Wyrok NSA oz. w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 429/01
NSA oz. w Poznaniu
Data orzeczenia: 2002-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Powołane przepisy: article: art. 7 par. 2-3
journal: Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161
law: Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 26 lutego 1991 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Teza: Zasada celowości prowadzenia postępowania egzekucyjnego, o której mowa w art. 7 par. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161 ze zm./ odróżnia to postępowanie od postępowania typu represyjnego /karnego/. W demokratycznym państwie prawa niedopuszczalne jest takie zachowanie urzędu skarbowego, przed którym toczy się postępowanie o rozłożenie na raty zaległości podatkowej i który uwzględnia wniosek podatnika o rozłożenie na raty zaległości podatkowej, a z drugiej strony jednocześnie wszczyna egzekucję tylko po to, by wyrządzić dolegliwość skarżącemu w postaci zbędnych kosztów egzekucyjnych związanych z zajęciem ruchomości.

Brak komunikacji wewnętrznej między poszczególnymi komórkami merytorycznymi tego samego organu, nie może być uzasadnieniem dla niezbędności wszczęcia egzekucji /art. 7 par. 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji/.

TEZY

Zasada celowości prowadzenia postępowania egzekucyjnego, o której mowa w art. 7 par. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161 ze zm./ odróżnia to postępowanie od postępowania typu represyjnego /karnego/. W demokratycznym państwie prawa niedopuszczalne jest takie zachowanie urzędu skarbowego, przed którym toczy się postępowanie o rozłożenie na raty zaległości podatkowej i który uwzględnia wniosek podatnika o rozłożenie na raty zaległości podatkowej, a z drugiej strony jednocześnie wszczyna egzekucję tylko po to, by wyrządzić dolegliwość skarżącemu w postaci zbędnych kosztów egzekucyjnych związanych z zajęciem ruchomości.

Brak komunikacji wewnętrznej między poszczególnymi komórkami merytorycznymi tego samego organu, nie może być uzasadnieniem dla niezbędności wszczęcia egzekucji /art. 7 par. 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji/.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi "B.-W." SA na postanowienie Izby Skarbowej w Z.-G. Ośrodek Zamiejscowy w G.-W. z dnia 19 stycznia 2001 r. (...) w przedmiocie kosztów egzekucyjnych - uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Urzędu Skarbowego w G.-W. (...) z dnia 18.09.2000 r., (...).


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego w G.-W. postanowieniem (...) z dnia 18.09.2000 r. wydanym na podstawie art. 64 par. 3 i par. 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz par. 1 i par. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 4 lipca 1990 r. w sprawie opłat za czynności egzekucyjne oraz sposobu przeprowadzania publicznej licytacji i trybu postępowania przy przechowywaniu i egzekucyjnej sprzedaży niektórych rodzajów ruchomości /Dz.U. nr 47 poz. 281 ze zm./ postanowił obciążyć "B.-W." S.A. kosztami egzekucyjnymi w kwocie 23.602,24 zł przypisanymi do tytułu wykonawczego nr SMP (...).

W uzasadnieniu wyjaśnia, iż na podstawie powyższego tytułu wykonawczego, organ egzekucyjny dokonał w dniu 24.05.2000 r. takich czynności egzekucyjnych jak: doręczenie wkładki, zajęcie nieruchomości, złożenie wniosku o wpisanie do hipoteki, poniósł inne koszty egzekucyjne. Za wykonanie powyższych czynności na zobowiązanym ciąży obowiązek kosztów egzekucyjnych przewidzianych cyt. wyżej przepisami.

W wniesionym zażaleniu "B.-W.": S.A. podnosi, iż w dniu 24.05.2000 r. Urząd Skarbowy w G.-W. rozłożył na dwie raty zapłatę zobowiązania podatnika, załatwiając pozytywnie wniosek podatnika złożony w dniu 24.03.2000 r.

Jednocześnie w dniu 24.05.2000 r. poborca skarbowy dokonał zajęcia środka transportu podatnika, a więc w okresie kiedy postępowanie egzekucyjne nie mogło już być prowadzone. Wydanie tytułu wykonawczego tuż przed wydaniem decyzji o rozłożeniu na raty zaległości podatkowe, narusza logikę prowadzonego postępowania, podobnie jak dokonanie czynności egzekucyjnych w dniu wydania decyzji o rozłożeniu płatności na raty. Tego rodzaju postępowanie sprzeczne jest m.in. z art. 8 Kpa oraz art. 6 par. 1 oraz art. 7 par. 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Izba Skarbowa w Z.-G., Ośrodek Zamiejscowy w G.-W. postanowieniem z dnia 19.01.2001 r., (...) utrzymała w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie I instancji. W uzasadnieniu powołuje się na treść art. 56 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, iż postępowanie to ulega zawieszeniu m.in. w razie rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnych. Art. 58 ustawy stanowi natomiast, że w razie zawieszenia czynności egzekucyjnych, dotychczasowe czynności pozostają w mocy /w tym i koszty egzekucyjne za dokonane czynności/. Ponieważ powyższy przepis ustawy nie stanowi konkretnie z jakim dniem następuje zawieszenie postępowanie egzekucyjne, należy zgodnie z treścią art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym sięgnąć do odpowiednich przepisów Kpa. Art. 110 Kpa stanowi zaś, że organ administracji państwowej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej. Wydana w dniu 24.05.2000 r. decyzja w sprawie rozłożenia na raty została stronie doręczona w dniu 29.05.2000 r. Tym samym zawieszenie czynności egzekucyjnych mogło nastąpić dopiero w dniu 29.05.2000 r., a zatem do tego dnia mogły być dokonywane czynności egzekucyjne. Izba wyjaśnia ponadto, że samo złożenie wniosku o rozłożenie zaległości podatkowych na raty nie stanowi przesłanki do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. O zasadności pozytywnego rozpatrzenia wniosku decyduje dopiero przeprowadzone postępowanie dowodowo-wyjaśniające. W dniu zajęcia ruchomości "B." w W. posiadał zaległości z tytułu podatku akcyzowego. Zdaniem izby, organ egzekucyjny nie dopuścił się też naruszenia art. 6 par. 1 oraz art. 7 par. 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ani art. 8 Kpa.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego - "B.-W." S.A. wniósł o uchylenie powyższych postanowień. Zarzuca im: nieuprawnione żądanie zapłaty kosztów egzekucyjnych w wysokości 23.602,24 zł wynikających z zajęcia ruchomości podatnika dokonanych w dniu 24.05.2000 r., co stanowi naruszenie art. 64 par. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji; naruszenie art. 8 Kpa w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez wszczęcie egzekucji administracyjnej wobec podatnika po dwumiesięcznym rozpatrywaniu wniosku o rozłożenie na raty zobowiązania podatkowego podatnika, w dniu wydania pozytywnej decyzji w tym zakresie.

