Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 431/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2020-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Transport
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Uchylono postanowienie Szefa Krajowej Administracji Skarbowej
Powołane przepisy: article: art. 17 par. 1, art. 221a par. 2 i 3, art. 247 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2019 poz 900
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 26 ust. 2 i 5
journal: Dz.U. 2017 poz 708
law: Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 145 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Krupiński Sędziowie Sędzia WSA Daria Sachanbińska (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Sobieralski Protokolant st. insp. sądowy Katarzyna Stec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 6 września 2019 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu niewykonania obowiązku przewoźnika 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2) uchyla postanowienie Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z dnia 25 marca 2019 r., nr [...], 3) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu na rzecz skarżącej A Sp. z o.o. w [...] kwotę 1117 (tysiąc sto siedemnaście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez A Spółkę z o.o. w [...], zwaną dalej również skarżącą lub Spółką, jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 6 września 2019 r., nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Naczelnika Śląskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Katowicach z dnia 8 sierpnia 2018 r. wymierzającą Spółce karę pieniężną w kwocie 5.000 zł z tytułu niewykonania obowiązku przewoźnika, wynikającego z art. 5 ust. 4 pkt 6 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów (Dz. U. z 2017 r. poz. 708, z późn. zm.) - zwanej dalej "u.o.s.m."

Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 1 czerwca 2017 r. o godz. 10:00 na drodze [...] w miejscowości [...] (województwo [...]) funkcjonariusze Śląskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Katowicach zatrzymali do kontroli samochód typu [...], nr rej. [...], kierowany przez P. N. Właścicielem pojazdu samochodowego było [...] A Sp. z o.o. w [...]. Z przedstawionych przez kierowcę dokumentów wynikało, że ww. samochodem ciężarowym przewożono olej napędowy klasyfikowany do pozycji CN 2710 w ilości 11940 litrów/9808 kg oraz olej opałowy w ilości 4986 litrów/4101 kg. Nadawcą towaru było [...] A Sp. z o.o., a odbiorcą jego części (1200 litrów/996 kg oleju napędowego) B, ul. [...] w [...]. Podczas kontroli zweryfikowano dokumenty przewozowe, tj. listy przewozowe z dnia 1 czerwca 2017 r. o nr [...] i nr [...], dowody wydania wraz z odpisami świadectw jakości nr [...] i nr [...], dowód rejestracyjny samochodu ciężarowego oraz wypis nr [...] z zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne nr [...]. Ponadto sprawdzono w systemie SENT osiem zgłoszeń. Na podstawie dokumentacji zgromadzonej w trakcie kontroli ustalono, że zgłoszenie o nr [...] nie zawierało numeru zezwolenia drogowego (dane zawarte w wypisie nr [...] z zaświadczenia [...]), czym naruszono obowiązek przewoźnika, o którym mowa w u.o.s.m. Z przeprowadzonych czynności kontrolnych sporządzony został protokół z dnia 1 czerwca 2017 r., nr [...], który został podpisany przez kierowcę bez wnoszenia uwag.

Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2017 r., nr [...], Naczelnik Śląskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Katowicach wszczął z urzędu wobec [...] A Sp. z o.o. w [...] postępowanie w sprawie nałożenia kary pieniężnej w związku z naruszeniem obowiązku przewoźnika, o którym mowa w art. 5 ust. 4 u.o.s.m., poprzez brak uzupełnienia zgłoszenia przewozu numer [...] o wymagane dane, co zostało stwierdzone podczas kontroli w dniu 1 czerwca 2017 r.

W toku prowadzonego postępowania do organu wpłynął wniosek przewoźnika o odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej w trybie art. 22 ust. 3 u.o.s.m. w ramach pomocy de minimis. Spółka argumentowała, że nieodstąpienie od nałożenia kary pieniężnej spowoduje redukcję zatrudnienia w jej przedsiębiorstwie, co z kolei spowoduje zwiększenie ilości bezrobotnych oraz wpłynie negatywne na relacje z kontrahentami, zwłaszcza z firmą C Sp. z o.o. W ocenie skarżącej, w sprawie występuje ważny interes publiczny z tytułu konieczności sięgania do środków pomocy państwa (zasiłki dla bezrobotnych) przez zwolnionych pracowników. Jako ważny interes Spółki podano jej dalsze funkcjonowanie na rynku, co służy zbiorowości lokalnej.

