Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 766/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 par. 1 pkt 5,  art. 75 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 13,  art. 89 pkt 1, art. 90 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jarecka, , Sędzia WSA Mirosława Kowalska (spr.), Sędzia WSA Ewa Machlejd, Protokolant ref. Hubert Dobrowolski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2014 r. sprawy ze skargi R. C. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lutego 2014 r. znak [...] w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków skargę oddala


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2014 r., znak: [...] Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2012 r., znak: [...], odmawiającą skreślenia z rejestru zabytków parku w F., gmina B., wpisanego do tego rejestru decyzją Konserwatora Zabytków [...] z dnia [...] września 1979 r. pod numerem rejestru [...], w części usytuowanej na działkach oznaczonych w ewidencji gruntów numerami ewidencyjnymi [...] i [...].

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego uzasadniając opisaną powyżej decyzję z dnia [...] grudnia 2012r., stwierdził, że Konserwator Zabytków [...] decyzją z dnia [...] września 1979 r. wpisał do rejestru zabytków pod numerem [...] park w F., gmina B., pochodzący z końca XIX wieku. W sentencji decyzji wskazano, że park wpisuje się w granicach oznaczonych na planie zeszytu ewidencji parku, stanowiącego załącznik do decyzji. Następnie Konserwator Zabytków [...] decyzją z dnia [...] grudnia 1982 r. ponownie wpisał do rejestru zabytków park w F., w granicach określonych rysunkiem załączonego planu.

Zgodnie z przepisem art. 13 ust. 6 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, postępowanie w sprawie skreślenia zabytku z rejestru zabytków wszczyna się z urzędu bądź na wniosek właściciela zabytku lub użytkownika wieczystego gruntu, na którym znajduje się zabytek nieruchomy.

Z wnioskiem o skreślenie z rejestru zabytków części przedmiotowego parku, której usytuowana jest na działkach nr [...] i [...] wystąpili A. K. C. i R. C., właściciele tych nieruchomości w świetle księgi wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w G.. Wniosek uzasadniono zniszczeniem zabytku w stopniu powodującym utratę wartości historycznej, artystycznej i naukowej. Wnioskodawcy wskazali, że w wyniku kilkudziesięcioletnich zaniedbań zatarty jest układ parku i najcenniejsze drzewa zostały wycięte, zbiorniki wodne na terenie parku praktycznie całkowicie wyschły. Na terenie zabytku nie znajduje się obecnie jakikolwiek budynek zabytkowy ani też jego ruiny. Na działce nr ew. [...] znajdują się budynki byłej bazy maszynowej "kółka rolniczego" lub podobnej organizacji. Teren tej działki jest całkowicie zdegradowany, a znajdujące się na niej budynki nie tylko nie są zabytkami, ale kolidują z jakimkolwiek zabytkowym charakterem otoczenia. Park znajdujący się na działce nr ew. [...] całkowicie utracił swój zabytkowy charakter, o ile oczywiście posiadał go w dacie wpisania do rejestru zabytków w 1979r. i 1982r. Wnioskodawcy wskazali, że nie są w stanie zweryfikować powodów wpisania tego parku do rejestru zabytków ze względu na brak dokumentacji konserwatorskiej. Pismami z [...] kwietnia 2009r. oraz z [...] maja 2009r. wnioskodawcy wnieśli o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego dendrologa, która ich zdaniem wykaże jednoznacznie, iż istniejący drzewostan jest mało zróżnicowany i składa się głównie z samosiewu młodszego niż kompozycja parku, co ma wpływ na ocenę jego wartości. Drzewa i krzewy są w złym stanie, a inwentaryzacja zawarta w ewidencji parku nie jest zgodna z aktualnym stanem faktycznym. Wnioskodawcy przedłożyli również jako dowód w sprawie operat dotyczący ustalenia wartości rynkowej parku w F., gm. B., opracowany w 1995r. przez mgr inż. E. Z., biegłego sądowego w zakresie ogrodnictwa i terenów zielonych i inż. B. Z., biegłego z listy Wojewody [...] ds. szacowania budynków i urządzeń, w którym to operacie stwierdzono, że przez 50 lat dewastacji park uległ całkowitemu zniszczeniu.

W toku postępowania w przedmiocie skreślenia ww. zabytku z rejestru zabytków wnioskodawcy złożyli również wnioski o stwierdzenie nieważności decyzji Konserwatora Zabytków [...] z dnia [...] września 1979r., i decyzji Konserwatora Zabytków [...] z dnia [...] grudnia 1982r., Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego orzeczeniem z dnia [...] września 2010r., znak: [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] września 1979r. i orzeczeniem z dnia [...] września 2010r., znak: [...] stwierdził nieważność decyzji z dnia [...] grudnia 1982r. W wyniku ponownego rozpatrzenia rzeczonych spraw Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2011r. i orzeczeniem z dnia [...] marca 2012 r. utrzymał w mocy swoje poprzednie decyzje.

Organ wskazał, że ww. decyzja z dnia [...] czerwca 2011 r., znak: [...], została zaskarżona przez wnioskodawców do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2012 r. oddalił skargę. Skarga na decyzję Ministra z dnia [...] marca 2012 r., znak: [...], nie została jeszcze rozpatrzona przez Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W tym miejscu Sąd wskazuje, że prawomocnym wyrokiem z dnia 1 lutego 2013r., w sprawie o sygnaturze akt VII SA/Wa 1622/12 uchylono zaskarżoną decyzję. Do tego wyroku Sąd nawiąże w motywach podjętego rozstrzygnięcia.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wskazał, że w dniu [...] maja 2009 r. zwrócił się do Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków (obecnie Narodowy Instytut Dziedzictwa) o zebranie materiałów dowodowych i przedstawienie stanowiska w przedmiotowej sprawie. W trakcie oględzin przedmiotowej nieruchomości, przeprowadzonych w dniu [...] lipca 2009 r., przedstawiciele Regionalnego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków w W. stwierdzili, że park jest zaniedbany, ale w terenie czytelna jest jego kompozycja, na którą składa się układ polan obramowanych skupinami drzewostanu, aleja lipowa przecinająca park, zarys układu wodnego i część starodrzewu parkowego. W drzewostanie parkowym dominującym gatunkiem jest lipa, licznie występują robinie, starodrzew reprezentuje kilka dębów o średnicach 60-80 cm i okazy wiązów o średnicach powyżej 60 cm. W skupinach drzewostanu można odczytać komponowane kilkugatunkowe grupy (lipy, robinie, wiązy, jaśminy, bzy lilaki). Układ zbiorników wodnych jest czytelny, choć są one zarośnięte. W opinii Regionalnego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków w W. (obecnie Oddział Terenowy w W. Narodowego Instytutu Dziedzictwa) z dnia [...] lipca 2009r. negatywnie odniesiono się do skreślenia z rejestru zabytków wnioskowanej części parku w F.. Wskazano, że pomimo częściowego zniszczenia drzewostanu nadal czytelny jest układ przestrzenny parku krajobrazowego w historycznych granicach, który można zrekonstruować na podstawie archiwalnej mapy WIG z 1933r. Park nie został przekształcony, wieloletnie zaniedbanie naruszyło historyczny krajobraz parku, ale nie spowodowało utraty jego wartości historycznych i zabytkowych, które były podstawą wpisu do rejestru zabytków, a częściowe zniszczenie drzewostanu, wynikające z zaniedbań w opiece nad zabytkiem, nie może stanowić uzasadnienia jego skreślenia z rejestru zabytków. Wskazano również na fakt, że zasób materiałów kartograficznych oraz porównanie ich ze stanem istniejącym daje możliwość odtworzenia układu na ich podstawie.

