Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2957/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-09-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6039 Inne, o symbolu podstawowym 603
Hasła tematyczne: Lotnicze prawo
Skarżony organ: Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7,77,80,107 § 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 46 poz 1  art. 5.3
law: Rozporządzenie (WE) NR 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiające wspólne zasady odszkodowania i  pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie  (EWG) nr 295/91 (Tekst mający znaczenie dla EOG)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Miron, Sędzia WSA Bogusław Cieśla, Sędzia WSA Tadeusz Nowak (spr.), Protokolant st. ref. Jakub Szczepkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi S. P. A. Sp. z o.o. w W. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] września 2012 r., znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisu rozporządzenia I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego na rzecz S. P. A.Sp. z o.o. w W. kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego decyzją z dnia [...] maja 2012r. na podstawie art. 205b ust. 1 pkt 2, art. 205b ust. 3 w zw. z art. 209b ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 3 lipca 2002 roku - Prawo lotnicze (Dz. U. z 2006 r., Nr 100 poz. 696 z późn. zm.) oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z późniejszymi zmianami) w związku z art. 6 i w związku z art. 7 ust. 1 lit. a, art. 9, art. 14 ust. 2 rozporządzenia nr 261/2004/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie nr 295/91 (Dz. U. UE L 46 z 17.2.2004.), po rozpatrzeniu skargi T. S. przeciwko przewoźnikowi lotniczemu S. P. A. sp. z o. o., z siedzibą w W. stwierdził naruszenie przez przewoźnika lotniczego S. P. A. sp. z o. o. postanowień art. 7 ust. 1 lit. b w zw. z art. 6 rozporządzenia, polegające na niewypłaceniu odszkodowania w wysokości 400 EUR, w związku z opóźnieniem lotu nr [...], planowanego do wykonania na dzień 18 września 2011 r., na trasie W. (R. P.) – H. (R.G.), ,ustalając termin usunięcia w/w nieprawidłowości w ciągu 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji oraz nałożył na przewoźnika karę pieniężną za naruszenie art. 7 ust. 1 lit. b rozporządzenia w wysokości po 2.500 PLN

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przewoźnik S. P. A. zarzucił Prezesowi Urzędu błędne stwierdzenie naruszenia art. 7 ust. 1 lit. b w zw. z art. 6 ust. 1 rozporządzenia poprzez ich błędną wykładnię i zastosowanie w szczególności ustalenie, że w przypadku opóźnienia lotu pasażerom przysługuje w myśl rozporządzenia odszkodowanie w sytuacji, w której w myśl jednoznacznej treści tego aktu wynika, iż ustawodawca nie przewidział odszkodowania dla pasażerów rejsów opóźnionych. Jednocześnie przewoźnik uznał za błędne zastosowanie przy rozstrzygnięciu sprawy wyroku Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich z dnia 19 listopada 2009r. w sprawach połączonych C - 402/07 i C - 432/07 Sturgeon i inni, pomimo iż są wątpliwości, czy Trybunał nie przekroczył swoich kompetencji przy wydawaniu tego wyroku. Ponadto przewoźnik wniósł o zawieszenie postępowania, ponieważ jedyną podstawą żądania skarżącego pasażera był wyrok ETS w sprawie Sturgeon do czasu rozstrzygnięcia tych wątpliwości przez inne orzeczenie Trybunału, ponieważ,zdaniem przewoźnika, istnieją wątpliwości co do zgodności przedmiotowego orzeczenia z prawem i co do jego skutków dla porządku prawnego Unii Europejskiej. Przewoźnik wskazał, że wątpliwości te podnoszone są w wielu pytaniach prejudycjalnych kierowanych w ostatnim czasie do ETS, w tym m. in. w sprawie O 629/10, C-ll/11, 0151/11, 0255/11, 0315/11, 0365/11, 0413/11, 0436/11, 0437/11, 0594/11. Już sama liczba kierowanych pytań świadczy o kontrowersyjności orzeczenia i wielu wątpliwościach jakie wzbudziła jego publikacja, w tym wątpliwościach co do zgodności wyroku z przepisami obowiązującego również Unię Europejską prawa międzynarodowego,

