Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1372/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 10 sierpnia 2022 r. nr SKO-NP-4115-261/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 10 sierpnia 2022 r. nr SKO-NP-4115-261/22 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735), art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej jako: "u.ś.r.") po rozpatrzeniu odwołania S. W. (dalej: skarżący) utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy N. z dnia 13 maja 2022 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem K. W.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 2 maja 2022 r. skarżący, wniósł o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem, który legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 14 stycznia 2021 r. znak: [...] uznającym go za niezdolnego do samodzielnej egzystencji orzeczonej do 31 stycznia 2024 r.

Wójt Gminy N. po rozpoznaniu ww. wniosku decyzją z dnia 13 maja 2022 r. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem. Organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdził, że nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunkująca prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem niepełnosprawność ojca nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu wniósł skarżący, Zdaniem skarżącego powyższa decyzja jest krzywdząca. Skarżący wyjaśnił, że jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad schorowanym ojcem, który wymaga stałej opieki ze względu na jego stan zdrowia. Uważa, że odmowa przyznania mu wnioskowanego świadczenia z względu na wiek powstania niepełnosprawności ojca, tj. po 25 roku życia – jest niezgodna z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 kwietnia 2014 r.

Opisaną we wstępie decyzją SKO w Nowym Sączu utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W swoich rozważaniach SKO wskazało, że stanowisko prawne organu l instancji, jest nieprawidłowe i wynika z błędnie przeprowadzonej wykładni przepisów u.ś.r., w tym w szczególności wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 r. życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później, niż do ukończenia 25 r. życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 b u.ś.r.

Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie.

Niezależnie od powyższego, SKO w Nowym Sączu stwierdziło, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Zgodnie, bowiem z art. 17 ust. 1 omawianej ustawy, podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności.

Jak wynika z ustaleń wywiadu środowiskowego, skarżący jako syn K. W. jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki. Skarżący sprawuje opiekę nad swoim ojcem (rozwodnikiem), będącym osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji orzeczonej do dnia 31.01.2024r. Ponadto ustalono, że K. W. (lat 65) jest po wypadku komunikacyjnym, z niedowładem kończyn dolnych, porusza się z trudem z pomocą balkonika lub syna, z zaburzeniem funkcji zwieraczy - pampersowany. Z powyższego wynika, że wymaga on całodobowej opieki i pomocy ze strony skarżącego. K. W. dodatkowo ma problemy kariologiczne i urologiczne. W związku z powyższym ojciec skarżącego wymaga stałej i długotrwałej opieki i pomocy ze strony osób trzecich, która jest sprawowana całodobowo wyłącznie przez skarżącego. Na podstawie oświadczenia skarżącego z dnia 11.05.2022r. i zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ l instancji ustalił, że K. W. posiada drugiego syna S., który legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w N. z dnia 27.02.2002r. znak: [...]. Z akt przedmiotowej sprawy wynika również, że syn S. od dzieciństwa jest osobą niepełnosprawną, pobierającą rentę socjalną i z uwagi na swoje schorzenia nie jest w stanie zająć się opieką nad ojcem, który po wypadku miewa ataki padaczki pourazowej i nie może zostać sam w domu. Stałą opiekę nad ojcem wymagającym nieustannego nadzoru sprawuje zatem skarżący w zakresie obejmującym pomoc w ubieraniu się, porannej toalecie, kąpieli, załatwianiu potrzeb fizjologicznych, zmianie pampersa, przemieszczaniu się, kontakt z lekarzem i rehabilitantem, prowadzeniem domu, przygotowaniem posiłków. Nadto, w związku z tym, że ojciec jest osobą otyłą ma częste infekcje moczowe i krwiomocze, dlatego też wymaga częstych zmian pampersów oraz dokładnej higieny osobistej. Zakres sprawowanej opieki uniemożliwia skarżącemu podjęcia pracy zarobkowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. W aktach sprawy znajdują się świadectwa pracy skarżącego, z których wynika, że ostatnie zatrudnienie wnioskodawcy trwało do 30.09.2015r. a stosunek pracy został rozwiązany na mocy porozumienia stron.

