Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 215/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust.1, ust.2, ust.3, ust.3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust.1 pkt 1 i pkt 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 9, art. 77 par.1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par.1 pkt 1 lit.c, art. 152, art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 17 maja 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędziowie WSA Beata Sokołowska WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi K. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział z dnia 15 stycznia 2009r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział z dnia 21 sierpnia 2008r. nr[...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

K. K. w piśmie z dnia 17 marca 2008 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział I w P. wniosła o umorzenie zadłużenia z tytułu nieuregulowanych składek na ubezpieczenia społeczne, uzasadniając go aktualną sytuacją majątkową oraz chorobą.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. decyzją nr [...] wydaną w dniu 21 sierpnia 2008 r. , na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 11 od 1 do 4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 11, poz. 74 z 2007r. ze zm. ) odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne z okresy od 10/1999 – 12/1999, 09/2001 – 12/2007 w łącznej kwocie 15.937,17 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że pomimo zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, brak środków materialnych nie ma charakteru trwałego. Wnioskodawczyni posiada majątek, gdyż jest współwłaścicielem samochodu osobowego oraz nieruchomości położonej w L., która jest przedmiotem zabezpieczenia wierzytelności Zakładu. Ponadto strona ma przyznane świadczenie emerytalne, zasiłek pielęgnacyjny oraz zamieszkuje z rodziną. Organ podkreślił, że wziął pod uwagę chorobę wnioskodawczyni. Podniósł jednak, iż nie zostały przedłożone informacje na temat miesięcznych kosztów leczenia.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonym do Prezesa ZUS zobowiązana zarzuciła nie przeanalizowanie dokładnie jej sprawy pod kątem umorzenia zadłużenia ze względu na jej ważny interes. W ocenie wnioskodawczyni organ rentowy nie wziął pod uwagę wszystkich aspektów jej stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. Ubezpieczona podniosła, że opłacenie należności z tytułu składek spowodowałoby pozbawienie możliwości zaspokojenia jej niezbędnych potrzeb życiowych.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia 15 stycznia 2009 r. wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 4, art. 28 ust. 1 – 4 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 11, poz. 74 z 2007r. ze zm. ) oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w zw. z art. 128 kpa, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że po analizie całokształtu materiału dowodowego oraz okoliczności podniesionych przez skarżącą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, stwierdzono, że organ pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, a powołana przez skarżącą argumentacja nie prowadzi do zmiany rozstrzygnięcia zawartego w decyzji z dnia 21 sierpnia 2008 r.

Organ odwoławczy wskazał, że okresie od 1 stycznia 1997 r. do 22 stycznia 2008 r. zobowiązana prowadziła działalność w zakresie handlu artykułami spożywczymi i ogólnoprzemysłowymi. Decyzją z dnia 5 lutego 2008 r. został wykreślony z ewidencji działalności gospodarczej wpis dokonany w dniu 17 grudnia 1996 r. Z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej zadłużenie mogące podlegać umorzeniu z racji nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 10/1999 r. do 12/1999 r., od 09/2001 r. do 12/2007 r. wynosi 11.284,37 zł. Organ wskazał, że na dzień złożenia wniosku łączna kwota zadłużenia mogącego podlegać umorzeniu wynosiła 15.937,17 zł. , na co składa się należność główna w wysokości 11.284,37 zł. odsetki za zwłokę kwocie 4.574,00 zł. oraz koszty upomnienia w kwocie 78,80 zł.

