznanie płatności, bowiem brak ten jest usuwalny i powinien spowodować wezwanie rolnika do złożenia kopii umowy.

Zaprezentowane powyżej stanowisko strony skarżącej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. uznał za nieprawidłowe.

Art. 7 ust. 3a w pkt 4 odsyła do warunków określonych w tytule II rozdziału 8 rozporządzenia nr 1121/2009. Tytuł II rozdziału 8 "Przejściowe płatności z tytułu owoców i warzyw oraz przejściowa płatność z tytułu owoców miękkich" zawiera definicje dla celów tego rozdziału, zaś w art. 32 reguluje kwestie dotyczące zawarcia umowy o przetwórstwo, o której mowa w art. 97 ust. 3 i art. 98 ust. 2 rozporządzenia nr 73/2009. Artykuł 33 odnosi się natomiast do zatwierdzania pierwszych przetwórców i odbiorców, natomiast art. 34 określa poziom pomocy dla płatności z tytułu owoców i warzyw.

Z punktu widzenia kwestii spornych w rozpatrywanej sprawie znaczenie ma w praktyce tylko art. 32 regulujący kwestie zawarcia umowy o przetwórstwo. Nie budzi kontrowersji między stronami fakt zawarcia przez skarżącego właściwej umowy, zatem nie ma potrzeby szczegółowo analizować unormowań w tym zakresie. Przedmiotem sporu jest bowiem niezłożenie kierownikowi biura powiatowego Agencji kopii umowy w terminie określonym w art. 7 ust. 3c ustawy o płatnościach bezpośrednich, tj. do dnia 31 lipca roku, w którym złożony został wniosek o przyznanie płatności.

Kopia umowy stanowi konieczny element wniosku, ale może być złożona w terminie późniejszym niż sam wniosek. W myśl art. 18 ust. 1 i ust. 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich, płatności obszarowe przyznawane są na wniosek rolnika złożony w terminie od dnia 15 marca do 15 maja, zaś stosownie do ust. 3 tego artykułu termin, o którym mowa w ust. 2 nie podlega przywróceniu. Skoro więc kopia umowy, o której mowa w art. 7 ust. 3c stanowi integralną część wniosku, należy przyjmować, że termin do złożenia tej części wniosku jest dłuższy, to znaczy upływa z dniem 31 lipca roku, w którym składany jest wniosek. Jeżeli zaś termin do złożenia wniosku nie jest przywracalny, to nie ma żadnych podstaw do tego, by za przywracalny uznawać termin do złożenia umowy stanowiącej konieczny element wniosku.

Jeżeli zatem rolnik do dnia 15 maja wraz wnioskiem o przyznanie płatności z tytułu owoców miękkich nie złoży wymaganej kopii umowy, to kierownik biura powiatowego Agencji nie ma żadnych podstaw do tego by wzywać go do uzupełnienia wniosku o kopię umowy, gdyż rolnik może złożyć tę kopię w późniejszym terminie. Zatem do dnia 31 lipca w roku składania wniosku, kierownik biura może zakładać, że kopia umowy zostanie dostarczona. Jeżeli natomiast zgodnie z wymogiem art. 7 ust 3c ustawy o płatnościach bezpośrednich rolnik nie złoży tego wniosku do dnia 31 lipca, to wezwanie go do złożenia kopii po tym terminie nie ma racji bytu, ponieważ dostarczenie kopii umowy po upływie ustawowego terminu nie będzie mogło odnieść skutku z uwagi na przekroczenie nieprzywracalnego terminu.

W tej sytuacji chybione są zdaniem Sądu zarzuty skarżącego, iż obowiązkiem organu było wezwanie rolnika do złożenia kopii umowy, a także zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, a w szczególności nieustalenie, czy rolnik ma zawartą umowę kontraktacyjną. Organ nie kwestionował w rozpatrywanej sprawie faktu istnienia umowy, natomiast oceniał skutki niezłożenia we właściwym terminie kopii tej umowy.

