Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 280/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 pkt 1 lit. c , art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1, § 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: § 3 ust. 1 pkt. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 28 ust. 2, art. 28 ust. 3, art. 83 ust. 4
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Sędzia WSA Marek Sachajko Asesor sądowy WSA Robert Talaga (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 października 2022 r. sprawy ze skargi B.D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia [...] września 2021 r. nr [...]


UZASADNIENIE

W dniu [...] czerwca 2021 r. B.D. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania po zmarłym J.D.. W jego uzasadnieniu wskazał, że posiada zadłużenie z winy swojego zmarłego ojca. Jednocześnie opisał, że całe zadłużenie w ZUS spłacił częściowo się zadłużając, a skutki tego odczuwał długo po spłaceniu należności. Ponadto poinformował, że jest osobą prowadzącą jednoosobową działalność gospodarczą, nadmieniając przy tym, że bywają miesiące, że z osiągniętego w ten sposób dochodu po opłaceniu wszystkich kosztów pozostaje jedynie na życie, a posiada także inne zobowiązania do spłaty. Żona wnioskodawcy pracuje na pół etatu i razem mają na utrzymaniu syna. Jednocześnie zastrzegł, że gdyby wiedział o zadłużeniu ojca nie przyjąłby spadku po ojcu, tym bardziej, że w M. nie mieszka od 2000 r., a mieszkanie w całości miało przejść na siostrę, gdyż ta ma ciężką sytuację życiową.

Decyzją z dnia [...] września 2021 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. odmówił B.D. umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania po zmarłym J.D. w łącznej kwocie 72 474,95 zł., w tym :

a) składek na ubezpieczenie społeczne za okres 5/2001 -7/2001; 9/.2002 -9/2002,

11/2002 - 12/2002; 2/ 2003 -1/2004 ;od 1/2006 do 5/2006 w łącznej kwocie 16.060,51

zł,

- odsetek liczonych na dzień otwarcia spadku tj. 3.07.2019 r, w kwocie 29 409,00 zł.

- odsetek liczonych na dzień otwarcia spadku przypadających od składek w części

finansowanej przez ubezpieczonych za okres od 6/2001 do 7/2001, od 10/2003 do

1/2004 w kwocie 910,36 zł

- kosztów upomnienia - 102,80 zł

b) składek na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 21 479,29 zł, w tym za okres

12./2000-3.2001; 5.2001-9.2002; 11.2002 - 12/2002;2/2003 - 9/2003; 11/2003 -

1/2004; 12/2005 - 12/2006;6/2007 - 4/2008,

- odsetek liczonych na dzień otwarcia spadku od ww. składek - 12 425,00 zł

- odsetek liczonych na dzień otwarcia spadku przypadających od składek w części

finansowanej przez ubezpieczonych za okres od 1/2001 do 3/2001, od 5/2001 -

7/2001 ;11/2003 - 1/2004 w kwocie 532,71 zł.

- kosztów upomnienia - 120,80 zł.

c) składek na Fundusz Pracy i Fundusz gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w

łącznej kwocie 3716,35 zł, za okres 5.2001 9/2002; 11/2002 - 12/2002;2/2003--9/2003; 11/2003 - 1/2004; 12/2005 - 5/2006’

- odsetek 2351,00zł

- kosztów upomnienia - 93,66 zł oraz

odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność

gospodarczą wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za

zobowiązania po zmarłym J.D. w łącznej kwocie 66 746,22 zł., w tym :

a) składek na ubezpieczenie społeczne za okres 5/2001 -7/2001; 9/.2002 – 9/2022; 11/

2002 -12/2002 ;2/2003 - 1/2004; 1/2006 do 5/2006 w łącznej kwocie 43043,07 zł,

- odsetek liczonych na dzień otwarcia spadku tj. 3.07.2019 r, w kwocie 27 760 zł.

