Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 340/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2012-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 96
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 99
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA R. Owczarzak (spr.) Sędziowie: sędzia WSA M. Włodarska sędzia WSA J. Brzezińska Protokolant Maciej Hoffman po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 listopada 2012 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu zasiłku stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego 16 (szesnaście) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] Prezydent Miasta [...] uchylił z dniem 1 czerwca 2009 r. decyzję Kierownika MOPR z [...] r. o przyznaniu Z. M. zasiłku stałego i w punkcie 2 decyzji ustalił kwotę w wysokości 9768 zł (za okres od czerwca 2009 r. do marca 2011 r.) jako należność podlegającą zwrotowi. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy przez SKO w [...], decyzją z[...].

Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 17 sierpnia 2011 r. II SA/Bd 777/11 uchylono decyzję SKO z [...] w części utrzymującej w mocy pkt 2 decyzji z [...] r. oraz uchylono pkt 2 decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...]r. W pozostałej części skargę oddalono.

Sąd stwierdził, że warunkiem rozstrzygnięcia o ustaleniu należności podlegającej zwrotowi jest uostatecznienie lub uprawomocnienie rozstrzygnięcia dotyczącego uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku stałego. Niedopuszczalne było równoległe prowadzenie obu postępowań i zakończenie ich wspólną decyzją.

Decyzją Prezydenta Miasta [...] z [...] r., powołując się na art. 96 ust. 1 pkt 1, art. 99 i 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej z 12 marca 2004 r. (tj. Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362) ustalono kwotę 9768 zł jako należność podlegającą zawrotowi. W uzasadnieniu organ wskazał, że zainteresowany był objęty bezterminowo pomocą w formie zasiłku stałego za okres od 1 kwietnia 2009 r. Wyrokiem Sądu Okręgowego z 7 lutego 2011 r. przyznano jemu prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 1 czerwca 2009 r. W związku z otrzymywaniem zasiłku stałego w kwocie 444 zł miesięcznie i jednocześnie nabyciem prawa do renty w okresie od czerwca 2009 r. do marca 2011 r., powstała nadpłata świadczeń w ustalonej kwocie, gdyż w trakcie korzystania z przyznanego świadczenia uległa zmianie sytuacja materialna zainteresowanego. Powołując się na art. 99 ust. 1 ustawy stanowiący, że osobie, której przyznano emeryturę lub rentę za okres, za który wypłacono zasiłek stały lub zasiłek okresowy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz inne organy rentowe, które przyznały emeryturę lub rentę wypłacają to świadczenie pomniejszone o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków i przekazuje te kwoty na rachunek bankowy właściwego ośrodka pomocy społecznej, organ wskazał, że ZUS zwrócił się do organu o podanie kwoty do refundacji, która została potrącona przez ZUS na rzecz MOPR z przysługującej renty i przekazana na konto Ośrodka 13 kwietnia 2011 r. w myśl cyt. przepisu.

Powołując się na art. 104 ust. 3 ustawy organ ustalił wysokość należności podlegającej zwrotowi na podaną kwotę.

W odwołaniu, Z. M. oświadczył, że w chwili pobierania zasiłku stałego spełniał kryterium dochodowe uprawniające do jego przyznania i wypłaty a także opisał swoją sytuację finansową i bytową. Jednocześnie wniósł o zwrot kwoty 9768 zł.

Decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Powołując się na wyrok Sądu Okręgowego, Kolegium podkreśliło, że od 1 czerwca 2009 r. zmieniła się wysokość dochodu zainteresowanego, w związku z przyznaniem odwołującemu renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (pozostającej w związku z wypadkiem przy pracy). Przez przyznanie renty, dochód odwołującego się przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania zasiłku stałego. W związku z przyznaniem renty, stosownie do art. 99 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, ZUS oraz inne organy rentowe, które przyznały emeryturę lub rentę, wypłacającą to świadczenie pomniejszone o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków i przekazują te kwoty na rachunek właściwego ośrodka pomocy społecznej.

Stosownie do art. 104 ust. 3 ustawy wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu tej należności ustala się w drodze decyzji. Organ w dniu [...] r. wystąpił do ZUS o refundację zasiłku stałego wypłaconego odwołującemu w okresie od 1 czerwca 2009 r. do 31 marca 2011 r. w kwocie 9768 zł.

W skardze do sądu Z. M. przedstawił swoją sytuację majątkową i rodziną. Oświadczył, że wystąpił do organu o zwrot pieniędzy, ale nie otrzymał pozytywnej odpowiedzi. Zdaniem skarżącego nie pobierał on nienależnie żadnych świadczeń.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przedmiotem oceny jest decyzja ustalająca kwotę 9768 zł jako należność podlegającą zwrotowi. W okolicznościach niniejszej sprawy skarżący, posiadający uprawnienie do zasiłku stałego, uzyskał prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 1 czerwca 2009 r.

Stosownie do art. 99 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 139 ust. 1 pkt 8 i art. 143 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.) w razie zbiegu uprawnień do świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego oraz renty z tytułu niezdolności do pracy w sytuacji, gdy zasiłek stały wypłacono osobie uprawnionej w okresie, w którym nabyła już uprawnienia do renty, ZUS oraz inne organy rentowe wypacają rentę, pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków. Pomniejszenie należności rentowej o wypłacony zasiłek stały dokonywane jest z mocy prawa i ZUS miał obowiązek wypłacić rentę pomniejszoną o potrącone zasiłki.

