Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1792/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-07-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
6560
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 20 ust. 1, art. 10 ust. 1 pkt 9
journal: Dz.U. 1991 nr 80 poz 350
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Jerzy Rypina, Protokolant Magdalena Siewkowska, po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2017 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Ministra Finansów (organ upoważniony: Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 stycznia 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 1472/14 w sprawie ze skargi R. J. interpretację indywidualną Ministra Finansów (organ upoważniony: Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy) z dnia 23 grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od Szefa Krajowej Administracji Skarbowej na rzecz R. J. kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. NSA/wyr. 1 - wyrok


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 22 stycznia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA") uchylił zaskarżoną przez R. J. (dalej: "Skarżący") interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 23 grudnia 2013 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych. Podstawą powyższego orzeczenia był art. 146 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej: "p.p.s.a.").

Z uzasadnienia wyroku WSA wynika, że Skarżący we wniosku o wydanie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego wyjaśnił, że świadczy pracę w ramach stosunku pracy na rzecz spółki kapitałowej z siedzibą na terytorium Polski (dalej: "Pracodawca"). Pośrednio właścicielem Pracodawcy jest spółka z siedzibą w Stanach Zjednoczonych. Wspomniana spółka jest właścicielem udziałów w innej spółce również posiadającej siedzibę na terytorium Stanów Zjednoczonych (dalej: "Spółka"). W Spółce planowane jest podwyższenie kapitału zakładowego. Skarżący będzie miał prawo do objęcia nowych udziałów w Spółce w zamian za wkład pieniężny. Wartość wnoszonego przez Skarżącego wkładu, będzie równa wartości nominalnej obejmowanych udziałów. Wartość nominalna udziałów będzie niższa od rynkowej wartości obejmowanych udziałów. Nie jest wykluczone, iż w przyszłości objęte przez Skarżącego udziały, zostaną przez niego zbyte w celu umorzenia. Finansowanie umorzenia odbędzie się całkowicie przez podmioty posiadające siedzibę w Stanach Zjednoczonych. Środki na ten cel, nie będą pochodziły od Pracodawcy.

Skarżący zadał następujące pytanie: czy objęcie udziałów w Spółce po wartości nominalnej, która jest niższa niż wartość rynkowa obejmowanych udziałów wynikająca z wyceny majątku Spółki, spowoduje powstanie po jego stronie dochodu w momencie objęcia udziałów?

W ocenie Skarżącego w momencie objęcia udziałów w Spółce, nie powstanie po jego stronie dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Dochód związany z objętymi udziałami powstanie w momencie ich zbycia w celu umorzenia. Przedmiotowy dochód, jako dochód należący do źródła "kapitały pieniężne" opodatkowany zostanie stawką 19%. Brak jest w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych przepisu określającego wysokość przychodu w przypadku objęcia udziałów w spółce kapitałowej w zamian za wkład pieniężny. Istniejący art. 17 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm., dalej: "u.p.d.o.f."), reguluje jedynie zasadę określenia przychodu w przypadku objęcia udziału w zamian za wkład niepieniężny.

Minister Finansów w interpretacji indywidualnej z dnia 23 grudnia 2013 r., uznał stanowisko Skarżącego za nieprawidłowe. W uzasadnieniu wskazano, że z uwagi na to, iż Skarżący nie pozostaje w stosunku pracy ze spółką kapitałową z siedzibą w Stanach Zjednoczonych, przychód w wysokości wartości rynkowej udziałów zakwalifikować należy do przychodów z innych źródeł, o którym mowa w art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f. Zatem w przypadku objęcia udziałów w spółce kapitałowej poniżej ich wartości rynkowej, po stronie Skarżącego powstanie przychód z tytułu uzyskania częściowo odpłatnego świadczenia, stanowiący różnicę pomiędzy wartością rynkową tych udziałów, a odpłatnością poniesioną przez Skarżącego na ich objęcie.

W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, Minister Finansów stwierdził brak podstaw do zmiany interpretacji indywidualnej.

W skardze wniesionej do WSA Skarżący zarzucił naruszenie art. 9 ust. 1, art. 11 ust. 2b oraz art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f., przez błędną interpretację i w związku z tym niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że objęcie udziałów po wartości nominalnej, która jest niższa niż wartość rynkowa obejmowanych udziałów skutkuje powstaniem przychodu ze świadczenia częściowo odpłatnego w wysokości różnicy między wartością nominalną obejmowanych udziałów, a ich wartością rynkową.

Minister Finansów w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko w sprawie.

