Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1300/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Protokolant M. L., po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2007 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) maja 2007 r. nr (...) w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji; 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego M. S. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia (...) maja 2007 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody P. z dnia (...) grudnia 2005 r. stwierdzającą, że zespół pałacowo - parkowy wraz ze stawami, wchodzący w skład majątku ziemskiego "(...)" o powierzchni ogólnej 865,70 ha, stanowiący własność E. S., podpadał pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W uzasadnieniu decyzji podano, że na podstawie przepisów art. 2 ust. 1 lit e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej na własność Państwa przeszły nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich łączny rozmiar przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego jeżeli ich obszar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Nieruchomości spełniające warunki określone w cyt. art. 2 ust. 1 lit. e przechodziły na własność Państwa w całości i bez odszkodowania z mocy samego prawa z dniem 13 września 1944 r., tj. dniem wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W przepisie wykonawczym do dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej tj. Rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10 poz. 51) został określony tryb postępowania przy rozstrzyganiu sporów z właścicielami przejmowanych nieruchomości o jakich mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Stosownie do § 5 i § 6 tego rozporządzenia jedynie spory dotyczące nieruchomości stanowiących użytki rolne poddane zostały postępowaniu administracyjnemu. Pełnomocnik skarżących nie kwestionuje powierzchni użytków rolnych, dlatego zdaniem organu odwoławczego nie jest ona przedmiotem analizy. Przedmiotem roszczeń strony jest zespół dworsko - pałacowy i stawy wchodzące w skład majątku ziemskiego.

Pod pojęciem nieruchomości ziemskiej w rozumieniu dekretu należy, w ocenie Ministra, rozumieć nie tylko nieruchomości o charakterze stricte rolnym (grunty rolne, łąki, pastwiska) ale także te, które nie były bezpośrednio wykorzystywane dla celów prowadzenia produkcji rolnej. Do takich nieruchomości należą, w ocenie organu centralnego, nieruchomości zabudowane, w których zwykle mieszkał właściciel

Sygn. akt IV SA/Wa 1300/07

majątku ziemskiego. Siedziba właściciela była integralną częścią nieruchomości ziemskiej, bez znaczenie było w jaki sposób była ona usytuowana w stosunku do części nieruchomości użytkowanej rolniczo. Miejsce dworu nie było najistotniejsze i to bez względu na to, czy właściciel osobiście sprawował zarząd czy też nie. Należy, zdaniem Ministra, uznać, że w takim przypadku zawsze istniał związek funkcjonalny pomiędzy nieruchomością zabudowaną a nieruchomością rolną. Na cele reformy rolnej przeznaczone bowiem były nieruchomości ziemskie wraz budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. Żaden przepis nie wskazuje aby obiekty takie jak zespoły dworsko - pałacowe czy też pałacowo - parkowe podlegały wyłączeniu spod działania przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, jeżeli w skład majątku ziemskiego o powierzchni ogólnej powyżej 100 ha lub powyżej 50 ha użytków rolnych i stanowiły własność tego samego podmiotu prawnego co majątek ziemski.

W tej sytuacji organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji zawarte w decyzji, że zespół pałacowo parkowy i stawy stanowiły część składową majątku ziemskiego w (...). o obszarze ogólnym 865 ha.

Na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł M. S., reprezentowany przez adwokata, zarzucając zaskarżonej decyzji:

naruszenie przepisów postępowania - art. 138 § 1 pkt 2 względnie art. 138 § 2 w zw. art. 28 kpa w zw. z art. 29 kpa oraz art. 30 § 1 i § 4 kpa polegające na uznaniu przez Ministra, iż skierowanie przez Wojewodę P. decyzji z dnia (...) grudnia 2005 r. do osoby nie będącej stroną w sprawie (do osoby nieżyjącej) nie stanowiło naruszenia przepisów postępowania, które winno skutkować uchyleniem decyzji organu I instancji, względnie uchyleniem decyzji Wojewody i przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia,

naruszenie przepisów art. 138 § 1 pkt 2 względnie art. 138 § 2 w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 80 kpa poprzez uznanie przez Ministra, iż przyjęcie przez Wojewodę P., że w postępowaniu administracyjnym na stronie spoczywa ciężar dowodu, nie stanowiło naruszenia przepisów postępowania, które winno skutkować uchyleniem decyzji Wojewody i orzeczeniem co do istoty sprawy, względnie uchyleniem decyzji i przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia,

naruszenie przepisów postępowania - art. 138 § 1 pkt 2 względnie art. 138 § 2 w zw. art. 6 kpa w zw. z art.61 § 1 kpa w zw. z art. 104 kpa polegające na uznaniu