Po zapoznaniu się z powyższą opinią wnioskodawcy złożyli do akt sprawy opinię sporządzoną na ich zlecenie przez mgr inż. architekt krajobrazu M.K. w listopadzie 2009r. Park dworski w F. (nr ew. działek [...],[...] z obrębu nr [...] - F.), analiza porównawcza archiwalnych materiałów kartograficznych i opisowych ze stanem obecnym parku. Charakterystyka stanu zachowania. Autorka tej opinii stwierdza, iż parkowy drzewostan tworzą drzewa pochodzące z różnych okresów. Częściowo są to nasadzenia zamierzone, pozostałe są wynikiem naturalnego zarastania parku. Wśród drzew najstarszych znajdują się m. in. dęby szypułkowe, których wiek szacowany jest na 160 lat, kolejna grupą tworzą pojedyncze drzewa, których wiek szacowany jest na 120 lat (m.in. dęby szypułkowe, jesiony wyniosłe). Oznacza to, że zostały one posadzone mniej więcej w ostatniej dekadzie dziewiętnastego wieku. Ponadto w parku znajdują się liczne drzewa, których wiek szacowany jest na 60-80 lat (m.in. lipy drobnolistne, topole białe). Zostały posadzone między latami trzydziestymi a pięćdziesiątymi dwudziestego wieku. O występowaniu alei parkowych może świadczyć, obecnie słabo już czytelny, układ przestrzenny nasadzeń roślinnych. Z opracowania wynika, że najlepiej zachowana jest czterorzędowa lipowa aleja biegnąca wzdłuż wschodniej granicy terenu, powstała mniej więcej w latach 40. ubiegłego wieku. Dobrze widoczny jest też ciąg komunikacyjny od północno-wschodniej części parku do jego wnętrza oraz od północno- wschodnich stawów w kierunku południowo-zachodnim. Na pozostałym terenie nie stwierdzono obecności czytelnych ciągów komunikacyjnych. W dalszej części opracowania autorka dokonuje analizy porównawczej materiałów kartograficznych (mapa z 1933 r. i mapa zawarta w ewidencji parkowej z 1976r.) z obecnym stanem zachowania parku, badając przebieg alei parkowych, a w konkluzji opinii stwierdza, iż daleko posunięte przeobrażenia parku sprawiają, że dzisiejszy ma niewiele wspólnego z tym dziewiętnastowiecznym, a obecność drzew pochodzących z XIX wieku nie wystarcza by nadać parkowi status zabytku.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wskazał, że zważył następujące okoliczności.

I tak, decyzja z dnia [...] września 1979r., Konserwator Zabytków [...] wpisał do rejestru zabytków pochodzący z końca XIX w. park w F., gm. B.. W sentencji decyzji wskazano, iż "park wpisuje się w granicach oznaczonych na planie zeszytu ewidencji parku". W rozstrzygnięciu tym przebieg granicy terenu objętego decyzją nie został zatem przedstawiony poprzez literalne opisanie jej przebiegu, ani poprzez wskazanie numerów ewidencyjnych działek, czy też poprzez sporządzenie odrębnego załącznika graficznego do decyzji z oznaczonymi granicami terenu objętego wpisem. Organ, który tę decyzję wydał, zawarł w jej rozstrzygnięciu odesłanie do granic ochrony konserwatorskiej wskazanych w dokumentacji istniejącej w dniu wydania decyzji i będącej w posiadaniu organu, tj. granic ochrony "ekologicznej i konserwatorskiej", wyznaczonych na szkicu sytuacyjnym parku w F., plansza 2, znajdującym się w dokumentacji "[...]. Ewidencja obiektów zabytkowych. Województwo [...] ", którą opracowali I. O., A. H., U. L., T. O. i I. B.,. Szkic został sporządzony na mapie w skali 1: 1000. Dokumentacja ta została określona w omawianej decyzji w sposób pozwalający na ustalenie na jej podstawie granic terenu wpisanego do rejestru zabytków. Granice terenu wpisanego do rejestru zabytków na mocy ww. decyzji są możliwe do ustalenia na podstawie ww. szkicu, poprzez porównanie z nim mapy z oznaczonymi działkami ewidencyjnymi. Z porównania ww. szkicu ze znajdującymi się w aktach sprawy mapami współczesnymi wynika, że na terenie wpisanym do rejestru zabytków na mocy badanej decyzji Konserwatora Zabytków [...], znajdują się działki o numerach ewidencyjnych: [...],[...] i [...] oraz części działek nr nr [...],[...],[...] i [...]. Trzeba przy tym podkreślić, że ustalając granice terenu wpisanego do rejestru zabytków właściwe organy związane są wyłącznie treścią decyzji odsyłającej do szkicu sytuacyjnego i sposobem określenia granic na tym szkicu. Przedmiotem niniejszego postępowania jest skreślenie z rejestru zabytków obszaru parku usytuowanego na działkach oznaczonych w ewidencji gruntów numerami [...],[...] w F., stanowiących własność A. i R. C.. Niniejsza decyzja rozstrzyga sprawę z wniosku A. i R. C. dotyczącego działek oznaczonych w ewidencji gruntów numerami [...] i [...]. W tym miejscu dala porządku Sąd wskazuje, że wniosek co do wykreślenia zabytku na działce o nr ew. [...] znalazł rozpoznanie w odrębnym postępowaniu, które umorzono, orzeczenie w tym przedmiocie poddano sądowej kontroli w sprawie sygn.. akt VIISA/Wa 767/17).