W uzasadnieniu wyroku WSA zauważył, że zgodnie z art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. przychodami – z zastrzeżeniem art. 14–16 oraz art. 17 ust. 1 pkt 6 i 9, art. 19 i art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f. – są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Dla celów podatku dochodowego od osób fizycznych rozróżnia się źródła przychodów. Zostały one wymienione w art. 10 ust. 1 u.p.d.o.f. Przyporządkowanie przychodu do właściwego źródła ma istotne znaczenie dla ustalenia wysokości dochodu (dochód oblicza się z każdego źródła odrębnie – art. 9 ust. 1a i ust. 2 u.p.d.o.f.). Dochód z tego samego tytułu może być opodatkowany tylko raz i może być przyporządkowany tylko do jednego źródła przychodów. Jeżeli ustawodawca chce zaliczyć dany rodzaj przychodów do innego źródła niż to, na które wskazywałby charakter przychodu, stanowi o tym wyraźnie w przepisie. Jednym ze źródeł przychodów są kapitały pieniężne i prawa majątkowe, w tym odpłatne zbycie praw majątkowych, innych niż wymienione w art. 10 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.f.. Pojęcie przychodów z kapitałów pieniężnych doprecyzowano w art. 17 ust. 1 u.p.d.o.f., wymieniając w nim enumeratywnie, co uważa się za przychody z tego źródła i w art. 24 ust. 5, wskazującym, co należy uważać za dochód z udziałów w zyskach osób prawnych. Wśród przychodów z kapitałów pieniężnych, wymieniono między innymi nominalną wartość udziałów (akcji) w spółce mającej osobowość prawną objętych w zamian za wkład niepieniężny (art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f.). Objęcie udziałów (akcji) zostało zatem uznane za przychód z kapitałów pieniężnych. Konieczne jest jednak, aby objęcie akcji nastąpiło w zamian za wkład niepieniężny. Nie oznacza to jednak, aby objęcie akcji w zamian za wkład pieniężny, bądź akcji za cenę niższą od rynkowej bądź nieodpłatnie stanowiło przychód z innego źródła.

Takie stanowisko prezentowane jest również w orzecznictwie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt II FSK 111/12, z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. II FSK 640/12), a WSA orzekający w niniejszym składzie stanowisko to w pełni podziela.

Ponadto WSA wskazał, że za brakiem zasadności stanowiska wyrażonego w zaskarżonej interpretacji przemawia również fakt, iż cena rynkowa udziałów jest wartością zmienną. Nie można wykluczyć, że nawet w przypadku objęcia udziałów poniżej ich wartości rynkowej, późniejszy spadek wartości rynkowej tych udziałów, byłby na tyle znaczący, iż doprowadziłby do sytuacji, w której cena zbycia udziałów byłaby niższa niż cena ich nabycia. Wówczas w istocie rzeczy mielibyśmy do czynienia nie z dochodem, lecz ze stratą, ponieważ koszty uzyskania przychodów przewyższałyby uzyskane przychody. Gdyby więc w momencie objęcia udziałów, nastąpiło już opodatkowanie dochodu rozumianego jako różnica pomiędzy ceną rynkową udziałów a ceną ich objęcia (preferencyjną), to podatnik zapłaciłby podatek, pomimo iż w sensie ekonomicznym i prawnym poniósł stratę, która nie podlegałaby w takim razie odliczeniu od przychodu uzyskanego z innego źródła przychodów. Należy również pamiętać, iż udziały są papierami wartościowymi inkorporującymi zarówno prawa, jak i obowiązki udziałowca w stosunku do spółki. Moment uzyskania dochodu z udziałów, nie jest tożsamy z momentem ich objęcia. Cechą papierów wartościowych, jest to, iż generują dochód w przyszłości: w postaci dywidendy, czy też – w przypadku ich odpłatnego zbycia – w postaci różnicy pomiędzy przychodem ze sprzedaży a kosztami poniesionymi na objęcie udziałów. W momencie zaś objęcia udziałów poniżej ich wartości rynkowej przysporzenie, jakie z tego tytułu uzyskuje dana osoba, niezależnie od źródła i przyczyny uzyskania tego przysporzenia, jest jedynie potencjalne. Nabywając udziały podatnik nabywa bowiem określone uprawnienia niemajątkowe i majątkowe, których realizacja dopiero w przyszłości może wiązać się z przysporzeniem majątkowym (otrzymaniem dywidendy, zbyciem udziałów za cenę wyższą od ceny nabycia).