- kosztów upomnienia - 102,80 zł

b) składek na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 20 350,29 zł, w tym za okres

12/2000 - 3/2001; 5/2001- 9/2002; 11/2002 - 12/2002; 2/2003 - 9/2003; 11/2003 -

1/2004; 12/2005 - 12/2006; 6/2007 - 4/2008,

- odsetek liczonych na dzień otwarcia spadku- 12 439,00 zł

- kosztów upomnienia - 120,80 zł.

c) składek na Fundusz Pracy w łącznej kwocie 3 352,86 zł, za okres 5/2001 – 9/2002;

11/2002 - 12/2002; 2/2003 - 9/2003; 11/2003 - 1/2004; 12/2005 - 5/2006'

-odsetek 2110,00zł

-kosztów upomnienia - 93,66 zł

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że, spadkodawca J.D. prowadził działalność gospodarczą z przerwami do 30 kwietnia 2008 r. Płatnik zmarł 3 lipca 2019 r. Decyzją z dnia 15 czerwca 2021 r. została przeniesiona odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek po zmarłym J.D. na A.K., J’.D. i B.D..

W dniu 21 października 2021 r. wnioskodawca zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z [...] września 2021 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek w związku z przeniesieniem odpowiedzialności za zobowiązania zmarłego ojca J.D. Według niego organ w sposób błędny odniósł się do występującej sytuacji życiowej przesłanki art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. dotyczącej braku majątku. W istocie nie ma majątku, który mógłby przeznaczyć na poczet ww. zobowiązań bez uszczerbku dla utrzymania swojej rodziny. Lokal w M. zamieszkuje siostra, która korzysta z niego dla zaspokajania potrzeb mieszkaniowych swojej rodziny (samotnie wychowuje dwóch małoletnich synów, z których jeden jest niepełnosprawny). Ze względu na trudną sytuację osobistą i materialną nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z najmem innego mieszkania, bowiem samo utrzymanie lokalu w M. sprawia jej duże trudności. Koszty utrzymania w przedsiębiorstwie i gospodarstwie domowym mają charakter zmienny, co jest determinowane aktualną sytuacją gospodarczą, cenami energii, gazu, żywności i innych produktów podstawowej potrzeby, a wynagrodzenia pozostają na dotychczasowym poziomie. Błędnie organ ustalił w ramach obrotów w firmie, że wyłącznie koszty stałe, pomijając specyfikę prowadzonej działalności zmienne (paliwo, koszty materiałowe). Kwestionowana decyzja została wydana z naruszeniem jednej z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, jaką jest zasada prawdy obiektywnej, z której wynika obowiązek organu "wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisu prawa". Realizacja zasady prawdy obiektywnej ma ścisły związek z realizacją zasady praworządności, zaś prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy jest niezbędnym elementem prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego.

Decyzja z dnia [...] lutego 2022 r., nr [...] (znak sprawy: [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2021 r., nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania na podstawie wszystkich dokumentów uzyskanych i przedłożonych do sprawy z wniosku o umorzenie oraz oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z 19 października 2021 r.; zeznań o wysokości uzyskanego przychodu, wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za rok 2019 i 2020 (PIT-28). Na ich podstawie ustalił, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą H., a uzyskiwanych w ten sposób miesięcznie dochodów nie jest w stanie ustalić. Wnioskodawca natomiast nie posiada dochodów z innych źródeł; nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej ani nie korzysta z innych form pomocy; szczegółowe rozliczenie stałych wydatków związanych z utrzymaniem znajduje się na zeznaniu podatkowym; gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną, która osiąga dochód w kwocie 1.380,95 zł netto, na utrzymaniu ich pozostaje małoletni syn; nie wskazał na posiadanie lub nieposiadanie zobowiązań pieniężnych; wnioskodawca jest współwłaścicielem domu o powierzchni 126 m2 położonego w miejscowości Z., gmina P.; posiada środki pieniężne na rachunkach bankowych (firmowych) w kwotach 12.485,08 zł i 2.866,28 €; posiada samochód osobowy marki Opel Astra (rok produkcji 1999) oraz przyczepkę (z 1985 r.); posiada inne składniki mienia ruchomego (laptop i drukarka) o łącznej wartości 1.150,00 zł; nie posiada innych praw majątkowych ani żadnych wierzytelności.