Zakład wskazał, że z zebranych w trakcie prowadzonego postępowania dokumentów wynikało, że od 10 lipca 1989 r. do 28 sierpnia 2006 r. ubezpieczona miała przyznaną rentę z tytułu niezdolności do pracy, natomiast od dnia 20 sierpnia 2006r. ma przyznaną i wypłacaną emeryturę. Świadczenie jest przyznane na stale. Od dnia 1 maja 2008r. wysokość emerytury brutto wynosi 637,46 zł. miesięcznie. Świadczenie umniejszone jest o potrącenia komornicze niealimentacyjne w wysokości 159,39 zł. miesięcznie. Zgodnie z oświadczeniem pełnomocnika J. B. spłacany jest w ten sposób kredyt, którego wnioskodawczyni była żyrantem. W okresie od 7 września 2004 r. zobowiązana była zgłoszona do ubezpieczeń z tytułu wykonywania umowy o pracę, przy czym średnie miesięczne wynagrodzenie w okresie od sierpnia 2007 r. do października 2007 r. wynosiło ok. 1200,00 zł. brutto. Od 2 października 2007 r. do 31 marca 2008 r. ubezpieczona przebywała na zwolnieniu lekarskim, Zakład od dnia 16 października 2007 r. do 31 marca 2008 r. wypłacał jej zasiłek chorobowy. Organ ustalił ponadto, że decyzją Wójta Gminy z dnia 25 lutego 2008 r. przyznano wnioskodawczyni na okres od 1 lutego 2008 r. do 31 stycznia 2010r. zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 zł. miesięcznie. Wskazał, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 24 stycznia 2008r. wynika, że zobowiązana została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie wydano na okres od 27 grudnia 2007 r. do 31 stycznia 2010 r. i wskazano w nim, że wnioskodawczyni wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wymaga również stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie leczenia i rehabilitacji oraz korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji. Zakład ustalił również, że dołączona do wniosku dokumentacja lekarska wskazuje na stwierdzony chłoniak pierwotny mózgu i obrazuje przebieg leczenia. Podał, że zgodnie ze złożonymi przez pełnomocnika wyjaśnieniami ubezpieczona mieszka obecnie wraz z córką i jej dzieckiem w G. w domu po rodzicach (nieuregulowane sprawy spadkowe). Pełnomocnik J. B. (córka) oświadczyła zarazem, że również znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, jest matką samotnie wychowującą roczne dziecko i utrzymuje się z zasiłku wychowawczego. Jak wskazał Zakład, według oświadczeń pełnomocnika, nieruchomość położona w L. przy ul. [...], której ubezpieczona jest współwłaścicielem, nie nadaje się do zamieszkania oraz do użytku. Z dniem 10 czerwca 2008r. na nieruchomości w L. dokonano wpisu hipoteki przymusowej kaucyjnej w kwocie 16.067,07 zł. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ustalono również, że wnioskodawczyni jest współwłaścicielem samochodu osobowego marki Toyota Corolla wyprodukowanego w 1986 r. Ubezpieczona posiada zadłużenie w Urzędzie Skarbowym z tytułu nieopłaconego podatku od towarów i usług w wysokości 9.428,55 zł. z odsetkami (na dzień wpływu wniosku do Urzędu Skarbowego o umorzenie należności tj. 2 stycznia 2008 r. łączna kwota zadłużenia wynosiła 12.481,00 zł.). W dniu 3 marca 2008 r. organ podatkowy I instancji wydał decyzję, w której odmówił przyznania żądanej ulgi. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Naczelnika Urzędu Skarbowego.

W oparciu o ustalony stan faktyczny, Zakład dokonał oceny istnienia przesłanek umorzenia zaległości w świetle art. 28 ust. 3 ustawy systemie dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Oceniając przesłanki umorzenia w oparciu o powyższe ustalenia organ stwierdził, iż w niniejszej sprawie z przyczyn oczywistych nie można odnieść się do przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1 (dłużnik zmarł), pkt 2 (zobowiązana nie zgłaszała wniosku o ogłoszenie upadłości), pkt 4 (nie toczyło się postępowanie likwidacyjne) oraz pkt 4a powołanej ustawy. Odnosząc się z kolei do przesłanki z pkt 5 i 6 Zakład wskazał, że zadłużenie jest objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym w formie zajęcia świadczenia emerytalnego. Egzekucja została wdrożona w dniu 31 października 2008 r. na zaległości za okres od września 2001r. do grudnia 2007 r. Zdaniem organu nie została zatem spełniona przesłanka, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt. 5 u.s.u.s. W jego ocenie z takiego samego powodu nie jest również oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy). W kwestii przesłanki całkowitej nieściągalności wskazanej w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład przyznał, iż nastąpiło trwałe zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej potwierdzone decyzją o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej. Podkreślił przy tym, że brak majątku przy jednoczesnym zaprzestaniu prowadzenia działalności musi mieć charakter trwały, a nie ograniczać się do tymczasowego braku środków materialnych pozwalających na spłatę należności. Organ wskazał, iż w przypadku wnioskodawczyni stwierdził jednak posiadanie majątku, gdyż jest ona współwłaścicielem samochodu osobowego oraz nieruchomości położonej w L., która stanowi przedmiot zabezpieczenia wierzytelności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Uwzględnił również fakt, iż ubezpieczona posiada prawo do świadczenia emerytalnego oraz zasiłku pielęgnacyjnego. Podkreślił, że z tego stałego dochodu prowadzona jest skuteczna egzekucja na rzecz niespłaconego kredytu, którego zobowiązana jest żyrantem.

