Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1560/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-01-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
określono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana
Powołane przepisy: article: art. 29
journal: Dz.U. 2005 nr 239 poz 2019
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne - tekst jednolity
article: art. 7 , 77 , 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa Sędziowie: WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) WSA Wojciech Jakimowicz Protokolant: Maciej Żelazny po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2013 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w K. E. B. sprawy ze skargi M. M. i M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 30 sierpnia 2012 r. znak: [...] w przedmiocie zobowiązania do przywrócenia poprzedniego stanu wody I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżących M. M. i M. M. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. znak [...], Prezydent Miasta N. , po ponownym rozpatrzeniu sprawy, zobowiązał właścicieli działki nr [...] w obr [...]. w N. , M.M. i M.M. do przywrócenia do stanu poprzedniego przepływu wody w obrębie działki nr [...] poprzez usunięcie z działki nr [...] podwyższenia terenu pomiędzy drogą stanowiącą działkę nr [...] a zboczem, w sposób umożliwiający swobodny spływ wód opadowych poprzez przepust znajdujący się pod działką nr [...] i wskazaną drogą. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ I. instancji wskazał, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie wszczęte zostało z urzędu w związku z wnioskiem Prokuratora Rejonowego w N. W piśmie z dnia 24 sierpnia 2009 r. prokurator wnioskował o wszczęcie i przeprowadzenie postępowania w przedmiocie zmiany stosunków wodnych na ulicy [...] w N. i wydanie decyzji administracyjnej w przedmiocie doprowadzenia nieruchomości do stanu zgodnego z prawem.

W dalszej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że w wyniku prowadzonego na podstawie art. 29 ustawy Prawo wodne postępowania ustalono, że podwyższenie terenu działki nr [...], sąsiadującej z działką nr [...] - stanowiącą cześć ulicy [...] stanowi przeszkodę w przepływie wód, skutkującą tworzeniem zastoiska na działce nr [...] i ukierunkowanie spływu wód w kierunku działki nr [...] .

Organ ustalił, że ulica [...] jest drogą publiczną, posiada nawierzchnię asfaltową, przebiega od ulicy [...] w kierunku wschodnim. W jej skład wchodzą działki ewidencyjne: w obrębie [...] - działki o nr [...] ,[...] ,[...] ,[...] ,[...] . Natomiast w obrębie [...] działki nr [...] ,[...] ,[...] Są to działki o nieuregulowanym stanie prawnym, ponieważ dla działek nr [...] i [...] konieczne jest wydzielenie gruntów faktycznie zajętych pod drogę publiczną, a w stosunku do działki nr [...] toczy się postępowanie przed Wojewodą w sprawie nabycia z mocy prawa ww. nieruchomości przez Gminę N. Na wysokości działki nr [...] ulica [...] biegnie lokalną doliną, częściowo zalesioną. W najniższej części doliny, równolegle do ulicy, w odległości ok. 1,5 metra od krawędzi asfaltu, przepływa okresowy ciek naturalny, będący odbiornikiem wód opadowych ze zlewni tej doliny. Spływające wody w sposób naturalny wykształciły na działce nr [...] podłużne zagłębienie w powierzchni terenu tworząc miejscami rozlewiska "o charakterze podmokłości i bagnisk". Działka nr [...] graniczy od zachodu z działką nr [...]. Przy granicy istnieje wyraźna różnica poziomu wynosząca ok. 40-50 cm. Różnica ta powstała na skutek dowożenia materiałów na działkę [...], przez co teren tej działki obejmujący ok 500m2 pomiędzy działką nr [...] a działką nr [...], a zboczem został podwyższony. Ogranicza to spływ wody w kierunku zgodnym z naturalnym ukształtowaniem terenu. Wody te pozbawione możliwości naturalnego odpływu zalegają na działce nr [...], a ich nadmiar w sposób wymuszony spływa w kierunku północnym tj. w kierunku działki nr [...] wchodzącej w skład ulicy [...], a graniczącej z działką nr [...]. Stwierdzono także, że wzdłuż krawędzi asfaltowej od strony działki nr [...] jest wykształcony płytki rowek o długości ok. 50 metrów i zmiennej szerokości (ok. 10-30 cm). Jest on miejscami zupełnie niewidoczny a w dalszym odcinku kieruje swój bieg w głąb działki nr [...] w kierunku pionowej studzienki.