Decyzją z dnia 8 sierpnia 2018 r., nr [...], Naczelnik Śląskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Katowicach wymierzył skarżącej karę pieniężną w kwocie 5.000 zł, na podstawie art. 22 ust. 2 i art. 26 ust. 1, 2 i 5 u.o.s.m. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie, organ pierwszej instancji uznał, iż w okolicznościach sprawy nie ma wątpliwości, że przewóz towarów klasyfikowany do pozycji CN 2710, realizowany był na terenie kraju bez spełnienia określonych obowiązków przewoźnika, tj. uzupełnienia zgłoszenia o numer zezwolenia, zaświadczenia lub licencji. Jednocześnie Naczelnik Śląskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Katowicach nie dopatrzył się ustawowych przesłanek umożliwiających odstąpienie od nałożonej kary pieniężnej.

Z treścią powyższej decyzji nie zgodziła się skarżąca Spółka. We wniesionym odwołaniu zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na załatwienie sprawy, oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:

- art. 208 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800, z późn. zm.; na dzień wydania zaskarżonej decyzji - Dz. U. z 2019 r. poz. 900, z poźn. zm., dalej jako "O.p."), poprzez jego niezastosowanie i nieumorzenie postępowania w związku z art. 12 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o zmianie ustawy o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 1039, dalej jako ustawa zmieniająca),

- art. 120, art. 121, art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 O.p., poprzez działania organu pierwszej instancji, które naruszały ww. przepisy przez ich niezastosowanie w związku z art. 12 ustawy zmieniającej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy z uwagi na błędną ocenę stanu faktycznego, która miała wpływ na naruszenie prawa materialnego,

- art. 22 ust. 3 i art. 26 ust. 3 u.o.s.m. w związku z art. 12 ustawy zmieniającej, poprzez ich niezastosowanie i nieodstąpienie od nałożenia kary pieniężnej, podczas gdy skarżąca spełniła przesłanki do odstąpienia od nałożenia na nią kary pieniężnej, w tym w szczególności wobec znikomego rozmiaru uchybienia, które nie miało wpływu na uszczuplenie podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego,

- art. 22 ust. 2 u.o.s.m. w związku z art. 14 ustawy zmieniającej, poprzez ich niezastosowanie, z pominięciem art. 12 ustawy zmieniającej,

- art. 24 ust. 1a u.o.s.m. w związku z art. 12 ustawy zmieniającej, poprzez jego niezastosowanie.

W związku z tymi zarzutami Spółka domagała się uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i umorzenia postępowania w sprawie. W uzasadnieniu odwołania podniosła, że w trakcie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji - dokonując oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego - pominął nieprawidłowości zawarte w sporządzonych protokołach kontroli odnośnie do przywołanej w nich podstawy prawnej, tj. stwierdzono naruszenie art. 6 ust. 3 pkt 6 u.o.s.m. Przepis ten odnosi się do obowiązku przesyłania zgłoszenia do rejestru w przypadku przewozu towaru z innego państwa, a nie - tak jak w realiach sprawy - przewozu towarów na terytorium kraju. Spółka wywodziła, że kontrolujący błędnie ocenili stan faktyczny, gdyż przewóz towarów rozpoczął się ze składu podatkowego D w [...], stąd zastosowanie miał art. 5 ust. 4 pkt 6 u.o.s.m. Nadmieniła też, że ww. przepisy u.o.s.m. są mało precyzyjne i trudne do interpretacji, a kontrola przeprowadzona została w początkowym okresie obowiązywania u.o.s.m. Niewpisanie numeru zezwolenia drogowego w dokumencie SENT stanowi uchybienie formalne i jest to błąd mniejszej wagi, w wyniku którego nie nastąpiło jakiekolwiek uszczuplenie podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego, gdyż podatki te zostały zadeklarowane i odprowadzone przez C Sp. z o.o. Skarżąca przypomniała, że w trakcie kontroli kierowca okazał funkcjonariuszom Urzędu Celno-Skarbowego list przewozowy, dowód wydania wraz z odpisem świadectwa jakości, dowód rejestracyjny samochodu ciężarowego oraz wypis nr [...] z zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne. Z tego powodu przekonywała, że wykonano dyspozycję zawartą w art. 13 u.o.s.m. W ocenie skarżącej, nałożenie na nią kary pieniężnej w łącznej kwocie 30.000 zł dla jednego transportu jest nieadekwatne do popełnionego uchybienia formalnego, a wszczęte postępowania winny być umorzone w trybie art. 208 O.p. w związku z art. 12 ustawy zmieniającej.

