Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 368/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2009-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 209
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 106 ust. 3 i 5
journal: Dz.U. 2008 nr 115 poz 728
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 138 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.) Protokolant Anna Rudzińska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 25 listopada 2009 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie przyznania zasiłku stałego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G., decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 8 ust. 1, 3, 4 i 11, art. 106 ust. 3 i 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U z 2008 r. nr 115, poz. 728 ze zm.); dalej ustawy o pomocy społecznej, po rozpoznaniu odwołania A. R. od decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...], nr [...] 1) uchylającej z dniem [...] decyzję ostateczną z dnia [...], (tak w oryginale – uwaga Sądu) nr [...] przyznającą zasiłek stały; 2) wstrzymującej realizację świadczenia z decyzji z dnia [...], nr [...] począwszy od lutego 2009 r. i nadającej tej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności - uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło o uchyleniu z dniem [...] decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...], nr [...] w sprawie przyznania zasiłku stałego w okresie od 1 marca 2007 r. do 31 marca 2009 r. w kwocie 444 zł.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że organ I instancji decyzją z dnia [...] orzekł o uchyleniu z dniem [...] ostatecznej decyzji z dnia [...] przyznającej zasiłek stały, wstrzymaniu realizacji świadczenia z decyzji nr [...] począwszy od lutego 2009 r. i nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. W decyzji tej stwierdzono, że powiadomiono stronę o wszczęciu postępowania, a w jego toku ją przesłuchano. A. R. zawarła przedwstępną umowę sprzedaży nieruchomości i otrzymała kwotę 73.000 zł płatną w czterech ratach. A R. podała, że pieniądze te wydała na remont domu, zakup opału, realizację recept i wizyty u lekarza specjalisty. O umowie tej nie poinformowała organu, gdyż uważała, że ma zgłosić się dopiero z aktem notarialnym. Organ podał, że zaliczki na poczet sprzedaży lokalu należy rozliczyć przez kolejnych 12 miesięcy i wskazał w tym zakresie wysokość dochodu w poszczególnych miesiącach. Dochód ze sprzedaży nieruchomości należy zaliczyć do dochodu w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, a zatem A. R. utraciła prawo do pobierania zasiłku stałego od miesiąca, w którym nastąpiła zmiana dochodu, powodująca przekroczenie kryterium dochodowego. Ponieważ strona nie powiadomiła organu o zmianie sytuacji dochodowej, tym samym wykazała się brakiem współpracy, co powoduje wstrzymanie wypłaty świadczeń. Rygor natychmiastowej wykonalności został nałożony wobec braku zabezpieczenia zwrotu pobranych świadczeń.

A. R. w odwołaniu od tej decyzji zarzuciła mało wnikliwą analizę stanu faktycznego sprawy i pominięcie jej stanowiska, błąd w ustaleniach faktycznych dotyczących sytuacji materialnej, wydanie decyzji niezgodnej z wymogami art. 107 kpa i niewłaściwe zastosowanie przepisów ustawy o pomocy społecznej. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, wstrzymanie wykonania tej decyzji i rygoru natychmiastowej wykonalności. Podała, że wraz z zaskarżoną decyzją otrzymała postanowienie o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, co jest sprzeczne z wydaną w sprawie decyzją Kolegium. Z treści decyzji organu I instancji wynika, że ponownie rozpatrzył on sprawę decyzji nr [...], co jest niezrozumiałe, a treść decyzji nie koreluje z jej rozstrzygnięciem. Podniosła, że organ powinien wszcząć postępowanie nie w celu ponownego rozpatrzenia decyzji, lecz w celu wydania ewentualnej decyzji uchylającej. Organ nie wyjaśnił dlaczego uchylił decyzję od dnia [...], co narusza przepisy prawa. Przychód, który uzyskała z umowy przedwstępnej nie jest dochodem, w rozumienie ustawy o pomocy społecznej i nie podlega obciążeniom fiskalnym. Dziwi ją zarzut braku współdziałania, skoro do sprzedaży jeszcze nie doszło. W decyzji nie została ujęta kwota 500 zł tytułem zwrotu wypłaconego świadczenia. Wskazała, że organ nieprawidłowo odnosi się do daty 11 lutego 2009 r., do czego nie ma podstaw prawnych, w postępowaniu nie został rozważony w sposób pełny protokół przesłuchania strony i poniesione wydatki, a rygor natychmiastowej wykonalności nie wypełnia dyspozycji ważnego interesu społecznego.

Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, zwanej kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, przy jednoczesnym wystąpieniu okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Jak wynika z akt sprawy administracyjnej skarżąca legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] zaliczającym ją do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 marca 2009 r.. Jest osobą samotnie gospodarującą bez dochodu. Z tego względu organ przyznał jej decyzją z dnia [...], nr [...] prawo do zasiłku stałego w okresie od 1 marca 2007 r. do 31 marca 2009 r.

Niewątpliwie A. R. zawarła umowę przedwstępną zobowiązującą ją do sprzedaży lokalu, tytułem czego otrzymywała zaliczki w kwotach 6000 zł w dniu 29 lipca 2008 r., 40.000 zł w dniu 31 sierpnia 2008 r., 10.000 zł w dniu 31 października 2008 r. i 17.000 zł w dniu 7 listopada 2008 r.

W myśl art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotne kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej – kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony.

Z kolei art. 8 ust. 3 ustawy stanowi, że za dochód uważa się sumę, miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz składki na ubezpieczenie społeczne określone w odrębnych przepisach; kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Natomiast z treści art. 8 ust. 4 tej ustawy wynika, że do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, wartości świadczeń w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych oraz zapomogi pieniężnej, o której mowa w przepisach o zapomodze pieniężnej dla niektórych emerytów, rencistów i osób pobierających świadczenie przedemerytalne albo zasiłek przedemerytalny w 2007 r.

Powyższa regulacja oznacza, że do dochodu osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej, jak również korzystającej z takiego świadczenia, należy zaliczyć wszystkie dochody poza tymi, które mocą wyraźnego postanowienia ustawy zostały wyłączone. Ponieważ kwoty zaliczek na poczet sprzedaży nieruchomości nie zostały mocą ustawy o pomocy społecznej wyłączone z dochodów uwzględnianych przy ustalaniu prawa do świadczeń i nie są one także świadczeniem w naturze ani jednorazowym świadczeniem socjalnym, należy doliczyć je do dochodu skarżącej.

Dochód skarżącej należało zatem przeliczyć zgodnie z art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej, co oznacza że wyniósł on w lipcu 2008 r. 500 zł, w sierpniu i we wrześniu 2008 r. po 3833,33 zł, w październiku 2008 r. 4666,66 zł, a w okresie od grudnia 2008 r. do marca 2009 r. w kwocie po 6083,33 zł. . Wyliczeń dochodu w okresie od sierpnia do października 2009 r. Kolegium nie podziela, jednak z uwagi na okres obowiązywania decyzji o zasiłku stałym do dnia 31 marca 2009 r. nie mają one znaczenia w tym postępowaniu.

Skoro zatem w niniejszej sprawie kwota otrzymywanych zaliczek za każdym razem przekraczała ponad pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, to kwota ta stanowi dochód podlegający uwzględnieniu przy ustaleniu prawa do świadczeń w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej, a organy administracji publicznej zobligowane są, z mocy art. 106 ust. 5 ustawy, uchylić na niekorzyść strony bez zgody skarżącej decyzję przyznającą zasiłek stały. Zgodnie z tym przepisem decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5. Zmiana decyzji na korzyść strony nie wymaga jej zgody.

W zakresie daty uchylenia świadczenia Kolegium stwierdziło, że zgodnie z przepisem art. 106 ust. 3 powołanej ustawy, świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Mimo, że dochód został osiągnięty w miesiącu lipcu 2008r., to zasadne jest uchylenie decyzji od dnia [...], czyli od miesiąca następującego po miesiącu, w którym zaistniało zdarzenie powodujące utratę prawo do świadczenia. Stanowisko to jest akceptowane przez sądy administracyjne (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 13 marca 2009r., sygn. akt II SA/Ol 78/09).