Sygn. akt IV SA/Wa 1300/07

przez Ministra Rolnictwa, iż wydanie decyzji przez Wojewodę, w której stwierdził, iż zespół pałacowo - parkowy wraz ze stawami podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, nie stanowiło działania Wojewody bez podstawy prawnej, które winno skutkować uchyleniem decyzji Wojewody P. i orzeczeniem co do istoty sprawy, względnie uchyleniem decyzji i przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia,

naruszenie przepisów postępowania - art. 138 § 1 pkt 2 względnie art. 138 § 2 w zw. art. 6 kpa w zw. z art.77 § 1 kpa w zw. z art. 80 kpa polegające na uznaniu przez Ministra, iż nierozpoznanie przez Wojewodę istoty sprawy, poprzez zaniechanie dokonania oceny, czy stawy objęte wnioskiem podpadały pod przepisy dekretu z 6 września 1944 r. nie stanowiło naruszenia przepisów postępowania, które winno skutkować uchyleniem decyzji Wojewody P. i orzeczeniem co do istoty sprawy, względnie uchyleniem decyzji i przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia,

naruszenie art. 77 § 1 kpa w zw. art. 80 kpa polegające na nierozpoznaniu przez Ministra istoty sprawy przez zaniechanie dokonania oceny czy stawy objęte wnioskiem podpadały pod przepisy dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r.,

naruszenie przepisów postępowania - art. 138 § 1 pkt 2 względnie art. 138 § 2 w zw. art. 75 § 1 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 80 kpa polegające na uznaniu przez Ministra, iż błędne uznanie przez Wojewodę, że złożone przez J. G., W. L. oraz J. L. oświadczenia nie mogą stanowić dowodu w sprawie, nie stanowiło naruszenia przepisów postępowania, które winno skutkować uchyleniem decyzji Wojewody P. i przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia,

naruszenie art. 75 § 1 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa oraz 80 kpa polegające na błędnym uznaniu przez Ministra Rolnictwa, iż złożone przez J. G., W. L. oraz J. L. oświadczenia nie mogą stanowić dowodu w sprawie,

naruszenie przepisów postępowania - art. 138 § 1 pkt 2 względnie art. 138 § 2 w zw. art. 78 § 1 kpa w zw. z art. 75 § 1 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa oraz 80 kpa polegające na uznaniu przez Ministra, iż niezasadne nieuwzględnienie wniosku strony z dnia (...) sierpnia 2004 r. o sporządzenie dowodów pomiarowych stwierdzających dokładny obszar zespołu pałacowo - parkowego wraz ze stawami położonego w (...), z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, nie stanowiło

Sygn. akt IV SA/Wa 1300/07

naruszenia przepisów postępowania, które winno skutkować uchyleniem decyzji Wojewody i orzeczeniem co do istoty sprawy, względnie uchyleniem decyzji i przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia,

* naruszenie art. 78 § 1 kpa w zw. z art. 75 § 1 kpa w zw. z art. 77 § 1 oraz 80 kpa polegające na niezasadnym nieuwzględnieniu wniosku strony z dnia (...) sierpnia 2004 r. o sporządzenie dowodów pomiarowych stwierdzających dokładny obszar zespołu pałacowo - parkowego wraz ze stawami położonego w (...), z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju,

* naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy przez ich błędną wykładnię, względnie wyłącznie błędną wykładnię, względnie wyłącznie niewłaściwe zastosowanie, mianowicie art. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez przyjęcie, iż zespół dworsko - parkowy wchodzący w skład majątku ziemskiego (...) podpadał po działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Mając na uwadze wszystkie podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W obszernym uzasadnieniu skargi powtórzono podniesione zarzuty powołując szereg orzeczeń sądów administracyjnych - w szczególności dotyczące zarzutów naruszenia prawa procesowego.

Uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego podniesiono, że z przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej - z art. 1 oraz art. 2 ust. 1 lit. e wynika, iż na cele reformy rolnej przejmowane mogły być wyłącznie nieruchomości gruntowe, jak i budynkowe - o rolniczym charakterze. Celem reformy było bowiem zreformowanie ustroju rolnego kraju poprzez rozparcelowanie na rzecz drobnych rolników większych nieruchomości rolnych. Celu takiego nie można było osiągnąć przejmując na własność państwa dworów, pałaców i parków. Do odmiennych wniosków nie prowadzi analiza art. 1 ust. 2 pkt d, e dekretu, bowiem z przepisu tego wynika, iż jednym z celów reformy rolnej było "zarezerwowanie odpowiednich terenów" pod określone działanie, nie zaś, iż chodzi o przejęcie budynków niemających charakteru rolniczego na te cele. Zdaniem skarżącego sens omawianych przepisów należy odczytywać w ten sposób, że chodziło o zarezerwowanie spośród przejętych nieruchomości rolnych takich terenów, które mogłyby służyć realizacji celów z art. 1 ust. 2 pkt d i e dekretu. Do odmiennych

Sygn. akt IV SA/Wa 1300/07

wniosków nie prowadzi również analiza przepisów rozporządzenia wykonawczego do przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej - Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Przepisy tego rozporządzenie nie mogą w żadnym przypadku prowadzić do rozszerzenia zakresu zastosowania dekretu. Do odmiennego wniosku nie prowadzi także zdaniem skarżącego treść art. 6 dekretu, bowiem przepis ten stanowi jedynie o zarządzie państwowym Ministra nad nieruchomościami już przejętymi na cele reformy rolnej -więc nieruchomościami ziemskimi. Skoro na cele reformy rolnej przejęte mogły być jedynie nieruchomości o charakterze rolniczym, to również wyłącznie nad takimi nieruchomościami, w tym nieruchomościami budynkowymi, mógł zostać ustanowiony zarząd państwowy.

Zespół pałacowo - parkowy majątku (...) oraz znajdujące się w tym majątku stawy nie były powiązane funkcjonalnie z resztą nieruchomości przeznaczoną do prowadzenia działalności gospodarczej, służyły zaś całkowicie odmiennym celom. W zespole tym nie mieściły się żadne pomieszczenia gospodarskie, lecz jedynie mieszkalne. Nie były nawet wykorzystywane do prowadzenia spraw administracyjnych gospodarstwa. Powyższe okoliczności zdaniem skarżącego wynikają wprost już samych dowodów załączonych do wniosku wszczynającego postępowanie - protokołu z dnia (...) grudnia 1945 r. , protokołu z dnia (...) kwietnia 1945 r., wykazu z (...) kwietnia 1945 r.. Znajduje to również potwierdzenie w oświadczeniach świadków.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Przedmiotem oceny Sądu w niniejszym postępowaniu jest stwierdzenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo orzekły, czy zespół pałacowo parkowy wraz

Sygn. akt IV SA/Wa 1300/07

ze stawami, wchodzący w skład majątku ziemskiego "(...)" o powierzchni ogólnej 865,70 ha, stanowiący własność E. S. podpadał pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lite. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945r. Nr 3, poz. 13). Wspomniany przepis stanowił, że na własność Państwa przechodziły nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich łączny rozmiar przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego jeżeli ich obszar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Nieruchomości spełniające te warunki przechodziły na własność Państwa w całości i bez odszkodowania z dniem wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Według poglądu ugruntowanego orzecznictwa, dekret PKWN z dnia 6 września 1944 r. nie dawał podstaw do przejęcia całego majątku nieruchomego właścicieli ziemskich, lecz stanowił, że na cele reformy rolnej przeznaczone są tylko nieruchomości ziemskie i tylko takie nieruchomości przechodzą bezzwłocznie, bez wynagrodzenia i w całości na własność Skarbu Państwa, z przeznaczeniem na cele określone w art. 1 dekretu. Na cele reformy rolnej dekret przeznaczał więc nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności rolniczej. Oznacza to, że przy orzekaniu na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10 poz. 51) powinna być oceniana możliwość wyłączenia spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu tej części nieruchomości, która nie jest funkcjonalnie powiązana z gospodarstwem rolnym i nie mogła być w związku z tym przeznaczona na cele dekretu (por. wyrok NSA z dnia 22 sierpnia 2000 r. sygn. IV SA 2585/98). Wprawdzie dekret PKWN z 6 września 1944 r., oraz powoływane wyżej rozporządzenie z dnia 1 marca 1945 r. nie definiowały pojęcia "nieruchomości ziemskie" jednak brak było wystarczających przesłanek do uznania, że obejmowały one również te nieruchomości, których charakter, obszar zabudowania i sposób użytkowania wskazywałby, że nie mogły być wykorzystywane w działalności rolniczej (por. m.in. wyrok NSA z dnia 6 listopada 2000 r. - IV SA 801/99 Lex nr 53402). Pojęcie "nieruchomość ziemska" wyjaśnione zostało przez Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r. - W 3/89 OTK 1990/1/26.

