Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1780/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6460 Znaki towarowe
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Wdowiak Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Bosakirska Asesor WSA Andrzej Kuna (spr.) Protokolant Michał Syta po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2006 r. sprawy ze skargi Z. Sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia sprzeciwu wobec udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy oddala skargę


UZASADNIENIE

Z. Sp. z o.o. z siedzibą w P., dalej skarżąca, pismem z dnia 22 lutego 2005 roku skierowała do Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej sprzeciw wobec udzielenia F. w B., dalej uprawniona, prawa ochronnego na znak towarowy słowny ASPARGIN, który nie spełnia warunków określonych w art. 120,129,131 i 132 i innych p.w.p.

Zdaniem skarżącej znak towarowy - słowny ASPARGIN jest nazwą dość popularnego leku (magnezowo - potasowego) produkowanego w Polsce od kilkudziesięciu lat. Jednym z kilku producentów (ale nie jedynym) tego leku była S. w B.. Jednakże producentem tego leku była też skarżąca. Produkowała go od 1976 r., w którym to roku uzyskała zezwolenie ówczesnego Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej.

Dalej skarżąca podniosła, że powszechnie znaną sprawą jest to, iż nie było jednej "asparaginy" a był to lek produkowany przez wielu wytwórców także innych niż [...] "F.". Lek pod tą nazwą jako produkt wielu producentów znany był już przed nadaniem jakichkolwiek praw ochronnych "F.". Nadanie wyłączności na używanie tego słowa tylko jednemu z producentów faktycznie doprowadzi monopolizacji produkcji leku kosztem innych jego producentów i wbrew ich prawom do używania tej nazwy. W przypadku znaku słownego ASPARGIN nie można mówić o jakichkolwiek elementach odróżniających.

Ponadto skarżąca podniosła, iż samo oznaczenie słowne ASPARGIN w chwili obecnej - po kilkudziesięciu latach funkcjonowania na rynku i używania go przez wielu producentów - nie jest już informacją o pochodzeniu danego towaru a stało się symbolem rodzaju towaru. Nie ma koniecznej podstawowej cechy znaku towarowego tj. zdolności odróżniania w obrocie towarów jednego przedsiębiorstwa od tego samego rodzaju towarów innych przedsiębiorstw. W tej sytuacji wszelkie ewentualne prawa wyłączności tego znaku słownego wygasły. Pogląd ten jest powszechnie przyjęty w praktyce.

Uprawniona pismem z dnia 10 czerwca 2005 roku wniosła o oddalenie sprzeciwu jako bezzasadnego.

W piśmie z dnia 12 czerwca 2006 roku pełnomocnik uprawnionej podtrzymując stanowisko w przedmiocie oddalenia sprzeciwu podniósł miedzy innymi, że skarżąca jedynie ogólnie wymieniła przepisy p.w.p., w świetle których nie powinno zostać udzielone prawo ochronne na znak towarowy ASPARGIN.

Uprawniona wskazała, że pierwsza zaczęła używać znaku ASPARGIN dla oznaczenia leku. Rozpoczęła jego używanie dużo wcześniej niż wnoszący sprzeciw, bo już 1968 r. W tym też roku samodzielnie opracowała technologię produkcji leku z tym znakiem, jako jedyna uzyskała zezwolenie ministerialne na produkcję tego leku i indywidualnie używała znaku ASPARGIN przez wiele lat. Jej pozycja prawna została uznana przez K. ten, do którego należała uprawniona i wnosząca sprzeciw, postanowił wprawdzie przyznać wnoszącemu sprzeciw prawo do produkcji leku i oznaczania go znakiem ASPARGIN. Niemniej udzielenie powyższego prawa nastąpiło na zasadzie licencji know-how na technologię produkcji z jednoczesnym upoważnieniem do posługiwania się znakiem ASPARGIN. Przyznanie takiego prawa wnoszącej sprzeciw nastąpiło w szczególnych warunkach i na szczególnych zasadach. Uzasadnieniem decyzji Związku były niewielkie jeszcze moce produkcyjne uprawnionej. Dlatego też wspomniane prawo zostało przyznane tylko do czasu, kiedy zostanie uruchomiony nowy zakład produkcyjny uprawnionej. W tym okresie wnosząca sprzeciw była więc tylko producentem uzupełniającym, wywodząc swoje prawo do używania znaku ASPARGIN z powstałego i uzyskanego wcześniej prawa uprawnionej do tego znaku. Prawo wnoszącej sprzeciw było więc wyłącznie prawem pochodnym i zależnym od prawa uprawnionej.