W ocenie organu odwoławczego kwestią zasadniczą jest fakt, iż ojciec skarżącego nie jest osobą w podeszłym wieku, obłożnie chorą, leżącą, wymagającą podejmowania nagłych czynności opiekuńczych. Z orzeczenia z dnia 14.01.2021 r. wynika, że K. W. w roku 2013 po przebytym wypadku komunikacyjnym, obecnie z niedowładem k. dolnych, z zaburzeniem funkcji zwieraczy (dlatego pamersowany), mimo stałego leczenia bez poprawy stanu zdrowia, porusza się z trudem z pomocą balkonika.

Wykazany przez skarżącego zakres opieki nie ma charakteru tego rodzaju, że uniemożliwiałoby to podjęcie skarżącemu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej czy pracy w gospodarstwie rolny . Czynności takie jak: pomoc przy przygotowaniu posiłków, robieniu zakupów, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności odwołującego. Opisane wyżej czynności to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Pozostałe czynności związane z utrzymaniem higieny osobistej zwykle wykonuje się rano i wieczorem co nie może kolidować z podjęciem przez wnioskodawcę zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze godzin, tym bardziej że skarżący jest młodą osobą w sile wieku, zdolną do pracy.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że obowiązek alimentacyjny dzieci względem rodziców, w tym w zakresie sprawowania opieki w chorobie ciąży w takim samym stopniu na wszystkich dzieciach (z wyjątkiem osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności). Syn S. W., legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Z treści tego orzeczenia wynika, że jest osobą wymagającą częściowej pomocy osób drugich w celu pełnienia ról społecznych, zdolną do zatrudnienia na stanowisku przystosowanym, zatem w ocenie Kolegium może on współuczestniczyć w sprawowaniu opieki nad schorowanym ojcem.

Na powyższą decyzję skarżący, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarżący nie zgadza się ze stanowiskiem zawartym w zaskarżonej decyzji ponieważ od lat zajmuje się tatą, u którego wraz z wiekiem pogłębiają się problemy zdrowotne. Wyjaśnił, że tata nie jest w stanie poruszać się bez jego pomocy, potrzebuje wsparcia aby wstać, dodatkowo jest pampersowany gdyż nie kontroluje czynności fizjologicznych. Ma opuchnięte nogi na których robią się rany wymagające częstych zmian opatrunków. Skarżący podkreślił, że mieszka razem z tatą i bratem legitymującym się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, który niejednokrotnie sam potrzebuje pomocy, dlatego nie może liczyć na jego pomoc. Podniósł, że ciężko mu jest wyjść z domu żeby załatwić konieczne sprawy, a co dopiero podjąć zatrudnienie. W związku z powyższym wniósł o pozytywne rozpatrzenie sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 10 sierpnia 2022 r., a także poprzedzającej ją decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy N. z dnia 13 maja 2022 roku w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem K. W., pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Należy także wskazać, że stosownie do art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. p.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi innym osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).

Na podstawie art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Okoliczność ta trafnie została podkreślona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, który stwierdził, że w tym zakresie organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na niekonstytucyjnej normie prawnej.

Z powyższego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji, jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki. Trafnie więc podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.).

W niniejszej sprawie skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem K. W., który został zaliczony do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności przez lekarza orzecznika ZUS na czas określony do 31 stycznia 2024. Ojciec skarżącego jest po wypadku komunikacyjnym (w 2013r.), z niedowładem kończyn dolnych, porusza się z trudem z pomocą balkonika i skarżącego, ma częste ataki padaczki powypadkowej, cierpi na niedosłuch oraz ma problemy ze wzrokiem. Ma również problemu z sercem oraz z krwiomoczem. Ojciec skarżącego ma zaburzenia funkcji zwieraczy i dlatego jest osobą pampersowaną (zmiana co 2-3 godziny). Ponadto ojciec skarżącego jest osoba bardzo otyła i stąd wymaga częstej i bardzo dokładnej higieny osobistej z uwagi na problemy z oparzeniami.