Sygn. akt IV SA/Wa 1300/07

Według stanowiska przyjętego w tej uchwale pod tym pojęciem należy rozumieć nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, czyli nieruchomości, które mogły być wykorzystywane przez inne podmioty do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej czy sadowniczej. W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, że jeżeli nawet na mocy art. 239 ust.3 Konstytucji RP, uchwały Trybunały Konstytucyjnego w sprawie ustalenia powszechnie obowiązującej wykładni ustaw, utraciły moc powszechnie obowiązującą, to nie oznacza to, że utraciły walor poznawczy, czy też nie mogą być brane pod uwagę jako dyrektywy interpretacyjne w procesie stanowienia lub stosowania prawa. Uchwały te zachowują swoją aktualność pomimo utraty mocy powszechnie obowiązującej, bowiem ich wartość i przydatność dla praktyki wynika z ich treści, nie zaś z formalnie nadanego im statusu prawnego (por. uchwała NSA z dnia 5 czerwca 2006r., sygn. I OPS 2/06, Prok. I Prawo 2006/10/23).

Takie rozumienie pojęcia "nieruchomości ziemskiej", na jakie wskazał Trybunał Konstytucyjny, które znalazło pełną aprobatę w orzecznictwie, prowadzi do tezy, że poza zakresem przedmiotowym powołanego wyżej art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN były nieruchomości zabudowane z towarzyszącą im infrastrukturą w postaci parkanów, ogrodzeń, bram, parków, ogrodów, alei itp. Jeśli więc według przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej przejęciu na jej cele podlegały nieruchomości ziemskie to nie dotyczyło to wszelkich innych rodzajowo nieruchomości w tym także tych, które stanowiły tzw. zespół parkowo - pałacowy, chyba że pomiędzy owym zespołem, a pozostałym majątkiem; w tym zwłaszcza gospodarstwem rolnym występował taki związek funkcjonalny i gospodarczy który przesądzał o tym, że bez zespołu parkowo - pałacowego gospodarstwo rolne nie mogło prawidłowo funkcjonować. Ponad wszelką wątpliwość intencją ówczesnego ustawodawcy było przejęcie na cele reformy rolnej tych nieruchomości, które mogły być wykorzystane rolniczo (por. m. in. wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 2004 r. sygn. OSK 46/04).

Przenosząc powyższe rozważania na niniejszą sprawę należy stwierdzić, że zadaniem organów administracji, które orzekły, iż przedmiotowy majątek podpadał pod działanie przepisów dekretu o reformie rolnej było wykazanie, iż pomiędzy zespołem parkowo - pałacowym, a gospodarstwem rolnym występował, związek funkcjonalny i gospodarczy. Związek ten winien być wykazany w postępowaniu wyjaśniającym i przedstawiony w uzasadnieniu decyzji z przywołaniem dowodów na podstawie, których dokonano ustaleń stosownie do wymogów jakie stawia