Analizując powyższą dokumentację organ przyjął ją jako dowód w przedmiotowej sprawie i stwierdził, że decyzją z [...] czerwca 2021 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. przeniósł na B.D. A.K.i J’.D.) odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek po zmarłym ojcu - J.D. (data zgonu 3 lipca 2019 r.). Spadkodawca był współwłaścicielem garażu o powierzchni 16 m2 oraz lokalu mieszkalnego o powierzchni 53,5 m2 w M.. Jak ustalono wartość majątku spadkowego znacznie przewyższa kwotę zaległości składkowych po zmarłym J.D. Odziedziczony majątek nieruchomy może stanowić przedmiot obrotu cywilno-prawnego, co skutkuje możliwością uznania go za źródło przychodu w celu spłaty zadłużenia. Nieściągalność należności z tytułu składek związana jest generalnie z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenia w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania. W związku z powyższym nie zachodziły żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwiało pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w cytowanym rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej lub jakiegoś nadzwyczajnego zdarzenia. Za takie zdarzenie nie może być uznane powstanie odpowiedzialności za długi spadkowe, jak również określenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zakresu odpowiedzialności, gdyż takie działanie organu wynika z przepisów prawa (art. 100 oraz art. 97 § 1, art. 98 § 1 i 2 ustawy Ordynacja podatkowa oraz art. 31 i 32 u.s.u.s.). W składanych wnioskach o umorzenie i ponowne rozpatrzenie sprawy, poza tym, że wnioskodawca wspomniał o problemach z lewym okiem i cierpnięciu palców u rąk, nie powoływał się na własne dolegliwości zdrowotne. W toku prowadzonego postępowania nie przedłożył żadnych dokumentów medycznych potwierdzających np., fakt konieczności stałego leczenia czy zaświadczeń orzekających o istnieniu przeciwskazań zdrowotnych do zarobkowania. Nie legitymuje się również orzeczoną niezdolnością do pracy ani orzeczonym stopniem niepełnosprawności. Jednocześnie nie istniały żadne przeszkody zdrowotne uniemożliwiające lub ograniczające możliwość uzyskania dochodów, bowiem jest osobą aktywną zawodowo - prowadzącą działalność gospodarczą. Nie było przeciwskazań do podejmowania pracy na etat lub dodatkowej pracy zarobkowej. W ocenie organu tym samym ma możliwość pozyskania środków pieniężnych i poprawy swojej sytuacji materialnej. Nie udowodnił, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, która w składanych wnioskach nie została nawet podniesiona. Brak więc było podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia uniemożliwia uzyskiwanie dochodu pozwalającego na spłatę należności względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wnioskodawca ma 47 lat, co daje podstawę organowi do przypuszczeń, że będzie jeszcze czynny zawodowo i będzie osiągał dochody, które pozwolą na stopniową, ale sukcesywną spłatę zadłużenia w ZUS. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie zanegował również powstania trudnej sytuacji życiowej po stronie związanej z obciążeniem długami spadkowymi, jednak uznał, że nie jest to nadzwyczajna okoliczność, mogąca stanowić przesłankę do umorzenia należności z tytułu składek.