Sąd podzielił stanowisko organów, że przewidziany w art. 7 ust. 3c ustawy termin do złożenia kopii umowy ma charakter materialnoprawny. Zachowanie terminu lub uchybienie temu terminowi powoduje bowiem wywołanie określonych skutków w sferze uprawnień i obowiązków strony, kształtowanych materialnym stosunkiem administracyjnoprawnym. W omawianym przypadku będzie to brak możliwości merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie płatności z tytułu owoców miękkich.

Słusznie zatem zarówno Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P., jak i Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji zaakcentował, iż w odniesieniu do tego rodzaju terminów nie stosuje się przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego regulacji, dotyczących ich przywracania.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożył skarżący, zarzucając Sądowi naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.

- przepisu art.13 ust. 6 rozporządzenia nr 1122/2009, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu przez Sąd I instancji, że termin na złożenie umowy o przetwarzanie lub zobowiązanie dotyczące dostaw ma charakter materialnoprawny, który wyklucza możliwość wezwania producenta rolnego przez organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa do uzupełnienia wniosku o przyznanie płatności, gdy w rzeczywistości organy te były zobowiązane do wezwania producenta rolnego do uzupełnienia wniosku o brakujący załącznik w postaci umowy o przetwarzanie owoców,

- przepisu art. 7 ust. 3 c ustawy o płatnościach bezpośrednich poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu przez Sąd I instancji, że termin na złożenie umowy o przetwarzanie lub zobowiązanie dotyczące dostaw ma charakter materialnoprawny, który wyklucza możliwość wezwania producenta rolnego przez organy Agencji do uzupełnienia wniosku o przyznanie płatności, gdy w rzeczywistości organy były zobowiązane do wezwania producenta rolnego do uzupełnienia wniosku o brakujący załącznik w postaci umowy o przetwarzanie owoców,

- przepisu art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu przez Sąd I instancji, że w związku trwającym postępowaniem organ nie był obowiązany do żądania od producenta rolnego uzupełnienia wniosku o przyznanie płatności poprzez dostarczenie umowy o przetwarzanie owoców, gdy w rzeczywistości organy ARiMR posiadały obowiązek wezwania producenta rolnego do uzupełnienia wniosku o brakujący załącznik w postaci umowy o przetwarzanie owoców.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Skargę kasacyjną oparto jedynie na podstawie naruszenia prawa materialnego. Z uwagi na to, że zarzuty skargi kasacyjnej są ze sobą ściśle powiązane Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zostaną omówione łącznie. Z zarzutów tych wynika, że istota sporu prawnego w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy brak kopii umowy o przetwarzanie owoców stanowi brak formalny wniosku o przyznanie przejściowej płatności z tytułu owoców miękkich i jaki charakter ma termin określony w art. przepisu art. 7 ust. 3 c ustawy o płatnościach bezpośrednich zobowiązujący rolnika ubiegającego się o przyznanie tej płatności do złożenia kopii ww. umowy w terminie do 31 lipca roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności.

Sąd I instancji przyjął, że kopia umowy, o której mowa w art. 7 ust. 3c ustawy stanowi integralną część wniosku oraz że termin do złożenia wniosku o przyznanie przejściowej płatności z tytułu owoców miękkich ma charakter materialny, co oznacza, że nie jest przywracalny.

Stanowisko to Naczelny Sąd Administracyjny podziela z następujących powodów.

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na to, że postępowanie w sprawach dotyczących płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego ma charakter szczególnego postępowania administracyjnego, do którego z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach Unii Europejskiej (o których mowa w art. 1 pkt 1 ustawy z 2007 r.) stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej (art. 3 ust. 1 ustawy). Art. 3 ust. 2 pkt 1 i 2 tej ustawy stanowi, iż w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

Zatem ustawodawca ustanowił szczególne zasady prowadzenia postępowania, przy czym przedstawienie materiału dowodowego spoczywa na stronie, zaś organy zobligowane są przepisami UE do wprowadzenia systemu identyfikacji działek rolnych oraz prowadzenia kontroli administracyjnej wniosków mającej na celu weryfikację ich prawidłowości.