Sygn. akt IV SA/Wa 1300/07

przepis art. 107 § 3 kpa. Tymczasem min. z wykazu z 1945 r. wynika, iż oprócz domu mieszkalnego w skład przejmowane majątku wchodziło biuro dworskie. Zatem zadaniem organów administracji było ustalenie, czy pomiędzy dworem wraz z parkiem istniał związek funkcjonalny, bez którego pozostała cześć majątku nie mogłaby funkcjonować. Bez takiego ustalenia niedopuszczalne jest przyjęcie, że skoro przedmiotowy majątek spełniał wymogi obszarowe do przejęcia na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, to podlegał przejęciu w całości, zwłaszcza, że dokumenty - min. zeznania świadków, wyraźnie wskazują, że zespół pałacowo - parkowy był wyodrębnioną częścią majątku służącą jedynie celom mieszkalnym. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ centralny wskazał wprawdzie, że istniał związek funkcjonalny pomiędzy zespołem dworsko parkowym, a pozostałą częścią majątku poprzez osobę właściciela, twierdzenia te jednak nie zostały poparte żadnym materiałem dowodowym. Organ administracji nie wskazał, na podstawie jakich dowodów uznał istnienie tegoż związku funkcjonalnego. Nie ustalił m.in. kto zarządzał majątkiem i czy nieruchomość ta faktycznie stanowiła ośrodek majątku ziemskiego czy też pełniła jedynie funkcje mieszkalne co skutkowałoby stwierdzeniem, że nie miała charakteru nieruchomości ziemskiej.

Nie może też ujść uwadze, że zgodnie z wyrażoną w art. 15 i 138 kpa zasadą dwuinstancyjności organ administracji - w sytuacji skutecznego złożenia środka odwoławczego ma obowiązek ponownego rozpoznania sprawy nie ograniczając się jedynie do weryfikacji decyzji organu I instancji. Tymczasem organ odwoławczy nie odniósł się do wszystkich zarzutów zawartych w odwołaniu. Między innymi pominął kwestię stawów jakie znajdowały się na terenie spornej nieruchomości, oraz ich charakteru, co wyraźnie podnosił strona w odwołaniu.

Zgodzić się zatem należy z zarzutem skargi, iż decyzje organów obu instancji nie odpowiadają warunkom określonym w art. 107 § 3 kpa, bowiem organy orzekające w sprawie pominęły fakt, że dekret z 1944 r. przewidywał na cele reformy rolnej nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym i tylko takich gruntów dotyczył. Ponadto decyzje powinny być doręczone stronom w rozumieniu art. 28 kpa.

Należy także zwrócić uwagę, że to organ obowiązany jest w toku postępowania rozpatrzyć wnioski dowodowe strony i wypowiedzieć się czy wniosek ten uwzględnia lub nie uwzględnia, podając przyczyny zajętego stanowiska.

W ocenie Sądu zaskarżone decyzje naruszają także art. 7, 77 i 80 kpa, bowiem nie został rozpatrzony wyczerpująco zebrany materiał dowodowy.

Sygn. akt IV SA/Wa 1300/07

Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego polega bowiem na takim ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych.

Dopiero jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego sprawy stworzyłoby podstawy do wyrażenia stanowiska, które nie przekraczałoby granic zasady swobodnej oceny dowodów, wynikającej z art. 80 kpa. Takiej analizy materiału dowodowego organ winien dokonać zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 kpa w prowadzonym postępowaniu administracyjnym i wynik tej analizy, łącznie z oceną zebranych dowodów, przedstawić w uzasadnieniu decyzji, która kończy postępowanie administracyjne w danej instancji.

Ponadto niedopuszczalne jest przerzucanie ciężaru dowodu na stronę, bowiem to zadaniem organu jest, w oparciu o zebrany materiał dowodowy, ustalenie czy nieruchomość o charakterze dworsko - pałacowym, wchodząca w skład majątku "(...)" podlegała przejęciu na rzecz Skarbu Państwa.

Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji wyjaśnią należycie czy istniał związek funkcjonalny i gospodarczy pomiędzy przedmiotowym zespołem a pozostałą częścią nieruchomości, odnosząc się również do zarzutów skarżących zawartych zarówno w odwołaniu jak i skardze do Sądu. Ustalenia te winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji wskazującej także dowody, w oparciu o które organ wydał decyzję.

Z przytoczonych wyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.

W punkcie II sentencji orzeczono na podstawie art. 152 cyt. ustawy.

O kosztach postępowania, w punkcie III sentencji, rozstrzygnięto na podstawie art. 200 cyt. w zw. z art. 205 § 2 powołanej wyżej ustawy.