Badając z kolei, czy spełnione zostały przesłanki z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra gospodarki, Pracy i Polityki społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), organ stwierdził, iż niniejsza przesłanka nie została spełniona. Zdaniem Zakładu podstawowe potrzeby życiowe wnioskodawczyni są zaspakajane dzięki wypłacanemu zasiłkowi pielęgnacyjnemu, otrzymanej emeryturze oraz możliwości zamieszkiwania z rodziną. Organ podniósł ponadto, że w przedmiotowej sprawie nie zostały również przedłożone inne, wydane przez instytucje do tego powołane decyzje świadczące o przyznawanej pomocy w formie zasiłków celowych, które mogłyby potwierdzać trudną sytuację materialną.

Zakład wyjaśnił, że nie odniósł się do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia, gdyż ma on zastosowanie tylko w stosunku do przedsiębiorców, a wnioskodawczyni z dniem 22 stycznia 2008 r. dokonała wykreślenia, działalności gospodarczej z ewidencji prowadzonej przez Prezydenta Miasta.

Organ potwierdził jednocześnie, że zachodzą przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, które potwierdzone są przedłożonymi przez zobowiązaną dokumentami świadczącymi o chorobie i leczeniu, co następnie zostało potwierdzone wydanym w dniu 24 stycznia 2008 r. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprowaności, które mogłoby być podstawą do stwierdzenia braku możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na spłatę powstałych zaległości. Odnośnie oświadczeń wnioskodawczyni, że jej dochody nie starczają na leczenie oraz życie, organ podniósł, iż zobowiązana nie przedłożyła informacji na temat miesięcznych kosztów leczenia np. w postaci rachunków na niezbędne leki.

Zakład poniósł również, że we wniosku o umorzenie ani we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązana nie powoływała się na okoliczności inne, niż trudna sytuacja materialna i zdrowotna, które uniemożliwiają spłatę zaległości.

Organ stwierdził również, że w niniejszej sprawie został wykazany ważny interes osoby zobowiązanej zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Podkreślił jednak, że na podstawie powyższego przepisy istnieje jedynie możliwość, a nie obowiązek umarzania należności z tytułu składek, nawet w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek do umorzenia.

W skardze z dnia 2 lutego 2009 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K. K. wniosła o ponowne rozpatrzenie jej sprawy i umorzenie w całości jej zadłużenia.

