Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 474/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: par. 3 ust.1 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) Sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 listopada 2022 r. sprawy ze skargi G. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 lipca 2022 r., nr UP-552/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

W dniu [...] lutego 2022 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako Zakład, organ) wpłynął wniosek G. P. (dalej jako Skarżący, Strona) o umorzenie należności z tytułu składek.

W wyniku przeprowadzonego postępowania Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu [...] kwietnia 2022 r. decyzję, którą odmówił Skarżącemu: umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek oraz pochodnych tych zaległości (odsetki za zwłokę, koszty upomnień).

Wnioskiem z dnia [...] maja 2022 r. Skarżący zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności wobec Zakładu. We wniosku powołał się na trudną sytuację finansową i zdrowotną.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie znajdując podstaw do umorzenia, decyzją

z dnia [...] lipca 2022 r. utrzymał w mocy ww. decyzję o odmowie umorzenia należności

z tytułu składek. W uzasadnieniu organ odniósł się do ewentualnego przedawnienia należności z tytułu składek stwierdzając, że organ I instancji prawidłowo orzekł w decyzji z dnia [...] kwietnia 2022 r., że należności figurujące na koncie Skarżącego jako płatnika składek są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Organ podał, że Skarżący jest kawalerem, nie pracuje zarobkowo, pobiera rentę, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku/świadczenia z Urzędu Pracy. Ponosi stałe wydatki związane

z utrzymaniem w łącznej kwocie [...]zł, w tym miesięczne opłaty [...] zł, opłaty eksploatacyjne [...] zł, koszty związane z leczeniem [...] zł. Natomiast we wniosku z dnia [...] maja 2022 r. Skarżący doprecyzował dane o stanie majątkowym wskazując, że od 2018 r. korzysta z opieki społecznej, tj. otrzymuje dofinansowanie do leków oraz czasowo po [...] zł na dożywianie, a także na odzież (ostatnia kwota pomocy otrzymana w kwietniu). Nadto w okresie od kwietnia do czerwca 2019 r. Skarżący otrzymał świadczenia pieniężne z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej na zakup posiłku lub żywności w wysokości [...] zł miesięcznie oraz w czerwcu 2019 r. świadczenie w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów leków i leczenia w wysokości [...] zł. Zakład wskazał również, że Skarżący nie posiada innych zobowiązań finansowych, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a także nie posiada nieruchomości, wierzytelności oraz innych praw majątkowych, a jego stan zdrowia nie pozwala na podjęcie pracy zarobkowej.

Organ ustalił ponadto, że Skarżący od [...] grudnia 2017 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, nie jest właścicielem lub współwłaścicielem pojazdu, nie posiada nieruchomości, a pod wskazanym przez niego adresem zameldowana jest również matka Skarżącego – E. P..

Odnosząc się do przesłanek umorzenia należności z tytułu składek wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia [...] października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

(tj. Dz.U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm., dalej jako u.s.u.s.), organ przytoczył przesłanki całkowitej nieściągalności wskazując, że stanowią one katalog zamknięty. Podał, że

w toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych, a przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe. Ponadto organ wskazał, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ według informacji widniejących

w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej w dniu [...] grudnia 2017r. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji, bowiem Skarżący uzyskuje dochód z tytułu pobieranego świadczenia rentowego, którego kwota pozwala na skuteczne egzekwowanie zaległości z tytułu składek; comiesięcznie dokonywane są potrącenia ze świadczenia na rzecz Dyrektora ZUS Oddział w T., które wynoszą aktualnie [...] zł (ostatnia wpłata z [...] czerwca 2022 r.). Nadto Organ podał, że przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniósł Skarżący, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Nie zachodzi także przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie zachodzi również przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., gdyż brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, bowiem w stosunku do Strony prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. w postaci zajęcia świadczenia rentowego.