Ponadto uprawniona podniosła, że skarżąca używała znaku towarowego ASPARGIN na podstawie umowy licencyjnej zawartej w dniu 18 listopada 1993 roku. Używanie więc danego znaku towarowego przez licencjobiorców nie może w żadnym razie prowadzić do utraty przez znak zdolności odróżniającej znaku, jak twierdzi skarżąca. Skutek działania licencjobiorcy jest wręcz przeciwny, gdyż używanie znaku przez licencjobiorcę wzmacnia ochronę znaku i przyczynia się do utwierdzenia pozycji znaku na rynku. Fakt udzielenia licencji wskazuje i zarazem potwierdza atrakcyjność znaku i jego znaczenie w obrocie.

W dniu [...] czerwca 2006 roku na rozprawie w Urzędzie Patentowym Rzeczypospolitej Polskiej pełnomocnik skarżącej sprecyzował podstawę prawną sprzeciwu powołując art.129 ust.1 pkt 2 i ust.2 pkt 3 p.w.p.

Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej decyzją z dnia [...] czerwca 2006 roku w oparciu o art. 129 ust.1 pkt 2 i ust.2 pkt 3 w związku z art. 256 ust. 2 p.w.p oddalił sprzeciw.

W uzasadnieniu Urząd podniósł miedzy innym, że biorąc pod uwagę samoistne cechy oznaczenia ASPARGIN przeznaczonego do oznaczania produktów farmaceutycznych Kolegium Orzekające uznało, że jest to oznaczenie fantazyjne posiadające dostateczne znamiona odróżniające, aby pełnić funkcję znaku towarowego. Oznaczenie ASPARGIN nie jest słowem należącym do języka polskiego, a zatem nie może w tym języku wyrażać nazwy rodzajowej produktu. W ocenie Urzędu sam fakt, że oznaczenie ASPARGIN wywołuje skojarzenia z nazwą chemiczną substancji jaką jest ASPARAGINIAN (sól kwasu asparaginowego) potasu i magnezu będący składnikami leku nie jest wystarczający do uznania go za nazwę rodzajową produktu.

W przemyśle farmaceutycznym częstą praktyką jest obieranie dla środków leczniczych jako znaków towarowych nazw fantazyjnych utworzonych ze źródłosłowów zaczerpniętych z nazw podstawowych składników chemicznych danego leku, co znajduje swoje uzasadnienie w tym, że tego typu nazwy są stosunkowo łatwo zapamiętywane przez lekarzy lub farmaceutów, którzy w praktyce zawodowej posługują się w dużej części nazwami substancji czynnej leku. Urząd uznał, że używanie oznaczenia ASPARGIN przez dwa inne podmioty niż uprawniona, tj. wnoszącą sprzeciw i C. z K. nie może przesądzać o braku zdolności odróżniającej spornego znaku, albowiem podmioty te używały tego oznaczenia w szczególnych okolicznościach faktycznych i prawnych. Podmioty te były bowiem związane z uprawnioną ze spornego prawa umowami licencyjnymi zawartymi w dniu 18 listopada 1993 r. na używanie znaku towarowego słownego ASPRAGIN R- 69698, którego ochrona co prawda wygasła 27.11.2000 r, jednakże w okresie karencji, tj. 15 lutego 2002 r. uprawniona po raz kolejny zgłosiła ten znak do ochrony zachowując tym samym ciągłość ochrony tego znaku począwszy od 27.11.1990 r. Używanie przez te podmioty znaku towarowego ASPARGIN nie mogło więc doprowadzić do utraty przez ten znak zdolności odróżniającej jako, że używanie znaku przez licencjobiorcę jest uważane za równorzędne z używaniem tego znaku przez samego uprawnionego.

