Postanowienie NSA, sygn. akt I GSK 349/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 273 par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marzenna Zielińska Sędzia NSA Kazimierz Brzeziński Sędzia del. NSA Piotr Piszczek (spr.) Protokolant Marcin Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2009 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej G. D. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 6 lutego 2007 r. sygn. akt I SA/Bd 704/06 w sprawie ze skargi G. D. o wznowienie postępowania w sprawie o sygnaturze akt SA/Bd 2330/03 ze skargi G. D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] czerwca 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe postanawia: 1. oddalić skargę kasacyjną, 2. odstąpić od zasądzenia na rzecz Dyrektora Izby Celnej w T. od G. D. kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. wyrokiem z dnia 3 marca 2004 r., sygn. SA/Bd 2330/03 oddalił skargę G. D. na decyzję Izby Celnej w T. z dnia [...] czerwca 2003 r., Nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Izby Celnej w T. z dnia [...] kwietnia 2003 r., Nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Izby Celnej z dnia [...] lutego 2003 r., Nr [...]. Tym samym Sąd uznał, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji nie narusza prawa materialnego oraz przepisów postępowania.

Pismem z dnia 31 sierpnia 2006 r. G. D. wniósł skargę o wznowienie postępowania. Jego zdaniem, w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem zaistniały przesłanki restytucyjne do wznowienia postępowania. Podniósł, iż Sąd mógł błędnie ustalić stan faktyczny co do rzeczywistej wartości transakcyjnej oraz w zakresie wiarygodności i zupełności dowodów dotyczących importowanego pojazdu, jak też informacji przekazanych przez administrację celną Belgii. Przedłożył nadto postanowienie Prokuratora Okręgowego w T. z dnia [...] czerwca 2006 r., sygn. [... ] o umorzeniu śledztwa w sprawie podania nieprawdy poprzez dołączenie do zgłoszenia celnego podrobionej faktury. Wskazał, że dowody przeprowadzone w postępowaniu karnym (początkowo prowadzonym przez Prokuraturę Rejonową w G.) potwierdziły, iż nie podał nieprawdy, nie wprowadził w błąd organu celnego i nie naraził Skarbu Państwa na uszczuplenie należności. Jego zdaniem, w takim wypadku zaszła konieczność dalszego uzupełnienia dowodów.

W piśmie z dnia [...] listopada 2006 r. Dyrektor Izby Celnej w T. podtrzymał stanowisko zawarte w decyzji i odpowiedzi na skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. postanowieniem z dnia [...] lutego 2007 r., sygn. I SA/Bd 704/06 odrzucił skargę o wznowienie postępowania i umorzył postępowanie z wniosku o wstrzymanie wykonania wskazanego na wstępie wyroku. W motywach wskazał, że instytucja wznowienia postępowania jest nadzwyczajnym środkiem odwoławczym, którego istota polega na ponownym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem. Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi − cyt. dalej jako p.p.s.a. − (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wylicza enumeratywnie przyczyny, które są podstawą żądania wznowienia postępowania.

Wprawdzie − zdaniem skarżącego − w sprawie zaistniały przesłanki restytucyjne do wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 3 marca 2004 r. (powołał się przy tym na postanowienie o umorzeniu śledztwa, wydane w dniu [...] czerwca 2006 r. przez prokuratora Prokuratury Okręgowej w T. i wskazał na błędne ustalenie stanu faktycznego przez Sąd w zakresie zaniżenia wartości transakcyjnej samochodu sprowadzonego z zagranicy), to jednak podstawę wznowienia postępowania stanowi art. 273 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym można żądać wznowienia postępowania w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu.

Zdaniem Sądu, unormowanie zawarte w art. 273 § 2 i art. 281 p.p.s.a. są powtórzeniem zapisów w art. 403 § 2 i 411 kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.), a zatem dotychczasowe orzecznictwo wypracowane na tle przepisów procedury cywilnej zachowuje swoją aktualność przy stosowaniu p.p.s.a. Rozpoznając zatem sprawę należało zgodnie z art. 281 p.p.s.a. ustalić, czy istotnie została spełniona przesłanka określona w art. 273 § 2 p.p.s.a., a więc czy po wydaniu prawomocnego wyroku nastąpiło wykrycie takich okoliczności faktycznych czy środków dowodowych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Zatem, aby nowe okoliczności lub nowe dowody stanowiły podstawę wznowienia postępowania w rozumieniu art. 273 § 2 p.p.s.a., musiałyby być tego rodzaju, że ich uwzględnienie mogłoby zmienić podstawę faktyczną orzekania, wpływając tym samym na treść rozstrzygnięcia.