Z uwagi na fakt, że informacje zawarte w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym obrazują najbardziej aktualną sytuację finansową, z którego wynika, że wnioskodawca jest żonaty i prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką, która miesięcznie osiąga dochody w wysokości 1.380,95 zł netto. Na ich utrzymaniu pozostaje syn, w związku z czym istnieje możliwość pobierania na niego świadczenia 500+. Organ we własnym zakresie ustalił, że wnioskodawca był zgłoszony do ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej i według oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz informacji zawartych we wniosku o umorzenie, uzyskiwane w ten sposób środki finansowe stanowią jedyne źródło dochodu. Udokumentował uzyskiwane w ten sposób wyniki finansowe przedłożonymi do akt sprawy zeznaniami PIT-28 za rok 2019 i 2020 oraz zestawieniem przychodów wg stawek podatku zryczałtowanego za I półrocze 2021 r., z których wynika, że: w 2019 r. przychód wyniósł 132.755,00 zł, w 2020 r. przychód wyniósł 136.486,48 zł, w I półroczu 2021 r. przychód wyniósł 115.642,65 zł. Wnioskodawca nie dostarczył dokumentów potwierdzających wysokość przychodu oraz ponoszonych kosztów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kolejnych miesiącach 2021 r., ZUS nie miał tym samym możliwości przeprowadzenia rzetelnej analizy obecnej sytuacji finansowej gospodarstwa domowego. Jeżeli otrzymywany przychód/dochód nie jest wysoki, to fakt ten nie stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek, istotny jest nie dochód, a właśnie osiągnięty przychód z tej działalności. Wnioskodawca jest osobą stosunkowo młodą, wobec powyższego ZUS stoi na stanowisku, że obecna sytuacja finansowa jest przejściowa i przy dołożeniu należytej staranności oraz przestrzeganiu zasad prawidłowej gospodarki oraz stosownie do swoich sił umysłowych i fizycznych jest w stanie znaleźć stałą pracę lub osiągać wysokie dochody z działalności gospodarczej. Nie bez znaczenia dla niniejszej sprawy jest również, że jest osobą w pełni zdolną do podjęcia zatrudnienia. Żona wnioskodawcy pracuje na pół etatu, a podstawy wymiaru składek w okresie ostatnich trzech miesięcy wyniosły kolejno: 10/2021 - 2.236,00 zł, 11/2021 - 2.340,00 zł i 12/2021 - 2.428,00 zł, co daje średnio miesięcznie 1.802,61 zł netto. Dochód w gospodarstwie domowym wnioskodawcy kształtuje się na poziomie dużo wyższym od opublikowanego 14 grudnia 2021 r. ustalonego wg Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych minimum socjalnego w III kwartale 2021 r. dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego (3.577,35 zł), co potwierdza, że możliwe jest zaspokajanie wszystkich podstawowych potrzeb życiowych, gdzie jak obliczył, same koszty utrzymania Państwa domu wyniosły: w 2019 r. - 52.225,19 zł, w 2020 r. - 58.442,77 zł, w okresie od stycznia do sierpnia 2021 r. (bez opału i remontu domu) - 33.124,68 zł. Sytuacja wnioskodawcy nie nosi znamiona ubóstwa, a przedstawione argumenty nie znalazły odzwierciedlenia w zebranym materiale dowodowym. Rodzina wnioskodawcy nie zalegała z regulowaniem zobowiązań wobec dostawców prądu, gazu, wody itp. Wspomniane wydatki nie są też nadzwyczajnymi kosztami jakie musi ponosić. Wnioskodawca nie przedstawił dokumentów potwierdzających lub chociażby uprawdopodabniających sytuację materialną poza wymienieniem kosztów ponoszonych zarówno w gospodarstwie domowym jak i w przedsiębiorstwie. Nie istniiały też szczególne okoliczności przemawiające za natychmiastowym uwolnieniem Pana od ciążącej zaległości. Wnioskodawca świadomie przyjął spadek po zmarłym 3 lipca 2019 r. ojcu J.D., co zostało potwierdzone postanowieniem Sądu Rejonowego w Pleszewie z 17 lipca 2019 r. sygn. akt I Ns 176/19 potwierdzającym jego przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza wraz z J’.D. i A.K. po 1/3 części, czyli razem ze zobowiązaniami ciążącymi na osobie zmarłej (tylko do wartości otrzymanego spadku). Zatem miał świadomość obowiązków, które to przyjęcie zrodziło, tym bardziej, że w ramach spadku odziedziczył Pan nie tylko zadłużenie ale również składniki majątkowe. Podjęcie decyzji o umorzeniu, biorąc pod uwagę powyższą argumentację, na chwilę obecną byłoby przedwczesne i nieuzasadnione. Bardzo ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości.

