Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 555/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 808
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.
article: art. 8 § 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Sędzia WSA Monika Świerczak Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 06 października 2021 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz M. P. kwotę [...]zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

IV SA/Po 555/21

UZASADNIENIE

Wójt Gminy K. decyzją z [...].01.2021 r., nr [...] wydaną, na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14.06.1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020r. poz. 256 ze zmianami, dalej k.p.a.) art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.: Dz. U. z 2020r. poz. 808 ze zmianami, dalej u.p.o.u.a.) oraz na podstawie Zarządzenia Nr [...] Wójta Gminy K. z dnia [...] kwietnia 2017r. w sprawie upoważnienia Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. do prowadzenia postępowań i wydawania decyzji administracyjnych, po rozpatrzeniu wniosku, złożonego w dniu [...] listopada 2020r. dotyczącego umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, odmówił M. P. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej: A. P. za okres od [...] października 2009r. do [...] sierpnia 2011 r. w kwocie [...]zł oraz za okres od [...] lutego 2011 r. do [...] sierpnia 2011 r. w kwocie [...]zł, łącznie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami.

W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że w dniu [...] listopada 2020r. skarżący zwrócił się z prośbą o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego motywując ją tym, iż doznał poważnego krwiaka śródmózgowego półkuli prawej z głębokim niedowładem połowiczym lewostronnym. Organ wskazał, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego były wypłacane w okresach od [...] października 2009r. do [...] sierpnia 2011r. w kwocie [...]zł oraz od [...] lutego 2011 r. do [...] sierpnia 2011 r. w kwocie [...]zł, łącznie [...] zł.

W ocenie organu zadłużenie skarżącego i obowiązek jego uregulowania jest następstwem zaniechania, które polegało na nie wywiązywaniu się z obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka A. P. ustanowionego protokołem (ugodą przyp. Sądu) Sądu Rejonowego w K., sygn. akt. [...] z dnia [...] listopada 2008r., zasądzającego alimenty w kwocie po [...] zł miesięcznie na dziecko oraz protokołem Sądu Rejonowego w K., sygn. akt. [...] z dnia [...] stycznia 2011 r., o podwyższeniu alimentów w kwocie po [...] zł miesięcznie na dziecko.

Ponieważ skarżący nie wywiązywał się ze swojego obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci, stały się one uprawnione do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie zasądzonych alimentów w w/w okresie świadczeniowym. Fakt wypłaty świadczeń alimentacyjnych przez organ na rzecz uprawnionych do alimentów, nie zwolnił skarżącego z obowiązku alimentacji wobec własnych dzieci. Skoro dłużnik nie wywiązuje się ze swoich zobowiązań, to powinien mieć świadomość, że jego zadłużenie będzie wzrastać i powinien się liczyć z koniecznością zapłaty tych należności. Wypłata świadczeń jest wykonaniem zastępczym i zgodnie z obowiązującymi przepisami, organ dochodzi wypłaconych kwot od dłużnika.

Przewidziane art. 30 u.p.o.u.a. umorzenie należności ma charakter wyjątkowy. Z treści tego przepisu wynika jedynie możliwość, a nie obowiązek umorzenia zaległości dłużnika.

Mając na względzie powyższe uznano, że sytuacja zdrowotna skarżącego jest trudna, jednak zgodnie z zaświadczeniem lekarza prowadzącego: "stan zdrowia pacjenta stabilny". Powyższa sytuacja nie uniemożliwia w sposób trwały podejmowanie działań zmierzających do spłaty zadłużenia.

W chwili obecnej skarżący nie posiada żadnej pracy zarobkowej i nie jest w stanie spłacić w/w należności. Nie zmienia to jednak faktu, że jego sytuacja może ulec zmianie i będzie on mógł podjąć pracę zarobkową w celu spłaty zadłużenia.

Odwołanie od powyższej decyzji ustawowym terminie wniósł pełnomocnik M. P. – jego siostra R. K..