Dalej organ I. instancji stwierdził, że w toku ponownego wyjaśniania sprawy został ujawniony i utrwalony na fotografiach stan na gruncie, wskazujący m.in., że na działce nr [...] w odległości ok. 2 metrów od krawędzi asfaltu znajduje się pionowa rura o średnicy 350 mm i głębokości 1,1 metra. W dolnej części studzienki widoczna jest górna krawędź przepustu z rury stalowej o średnicy 300 mm znajdująca się na głębokości 0,8 metra pod powierzchnią terenu. Wlot do przepustu jest od strony wschodniej, na przedłużeniu istniejącego zagłębienia terenu na działce nr [...]. Sposób jego posadowienia wskazuje, że przepust zapewniał odbiór wód spływających zgodnie z naturalnym ukształtowaniem terenu od strony wschodniej. Rozwiązania techniczne przepustów przewidują, iż woda do ich wnętrza przedostaje się za pośrednictwem wlotu usytuowanego w poziomie powierzchni spływu wód. Dodatkowy element (rura pionowa) świadczy o tym, iż urządzenie zostało dostosowane do obecnego ukształtowania powierzchni terenu działki nr [...] w części która została nadsypana.

Analizując ustalony stan faktyczny organ I. instancji stwierdził, że przedmiotem postępowania są zmiany dokonane na działce nr [...] polegające na podniesieniu poziomu terenu tej działki. Ustalono, na podstawie zeznań świadków, że ok. 7 lat temu na teren działki nr [...] zwożony był materiał (ziemia, odpady), a oględziny wykazały, że teren działki nr [...] jest w widoczny sposób podwyższony w stosunku do działki nr [...] położonej bezpośrednio powyżej działki nr [...] (mając na względzie kierunek spływu wód). Materiał dowodowy wskazuje na: naturalne ukształtowanie terenu z kierunku wschodniego w kierunku zachodnim tj. w kierunku działki [...], wykształcone podłużne zagłębienie w powierzchni terenu działki nr [...] (mające charakter naturalnego cieku wodnego) wskazujące na spływ wód w kierunku zachodnim, tj. działki nr [...], na rozlewisko i podmokłości na działce nr [...], lokalizację wlotu do przepustu na działce nr [...] położonego na głębokości 1, 1 metra co uprawnia organ do przyjęcia, iż spływ wód powierzchniowych i opadowych przed podwyższeniem terenu działki nr [...] odbywał się po tej nieruchomości, odpływając dalej za pomocą przepustu na drugą stronę ulicy. Podwyższenie terenu działki nr [...] stanowi przeszkodę w przepływie wód, skutkuje tworzeniem zastoiska na działce nr 11, a ponadto dowody w sprawie wskazują na ukierunkowanie w wyniku podwyższenia działki nr [...] spływu wód w kierunku działki [...] - drogi. Takie ukierunkowanie spływu wody powoduje podtopienia i niszczenia drogi, ograniczając możliwość korzystania z niej - szczególnie w trakcie obfitych opadów deszczu. W wyniku zniszczenia drogi przez spływającą wodę Skarb Państwa musiał ponosić nakłady związane z jej naprawą, a użytkownicy drogi byli pozbawieniu możliwości przejazdu tą drogą.

Rozpoznając sprawę organ I. instancji stwierdził, że w wyniku podwyższenia terenu działki nr [...], jej właściciele ingerowali w naturalnie ukształtowany w terenie system wodny, a nadsypanie części terenu działki nr [...] uniemożliwiło spływ wody zgodnie z naturalnym kierunkiem odpływu. Konsekwencją tej sytuacji są spiętrzenia wody na działce nr [...] , powodujące "jej znaczne zamulenie", a nadmiar spływu wód z tej działki został wymuszony w kierunku działki nr [...] - niszcząc drogę publiczną.

Jak dalej podniósł organ stwierdzona na skutek działań właścicieli działki nr [...] zmiana stanu wody na gruncie z uwagi na szkodliwy wpływ na działkę nr [...] oraz działkę [...] - drogę, według organu I instancji uprawnia go do skorzystania z uprawnień nakazowych określonych w art. 29 ust.3 Prawa wodnego. Uprawnienia te, to możliwość nakazania właścicielowi gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom. Organ wybrał rozstrzygnięcie dotyczące przywrócenia stanu poprzedniego w ścisłym znaczeniu tego określenia, uznając, że wykonanie prac ziemnych w zakresie określonym w decyzji będzie wystarczające do przywrócenia zakłóconych stosunków wodnych.