Skarżąca podniosła, że jest bardzo chora, ma guza mózgu. Choroba postępuje, co sprawia, że czuje się coraz gorzej. Obecnie przebywa w szpitalu na onkologii w P. Oświadczyła, iż jej dochody to emerytura w kwocie 402 zł. oraz 153 zł. opiekuńczego, co nie wystarcza na jej leczenie, a tym bardziej na utrzymanie się. Ubezpieczona podała, że w styczniu jeździła na dziesięć radioterapii i zmuszona była dojeżdżać na własny koszt pod opieką innej osoby. Stwierdziła, że jest wykończona zdrowotnie i finansowo. Wraz ze skargą przedłożyła kartę informacyjną leczenia szpitalnego, wypis z Ambulatorium Oddziału Radioterapii o Oddziału Radioterapii Ogólnej oraz decyzje Ośrodka Pomocy Społecznej z 2007 i 2008r. przyznające pomoc w postaci zasiłków celowych oraz zasiłku rodzinnego na dziecko córce wnioskodawczyni J. B.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z dnia 28 października 2009 r., sygn. akt III SA/Po 184/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji z uwagi na jej wydanie przez niewłaściwy organ (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.).W ocenie Sądu organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezes Zakładu. Stwierdził, że treść tego przepisu zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Skoro stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, to sprawa ma być ponownie rozpatrywana przez ten sam organ, czyli Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniesioną od wskazanego wyżej wyroku i w dniu 2 lutego 2011 r., wyrokiem wydanym w sprawie o sygn. akt II GSK 163/10, uchylił zaskarżony wyrok oraz przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji, z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów i art. 145 § 1 pkt 2 i § 2 p.p.s.a., stwierdził nieważność decyzji z dnia 15 stycznia 2009 r. błędnie przyjmując, że wydał ją Prezes Zakładu, jako organ niewłaściwy, a nie Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze z m.) – w dalszej części p.p.s.a. - sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Stąd też Sąd nie ma podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku skarżącej o umorzenie w całości jej zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. Natomiast, ocena legalności zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, prowadzi do wniosku, że zostały one wydane z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z ustaleń dokonanych przez organy wynika, że skarżąca w okresie od 1 stycznia 1997 r. do 22 stycznia 2008 r. na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej z dnia 17 grudnia 1996r. prowadziła działalność w zakresie handlu artykułami spożywczymi i ogólnoprzemysłowymi. Decyzją z dnia 5 lutego 2008 r. działalność ta została wykreślona z ewidencji. Zadłużenie z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, z racji nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 10/1999 r. do 12/1999 r., od 09/2001 r. do 12/2007 r. wynosi 11.284,37 zł.

Na dzień złożenia wniosku łączna kwota zadłużenia, tym należność główna, odsetki i koszty upomnienia, wynosiła 15.937,17 zł..

K. K. w okresie od 10 lipca 1989 r. do 28 sierpnia 2006 r. miała przyznaną rentę z tytułu niezdolności do pracy. Od dnia 20 sierpnia 2006r. ma przyznaną i wypłacaną emeryturę w kwocie 402zł. Od dnia 1 maja 2008r. wysokość emerytury brutto wynosi 637,46 zł. miesięcznie. Wypłacane świadczenie umniejszone jest o potrącenia komornicze niealimentacyjne w wysokości 159,39 zł. miesięcznie, z tytułu spłaty kredytu, którego skarżąca była żyrantem. W okresie od 7 września 2004 r. zobowiązana była zgłoszona do ubezpieczenia z tytułu wykonywania umowy o pracę, przy czym średnie miesięczne wynagrodzenie w okresie od sierpnia 2007 r. do października 2007 r. wynosiło ok. 1200,00 zł. brutto. Od 2 października 2007 r. do 31 marca 2008 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim, przy czym Zakład od dnia 16 października 2007 r. do 31 marca 2008 r. wypłacał jej zasiłek chorobowy.

Decyzją Wójta Gminy z dnia 25 lutego 2008 r. przyznano skarżącej na okres od 1 lutego 2008 r. do 31 stycznia 2010r. zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 zł. miesięcznie. Z przyznanego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 24 stycznia 2008r. wynika, że K. K. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie wydano na okres od 27 grudnia 2007 r. do 31 stycznia 2010 r. i wskazano w nim, że skarżąca wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wymaga również stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie leczenia i rehabilitacji oraz korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji. Z dołączonej do wniosku dokumentacji lekarskiej wynika, że u skarżącej stwierdzono chłoniaka pierwotnego mózgu.