Podniesiono, że organ I instancji w sposób nieprawidłowy uznał, że sytuacja zdrowotna i życiowa M. P. nie spełnia kryteriów uzasadniających umorzenie jego długu z Funduszu alimentacyjnego w całości, ani nawet w części, w rozumieniu art. 30 ust 2 u.p.o.u.a. Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy przez umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uprawnionemu A. P. za okres od [...].10.2009 roku do [...].08.2011 oraz za okres od [...],02.2011 roku do [...].08.2011 roku wraz z ustawowymi odsetkami, w łącznej kwocie [...]zł.

Uzasadniając odwołanie wskazano, że wbrew twierdzeniom organu I instancji sytuacja zdrowotna i majątkowa skarżącego nie pozwala mu ani na aktualną spłatę zadłużenia (co przyznaje sam organ w uzasadnieniu), ani na potencjalną spłatę w przyszłości. Skarżący latem ubiegłego roku doznał rozległego udaru krwotocznego mózgu z porażeniem połowicznym lewostronnym. Wymaga stałej opieki osób trzecich i rehabilitacji z uwagi na niedowład kończyn lewych, pozostaje głównie w pozycji leżącej, może przemieszczać się jedynie na wózku inwalidzkim. M. P. nie kontroluje potrzeb fizjologicznych, wymaga stałej pomocy w czynnościach higieniczno-pielęgnacyjnych. Dodatkowo występują u niego problemy z komunikowaniem się z otoczeniem, jest powolny, rozumie jedynie proste komunikaty, odpowiada z opóźnieniem.

Obecnie M. P. przebywa w ZOL w K.. Aktualny stan jego zdrowia potwierdza zaświadczenie z ZOL z dnia [...].02.2021 roku, gdzie skarżący przebywa od końca września ubiegłego roku. W zaświadczeniu postawiono rozpoznanie stanu po udarze krwotocznym mózgu, porażenie lewostronne.

Wskazano, że pacjent jest leżący, kontakt logiczny zachowany, w trakcie rehabilitacji i wymaga dalszej opieki i rehabilitacji. Wskazano, że skarżący jest osobą całkowicie niesamodzielną, wymagającą opieki innych osób, kontynuowania leczenia i rehabilitacji. Nie ma możliwości, by podjął jakąkolwiek pracę, zwłaszcza, że przed wypadkiem pracował fizycznie, ma wykształcenie zawodowe i nie posiada innych umiejętności, które mógłby przełożyć na zarobkowanie. Kiedy nie pozostaje w placówkach opieki zdrowotnej, opiekuje się nim siostra. W zakresie zdolności do pracy skarżącego zostało wydane orzeczenie o jego całkowitej niezdolności do pracy przez lekarza orzecznika ZUS - do dnia [...].12.2021 roku. Złożono sprzeciw, co do tego orzeczenia.

Wskazano, że istnieje znaczne prawdopodobieństwo, iż skarżący zostanie umieszczony w Domu Pomocy Społecznej. Jeśli zostanie mu przyznana renta lub inne świadczenie, to znaczna część jego dochodu będzie pokrywała koszt pobytu w placówce.

Reasumując podniesiono, że z przyczyn trudnej sytuacji zdrowotnej, a w konsekwencji niezdolności do pracy skarżący nie jest w stanie spłacić długu, wobec czego zachodzi w jego przypadku wyjątkowy wypadek uzasadniający umorzenie należności wraz z odsetkami.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...].04.2021 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu swej decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego powstawały w wyniku wypłat dokonywanych począwszy z dniem [...].10.2009r. (do [...].08.2011r.), natomiast okoliczność uniemożliwiająca aktywność zawodową (zarobkową) strony powstała dopiero w dniu [...].06.2020r. (dowód: "Karta informacyjna" Samodzielnego Publicznego Zespołu Opieki Zdrowotnej w K.). W "Orzeczeniu Lekarza Orzecznika ZUS" z dnia [...].12.2020r. ustalono następnie, że "Jest Pan niezdolny do pracy. Jest Pan całkowicie niezdolny do pracy do [...].12.2021 r. Data powstania całkowitej i niezdolności do pracy: od wyczerpania zasiłku chorobowego".

Wynika więc z tego, że przez ponad dziesięć lat ([...].10.2009r.-[...].06.2020r.) M. P. nie wykonywał i nie wykonał w pełni swoich zobowiązań z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres [...].10.2009r. - [...].08.2011 r. Kolegium jednocześnie zauważyło, że w przywołanym "Orzeczeniu

Lekarza Orzecznika ZUS" ustalono "całkowitą niezdolność do pracy do [...].12.2021 r.", a więc nie ustalono całkowitej niezdolności do pracy trwale.