Od powyższej decyzji odwołali się w ustawowym terminie M.M. i M.M. . Odwołujący się twierdzą, że zgodnie z zasadami prawa wodnego nie zmienili stanu wodnego ani kierunku spływu wody na działce, gdyż "fizycznie nie ma takiej możliwości". Kwestionują istnienie rowów na swojej a także i sąsiednich działkach. Odwołujący się stwierdzili także, że od dziesiątków lat wody opadowe spływały i nadal spływają po działce nr [...] będącej ich własnością. Państwo M. i M.M. twierdzą ponadto, że woda i nieczystości z działki nr [...] zalewają działkę nr [...] oraz działki poniżej. Kwestionują tym samym fakt stwierdzenia przez Urząd Miasta, że skierowanie wód opadowych przepustem na działkę nr [...] nie ma znaczenia.

Odwołujący się zwracają uwagę, że nie wiedzą dokładnie komu wyrządzili krzywdę, ponieważ pełnomocnik właściciela działki nr [...] podczas rozprawy administracyjnej w 2011 r. nie stwierdził żadnych szkód na tej nieruchomości. Wskazują na to, że żaden z właścicieli działek nr [...] ,[...] ,[...] nie występował do Urzędu Miasta lub prokuratury ze skargą na skierowanie wody na ww. działki.

Nieprawdziwe według odwołujących jest także twierdzenie, że działka ewidencyjna nr [...] została przejęta przez Urząd Miasta z mocy prawa. W marcu 2004 r. M. i M.M. wystąpili do Wojewody z wnioskiem o regulację stanu prawnego działki nr [...] , której są współwłaścicielami. W roku 2006 Wojewoda zawiesił postępowanie i taki stan trwa do chwili obecnej. Odwołujący twierdzą, że według art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 1998 r. Nr 133 poz. 872 z późn. zm.) nabycie nieruchomości z mocy prawa następuje po potwierdzeniu przez Wojewodę stosowną decyzją, że wszystkie przesłanki warunkujące takie nabycie zostały spełnione - Wojewoda decyzji takiej nie wydał.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta N, z dnia [...] kwietnia 2012 r.

W uzasadnieniu podano, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania dowodowego, organ I instancji prawidłowo dokonał ustaleń stanu faktycznego.

Z przeprowadzonego przez organ I. instancji postępowania wyjaśniającego wynika, iż w niniejszej sprawie doszło do zmiany stanu wody na gruncie M. i M.M. ze szkodą dla gruntu sąsiedniego.

W szczególności z akt przedmiotowej sprawy wynika, że postępowanie zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji wszczęte zostało z urzędu w związku z wnioskiem Prokuratora Rejonowego w N. z którego treści wynikało, iż doszło do zasypania rowu odwadniającego, biegnącego wzdłuż ulicy [...] , a zdarzenie to ma charakter naruszenia, mogącego rodzić skutki nałożenia sankcji określonych w art. 29 ust. 3 Prawa wodnego. Mając powyższe na uwadze organ I instancji ustalił, iż właściciele działki nr [...] , tj. M. i M.M. dokonali podwyższenia jej terenu. Z kolei podwyższenie terenu działki nr [...] stanowi przeszkodę w przepływie wód, skutkuje bowiem tworzeniem zastoiska na działce nr [...] i ukierunkowanie spływu wód w kierunku działki nr [...] - ulicy [...], niszcząc drogę publiczną.