Pismem z dnia 9 marca 2022 roku B.D. wniósł do WSA w Poznaniu skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] lutego 2022 r. utrzymującą w mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2021 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek zarzucając jej:

1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 4 ustawy z dn. 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych polegające na jego niezastosowaniu i nieumorzeniu należności z tytułu składek po zmarłym J.D. w sytuacji, gdy wierzytelność organu obejmuje nieopłacone składki z okresu wymagalności obejmującego najpóźniej 2008 r.. a organ nie był w stanie przedstawić jakichkolwiek potwierdzeń przerwania biegu okresu terminu przedawnienia:

2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 2 ustawy z dn. 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych polegające na ich niezastosowaniu i odmowie umorzenia należności z tytułu składek po zmarłym J.D. względem wnioskodawcy w sytuacji, gdy jego sytuacja majątkowa i życiowa wnioskodawcy pozwalają na ich umorzenie;

3. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a ustawy z dn. 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dn. 31 lipca 2003 r. polegające na ich niezastosowaniu i odmowie umorzenia należności z tytułu składek po zmarłym J.D. względem wnioskodawcy w sytuacji, gdy wykazany przez organem administracji stan faktyczny wnioskodawcy uzasadnia przypuszczenie, iż konieczność zapłaty składek pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny:

4. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 i 77 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy w sytuacji, gdy na organie administracji publicznej ciąży obowiązek zbioru 8 oceny w sposób wyczerpujący zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego:

5. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 138 § 1 pkt 2 poprzez jego niezastosowanie, tj. utrzymanie decyzji organu pierwszej instancji w mocy w sytuacji, gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał na zmianę zaskarżonego orzeczenia.

Z uwagi na wyżej wskazane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie obu decyzji organu administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę organa odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skarga jest uzasadniona.

W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. , poz. 329 ze zm.); dalej; p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Zaskarżoną decyzją Nr [...] z dnia [...] lutego 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy wcześniejszą decyzją z dnia [...] września 2021 r. nr [...] odmawiającą umorzenia należności składkowych za które skarżący odpowiada wskutek przeniesienia zobowiązań z tytułu nieopłąconych składek przez zmarłego ojca skarżącego w łącznej kwocie 73.932,02 zł.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności składkowych stanowi art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 423.); dalej; u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.). Do składek na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie, m.in. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne (art. 32 u.s.u.s.).

Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w

ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie:

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie których mowa w art. 13 upadłościowe z przyczyn, o i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Stosownie do § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z

tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację

rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podlegająca kontroli Sądu decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczy odmowy umorzenia należności z tytułu składek wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania po zmarłym J.D. za okresy:

- składek na ubezpieczenie społeczne - 5/2001 -7/2001; 9/.2002 -9/2002; 11/2002 - 12/2002; 2/ 2003 -1/2004 ;od 1/2006 do 5/2006;

- składek na ubezpieczenie zdrowotne - 12./2000 - 3.2001; 5.2001- 9.2002; 11.2002 - 12/2002;2/2003 - 9/2003; 11/2003 - 1/2004; 12/2005 - 12/2006; 6/2007 - 4/2008;

- składek na Fundusz Pracy i Fundusz gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - 5/2001 - 9/2002; 11/2002 - 12/2002; 2/2003 - 9/2003; 11/2003 - 1/2004; 12/2005 - 5/2006.

Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, w świetle wskazanych wyżej przepisów, w pierwszej kolejności, należy odnieść się do podniesionego w skardze zarzutu dotyczącego istnienia należności z tytułu składek, objętych wnioskiem skarżącego o umorzenie, z uwagi na ewentualne ich przedawnienie. W sprawie dotyczącej umorzenia zaległości z tytułu składek organ administracyjny może rozważać taką możliwość jedynie odnośnie należności istniejących, wymagalnych a więc takich, które nie uległy przedawnieniu z powodu upływu odpowiednich terminów ustawowych. Przedawnione zobowiązanie przestaje istnieć, nie może być zatem przedmiotem postępowania o jego umorzenie. Przedawnienie nie jest jednak przesłanką, zaistnienie której uzasadnia wniosek o umorzenie zaległości. Jednakże, w postępowaniu prowadzonym z wniosku o umorzenie, przedawnienie jest okolicznością istotną z tego względu, że wniosek o umorzenie przedawnionych zaległości uznać należy za bezprzedmiotowy. Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może zapaść jedynie wówczas, kiedy należności - umorzenia których domaga się strona – nie uległy przedawnieniu lub z innych przyczyn nadal są wymagalne. W tym sensie, Sąd powinien mieć wiedzę, czy nastąpiło przedawnienie, gdyż wówczas skutkowałoby to koniecznością umorzenia takiego postępowania - jako bezprzedmiotowego (por. wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 2009 r. sygn. akt II GSK 15/09 z dnia 28 września 2017 r. II GSK 1491/17, z 12 stycznia 2017 r II GSK 4359/16).