Wskazując na przesłanki umorzenia należności z tytułu składek wymienione

w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365, dalej też jako: rozporządzenie), organ zauważył, że zgromadzone dowody w sprawie nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było ono wynikiem nieopłacania przez Skarżącego w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Odnosząc się do sytuacji zdrowotnej Strony, organ wskazał, że uznał za udokumentowane problemy zdrowotne jednak, mimo że wskazane problemy dla Skarżącego są dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, to nie stanowią one wystarczającej podstawy do umorzenia należności, bowiem ma on obecnie przyznaną rentę w wysokości [...] zł brutto z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Nadto przedłożona dokumentacja medyczna nie potwierdza jednoznacznie, by Skarżący był osobą całkowicie i trwale niezdolną do pracy zarobkowej, w związku z czym może on podjąć pracę poza przyznanym świadczeniem zarówno w systemie pracy chronionej, jak i na otwartym rynku pracy.

Organ podkreślił, że poddał w wątpliwość twierdzenie Skarżącego o prowadzeniu samodzielnego gospodarstwa domowego czy oszacowanej wysokości ponoszonych przez niego kosztów związanych z utrzymaniem, ponieważ pod tym samym adresem

co on zamieszkuje jego matka - emerytka prowadząca własną działalność gospodarczą w tym samym zakresie w jakim Skarżący prowadził wcześniej. W związku z powyższym organ stanął na stanowisku, że w sprawie powinny być uwzględnione dochody wszystkich członków rodziny, ponieważ matka Skarżącego posiada własne źródło dochodów, więc zapewne partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania.

Organ wskazał, że wszelkie materiały zgormadzone w niniejszej sprawie, utwierdzają w przekonaniu, że sytuacja finansowa Skarżącego nie może zostać uznana za zagrażającą zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych, a przystąpienie do spłaty całości zadłużenia w formie układu ratalnego, również nie powinno wpłynąć na znaczne jej pogorszenie lub spowodować, że nie będzie on w stanie zagospodarować środków na inne, pilne i konieczne potrzeby. Nadto biorąc pod uwagę, że Skarżącemu pozostało jeszcze około 25 lat do osiągnięcia wieku emerytalnego, można przypuszczać, że będzie on jeszcze na przestrzeni kilkunastu lat aktywny zawodowo, zatem będzie osiągał dochody, które pozwolą na stopniową, ale sukcesywną spłatę całości zadłużenia.

W skardze Skarżący wniósł o zmianę decyzji i umorzenie niezapłaconych składek wraz z odsetkami. Ponadto wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zeznań jego siostry K. Ć. na okoliczność, że jego matka nie mieszka z nim i nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 28 ust 3a u.s.u.s. przez odrzucenie wniosku o umorzenie składek w związku z trudną sytuacją życiową oraz niezgodność stanowiska organu rentowego ze zgromadzonym przed nim materiałem dowodowym polegającym na wysunięciu błędnych wniosków w sprawie sytuacji materialnej i stanu zdrowia Skarżącego. Wskazał na swój zły stan zdrowia m.in., że przeszedł zabieg embolizacji tętniaka mózgu, ma problemy z zachowaniem równowagi z powodu uszkodzeń nerwów w nodze, ma dwie przepukliny wymagające leczenia operacyjnego i leczy się na nadciśnienie tętnicze. Wskazał również na swoją sytuację majątkową podając, że mieszka sam, a jego koszty utrzymania wynoszą [...] zł miesięcznie, w związku z czym pozostaje mu [...] zł dziennie na wyżywienie, odzież, buty, bilety komunikacyjne, opłacenie wizyty u dentysty, zakup środków czystości i inne. Podał, że jego stan zdrowia nie pozwala mu na podjęcie pracy ani jako magazynier, portier, dozorca, czy nawet na pracę zdalną. Zdaniem Skarżącego, jego stan zdrowia i sytuacja materialna uniemożliwiają mu spłatę przedmiotowego zadłużenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

I. Na wstępie należy podać, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.). Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Skarżący został poinformowany o dostępie do informacji o sprawie w wykazie spraw sądowych e-Wokanda pod wskazanym adresem oraz o możliwości wypowiedzenia się w sprawie w terminie 10 dni od dnia doręczenia pisma.

Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego, aczkolwiek tut. Sąd nie podziela wszystkich zarzutów skargi.

II. Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest kwestia zasadności odmówienia skarżącemu umorzenia przez ZUS należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Pracy.

W świetle powyższego niezbędnym warunkiem podjęcia przez organ prawidłowej decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek było ustalenie, czy objęte decyzją należności są zgodnie z przepisami prawa wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Tylko bowiem wobec faktycznie istniejących należności można wydać rozstrzygnięcie merytoryczne, załatwiające sprawę co do istoty, a więc poprzez umorzenie należności lub odmowę ich umorzenia. Stwierdzenie przedawnienia należności uniemożliwia prowadzenie postępowania w sprawie z wniosku o ich umorzenie i powoduje konieczność umorzenia tego postępowania w całości lub w części, z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Wobec tego szczególnego znaczenia w rozpatrywanej sprawie nabierają regulacje dotyczące terminów przedawnienia.

Dla oceny niniejszej sprawy znaczenie ma zmiana art. 24 ust. 4 u.s.u.s., która nastąpiła z dniem [...] stycznia 2012 r. Od tego dnia przepis ten stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.

Z akt administracyjnych i z decyzji, w tym w szczególności z decyzji organu I instancji wynika, że doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia na skutek wszczęcia postępowania egzekucyjnego i doręczenia tytułów wykonawczych. Szczegółowy wykaz dat doręczenia tytułów wykonawczych ze wskazaniem jakiego okresu dotyczy dany tytuł wykonawczy zawarto na s. 4-5 decyzji organu I instancji. Ustalenia te mają oparcie w materiale dowodowym.

W ocenie tut. Sądu, Zakład prawidłowo dokonał oceny składek w kontekście art. 24 ust. 4 oraz art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Wskazał podstawy zawieszenia biegu terminu przedawnienia w odniesieniu do składki za każdy miesiąc, przedstawił szczegółowo przyczynę zawieszenia biegu terminu przedawnienia.

Nie budzi zatem wątpliwości, że skuteczne zawieszenie biegu terminu przedawnienia było związane z czynnościami egzekucyjnymi. Dopóki postępowanie egzekucyjne się toczy, to należności nie ulegają przedawnieniu. Skarżący nie kwestionuje ustalenia organu, że postępowanie egzekucyjne jest prowadzone, w toku którego dokonywane są potrącenia z wypłacanego świadczenia, miesięcznie jest to kwota [...]zł.

Zatem ocena dokona przez organ w zakresie nieprzedawnienia należności nie budzi wątpliwości Sądu i ma oparcie w powołanym przez organ materiale dowodowym. Strona Skarżąca nie podważyła tych ustaleń, ich nie kwestionuje i nie podaje argumentacji, a przede wszystkim dowodów, które uprawniałyby do uznania, że doszło do przedawnienia należności, a ustalenia organu są błędne.

III. Przechodząc do dalszej oceny zaskarżonej decyzji podać należy, że z przepisu art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. wynika, iż należności z tytułu składek mogą być przez ZUS umarzane w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności,

z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność zachodzi w sytuacjach wskazanych

w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., a zatem gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2017 r. poz. 2344 ze zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z przywołanych przepisów prawa wynika, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, iż organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Jednak wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać

z wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy.

W przypadku stwierdzenia braku przesłanek w sprawie umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, konieczne jest uzasadnienie takiego stanowiska, z powołaniem się na konkretne dowody lub fakty.