Według dokumentów zgromadzonych w aktach niniejszej sprawy, działka nr [...] wraz z działkami nr [...] ,[...] oraz nr [...] ,[...] ,[...] ,[...] ,[...] wchodzi w skład ulicy [...] j. W dniu 31 grudnia 1998 r. ulica [...] pozostawała we władaniu Miasta N. , w związku z czym grunty prywatne zajęte pod tę drogę stały się własnością Miasta N. w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Art. 73 ust. 1 powołanej ustawy stanowi, że nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Zajęcie nieruchomości pod drogę publiczną oznacza urządzenie na niej drogi zaliczonej do odpowiedniej kategorii dróg publicznych. Władanie zaś nieruchomością oznacza pozostawanie jej w faktycznym władztwie Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego. Omawiany przepis ma na celu uregulowanie zastanych i powstałych w przeszłości stanów faktycznych. Dotyczy to terenów zajętych do tego dnia z przeznaczeniem na drogi i jako takie funkcjonujących. Zajęcie nieruchomości lub jej części z przeznaczeniem na drogę, wybudowanie drogi publicznej i oddanie do użytku publicznego tego terenu stworzyło nieodwracalny stan faktyczny. Zauważono również, że z przepisów art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną wynika, że nabycie mienia przez podmiot publicznoprawny w tym trybie wynika z przepisów prawa administracyjnego (norm prawnych o charakterze wywłaszczeniowym), z tym, że przejście prawa własności następuje z mocy samego prawa bez potrzeby ujawnienia tak nabytego prawa w księdze wieczystej - wpis ma charakter obowiązkowy, ale deklaratoryjny (wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 października 2008 r., sygn. akt. I SA/Wa 1204/08, opub. w LEX nr 510807). Słuszne jest zatem stanowisko organu I. instancji, iż w niniejszym przypadku zmiana własności tej nieruchomości nastąpiła z mocy prawa, niezależnie od tego, że M. i M.M. oraz inne osoby figurują w księdze wieczystej jako jej właściciele.

Z analizy materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie wynika, że ulica [...] w skład której wchodzi m. in. działka nr [...] jest drogą publiczną, przebiega od ulicy [...] w kierunku wschodnim, posiada nawierzchnię asfaltową. Na wysokości działki nr [...] ulica [...] biegnie lokalną częściowo zalesiona doliną, w której najniższej części, równolegle do ulicy przepływa okresowy ciek naturalny. Działka nr [...] graniczy od zachodu z działką nr [...]. Przy granicy istnieje wyraźna różnica poziomu wynosząca ok. 40-50 cm. Różnica ta powstała na skutek dowożenia materiałów na działkę [...], przez co teren tej działki o powierzchni ok. 500 m2 obejmujący obszar pomiędzy działką nr [...], działką nr [...] a zboczem został podwyższony. Ogranicza to spływ wody w kierunku zgodnym z naturalnym ukształtowaniem terenu. Wody te pozbawione możliwości naturalnego odpływu zalegają na działce nr [...], a ich nadmiar w sposób wymuszony spływa w kierunku północnym tj. w kierunku działki nr [...] wchodzącej w skład ulicy [...], a graniczącej z działką nr [...] (protokół oględzin, karta nr [...]).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. podzieliło stanowisko organu I instancji, że wykonane na działce nr [...] prace, powodujące podniesienie jej poziomu zmieniły stan wody na gruncie ze szkodą dla działki nr [...] wchodzącej w skład drogi publicznej. W szczególności - jak wynika z materiału dowodowego - prace wykonane na działce nr [...] uniemożliwiły spływ wód zgodnie z naturalnym kierunkiem ich odpływu. Z akt sprawy wynika bowiem, że przed dokonaniem tych zmian na przedłużeniu zagłębienia istniejącego na działce nr [...], wyżłobionego w sposób naturalny przez spływającą wodę istniało również zagłębienie na działce nr [...]. Natomiast po nadsypaniu działki nr [...] wzdłuż krawędzi nawierzchni asfaltowej od strony działki nr [...] na odcinku o długości ok. 50 metrów został wykształcony płytki rowek o zmiennej szerokości, miejscami zupełnie niewidoczny, który na dalszym odcinku swój bieg kieruje w głąb działki nr [...] w kierunku pionowej studzienki. Nadto - jak zauważył organ I. instancji - w dolnej części studzienki widoczna jest górna krawędź przepustu z rury stalowej o średnicy 300 mm znajdująca się na głębokości 0,80 metra pod powierzchnią terenu. Wlot do przepustu jest od strony wschodniej, na przedłużeniu istniejącego zagłębienia terenu na działce nr [...]. Sposób zaś jego posadowienia wskazuje, iż przepust zapewniał odbiór wód spływających zgodnie z naturalnym ukształtowaniem terenu od strony wschodniej.

Ustalając pierwotne ukształtowanie przedmiotowego terenu, powołując się na mapę zasadniczą w skali: 1:2000 przedstawiającą rzeźbę terenu za pomocą warstwie, organ I instancji stwierdził, iż teren działki nr [...] jest niżej położony w stosunku do działki nr [...]. Naturalne bowiem ukształtowanie terenu jest ze spadkiem w kierunku zachodnim, nadto na granicy działek ew. nr [...] ,[...] i [...] nie było różnicy poziomu terenu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. zauważyło, że fakt, iż teren działki nr [....] został podniesiony został potwierdzony przez samych właścicieli działki nr [...]. Stwierdzili oni, że na teren tej działki dowożona była ziemia i gruz pochodzący z remontu ich mieszkania, jak i mieszkania ich córki (protokół karta nr [...], zeznania świadków protokół karta nr [...] i nast.)