Powyższą decyzję skarżąca zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając naruszenie:

1) art. 120, art. 129 ust 1 i 2 art., 132 ust 1 pkt 2, a także art. 131 ust 2 pkt 1 ustawy prawo własności przemysłowej poprzez udzielenie ochrony znakowi towarowemu nie spełniającemu kryteriów wymaganych do udzielenia tej ochrony tzn. nie mającego dostatecznych znamion odróżniających, stosowanego przed nadaniem jakiejkolwiek ochrony przez innych uprawnionych producentów, będącego praktycznie nieznacznie zmodyfikowaną nazwą związku chemicznego, mającemu już charakter nazwy rodzajowej a nie konkretnego wyrobu. Ponadto zdaniem skarżącej - zgłoszenie znaku jest faktycznie sposobem na wyeliminowanie z rynku innych producentów leku i uzyskanie faktycznie monopolistycznej pozycji.

2) art. 7, 8, 11 i innych k.p.a. w zw. z art. 256 ust 1 prawa własności przemysłowej przez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy i podniesionych w sprzeciwie zarzutów, a ograniczając się wyłącznie do podniesionych w - siłą rzeczy - skrótowym wystąpieniu pełnomocnika skarżącego podczas rozprawy w dniu [...] czerwca 2006r. i w konsekwencji wniosła o uchylenie zaskarżonych decyzji z dnia [...] sierpnia 2004r. i [...] lipca 2006r. o udzieleniu prawa ochronnego.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła miedzy innymi, że chybiony jest zarzut Urzędu, iż prawa "F." do nazwy znaku uzasadnia umowa licencyjna podpisana przez strony w 1993 roku, ponieważ zignorowany został fakt używania przez skarżącą nazwy ASPARGIN od 1976 roku, a więc przez 17 lat zanim doszło do podpisania umowy licencyjnej.

Ponadto zdaniem skarżącej Urząd nie odniósł się w jednoznaczny sposób do innych podniesionych w sprzeciwie argumentów:

* Nie rozważył znaczenia faktu, że skarżąca używała tej nazwy przez okres 17 lat na podstawie decyzji ówczesnych władz.

* Nie rozważył podnoszonego argumentu, że przez ten cały okres w odbiorze społecznym i fachowym nastąpiło rozerwanie związku pomiędzy nazwą a producentem. ASPARGIN jest produktem w opinii handlowej nie mającym jednego konkretnego producenta, a wielu. Nazwa ASPARGIN nie kojarzy się obecnie z wytwórcą bydgoskim. Jest nazwą rodzajową leku a nie znakiem określającym zarazem jego producenta.

* Nie rozważył zarzutu, że zarówno wniosek o udzielenie ochrony jak i decyzja o tym udzieleniu stoi w sprzeczności z prawami innych podmiotów gospodarczych i jest sprzeczne z istotą i postanowieniami prawa własności przemysłowej. Zdaniem skarżącej z faktu, iż wniosek o udzielenie ochrony narusza uzasadnione interesy podmiotów trzecich musiał sobie zdawać sprawę wnioskodawca - który faktycznie osiągnął pozycję monopolisty w produkcji tego leku. Można zatem zasadnie mówić o złej wierze przy składaniu wniosku o udzielenie ochrony.

W odpowiedzi na skargę Urząd podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje;

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym w świetle przepisu § 2 powołanego artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi zatem o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej, która jest dokonywana w kontekście zgodności z prawem materialnym i procesowym, a nie według kryteriów celowościowych.

Ponadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Skarga analizowana stosownie do wymienionych założeń kontroli sądowej decyzji administracyjnych podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości w działaniu Urzędu, tak gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i prawną jego ocenę w świetle mających zastosowanie przepisów.