Nadto przewoźnik podniósł, że przyczyną opóźnienia była choroba kapitana lotu, która stanowiła nadzwyczajną okoliczność zwalniającą S. P. A. Sp. z o.o. z obowiązku wypłacenia pasażerom zryczałtowanego odszkodowania, jak również podjęcie wszelkich racjonalnych środki w celu uniknięcia wspomnianej sytuacji.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy na skutek wniosku S. P.A. Sp. z o.o. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego decyzją z dnia [...] sierpnia 2012r. powołując podstawę art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego

- UCHYLIł W CZĘŚCI swoją decyzję Nr [...] z dnia [...] maja 2012r. w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika lotniczego S. P. A. Sp. z o. o. postanowień art. 9 ust. 1 lit. a i ust. 2 oraz art. 14 ust. 2 rozporządzenia, poprzez zaniedbanie obowiązku zapewnienia opieki w postaci posiłków i napojów w ilości adekwatnej do czasu oczekiwania oraz dwóch rozmów telefonicznych i w zakresie nałożonej kary na ww. przewoźnika lotniczego w wysokości 500zł oraz poprzez zaniedbanie obowiązku poinformowania pasażera o przysługujących prawach poprzez wręczenie ulotki i w zakresie nałożonej kary na ww. przewoźnika lotniczego w wysokości 500zł.

- UTRZYMAŁ W MOCY DECYZJĘ [...] z dnia [...] maja 2012r.w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika lotniczego S. P. A. Sp. z o.o. prawa, w szczególności postanowień art. 7 ust. 1 lit. b w zw. z art. 6 ust. 1 rozporządzenia, w zakresie ustalenia obowiązku wypłaty odszkodowań w wysokości po 400 EUR w terminie 14 dni od doręczenia przewoźnikowi decyzji ostatecznych oraz w przedmiocie nałożonej kary administracyjnej w wysokości 1500zł (słownie: tysiąc pięćset złotych), w związku z opóźnieniem lotu [...] na trasie W. – H. z dnia 18 września 2011r.

W uzasadnieniu organ podał, że w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, wszczętego na podstawie skargi w sprawie naruszenia przez przewoźnika S. P. A. sp. z o.o. postanowień rozporządzenia, Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego, zwany dalej "Prezesem Urzędu", ustalił ,że pasażer T. S. posiadali potwierdzone rezerwacje na lot [...] na trasie W. H. z dnia 18 września 2011r. Rejs ten był jednak opóźniony w wylocie o 5 godziny 7 minut a w przylocie o 4 godziny 34 minut. Faktem powszechnie znanym jest, że odległość pomiędzy W. a H. a mierzona metodą trasy po ortodromie wynosi 1874 kilometrów.

W postępowaniu pierwszej instancji ustalono również, że przyczyną opóźnienia lotu w dniu 18 września 2011r. były poważne zakłócenia w rotacji spowodowane chorobą kapitana statku powietrznego, mającego wykonać lot w dniu 16 września 201 1r. Przewoźnik podjął wiadomość o chorobie przed rejsem z K. do Z. (G.) późnym wieczorem w dniu 16 września 201 lr. i jak twierdzi, natychmiast podjął działania mające na celu zapewnienie zastępstwa. Na potwierdzenie faktu choroby przewoźnik w pierwszej instancji przedłożył kopię zwolnienia lekarskiego kapitana.

Rozpoznając ponownie sprawę i odnosząc się do kwestii charakteru orzeczeń Trybunału, Prezes Urzędu zaznaczył, iż interpretacja prawa Unii Europejskiej dokonywana przez Trybunał jest powszechnie traktowana jako najbardziej autorytatywne źródło ustalania treści prawa Unii Europejskiej, a wykładnia Trybunału niejednokrotnie odrywa treść normy prawnej od literalnie rozumianego tekstu przepisu. Trybunał Sprawiedliwości dokonując wykładni przepisów prawa europejskiego kieruje się przede wszystkim wykładnią celowościową zgodną z "duchem Traktatu".