Dokonując oceny rozstrzygnięcia organu, wydanego w przedmiocie umorzenia należności, Sąd musi mieć możliwość stwierdzenia, że obowiązek spłaty należności w dacie wydania decyzji nadal obciąża stronę. W ocenie Sądu, jakkolwiek przedawnienie należności z tytułu składek nie stanowi przesłanki skutkującej ich umorzeniem na podstawie wskazanych wyżej przepisów, to kwestia przedawnienia mieści się w granicach sprawy o umorzenie należności składkowych.

Objęte zaskarżoną decyzją zaległości składkowe wynikają z przeniesienia ww. decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r., nr 18/2021/P na J’.D., B.D. i A.K., jako spadkobierców zmarłego (płatnika składek) zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek.

Skarżący, jak wynika z treści skargi wniesionej do Sądu, podniósł zarzut przedawnienia należności z tytułu składek. W sprawach dotyczących zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej, zastosowanie ma art. 24 ust. 5 d u.s.u.s. Ustawodawca we wskazanym przepisie przewidział odrębną regulację odnośnie terminu przedawnienia należności wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej, stanowiącą wyjątek od generalnej reguły wynikającej z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., że należności ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Przepis art. 24 ust. 5d ustawy przewiduje, że przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana.

Przy czym, w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności nie jest dopuszczalne badanie przez Sąd zgodności z prawem decyzji o odpowiedzialności następcy prawnego. Zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. sąd administracyjny uprawniony jest do kontroli decyzji dotyczącej umorzenia (w tym też odmowy umorzenia należności z tytułu składek). Nie jest natomiast uprawniony do kontroli decyzji w przedmiocie wymiaru składek i ich poboru. Sąd administracyjny w niniejszej sprawie, nie jest uprawniony do badania, czy organ w sposób zgodny z prawem przeniósł na skarżącego zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek.

Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie decyzja o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek wydana została [...] czerwca 2021 r., to w dniu orzekania w sprawie umorzenia przedmiotowych należności nie upłynął jeszcze 5-letni termin przedawnienia. W tym zakresie należy jednak zwrócić uwagę, że powyższa decyzja o przeniesieniu odpowiedzialności została doręczona skarżącemu w dniu 22 czerwca 2021 roku, a w terminie otwartym do wniesienia odwołania B.D. złożył wniosek o umorzenie należności w którym wskazał, że "gdyby wiedziała o zadłużeniu ojca w ogóle by nie przyjął spadku. Nie mieszka w M. od 2000 roku, a mieszkanie w całości miało przejść na siostrę ponieważ ona jest w najgorszej sytuacji życiowej". W ocenie Sądu w takiej sytuacji obowiązkiem organu w takiej sytuacji było doprecyzowanie czy B.D. w ten sposób kwestionuje decyzje o przeniesieniu odpowiedzialności za zaległe składki po zmarłym ojcu, dopiero takie jednoznaczne ustalenie ze strony organu rentowego po wezwaniu strony w wyjawienia jej rzeczywistych zamiarów mogło został w sposób prawidłowy zakwalifikowana jako odwołanie od wskazanej decyzji bądź jedynie jako wniosek o umorzenie należności.