Izba Skarbowa w Z.-G., Ośrodek Zamiejscowy w G.-W. w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Nie dopatrując się też ani naruszenia przez organy egzekucyjne art. 64 par. 2, art. 7 par. 3 i art. 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym. Informuje także, iż "B.-W." koszty egzekucyjne zapłacił i wystawiony tytuł wykonawczy został wycofany w dniu 25.08.2000 r.

Naczelny Sąd Administracyjny, zważył co następuje:

Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany granicami skargi, co oznacza, iż ma on obowiązek rozpoznać rozstrzygniętą sprawę w zaskarżonym postanowieniu z punktu widzenia zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i zastosowania prawa materialnego. Granice rozpoznania skargi przez sąd administracyjny wyznaczone są z jednej strony przez kryterium legalności zaskarżonego postanowienia, z drugiej natomiast strony przez zasadę nie pogarszania sytuacji prawnej skarżącego na skutek wydania wyroku /zasada reformationis in peius/.

Sąd wskazuje zatem na to, że postępowanie przymusowe podobnie jak postępowanie orzekające w sprawach podatkowych, toczyć się powinno według określonych reguł ogólnych zwanych zasadami postępowania egzekucyjnego. Zasady ogólne postępowania egzekucyjnego wynikają z treści szeregu postanowień ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161 ze zm./, a więc maja one charakter normatywny. Naruszenie zatem zasad ogólnych postępowania egzekucyjnego, podobnie jak naruszenie zasad postępowania podatkowego wyrażonych w Ordynacji podatkowej jest zawsze naruszeniem prawa, co skutkować może eliminacją takiego władczego rozstrzygnięcia władzy publicznej z obrotu prawnego.

W niniejszej sprawie organy obu instancji dopuściły się naruszenia aż trzech zasad ogólnych postępowania egzekucyjnego. Istotą kluczowej zasady postępowania egzekucyjnego - zasady celowości postępowania egzekucyjnego jest nie wyrządzenie zobowiązanemu zbędnej dolegliwości w realizacji przymusowego zobowiązania podatkowego. Zasada celowości prowadzenia postępowania egzekucyjnego odróżnia to właśnie postępowanie od postępowania typu represyjnego /karnego/. Niedopuszczalne jest zatem w demokratycznym państwie prawa takie zachowanie urzędu skarbowego, przed którym od dnia 24.03.2000 r. toczy się postępowanie o rozłożenie na raty zaległości podatkowej i który uwzględnia wniosek podatnika o rozłożenie na raty zaległości podatkowej, a z drugiej strony wszczyna się jednocześnie egzekucję tylko po to, by wyrządzić dolegliwość skarżącemu "B.-W." w postaci zbędnych kosztów egzekucyjnych związanych z zajęciem ruchomości. Takie działanie urzędu skarbowego jest działaniem organu, w którym "lewica nie wie co czyni prawica".

Zasada zastosowanie najmniej uciążliwego środka ma swoje uzasadnienie tetyczne w zapisie art. 7 par. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym. Zasada ta niejako dopełnia zakres stosowania zasady celowości, gdyż nakazuje organom egzekucyjnym szukania sposobu wykonania długu podatkowego uwzględniającego interesy podmiotu zobowiązanego. W niniejszej sprawie urząd skarbowy będący jednocześnie organem egzekucyjnym znalazł sposób dobrowolnego wykonania długu podatkowego poprzez rozłożenie zaległości na dwie raty wraz z należna oplata prolongacyjną z tego tytułu.

Zbyteczne zatem było dokonywanie jednocześnie czynności egzekucyjnych i sprawianie zobowiązanemu niepotrzebnych szkód z tytułu kosztów egzekucyjnych.

Urząd skarbowy podejmując w dniu 24.05.2000 r. czynności egzekucyjne polegające na zajęciu ruchomości dłużnika - nie kierował się również zasadą niezbędności w stosowaniu środków przymusu /art. 7 par. 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym/.

Toczące się od 2 miesięcy w tymże urzędzie postępowanie o rozłożenie na raty zaległości podatkowej pozwalało bowiem na żywienie nadziei o zbędności w stosowaniu środków przymusu. Brak komunikacji wewnętrznej między poszczególnymi komórkami merytorycznymi tego samego organu, nie może być uzasadnieniem dla niezbędności wszczynania egzekucji.

Z tych zatem powodów, na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 3 oraz art. 55 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzeczono jak w sentencji wyroku.