Organ przywołał przepis art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - skreślenie z rejestru zabytków jest możliwe, gdy obiekt uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych. Przepis art. 13 ust. 2 tej ustawy stosuje się do skreślenia z rejestru części zabytku. Z treści tego przepisu wynika, że przesłankami uprawniającymi do skreślenia zabytku z rejestru zabytków są: utrata wartości historycznej, artystycznej lub naukowej; brak potwierdzenia wartości zabytku w świetle nowych ustaleń naukowych. Do utraty wartości zabytkowej obiektu może dojść na skutek jego zniszczenia, jednakże dla zaistnienia przesłanki z art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami konieczne jest istnienie bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy faktem częściowego czy całkowitego zniszczenia obiektu wpisanego do rejestru, a utratą przez ten obiekt wartości historycznej, artystycznej lub naukowej (por. M. Cherka, P. Antoniak, Komentarz do art. 13 ww. ustawy, LEX). W odniesieniu do drugiej przesłanki, umożliwiającej skreślenie obiektu z rejestru zabytków, organ wyjaśnił, że pod pojęciem "nowych ustaleń naukowych" rozumie się takie dane i informacje o obiekcie, które nie były znane organowi ochrony zabytków w dacie wpisu do rejestru zabytków, a które rzutują na ocenę jego wartości, przesądzającej o wpisie do tego rejestru.

Zdaniem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego analiza materiału dowodowego sprawy, w tym opracowania "[...]. Ewidencja obiektów zabytkowych. Województwo [...]" z 1976 r., ustaleń dokonanych przez Narodowy Instytut Dziedzictwa oraz opracowania mgr inż. architekt krajobrazu M. K. daje podstawy do sformułowania wniosku, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek upoważniających Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego do skreślenia wnioskowanego zabytku z rejestru zabytków. Zabytek ten nie uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej czy naukowej, nie ma też żadnych nowych ustaleń naukowych, które nie potwierdzałyby wartości zabytkowej wzmiankowanego obszaru.

Organ podkreślił, że przedmiotowy w sprawie park krajobrazowy został objęty ochroną konserwatorską dnia [...] września 1979 r., w ówczesnym stanie zachowania, już po częściowych przekształceniach. W ewidencji parkowej wykonanej w 1976 r. przez zespół autorski ze Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Ogrodnictwa ustalono aktualny dla okresu poprzedzającego wpis do rejestru zabytków następujący stan zachowania parku: Układ kompozycyjny parku jest w znacznym stopniu zatarty. Stawy zlokalizowane w północnej części parku są całkowicie wyschnięte lub proces ten jest bardzo poważnie zaawansowany. Jedynie niewielki staw w południowo-wschodniej części parku wypełniony jest wodą. Drzewostan parkowy jest zdewastowany w wyniku braku zabiegów pielęgnacyjnych oraz prowadzonych po drugiej wojnie światowej niezbędnych wycinań drzew. W najgorszym stanie jest drzewostan iglasty (...). Powierzchnia parku zajęta jest częściowo pod uprawy rolne i ogrodnicze. Dotyczy to szczególnie zachodniej części parku, gdzie przed wojną znajdował się sad owocowy i ogród warzywny. Obecnie sad owocowy nie istnieje (został wycięty). W południowo-wschodniej części parku zlokalizowana jest baza maszynowa. (...) Działalność bazy oraz estetyka jej wyposażenia bardzo silnie koliduje z charakterem i funkcją parku. W dalszej części opracowania, dotyczącej szaty roślinnej na terenie parku w F. stwierdzono, iż roślinność drzewiasta występująca wówczas w parku była w znacznym stopniu zaniedbana i zniszczona. Wiek drzewostanu szacowano na 60-80 lat (czyli pochodzący z końca XIX i początku XX wieku) i 40 lat (okres międzywojenny). Na terenie parku stwierdzono występowanie głównie gatunków liściastych (aleja lipowa, klony pospolite, dęby szypułkowe, wiązy szypułkowe, jesiony wyniosłe, robinie akacjowe, olsze czarne w otoczeniu stawów w północnej części parku). Z krzewów ozdobnych istniały wówczas jaśminowce wonne i bzy lilaki (w południowej części parku w pobliżu dawnej lokalizacji pałacu). W konkluzji powyższego opracowania stwierdzono, że układ zabytkowy zachował się w niewielkim stopniu. Obiekty architektoniczne związane integralnie z parkiem uległy całkowitemu zniszczeniu. Układ przestrzenny zieleni pozostał stosunkowo czytelny jedynie w północno wschodniej części parku. Najlepiej zachowała się w tej części parku aleja lipowa idąca wzdłuż wschodniej granicy parku. Z powierzchni otwartych zachowała się stosunkowo dobrze w swoim pierwotnym kształcie polana w centralnej części parku.

W ocenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, powyższe negatywne zmiany miały miejsce jeszcze przed objęciem zabytku ochroną konserwatorską i nie stanowiły przeszkody w uznaniu wysokich walorów zabytkowych założenia parkowego i zagwarantowaniu mu ochrony prawnej. Będąc świadomym powyższych przekształceń, właściwy wówczas konserwator zabytków uznał wysoką wartość zabytkową tego założenia i wpisał je do rejestru zabytków. Celem postępowania prowadzonego w sprawie skreślenia zabytku z rejestru jest ustalenie, czy zabytek uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej bądź naukowej bądź ponowna ocena tej wartości w oparciu o nowe ustalenia naukowe, a nie weryfikacja zasadności decyzji o wpisie do rejestru zabytków. Punktem odniesienia dla oceny zmian, jakie zaszły w stanie zachowania omawianego zabytku jest stan udokumentowany w ewidencji parkowej, poprzedzającej wpis do rejestru zabytków, a nie dziewiętnastowieczne założenia projektowe czy najwcześniejsza zachowana dokumentacja kartograficzna parku, obrazująca przebieg alei parkowych w 1933 r. Z tego powodu wniosek płynący z opracowania złożonego przez strony postępowania, autorstwa mgr inż. architekt krajobrazu M. K., iż obecny park w F. ma niewiele wspólnego z tym dziewiętnastowiecznym, należy uznać za nieistotny dla rozstrzygnięcia zapadającego w niniejszej sprawie. Natomiast dokonane przez autorkę porównanie map zawartych w ewidencji parkowej z 1976 r. ze stanem obecnym parku (na 2009 r.) przemawia za słusznością rozstrzygnięcia podjętego przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w rozpatrywanej sprawie, bowiem mgr inż. architekt krajobrazu M. K. stwierdza, iż do dzisiaj zachował się w niemal nienaruszonym stanie układ zadrzewień, polan i wnętrz widokowych. Zdjęcia satelitarne zestawione z mapami, niemal idealnie się pokrywają, jeżeli brać pod uwagę linię zadrzewień. Jednak przebieg alei, lokalizacja budynków uległy przemianom. Istniejące na terenie parku budynki były obiektami wtórnymi, degradującymi zabytkową przestrzeń i ich likwidację (budynku mieszkalnego i prowizorycznych komórek, bazy maszynowej) należy ocenić pozytywnie, natomiast przebieg alei jest możliwy do odtworzenia na podstawie mapy archiwalnej.