K. K. mieszka obecnie z córką i jej dzieckiem w G., w domu po rodzicach (nieuregulowane sprawy spadkowe). Córka skarżącej J. B. również znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, jest matką samotnie wychowującą roczne dziecko i utrzymuje się z zasiłku wychowawczego. Nieruchomość położona w L. przy [...], której skarżąca jest współwłaścicielem i na której dokonano z dniem 10 czerwca 2008r wpisu hipoteki przymusowej w kwocie 16.067,07 zł., na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie nadaje się do zamieszkania oraz do użytku. Skarżąca jest współwłaścicielem samochodu osobowego marki Toyota Corolla wyprodukowanego w 1986 r. Dodatkowo, posiada zadłużenie w Urzędzie Skarbowym z tytułu nieopłaconego podatku od towarów i usług w wysokości 9.428,55 zł. plus odsetki (na dzień wpływu wniosku do Urzędu Skarbowego o umorzenie należności tj. 2 stycznia 2008 r. łączna kwota zadłużenia wynosiła 12.481,00 zł.). W dniu 3 marca 2008 r. organ podatkowy I instancji wydał decyzję, w której odmówił przyznania żądanej ulgi. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Naczelnika Urzędu Skarbowego.

Dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego organ stwierdził, że został wykazany w sprawie ważny interes osoby zobowiązanej zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Jednakże, jak podkreślono, na podstawie wskazanego przepisu istnieje jedynie możliwość, a nie obowiązek umorzenia należności z tytułu składek, nawet w przypadkach spełnienia ustawowych przesłanek do umorzenia. Rozpatrując sprawę o umorzenie należności, pod uwagę brana jest nie tylko osobista sytuacja materialna i finansowa zobowiązanego, lecz również szeroko rozumiany interes społeczny, w tym interes innych ubezpieczonych i osób uprawnionych do otrzymywania świadczeń zdrowotnych.

Zgodnie ze wskazanym w zaskarżonej decyzji art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007r Nr 11, poz. 74 z późn. zm.) – w dalszej części u.s.u.s. - należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi zaś wtedy, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto, ustawodawca sformułował przesłanki umorzenia w ust. 3a art. 28 powołanej ustawy, a konkretnie w § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

W § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia wskazano, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Postępowanie wyjaśniające w celu dokonania ustaleń istotnych z punktu widzenia powyższych przesłanek winno być przeprowadzone przez organ administracyjny zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 kpa, która wymaga, by organ administracji publicznej dokonał ustaleń zgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy. To organ administracji bowiem, jako gospodarz postępowania administracyjnego określa zakres postępowania wyjaśniającego oraz dobór środków dowodowych potrzebnych do należytego ustalenia stanu sprawy. Stąd organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, co wynika z art. 77 § 1 kpa

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca nie czynią zadość wskazanym wyżej wymogom.

Organ stwierdził, że w przypadku skarżącej nie zachodzi żaden z przypadków całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ustawy u.s.u.s., wskazując m.in., że nastąpiło trwałe zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej potwierdzone decyzją o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej, jednak brak majątku przy jednoczesnym zaprzestaniu prowadzenia działalności musi mieć charakter trwały, a nie ograniczać się do tymczasowego braku środków materialnych pozwalających na spłatę należności. W przypadku skarżącej organ stwierdził posiadanie majątku, gdyż jest ona współwłaścicielem samochodu osobowego oraz nieruchomości położonej w L., która stanowi przedmiot zabezpieczenia wierzytelności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wskazał również na fakt, że skarżąca posiada prawo do świadczenia emerytalnego oraz zasiłku pielęgnacyjnego.

Zdaniem Sądu, w świetle zgromadzonego przez organ w sprawie materiału dowodowego, wskazana wyżej ocena , z której wynika, że brak majątku w przypadku skarżącej ma charakter tymczasowy, budzi wątpliwości. Organ wskazał bowiem, że skarżąca posiada majątek, gdyż jest współwłaścicielką samochodu osobowego oraz nieruchomości położonej w L., która stanowi przedmiot zabezpieczenia wierzytelności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W ocenie Sądu jednak, ocena taka winna zostać poprzedzona rzetelnym ustaleniem, czy w istocie i w jakim stopniu posiadanie majątku w postaci samochodu osobowego marki Toyota Corolla wyprodukowanego w 1986 r. , którego skarżąca jest współwłaścicielką, wpływa na jej sytuację materialną w kontekście możliwości spłaty zadłużenia we wskazanej w decyzji wysokości.. Wątpliwości budzi również argument w postaci ustanowionego na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zabezpieczenia w postaci hipoteki na nieruchomości położonej w L. przy ul. [...], której wnioskodawczyni jest współwłaścicielką. Z twierdzenia skarżącej wynika, że nieruchomość ta nie nadaje się do zamieszkania oraz do użytku. Organ zaś nie wyjaśnił, dlaczego nie została dotychczas wszczęta egzekucja z zabezpieczonej nieruchomości, tak aby wykluczyć nasuwające się wątpliwości, co do jej skuteczności, zwłaszcza, w świetle wskazanych wyżej twierdzeń skarżącej. W świetle powyższego , zdaniem Sądu, przedstawione wyżej okoliczności winny zostać ponownie sprawdzone i ocenione.