W niniejszej sprawie, organ analizując stan faktyczny nie stwierdził ww. ustawowych przesłanek przemawiających za możliwością umorzenia należności ZUS, ostatecznie konkludując, że brak jest podstaw do zastosowania przepisów umożliwiających umorzenie należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., a stanowisko to tut. Sąd ocenia jako uprawnione w świetle materiału dowodowego. Organ bowiem ustalił, że brak dowodów, z których wynikałoby, iż sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe

z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie ma żadnych dokumentów, które potwierdzałyby okoliczności wymienione w tych przepisach prawa. Z przyczyn oczywistych w sprawie nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Zobowiązanie Skarżącego przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że przesłanka

z art. 28 ust. 3 pkt 4a również nie zachodzi. Skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, jednak przyznane jest mu świadczenie rentowe, z którego comiesięcznie dokonywane są potrącenia na rzecz Dyrektora ZUS, zatem nie występują okoliczności wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Jednocześnie nie wystąpiła przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., obecnie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, komornik sądowy ani naczelnik urzędu skarbowego nie stwierdzili braku majątku. Egzekucja –

w niewielkim zakresie, jednak jest skuteczna. Nie można też przesądzić przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 tej ustawy, bowiem jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, nie zostało ono zakończone. Brak zatem podstaw, aby twierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Byłoby to przedwczesne.

Z podanych względów tut. Sąd uznaje za prawidłową ocenę organu, co do niewystąpienia w sprawie całkowitej nieściągalności, o której mowa w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Powyższe odnosi się do składek wymienionych w pkt 1 decyzji pierwszoinstancyjnej (s. 1).

Wobec tego kwestią, która pozostaje do rozważenia jest przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. możliwość umorzenia w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (dotyczy składek wymienionych w pkt 2 decyzji organu pierwszoinstancyjnego – s. 2). Podstawy umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zostały określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej

z dnia 31 lipca 2003 r. Z przepisów tych wynika, że Zakład może umorzyć należności

z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zdaniem tut. Sądu w sprawie prawidłowa jest ocena organu, co do niewystąpienia przesłanek wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 tego rozporządzenia, a przedstawiona argumentacja w decyzji z powołaniem się na okoliczności i dowody, zasługuje na akceptację. W tym kontekście zasadnie organ podnosi, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, ale było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Ryzykiem prowadzenia działalności gospodarczej nie można obciążać Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Uprawnione są też wywody organu w zakresie braku przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Wprawdzie skarżący powołuje się na zły stan zdrowia, przedstawia dokumentację medyczną, jednakże nie wyczerpuje to tej przesłanki, pomimo dostrzeżenia przez tut. Sąd chorób, z którymi boryka się skarżący. Podnieść należy, że skarżący legitymuje się orzeczoną "częściową" niezdolnością do pracy, a nie "całkowitą". Nie zostało zatem dowodowo wykazane, że Skarżący nie może uzyskiwać żadnych dochodów ze względu na jego stan zdrowia. Podkreślić należy, że dla zrealizowania się przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie wystarczy stwierdzenie choroby, lecz musi to być przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu. Choroba zatem skarżącego musiałaby być przewlekła i to tego rodzaju, że uniemożliwiałaby skarżącemu uzyskiwanie dochodu. Natomiast z orzeczenia lekarza orzecznika wynika, że skarżący jest "częściowo niezdolny do pracy do [...] stycznia 2025 r." (k. 8 akt administracyjnych). Tut. Sąd nie może pominąć tego dokumentu urzędowego i wywodzić inne ustalenia z nim sprzeczne. Dokument ten zaprzecza tezie, że Skarżący nie może wykonywać żadnej pracy. Zdaniem tut. Sądu, Zakład Ubezpieczeń Społecznych zasadnie uznał za udokumentowane problemy zdrowotne Skarżącego i tego nie zbagatelizował, co tut. Sąd także dostrzega, jednakże są to okoliczności niestanowiące podstawy do ustalenia wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Podkreślić należy, że dla oceny tej przesłanki nie są istotne subiektywne odczucia, lecz dowody (dokumenty) w tym niewątpliwie orzeczenia wystawione przez lekarza orzecznika ZUS. W aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów, z których wynikałoby, że istnieją podstawy do podważenia orzeczenia

o "częściowej niezdolności do pracy" i stwierdzenia, że niezdolność ta ma charakter całkowity. W konsekwencji wskazana przesłanka umorzenia należności nie występuje,

a ocena ZUS w tym zakresie jest trafna.