Organ stwierdził, że w świetle materiału dowodowego zgromadzonego przez Narodowy Instytut dziedzictwa należy wskazać, że czytelny jest układ centralnej polany obramowanej od strony północno-wschodniej kępami drzewostanu, z komponowanymi grupami drzew. Na terenie dawnego sadu porośniętego łąką pozostały pojedyncze drzewa. Miejsce lokalizacji dworu (wg archiwalnej mapy) wyznaczają kępy jaśminowców i bzów lilaków. Mimo ogólnego zaniedbania, zachowany jest stosunkowo czytelny układ kompozycji zieleni w północno-wschodniej części parku z najcenniejszym elementem, jaki stanowi aleja lipowa. Od momentu wpisu do rejestru większość drzewostanu parkowego osiągnęła wiek ponad 100 lat (w 1976 r. szacowany na 60-80 lat), zachowane są też pojedyncze okazy starodrzewu (trzy dęby, wiązy, robinie). Utrzymał się skład gatunkowy drzewostanu występujący w parku w momencie wpisu do rejestru zabytków, z dominującymi drzewami liściastymi. Nadal czytelny jest układ stawów parkowych oraz sekwencja zróżnicowanych wnętrz krajobrazowych, tworzących historyczny układ przestrzenny. Aktualny (na 2009r.) stan zachowania terenu zabytkowego parku w F. odpowiada w znacznej mierze stanowi przedstawionemu na planie z dokumentacji ewidencyjnej z 1976r. Ubytki drzewostanu (grupa świerków, dwie brzozy i wierzba płacząca) możliwe będą do odtworzenia przy rewaloryzacji parku.

Organ stanął na stanowisku, że przywoływane przez wnioskodawców argumenty, dotyczące złego stanu zachowania układu parkowego, częściowej wycinki cennego drzewostanu, rozebrania budynku dworu, wprowadzeniu nowego układu komunikacyjnego i zabudowy na terenie założenia, mające świadczyć o zniszczeniu zabytku w stopniu uzasadniającym jego skreślenie z rejestru, znane były organowi konserwatorskiemu już w dacie wpisu do rejestru zabytków. Z materiału dowodowego wynika, że teren, który został wpisany do rejestru zabytków w takiej formie i w takim stanie zachowania, do dnia dzisiejszego nie utracił wartości, które posiadał w dacie wpisu do rejestru zabytków.

Podsumowując Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego stwierdził, że park w F. zachował wartość historyczną, utrzymana została też pierwotna funkcja dominanty zieleni wśród okolicznych łąk i pól uprawnych. Wartość będąca podstawą wpisania do rejestru zabytków ww. parku nie została też zakwestionowana w nowych ustaleniach naukowych. Wieloletnie zaniedbania prowadzące do zatarcia kompozycji przez niekontrolowany rozrost samosiewu, czy przedeptanie nowych ścieżek, wynikających z późniejszego użytkowania parku nie mogą stanowić przesłanki do skreślenia tego obiektu z rejestru zabytków. Jednocześnie stwierdzony zły stan zdrowotny części drzew wskazuje na konieczność podjęcia prac pielęgnacyjnych i konserwatorskich w tym założeniu zieleni..

Organ podkreślił przy tym, że ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w art. 5 jednoznacznie określa sposób sprawowania opieki przez właścicieli nad zabytkiem, jako zapewnienie warunków m.in. do zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie (pkt 3) oraz korzystania z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości (pkt 4). Oznacza to, iż pozostawienie zabytku bez opieki, sprawowanej na podstawie ww. przepisów jest niedopuszczalne w świetle prawa.

W ocenie organu, wnioskowana opinia dendrologiczna i przedłożony operat ustalenia wartości rynkowej parku nie są przesądzające przy ustaleniu wartości zabytkowej parku, bowiem zgodnie z treścią art. 6 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, ochronie i opiece podlegają m.in. parki, ogrody i inne formy zaprojektowanej zieleni bez względu na stan zachowania. W świetle powyższych przepisów i na mocy obowiązującej decyzji o wpisie do rejestru zabytków ochronie podlega kompozycja zieleni, która sama w sobie posiada wartość zabytkową. Natomiast, stosownie do przepisu art. 4 ww. ustawy, na organach administracji publicznej spoczywa obowiązek zapewnienia warunków do ochrony zabytków, polegający na m.in. zapewnieniu warunków prawnych umożliwiających trwałe zachowanie zabytków (pkt 1) i zapobieganiu zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków (pkt 2). Zatem, wypełniając ustawowe obowiązki, zawarte w ww. art. 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego uznał, iż konieczne jest utrzymanie ochrony prawnej w odniesieniu do parku w F., bowiem leży to w szeroko pojętym interesie społecznym, rozumianym jako potrzeba utrzymania historycznego sposobu zagospodarowania i tradycji tego miejsca.

Po rozpoznaniu wniosku A. C. i R. C., o ponowne rozpatrzenie sprawy - zapadła opisana na wstępie decyzja Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lutego 2014 r.

W jej uzasadnieniu organ wskazał na zebrany w sprawie materiał dowodowy i poczynione ustalenia przy pierwszym rozpoznaniu sprawy. Przedstawił zarzuty wnioskodawców zawarte w ich wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, a to w szczególności, że organ nie dysponował aktualną wiedzą o stanie zabytku, a nadto, że decyzja z 1979r., dotycząca wpisu do rejestru zabytków nie posiadała załącznika i "brak jest podstaw do przyjęcia, że Konserwator Zabytków dysponował ewidencją w dacie wydawania decyzji z 1979r.".

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wskazał, że dodatkowo zwrócił się do Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o przeprowadzenie oględzin parku w F.. Oględziny odbyły się w dniu [...] grudnia 2013r. Do protokołu oględzin A. C. wniosła uwagę: "Nie zgadzamy się z ustaleniami Konserwatora". Pismem z dnia [...] stycznia 2014r. powiadomiono strony, iż w aktach sprawy znajduje się nowy dowód, w postaci ww. protokołu oględzin parku w F. wraz z materiałem zdjęciowym. Jednocześnie wskazano, iż strony mogą się zapoznać z powyższym protokołem oględzin zabytku oraz wypowiedzieć się co do materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie we wskazanym terminie. Pismo to zostało skutecznie doręczone stronom. strony nie wniosły dodatkowych uwag do materiału dowodowego.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, ochrona zabytków polega w szczególności na podejmowaniu przez organy administracji publicznej działań mających na celu m.in. zapewnienie warunków prawnych, organizacyjnych i finansowych umożliwiających trwałe zachowanie zabytków oraz ich zagospodarowanie i utrzymanie (pkt 1); zapobieganie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków (pkt 2) oraz udaremnianie niszczenia i niewłaściwego korzystania z zabytków (pkt 3). Przepis ten zawiera ogólną regulację wyjaśniającą zakres pojęcia "ochrona zabytków". Określa on otwarty katalog celów, których realizacja uprawnia organy administracji publicznej do podejmowania określonych w ustawie działań. Podstawą działania Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego jest przepis art. 13 ust. 5 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zgodnie z którym skreślenie z rejestru następuje na podstawie decyzji ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, po ocenie czy zachodzą ustawowe przesłanki do takiego działania sformułowane w przepisie art. 13 ust. 1 ww. ustawy, stosownie do którego skreślić można zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych. Powyższy przepis stosuje się też w przypadku skreślenia części zabytku, na mocy art. 13. ust. 2 ww. ustawy.