Powyższe odwołanie zostało przekazane przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach - pismem z dnia 3 grudnia 2018 r. - do załatwienia zgodnie z właściwością Dyrektorowi Izby Administracji Skarbowej w Opolu, który nie uznał się właściwym w sprawie i przy piśmie z dnia 8 stycznia 2019 r. odesłał przedmiotowe odwołanie do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach. Wobec zaistnienia sporu o właściwość pomiędzy organami drugiej instancji, Szef Krajowej Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia 25 marca 2019 r., nr [...], wskazał jako właściwego do rozpoznania odwołania Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu, któremu przekazano odwołanie Spółki celem rozpatrzenia, decyzją z dnia 6 września 2019 r. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Śląskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Katowicach. W uzasadnieniu podzielił ustalenia faktyczne dokonane przez organ pierwszej instancji oraz wskazał i omówił przepisy prawa, które miały zastosowanie w sprawie. Przypomniał, że przedmiotem przewozu wykonywanego przez A Spółkę z o.o. w [...] był towar o kodzie CN 2710, zgłoszony do rejestru pod numerem referencyjnym [...]. Zgłoszenie SENT nie zawierało jednak numeru zezwolenia w rozumieniu przepisów ustawy o transporcie drogowym, a tym samym naruszało obowiązek przewoźnika, o którym mowa w art. 5 ust. 4 pkt 6 u.o.s.m. Natomiast zgodnie z art. 22 ust. 2 u.o.s.m., w przypadku gdy przewoźnik nie uzupełni zgłoszenia o dane, o jakich mowa w art. 5 ust. 4 i art. 6 ust. 3, na przewoźnika nakłada się karę pieniężną o wysokości wskazanej w przepisie, czyli 5.000 zł. Odnosząc się do dostrzeżonych przez Spółkę nieprawidłowości w protokołach, organ odwoławczy wyjaśnił, że nie ma przeszkód do nałożenia kary za czyn naruszający przepis, którego nie wymieniono w protokole kontroli, ale wynika z dokumentów zgromadzonych w toku tej kontroli. Ponadto uznał, że przepisy regulujące obowiązek przestrzegania norm związanych z systemem monitorowania przewozu towarów są na tyle precyzyjne, że wykluczają możliwość swobodnej ich interpretacji. Z kolei, oceniając podniesione w odwołaniu okoliczności mające uzasadnić odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej, organ drugiej instancji stwierdził, że nie mieszczą się one w zakresie nadzwyczajnych okoliczności, do których odwołuje się art. 22 ust. 3 u.o.s.m. Dalej, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu wyjaśnił stronie, że w sprawie nie może być mowy o naruszeniu art. 12 ustawy zmieniającej, podobnie jak i o naruszeniu przepisów Ordynacji podatkowej.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Spółka zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, oraz naruszenie prawa materialnego, w szczególności:

- art. 233 § 1 pkt 1 O.p., poprzez jego niezastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji oraz nieumorzenie postępowania w związku z art. 12 ustawy zmieniającej, z którego wprost wynika, że w postępowaniach w sprawie nałożenia kar pieniężnych wszczętych i niezakończonych do dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej, w przypadku ustalenia, że nie doszło do uszczuplenia podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego, postępowania te umarza się, a do takiego uszczuplenia w niniejszej sprawie nie doszło,

- art. 208 O.p., poprzez niezastosowanie i nieumorzenie postępowania w związku z art. 12 ustawy zmieniającej,

- art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 O.p., poprzez działania organu odwoławczego naruszające wyrażone w tych przepisach zasady legalizmu, zaufania do organu podatkowego oraz oficjalności postępowania dowodowego, m.in. przy dokonywaniu interpretacji pojęcia "interesu publicznego", którym posługuje się art. 22 ust. 3 u.o.s.m.,

- art. 24 ust. 1a u.o.s.m. w związku z art. 1 pkt 26 i art. 12 ustawy zmieniającej, poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy ujawniona nieprawidłowość była wynikiem oczywistego błędu i dotyczyła danych innych niż dotyczące towaru, wobec nieprecyzyjnej konstrukcji urzędowego systemu wypełniania zgłoszenia, tj. niejednoznacznego oznaczenia pola przeznaczonego do uzupełnienia danych o numer zaświadczenia na przewozy drogowe, co pozwalało na zamknięcie formularza po informacji o kompletności statusu zgłoszenia, pomimo że skarżąca nie uzupełniła tego pola,