Wobec powyższego konieczne jest uchylenie decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...], nr [...] w sprawie przyznania A. R. zasiłku stałego w okresie od 1 marca 2007 r. do 31 marca 2009 r. w kwocie 444 zł. Z uwagi na konieczność prawidłowego ustalenia zarówno daty uchylenia decyzji, jak i prawidłowego wskazania uchylanej decyzji, Kolegium orzekło w tym zakresie o uchyleniu decyzji i orzeczeniu co do istoty sprawy.

Odnosząc się do pozostałej treści rozstrzygnięcia Kolegium stwierdza, że brak jest podstaw, wobec uchylenia decyzji, do orzekania o wstrzymaniu wypłaty świadczenia z uwagi na brak współdziałania, a rozważania w tym zakresie nie mają żadnego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Podstawą wstrzymania są bowiem określone przesłanki wynikające z przepisów prawa, a orzeczenie o wstrzymaniu jest samodzielnym rozstrzygnięciem funkcjonującym w obrocie prawnym. Wobec uchylenia decyzji takie rozstrzygnięcie nie jest wykonalne, gdyż nie można wstrzymać realizacji świadczenia w sytuacji, gdy mocą tej samej decyzji uprawnienie przestało istnieć.

W zakresie rygoru natychmiastowej wykonalności Kolegium wskazało, że organ I instancji nie wykazał aby domniemana niemożliwość zwrotu świadczenia spełniała interes społeczny nadania tego rygoru. Wobec jednakże orzeczenia merytorycznego przez organ odwoławczy, w tym zakresie kwestia tego rygoru pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Odnosząc się do treści odwołania Kolegium podało, że brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Przepis art. 138 § 2 kpa dopuszcza taką możliwość wyłącznie w przypadku, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. W rozpoznawanej sprawie organ I instancji po wcześniejszym uchyleniu decyzji przez organ odwoławczy uzupełnił postępowanie, w szczególności poprzez wydanie postanowienia o jego wszczęciu i umożliwił wypowiedzenie się co do zebranego materiału dowodowego, który nie jest kwestionowany przez stronę. Materiał sprawy jest kompletny i nie ma podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Odnośnie zarzutu, że wraz z zaskarżoną decyzją organ I instancji wszczął postępowanie w sprawie świadczeń nienależnie pobranych, Kolegium wskazało, że stanowi to odrębne postępowanie, co do którego brak jest podstaw do odnoszenia się w niniejszej sprawie. Na marginesie dodano, że treść niniejszej sprawy mogłaby mieć znaczenie dla okoliczności wydania decyzji w zakresie świadczeń nienależnie pobranych, a nie tylko dla samego prowadzenia postępowania.

Zarzut mało wnikliwego zbadania stanu faktycznego sprawy i pominięcia stanowiska A. R. nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ w toku postępowania podniosła ona okoliczności dotyczące wydatków, na jakie przeznaczyła otrzymane kwoty. Kwestia wydatków nie ma jakiegokolwiek wpływu na konieczność ustalenia dochodu skarżącej i prawo do zasiłku stałego. Gdyby dochód w rozumieniu ustawy był ustalany również w oparciu o ponoszone wydatki, to wówczas rozważania w tym zakresie byłyby istotne dla sprawy. Okoliczność ta nie ma wpływu na wynik sprawy i treść rozstrzygnięcia.

Odnośnie stanowiska skarżącej o braku konieczności informowania o zaliczkach na poczet zakupu lokalu, Kolegium wskazało, że zaliczka ta wpływa na wysokość dochodu, o czym strona powinna poinformować organ przyznający świadczenie.

W zakresie zarzutów dotyczących treści rozstrzygnięcia organu I instancji - czyli ponownego rozpatrzenia sprawy zakończonej decyzją nr [...], braku wyjaśnienia dlaczego organ uchylił decyzję od dnia [...], nieprawidłowego odniesienia do daty 11 lutego 2009 r., to wobec uchylenia decyzji i rozpatrzenia merytorycznego sprawy nie ma to wpływu na treść niniejszej decyzji, a jej podstawy, w tym, w zakresie wskazanym przez skarżącą, zostały podane w treści uzasadnienia niniejszej decyzji.