Zdaniem Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, podnoszony przez skarżących brak przeprowadzenia przez organ "wnioskowanych przez strony dowodów niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy" jest bezzasadny. W toku postępowania strony wnosiły o przeprowadzenie następujących dowodów: 1. "gruntownych oględzin" (pismem z dnia [...] kwietnia 2009r.); 2. opinii dendrologicznej (pismem z dnia [...] kwietnia 2009 r. i dnia [...] maja 2009r.); 3. oględziny z udziałem A. D. oraz M. K. (pismem z dnia [...].11.2009r.); 4. przesłuchanie p. M. K. w charakterze świadka, w formie rozprawy administracyjnej (pismem z dnia [...] listopada 2009r.). Jednakże w ocenie organu w aktach sprawy znajdują się dowody odnoszące się wprost do istoty sprawy (w tym opracowanie ewidencyjne parku z 1976 r., opinia Regionalnego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków w W. z lipca 2009r., opinia mgr inż. arch. M.K.z listopada 2009 r., a także zawarte w nich materiały z kwerendy archiwalnej). Ponadto, oględziny zabytku były przeprowadzane przed wydaniem zarówno opinii przez A. D. z Regionalnego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków w W., jak i opinii przez M. K., zatem ustalenia poczynione przez ww. osoby znalazły odzwierciedlenie w treści i wnioskach wydanych opinii.

W odniesieniu do wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii dendrologicznej, organ wskazał, iż opinia taka - określająca gatunek drzew, ich wiek oraz stan zdrowotny - nie odnosi się wprost do istoty sprawy, tj. zachowania wartości zabytkowej parku. Kwestia liczebności i kondycji istniejącego drzewostanu, nie przesądza o zaistnieniu ustawowych przesłanek do skreślenia zabytku zielonego z rejestru. Odnosi się bowiem do elementu założenia parkowego, który w doktrynie konserwatorskiej uznawany jest za w pełni odnawialny. Zlecenie takiej opinii w omawianej sprawie, nie wyjaśniłoby zatem okoliczności, które są decydujące dla istoty rozstrzygnięcia, a jednocześnie stanowiłoby nieuzasadnione zwiększenie kosztów prowadzonego postępowania, ponoszonych przez organ administracji publicznej. Ponadto, strony przekonane o niezbędności ustaleń opinii dendrologicznej w przedmiotowej sprawie mogły skorzystać z możliwości zlecenia takiej opinii we własnym zakresie i przedłożenia jej jako dowodu w sprawie.

Zgodnie z art. 78 § 1 k.p.a., żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenia dla sprawy. Natomiast § 2 cytowanego przepisu wskazuje, że organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania strony, które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami chyba, że mają one znaczenie dla sprawy. Oznacza to, iż organ ten nie ma obowiązku przeprowadzenia dowodu wnioskowanego przez stronę, jeżeli w jego ocenie wniosek dowodowy strony dotyczy okoliczności dostatecznie wyjaśnionych w danym postępowaniu. Wyżej wskazane dowody, a także materiały przedkładane przez stronę, zawierają szereg ustaleń stanu faktycznego, które pozwalają na ocenę wartości zabytkowych omawianego zespołu, w tym przedmiotowych działek. Wskazano w niej fakty związane z historią przedmiotowego założenia parkowego, z opisem jego układu przestrzennego w odniesieniu do czasów minionych, jak i sytuacji obecnej. Ustalenia te zilustrowano materiałem zdjęciowym.

Jednocześnie organ wyjaśnił, że przesłanki do przeprowadzenia rozprawy administracyjnej są oceniane przez organ prowadzący postępowanie administracyjne w danej sprawie na podstawie przepisu art. 89 k.p.a. Rozprawa jest formą postępowania wyjaśniającego, które nie zawsze musi być prowadzone w formie rozprawy, jeżeli nie występują przesłanki wymienione w ww. przepisie, ani przepisy szczególne nie stanowią o obowiązku jej przeprowadzenia. Czynności wyjaśniające mogą odbywać się w formie tzw. postępowania gabinetowego, a w postępowaniu tym mogą być przeprowadzone te same czynności dowodowe co na rozprawie. Postępowanie gabinetowe prowadzone jest przede wszystkim wtedy, gdy do udowodnienia stanu faktycznego wystarczające są dokumenty (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lutego 2001 r., sygn. akt IV SA 2085/98).

W świetle powyższego organ wskazał, że nie widział konieczności przeprowadzania wnioskowanych dowodów, bowiem okoliczności stanu faktycznego zostały dostatecznie udokumentowane w zgromadzonym materiale dowodowym, natomiast to ich ocena jest sporna. W ocenie organu, zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy jest wystarczający, aby dokonać prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie. Pozwala organowi na samodzielną ocenę, czy część parku w F., gm. B., położona na działkach nr ewid. [...] i [...], utraciła wartości zabytkowe, stanowiące podstawę jego wpisu do rejestru zabytków. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, jako organ właściwy do spraw ochrony dziedzictwa narodowego, dysponuje wystarczającym przygotowaniem i wiedzą specjalistyczną z zakresu ochrony zabytków.

Po ponownej analizie akt sprawy Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego uznał, że nie zaszły żadne okoliczności prawne lub faktyczne pozwalające na skreślenie z rejestru zabytków parku w F., w części położonej na działkach nr ewid. nr [...] i [...] obręb [...][...]. Ustalenia oględzin ww. zabytku z dnia [...] grudnia 2013r. nie wykazały nowych faktów, które przesądzałyby o konieczności podjęcia przeciwnego rozstrzygnięcia. Organ stwierdził również, iż argumenty merytoryczne przemawiające za odmową skreślenia ww. działki z tego rejestru zostały dostatecznie wyjaśnione w decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] grudnia 2012 r. Tym samym ww. akt administracyjny spełnia wymogi art. 107 § 1 i 3 k.p.a.