Analizując tę kwestię Sąd uznał, iż nie zaistniała merytoryczna przesłanka do wznowienia postępowania sądowego na podstawie art. 273 § 2 p.p.s.a. Przyczyna restytucyjna charakterystyczna dla instytucji wznowienia postępowania polega na tym, że opiera się na okolicznościach, które pozostają w związku przyczynowym z treścią rozstrzygnięcia sprawy. Nie mogą być więc brane pod uwagę przyczyny, które nie wchodziły w zakres okoliczności składających się na podstawę stanu rzeczy istniejącego w chwili orzekania przez Sąd (por. postanowienie SN z dnia 30 listopada 1984 r., sygn. akt I CO 18/84, LEX nr 8655).

To, że materiał dowodowy zebrany przez prokuratora nie dawał podstaw do stwierdzenia, by w sprawie doszło do wyczerpania znamion czynu zabronionego oraz że osoby dokonujące zgłoszenia celnego nie miały świadomości posługiwania się podrobionymi fakturami, nie wpływa − zdaniem Sądu − ani na uznanie zgłoszenia celnego za prawidłowe, ani na wysokość długu celnego. Postępowanie to jest bowiem ukierunkowane na wydanie orzeczenia karnego, gdzie głównie chodzi o ustalenie winy sprawcy, a to nie ma wpływu na ocenę zgłoszenia celnego w postępowaniu prowadzonym przez organy celne.

Wprawdzie − zdaniem Sądu − wskazane postanowienie prokuratora zostało wydane po wyroku WSA i strona rzeczywiście nie miała możliwości powołania go w postępowaniu przed organami celnymi czy przed Sądem, to jednak postępowanie karne nie wykazało, że wartość celna sprowadzonego przez stronę samochodu nie była zaniżona. Podstawa faktyczna rozstrzygnięcia zapadłego w poprzednim postępowaniu nie została w żaden sposób podważona.

Zarówno wskazane w uzasadnieniu skargi o wznowienie okoliczności, jak i postulat uzupełnienia materiału dowodowego, nie mogą być uznane za "wykrycie okoliczności faktycznych czy środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu". Strona w skardze sama bowiem wskazała, że już w poprzednim postępowaniu kwestionowała wiarygodność dokumentów służących ustaleniu wartości celnej samochodu. Okoliczność, że przedstawiane argumenty nie zostały wówczas uwzględnione, nie może stanowić obecnie podstawy wznowienia postępowania.

W rezultacie, skoro nie zaistniała w sprawie przesłanka określona w art. 273 § 2 p.p.s.a., to brak było podstaw do wznowienia postępowania.

Z tych względów, na mocy art. 281 p.p.s.a., Sąd odrzucił skargę o wznowienie postępowania. Umorzenie postępowania z wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego wyroku nastąpiło − na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. − z uwagi na to, iż wstrzymanie wykonania jest środkiem ochrony o charakterze tymczasowym i upada z chwilą wydania orzeczenia.

Od powyższego rozstrzygnięcia skargę kasacyjną wywiódł pełnomocnik G. D. Powołując się na treść art. 173 § 1 p.p.s.a. zaskarżył postanowienie WSA w B. w całości. Wskazał, że podstawą skargi kasacyjnej są przesłanki wymienione w art. 174 p.p.s.a., tj. naruszenie tejże ustawy poprzez:

a) przyjęcie, iż nie zaistniały przesłanki do wznowienia postępowania w niniejszej sprawie;

b) przyjęcie, że ustalenia dokonane w postępowaniu karnym są niewystarczające dla określenia, iż zgłoszenie celne dokonane przez skarżącego było prawidłowe;

c) pominięcie przez Sąd okoliczności faktycznej, uzasadniającej wznowienie postępowania, że postępowanie karne nie wykazało, iż wartość celna importowanego pojazdu została zaniżona;