W kwestii braku obciążenia przychodu obciążeniami fiskalnymi Kolegium wskazało, że ustawa o pomocy społecznej w sposób wyczerpujący i kompletny definiuje pojęcie dochodu dla celów ustalenia prawa do świadczeń z pomocy społecznej i treść przepisów podatkowych nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu A. R. zarzuciła naruszenie prawa materialnego tj art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej poprzez pominięcie przy rozliczeniu dochodu skarżącej w kolejnych 12 miesiącach dochodu uzyskanego w listopadzie 2008 r. stanowiące rażące naruszenie prawa; naruszenie prawa procesowego tj art. 138 § 2 kpa poprzez uznanie, że organ I instancji uzupełnił postępowanie poprzez wydanie postanowienia o jego wszczęciu w sytuacji, gdy skarżąca nie miała możliwości zapoznania się z aktami sprawy, ponieważ zawiadomienie o wszczęciu tego postępowania z dnia 15 maja 2009 r. skarżąca otrzymała razem z decyzją z dnia [...] stanowiące rażące naruszenie prawa; naruszenie art. 138 § 2 kpa w związku z art. 10 § 1 kpa poprzez uznanie, że organ I instancji umożliwił skarżącej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów dotyczących postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej i ich zwrotu; naruszenie art. 138 § 2 w związku z art. 77 kpa poprzez uznanie, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy był kompletny i nie było podstaw do uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania; naruszenie art. 6, 7, 8 i 77 kpa poprzez przeprowadzenie postępowania w niniejszej sprawie bez należytego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz pominięcie podnoszonych przez skarżącą okoliczności, a w szczególności nieustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu.

Wskazała, że wnosi o uchylenie decyzji I i II instancji, zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania według norm przepisanych i o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Podniosła, że w uzasadnieniu decyzji II instancji Kolegium pominęło okoliczność, że zaskarżona decyzja organu I instancji [...] dotyczyła decyzji z dnia [...], natomiast w sprawie wydano decyzję w dniu [...], która została uchylona przez organ II instancji.

W treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji Kolegium wskazało, że: "W przedmiotowej sprawie organ I instancji po uprzednim uchyleniu decyzji uzupełnił postępowanie, w szczególności poprzez wydanie postanowienia o jego wszczęciu i umożliwił wypowiedzenie się co do zebranego materiału dowodowego (...)".

Organ II instancji wydając decyzję nie zwrócił uwagi na datę wydania decyzji przez organ I instancji i datę wszczęcia postępowania administracyjnego. Zarówno decyzję nr [...] , jak i zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego skarżąca otrzymała jednocześnie. Organ II instancji pominął, że postępowanie administracyjne ponownie wszczęto w dniu 15 maja 2009 r., natomiast decyzję nr[...] , która powinna być finałem tego postępowania, wydano w dniu [...]. Skarżąca nie mogła zatem zapoznać się z aktami sprawy prowadzonego postępowania administracyjnego.

Ponadto wszczęte postępowanie administracyjne dotyczyło, zgodnie z zawiadomieniem, zupełnie innego postępowania administracyjnego tj. nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej i żądania ich zwrotu – nie zaś ustalenia prawa do tych świadczeń.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium zwróciło uwagę organowi I instancji, iż wydanie decyzji nakazującej zwrot nienależnie pobranych świadczeń może być podjęte dopiero gdy rozstrzygnięcie uchylające, zmieniające decyzję ustalającą prawo do świadczeń z pomocy społecznej, stanie się ostateczne, a w szczególności po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, czy pobrane świadczenie ma charakter świadczenia nienależnego.

W świetle powyższego należy uznać, że organ I instancji nie kończąc jednego postępowania, wszczął kolejne. Kwestię tę, co prawda podniósł organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jednakże uznał, iż skoro postępowanie w sprawie nienależnie pobranych świadczeń jest postępowaniem odrębnym, to nie ma podstaw do odnoszenia się do niego w sprawie postępowania dotyczącego ustalenia prawa do tych świadczeń.

W opinii skarżącej tok rozumowania organu II instancji jest co najmniej niekonsekwentny. Organ ten wziął pod uwagę właśnie zawiadomienie z dnia 15 maja 2009 r. o wszczęciu postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń i uznał je za podstawę uzupełnienia postępowania przez organ I instancji.