Odnosząc się do zarzutów skarżących organ wskazał, że istotą postępowania w sprawie skreślenia zabytku z rejestru nie jest weryfikacja i kontrola prawidłowości decyzji wpisowej, bo temu służą tryby nadzwyczajne, przewidziane w kodeksie postępowania administracyjnego. Celem niniejszego postępowania jest ustalenie, czy w sprawie tej zachodzą przesłanki ściśle określone przepisem art. 13 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego stwierdził, że nie budzi wątpliwości organu orzekającego fakt - działki nr ew. [...] i [...] obręb [...][...], znajdują się w granicach zabytkowego parku w F., gm. B.,. Granice parku w F. bowiem do czasów obecnych są czytelne w terenie (m.in. widoczne na ogólnodostępnych zdjęciach satelitarnych) i potwierdzone materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, w tym archiwalnym. Jednocześnie abstrahując od wszystkich wątpliwości zgłaszanych przez strony w odniesieniu do określenia granic ochrony konserwatorskiej na podstawie decyzji z dnia [...] września 1979 r., należy wskazać, że przedmiot tej ochrony został określony w sposób jednoznaczny, jako "park w F., gm. B.". Na gruncie orzecznictwa administracyjno-sądowego, dotyczącego wyjaśniania treści decyzji administracyjnych, trzeba podkreślić, iż sentencja ww. decyzji winna być uznana za klarowną, bowiem jest "w pełni rozumiała - nie jest zawiła i można bez problemu ustalić jej sens, nie zawiera ona treści, które mogłyby budzić wątpliwości" (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 listopada 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 20/08 w sprawie granic parku K. w W.).

Organ zwrócił uwagę, że park w F. został wpisany do rejestru zabytków w 1979r., więc przedmiotem ochrony konserwatorskiej jest założenie parkowe z uwzględnieniem jego stanu zachowania w dacie wydania decyzji. Podstawą ustaleń stanu faktycznego była ewidencja parkowa z 1976r. Za uznaniem daty sporządzenia tej ewidencji przemawia adnotacja zawarta w jej treści: "Dokumentacja fotograficzna wykonana była w miesiącu wrześniu i październiku 1976r.". Oznacza to, że w ewidencji tej odniesiono się do stanu zachowania parku w F. z okresu wykonania ww. fotografii. Opisany w niej stan faktyczny pochodzi więc z drugiej połowy lat 70. XX wieku, zatem stan ten w dacie wydania decyzji z dnia [...] września 1979r. nie mógł znacząco odbiegać od ustalonego w ww. ewidencji.

W kontekście powyższego organ stwierdził, iż w dacie wydania decyzji z dnia [...] września 1979r,. organ konserwatorski, uznając wartości zabytkowe parku w F., brał pod uwagę przekształcenia, jakim podlegała pierwotna kompozycja ww. parku, kondycję znajdującego się w nim drzewostanu, a także fakt, że zmienił się sposób jego zagospodarowania (brak budynku dworu, wprowadzenie nowej zabudowy). Oznacza to, że do rejestru zabytków nie wpisywano ww. parku w oryginalnej formie z XIX wieku. Decyzja wpisująca ten obiekt do rejestru zabytków wskazuje jedynie na jego dziewiętnastowieczną proweniencję. Park w F. został założony jako krajobrazowy, na co wskazują źródła archiwalne powtarzane w ewidencji parkowej z 1976r., operacie wartości rynkowej z 1995r. oraz obu opiniach z 2009r. Ten typ założeń parkowych charakteryzuje się różnorodnością zadrzewienia od nasadzeń ozdobnych (np. lip, wierzb), poprzez elementy ogrodów użytkowych (ogród kwiatowy, warzywnik lub sad), po częste włączanie do kompozycji naturalnego drzewostanu leśnego. Przy łączeniu ww. elementów wykorzystywano również tereny polan i pól uprawnych, jako wnętrz krajobrazowych lub przedpól ekspozycyjnych. Powyższe cechy znajdują odzwierciedlenie i są czytelne w zachowanej dotychczas kompozycji parku w F.. Głównymi elementami - punktami odniesienia i charakteryzującymi ww. założenie - są skupiska i szpalery drzew, tereny otwarte, stawy oraz jedyna zachowana aleja spacerowa wysadzana rzędami drzew. Elementy te są zgodnie wskazywane we wszystkich ww. opracowaniach, choć ze stwierdzeniem ich postępującej degradacji. Ich istnienie w terenie potwierdzają również ustalenia poczynione podczas oględzin w dniu [...] grudnia 2013r. W drodze dodatkowego wyjaśnienia organ wskazał, iż na ogólną kompozycję założenia parkowego w F. nie ma znaczącego wpływu zatarty obecnie pierwotny (z XIX w.) układ alejek parkowych. Układ ten - poza aleją spacerową - prawdopodobnie nie istniał już w dacie wpisu parku do rejestru zabytków (zgodnie z oświadczeniem T. N. - wieloletniego sołtysa wsi; przekazanego przez strony pismem z dnia [...] listopada 2009 r.).

Podnoszone przez strony kwestie dotyczące drzewostanu znajdującego się w parku w F. nie stanowią okoliczności przesądzających o konieczności stwierdzenia, że omawiany park uległ trwałemu i nieodwracalnemu zniszczeniu. Drzewostan jest składową substancji zabytkowej przedmiotowego parku, niemniej jednak jako zieleń parkowa podlega pełnej rekultywacji, która w doktrynie konserwatorskiej nie przynosi uszczerbku wartościom zabytkowym całego założenia. Stwierdzony podczas oględzin w dniu [...] grudnia 2013r. stan zachowania i kondycja istniejącego drzewostanu parku w Faszczycach wykazuje, iż na jego terenie nie ma już drzew iglastych (w 1976 r. wskazywano świerki kłujące - 5 szt. i pospolite - 7 szt.), natomiast znajdują się drzewa liściaste o składzie gatunkowym "w znacznym stopniu zgodnym z ewidencją [z 1976r.]", które wymagają w części przeprowadzenia prac pielęgnacyjnych. Ten stan potwierdzają również obie opinie z 2009r. Prace te są możliwe do wykonania, a przeprowadzone w zakresie opartym na ewentualnej ekspertyzie dendrologicznej, prowadziłyby do poprawy stanu zachowania zieleni na terenie omawianego założenia.

W ocenie organu, w świetle treści decyzji z dnia [...] września 1979r. należy stwierdzić, że podstawową wartością parku w F. są jego walory krajobrazowe oraz przyrodniczo-ekologiczne. Wobec charakterystycznej lokalizacji, park ten stanowi jedyny teren zadrzewiony (dominanta) pośród pól uprawnych. Znaczenie tego parku dla krajobrazu Gminy B. - a tym samym dla ekosystemu tej części gminy - jest niebagatelne, co oznacza, iż istota rozstrzygnięcia podjętego w decyzji o wpisie do rejestru zabytków jest nadal aktualna.