Z analizy materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że dokonana przez właścicieli działki nr [...] zmiana poprzez podniesienie jej powierzchni - szkodliwie wpływa na działkę sąsiednią, tj. działkę nr [...] wchodzącą w skład ulicy [...], powodując niszczenie drogi publicznej.

Mając powyższe na uwadze Kolegium Odwoławcze uznało, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy zaistniały przesłanki do zastosowania art. 29 ust. 3 Prawa wodnego. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. organ I instancji prawidłowo dokonał niezbędnych ustaleń, a więc: jaki był ostatnio stan wody na gruncie, czy doszło do jego zmiany, kto jest sprawcą tej zmiany i na czym ona polegała, czy dokonane zmiany szkodliwie wpływają na sąsiednie grunty i na czym ten szkodliwy wpływ polega, a więc, czy pomiędzy zmianą i stwierdzoną lub wysoce prawdopodobną szkodą zachodzi adekwatny związek przyczynowy, a także, kto posiada interes prawny w tym postępowaniu (wyrok NSA z dnia 14 maja 2008 r., sygn. II OSK 613/07, opubl. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Nadto, zdaniem Kolegium Odwoławczego słusznie organ I. instancji dokonał wyboru rozstrzygnięcia czyli przywrócenia stanu poprzedniego, z uwagi na to, że działanie to będzie wystarczające do przywrócenia zakłóconych stosunków wodnych na przedmiotowych gruntach.

Odnosząc się do zarzutów odwołania, Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że nie zawierają one żadnych kwestii, które nie byłyby przedmiotem rozważań organu I. instancji.

W dniu 2 października 2012 r. M.M. i M.M. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, za pośrednictwem organu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia [...] sierpnia 2012 r. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie:

1) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a., czego konsekwencją był brak należytego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, tj. naruszenie art. 107 § 3 K.p.a.,

2) podstawowej zasady postępowania administracyjnego (art. 7 K.p.a.).,

3) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 29 ust.3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne.

W oparciu o powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie ewentualnych kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarżący podnieśli, że wydanie decyzji na podstawie art. 29 Prawa wodnego wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego zmierzającego do ustalenia, czy i jakich zmian dokonał na swoim gruncie właściciel, czy zmiany te spowodowały zmiany stosunków wodnych i czy zmiany te szkodzą gruntom sąsiednim. Sam fakt dokonania określonej zmiany nie jest wystarczający do zastosowania art. 29 ust. 3 Prawa wodnego, lecz konieczne jest ustalenie, że dokonana przez właściciela nieruchomości zmiana spowodowała zmianę stanu wody na gruncie. Skarżący powołali się na orzeczenie sądu, w którym stwierdzono, że w celu wyjaśnienia, czy wykonane na nieruchomości prace doprowadziły do zmiany stanu wód na gruncie zasadne jest zatem dopuszczenie przez organ administracji dowodu z opinii biegłego, o którym mowa w art. 84 § 1 k.p.a. Bez wiadomości specjalnych nie sposób bowiem ocenić, czy nastąpiła zmiana stosunków wodnych (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 17 maja 2012 r., sygn. akt II SA/Gd 97/12).

Wskazano, że organ II. instancji przyjął jako własne ustalenia organu I. instancji, oparte jedynie na ocenie pracowników nie posiadających wiedzy specjalnej z zakresu stosunków wodnych, w sytuacji gdy przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego było niezbędne do ustalenia czy prace polegające m.in. na nawiezieniu ziemi na działkę nr [...] skutkowały zmianą stosunków wodnych wpływających negatywnie na sąsiednie grunty. Okoliczności te, w ocenie skarżących, mają zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, zwłaszcza w kontekście ich konsekwentnego stanowiska o braku ingerencji w stosunki wodne. Podkreślono, że dla przypisania odpowiedzialności za szkodliwą zmianę stosunków wodnych niezbędne jest ustalenie związku przyczynowego między działaniem a szkodą.