W uzasadnieniu tego "Orzeczenia ..." podniesiono, że "Przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych uwzględniono: stopień naruszenia sprawności organizmu, możliwość przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji, rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy, możliwość wykonywania dotychczasowej pracy, możliwość podjęcia innej pracy oraz sprawność psychofizyczną organizmu w zakresie zdolności do samodzielnego zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych.". Organ uznał, że stan zdrowia M. P. czasowo ogranicza jego aktywność zawodową (zarobkową), ale nie uniemożliwia jej trwale.

Konkludując - odmowa umorzenia (zarówno całkowicie jak i częściowo) należności dłużnika alimentacyjnego (M. P.) z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (oraz odsetek), z tej przyczyny że jego stan zdrowia pozwalał na pełną aktywność zawodową (zarobkową) przynajmniej w okresie do zdarzenia z dnia [...].06.2020r., a w tym okresie powstały właściwie wszystkie te należności, zaś po zdarzeniu z dnia [...].06.2020r. ustalono, iż stan jego zdrowia nie uniemożliwia trwale aktywności zawodowej (zarobkowej), jest dla Kolegium przekonywująca.

Kolegium wyjaśniło, że dla organów administracji publicznej orzekających w sprawie niniejszej wartość dowodową co do stanu zdrowia posiada "Orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS", w którym właściwy w tej sprawie podmiot, reprezentowany przez medyka, dokonuje oceny stanu zdrowia - możliwości funkcjonowania osoby w różnych sferach życia społecznego, zwłaszcza w sferze zawodowej (zarobkowej). Natomiast dołączona do odwołania (jak i wcześniej do wniosku u umorzenie) dokumentacja medyczna ocen takich nie zawiera, w związku z czym dla organów orzekających, które nie dysponują wiedzą medyczną, nie może być przydatna.

Kolegium podkreśliło, że działając w ramach uznania administracyjnego organ administracji publicznej musi wyjaśnić przekonywująco swoje stanowisko, a mianowicie dlaczego umarza (całkowicie lub częściowo) należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, albo dlaczego odmawia umorzenia (całkowicie lub częściowo). W odniesieniu do przedmiotowej sprawy organ I instancji dopełnił tego obowiązku.

Kolegium wskazało, że niniejsza decyzja nie zamyka stronie możliwości ubiegania się ponownie o umorzenie, w razie zmiany okoliczności faktycznych.

Skargę na powyższą decyzję w ustawowym terminie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. P..

Zaskarżonej decyzji zarzucono :

1. naruszenie przepisu art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a., w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na braku wszechstronnego rozważenia okoliczności sprawy i pominięcia części twierdzeń skarżącego polegającym na ustaleniu, że M. P. jest całkowicie niezdolny do pracy do dnia [...].12.2021 r., a w konsekwencji nie jest całkowicie niezdolny do pracy trwale, podczas gdy jego niezdolność do pracy trwa do dnia [...].06.2022 r., nadto organ rentowy ustalił, że skarżący jest niezdolny do samodzielnej egzystencji, a w konsekwencji nie posiada zdolności do zarobkowania i brak jest widoków na poprawę stanu zdrowia skarżącego;

2. naruszenie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji pomimo, iż orzeczenie to zostało wydane z naruszeniem przepisu prawa materialnego, a to art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że skarżący nie może skorzystać z instytucji umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, albowiem należności te wypłacone zostały w czasie kiedy M. P. pozostawał zdolny do pracy, podczas gdy zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą ocena możliwości zastosowania instytucji umorzenia z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. winna być dokonywana w oparciu o aktualną sytuację skarżącego i możliwości jej poprawy w przyszłości, a nie z samego faktu daty wypłaty należności, tymczasem w niniejszej sprawie sytuacja zdrowotna i zawodowa skarżącego jest zła, stan ten powstał nie z jego winy, a widoki na poprawę sytuacji skarżącego są znikome.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że wniosek o umorzenie w całości należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych A. P. skarżący wniósł również do Burmistrza [...]. We wniosku do Burmistrza [...] opartym o treść przepisu art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. skarżący domagał się umorzenia należności wypłaconych A. P. w okresie od [...].09.2011 r. do [...].09.2016 r. w łącznej wysokości [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi. Wniosek oparty został na tych samych okolicznościach faktycznych jak te wskazane w niniejszej sprawie. Decyzją nr [...] z dnia [...].03.2021 r. Burmistrza [...] umorzył w całości należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a także umorzył w całości odsetki ustawowe, a także umorzył koszty upomnień.