- art. 30 ust. 4 u.o.s.m. w związku z art. 1 pkt 30 i art. 12 ustawy zmieniającej, poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy w wyniku ujawnionej nieprawidłowości nie doszło do uszczuplenia podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego,

- art. 22 ust. 3 oraz art. 26 ust. 3 u.o.s.m. w związku z art. 12 ustawy zmieniającej, poprzez ich niezastosowanie i nieodstąpienie od nałożenia kary pieniężnej, podczas gdy skarżąca spełniła przesłanki do odstąpienia od nałożenia na nią kary pieniężnej, zważywszy na znikomy rozmiar uchybienia w postaci niewypełnienia pola przeznaczonego do uzupełnienia danych o numer zaświadczenia na przewozy drogowe, spowodowanego nieprecyzyjną konstrukcją urzędowego systemu wypełniania zgłoszenia; tj. niejednoznacznego oznaczenia pola przeznaczonego do uzupełniania danych o numer zaświadczenia na przewozy drogowe, który pozwalał na zamknięcie formularza z informacją o kompletności statusu zgłoszenia, pomimo że skarżąca nie wypełniła tego pola, natomiast w trakcie kontroli drogowej kierowca okazał ważny wypis z zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne nr [...].

Wskazując na powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu i umorzenie postępowania w sprawie, a także zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi Spółka szczegółowo odniosła się do stawianych zarzutów, powtarzając przy tym argumentację przedstawioną już w uzasadnieniu wniesionego odwołania. Dodatkowo zaznaczyła, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie handlu środkami ochrony roślin, nawozami, paliwami płynnymi za pośrednictwem własnej stacji paliw oraz dokonuje dostaw paliwa bezpośrednio do odbiorców własnymi środkami (cysternami) bezpośrednio ze składu podatkowego D w [...]. Ponownie dowodziła, że wystąpiły nieprawidłowości w protokole kontroli co do podanej tam podstawy prawnej (art. 6 ust. 3 pkt 3 zamiast art. 5 ust. 4 pkt 6 u.o.s.m.), wobec czego organ popełnił błąd subsumcji, stwierdzając naruszenie przepisu, który w sprawie nie miał zastosowania. Skarżąca stoi na stanowisku, że w trakcie kontroli okazano wszystkie wymagane dokumenty (list przewozowy, dowód rejestracyjny samochodu ciężarowego, dowód wydania wraz z odpisem świadectwa jakości oraz wypis nr [...] zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne), czym wypełniono dyspozycję art. 13 ust. 5 u.o.s.m. Według skarżącej, uzupełniła w trakcie kontroli drogowej dane o numerze referencyjnym SENT o dane wymienione w art. 5 ust. 4 pkt 6 u.o.s.m., zaś organ nie rozważył możliwości odstąpienia od nałożenia kary stosownie do art. 22 ust. 3 u.o.s.m. Ponadto skarżąca nie zgodziła się ze stwierdzeniem organu, że skoro Spółka jest w dobrej kondycji finansowej, to jest zobowiązana do zapłaty przedmiotowych kar. Kolejny raz podkreśliła, że pozostawała w przekonaniu co do prawidłowości wypełnionego formularza, ponieważ system informatyczny działał bez przeszkód. Akcentowała również, że nieuzupełnienie zgłoszenia o numer SENT nie było spowodowane brakiem uprawnień do przewozu towarów, bowiem dysponowała stosownym zaświadczeniem, które zostało okazane. W przekonaniu skarżącej, nałożenie kary w łącznej kwocie 30.000 zł dla jednego transportu jest nieadekwatne do popełnionego uchybienia formalnego, a wszczęte postępowania winny być umorzone na podstawie art. 208 O.p. w związku z art. 12 ustawy zmieniającej.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie pełnomocnik organu wnosił i wywodził jak w odpowiedzi na skargę oraz w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Skarga podlegała uwzględnieniu, jednak z innych powodów niż podniesione przez skarżącą.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 - dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Badana jest zatem wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.