Istotną cechą tego postępowania jest wysoki stopień jego sformalizowania, przejawiający się w ujednoliconym formularzu wniosku, którego złożenie wszczyna postępowanie i który stanowi podstawową formę składania oświadczeń woli i wiedzy w sprawach o przyznanie pomocy oraz szybkość, która ma zapewnić sprawność działania organów, jak i stron. Podstawowym elementem zapewniającym sprawność postępowania jest niewątpliwie termin ustawowy, odnoszący się do czasu podejmowania konkretnych działań lub czynności, warunkujących skuteczność ubiegania się o pomoc i jej udzielenie. Adresowany jest on w szczególności do beneficjentów przyznawanych płatności.

Jak wynika z art. 25 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich, rolnik składa wnioski w sprawach dotyczących płatności obszarowych, płatności cukrowej, płatności do pomidorów, pomocy do krów i owiec i zgody, o której mowa w art. 28 ust. 1, na formularzach opracowanych i udostępnionych przez Agencję. Z kolei, w myśl art. 18 ust. 1, płatności obszarowe oraz płatności do krów i owiec są przyznawane na wniosek rolnika. Wniosek o przyznanie tych płatności – jak wynika z art. 18 ust. 2 ustawy - składa się w terminie od dnia 15 marca do dnia 15 maja. Termin, o którym mowa w ust. 2, nie podlega przywróceniu (art. 18 ust. 3 ustawy). W art. 7 ustawy o płatnościach bezpośrednich zostały określone materialnoprawne przesłanki, które musi spełnić rolnik ubiegający się o płatności wymienione w tym przepisie. W art. 7 ust. 3a-3c ustawy wskazane zostały przesłanki materialnoprawne niezbędne do uzyskania przejściowej płatności z tytułu owoców miękkich.

Analiza przepisów pozwala na stwierdzenie, że warunkiem otrzymania tejże płatności jest wystąpienie rolnika z wnioskiem o przyznanie płatności na dany rok, zawarcie umowy o przetwórstwo albo zobowiązania do realizacji dostawy i dołączenia kopii umowy do złożonego wniosku. Termin do złożenia umowy został określony w ustawie do dnia 31 lipca roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności. Uwzględniając te unormowania, skarżący niewątpliwie powinien dołączyć do wniosku w terminie do dnia 31 lipca 2011 r. umowę o przetwórstwo lub zobowiązanie do realizacji dostawy. Umowa ta lub z wskazane wyżej zobowiązanie stanowi obligatoryjną część wniosku, warunkujące skuteczne rozpoznanie wniosku. Umowa może zostać złożona później niż sam wniosek, nie później jednak niż do dnia 31 lipca danego roku. Zgodnie z art. 18 ust. 1 i 2 ustawy o płatnościach, płatności obszarowe przyznawane są na wniosek rolnika złożony w terminie od dnia 15 marca do dnia 15 maja. Z ust. 3 tego przepisu wynika, że termin powyższy nie podlega przywróceniu. W konkluzji należy stwierdzić, że skoro kopia umowy stanowi integralną część wniosku i termin do jej złożenia upływa z dniem 31 lipca roku, w którym składany jest wniosek, to termin do złożenia umowy nie jest również przywracany. Termin ten ma charakter materialny. Konsekwencją uchybienia tego terminu jest więc wygaśnięcie możliwości dokonania określonej przepisem czynności. Jest to tzw. termin zawity prawa materialnego. Oznaczenie daty końcowej terminu zawitego prawa materialnego z reguły następuje przez podanie czasu trwania danego terminu. Jednocześnie przepisy mogą też określać ten termin przez wskazanie konkretnej daty. Takie terminy orzecznictwo określa jako szczególne rodzaje terminów zawitych, to jest terminy kalendarzowe, charakteryzujące się najdalej idącym rygoryzmem (por. orzeczenie SN z dnia 30 stycznia 1961 r. sygn. I CR 196/60, publ. OSN 1962/2/58).