Podnoszona przez strony degradacja parku w F., która w ich ocenie winna zadecydować o skreśleniu ww. parku z rejestru zabytków, nie znalazła potwierdzenia w stanie faktycznym, ustalonym podczas oględzin zabytku, przeprowadzonych w dniu [...] grudnia 2014r. Wykazał on, że w ww. park zachował większość substancji zabytkowej: zachowany jest dawny układ kompozycyjny; wnętrza krajobrazowe są wyraźnie czytelne w terenie; historyczny drzewostan zachowany w dobrym stanie (w tym większość drzew oznaczonych w ewidencji (z 1976r.) zachowało żywotność); czytelna jest aleja wiodąca wzdłuż wschodniej granicy parku; stawy centralny i północno-wschodni częściowo wypełnione są wodą; zachowały się czytelne miejsca stawów w południowo-wschodnim narożniku parku oraz w północno-zachodnim narożniku, dzięki otaczającym je grupom drzew. Zauważona podczas oględzin konieczność wycinki obumarłych topoli białych lub przeprowadzenia prac pielęgnacyjnych przy drzewostanie (polegających "głównie na usunięciu suszu, prześwietleniu koron, a także usunięciu samosiewów"), nie oznacza zniszczenia w sposób trwały żadnego z ww. zachowanych elementów substancji zabytkowej omawianego parku. Ustalenia te wykazują, że park w F. nadal posiada wartość historyczną i naukową (wpisaną w historię lokalną oraz badania założeń dworskich na M.) oraz artystyczną (przykład parku krajobrazowego o proweniencji dziewiętnastowiecznej), a ponadto walory krajobrazowe i przyrodniczo-ekologiczne (jako obszar parkowy unikatowy w tej części Gminy B.). Tym samym przedmiotowy park zachował wartości przypisywane mu w dacie wydania decyzji z 1979 r. Jednocześnie, w ocenie organu, żaden z dowodów przedłożonych przez wnioskodawców nie podważa tych wartości, co do istoty.

Podsumowując, organ stwierdził, iż nie zachodzą przesłanki określone w ustawie z dnia [...] lipca 2003r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, pozwalające na skreślenie z rejestru zabytków parku w F., gm. B., w części położonej na działkach nr ew. [...] i [...] obręb [...][...].

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na opisaną powyżej decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego złożył R. C., dochodząc uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, a także wnosząc o przyznanie zwrotu kosztów postępowania wedle norm przepisanych, w tym, w przypadku ustanowienia pełnomocnika, kosztów zastępstwa prawnego.

Skarżący decyzji zarzucił naruszenie art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.) w zw. z - obowiązującymi w dacie wydania decyzji Konserwatora - art. 14 ust. 1 pkt 1) w zw. z art. 4 pkt 1) ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury (tekst pierwotny: Dz.U. z 1962 r., Nr 10, poz. 48) oraz art. 97 k.p.a. (obecnie art. 104 k.p.a.), art. 76 § 1 k.p.a. oraz przepisów postępowania (w szczególności art. 6, art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a.), poprzez błędną wykładnię i niezastosowanie lub nieprawidłowe zastosowanie tych przepisów skutkujące nieprawidłowym ustaleniem przedmiotu postępowania o skreślenie zabytku nieruchomego z rejestru zabytków (swobodnym ustalenia przedmiotu ochrony konserwatorskiej na podstawie Decyzji Konserwatora) – po analizie uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie można przyjąć, że przedmiotem postępowania Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego był zabytek opisany w decyzji Konserwatora ale wręcz przeciwnie - można stwierdzić, że był nim inny "przedmiot", którego granice ustalono na podstawie dokumentów innych niż decyzja Konserwatora i załącznik do niej. Skarżący podniósł, że decyzja Konserwatora Zabytków o wpisie do rejestru nigdy nie posiadała załącznika graficznego, zatem brak jest podstaw do uznania, że obejmowała działki o nr ew. [...] i [...], a nie jest dopuszczalne dokonanie ustaleń odnośnie przedmiotu zabytku na podstawie innych dokumentów niż decyzja o wpisie i jej załączniki jeżeli istniały.

Na rozprawie w uzupełnieniu zarzutów skargi, skarżący podniósł także naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych w związku z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. i art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a., bowiem zaskarżona decyzja została podpisana przez P. Z, działającego z upoważnienia Ministra, analogicznie jak poprzedzająca ją decyzja z [...] grudnia 2012 r., zatem została wydana przez osobę podlegającą wyłączeniu w sprawie. Skarżący powołał się w tym zakresie na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wydany w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 1622/12.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowaną argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Rzeczą Sądu, stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269, dalej: p.p.s.a.), było dokonanie kontroli zaskarżonego i poprzedzającego go aktu pod względem zgodności z prawem – prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja odpowiada przepisom prawa.

W świetle zebranego przez organ materiału dowodowego i jego wyczerpującej analizy podjęte rozstrzygniecie odpowiada przepisowi art. 13 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zgodnie z którym skreślenie z rejestru zabytków jest możliwe, gdy obiekt uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych. Przepis stosuje się do skreślenia z rejestru części zabytku. Objęta wnioskiem część zabytku z całą pewnością nie spełniała ustawowych kryteriów wykreślenia zabytku z rejestru. Sąd w pełni podziela argumentację organu.

W tym zakresie nie miał wątpliwości także skarżący, gdy zważyć na zarzuty skargi, które faktycznie nie odnoszą się do przeprowadzonej przez organ analizy dopuszczalności wniosku o wykreślenie zabytku z rejestru w trybie art. 13 ww. ustawy.

Sąd stwierdza, że podniesione w skardze zarzuty nie zasługują na uwzględnienie.

I tak, nie znajduje uzasadnienia, w świetle ostatecznie ukształtowanej linii orzecznictwa, zarzut naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych w związku z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. i art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a., w związku z tym, że zaskarżona decyzja została podpisana przez P. Z, działającego z upoważnienia Ministra, analogicznie jak poprzedzająca ją decyzja z [...] grudnia 2012 r.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela poglądu wyrażonego w, powoływanym przez skarżącego, wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lutego 2013 roku w sprawie o sygnaturze akt VIISA/Wa 1622/12, zgodnie z którym podpisanie dwu nastepujacych po sobie decyzji (art. 127 § 3 k.p.a ) Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego przez P. Z, działającego z upoważnienia Ministra. stanowi, że decyzja ostateczna mogła zostać wydana przez pracownika, który – na mocy art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu, a to uzasadnia twierdzenie, że mogło dojść do naruszenia przepisów postępowania dającego podstawę do wznowienia postępowania, co również stanowi przesłankę do uchylenia decyzji w trybie w art. 145 § 1 pkt 1 lit b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 poz. 270 ze zm.).

Sąd orzekający w sprawie niniejszej prezentuje stanowisko, zgodnie z którym Sekretarz Stanu pełniący funkcję Generalnego Konserwatora Zabytków nie jest pracownikiem organu upoważnionym do działania w imieniu Ministra.