Na wstępie należy podnieść, że w toku całego postępowania toczącego się w trybie spornym skarżąca reprezentowana była przez profesjonalnego pełnomocnika, który na rozprawie w dniu 22 czerwca 2006 roku sprecyzował podstawę prawną sprzeciwu powołując art. 129 ust. 1 pkt 2 i 129 ust. 2 pkt 3 p.w.p. Zgodnie z dyspozycja art. 255 ust. 4 Urząd Patentowy rozstrzyga sprawy w trybie postępowania spornego w granicach wniosku i jest związany podstawą prawną wskazaną przez wnioskodawcę.

Tak więc podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art.129 ust.1 pkt 2 p.w.p., który stanowi, że nie udziela się praw ochronnych na oznaczenia, które nie mają dostatecznych znamion odróżniających oraz art. 129 ust.2 pkt 3 p.w.p zgodnie, z którym z zastrzeżeniem art. 130 nie mają dostatecznych znamion odróżniających oznaczenia, które weszły do języka potocznego lub są zwyczajowo używane w uczciwych i utrwalonych praktykach handlowych.

W świetle powyższych przepisów wynika, że tylko oznaczenie, które posiada dostateczne znamiona odróżniające może uzyskać ochronę jako znak towarowy. W związku z powyższym znakiem towarowym może być znak nadający się do odróżniania towarów określonego przedsiębiorstwa od towarów tego samego rodzaju innych przedsiębiorstw.

Wyróżniający charakter znaku polega na wyposażeniu znaku w takie cechy, które w świadomości uczestników obrotu gospodarczego w sposób niebudzący wątpliwości wskazują, że towar w ten sposób oznaczony pochodzi od określonego, tego samego przedsiębiorstwa (tak np. /w:/ wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2002 r., sygn. akt II SA 3847/01, Monitor Prawniczy z 2002, nr 10, poz. 436).

Zdaniem Sądu należy uznać, iż Urząd Patentowy RP zasadnie przyjął, że zarejestrowane na rzecz F. w B. oznaczenie ASPARGIN R 154261 posiada zdolność odróżniającą, albowiem jest to oznaczenie słowne o charakterze fantazyjnym, nie stanowiące zarówno nazwy rodzajowej towaru, ani też nie informujące o cechach (właściwościach) towaru. W konsekwencji przyjąć należy, iż wyraz aspargin stanowiący w całości sporne oznaczenie, nie ma charakteru ściśle ogólnoiformacyjnego, nie jest oznaczeniem stricte opisowym.

Sporny znak towarowy może spełniać prawidłowo funkcję odróżniającą, ponieważ ma cechy (znamiona), które pozwalają zindywidualizować dany towar na rynku wśród towarów tego samego rodzaju, ale pochodzących z różnych przedsiębiorstw.

Według Sądu sporne oznaczenie ASPARGIN stanowi typowy przykład znaku towarowego o charakterze zbliżonym (podobnym) do oznaczeń ogólnoinformacyjnych, a zgodnie z przyjętym w doktrynie poglądem takie oznaczenia mogą być zarejestrowane (tak m.in. R. Skubisz /w:/ "Prawo znaków towarowych. Komentarz.", Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1997 r., s. 58).

Na gruncie zarówno ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r., jak i w świetle obecnie obowiązującej ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej przyjmuje się w doktrynie zasadę, iż oznaczenia nie mogą być uznane za niedystynktywne tylko dlatego, że sugerują one określone cechy zgłoszonych towarów lub usług (znaki towarowe sugerujące) lub stanowią aluzję do tych cech (znaki aluzyjne) (tak np. W. Włodarczyk /w:/ "Zdolność odróżniająca znaku towarowego", Oficyna Wydawnicza VERBA, Lublin 2001, s. 81).

Ponadto należy podkreślić, iż w przemyśle farmaceutycznym ogólnie przyjęte jest obieranie dla środków leczniczych, jako znaków – nazw fantazyjnych utworzonych ze źródłosłowów, zaczerpniętych z nazw podstawowych składników chemicznych danego środka lub nazwy choroby, do której usunięcia dany środek jest przeznaczony, w połączeniu z pewnymi przedrostkami lub pewną stereotypową końcówką (-ol, - al., - on, - an, -yu, in, itp.) (vide: W. Włodarczyk "Zdolność odróżniająca znaku towarowego", s. 78-79 i powołana tam decyzja Wydziału Odwoławczego Urzędu Patentowego RP z dnia 23 listopada 1933 r., nr Odw. 1417/33, WUP 12/1933, poz. 90).