Z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący zamieszkuje ze swoim ojcem, który jest rozwodnikiem. Skarżący ma jeszcze brata S. W., który od dzieciństwa jest sobą upośledzoną umysłowo w stopniu lekkim i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (wydane 27 lutego 2002r.), które zostało wydane na stałe.

W wywiadzie środowiskowym, przeprowadzonym 20 września 2021r. ustalono, że ojciec skarżącego jest osobą niepełnosprawną z dysfunkcja narządów ruchu o ograniczonej sprawności kończyn dolnych. Porusza się przy pomocy balkonika. Skarżący podejmuje czynności opiekuńcze w zakresie obejmującym pomoc w: ubieraniu się, porannej toalecie, kąpieli, załatwianiu potrzeb fizjologicznych, zmianie pampersa, przemieszczaniu się, kontakcie z lekarzem i rehabilitantem, prowadzeniu domu, przygotowaniu posiłków.

Organ I instancji oddalił wniosek skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. Należy przy tym wskazać, że organ I instancji nie zakwestionował związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością opieki skarżącego nad niepełnosprawnym ojcem. Z kolei organ II instancji odmawiając skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazał jako powód brak bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowanie zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki.

Zdaniem Sądu należało uchylić decyzje organów administracyjnych obu instancji z uwagi na fakt, że sprawa związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem nie została dostatecznie wyjaśniona.

W ocenie Sądu zakres podjętych działań procesowych przez organy administracji publicznej nie był wystarczający i pozwalający na podjęcie rozstrzygnięcia o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W szczególności ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, czy ojciec skarżącego może samodzielnie przebywać w mieszkaniu i bez pomocy innej osoby może zaspokajać własne potrzeby. Zwłaszcza odnosi się to do kwestii występowania u niego ataków padaczki powypadkowej. Należy więc ustalić jak często zdarzają się te ataki i co w takiej sytuacji należy przedsięwziąć. Ponadto z akt tych nie wynika, czy w przypadku, który występuje w rozpoznawanej sprawie, osoba sprawująca opiekę obowiązana jest podejmować zwiększone czy też dodatkowe działania pozwalające osobie wymagającej opieki funkcjonowanie, czy też takie działania są zbędne ponieważ osoba taka może w sposób wystarczający zaspokajać własne potrzeby. Zgodzić się należy ze stanowiskiem WSA w Gliwicach (wyrok z 22.11.2022 r., II SA/Gl 1263/22, LEX nr 3440378), że w przypadku odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak związku przyczynowo - skutkowego między niezbędnością sprawowania opieki i koniecznością rezygnacji z zatrudnienia to organ podejmuje działania zmierzające do wykazania, że strona nie spełnia wymogu formalnego do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Oznacza to zatem, że ciężar dowodu spoczywa na organie administracji i to organ obowiązany jest do wykazania, że w przypadku danej osoby zakres wykonywanej opieki nie uprawniał do otrzymania przedmiotowego świadczenia. Ewentualne niejasności i występujące wątpliwości powinny być rozpoznawane na korzyść osoby ubiegającej się o świadczenie. Istotne jest również zbadanie przez organ administracyjny jak nadwaga ojca skarżącego wpływa na jego funkcjonowanie, a więc czy może on samodzielnie zaspokajać swoje potrzeby np. poruszając się samodzielnie przy pomocy balkonika, czy też konieczna jest pomoc osoby trzeciej. Stąd organ administracyjny powinien szczegółowo ustalić, czy ojciec skarżącego może być pozostawiony sam w domu, a skarżący może podjąć zatrudnienie choćby na ½ etatu. Należy przy tym uwzględnić miejsce zamieszkania skarżącego i ewentualny jego dojazd do miejsca pracy.