Zatem organ II. instancji - samodzielnie czyniąc ustalenia w zakresie wymagającym skorzystania z wiedzy specjalnej biegłego z zakresu stosunków wodnych naruszył przepisy postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a., gdyż nie przeprowadził wszechstronnego i wyczerpującego postępowania dowodowego, pozwalającego na rozważenie wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz nie dokonał także wszechstronnej oceny materiału dowodowego, a także nie uzasadnił należycie decyzji w części dotyczącej naszych twierdzeń o braku ingerencji skarżących w stosunki wodne, powodującej szkody na gruncie sąsiednim.

Ponadto skarżący podnieśli, że nawet w sytuacji ustalenia spełnienia przesłanek do zastosowania art. 29 ust. 3 Prawa wodnego, organ odwoławczy - zgodnie z powołanym przepisem powinien ustalić czy w sprawie zachodzi potrzeba nakazania właścicielowi gruntu przywrócenia stanu poprzedniego poprzez likwidacje podwyższenia terenu pomiędzy drogą stanowiącą działkę nr [...] a zboczem czy też wystarczające jest wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom czyli umożliwiających swobodny przepływ wód opadowych. Wskazano, że nałożenie obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego bez rozważenia możliwości wyboru środka restytucyjnego polegającego na wykonaniu urządzeń zapobiegających szkodom stanowi także naruszenie art. 7 K.p.a.. Organ - wbrew dyspozycji art. 7 K.p.a. - nie ocenił który ze środków restytucyjnych byłby właściwszy biorąc pod uwagę skuteczność zapobieżenia szkodom oraz nasz interes jako obywateli.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. wniosło o jej oddalenie w pełni podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji.

Odnosząc się do twierdzeń skarżących, że w celu wyjaśnienia czy wykonane na nieruchomości prace doprowadziły do zmiany stanu wód na gruncie zasadne jest dopuszczenie przez organ administracji dowodu z opinii biegłego, Kolegium podniosło, że art. 84 § 1 K.p.a. przewiduje, iż organ może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii, gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne. Chodzi tu zatem o przypadki, w których dla rozstrzygnięcia sprawy potrzebna jest szczególna wiedza. Dowód z opinii biegłego powinien być dopuszczony wówczas, gdy po przeprowadzeniu postępowania dowodowego co do okoliczności faktycznych okaże się, że pełna ocena jego wyników wymaga bliższego poznania reguł istniejących w danej dziedzinie. W postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji taka sytuacja nie wystąpiła, bowiem zgromadzony materiał dowodowy pozwolił na dokonanie niezbędnych ustaleń w sprawie. W trakcie toczącego się postępowania strony również nie zwracały się o przeprowadzenie takiego dowodu.

Nadto, zdaniem Kolegium Odwoławczego, słusznie organ I. instancji dokonał wyboru rozstrzygnięcia tj. przywrócenia stanu poprzedniego, z uwagi na to, że działanie to będzie wystarczające do przywrócenia zakłóconych stosunków wodnych na przedmiotowych gruntach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Właściwym do rozpoznania niniejszej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, który w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.).

Skarga zasługuje na uwzględnienie, a wydane w sprawie decyzje podlegają uchyleniu jako naruszające prawo.

Istotą sporu w tej sprawie między stronami jest prawidłowość nałożenia na skarżących M.M. i M,M. (właścicieli działki o nr ewidencyjnych [...]) obowiązku przywrócenia do stanu poprzedniego przepływu wody w obrębie działki nr [...] poprzez usunięcie z działki nr [...] podwyższenia terenu pomiędzy drogą stanowiącą działkę nr [...] a zboczem, w sposób umożliwiający swobodny spływ wód opadowych poprzez przepust znajdujący się pod działką nr [...] i wskazaną drogą.

Postępowanie przed organami administracji było prowadzone na podstawie art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2012 r., poz. 145), zgodnie z którym właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich oraz odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Jeżeli już nastąpiła spowodowane przez właściciela gruntu zmiana stanu na gruncie i dodatkowo ta zmiana stanu wody szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie – organ wykonawczy gminy - może w drodze decyzji nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

W sprawach dotyczących zmiany stanu wody na gruncie skutkującym powstaniem szkody na gruncie sąsiednim ważną kwestią jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy. Ma to znaczenie nie tylko dla prawidłowego ustalenia przedmiotu sprawy, ale także prawidłowego rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 29 ust. 3 Prawa wodnego, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Ta właśnie alternatywna nakładania obowiązków w postaci albo nakazania przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie albo nakazania wykonania urządzeń zapobiegających szkodom także powinna wynikać z ustalonego stanu faktycznego w sprawie. W tej sprawie materiał dowodowy składał się przede wszystkich z zeznań świadków oraz wyjątkowo zdjęć i dwóch rysunków przedstawiających wysokość usytuowania działki nr [...] i nr [...] oraz pierwotny kierunek spływu wód przez działki nr [...] i [...] a także obecny kierunek spływu (akta administracyjne, karta nr [...]). Z tak ustalonego stanu faktycznego sprawy trafnie organy przyjęły, że nastąpiło podwyższenie poziomu terenu działki nr [...].