Powyższy pogląd został wyrażony w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 27 listopada 2012r. (sygn. akt II GSK 1810/11) i z dnia 24 kwietnia 2014r. (sygn. akt II GSK 300/13, publikowane w zbiorze bazy orzeczeń nsa.gov.pl), który Sąd w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną w całości podziela.

W sprawie będącej przedmiotem skargi kasacyjnej skarżący K. G. złożył dnia 10 maja 2010r. wniosek o przyznanie płatności do gruntów rolnych na rok 2011, w treści którego ubiegał się o przyznanie płatności do owoców miękkich, jednakże do dnia 31 lipca 2010r. nie przedłożył kopii umowy kontraktacyjnej. Skarżący umowę tą złożył dopiero 4 października 2011r.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż płatność do owoców miękkich jest płatnością jednoroczną, przyznawaną na wniosek strony do powierzchni, na której w danym roku prowadzona jest uprawa owoców, a warunkiem jej uzyskania jest spełnienie przesłanek określonych w art. 7 ust. 3a ustawy o płatnościach bezpośrednich. Wobec tego rolnik składając wniosek o przyznanie płatności wykazuje w jego treści aktualny stan gruntów zgłoszonych do płatności i corocznie jest obowiązany wykazać spełnienie warunków do przyznania tej płatności, natomiast organ ma obowiązek zweryfikowania informacji podanych we wniosku pod kątem spełnienia przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zaprezentowane przez organ w zaskarżonej decyzji, a zaakceptowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że jeżeli rolnik do dnia 15 maja wraz z wnioskiem o przyznanie płatności nie złoży wymaganej kopii umowy, to kierownik biura powiatowego Agencji nie ma podstaw do tego, aby wzywać go do uzupełnienia wniosku o kopię tej umowy, gdyż może on złożyć umowę w terminie późniejszym, do dnia 31 lipca danego roku składania wniosku. Jeżeli natomiast rolnik, zgodnie z art. 7 ust. 3c ustawy o płatnościach bezpośrednich, nie złoży umowy o dostarczenie owoców do dnia 31 lipca, to wówczas wezwanie go do złożenia tej kopii jest zbędne, z uwagi na przekroczenie terminu mającego charakter materialny. Zgodnie z uregulowaniem zawartym w cytowanym już art. 3 ust. 2 i 3 ustawy o płatnościach, do obowiązków organu nie należy ustalanie, czy rolnik ma zawartą umowę o przetwarzanie lub zobowiązania dotyczącego dostaw na 2011 r. To rolnik - znając zasady przyznawania omawianej płatności - obowiązany był, oprócz złożenia wniosku, dołączyć kopię stosownej umowy w terminie do 31 lipca 2011r. W sprawach o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego to nie organ administracji publicznej, a wnioskodawca ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest to zatem oparcie postępowania dowodowego w znacznym stopniu na dowodach przedstawionych przez stronę w toku postępowania, a tym samym przeniesienie ciężaru dowodowego na osobę, która z faktu wywodzi skutki prawne. Rola organu sprowadza się do weryfikacji spełnienia przez wnioskodawcę warunków przyznania płatności zgodnie z zakreślonymi normami prawa krajowego i unijnego.

W konsekwencji nie sposób przyjąć, że kopia umowy o przetwórstwo stanowiła braki formalne wniosku w rozumieniu art. 63 § 2 k.p.a., który to brak podlegałby usunięciu w trybie art. 64 § 2 k.p.a ( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2014r. sygn. akt II GSK 300/13, publikowane w zbiorze bazy orzeczeń nsa.gov.pl).

Uznając zatem zarzuty skargi kasacyjnej za niezasadne, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.