d) pominięcie przez Sąd okoliczności, że choć w sprawie podejrzenia popełnienia (m.in. przez G. D.) przestępstw skarbowych były prowadzone przez Prokuratora Rejonowego w G. śledztwa pod sygn. akt: [...], [...] oraz [...], które zostały nieprawomocnie umorzone w 2002 roku i w 2003 roku, a więc przed wszczęciem postępowania ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T., to jednak strona nie mogła powołać się na okoliczności stwierdzone w tych postępowaniach, ponieważ o nich nie wiedziała;

e) błędne przyjęcie, iż skoro strona sama w skardze o wznowienie postępowania wskazuje, że już w poprzednim postępowaniu kwestionowała wiarygodność dokumentów służących ustaleniu wartości celnej samochodu, oznacza to, że fakt prawdziwości tych dokumentów był znany stronie przed zakończeniem postępowania sądowego.

Skutkiem powyższych naruszeń, zdaniem kasatora, Sąd błędnie ocenił walor okoliczności faktycznych dotyczących importu samochodu osobowego z Belgii w 2000 r. − istniejących w toku poprzedniego procesu i potwierdzonych ustaleniami poczynionymi przez Prokuratora Rejonowego w G. w 2002 r. oraz w 2003 r. w sprawie pozostającej w związku faktycznym i prawnym ze sprawą przedmiotową − które zostały wykryte przez G. D. po zapoznaniu się z postanowieniem Prokuratora Okręgowego w T. z dnia [...] czerwca 2006 r. o umorzeniu śledztwa w sprawie podejrzenia popełnienia przez Skarżącego przestępstwa skarbowego na szkodę Skarbu Państwa, a ponadto błędnie przyjął, że wskazane okoliczności faktyczne powstały po prawomocnym zakończeniu poprzedniego postępowania.

Uchybienia te miały mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem, gdyby Sąd prawidłowo zastosował wskazany przepis, niewątpliwie uznałby, iż fakty wykryte przez stronę dzięki ustaleniom poczynionym w postępowaniu karnym stanowią wystarczające przesłanki do wznowienia postępowania.

W efekcie składający skargę kasacyjną zażądał:

I. Uchylenia w całości zaskarżonego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania;

II. Zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W motywach skargi kasacyjnej wskazano, że Sąd mylnie przyjął, iż powołane przez Skarżącego przesłanki restytucyjne do wznowienia postępowania nie istniały w toku poprzedniego rozpoznawania sprawy, która to ocena może być wynikiem błędu w kwalifikowaniu walorów dowodowych postanowień o umorzeniu śledztw wydanych przez Prokuratora Rejonowego w G. w 2002 r. oraz w 2003 r. Wskazano, że sprawa ta pozostaje w związku faktycznym i prawnym także z postanowieniem Prokuratora Okręgowego w T. z dnia [...] czerwca 2006 r. o umorzeniu śledztwa. W sentencji powyższego postanowienia (w punkcie 109) stwierdzono, iż postępowanie karne toczące się w sprawie podania przez Skarżącego nieprawdy w dniu [...] czerwca 2000 roku w G. w Oddziale Celnym, poprzez dołączenie do zgłoszenia celnego numer [...] podrobionej faktury dotyczącej zakupu na terenie Belgii samochodu marki [...] oraz wprowadzenia w błąd organu celnego co do faktycznej wartości tego pojazdu i narażenia Skarbu Państwa na uszczuplenie należności celnych, zostało umorzone wobec stwierdzenia, że czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego.

Zdaniem kasatora zgłoszony wyżej zarzut błędnego kwalifikowania przez WSA walorów dowodowych podniesionych w postępowaniu karnym, dotyczy także przyjęcia przez Sąd, iż organy prokuratorskie nie wykazały, że wartość celna sprowadzonego samochodu nie była zaniżona, zasługuje na akceptację.

Orzekając, Sąd pominął jednak fakt, że postępowanie karne nie wykazało również, iż wartość celna importowanego pojazdu została zaniżona − który to właśnie fakt stanowi pierwszą z powoływanych przez Skarżącego przesłanek restytucyjnych do wznowienia postępowania w trybie art. 273 § 2 p.p.s.a., a który to aspekt sprawy został przez WSA całkowicie pominięty.