Prezes Urzędu powołując się na wyroki Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich stwierdził, że należy interpretować je w ten sposób, że do celów stosowania prawa do odszkodowania, pasażerów opóźnionych lotów można traktować jak pasażerów odwołanych lotów oraz, że mogą oni powoływać się na prawo do odszkodowania przewidziane w art. 7 tego rozporządzenia, jeżeli z powodu tych lotów poniosą stratę czasu wynoszącą co najmniej trzy godziny, czyli jeżeli przybędą do ich miejsca docelowego co najmniej trzy godziny po pierwotnie przewidzianej przez przewoźnika lotniczego godzinie przylotu. Niemniej takie opóźnienie nie rodzi po stronie pasażerów prawa do odszkodowania, jeżeli przewoźnik lotniczy jest w stanie dowieść, że odwołanie lub duże opóźnienie lotu jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków, to jest okoliczności, które pozostają poza zakresem skutecznej kontroli przewoźnika lotniczego.

W ocenie Prezesa Urzędu choroba członka personelu lotniczego nie stanowi okoliczności nadzwyczajnej, której nie da się w żaden sposób przewidzieć, a zwłaszcza której skutkom nie da się zapobiec poprzez podjęcie odpowiednich środków. Organ podniósł, że zgodnie z treścią ww. rozporządzenia (punkt 14 preambuły) okoliczności te mogą zaistnieć w szczególności w przypadku destabilizacji politycznej, warunków meteorologicznych, zagrożenia bezpieczeństwa, nieoczekiwanych wad mogących wpłynąć na bezpieczeństwo lotu oraz strajków mających wpływ na działalność przewoźnika.

Opóźnienie lotu spowodowane nieobecnością kapitana lotu, należy do przyczyn związanych z organizacją i funkcjonowaniem przewoźnika lotniczego jako przedsiębiorstwa. S. P. A. Sp. z o.o. obciążało ryzyko negatywnych konsekwencji jakie niesie za sobą nieobecność pracownika w ramach tzw "ryzyka pracodawcy".

Przewoźnik lotniczy na etapie planowania lotów powinien był uwzględnić i zorganizować pracę załogi lotniczej w taki sposób, aby choroba jednego pracownika nie wpływała negatywnie na połączenia lotnicze, podobnie jak przewoźnik lotniczy podczas planowania lotów obowiązany jest do uwzględniania ryzyka wystąpienia ewentualnych opóźnień.

Uznając, iż w przedmiotowej sprawie nie zaistniały nadzwyczajne okoliczności Prezes Urzędu uznał ,że nie był władny do oceny czy przewoźnik lotniczy dołożył należytych starań w celu ich uniknięcia.

Prezes Urzędu stwierdził w uzasadnieniu swojej decyzji, że zgodnie z art 9 ust. 1 i 2 rozporządzenia, w przypadku przewidywania przez przewoźnika opóźnienia lotu o długości pomiędzy 1500 a 3500 km o co najmniej 3 godziny, pasażer powinien mieć zapewnioną pomoc w postaci bezpłatnych posiłków i napojów w ilościach adekwatnych do czasu oczekiwania oraz dwóch rozmów telefonicznych, dwóch dalekopisów, dwóch przesyłek faksowych lub e-mailowych a także zakwaterowanie w hotelu w przypadku gdy występuje konieczność pobytu przez jedną lub więcej nocy oraz transport pomiędzy lotniskiem a miejscem zakwaterowania. W przedmiotowej sprawie nocleg i transport nie był wymagany, gdyż nie nastąpiła zmiana daty lotu. Pasażer nie oczekiwał przez całą noc na lotnisku. Powinien natomiast otrzymać posiłki, napoje i dwie bezpłatne rozmowy telefoniczne. Pasażer zaznaczył w skardze, że taka pomoc nie była zapewniona. Przewoźnik twierdzi, że pasażerowie otrzymali pomoc i na potwierdzenie tego faktu przestawił bilingi z rozmów oraz fakturę za catering. W związku z tym należy uchylić decyzję pierwszej instancji w zakresie stwierdzonego naruszenia art. 9 ust. 1 lit. a i ust. 2 rozporządzenia.