Sam fakt powstawania szkód na działce nr [...] wchodzącą w skład ulicy [...] (drogi publicznej) budzi wątpliwości. Organy administracyjne nie wyjaśniły w tej sprawie, czy rzeczywiście zmiana poziomu powierzchni działki nr [...] spowodowała szkody na działce nr [...]). Z akt sprawy taka okoliczność bowiem nie wynika. Wprawdzie w dniu 19 sierpnia 2010 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego przeprowadził oględziny ww. terenu, ale z protokołu tych oględzin nie wynika, aby jakakolwiek szkoda w ulicy [...] miała miejsce (akta administracyjne sprawy, karty nr [...]. Także zawiadomienie skierowane przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego do prokuratora celem wystąpienia z wnioskiem o wszczęcie postępowania administracyjnego tylko ogólnie wskazuje na "ogromne szkody" czynione przez wody opadowe zbierane i spływające z działki nr [...] na ulicę [...] (akta administracyjne sprawy, karta nr [...]). Informacje o naprawianiu dziur w jezdni ulicy [...] zawiera pismo Dyrektora Miejskiego Zarządu Dróg w N. (akta administracyjne sprawy, karta nr [...]), ale okoliczności zawarte w tym piśmie wymagają wyraźnego ustalenia, co spowodowało powstanie takich szkód. Sama treść tego pisma wskazuje, że skarżący przeciwstawiali się, i to skutecznie, przed naprawą dziur (wyrwy) w drodze.

Pomiędzy działaniem właścicieli działki nr [...] a powodowaną szkodą na działce nr [...] winien istnieć związek przyczynowo-skutkowy i to również, po ustaleniu szkód spowodowanych przez zmianę stanu wody na działce nr [...] wymaga ustalenia.

Pomijając ww. braki Sąd zwraca uwagę na brak dostatecznego uzasadnienia przez organy administracji wyboru sposobu przywrócenia stanu wody na działce nr [...].

Jak wynika z materiału dowodowego zebranego w sprawie i czego ani organy ani skarżący nie negują, działka nr [...] jest położona powyżej poziomu działki nr [...]. Tym samym grawitacyjny spływ wody następował z działki nr [...] w kierunku działki nr [...]. Jak wynika z ustaleń organów, na działce nr [...] znajduje się wlot do pionowej rury na poziomie powierzchni działki nr [...] i dalej rura ta powinna kierować wody poprzez przepust usytuowany pod jezdną ulicy [...] odprowadzając wodę w kierunku działki nr [...]. Jak wynika z akt sprawy sam przepust pod ulicą [...] jest zamulony.

Budzi wątpliwości Sądu skuteczność nałożenia na skarżących obowiązku usunięcia ziemi (lub gruzu) stanowiącej podwyższenie terenu pomiędzy drogą stanowiącą działkę nr [...] a zboczem, w sposób umożliwiający swobodny spływ wód opadowych poprzez przepust znajdujący się pod działką nr [...] i wskazaną drogą. Sam obowiązek usunięcia nawiezionej ziemi (gruzu) opisany tak ogólnie (usunięcie ziemi pomiędzy drogą publiczną a zboczem) będzie trudny do wyegzekwowania. Trudno bowiem precyzyjnie ustalić, gdzie zaczyna się owe "zbocze". Ponadto nałożenie tak opisanego obowiązku przy pozostawieniu studzienki na działce nr [...] na dotychczasowej wysokości może okazać się - przy założeniu powstawania szkód spowodowanych zmianą sposobu odprowadzania wody - działaniem nieskutecznym do przywrócenia stosunków wodnych na tym terenie. Skutkować może tym, że to na działce nr [...] będzie lokalizowany nadmiar wody bez możliwości jej odprowadzania przepustem w kierunku działki drogowej i dalej w kierunku działek po drugiej stronie (działki nr [...]).