Wskazano również, że Komisja Lekarska ZUS, jeszcze przed datą rozpoznania przez organ II instancji odwołania, po rozpoznaniu sprzeciwu wydała Orzeczenie nr [...] z dnia [...].01.2021 r., w którym ustaliła, że skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy, nadto całkowita niezdolność do pracy trwa do [...].06.2022 r. Organ orzekł również, że skarżący jest niezdolny do samodzielnej egzystencji i stan ten trwać będzie co najmniej do dnia [...].06.2022 r.

Wskazano również, że Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. na mocy decyzji z dnia [...].03.2021 r., znak: [...] .AS przyznał skarżącemu zasiłek stały w kwocie [...]zł miesięcznie oraz świadczenie w postaci opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Ponadto decyzją ZUS z dnia [...].04.2021 r., znak: [...] skarżącemu przyznano świadczenie uzupełniające w kwocie [...]zł miesięcznie. Jednocześnie jednak ZUS decyzją z dnia [...].03.2021 r., znak: [...] odmówił mu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasowa argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 j.t. z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej – p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zgodnie z art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sad dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.

Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z 21 grudnia 2020 r., wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), zmienionej ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r., poz. 875).

Przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu jest prawidłowość decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...], utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy K. z [...].01.2021 r., nr [...] odmawiającą M. P. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej: A. P. za okres od [...] października 2009r. do [...] sierpnia 2011 r., w kwocie [...]zł oraz za okres od [...] lutego 2011 r. do [...] sierpnia 2011 r. w kwocie [...]zł, łącznie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami.

Sąd wskazuje, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2020 r., poz. 808, dalej: "u.o.p.u.a."), zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Sąd wskazuje, że decyzje organu oparte na art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. podejmowane są w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że organ ten ma możliwość, lecz nie obowiązek, umorzenia należności nawet w razie stwierdzenia, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego. Zobowiązania alimentacyjne rodziców względem dzieci, które wynikają z art. 133 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w szczególnie wyjątkowych sytuacjach.

Sąd wskazuje, że obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji RP). Fakt wypłaty przez Państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej z tytułu zasądzonych alimentów, nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka.

Każde umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych. W takiej sytuacji, gdzie brak jest szczególnie uzasadnionej okoliczności uzasadniającej umorzenie, byłoby to sprzeczne z założeniami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i prowadziłoby do niedozwolonej, bowiem rozszerzającej interpretacji przesłanek z art. 30 ust. 2 tej ustawy.

Użyte przez ustawodawcę sformułowanie "organ może umorzyć" oznacza sytuację, w której właściwy organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, z jednej strony może bowiem umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, z drugiej zaś może odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi. Istotne jest, iż działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jakiejkolwiek dowolności. Wręcz przeciwnie, działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 k.p.a., jak również zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie odmowy odroczenia spłaty należności. Na gruncie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. nie jest zatem dopuszczalne dokonywanie oceny we wskazanym wyżej zakresie w oparciu o sytuację dłużnika, czy jego zachowania, jakie miały miejsce przed wydaniem decyzji.

Sądowa weryfikacja decyzji uznaniowych ma ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy w danym przypadku granice uznania nie zostały przekroczone. O ile zatem stanowisko organu orzekającego oparte jest na prawidłowych ustaleniach stanu faktycznego, odnosi się do przesłanek ustawowych i jest przekonujące z punktu widzenia logicznego rozumowania oraz zasad doświadczenia życiowego, to podważanie tego typu decyzji w trybie skargi sądowej musi być uznane za bezskuteczne.