Powstała zatem sytuacja, w której z jednej strony doszło do potrącenia świadczeń rentowych o kwoty uzyskanego świadczenia z tytułu pomocy społecznej i jednocześnie doszło do przekroczenia kryterium dochodowego, uprawniającego do przyznania świadczenia w postaci zasiłku stałego w związku ze spłatą świadczeń rentowych. W momencie przyznawania zasiłku stałego, skarżący spełniał kryterium do jego otrzymania. Dopiero w późniejszym okresie uzyskał on rentę z uwzględnieniem uprawnienia z datą wsteczną. To spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego. Z punktu widzenia oceny uprawnienia do otrzymania zasiłku stałego, przez uzyskanie renty odpadła podstawa uzyskania zasiłku na przyszłość.

Nie można jednak stwierdzić, że pobrane przez skarżącego świadczenie w postaci zasiłku stałego było świadczeniem nienależnym w momencie jego przyznania i realizacji uprawnienia, gdyż stosownie do art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej, świadczenia nienależnie pobrane to świadczenia pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Skarżący spełnił wszelkie przesłanki do przyznania zasiłku stałego a zmiana sytuacji materialnej nastąpiła dopiero w związku z wyrokiem sądu z 7 lutego 2011 r., przyznającym skarżącemu rentę od czerwca 2009 r.

Fakt spłaty należności z tytułu renty nie uprawnia do zakwestionowania podstawy do wypłaty świadczeń z tytułu pomocy społecznej, natomiast zastosowanie potrącenia z mocy prawa o którym mowa w art. 99 ust. 1 ustawy o pomocy w zw. z art. 139 ust. 1 pkt 8 ustawy o emeryturach i rentach z FUS doprowadziło do wygaśnięcia zobowiązania do zasiłku stałego. Potrącenie odnosi skutek od momentu wymagalności świadczenia. Z punktu widzenia oceny czy świadczenie było nienależne, należało przeanalizować czy nie było zwłoki w poinformowaniu o zmianie sytuacji związanej z przyznaną rentą, gdyż tylko w przypadku braku informacji można byłoby uznać, że wypłacone, pomimo przyznania renty świadczenia miałyby charakter nienależny. Organ takiej oceny nie dokonał. Ponadto organ w decyzji kierowanej do skarżącego ustalił kwotę w wysokości 9768 zł jako należność podlegającą zwrotowi. Tak sformułowana sentencja budzi istotne wątpliwości co do intencji organu. Z jednej strony - wyłącznie ustala określoną kwotę a z drugiej - stanowi o należności podlegającej zwrotowi. Orzeczenia organów muszą być jasne i posiadać walor decyzji nadających się do wykonania a tych kryteriów zaskarżona decyzja nie spełnia, gdyż nie wiadomo, czy na jej podstawie skarżący jest zobowiązany do zwrotu ustalonej kwoty czy podana kwota służy wyłącznie celom informacyjnym. W tym ostatnim przypadku wydanie decyzji godzi w zasady i rolę jakiej służą decyzje administracyjne w sprawach indywidualnych.

Obecnie kontrolowana przez Sąd decyzja została wydana po ponownej analizie okoliczności sprawy w związku z uprzednim uchyleniem decyzji przez Sąd (wyrok z 17 sierpnia 2011 r. sygn. akt II SA/Bd 777/11). Z uwagi na powyższe, wobec treści przepisu art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, aktualna weryfikacja poprawności zaskarżonego aktu miała na celu sprawdzenie czy organy administracji wypełniły wskazania Sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku. Zgodnie bowiem z przywołanym przepisem art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Orzeczenie Sądu wywiera bowiem skutki nie tylko w odniesieniu do postępowania sądowoadministracyjnego, czy postępowania administracyjnego, ale również w odniesieniu do ewentualnego, przyszłego postępowania administracyjnego i sądowego w danej sprawie. Istotą wskazań zawartych w uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sądu jest zapobieżenie w przyszłości popełnieniu tych samych błędów, stwierdzonych w trakcie kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wskazania te nie mają i nie mogą przesądzać sposobu rozstrzygnięcia, nie nakazują organom by wydały konkretny rodzaj aktu prawnego, mają na celu doprowadzenie do wydania orzeczenia zgodnego z prawem, a zatem dążą do zapewnienia przestrzegania zasady legalności. Rozstrzygając złożoną skargę sąd zobowiązany jest do podporządkowania się wcześniej wyrażonemu przez sąd poglądowi w pełnym zakresie oraz konsekwentnemu reagowaniu w razie stwierdzenia braku zastosowania się przez organ administracji do wskazań w zakresie dalszego postępowania (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 października 2005 r., VII SA/Wa 401/05, publ. System Informacji prawnej LEX, Lex nr 191319).

W ocenie Sądu poprzedni wyrok nie ukierunkował przesądzająco organów co do zasadności rozstrzygnięcia o ustaleniu kwoty podlegającej zwrotowi. Uchylając poprzednią decyzję w części obejmującej ustalenie kwoty podlegającej zwrotowi, Sąd stwierdził, że ustalenia w tym zakresie są przedwczesne. Z tego względu w ocenie Sądu nie doszło do naruszenia art. 153 p.p.s.a. i jednocześnie z uwagi na wskazanie uchybienia i konieczność poczynienia ustaleń czy ewentualnie z opóźnieniem organ uzyskał informację o przyznaniu renty, co można byłoby ocenić z punktu widzenia czy doszło do nienależnie wypłaconego zasiłku stałego, po uzyskaniu świadczeń rentowych, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji. Na podstawie art. 152 orzeczono jak w pkt 2 sentencji, a o kosztach rozstrzygnięto w oparciu o art. 200 p.p.s.a.