Prezes Urzędu uchylił decyzję pierwszej instancji w zakresie stwierdzonego naruszenia art. 14 ust. 2 rozporządzenia stwierdzając, że przewoźnik temu przepisowi nie uchybił.

Podsumowując, Prezes Urzędu nie zgadza się z zarzutami podniesionymi przez pełnomocnika przewoźnika lotniczego. Przewoźnik był zobowiązany do wypłaty zryczałtowanego odszkodowania z uwagi na opóźnienie lotu w dolocie powyżej trzech godzin z przyczyn innych niż zaistnienie nadzwyczajnych okoliczności, których nie można byłoby uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Dokumenty przedłożone przez przewoźnika zostały prawidłowo ocenione przez pracowników Urzędu, nie zawierały one jednak potwierdzenia tezy przewoźnika o zaistnieniu nadzwyczajnych okoliczności w rozumieniu rozporządzenia.

S. P. A. Sp. z o.o. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa z dnia [...] maja 2012 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] lutego 2012 r.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1. prawa materialnego - poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 5 ust. 3, 6 oraz 7 ust. 1 lit (b) Rozporządzenia (WE) 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie nr 295/91/EWG ("Rozporządzenie") oraz przepisów art. 209 b ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze;

2. prawa procesowego - art. 6, 11, 77 i 80 k.p.a.

Skarżąca domaga się uchylenia zaskarżonych decyzji oraz skierowania pytania do Trybunału Konstytucyjnego na podst. art. 193 Konstytucji i w związku z tym zawieszenia postępowania.

Strona skarżąca podtrzymała swoje stanowisko zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy a ponadto w uzasadnieniu skargi podniosła, że rozporządzenie nr 261/2004/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. w swej treści nie przewiduje odszkodowań w sytuacji opóźnienia rejsów co potwierdził również organ swoich w decyzjach. Zgodnie z art. 6 rozporządzenia pasażerom opóźnionego rejsu przysługuje pomoc określona w art. 8 i 9 rozporządzenia. Nie ma natomiast mowy o prawie do odszkodowania określonego w art. 7, które to prawo powstaje jedynie w przypadku odwołania rejsu lub odmowy przyjęcia na pokład.

W ocenie S. P. A. istnieją poważne wątpliwości co do zgodności orzeczenia ETS w sprawie Sturgeon z prawem i jego skutków dla porządku prawnego Unii Europejskiej. Problematyczne jest, czy wyrok taki mieści się w kompetencjach ETS, a jeśli jest wydany z przekroczeniem kompetencji, to czy stanowi źródło prawa w rozumieniu Konstytucji RP.

Wątpliwości te podnoszone są w wielu pytaniach pręjudycjalnych kierowanych w ostatnim czasie do I ETS, w tym m. in. w sprawie C-629/10, C- 255/11, C-315/11, C-413/11, C-436/11, C-437/11, C-594/11, C-150/12. Liczba kierowanych pytań świadczy o kontrowersyjności orzeczenia i wielu wątpliwościach jakie wzbudziło, w tym wątpliwościach co do zgodności wyroku z przepisami obowiązującego prawa międzynarodowego, z zwłaszcza Konwencji Montrealskiej.

Strona wskazała, że rozstrzygnięcie ww. pytań przez ETS będzie miało zasadnicze znaczenie dla określenia praw i obowiązków przewoźników lotniczych w Unii Europejskiej, w tym dla rozstrzygnięcia niniejszej | sprawy.