W zaskarżonej decyzji organ rentowy stwierdził, że wnioskodawca odpowiada za zadłużenie całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym, przez do jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie negatywnego dla rozstrzygnięcia nie może być uważane za dowolne, a umorzenie zaległości z tytułu składek byłoby przedwczesne. W rozpoznawanej sprawie należało jednak dostrzec, że z samej decyzji z dnia [...] czerwca 2021 roku o określeniu wysokości zobowiązań po zmarłym J.D. wynika, że odpowiedzialność za zobowiązania została ograniczona do "... czynnego stanu spadku, majątku spadkowego, który pozostał po zmarłym J.D. w postaci dwóch nieruchomości...". W tym względzie w granicach rozpoznawanej sprawy (mimo określenia wysokości zaległych należności) zabrakło jednak precyzyjnego wskazania ze strony organu wartości majątku, który pozostał po zmarłym J.D. do wysokości którego mogła być dochodzona zaległa należność. Dopiero takie zestawienie ze strony umożliwia jednoznaczną ocenę, czy skarżący rzeczywiście ponosi odpowiedzialność "do wysokości stanu czynnego spadku".

Za zasadny Sąd uznał również zarzut braku właściwej i rzetelnej oceny okoliczności faktycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, w zakresie przesłanek sformułowanych w § 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Przy czym, co należy podkreślić, art. 28 ust. 3a u s u s dotyczy kwestii umarzania należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne, nie zaś należności za pracowników w części finansowanej przez płatnika, do których zapłaty skarżący został zobowiązany.

Zdaniem Sądu, co należy podkreślić, niezależnie od treści wniosku złożonego przez osobę zobowiązaną, postępowanie wyjaśniające W celu dokonania ustaleń istotnych z punktu widzenia powyższych przesłanek, winno być przeprowadzone przez organ administracyjny zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 kpa, która wymaga, by organ administracji publicznej dokonał ustaleń zgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy. Organ administracji, jako gospodarz postępowania administracyjnego, określa zakres postępowania wyjaśniającego oraz dobór środków dowodowych potrzebnych do należytego ustalenia stanu sprawy. Stąd też obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, co wynika z art. 77 § 1 kpa. Dokonane ustalenia istotnych okoliczności sprawy i ich ocena z punktu widzenia przesłanek umorzenia należności winna przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji administracyjnej (art. 107 § 3 kpa).

Należy również wskazać, że decyzja organu administracji publicznej w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek posiada charakter uznaniowy, co jednak nie przekreśla zasady, że uznanie jest ograniczone dyrektywami ustawowymi, nakazującymi organom rozważenie każdej sprawy z punktu widzenia występowania bądź braku w konkretnym przypadku względów gospodarczych lub społecznych, które uzasadniałyby umorzenie zaległości składkowych lub odsetek.

Właściwa ocena występowania bądź braku rzeczowych przesłanek w konkretnej sprawie może być dokonana tylko, jak wskazano wyżej, po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym wyczerpującym zebraniem materiału dowodowego oraz dokładnym wyjaśnieniem wszystkich okoliczności faktycznych.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że wskazanym wyżej wymogom nie czyni zadość zaskarżona decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2021 r. W kontrolowanej sprawie organ ostatecznie ustalił na podstawie zebranych dokumentów, że B.D. ma stało źródło dochodu podobnie jak jego małżonka oraz pobierają świadczenie 500+ na dziecko, a ponadto posiadają majątek. Jak wskazał również organ, skarżący ma możliwość, poza uzyskiwanym wynagrodzeniem za pracę, pozyskiwania środków pieniężnych i poprawy swojej sytuacji materialnej w celu uregulowania zaległości wobec ZUS.

Zdaniem Sądu, organ nie przeprowadził rzetelnej analizy sytuacji materialnej skarżącego, uwzględniającej również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny. Co jest istotne i co należy szczególnie podkreślić, przy ocenie wniosku o umorzenie organ ma obowiązek ocenić sytuację rodzinną i sytuację materialną osoby zobowiązanej, przede wszystkim na podstawie okoliczności istniejących w dacie orzekania i na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, nie zaś w oparciu o założenia wskazujące na potencjalną możliwości dokonania spłaty zadłużenia. W sytuacji zaś, kiedy przedstawiony we wniosku materiał dowodowy nie jest dostateczny lub budzi wątpliwości organu, jak wskazano wyżej, należy w toku prowadzonego postępowania materiał ten uzupełnić, pouczając w tym zakresie zobowiązanego.