Zakres rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej wyznaczają dwa przepisy. Z jednej strony jest to art. 134 § 1 P.p.s.a., a z drugiej strony art. 135 P.p.s.a. Stosownie do treści art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który nie miał w sprawie zastosowania. Natomiast art. 135 P.p.s.a. wyznacza granice wertykalne rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej, stanowiąc, że sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję i zastosowanie sankcji wzruszalności następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Natomiast w myśl art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zastosowanie względem całości lub części decyzji sankcji nieważności następuje, jeżeli sąd stwierdzi, że zachodzą przyczyny określone w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, z późn. zm.) lub w innych przepisach.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 17 września 2019 r. dotknięta jest wadą nieważności, o której stanowi art. 247 § 1 pkt 1 O.p. Została bowiem wydana z naruszeniem przepisów o właściwości. Wadliwe ustalenie właściwości Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu do rozpoznania odwołania skarżącej od decyzji Naczelnika Śląskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Katowicach było skutkiem wadliwego rozstrzygnięcia przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej w postanowieniu z dnia 22 marca 2019 r. sporu o właściwość między Dyrektorem Izby Administracji Skarbowej w Katowicach oraz Dyrektorem Izby Administracji Skarbowej w Opolu.

Zgodnie z art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów - nadal zwanej "u.o.s.m.", karę pieniężną nakłada naczelnik urzędu celno-skarbowego właściwy dla miejsca kontroli przewozu towarów, z wyjątkiem art. 30. Przepis ten ustala zatem właściwość miejscową organu pierwszej instancji według kryterium terytorialnego wyznaczonego nie siedzibą podmiotu (przedsiębiorcy), lecz miejscem kontroli przewozu towarów. Innymi słowy, łączy właściwość organu z kontrolowaną czynnością, a nie z kontrolowanym podmiotem. Z kolei art. 26 ust. 5 u.o.s.m. stanowi, że w zakresie nieuregulowanym w ustawie do kar pieniężnych stosuje się odpowiednio przepisy ustawy Ordynacja podatkowa - nadal zwanej O.p. Natomiast w art. 17 § 1 O.p. określono właściwość miejscową organów podatkowych. Po myśli tej regulacji, jeżeli ustawy podatkowe nie stanowią inaczej, właściwość miejscową organów podatkowych ustala się według miejsca zamieszkania albo adresu siedziby podatnika, płatnika, inkasenta lub podmiotu wymienionego w art. 133 § 2. Istotnym w sprawie jest, że przepis art. 26 ust. 2 u.o.s.m., zastrzegając właściwość miejscową według siedziby organu właściwego dla miejsca kontroli przewozu towarów, czyli odmienną od zasady ogólnej wynikającej z art. 17 § 1 O.p., stanowi lex specialis względem unormowania art. 17 § 1 O.p.

Powyższa regulacja Ordynacji podatkowej wpływa również na sposób określenia właściwości instancyjnej organów w tego typu sprawach (organu właściwego do rozpatrzenia odwołania). Zgodnie z art. 221a § 2 O.p., w przypadku wydania w pierwszej instancji przez naczelnika urzędu celno-skarbowego decyzji innej niż decyzja, o której mowa w § 1, odwołanie od tej decyzji służy do dyrektora izby administracji skarbowej właściwego dla kontrolowanego w dniu zakończenia postępowania podatkowego. Należy podkreślić, że postępowanie w zakresie wymierzenia kary administracyjnej na podstawie przepisów ustawy o systemie monitorowania nie jest postępowaniem podatkowym, lecz postępowaniem administracyjnym, do którego jedynie odpowiednio stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej, a nie wprost. Sformułowanie "stosuje się odpowiednio" oznacza, że część przepisów stosowanych będzie wprost, część trzeba będzie stosować z uwzględnieniem specyfiki tego postępowania, a więc z odpowiednimi modyfikacjami, a stosowanie niektórych przepisów zostanie całkowicie wyłączone.

