Wyrok NSA oz. w Poznaniu, sygn. akt SA/Po 2659/93
NSA oz. w Poznaniu
Data orzeczenia: 1994-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1 i 3, art. 29 ust. 2
journal: Dz.U. 1980 nr 27 poz. 111
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych.
Teza: Zgodnie z art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. nr 27 poz. 111 ze zm./ nadpłaty podlegają oprocentowaniu jedynie wówczas, gdy wynikły w związku z uchyleniem lub zmianą decyzji ustalającej wysokość zobowiązania.

Instytucja oprocentowania nadpłat podatku jest specyficzną formą wynagradzania szkód podatnikowi, wynikłych z wadliwych decyzji organów podatkowych i dlatego też bez znaczenia dla obowiązku zapłaty jest to, czy organ podatkowy wydawał decyzję ustalającą wysokość zobowiązania w trybie art. 5 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, czy też w trybie art. 5 ust. 3 ustawy o zobowiązaniach podatkowych /gdy podatnik nie wykonał obowiązku tzw. samoobliczenia podatku i wadliwą decyzję deklaratoryjną w tym zakresie wydał organ podatkowy/.

TEZY

Zgodnie z art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. nr 27 poz. 111 ze zm./ nadpłaty podlegają oprocentowaniu jedynie wówczas, gdy wynikły w związku z uchyleniem lub zmianą decyzji ustalającej wysokość zobowiązania.

Instytucja oprocentowania nadpłat podatku jest specyficzną formą wynagradzania szkód podatnikowi, wynikłych z wadliwych decyzji organów podatkowych i dlatego też bez znaczenia dla obowiązku zapłaty jest to, czy organ podatkowy wydawał decyzję ustalającą wysokość zobowiązania w trybie art. 5 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, czy też w trybie art. 5 ust. 3 ustawy o zobowiązaniach podatkowych /gdy podatnik nie wykonał obowiązku tzw. samoobliczenia podatku i wadliwą decyzję deklaratoryjną w tym zakresie wydał organ podatkowy/.


UZASADNIENIE

Urząd Skarbowy w M. decyzją z 10.5.1993 r. opierając się na art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. nr 27 poz. 111 ze zm./ odmówił Państwowemu Rolniczemu Przedsiębiorstwu Usługowo-Handlowemu /w likwidacji/ naliczenia oprocentowania od zapłaconej dywidendy za IV kwartał 1990 r. w kwocie 194.666.000 zł oraz od kwoty 39.441.500 zł ściągniętej w drodze postępowania egzekucyjnego w 1992 r.

W uzasadnieniu urząd podaje, że w wyniku wniesienia skargi do NSA na decyzję w przedmiocie umorzenia dywidendy za I półrocze 1992 r. - Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 26 stycznia 1993 r. orzekł, że przedsiębiorstwo zwolnione jest od naliczenia i płacenia dywidendy jako jednostka komunalna. W związku z tym, zapłaconą za IV kwartał 1990 r. dywidendę jako nienależnie uiszczone zobowiązanie należało zaliczyć z urzędu na inne wymagalne i bezsporne należności Skarbu Państwa, a w razie ich braku zwrócić podatnikowi. Dalej organ podatkowy stwierdza, iż jego zdaniem żądanie oprocentowania nienależnie uiszczonej kwoty jest niezasadne. Przepis art. 29 ustawy o zobowiązaniach podatkowych wiąże obowiązek oprocentowania niesłusznie uiszczonych podatków tylko z sytuacją, gdy zobowiązanie zostało ustalone w drodze decyzji, a następnie decyzja taka została zmieniona bądź uchylona. W tej konkretnej sprawie decyzji wymiarowej organ podatkowy nie wydaje, gdyż dywidenda płacona jest na zasadach samoobliczenia tj. przedsiębiorstwo samo nalicza i wypłaca należność. Wobec powyższego, zaliczeniu z urzędu na zaległe i bieżące podatki podlegają kwoty nadpłaty powstałe na skutek nienależnie uiszczonej dywidendy, ale bez oprocentowania.