Zwrócono uwagę, iż w przedmiotowej sprawie występuje związek faktyczny i prawny pomiędzy sprawą karną a administracyjną. Pomimo odrębności przedmiotów jurysdykcji, ustalenia dotyczące sprawy nie powinny − ze względu na dobro wymiaru sprawiedliwości i jednolitość systemu sądownictwa − różnić się między sobą. Zdaniem Skarżącego pominięcie przez Sąd dowodów ujawnionych w śledztwie było skutkiem tego, że organ celny zataił przed Sądem treść i ustalenia postępowania karnego, a Skarżący − objęty postępowaniem karnym w sprawie − nie był poinformowany przez prokuraturę o jego zakończeniu.

Wskazując na treść wyroku WSA w Warszawie z dnia 21 listopada 2001 r., sygn. V SA/Wa 2348/04, skarżący wskazał, że powołuje się na ustalenia poczynione w postępowaniu karnym dotyczące nie winy, bowiem wskazane postępowanie nie toczyło się przeciwko niemu, lecz na ustalenia dotyczące okoliczności faktycznych, polegających na wskazaniu, iż dokumenty, którymi posługiwał się G. D., dokonując zgłoszenia celnego, nie były podrobione. Z dokumentacji sporządzonej przez belgijskie organy ścigania wynika, iż to eksporter dopuszczał się fałszowania posiadanych przez siebie dokumentów. Natomiast faktury, na podstawie których Skarżący dokonał zgłoszenia celnego, były autentyczne. Wobec powyższego zgłoszenie celne dokonane przez skarżącego powinno było zostać uznane za prawidłowe.

Skarżący nadto zauważył, że gdyby organy celne zawiesiły postępowanie aż do czasu zakończenia postępowania karnego, a następnie rozstrzygnęły sprawę z uwzględnieniem ustaleń faktycznych poczynionych w postępowaniu karnym, postępowanie celne podlegałoby umorzeniu.

W skardze o wznowienie postępowania podniesiono, iż korzysta się z instytucji wznowienia postępowania jako nadzwyczajnego środka odwoławczego w związku z wyjątkowymi okolicznościami dotyczącymi sprawy, które zostały ujawnione dopiero po przypadkowym zapoznaniu się z orzeczeniem Prokuratora Okręgowego w T. z dnia [...] czerwca 2006 r. To postanowienie potwierdza ustalenia poczynione przez Prokuraturę Rejonową w G. w 2002 roku oraz w 2003 roku. Owe nieprawomocne rozstrzygnięcia Prokuratury Rejonowej w G., identyczne z późniejszymi ustaleniami Prokuratury Okręgowej w T., istniały w dniu orzekania w poprzednim postępowaniu, pozostając Skarżącemu nieznanymi.

W dalszej części motywów wskazano, że instytucja wznowienia postępowania jest nadzwyczajnym środkiem odwoławczym, którego istota polega na ponownym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem. Treści zawarte w art. 273 § 2 i art. 281 p.p.s.a. są powtórzeniem unormowania art. 403 § 2 i art. 411 k.p.c., a zatem dotychczasowe orzecznictwo wypracowane na tle przepisów k.p.c. zachowuje swoją aktualność przy stosowaniu przepisów p.p.s.a.

Skarżący dostrzegł, że podstawą wznowienia postępowania może być ujawnienie nowych istotnych faktów lub dowodów nieznanych w poprzednim postępowaniu. Zgodnie z obowiązującym orzecznictwem oraz poglądami doktryny istnienie jedynie jednej z dwóch przesłanek uzasadnia podstawę wznowienia, gdyż wskazuje na poważne prawdopodobieństwo błędu prawomocnego wyroku (por.: wyrok SN z 10.10.1995 r., II KO 76/94, OSNKW 1996, z. 1−2, poz. 9; postanowienie SN z 24.04.1996 r., V KO 2/96, OSNKW 1996, z. 7−8, poz. 47). Pod pojęciem nowych dowodów lub nowych okoliczności faktycznych rozumieć należy zarówno okoliczności lub dowody nowo odkryte, jak również po raz pierwszy zgłoszone przez stronę.

W orzecznictwie akceptowany jest pogląd, że przy wznowieniu postępowania nie jest istotne, czy ujawnione nowe okoliczności lub dowody nie były znane sądowi prowadzącemu postępowanie pierwotne w wyniku zaniedbań, czy z innych powodów. Nawet okoliczność, iż niepowołanie dowodu nastąpiło z winy strony, nie będzie stanowiła przeszkody do wznowienia postępowania.