IV. Sąd za przedwczesną natomiast uznał ocenę co do braku przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 cytowanego rozporządzenia, tj. czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Istotna bowiem jest okoliczność ustalenia rzeczywistego, aktualnego stanu majątkowego i finansowego skarżącego. Z zebranego materiału dowodowego wynika, Skarżący pobiera rentę przyznaną w kwocie [...]zł brutto, która pomniejszana jest m.in.

o kwotę [...]zł tytułem miesięcznych potrąceń na rzecz ZUS Oddział w T., więc wypłacane świadczenie wynosi [...] zł netto. Skarżący jest kawalerem, nie pracuje zarobkowo. Z kolei stałe wydatki z utrzymaniem oszacował na łączną kwotę [...]zł, na którą składają się miesięczne: opłaty - [...] zł; opłaty eksploatacyjne - [...] zł; koszty związane z leczeniem - [...] zł. Skarżący nie posiada innych zobowiązań finansowych, prowadzi – jak podaje - samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiada nieruchomości, wierzytelności oraz innych praw majątkowych. Od 2018 r. korzysta

z opieki społecznej w T.. Pomoc tę otrzymuje na dofinasowanie do leków oraz czasowo po [...] zł na dożywianie, jak również na odzież, gdzie ostatnia pomoc finansowa w kwocie [...]zł była wypłacona w kwietniu. Skarżący przedstawił decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie nr.[...] z [...] kwietnia 2019 r. przyznającą pomoc w formie usług opiekuńczych - pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych w okresie od [...] kwietnia 2019 r. do [...] grudnia 2019 r. w wymiarze 2 godzin dziennie 2 razy w tygodniu w dni powszednie (odpłatność za 1 godzinę świadczonych usług wynosiła [...] zł).

Zdaniem tut. Sądu z powyższego wynika, że kwota, którą dysponuje Skarżący jest stosunkowo niska. Z renty potrącana jest kwota [...]zł, co przy zadłużeniu wynoszącym [...] zł powoduje, że obecnie nie jest możliwe realne zaspokojenie wierzyciela. Stąd wątpliwości budzi twierdzeniu organu o możliwości ewentualnej spłaty należności w systemie ratalnym. Sąd nie znajduje możliwości ustanowienia realnego układu ratalnego, w ramach którego Skarżący mógłby dokonywać spłaty należności. Nie można ustalać rat w kwotach niemożliwych do zrealizowania w nierealnym przedziale czasowym. Przy dotychczasowym systemie potrącenia w kwocie [...]zł i zadłużeniu w wysokości [...] zł, spłata ta wiąże się z zapłatą przez 601 miesięcy, a zatem trwałaby 50 lat. Obecnie skarżący ma 39 lat, stąd spłacałby należności do osiągnięcia 89 roku życia, czyli praktycznie całe życie.

Oczywiście Sąd dostrzega, że w zaskarżonej decyzji organ podnosi, iż "wraz

z Panem pod tym samym adresem zamieszkuje Pana matka - Pani E. P., emerytka prowadząca własną działalność gospodarczą, w tym samym zakresie, w jakim wcześniej sam Pan prowadził. W związku z tym, że organ stoi na stanowisku, że prowadzą Państwo wspólne gospodarstwo domowe, to w analizie sytuacji materialnej rodziny konieczne powinno być uwzględnienie dochodów wszystkich członków rodziny. Wszak skoro Pani E. P. posiada własne źródło dochodów, to zapewne też partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania."