W odwołaniu likwidator przedsiębiorstwa wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji w części odmawiającej naliczenia oprocentowania od zapłaconej dywidendy za IV kwartał 1990 r. w kwocie 194.666.000 zł i zmianę decyzji poprzez uznanie odwołującej odsetkami za zwłokę w kwocie 300.161.200 zł z tytułu niesłusznie pobranej dywidendy wraz z odsetkami. W odwołaniu likwidator stwierdza, że płacenie przez przedsiębiorstwo dywidendy wraz z odsetkami było świadczeniem nienależnym i jako takie winno podlegać zwrotowi, zgodnie z art. 410 Kc przy czym jego wartość winna być wyliczona w chwili roszczenia o zwrot.

Izba Skarbowa decyzją z 14.7.1993 r. utrzymała w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu podatkowego I instancji.

W uzasadnieniu izba stwierdza, że nie znajduje uzasadnienia dla wysuwanych roszczeń. Argument, iż przedsiębiorstwo przez cały okres swego istnienia kwestionowało obowiązek płacenia dywidendy nie ma potwierdzenia w materiałach, którymi dysponują organy podatkowe. Przedsiębiorstwo zwracało się do Wojewody Gorzowskiego pismem z 4.2.1991 r. o ulgi w płatności tego świadczenia. Natomiast kwestia zasadności naliczania dywidendy pojawiła się dopiero w zapytaniu skierowanym do Urzędu Skarbowego w M. z maja 1992 r., a następnie wniosku z 26.6.1992 r. i odwołaniu z 27.7.1992 r. od decyzji urzędu z 16.7.1992 r. Jednostka w pismach tych kwestionowała obowiązek opłacania dywidendy w okresie od lipca 1991 r. /a więc od zmiany numeru REGON/, do końca swojej działalności, a nie za cały okres jej istnienia. Dalej izba stwierdza, że z art. 29 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych wynika jednoznacznie, iż oprocentowanie nadpłat jest obowiązkiem w przypadku uchylenia lub zmiany decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego. Fakt taki nie miał w tym przypadku miejsca, bowiem przedsiębiorstwo samo naliczało dywidendę, a urząd skarbowy był jedynie pośrednikiem pomiędzy przedsiębiorstwem a Skarbem Państwa i nie wydawał decyzji wymiarowej, lecz dokonywał przypisu dywidendy na podstawie deklaracji składanej przez PRPUH. Zaspokojenie roszczenia przedsiębiorstwa - zdaniem izby - stanowiłoby uznanie, iż każda kwota, która zostałaby wpłacona na konto urzędu byłaby traktowana jako rodzaj lokaty przynoszącej pewny zysk niezależnie od tego, czy nienależne uiszczenie podatku byłoby zawinione przez organa podatkowe, czy też nie.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego - likwidator Państwowego Rolniczego Przedsiębiorstwa Usługowo-Handlowego wnosi o uchylenie decyzji Izby Skarbowej z 14.7.1993 r. utrzymującej w mocy decyzję Urzędu Skarbowego w M. z 10.5.1993 r. odmawiającej naliczenia oprocentowania od zapłaconej za IV kwartał 1990 r. dywidendy w kwocie 194.666.000 zł oraz kwoty 39.441.500 zł ściągniętej w drodze postępowania egzekucyjnego w 1992 r. W uzasadnieniu skarżący przyznaje że przypis dywidendy następował nie w wyniku wydanej przez urząd skarbowy decyzji wymiarowej, lecz na podstawie deklaracji składanej przez przedsiębiorstwo, które od momentu swego powstania kwestionowało zasadność płacenia dywidendy, gdyż mimo odrębnej nazwy było de facto przedsiębiorstwem gospodarki komunalnej i jako takie winno być zwolnione od obowiązku płacenia dywidendy. Organy podatkowe nie przeprowadziły dogłębnego postępowania wyjaśniającego w kwestii ustalenia charakteru przedsiębiorstwa i dlatego skarżący uważa, że poniósł szkodę wyrządzoną przez organy skarbowe przy wykonywaniu ich czynności służbowych, za którą to szkodę odpowiedzialność ponosi Skarb Państwa - zgodnie z art. 417 Kc. Z tego powodu żądanie skarżącego o zapłatę odsetek za zwłokę od nienależnie pobranej dywidendy wraz z odsetkami jest uzasadnione.