W związku z powyższymi poważnymi wątpliwościami prawnymi, Skarżąca wniosła o skierowanie przez Sąd pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego na podstawie art. 193 Konstytucji w kwestii zgodności orzeczenia ETS w sprawie Sturgeon z Konstytucją, w szczególności z art. 87 Konstytucji, w świetle art. 220 - 245 Traktatu Ustanawiającego Unię Europejską (art. 251-281 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej) i o zawieszenie postępowania na podst. art. 124 § 1 ust. 5 p.p.s.a. Skarżąca podniosła, że mimo iż orzeczenia ETS w myśl postanowień Traktatu nie mają charakteru "aktu normatywnego", to jednak orzeczenie w sprawie Sturgeon kreując nowe prawa i obowiązki podmiotowe po stronie przewoźników lotniczych i pasażerów, w istocie stanowi wyłączną normatywną podstawę roszczeń i nabiera tym samym cech w porządku prawnym Rzeczpospolitej Polskiej przysługujących aktom normatywnym. Wydaje się zatem, że może być przedmiotem badania przez Trybunał Konstytucyjny w trybie art. 193 Konstytucji. W stanie niniejszej sprawy, jedyną podstawą żądania Pasażera jest wyrok ETS w sprawie Sturgeon (a nie przepisy Rozporządzenia). A zatem kwestia treści wyroku w sprawie pytań prejudycjalnych, jest nie tylko kwestią takiej czy innej wykładni przepisów, ale kwestią istnienia bądź nie istnienia roszczenia stanowiącego przedmiot niniejszego postępowania. Spełniona jest zatem przesłanka zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego z art. 125 § 1 ust. 1 Ppsa.

Skarżąca S. P. A. z ostrożności podniosła, że nawet gdyby Sąd nie podzielił powyżej argumentacji i uznał, że orzeczenie ETS w sprawie Sturgeon jest wystarczającą podstawą do przyznania pasażerom prawa do odszkodowania w sytuacji opóźnienia rejsów, to w stanie faktycznym niniejszej sprawy Prezes ULC naruszył postanowienia art. 5.3 Rozporządzenia dokonując jego niewłaściwej wykładni i błędnego zastosowania:

Zgodnie z art. 5.3 Rozporządzenia "obsługujący przewoźnik lotniczy nie jest zobowiązany do wypłaty rekompensaty przewidzianej w art 7, jeżeli może dowieść, że odwołanie jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków";

Zdaniem Skarżącej S. P. A. przyczyny i okoliczności opóźnienia rejsu [...] zostały przez Skarżącą szczegółowo omówione i udowodnione w postępowaniu przed Prezesem ULC. Najistotniejsze dla rozstrzygnięcia sprawy jest, że bezpośrednią przyczyną opóźnienia rejsu były zakłócenia w greckiej przestrzeni powietrznej w dniu 18 września 2011 r. oraz wynikające z nich decyzje kierownictwa lotów greckiej przestrzeni powietrznej odnośnie samolotu Przewoźnika S. oraz nagła i niespodziewana choroba kapitana M. Z., który według harmonogramu Przewoźnika miał pełnić obowiązki dowódcy w czasie rejsu [...] w dniu 16 września 2011 r., a więc rejsu poprzedzającego w rotacji rejs [...] będący przedmiotem niniejszego postępowania; rejsy te miały być wykonywane tym samym egzemplarzem samolotu o znakach rejestracyjnych S., który w sezonie lato 2011 był jedyną maszyną eksploatowaną przez Skarżącej (okoliczność znana Prezesowi z urzędu);

Wszelkie dokumenty stanowiące dowody powyższych okoliczności zostały przez Skarżącego złożone w postępowaniu przed Prezesem ULC.

Skarżąca podniosła, że z niezrozumiałych przyczyn Prezes ULC całkowicie pominął w decyzjach zarówno z [...] maja jak i [...] września! argumentację Skarżącego odnośnie wpływu decyzji kierownictwa lotów greckiej przestrzeni powietrznej na opóźnienie lotu [...]. Stało się tak pomimo złożenia przez Przewoźnika na etapie postępowania przed Prezesem ULC obszernych wyjaśnień i dokumentacji na ten temat - zarówno w piśmie z dnia 10 lutego 2012r., wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 13 czerwca 2012 r. oraz w piśmie uzupełniającym z dnia 5 września 2012 r. Pominięcie najistotniejszych dla wyjaśnienia sprawy dowodów i wyjaśnień stanowi w oczywisty sposób ciężkie naruszenie przepisów postępowania (zwłaszcza art. 77 i 80 kpa) oraz prowadzi do błędnych ustaleń faktycznych i błędnego zastosowania prawa materialnego (art. 5.3 Rozporządzenia).