Organ w tym zakresie poddaje więc w wątpliwość twierdzenie o prowadzeniu samodzielnego gospodarstwa domowego czy oszacowanej wysokości ponoszonych wyłącznie przez skarżącego miesięcznych kosztów związanych z utrzymaniem. Dalej wskazał, że "osoba, która decyduje się na złożenie wniosku o umorzenie winna liczyć się z tym, że będzie musiała przedstawić swoją sytuację rodzinną i majątkową (a więc także osób z którymi zamieszkuje i gospodaruje) oraz, że te dane zostaną poddane szczegółowej analizie. Osoba, która domaga się przerzucenia kosztów działalności na ogół obywateli, musi mieć świadomość, że jednocześnie decyduje się na wykazanie braku środków po swojej stronie nie tylko poprzez złożenie oświadczenia, ale poparcie tego oświadczenia stosownymi dokumentami. Natomiast rolą organu jest ocena czy złożone oświadczenia i przedstawione dowody są wystarczające do udzielenia stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W szczególności w odniesieniu do swojej aktualnej sytuacji materialnej poza deklarowaniem wysokości ponoszonych kosztów nie przedstawił Pan dokumentów potwierdzających lub chociażby je uprawdopodabniających" (s. 10 zaskarżonej decyzji).

Odnosząc się do tego, z kolei Skarżący w skardze konsekwentnie podnosi, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, mieszka w mieszkaniu matki, która pomimo zameldowania w nim nie zamieszkuje. Dlatego też – w ocenie tut. Sądu – okoliczność ta wymaga ustalenia, tj. czy pomimo zameldowania, matka Skarżącego

z nim nie zamieszkuje. Jeżeli okaże, że zamieszkuje, to skarżący obowiązany jest przedstawić osiągane przez nią dochody. Rację ma wówczas organ, że sytuację finansową skarżącego należy ustalić z uwzględnieniem dochodów wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, czyli w tym przypadku także dochodów matki. Jeżeli natomiast okaże się, że matka faktycznie nie zamieszkuje ze Skarżącym (pomimo zameldowania w nim), który prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, to wówczas organ przyjmie, że przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia występuje i rozpozna sprawę w ramach uznania administracyjnego. Skoro skarżący osiąga niskie dochody i musi wspomagać się niewielkimi kwotami z pomocy społecznej na elementarne potrzeby (wyżywienie, leki, odzież), to trudno wówczas przyznać, że ta sporna przesłanka z rozporządzenia nie występuje.

Od razu Sąd zastrzega, że stwierdzenie wystąpienia tej przesłanki nie oznacza, iż organ obowiązany będzie automatycznie uwzględnić wniosek Skarżącego. Oznacza to wyłącznie, że obowiązany jest ocenić sprawę w ramach uznania administracyjnego, a tut. Sąd nie przesądza obecnie tego rozstrzygnięcia.

W konsekwencji - w ocenie tut. Sądu – przedwczesne byłoby przesądzanie obecnie, czy występuje w sprawie przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, tj. czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Ponadto dla oceny wystąpienia tej przesłanki nie ma znaczenia, że Skarżący naruszył kilka lat temu przepisy u.s.u.s. poprzez nieuiszczenie składek

i niepodejmowanie dostatecznych czynności, aby obowiązkom z tej ustawy sprostać. Zawsze bowiem powstanie zaległości z tytułu składek jest skutkiem niewywiązywania się w terminie z obowiązków ich opłacenia. Są to zdarzenia czasowo odległe, natomiast rozstrzygnięcie niniejszej sprawy – w kontekście wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, wymaga uwzględnienia stanu majątkowego rodziny na dzień złożenia wniosku lub wydania decyzji (jeżeli zaszły zmiany między datą złożenia wniosku

a wydaniem decyzji). Okoliczność przyczyn zaistniałego stanu rzeczy, możliwości podjęcia zatrudnienia w przyszłości, może być analizowana w ramach uznania administracyjnego, czyli w sytuacji, gdy organ stwierdza istnienie przesłanki, ale odmawia umorzenia zaległości z innych względów. Podobnie należy ocenić podnoszoną przez organ kwestię wieku i ewentualnych możliwości spłaty należności w przyszłości.