W rozpatrywanej sprawie skarżący ma jeszcze brata, który jest w równym stopniu co on zobligowany alimentacyjnie wobec swojego ojca. Jednak brat ten od dzieciństwa jest upośledzony umysłowo w stopniu lekkim i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Sąd, kierując się okolicznościami faktycznymi niniejszej sprawy, podziela argumentację wynikającą z orzecznictwa sądów administracyjnych, że w niektórych sytuacjach mogą zaistnieć takie okoliczności, które obiektywnie uniemożliwiają sprawowanie opieki przez osobę spokrewnioną z osoba wymagająca opieki w tym samym stopniu co skarżący (por. wyrok WSA z dnia 26 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Po 301/21, lex nr 3218568 i tam wyroki NSA: dnia z 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1062/14; z dnia 13 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1286/14; z dnia 12 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 328/16 - dostępne na stronie www.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie brat skarżącego ma stwierdzony umiarkowany stopień niepełnosprawności wynikający z orzeczenia z dnia 27 lutego 2002r. Nie zostało więc zbadane, czy ten stopień nie uległ zmianie po upływie ponad 20 lat. Należałoby więc poinformować skarżącego o potrzebie skontrolowania tej okoliczności. Poza tym brat skarżącego jest niepełnosprawny z uwagi na niedorozwój umysłowy. Należałoby więc zbadać, czy może on samodzielnie zostać z ojcem w domu i mu pomóc w sytuacji, gdy tenże dostanie ataku padaczki, a więc czy umie prawidłowo reagować w sytuacjach kryzysowych. Co więcej w powoływanym wyżej orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności wskazano, że w odniesieniu do kwestii zatrudnienia wymagane jest stanowisko przystosowane do potrzeb i możliwości niepełnosprawnego. To tym bardziej nakazuje sprawdzenie, czy brat skarżącego jest w stanie opiekować się ojcem, w sytuacji gdy brak jest takiego przystosowanego stanowiska pracy.

Tak więc w ramach ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji przeprowadzi uzupełniające postępowanie wyjaśniające stosownie do podniesionych powyżej wskazań co do dostrzeżonych uchybień. W szczególności organ ten wyjaśni, czy osoba wymagająca opieki może samodzielnie zaspokajać własne potrzeby w czasie, kiedy skarżący będzie w pracy, a to oznacza że organ pierwszej instancji zbada w sposób pogłębiony zakres opieki, jaki ma być wykonywany względem osoby legitymującej się stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności. Organ zbada również kwestię wpływu niepełnosprawności brata skarżącego na możliwość sprawowania opieki nad ojcem, uwzględniając jego upośledzenie umysłowe. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sposób wyczerpujący organ pierwszej instancji podejmie stosowne rozstrzygnięcie uwzględniające interpretację norm prawnych oraz występujący stan faktyczny bez powoływanie się na przesłankę wynikającą z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Z akt administracyjny sprawy wynika ponadto, że skarżący otrzymuje specjalny zasiłek opiekuńczy.

Z kolei cytowany już art. 27 ust. 5 u.ś.r. przewiduje, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: świadczenia rodzicielskiego, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Fakt uzyskiwania więc przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może być przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Trafnie akcentuje się, że aby zagwarantować stronie wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Kierując się zasadami zawartymi w przepisach art. 7, art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a., organ powinien w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy strona spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować ją, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje jedynie okoliczność pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać, stosując rozwiązania proceduralne gwarantujące jej przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawo wyboru świadczenia. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w trudnej sytuacji, wprowadza bowiem stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Dlatego dopuszcza się jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy (por. np. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 200/19; wyrok NSA z dnia 15 września 2020 r., sygn. akt I OSK 2199/19; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 grudnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Po 712/18).

W badanej sprawie organy uchybiły zatem swoim obowiązkom wynikającym z art. 7 i 77 § 1 k.p.a., bowiem - w ocenie Sądu, sprawa związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem nie została dostatecznie wyjaśniona.

Mając powyższe na uwadze sąd, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił wydane w sprawie decyzje organów obu instancji.