Skarżąca podniosła, że zakłócenia w greckiej przestrzeni powietrznej w dniu 18 września 2011 r. były całkowicie niezależne od przewoźnika, miały charakter organizacyjny (problemy z obsadą stanowisk kontrolerskich), dotyczyły wszystkich przewoźników, w szczególności na lotniskach H. i Z.. Wyczerpały zatem znamiona nadzwyczajnej okoliczności w rozumieniu art. 5.3 Rozporządzenia (vide pkt 15 Preambuły).

W związku ze stanowiskiem Prezesa Urzędu, że sama choroba dowódcy statku powietrznego nie stanowi okoliczności nadzwyczajną (niemożliwą do przewidzenia ani zapobieżenia), której skutkom Przewoźnik powinien zapobiec. Skarżąca podniosła, że :

wbrew nieprawidłowym wnioskom Prezesa ULC możliwość powołania się przez Przewoźnika na zwolnienie z obowiązku wypłaty odszkodowania przewidziane w art. 5.3 nie zależy od efektu przedsięwziętych środków (w postaci uniknięcia odwołania rejsu lub opóźnienia powyżej 3 godzin), a od wykazania, że środki takie zostały podjęte, że były one racjonalne, i że mimo ich podjęcia nie udało się uniknąć odwołania (lub opóźnienia) lotu. Przeciwna wykładnia prowadziłaby do praktycznej eliminacji potrzeby stosowania art. 5.3.

Skarżąca podniosła ponadto, że w postępowaniu przez Prezesem wykazała, że w zaistniałym stanie faktycznym:

nie miał żadnego wpływu na decyzje greckiej kontroli powietrznej, które były bezpośrednim powodem opóźnienia lotu o ponad 3 godziny;

nie miał możliwości wykonania rejsu innym samolotem z własnej floty, gdyż w tym czasie eksploatował tylko jeden samolot;

z uwagi na brak dostępnych maszyn i załóg u innych przewoźników, nie mógł zapewnić leasingu maszyny innego przewoźnika wraz z załogą (w trybie ACMf), mimo podjętych w tym kierunku wysiłków;

zapewnił wykonanie rejsów przez załogi zastępcze, co było jedynym możliwym i racjonalnym środkiem.

Zdaniem strony skarżącej, Prezes Urzędu nie rozpatrzył racjonalności podjętych działań, ich dostosowania do możliwości Przewoźnika, ani nie stwierdził czy wyczerpują one przesłanki z art. 5.3 Rozporządzenia. Prezes Urzędu ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że działania te nie przyniosły skutku w postaci uniknięcia opóźnienia przekraczającego 3 godziny. Zdaniem strony, brak takiego skutku nie ma żadnego znaczenia przy rozpatrywaniu prawa Przewoźnika do zwolnienie z wypłaty odszkodowania na podst. art. 5.3 Rozporządzenia. Prezes ULC naruszył tym samym przepisy prawa materialnego - art. 5.3, 6 (w związku z treścią wyroku ETS w sprawie Sturgeon] i 7 Rozporządzenia oraz przepisy postępowania, w tym m. in. art. 6,11, 77 i 80 kpa.

W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny, zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269ze zm.), kontroluje jedynie legalność zaskarżonej decyzji, a więc prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni.

Uwzględnienie skargi następuje wówczas, gdy Sąd stwierdzi, że doszło do naruszenia prawa (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., nr 153, poz. 1270 ze zm.), przy czym ocena tego naruszenia następuje w świetle prawa obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji.

Skarga spółki S. P. zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie zapadła po wszechstronnym wyjaśnieniu stanu faktycznego. Ze względu na naruszenie przez organ przepisów postępowania w toku ponownego rozpatrywania sprawy , które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy zaskarżoną decyzję należało uchylić.