W tej sytuacji nie można zgodzić się z twierdzeniem organu II instancji jakoby nie zachodziła potrzeba ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ I instancji z uwagi na kompletność materiału dowodowego.

Skarżąca podniosła również, iż dokonując przeliczenia dochodu zgodnie z art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej organ II instancji pominął dochód uzyskany przez skarżącą w listopadzie 2008 r. Jednakże wydając zaskarżoną decyzję Kolegium nie wyłączyło tego okresu spod uchylenia. W związku z powyższym dokonane przez organ II instancji uchylenie obejmuje okresy od sierpnia 2008 r. do października 2008r . oraz od grudnia 2008 r. do marca 2009 r.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z powodów wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podkreślając, że decyzją z dnia [...], nr [...] uchyliło decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...], nr [...]. Orzeczeniem tym Kolegium orzekło jednocześnie co do istoty sprawy, uchylając z dniem [...] decyzję z dnia [...] nr [...] w sprawie przyznania skarżącej zasiłku stałego od 1 marca 2007 r. do 31 marca 2009 r. w kwocie 444 zł.

Odnośnie zarzutu nieuzupełnienia postępowania i naruszenia zasady wynikającej z przepisu art. 10 kpa Kolegium wskazało, że pismem z dnia 17 kwietnia 2009 r. organ I instancji zawiadomił skarżącą o wszczęciu postępowania administracyjnego i wyznaczył na podstawie przepisu art. 10 kpa termin wypowiedzenia się do zebranego materiału dowodowego. Zarzuty skarżącej są więc nietrafne. Natomiast data 15 maja 2009 r. określa termin wszczęcia odrębnego postępowania – w sprawie nienależnie pobranych świadczeń, które jest postępowaniem niezależnym od niniejszego.

Ustosunkowując się do zarzutu pominięcia dochodu uzyskiwanego przez skarżącą w listopadzie 2008 r. Kolegium wskazało, że istotnie w uzasadnieniu decyzji zabrakło wskazania wysokości dochodu w listopadzie 2008 r., który wyniósł 6083,33 zł, na co składają się rozliczone na 12 miesięcy kwoty dochodu uzyskiwanego przez stronę. Nie wpływa to jednak na treść rozstrzygnięcia, gdyż uzyskanie tego dochodu nie jest kwestionowane przez skarżącą. Brak wskazania dochodu nie stanowi rażącego naruszenia prawa i rozstrzygnięcie organu odwoławczego nie narusza więc prawa. Brak tej okoliczności w uzasadnieniu decyzji nie wpływa na treść rozstrzygnięcia.

W zakresie zarzutu dotyczącego braku rozważenia wszystkich okoliczności sprawy, Kolegium wskazało, że w treści decyzji odniosło się do zarzutów odwołania, a także do okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy. Wobec natomiast merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy, brak było podstaw do szczegółowego odnoszenia się do tych okoliczności, które nie miały wpływu na treść wydanej decyzji. Dotyczyło to zarzutów nieprawidłowego wskazania w decyzji organu I instancji, iż organ ten ponownie rozpoznał sprawę decyzji nr [...] , zarzutu braku wyjaśnienia dlaczego organ uchylił decyzję od [...] i zarzutu nieprawidłowego powołania się na datę 11 lutego 2009 r. Rozstrzygnięcie organu odwoławczego, uchylające decyzję organu I instancji spowodowało, iż zarzuty te nie miały wpływu na treść rozstrzygnięcia merytorycznego organu odwoławczego, przy czym wszelkie istotne ustalenia dotyczące rozstrzygnięcia zostały zawarte w decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Z przepisu art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270, dalej: p.p.s.a.) wynika, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta obejmuje m. in. skargi na decyzje administracyjne ( art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.).

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej w związku z art. 138 § 1 pkt 2 kpa. W myśl art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12, i 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.

Z kolei w myśl art. 138 § 1 pkt 2 kpa organ odwoławczy wydaje decyzję, w której m. in. uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że decyzją p. o. Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...], nr [...] skarżącej został przyznany zasiłek stały na okres od 1 marca 2007 r. do 31 marca 2008 r. w kwocie 444 zł miesięcznie.