Mając na uwadze powyżej zaprezentowane rozważania, zasadnym jest przyjęcie, że przychód podatkowy powstanie dopiero w momencie sprzedaży przez Skarżącego omawianych udziałów. Przychód uzyskany z tego tytułu, należy zakwalifikować jako przychód z kapitałów pieniężnych. Stosownie bowiem do treści art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a u.p.d.o.f., za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się należne – choćby nie zostały faktycznie otrzymane – przychody z odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną oraz papierów wartościowych.

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od powyższego orzeczenia, organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpatrzenia, a także zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego:

- art. 11 ust. 1 i ust. 2b oraz art. 20 ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f., przez ich błędną wykładnię i w konsekwencji odmowę zastosowania do stanu faktycznego opisanego we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej na skutek uznania przez WSA, że objęcie przez Skarżącego udziałów w spółce kapitałowej po wartości nominalnej, która jest niższa od wartości rynkowej obejmowanych udziałów nie powoduje u Skarżącego powstania przysporzenia wyrażającego się przyrostem jego aktywów, a w konsekwencji nie skutkuje powstaniem przychodu ze świadczenia częściowo odpłatnego w wysokości różnicy pomiędzy wartością nominalną obejmowanych udziałów a ich wartością rynkową;

- art. 11 ust. 1 i ust. 2 u.p.d.o.f. w powiązaniu z art. 192, art. 199 i art. 286 ustawy z dnia 15 września 2000 – Kodeks spółek handlowych, przez ich wadliwe niezastosowanie polegające na pominięciu przez WSA przy ustalaniu praw wspólnika w spółce z o.o.: prawa do dywidendy, prawa do ekwiwalentu za udział w razie jego wygaśnięcia, a także prawa do kwoty likwidacyjnej, w wyniku czego WSA nie dostrzegł różnicy między wartością minimalną obejmowanych udziałów, a w konsekwencji także możliwości uzyskania przez wspólnika obejmującego udziały za wkład pieniężny świadczenia częściowo odpłatnego;

- art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) i ust. 9 w powiązaniu z art. 20 ust. 1 i art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f., przez błędną wykładnię i nieprawidłową ocenę możliwości zastosowania do stanu faktycznego opisanego we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej na skutek przyjęcia przez WSA, że zdarzenie w postaci objęcia udziałów w spółce kapitałowej (również w zamian za wkład pieniężny) jest neutralne podatkowo w dacie tego zdarzenia, albowiem podlega opodatkowaniu w momencie odpłatnego zbycia udziałów, w tym momencie ujawnia się dopiero rzeczywisty przychód z objęcia udziałów (akcji);

II. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 141 § p.p.s.a., poprzez dokonanie przez WSA błędnej analizy i niewłaściwej oceny przedstawionego we wniosku stanu faktycznego skutkujące wadliwym sporządzeniem uzasadnienia zaskarżonego wyroku w zakresie w jakim WSA dokonał błędnej subsumcji opisanego we wniosku stanu faktycznego pod normę prawa określoną w art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. oraz nie przedstawił argumentacji na poparcie prezentowanej tezy, że suma aktywów (kapitałów własnych) spółki jest wielkością nie mającą wpływu nie tylko na wysokość kapitału zakładowego spółki, ale i na prawa wspólnika, a w konsekwencji na wartość rynkową objętych przez wspólnika udziałów w spółce z o.o.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zostały uszczegółowione powyższe zarzuty.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej zakreślonych w powołanym przepisie art. 174 p.p.s.a. jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Wyjątkiem są tu jedynie przesłanki nieważności postępowania, które Sąd bierze pod rozwagę z urzędu. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi kasacyjnej zbadano, czy nie zaistniała którakolwiek z przesłanek nieważności określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przyczyn nieważności, wskazywana w przywoływanym unormowaniu.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do udzielenia odpowiedzi na pytanie: w jakim momencie powstaje obowiązek podatkowy z tytułu objęcia udziałów w Spółce za wkład pieniężny po wartości nominalnej, która jest niższa niż wartość rynkowa obejmowanych udziałów wynikającej z wyceny majątku Spółki – w momencie objęcia udziałów, czy ich zbycia.

Naczelny Sąd Administracyjny za chybiony uznaje zarzut naruszenia przepisu art. 141 § p.p.s.a., poprzez dokonanie przez WSA błędnej analizy i niewłaściwej oceny przedstawionego we wniosku stanu faktycznego. WSA w sposób prawidłowy sporządził uzasadnienie zaskarżonego wyroku, dokonując właściwie subsumcji opisanego we wniosku stanu faktycznego pod normę prawa, określoną w art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f.