Zgodnie art. 7 Kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W związku z art. 7 KPA pozostaje art. 77 KPA, który wprost stwierdza, iż organ administracji publicznej ma obowiązek w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

Należy również zauważyć, iż zgodnie z art. 140 kpa organ odwoławczy tak samo, jak organ I instancji związany jest przepisami art. 7 kpa, art. 77 kpa, art. 80 kpa i art. 107 § 3 kpa, a dodatkowo jeśli istnieją braki w materiale dowodowym zgromadzonym przez organ I instancji, to organ II instancji może skorzystać z przepisu art. 136 kpa, dającego możliwość przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego.

Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy trzeba stwierdzić, że organ naruszył omówione wyżej przepisy oraz zasady prawa procesowego i to w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy ponieważ nie odniósł się do poważnego zarzutu zawartego we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy a dot. zakłócenia w greckiej przestrzeni powietrznej w dniu 18 września 2011 r. oraz wynikające z nich decyzje kierownictwa lotów greckiej przestrzeni powietrznej odnośnie samolotu Przewoźnika S.

Słusznie Skarżąca podniosła w skardze, że z niezrozumiałych przyczyn Prezes Urzędu całkowicie pominął w zaskarżonej decyzji argumentację Skarżącej odnośnie wpływu decyzji kierownictwa lotów greckiej przestrzeni powietrznej na opóźnienie lotu [...]. Pominięcie najistotniejszych dla wyjaśnienia sprawy dowodów i wyjaśnień stanowi w oczywisty sposób istotne naruszenie przepisów postępowania (zwłaszcza art. 77 i 80 kpa) oraz może prowadzić do błędnych ustaleń faktycznych i błędnego zastosowania prawa materialnego (art. 5.3 Rozporządzenia).

Skarżąca podniosła, że zakłócenia w greckiej przestrzeni powietrznej w dniu 18 września 2011 r. były całkowicie niezależne od przewoźnika, miały charakter organizacyjny (problemy z obsadą stanowisk kontrolerskich), dotyczyły wszystkich przewoźników, w szczególności na lotniskach H. i Z.

Prezes Urzędu nie odniósł się do tego zarzutu i nie wykazywał, że nie miało to żadnego wpływu na opóźnienie lotu o ponad 3 godziny.

Sąd z urzędu również zauważył, że Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy orzekł o częściowym uchyleniu własnej decyzji dnia [...] maja 2012r. w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika lotniczego S. P. A. Sp. z o. o. postanowień art. 9 ust. 1 lit. a i ust. 2 oraz art. 14 ust. 2 rozporządzenia, poprzez zaniedbanie obowiązku zapewnienia opieki w postaci posiłków i napojów w ilości adekwatnej do czasu oczekiwania oraz dwóch rozmów telefonicznych i w zakresie nałożonej kary na ww. przewoźnika lotniczego w wysokości 500 zł (słownie: pięćset złotych) oraz poprzez zaniedbanie obowiązku poinformowania pasażera o przysługujących prawach poprzez wręczenie ulotki i w zakresie nałożonej kary na ww. przewoźnika lotniczego w wysokości 500zł (słownie: pięćset złotych) lecz nie orzekł w tym zakresie co do istoty sprawy ( art. 138 § 1 pkt. 2 K.p.a.)

Odnosząc się do pozostałych argumentów spółki Small Planet zauważyć należy, że wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 19 listopada 2009 roku w sprawach połączonych C-402/07 i C-432/07, w którym stwierdzono, iż art. 5, 6 i 7 rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że do celów stosowania prawa do odszkodowania pasażerów opóźnionych lotów należy traktować jak pasażerów lotów odwołanych tzn., że mogą powoływać się na prawo do odszkodowania, jeżeli w wyniku opóźnienia lotu poniosą stratę czasu wynoszącą co najmniej trzy godziny.