W przypadku rozstrzygnięć podejmowanych w trybie uznania administracyjnego kontroli sądowej podlega jedynie to, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. Natomiast ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie - czy organy administracji nie przekroczyły granicy uznania administracyjnego. Oczywistym jest, że podejmowanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może oznaczać dowolności i arbitralności. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze normami kompetencyjnymi, przepisami o postępowaniu administracyjnym i przepisami prawa materialnego. Wydając decyzję o charakterze uznaniowym, organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem określonej regulacji. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2009 r., I OSK 1535/08).

Podkreśla się, że umorzenie na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a.. winno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności. Wskazać bowiem należy, że zobowiązania alimentacyjne rodziców względem dzieci, a które wynikają z art. 133 § 1 k.r.o., mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w szczególnie wyjątkowych sytuacjach.

Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Sąd orzekający podziela pogląd o wyjątkowości zastosowania umorzenia określonego w art.30 ust.2 u.p.o.u.a. Oznacza to, że ustawodawca dopuszcza możliwość takiego umorzenia jedynie w sytuacjach wyjątkowych. Intencją ustawodawcy było umożliwienie umorzenia wspomnianych należności w sytuacjach wyjątkowych, gdy z przyczyn obiektywnych ich egzekucja jest niemożliwa lub wywołałaby wobec dłużnika znaczną szkodę i trudne do odwrócenia skutki negatywne. Temu właśnie celowi służy przepis art.30 ust.2 u.p.o.u.a.

Sąd wskazuje, że organy zbadały i opisały sytuację zdrowotną skarżącego. Skarżący doznał krwiaka śródmózgowego półkuli prawej z niedowładem połowicznym lewostronnym. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego były wypłacane od [...] października 2009 r. do [...] sierpnia 2011 r. w kwocie [...]zł oraz od [...] lutego 2011 r. do [...] sierpnia 2011 r. w kwocie [...]zł, łącznie [...] zł. Skarżący w szpitalu przebywał od [...] sierpnia 2020 r. do [...] września 2020 r., a więc wydarzenie, którym uzasadnia wniosek o umorzenie należności alimentacyjnych z funduszu alimentacyjnego, miało miejsce niemal [...] lat po zakończeniu wypłacania alimentów z tego funduszu. Przez [...] lat skarżący mimo swojej zdolności do pracy nie podjął się spłacania tych należności.

Zwrot należności alimentacyjnych wypłaconych Fundusz alimentacyjny jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności jest odstępstwem, czy wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu. Należy mieć na uwadze, że dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. Oznacza to, co do zasady, że dłużnik alimentacyjny, wobec którego egzekucja okazała się bezskuteczna, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo zatem uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych.

W niniejszej sprawie kluczowe są orzeczenia lekarza orzecznika ZUS. W orzeczeniu z [...].12.2020 r. wskazano, że skarżący jest niezdolny do pracy do [...].12.2021 r. Od tego orzeczenia skarżący wniósł sprzeciw. Okoliczność ta została podniesiona w odwołaniu, natomiast organ odwoławczy zignorował tę kwestię. W tym miejscu należy wskazać, że w dacie orzekania przez organ odwoławczy ([...].04.2021 r.) istniało już orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS nr [...] z [...].01.2021 r. Organ odwoławczy nie zweryfikował tej kwestii. W orzeczeniu tym ustalono całkowitą niezdolność do pracy, a także do samodzielnej egzystencji skarżącego do [...].06.2022 r.

Treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego dowodzi zatem nieprawidłowej realizacji przez organ odwoławczy zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Uzasadnienie decyzji, stanowiące integralną część każdej decyzji, jest elementem umożliwiającym sądową kontrolę w zakresie oceny prawidłowości przeprowadzenia postępowania administracyjnego, z poszanowaniem reguł wynikających z art. 15 oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Jego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Powinno się w nim znaleźć pełne odzwierciedlenie i ocena zebranego materiału dowodowego oraz wyczerpujące wyjaśnienie przesłanek, jakimi kierował się organ w procesie decyzyjnym. Uzasadnienie powinno przekonywać zarówno co do prawidłowości oceny stanu faktycznego i prawnego, jak i co do zasadności samej treści podjętej decyzji. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W przepisie tym przewidziano, że organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 6 maja 2014r., sygn. akt II SA/Ol 257/14, LEX nr 1465425). Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowody czy też twierdzenia lub wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy, w tym okoliczności podnoszonych przez stronę.