Organ w przedmiotowej sprawie, dokonując oceny sytuacji majątkowej i jego możliwości finansowych w żaden sposób nie wyjaśnił, na czym opiera swoje twierdzenie, że skarżący ma możliwość, poza uzyskiwanym wynagrodzeniem za pracę, pozyskiwania środków pieniężnych. Z samego faktu, że skarżący ma 47 lata i jest osobą aktywną zawodowo, nie sposób wywodzić, że może w istocie uzyskiwać wyższe dochody. Organ nie ustalił, w jakim charakterze skarżący jest zatrudniony, jakie ma wykształcenie, kwalifikacje, czy w miejscu, gdzie zamieszkuje istnieje możliwość podjęcia dodatkowego zatrudnienia, przy założeniu że w chwili obecnej skarżący jest zatrudniony na pełen etat.

Organ wskazał również na posiadany przez skarżącego majątek, których wartość, zdaniem organu, znacznie przewyższa kwotę zaległości składkowych po zmarłym J.D. Tymczasem, już we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżący wyjaśnił, że w mieszkaniu w M. zamieszkuje jego siostra A.K., która samotnie wychowuje dwóch małoletnich synów, przy czym jedno dziecko jest niepełnosprawne. Do okoliczności tej organ w żaden sposób się nie odniósł, nie wyjaśnił jej, a ma ona istotne znaczenie przy ocenie faktycznej sytuacji majątkowej skarżącego i możliwości dokonania spłaty zadłużenia.

Ponadto, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest rozważań, jak na tle ustalonego w sprawie stanu faktycznego obejmującego sytuację rodzinną, zdrowotną, majątkową skarżącego, oraz wysokość zadłużenia, organ widzi realną możliwość spłaty bez zagrożenia jego egzystencji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, organ wskazał, że do osiągnięcia wieku emerytalnego zostało skarżącemu jeszcze 18 lat aktywności zawodowej, co daje podstawę organowi przypuszczać, że skarżący będzie jeszcze na przestrzeni wielu lat czynny zawodowo, zatem będzie osiągał dochody, które pozwolą na stopniową, ale sukcesywną spłatę całości zadłużenia.

W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, brak jakichkolwiek podstaw dla tego rodzaju oceny, dlatego też zdaniem Sądu, organ nie dokonał dostatecznych ustaleń dotyczących ww. okoliczności. Poczynienie przez organ wskazanych wyżej ustaleń, uwzględniających faktycznie uzyskiwane przez skarżącego dochody i niezbędne wydatki, sytuację rodzinną, jak również wysokość zadłużenia, jest niezbędne dla oceny realnej nie zaś potencjalnej możliwości dokonania przez skarżącego spłaty zadłużenia. Przy tym sytuacja w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez skarżącego pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa, nie byłaby zgodna ani z jego interesem jako następcy prawnego płatnika składek, któremu Zakład wydał decyzję o zakresie odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu tych składek, a jednocześnie nie byłaby zgodna z interesem publicznym, (por. wyroki NSA z 25 czerwca 2003 r., III SA 3118/01, POP 2004/4/77; z 20 marca 2007 r., II GSK 345/06; z 21 maja 2009 r., II GSK 1045/08; z 8 lipca 2015 r., II GSK 1502/14, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Reasumując, w kontrolowanej sprawie, zdaniem Sądu, organ nie wykazał, w sposób rzetelny i wnikliwy, by dokonane ustalenia uzasadniały ocenę o braku przesłanek umorzenia zaległych składek, w zakresie na jaki pozwala ww. art. 28 ust. 3 a u.s.u.s, zaś wskazane wyżej braki w uzasadnieniu decyzji, uniemożliwiają Sądowi dokonanie kontroli i oceny przedmiotowej sprawy, w świetle wskazanych wyżej przepisów.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni poczynione wyżej uwagi, które stanowią jednocześnie wskazanie do dalszego postępowania.

W świetle powyższego Sąd uznał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych naruszył przepisy procesowe - art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1k.p.a., gdyż nie ustalił i nie ocenił wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności, czym przekroczył granice uznania administracyjnego które to naruszenie niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art, 145 pkt 1 lit. c i art. 135 orzekł jak w sentencji.