Skoro art. 26 ust. 2 u.o.s.m. wyklucza stosowanie art. 17 § 1 O.p. w postępowaniu przed naczelnikiem urzędu celno-skarbowego w sprawach o wymierzenie kary pieniężnej, to użytego w art. 221a § 2 O.p. zwrotu "właściwego dla kontrolowanego w dniu zakończenia postępowania podatkowego" nie można odnosić do zasady wynikającej z art. 17 § 1 O.p. Poza tym art. 221a § 2 O.p. nawiązuje do właściwości obowiązującej w dniu zakończenia postępowania podatkowego. Dniem zakończenia postępowania podatkowego jest dzień wydania decyzji podatkowej. W realiach niniejszej sprawy byłaby to decyzja wymierzająca karę pieniężną. W dacie jej wydania obowiązywała zasada wynikająca z art. 26 ust. 2 u.o.s.m., ustalająca właściwość miejscową według miejsca kontroli przewozu towarów - miejsca kontrolowanej czynności. Innymi słowy, punktem wyjścia dla rekonstrukcji normy kompetencyjnej dla ustalenia właściwego organu drugiej instancji w tego typu sprawach jest art. 26 ust. 2 i 5 u.o.s.m. Przez pryzmat tych przepisów należy patrzeć na treść art. 221a § 2 i 3 O.p. Odpowiednie zastosowanie tego ostatniego przepisu oznacza, że zastosowanie znajdzie jego § 2, ale nie znajdzie zastosowania § 3, gdyż jego zastosowanie jest zbędne właśnie z uwagi na brzmienie przepisu bazowego, którym w tym przypadku jest art. 26 ust 2 i 5 ustawy o systemie monitorowania. Sąd zaznacza, że powyższe stanowisko znajduje oparcie w najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z dnia 7 sierpnia 2019 r. (sygn. akt II GSK 395/19; por. również wyroki WSA w Opolu: z dnia 5 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Op 411/19 i sygn. akt II SA/Op 412/19 oraz z dnia 14 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Op 413/19 - www.orzeczenia.gov.pl - CBOSA) NSA przyjął, że od decyzji w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej wydanej na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy o systemie monitorowania służy odwołanie do dyrektora izby administracji skarbowej właściwego ze względu na siedzibę organu (naczelnika urzędu celnego lub celno-skarbowego), który wydał decyzję w pierwszej instancji.

Wobec powyższego, skoro właściwy miejscowo dla kontrolowanego podmiotu na dzień zakończenia postępowania (wydania decyzji w pierwszej instancji) był Naczelnik Śląskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Katowicach podległy instancyjnie Dyrektorowi Izby Administracji Skarbowej w Katowicach i pozostający w jego zasięgu terytorialnym, to Dyrektor tej Izby Administracji Skarbowej był właściwy do rozpatrzenia odwołania (por. rozporządzenie Ministra Finansów i Rozwoju z dnia 24 lutego 2017 r. w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib dyrektorów izb administracji skarbowej, naczelników urzędów skarbowych i naczelników urzędów celno-skarbowych oraz siedziby dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej - Dz. U. z 2017 r. poz. 393). Działanie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu było zatem dotknięte wadą nieważności określoną w art. 247 § 1 pkt 1 O.p., co uzasadniało stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a., o czym orzeczono w punkcie pierwszym wyroku.

Oprócz zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu, w granicach przedmiotowych rozpoznawanej sprawy sądowoadministracyjnej pozostaje także postanowienie (akt) Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z dnia 22 marca 2019 r. rozstrzygające, zaistniały w tej sprawie, spór o właściwość między Dyrektorem Izby Administracji Skarbowej w Katowicach oraz Dyrektorem Izby Administracji Skarbowej w Opolu, poprzez wskazane tego ostatniego jako właściwego do rozpatrzenia odwołania od decyzji Naczelnika Śląskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Katowicach. Ze wskazanych wyżej powodów postanowienie Szefa Krajowej Administracji Skarbowej jest wadliwe. Jego dalsze pozostawanie w obrocie prawnym stanowiłoby przeszkodę dla końcowego załatwienia sprawy odwołania przez właściwy organ drugiej instancji (tj. przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach), a także powodowałoby sytuację, w której niniejszy wyrok byłby niewykonalny z uwagi na brak możliwości zastosowania się przez organ administracji do wyrażonej w nim oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania. Postanowienie rozstrzygające spór o właściwość między organami administracji jest aktem, wobec którego nie przewidziano odrębnego trybu weryfikacji, a pozostaje w granicach rozpoznawanej sprawy. Dlatego Sąd, działając na podstawie art. 135 P.p.s.a., uznał, że niezbędne jest jego uchylenie (tzn. zastosowanie wobec niego sankcji wzruszalności) dla końcowego, zgodnego z prawem załatwienia sprawy odwołania przez właściwy organ odwoławczy.

Mając na uwadze powyższe, Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a.

Stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu powoduje, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach zobowiązany jest rozpoznać odwołanie skarżącego od decyzji Naczelnika Śląskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Katowicach.