W ocenie Sądu z faktu pośredniego wskazywania na pewne właściwości towaru nie można wyprowadzać wniosku o braku zdolności odróżniającej spornego znaku towarowego, gdyż - w przeciwnym razie – wiele oznaczeń produktów farmaceutycznych nie mogłoby nigdy uzyskać rejestracji.

Sąd podzielił również pogląd Urzędu, że brak jest podstaw do uznania, że sporny znak na skutek używania w obrocie gospodarczym stał się nazwą rodzajową produktu, a także by wszedł do języka potocznego jako nazwa rodzajowa produktu.

Bezspornym faktem jest, że uprawniona z dniem [...] lutego 1968 roku na podstawie zezwolenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej uzyskała zezwolenie na wyrób leku gotowego pod nazwą Aspargin i od tej daty wprowadził ten lek na rynek, a od dnia 27 listopada 1990 roku nabyła prawo z rejestracji znaku towarowego ASPARGIN R 69698. Natomiast w dniu [...] listopada 1993 roku została zawarta umowa licencyjna pomiędzy uprawnioną a skarżącą o używanie znaku towarowego chronionego w Urzędzie Patentowym na mocy której została udzielona licencji skarżącej do używania znaku towarowego ASPARGIN, na warunkach określonych w tej umowie.

W związku z zawartą umową licencyjną prawo skarżącej do używania tego znaku towarowego było prawem pochodnym i zależnym od wyłącznego prawa uprawnionej, a skarżąca jako licencjobiorca nie mogła nabyć własnego prawa do używania znaku towarowego słownego ASPARGIN.

Faktem jest, że ochrona prawna spornego znaku towarowego wygasła w dniu 27 listopada 2000 roku, niemniej jednak uprawniona w dniu 15 lutego 2002 roku, a więc w okresie ochronnym (art.132 ust.1 pkt 3 p.w.p.), zgłosiła znak towarowy ASPARGIN do Urzędu Patentowego RP uzyskując ponownie prawo ochronne na sporny znak.

Zezwolenie udzielone skarżącej przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej na produkcję i wprowadzenie do obrotu gotowego leku ma wyłącznie charakter administracyjny i nie mogło skutkować przyznaniem prawa podmiotowego do posługiwania się znakiem towarowym w obrocie.

W ocenie Sądu, używanie znaku towarowego przez licencjobiorców nie może prowadzić do utraty przez znak cech odróżniających, ponieważ używanie znaku na mocy zawartej umowy licencyjnej traktowane jest jak używanie znaku przez samego uprawnionego. Fakt udzielenia licencji jest dowodem wskazującym na atrakcyjnośći znaczenie znaku w obrocie. Wzmacnia i utwierdza jego pozycje na rynku. Nawet wieloletnie używanie znaku towarowego przez różnych producentów na podstawie umowy licencyjnej nie może w konsekwencji doprowadzić do utraty zdolności odróżniania w obrocie tworów jednego przedsiębiorstwa od tego samego rodzaju towarów innych przedsiębiorstw.

Należy również podnieść, że zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 2 sierpnia 2005 roku sygn. akt VI SA /Wa 169/05, jak również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 kwietnia 2006 roku sygn. akt II GSK 16/06 nie znalazły podstawy do przejęcia, że znak towarowy ASPARGIN stracił zdolność odróżniającą.

Zdaniem Sądu Urząd Patentowy RP wyczerpująco zbadał wszystkie okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą oraz przeprowadził dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a.) oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 k.p.a.). W sposób wszechstronny ocenił całokształt materiału dowodowego, dokonując analizy znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, działał przy tym zgodnie z prawidłami logiki.

Nie dopuścił się również obrazy przepisu 11 k.p.a.

Sąd oceniając zaskarżoną decyzję nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

Biorąc pod uwagę, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku w oparciu o art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.