W okresie pobierania tego zasiłku, skarżąca zawarła w formie pisemnej przedwstępną umowę kupna – sprzedaży zabudowanej działki gruntu, mocą której zobowiązała się do dokonania podziału i przeniesienia własność tej działki wraz z częścią budynku mieszkalnego na rzecz małżonków A. i A. P. za kwotę 73.000 zł. Z umowy tej wynika, że w dniu 29 lipca 2008 r. skarżąca otrzymała zaliczkę w wysokości 6000 zł. Pozostałą część ceny sprzedaży obejmującą kwotę 67.000 zł miała otrzymać do dnia 31 sierpnia 2008 r. z tym, że z dalszych postanowień tej umowy wynika, że kwotę tę otrzymała w ratach (zaliczkach) tj. w dniu 31 sierpnia 2008 r. 40.000 zł, w dniu 31 października 10.000 zł, a w dniu 7 listopada 17.000 zł. Wszystkie uiszczone zaliczki wynoszą łącznie 73.000 zł. Umowa ta wpłynęła do organu w dniu 19 grudnia 2008 r. wraz z pismem pełnomocnika małżonków z dnia 3 grudnia 2008 r. zawierającym żądanie przeniesienia własności nieruchomości na ich rzecz.

Powyższe oznacza, iż w okresie pobierania zasiłku stałego uległa zmianie sytuacja dochodowa skarżącej, gdyż uzyskała ona dochód z tytułu zaliczek uiszczonych przez małżonków na podstawie przedwstępnej umowy kupna – sprzedaży nieruchomości.

Dochód uzyskany na podstawie przedwstępnej umowy sprzedaży nieruchomości jest dochodem w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, z którego wynika, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Zatem za dochód w świetle powyższego przepisu uważa się wszelkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania pomniejszone o składniki wyraźnie w nim wymienione.

Istotnie - przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie znajdują zastosowania do ustalenia dochodu, o którym mowa w przepisach ustawy o pomocy społecznej, ponieważ ustawa ta w sposób wyczerpujący i kompletny reguluje pojęcie dochodu (art. 8 ust. 3 -13) i nie zawiera w tym zakresie odesłania do przepisów innych ustaw.

Dochód uzyskany na podstawie przedwstępnej umowy sprzedaży nieruchomości nie został również wymieniony w art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej wśród świadczeń, które nie podlegają wliczeniu do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 tego przepisu, które tworzą katalog zamknięty.

Tym samym wydatki poniesione przez skarżącą na remont domu, kupno leków pozostają bez wpływu na wysokość dochodu uzyskanego przez skarżącą.

Uzyskanie w okresie pobierania zasiłku stałego przychodu z tytułu zawarcia przedwstępnej umowy sprzedaży nieruchomości, stanowiącego dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 i 4 ustawy pomocy społecznej uzasadnia na podstawie art. 106 ust. 5 tej ustawy uchylenie decyzji przyznającej zasiłek stały.

Jednakże skoro decyzja organu I instancji z dnia [...], nr [...] uchylająca powyższą decyzję z dnia [...], nr [...] przyznającą zasiłek stały błędnie wskazywała datę uchylenia [...] zasadnie organ odwoławczy uchylił decyzję organu I instancji z dnia [...], nr [...] jak i decyzję tego organu z dnia [...], nr [...] z dniem [...] gdyż skarżąca uzyskała pierwszy dochód w lipcu 2008 r. Decyzja wydana na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej ma bowiem charakter konstytutywny, co oznacza, iż wywołuje skutki prawne na przyszłość tj. po ziszczeniu się zdarzenia powodującego utratę prawa do świadczenia z pomocy społecznej.

Uchylenie przez organ odwoławczy decyzji organu I instancji z dnia [...], nr [...] uzasadniało również rozstrzygnięcie w niej o wstrzymaniu od lutego 2009 r. realizacji zasiłku stałego przyznanego decyzją z dnia [...] z uwagi na brak współdziałania skarżącej. Brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym może stanowić w myśl art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń z pomocy społecznej. Uchylenie decyzji przyznającej świadczenie wyklucza zatem wstrzymanie wypłaty tego świadczenia, które wymaga wydania odrębnej decyzji.