Naczelny Sąd Administracyjny za niezasadny uznaje zarzut naruszenia przez WSA przepisów prawa materialnego, tj. art. 11 ust. 1 i ust. 2b oraz art. 20 ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f., przez ich błędna wykładnię i w konsekwencji odmowę zastosowania do stanu faktycznego opisanego we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej. Chybiony jest także zarzut naruszenia przepisów art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) i ust. 9 w powiązaniu z art. 20 ust. 1 i art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f.

Stosownie do postanowień art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f., przychodami - z zastrzeżeniem art. 14-16 oraz art. 17 ust. 1 pkt 6 i 9, art. 19 i art. 20 ust. 3 - są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Nie ulega zatem wątpliwości, że aby powstał przychód (opodatkowanie) muszą zostać spełnione łącznie dwa warunki:

1) świadczenie musi mieć wymierną korzyść dla podatnika oraz

2) podatnik musi tę korzyść (świadczenie) "otrzymać".

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wymierną korzyść, którą uzyskuje podatnik w postaci objęcia udziałów po wartości niższej niż ich wartość rynkowa zostanie uwzględniona przy opodatkowaniu, w momencie "realizacji (otrzymania) dochodu", czyli przy sprzedaży objętych w ten sposób udziałów, stosownie do art. 17 ust.1 pkt 6 lit. a u.p.d.o.f. Jak słusznie wskazuje się w orzecznictwie NSA, za zasadnością tego wniosku przemawia art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. Przepis ten dotyczy zarówno objęcia jak i nabycia akcji. W obu tych przypadkach poczynione wydatki (również, tak jak w niniejszej sprawie, poniżej cen rynkowych) mogą być uznane za koszt uzyskania przychodów dopiero przy ustalaniu dochodu w momencie odpłatnego zbycia tych akcji. Uregulowanie zawarte w art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. stanowi istotny argument za przyjęciem, że również w przypadku objęcia udziałów po wartości nominalnej niższej niż realna ich wartość, podlegający opodatkowaniu ("rzeczywisty dochód") pojawia się dopiero w momencie zbywania udziałów. Okoliczność, iż udziały zostały objęte w wartości niższej niż rynkowa, znajdzie odzwierciedlenie przy ustalaniu wysokości dochodu w przypadku odpłatnego zbycia tych udziałów. W takim wypadku niższy będzie koszt uzyskania przychodów, a więc w konsekwencji nastąpi zwiększenie podstawy opodatkowania i wyższy podatek dochodowy (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 11 grudnia 2013 r., sygn. akt II FSK 111/12; 13 lutego 2014 r., sygn. II FSK 640/12; 12 maja 2017 r., sygn. akt II FSK 924/15; opublikowane w: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy również zauważyć, jak zasadnie podkreślał NSA w orzeczeniu z dnia 13 lutego 2014 r., że przyjęta przez organ interpretacyjny "wykładnia art. 11 ust.1 u.p.d.o.f. prowadziłaby w przypadku nieodpłatnego nabycia akcji do podwójnego opodatkowania tego samego przychodu. Wbrew twierdzeniom zawartym w interpretacji, od przychodów z odpłatnego zbycia tych akcji Skarżący nie mógłby odliczyć wartości nieodpłatnego świadczenia, możliwość taką wyłącza bowiem art. 30b ust. 2 pkt 1 u.p.d.o.f. Wskazując na sposób obliczenia dochodu ze zbycia papierów wartościowych pozwala on na odliczenie kosztów uzyskania przychodów, określonych na podstawie art. 22 ust. 1f i ust. 1g, art. 23 ust. 1 pkt 38, z zastrzeżeniem art. 24 ust. 13 i 14. Nie ma zatem w tym przypadku zastosowania art. 22 ust. 1d u.p.d.o.f., pozwalający na uznanie za koszt uzyskania przychodów wartości przychodu, określonego w związku z otrzymaniem nieodpłatnego świadczenia. Jako dodatkowy argument w tym zakresie można także wskazać na uzasadnienie projektu ustawy, którym dodano art. 24 ust.11 u.p.d.o.f. (druk nr 1955 Sejmu III kadencji). Wskazano w nim, że zmiana ta ma wyeliminować podwójne opodatkowanie z tytułu nabycia, a następnie zbycia akcji." (zob. cytowany wyżej wyrok NSA, sygn. II FSK 640/12; opublikowany w: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W tym stanie rzeczy uznając, że rozpoznawana skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 p.p.s.a., skargę tę oddalił.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.