Należy zatem uznać, że poprzez nieustosunkowanie się przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w tej sprawie do twierdzeń uważanych przez stronę skarżącą za istotne dla sposobu załatwienia sprawy organ II instancji naruszył powyższe zasady. Nie zbadał bowiem w sposób prawidłowy podnoszonych przez skarżącego w odwołaniu twierdzeń i pominął okoliczności związane z zaskarżeniem Orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...].12.2020 r.

Z obowiązku szczegółowego ustalenia sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego przy rozpatrywaniu jego wniosku o umorzenie należności z funduszu alimentacyjnego, nie zwalnia organów uznaniowy charakter decyzji podejmowanej na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Uznaniowość takiej decyzji nie oznacza bowiem, że organ administracji może podjąć ją w sposób całkowicie dowolny.

Artykuł 30 ust. 2 u.p.o.u.a., przy rozstrzyganiu wniosku o umorzenie należności, obliguje organ do uwzględnienia sytuacji dochodowej i rodzinnej. Ocena ta winna dotyczyć aktualnej sytuacji dłużnika z uwzględnieniem jego potencjalnych możliwości w przyszłości. W zaskarżonych decyzjach brak jest szczegółowej i dokładnej analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej. Z uzasadnień zaskarżonych decyzji nie wynika jaki jest dochód skarżącego, jaka jest jego sytuacja rodzinna i jaki jest dochód rodzinny. Słusznie organy uznały, że należy opierać swoje rozstrzygnięcie przede wszystkim na podstawie orzeczenia orzecznika ZUS, jednak nie można przy tym pominąć całokształtu sprawy. W istocie lekarz z zakładu opiekuńczego, w którym przebywa skarżący wskazał, że jego stan jest stabilny, jednak wskazał również, że chory wymaga pielęgnacji i opieki, czego organy już nie zauważyły. Ponadto lekarz orzecznik ZUS wskazał niezdolność do pracy do [...].12.2021 r., a następnie do [...].06.2022r., czyli faktycznie uznał, że istnieje szansa że stan skarżącego się poprawi. Kwestia ewentualnego odzyskania przez skarżącego zdolności do zarobkowania lub jego trwałej niezdolności w tym zakresie jest kluczowa.

Odnośnie załączonej do skargi decyzji Burmistrza [...] z dnia [...].03.2021 r. o umorzeniu należności, to faktycznie pozostaje ona bez wpływu na ocenę dokonaną przez Kolegium, ponieważ przedmiotowa decyzja zapadła w innym postępowaniu administracyjnym prowadzonym także, w ramach uznania administracyjnego. Z uwagi na zbliżone daty wydania tej decyzji i decyzji organu II instancji w przedmiotowej sprawie należy uznać, że Kolegium nie miało wiedzy o tej decyzji w momencie rozstrzygania odwołania. Niemniej przy ponownym rozstrzyganiu sprawy organy powinny przeanalizować tę decyzję i odnieść się do niej w uzasadnieniu z poszanowaniem art. 8 § 2 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym.

Rozpoznawanie wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wymaga wyważenia interesu jednostki i interesu społecznego. Nie można zapominać o tym, że umorzenie ma charakter trwały, co oznacza, że raz umorzone należności nie podlegają już egzekucji.

Sąd stoi na stanowisku, że dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny (zob. wyrok NSA z 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2429/14 i wyrok NSA z 26 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 4027/18 – wyroki dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu organy nienależycie ustaliły oraz rozważyły wszystkie okoliczności dotyczące sytuacji materialnej, zdrowotnej i życiowej skarżącego.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni i szczegółowo przeanalizuje i opisze sytuację dochodową, rodzinną i zdrowotną skarżącego wraz z ustaleniem rokowań na przyszłość. Ponadto organ przeanalizuje decyzję Burmistrza [...] z dnia [...].03.2021 r. o umorzeniu należności i odniesie się do niej w uzasadnieniu z poszanowaniem art. 8 § 2 k.p.a.

Uznając, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ja decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów w zakresie wyżej opisanym, Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt 1 c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a.