Jak stanowi art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Przepis ten ma zastosowanie również w sytuacji, o której mowa w art. 127 § 3 k.p.a., a więc kiedy pracownik organu (ministra lub samorządowego kolegium odwoławczego) brał udział w wydawaniu decyzji zarówno w pierwszej instancji, jak i decyzji wydanej na skutek rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W tym miejscu należy wskazać na strukturę organów ochrony zabytków określoną w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. W myśl art. 89 pkt 1 ustawy jednym z organów ochrony zabytków jest minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, w imieniu którego zadania i kompetencje w tym zakresie wykonuje Generalny Konserwator Zabytków. Przepis art. 90 ust. 1 ustawy stanowi natomiast, że Generalny Konserwator Zabytków jest sekretarzem lub podsekretarzem stanu w urzędzie obsługującym ministra właściwego do spraw kultury i dziedzictwa narodowego. Do zadań wykonywanych przez Generalnego Konserwatora Zabytków należy w szczególności: wydawanie decyzji, postanowień i zaświadczeń w sprawach określonych w ustawie oraz w przepisach odrębnych (art. 90 ust. 2 pkt 5 ustawy). Tak określona ustawowo struktura organu ochrony zabytków prowadzi do następujących wniosków: po pierwsze – Generalny Konserwator Zabytków wykonuje zadania i kompetencje Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego jako organu ochrony zabytków, po drugie – w tym zakresie Generalny Konserwator Zabytków jest wyodrębnionym organizacyjnie i kompetencyjnie organem administracji publicznej w znaczeniu ustrojowym (piastunem funkcji ministra), po trzecie – Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie może przekazać swoich uprawnień z zakresu ochrony zabytków pracownikowi podlegającego mu ministerstwa, który nie sprawuje w jego imieniu funkcji Generalnego Konserwatora Zabytków będącego jednocześnie sekretarzem lub podsekretarzem stanu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2009 r., sygn. akt II OSK 961/08, dostępny https://cbois.nsa.gov.pl). Wyłączenie od wydania decyzji w sprawie z wniosku o ponowne jej rozpoznanie osoby będącej Generalnym Konserwatorem Zabytków stanowiłby więc naruszenie przepisów art. 89 pkt 1 w zw. z art. 90 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami określających strukturę organów konserwatorskich, a także prowadziłoby do wyłączenia organu administracji publicznej. Zatem orzeczenia, o których mowa w art. 127 § 3 k.p.a., choć nie zostały wydane osobiście przez ministra, to jednak pochodzą od piastuna funkcji organu administracji publicznej, który - tak jak minister - nie podlega wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt. 5 k.p.a.(por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2013r., w sprawie o sygnaturze akt II OSK 2304/11 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 października 2013r w sprawie o sygnaturze akt 1119/12).

Sąd nie podziela także zarzutu skarżącego, co do nieprawidłowego ustalenia przedmiotu postępowania. Zdaniem skarżącego zabytek opisany w decyzji był innym niż objęty wnioskiem, ponieważ jego granice ustalono na podstawie dokumentów innych niż decyzja Konserwatora o wpisie do rejestru. Ta, zdaniem skarżącego nigdy nie posiadała załącznika graficznego, brak było podstaw do uznania, że obejmowała działki o nr ew. [...] i [...] objęte wnioskiem o wykreślenie. Nie jest dopuszczalne dokonanie ustaleń odnośnie przedmiotu zabytku na podstawie innych dokumentów niż decyzja o wpisie i jej załączniki jeżeli istniały.

W ocenie Sądu, zasadnie Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wskazał, że nie budzi wątpliwości fakt, iż wskazane we wniosku o wykreślenie zabytku działki o nr ew. [...] i [...] obręb [...][...], znajdują się w granicach zabytkowego parku w F., gm. B.. Granice parku w F., bowiem do czasów obecnych są czytelne w terenie (m.in. widoczne na ogólnodostępnych zdjęciach satelitarnych) i potwierdzone materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, w tym archiwalnym.

Sąd podziela tez stanowisko Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, zgodnie z którym na podstawie decyzji z dnia [...] września 1979 r., przedmiot przewidzianej tam ochrony został określony w sposób jednoznaczny, jako "park w F., gm. B.". Wprawdzie, co do zasady, nieprecyzyjne oznaczenie granic przedmiotu ochrony konserwatorskiej, z uwagi na brak załącznika graficznego stanowiącego jej integralną część, skutkować może niemożliwość ustalenia zakresy terytorialnego przedmiotu decyzji, to jednak w okolicznościach niniejszej sprawy nie mamy do czynienia z taką sytuacją. Z treści decyzji wynika, że park w F. wpisuje się w granicach oznaczonych na planie zeszytu ewidencji parku stanowiącego załącznik do decyzji. Jednocześnie ze znajdującego się w aktach sprawy pisma Konserwatora Zabytków z dnia [...] listopada 1979 r. skierowanego do Urzędu Gminy w B. wynika, że "konserwator dokonał wpisu obiektu do rejestru zabytków, decyzję wpisu wraz z zeszytem ewidencji parku przesyłamy w załączeniu". Powyższe wskazuje, że w dacie sporządzania pisma istniał załącznik "zeszyt ewidencji parku", o którym mowa w decyzji i który stanowił jego integralną cześć. Nie podważa prawidłowości tego ustalenia treść Zaświadczenia wydanego przez [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] sierpnia 2011 r., z którego wynika, że decyzja z dnia [...] września 1979 r. nie posiada załącznika graficznego precyzującego zakres ochrony konserwatorskiej. Zaświadczenie to odnosi się wszak do czasu teraźniejszego (na dzień wydania zaświadczenia) i z oczywistych względów nie wskazuje, czy załącznik taki istniał w dacie wydawania decyzji.

Zdaniem Sądu, skoro nie można już ustalić granic ochrony zabytku na podstawie załącznika graficznego (zeszytu ewidencji parku), który wbrew zarzutom skargi stanowił integralną część decyzji ale jest niedostępny wobec braku w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, to organ był uprawniony do oceny granic parku w inny sposób. Temu służył zebrany w sprawie całokształt materiału dowodowego, w świetle którego nie ma wątpliwości co do zasięgu terytorialnego ochrony konserwatorskiej wynikającej z ww. decyzji z 1979r. Zgodnie z treścią art. 75 § 1 k.p.a. za dowód należy dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia okoliczności sprawy, a co nie jest sprzeczne z prawem.

W ocenie Sądu także skarżący, nie miał wątpliwości, co do tego, że wskazane we wniosku nieruchomości zajęte są przez zabytek wpisany do rejestru, skoro zwracał się o jego wykreślenie.

Kierując się powyższą argumentacją Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji w trybie art. 151 k.p.a.