Niewątpliwie również podnoszone przez skarżącą okoliczności winny być ponownie rozpatrzone w świetle przesłanek umorzenia przewidzianych w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 powołanego wyżej rozporządzenia. Stwierdzenie, że przesłanki te nie zachodzą w przypadku skarżącej winno być poprzedzone dokonaniem szczegółowych ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji osobistej i materialnej zobowiązanej, które umożliwiają organowi ocenę, czy jej sytuacja materialna i życiowa pozwala i w jakim zakresie na zapłatę należności.

Tymczasem w niniejszej sprawie organ stwierdził, w oparciu o dokonane i wyżej przedstawione ustalenia, że podstawowe potrzeby życiowe skarżącej są zaspakajane dzięki wypłacanemu zasiłkowi pielęgnacyjnemu, otrzymywanej emeryturze oraz możliwości zamieszkiwania z rodziną. Podniósł przy tym, iż nie zostały również w sprawie przedłożone inne, wydane przez instytucje do tego powołane decyzje świadczące o przyznawanej pomocy w formie zasiłków celowych, które mogłyby potwierdzać trudną sytuację materialną. Odnośnie oświadczeń wnioskodawczyni, że jej dochody nie starczają na leczenie oraz życie, organ podniósł, iż zobowiązana nie przedłożyła informacji na temat miesięcznych kosztów leczenia np. w postaci rachunków na niezbędne leki.

Stwierdzając powyższe organ nie ustalił jednak jakie to są "podstawowe potrzeby" skarżącej, zwłaszcza w świetle jej stanu zdrowia, znacznie ograniczonej możliwości samodzielnej egzystencji, konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie leczenia i rehabilitacji. Zakład nie poczynił żadnych ustaleń, co do miesięcznych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego skarżącej i nie dokonał zestawienia tych wydatków z otrzymywanymi przez nią miesięcznymi dochodami, tak aby wskazać kwotę, która ewentualnie mogłaby zostać przeznaczona na spłatę zadłużenia. Podkreślenia bowiem wymaga, iż okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, szczególnie gdy decyzja dotyczy sfery elementarnych potrzeb skarżącego i jego rodziny - posiadania środków niezbędnych do przeżycia. Konieczne jest zatem skonfrontowanie sytuacji materialnej strony skarżącej z wysokością zaległej należności i wskazanie dochodów, które zdaniem organu - byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia (wyrok NSA z dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07, LEX nr 399183).

Niewątpliwie § 3 ust. 1 wskazanego wyżej rozporządzenia nakłada na skarżącą obowiązek wykazania, iż znajduje się w wyjątkowej sytuacji majątkowej i rodzinnej, powodującej, że nie jest w stanie opłacić zaległych należności. Jednak żaden inny przepis prawa nie precyzuje na czym to "wykazanie" ma polegać, a w szczególności nie wskazuje obowiązku przedłożenia odpowiednich dokumentów. W rozpatrywanej sprawie organ nie zanegował twierdzeń wnioskodawczyni dotyczących jej szczególnie trudnej sytuacji, a jedynie wskazał, że nie uprawdopodobniła ich stosownymi dokumentami. Należy zatem zwrócić uwagę, że właściwa ocena występowania bądź braku przesłanek warunkujących umorzenie zaległych składek w konkretnej sprawie może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym wyczerpującym zebraniem materiału dowodowego oraz dokładnym wyjaśnieniem wszystkich okoliczności faktycznych. Organ administracji zaś, jako gospodarz postępowania administracyjnego, określa zakres postępowania wyjaśniającego oraz dobór środków dowodowych potrzebnych do należytego ustalenia stanu sprawy. To organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, zgodnie z rzeczywistym stanem rzeczy, co wynika z art. 7 i art. 77 § 1 kpa. Zadaniem organu jest zatem przeprowadzenie postępowania dowodowego – w sposób odpowiadający wskazanym powyżej wymogom – co do okoliczności podanych przez zobowiązaną. Organ nie może więc poprzestać na wskazaniu, że nie wykazała ona danej okoliczności, ale powinien – czyniąc również zadość zasadzie z art. 9 kpa, jak również mając na uwadze wiek skarżącej i jej niekwestionowany ciężki stan zdrowia, wezwać skarżącą do przedłożenie stosownych dokumentów, wskazujących na ponoszone przez nią comiesięczne wydatki, w tym koszty leczenia i rehabilitacji.