Kwestionowanie przez przewoźnik S. P. A. Sp. z o.o. zgodności wyżej wskazanego orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich w sprawach połączonych C-402/07 i C-432/07 Sturgeon z ogólnymi zasadami wspólnotowego porządku prawnego oraz podnoszenie przekroczenia uprawnień Trybunału nie może wywołać zamierzonego przez skarżaca spółkę skutku .

Problematyka będąca przedmiotem rozstrzygania organu (prawo pasażerów do odszkodowania w razie znacznego opóźnienia lotu) była już kilkakrotnie wyjaśniona przez Trybunał. Co istotne w świetle stawianych w skardze zarzutów, Trybunał Sprawiedliwości stanowisko przedstawione w wyroku z dnia 19 listopada 2009 r. w sprawach połączonych C-402/07 i C-432/07, potwierdził po raz kolejny w wyroku z 23 października 2012r. w sprawie C-581/10, Lex nr 1222355.

Przepisy omawianego rozporządzenia mają na celu zapewnienie wysokiego poziomu świadczonych przez przewoźników lotniczych usług na obszarze Wspólnoty, oraz mają gwarantować pasażerom możliwość egzekwowania ich praw. Interpretacja prawa Unii Europejskiej dokonywana przez Trybunał jest powszechnie traktowana jako najbardziej autorytatywne źródło ustalania kształtu i treści prawa Unii Europejskiej, a wykładnia Trybunału niejednokrotnie odrywa treść normy prawnej od literalnie rozumianego tekstu przepisu (w ten sposób ukonstytuowano wiele powszechnie przyjętych i stosowanych zasad, jak zasada pierwszeństwa czy bezpośredniego skutku).

W doktrynie prawa panuje zgodne zapatrywanie co do tego, że Trybunał Sprawiedliwości dokonując wykładni przepisów prawa europejskiego kieruje się przede wszystkim wykładnią celowościową zgodną z "duchem Traktatu".

Odnosząc się do kwestii wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności zwalniających przewoźnika lotniczego z obowiązku wypłaty stosownego odszkodowania należy w pierwszej kolejności podnieść, że zgodnie z treścią rozporządzenia (punkt 14 preambuły) okoliczności te mogą zaistnieć w szczególności w przypadku destabilizacji politycznej, warunków meteorologicznych, zagrożenia bezpieczeństwa, nieoczekiwanych wad mogących wpłynąć na bezpieczeństwo lotu oraz strajków mających wpływ na działalność przewoźnika. Choć jest to otwarty katalog i pojawić się mogą inne sytuacje uzasadniające zwolnienie przewoźnika od obowiązku wypłaty zryczałtowanego odszkodowania, to jednak zawsze mogą mieć one w stosunku do przewoźnika lotniczego charakter zewnętrzny taki charakter mogą mieć zakłócenia w greckiej przestrzeni powietrznej. Wymaga to jednak oceny ze strony Prezesa ULC.

Zatem organ zasadnie uznał, że opóźnienie lotu spowodowane nieobecnością kapitana lotu, należy do przyczyn związanych z organizacją i funkcjonowaniem przewoźnika lotniczego jako przedsiębiorstwa. Przewoźnika S. P. A. Sp. z o.o. obciążało ryzyko negatywnych konsekwencji jakie niesie za sobą nieobecność pracownika w ramach tzw. "ryzyka pracodawcy".

Prawidłowo ustalono, iż choroba członka personelu lotniczego nie stanowi nadzwyczajnej okoliczności, której nie da się w żaden sposób przewidzieć, a zwłaszcza której skutkom dla operacji lotniczej nie da się zapobiec. Przewoźnik lotniczy na etapie planowania lotów powinien był uwzględnić i zorganizować pracę załóg lotniczych w taki sposób, aby choroba jednego pracownika nie wpływała negatywnie na połączenia lotnicze, zwłaszcza w sytuacji gdy (jak wynika z materiału dowodowego) dysponował w przedmiotowym sezonie tylko jedną maszyną.

Wobec jednak stwierdzenia przez Sąd z urzędu istotnych uchybień, które mogą mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które Sąd ma obowiązek badać z urzędu skargę należało uwzględnić i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270) orzec jak w sentencji wyroku.