Wprawdzie w sprawach dotyczących naruszenia stosunków wodnych nie ma obowiązku każdorazowego przeprowadzania dowodu z opinii biegłego w zakresie ustalenia przyczyn tego naruszenia i sposobów przywrócenia stanu sprzed naruszenia, to jednak w takich sprawach organ prowadzący postępowanie winien taką możliwość rozważyć i zasadniczo dopuścić taki dowód. W tej sprawie nie przeprowadzono żadnej opinii biegłego z zakresu zmiany stosunków wodnych. Analizując rysunek znajdujący się na karcie nr[...] akt administracyjnych należy wskazać, że w żadnym zakresie ani organ I. instancji, ani organ odwoławczy nie wyjaśnił, dlaczego najwłaściwszym rozwiązaniem było w tej sprawie nałożenie obowiązku jedynie usunięcia podwyższenia terenu z całej działki nr [...]. W szczególności organy nie rozważyły możliwości np. nałożenia na właścicieli działki nr [...] obowiązku wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Takim urządzeniem mógłby być np. rów biegnący trasą zaznaczoną na rysunku na karcie nr [...] akt administracyjnych. W tym zakresie trafnie wskazują na to skarżący. Sąd nie przesądza, czy rzeczywiście nałożenie obowiązku wykonania określonego urządzenia na działce nr [...] połączonego z odpowiednim usytuowaniem studzienki (wlotu) do drożnego przepustu na działką drogową będzie najlepszym rozwiązaniem w tej sprawie. Tą okoliczność winien rozważyć organ administracyjny poprzez np. ponowne przeprowadzenie rozprawy administracyjnej celem zawarcia ugody między stronami ustalającej zakres działań lub w razie braku zawarcia takiej ugody poprzez zlecenie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego. Po przeprowadzeniu dowodu z opinii biegłego, oceniając taką opinię organ będzie mógł wskazać (wybrać) sposób przywrócenia stosunków wodnych adekwatny do stanu fatycznego sprawy i pozwalający na realne przywrócenie tych stosunków, a zarazem nakładając jak najmniejsze (aczkolwiek wystarczające) obowiązki na właścicieli działki nr [...]. Opinia taka mogłaby być przydatna dla ustalenia, czy rzeczywiście wystąpiły szkody na działce nr [...] i co je spowodowało.

Sąd wskazuje, że podawany przez skarżących na rozprawie z dnia 2 września 2011 r. argument przeciwko zawarciu ugody w tej sprawie, nie ma związku z prowadzeniem sprawy dotyczącej zmiany stanu wody na gruncie.

Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że brak należycie i wszechstronnie przeprowadzonego postępowania dowodowego, pominięcie zasadności ustalania przyczyn naruszania stosunków wodnych na działce nr [...], wyraźnego ustalenia szkód spowodowanych taką zmianą na działce sąsiedniej oraz brakiem – w razie ustalenia zmiany stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich - uzasadnienia nałożenia na skarżących obowiązku usunięcia zgromadzonych na działce nr [...] mas ziemi powodujących podniesienie jej poziomu zamiast nałożenia obowiązku wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, uzasadnia naruszenie procedury administracyjnej w stopniu, w jakim mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy i przepisów prawa materialnego (art. 29 Prawa wodnego) w stopniu mających wpływ na wynik sprawy. Tym samym spełniona została przesłanka z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. uzasadniająca uchylenie obu decyzji. Zaskarżona decyzja jest bowiem jeszcze przedwczesna i nie załatwia sprawy. Sąd nie twierdzi przy tym, że na skarżący nie mogą być lub nie powinny być obciążeni stosownymi obowiązkami. Sąd wskazuje, że obowiązek zawarty w decyzji organu I. instancji utrzymany w mocy zaskarżoną decyzją, jest jeszcze przedwczesny.

Zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a. przy ponownym postępowaniu organ I instancji powinien w szczególności zlecić przeprowadzenie opinii biegłemu co do powstania szkód spowodowanych zmianą stanu wody na działce [...] oraz wykazaniem sposobu lub sposobów przywrócenia poprzedniego stanu wody.

Mając na względzie przedstawione wyżej naruszenia prawa procesowego, zwłaszcza zaś art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., które to naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz prawa materialnego a to art. 29 Prawa wodnego - Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 145 § ust. 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

Wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oparto o art. 152 P.p.s.a.

O kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 200 P.p.s.a.