To organ rozpatrujący wniosek o umorzenie zaległości, a nie zobowiązana, wie bowiem, jakie okoliczności są istotne przy rozpoznawaniu spraw tego rodzaju. W ocenie Sądu nie odpowiadają powyższym wymogom doręczone skarżącej pisma z dnia 21 stycznia 2008 r. i 25 marca 2008 r., które zawierały pouczenie o przesłankach umorzenia i wezwanie do przedłożenia kserokopii dokumentów umożliwiających dokonanie oceny sytuacji finansowej i materialnej płatnika według załączanego wykazu. W wykazie dokumentów umożliwiających ocenę spełnienia warunków przy wnioskowaniu o umorzenie należności nie wskazano dokumentów w postaci rachunków za wodę, energię elektryczną, za zakup leków wskazujących na miesięczne koszty utrzymania skarżącej.

Ponadto, zdaniem Sądu, nie jest wystarczającym uzasadnieniem, w przypadku decyzji wydanej na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wskazywanie na szeroko rozumiany interes społeczny w tym interes innych ubezpieczonych i osób uprawnionych do otrzymywania świadczeń zdrowotnych, zwłaszcza w sytuacji, gdy, jak w rozpatrywanej sprawie, organ stwierdza, że został wykazany w sprawie ważny interes osoby zobowiązanej. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu składek oznacza, że organ winien należycie uzasadnić rozstrzygnięcie, wskazując jakie ważne względy zdecydowały o odstąpieniu od umorzenia zaległości pomimo wystąpienia przesłanek umorzenia, tak ażeby rozstrzygnięciu nie można było przypisać cech dowolności, a także aby uzasadnienie decyzji czyniło zadość zasadzie przekonywania (art. 11 kpa).

W świetle powyższego, Sąd uznał , że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art.7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa, które niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż wobec niepodjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, braku wyczerpującego rozważenia istotnych okoliczności sprawy i niedostatecznego uzasadnienia decyzji, zaskarżone rozstrzygnięcie nie poddaje się w pełni kontroli sądowoadministracyjnej.

Rozpoznając ponownie sprawę, organ rentowy zobowiązany jest uwzględnić poczynione przez Sąd uwagi. W szczególności, badając, czy występują w sprawie okoliczności stanowiące uzasadnione przypadki pozwalające na umorzenie zobowiązań z tytułu zaległych składek, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 powołanego rozporządzenia, organ winien uwzględnić sytuację materialną i zdrowotną skarżącej na dzień wydania decyzji. Oznacza to konieczność ponownego wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z powyższych rozważać. Organ winien również wnikliwie i rzetelnie ustalić oraz ocenić możliwości płatnicze skarżącej, biorąc w szczególności pod uwagę wiek ubezpieczonej oraz potencjalną możliwość spłaty zadłużenia, przy uwzględnieniu niekwestionowanej ciężkiej choroby i co z tym się wiąże znacznych kosztów leczenia i rehabilitacji, orzeczonego stopnia niepełnosprawności, a także sytuacji życiowej i materialnej osób z nią zamieszkujących. Ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego - winna zaś znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji,(art. 107 k.p.a.), którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia.

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c, art. 152 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.