Sąd zatem nie przesądza przyszłego rozstrzygnięcia, lecz wyłącznie wskazuje, że ustalenie czy występuje, czy nie występuje przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie może być obecnie dokonane i wymaga dalszego badania.

Sąd zwraca uwagę, że ustanowiona w art. 7 k.p.a. i doprecyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania - art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych i w wyniku tego niepełną jego ocenę oraz narusza przepisy prawa materialnego - § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia poprzez przedwczesne uznanie, że przesłanka ta nie występuje.

Podkreślenia wymaga, że z kolei skarżący ubiegający się o umorzenie zaległości, zobowiązany jest wykazać, że przesłanki zostały spełnione składając stosowne dowody na poparcie swoich argumentów. To skarżący najlepiej zna swoją i członków rodziny sytuację materialną oraz zdrowotną i powinien ją rzetelnie - z zachowaniem jej aktualności - przedstawić organowi. Wobec tego, że sprawa wraca do organu, skarżący będzie miał możliwość ponownego, rzetelnego i aktualnego przedstawienia swojej sytuacji, w tym wskazania dowodów, które pozwoliłby na ustalenie czy matka skarżącego pomimo zameldowania w lokalu ze skarżącym w nim faktycznie nie zamieszkuje (prowadzi odrębne gospodarstwo domowe). Organ w razie potrzeby przesłucha matkę

w charakterze świadka pod odpowiedzialnością karną za fałszywe zeznania, na okoliczność pod jakim adresem faktycznie zamieszkuje. Z kolei skarżący powinien stosować się do wezwań organu i w wyznaczonym terminie skrupulatnie je wykonać. Brak współdziałania z organem, nieskładanie dowodów będzie uprawniało do przyjęcia, że przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie występuje. Skarżący nie może przerzucać na organ dokonywania wszelkich ustaleń, skoro ubiega się o ulgę, która jest odstępstwem od wykonania obowiązków w zakresie ubezpieczenia. Jest zatem obowiązany przedłożyć dowody na poparcie okoliczności, na które się powołuje.

Jednocześnie Sąd zauważa, że nie ma uprawnienia do umorzenia zaległych składek, jak również nie może nakazać Organowi udzielenia ulgi. Ponadto nawet

w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia (z § 3 ust. 1 pkt 1 cytowanego rozporządzenia, tj. opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego

i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych), Zakład nie ma obowiązku ich umorzyć, jednakże obowiązany jest dokonać ustaleń sprawy w kontekście zasady swobodnej, a nie dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego. Sąd obecnie nie przesądza o istnieniu przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 cytowanego rozporządzenia oraz o umorzeniu zaległości, lecz stwierdza, że materiał dowodowy wymaga uzupełnienia. Wyłącznie z tych przyczyn (omówionych w pkt IV) decyzja została uchylona.

Sąd postanowieniem wpisanym do protokołu posiedzenia oddalił wniosek dowodowy złożony przez Skarżącego w zakresie przesłuchania siostry w charakterze świadka na okoliczność miejsca zamieszkania matki. Zauważyć należy, że co do zasady nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, który kontrolę legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżoną decyzję. Powyższa zasada wynika z art. 133 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym "sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy". Od tej zasady istnieje wyjątek, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. Na mocy tego przepisu, sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przywołany przepis nie dopuszcza, aby przed sądem administracyjnym był przeprowadzony dowód z zeznań świadka. W tej sytuacji złożony wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Z uwagi jednak z to, że skarga została uwzględniona, to nie ma przeszkód, aby przed organem skarżący zgłosił ten wniosek dowodowy (o przesłuchanie siostry).

V. Mając powyższe na uwadze, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) p.p.s.a.