Organ I instancji rzeczywiście w decyzji z dnia [...] nie wykazał, aby zachodziły przesłanki uzasadniające nadanie jej rygoru natychmiastowej wykonalności na podstawie art. kpa 108 § 1 kpa ze względu na ważny interes społeczny z uwagi na brak gwarancji ze strony skarżącej zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Ewentualny zwrot tego świadczenia może być bowiem przedmiotem odrębnej sprawy administracyjnej.

W świetle powyższego organ odwoławczy był również uprawniony na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa nie tylko do uchylenia decyzji organu I instancji z dnia [...] ale i do rozpoznania sprawy merytorycznie poprzez uchylenie z dniem [...] decyzji organu I instancji z dnia [...] przyznającej zasiłek stały od dnia 1 marca 2007 r. do 31 marca 2009 r.

Z tych względów bezzasadne są zarzuty skarżącej, iż organ odwoławczy naruszył art. 6,7,8, 77 § 1 kpa poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i przyjęcie, że materiał dowody był kompletny.

Można natomiast przyznać rację skarżącej, że organ odwoławczy błędnie wskazał, iż decyzja organu I instancji z dnia [...] uchylała decyzję z dnia [...] podczas gdy uchylała ona decyzję z dnia [...] Jednakże nieprawidłowe określenie daty wydania decyzji może podlegać sprostowaniu i nie skutkuje uchylenia zaskarżonej do Sądu decyzji.

Nie można zaś zgodzić się ze skarżącą, że organ I instancji naruszył art. 138 § 2 kpa, gdyż nie uzupełnił postępowania administracyjnego, pomimo podjęcia postanowienia o jego wszczęciu i nie umożliwił jej zapoznania się z aktami sprawy, co wynika z faktu, że zawiadomienie o wszczęciu postępowania z dnia 15 maja 2009 r. otrzymała wraz z decyzją organu I instancji z dnia [...]. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że dnia 18 maja 2009 r. skarżąca odebrała dwie przesyłki tj. przesyłkę zawierającą decyzję z dnia [...] oraz przesyłkę zawierającą zawiadomienie z dnia 15 maja 2009 r. o wszczęciu postępowania w sprawie świadczeń nienależnie pobranych. Natomiast postanowienie o wszczęciu postępowania w sprawie uchylenia decyzji z dnia [...] zostało wydane w dniu [...] (które zakończyło się wydaniem decyzji z dnia [...] nr [...], uchylonej w całości przez Kolegium decyzją z dnia [...], nr [...] wraz z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania), a także ponownie dnia 17 kwietnia 2009 r. Zawiadomienia te zawierają pouczenie o prawie zapoznania się z aktami sprawy, zgłaszania uwag i żądań w terminie siedmiu dni od dnia ich otrzymania. Z kolei dnia 27 kwietnia 2009 r. sporządzono protokół z przesłuchania skarżącej na okoliczność uzyskania przychodu z tytułu zawarcia przedwstępnej umowy sprzedaży nieruchomości, co przeczy twierdzeniu skarżącej, iż organ I instancji nie uzupełnił postępowania administracyjnego i nie potwierdza zarzutu naruszenia art. 10 kpa poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu.

Natomiast zawiadomienie z dnia 15 maja 2009 r. o wszczęciu postępowania w sprawie świadczeń nienależnie pobranych dotyczy odrębnej nowej sprawy administracyjnej i pozostaje bez wpływu na wynik niniejszej sprawy.

Brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dochodu uzyskanego w listopadzie 2008 r., który, jak wynika z odpowiedzi na skargę, wyniósł 6083,33 zł (wskutek rozliczenia przez okres 12 miesięcy kwoty dochodu uzyskanego z przedwstępnej umowy sprzedaży) pozostaje bez wpływu na wynik sprawy zwłaszcza, że dochód uzyskany przez skarżącą w poszczególnych miesiącach przekroczył kwotę, o której mowa w art. 8 ust. 11 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem w przypadku uzyskania przez osobę samotnie gospodarującą w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotne kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej – kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony.

Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

W sytuacji, gdy skarga została oddalona brak jest podstaw prawnych do zasądzenia na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania sądowego (art. 209 p.p.s.a.)