Izba Skarbowa, w odpowiedzi na skargę wnosi o jej oddalenie. W uzasadnieniu swej odpowiedzi izba podnosi, że skarga strony nie wnosi żadnych nowych okoliczności uzasadniających jej roszczenie poza ujętymi w odwołaniu. Dalej izba stwierdza, iż organa skarbowe wykazały maksimum dobrej woli rozliczając na poczet innych zobowiązań kwoty jakie z tytułu dywidendy wpłynęły na rachunek urzędu skarbowego za cały okres działalności przedsiębiorstwa, a nie tylko za okres od zmiany numeru statystycznego do końca działalności. Uznając przedsiębiorstwo z racji wykonywanej działalności za "przedsiębiorstwo gospodarki komunalnej" przyjęto iż taki profil działalności powstał od początku istnienia jednostki, a w związku z tym - mimo, iż przedsiębiorstwo samo deklarowało dywidendę - rozliczono te kwoty zgodnie z ustawą o zobowiązaniach podatkowych. Zaspokojenie roszczenia strony skarżącej stanowiłoby uznanie, iż każda kwota, która zostałaby wpłacona na konto urzędu skarbowego traktowana byłaby jako rodzaj lokaty przynoszącej pewny zysk, niezależnie od tego, czy nienależne uiszczenie podatku było zawinione przez organa podatkowe, czy też nie.

Naczelny Sąd Administracyjny, po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy zważył co następuje:

Zgodnie z art. 29 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych nadpłaty podlegają oprocentowaniu jedynie wówczas, gdy wynikły w związku z uchyleniem lub zmianą decyzji ustalającej wysokość zobowiązania. Instytucja oprocentowania nadpłat podatku jest specyficzną formą wynagradzania szkód podatnikowi - wynikłych z wadliwych decyzji organów podatkowych i dlatego też bez znaczenia dla obowiązku zapłaty jest to, czy organ podatkowy wydawał decyzję ustalającą wysokość zobowiązania w trybie art. 5 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, czy też w trybie art. 5 ust. 3 ustawy o zobowiązaniach podatkowych /gdy podatnik nie wykonał obowiązku tzw. samoobliczenia podatku i wadliwą decyzję deklaratoryjną w tym zakresie wydał organ podatkowy/.

W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości to, iż dywidenda skarżącego przedsiębiorstwa za IV kwartał 1990 r. w kwocie 194.666.000 zł została ustalona i wpłacona na konto urzędu skarbowego bez wydawania w tym względzie decyzji. W tej sytuacji, pozbawione podstaw prawnych są żądania naliczenia oprocentowania od nienależnie uiszczonej dywidendy przez samo przedsiębiorstwo.

Organy podatkowe nie wyjaśniły natomiast w swych decyzjach, co było podstawą prawną kwoty 39.441.500 zł ściągniętej w drodze postępowania egzekucyjnego w 1992 r. Zgodnie bowiem z art. 27 par. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161 ze zm./ - podstawą egzekucji należności pieniężnych jest tytuł wykonawczy, którego podstawą prawną jest decyzja wydana na podstawie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego.

W tej sytuacji, wobec niedostatecznego wyjaśnienia okoliczności i podstaw prawnych ściągniętej kwoty w drodze postępowania egzekucyjnego w 1992 r. - Naczelny Sąd Administracyjny nie może w tym zakresie orzec o legalności zaskarżonej decyzji. Dlatego też na podstawie art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa uchylił w tym zakresie decyzje organów podatkowych obu instancji. W pozostałej części skargę oddalono na podstawie art. 207 par. 5 Kpa. Orzeczenie o kosztach ma swoje uzasadnienie w art. 208 Kpa.