Istotą kolejnego zarzutu − zdaniem składającego skargę kasacyjną − jest to, że okoliczność, iż strona już w poprzednim postępowaniu kwestionowała wiarygodność dokumentów służących ustaleniu wartości celnej samochodu, nie oznacza, że fakt prawdziwości tych dokumentów był znany stronie przed zakończeniem postępowania sądowego, albowiem zgodnie z art. 273 p.p.s.a. można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Zdaniem strony takim faktem jest w niniejszej sprawie prawdziwość dokumentów przedłożonych przez Skarżącego do zgłoszenia celnego. Strona wprawdzie kwestionowała wiarygodność dokumentów służących ustaleniu wartości celnej samochodu, ale nie była w stanie wówczas udowodnić nawet tego, że wskazane dokumenty nie są podrobione, nie wspominając już o udowodnieniu okoliczności, że są one autentyczne. Fakt prawdziwości tych dokumentów istniał obiektywnie w czasie, gdy toczyło się postępowanie celne, ale strona nie mogła się nań powołać z braku dowodów oraz z braku świadomości o ustaleniach poczynionych w postępowaniu karnym. Fakt ów został wykryty przez stronę dopiero po zapoznaniu się przez nią z postanowieniem Prokuratora Okręgowego w T. o umorzeniu śledztwa.

Zdaniem składającego skargę kasacyjną, przesłanki restytucyjne do wznowienia postępowania − w postaci ustaleń i materiału zgromadzonego przez Prokuratora Rejonowego w G. – istniały już w momencie orzekania w poprzednim postępowaniu, potwierdzone zostały zaś odkryciem przez G. D. faktu umorzenia śledztwa in rem, którym był objęty. Ze względu na ich wpływ na treść rozstrzygnięcia, powinny one zostać rozważone w postępowaniu sądowoadministracyjnym, gdyż stanowią o tym, że objęty skargą o wznowienie postępowania wyrok, uznający zgłoszenie celne za nieprawidłowe, powinien zostać zmieniony na korzyść G. D. wobec istnienia − na tle orzeczeń wydanych w postępowaniu karnym − prawdopodobieństwa co do tego, że Sąd błędnie ustalił stan faktyczny, dotyczący rzeczywistej wartości transakcyjnej pojazdu oraz wiarygodności i zupełności dowodów, dotyczących importowanego pojazdu, wskutek ograniczenia podstawy rozpoznania wyłącznie na materiale faktycznym i dowodowym zgromadzonym przez organ celny. Powyższe nastąpiło, jak już wskazano, wskutek nieznajomości przez Sąd ustaleń Prokuratora Rejonowego w G. − zatajonych umyślnie w toku poprzedniego procesu przez organ celny zarówno przed Sądem, jak i przed G. D.

Wojewódzki Sąd Administracyjny − zdaniem autora skargi kasacyjnej − w uzasadnieniu postanowienia, w rozważaniach prawnych ograniczył się tylko do analizy przesłanek restytucyjnych w kontekście postanowienia Prokuratora Okręgowego w T. (jedynie w ustaleniach stanu faktycznego wspomniał o toczących się postępowaniach karnych w Prokuraturze Rejonowej w G.). Przyjęcie przez Sąd, iż pojawienie się nowych okoliczności − dotyczących braku możliwości stwierdzenia, czy wartość celna importowanego pojazdu została zaniżona, czy też nie została zaniżona − nastąpiło dopiero w związku z wydaniem postanowienia Prokuratora Okręgowego w T. oraz pominięcie faktu, że śledztwa w sprawie podejrzenia popełnienia (również przez Skarżącego) przestępstw skarbowych były prowadzone przez Prokuratora Rejonowego w G. pod sygn. Akt [...], [...] oraz [...], skutkowało tym, że zdaniem Sądu nie było podstaw do wznowienia postępowania. Gdyby Sąd prawidłowo ocenił stan faktyczny w sprawie, musiałby uznać, iż ustalenia poczynione w postępowaniach karnych są nowymi i nieznanymi w poprzednim postępowaniu okolicznościami faktycznymi, mającymi fundamentalne znaczenie w niniejszej sprawie. Wiedzę zaś o nieprawomocnym umorzeniu śledztw − również w sprawie G. D. − organ celny posiadał w poprzednim postępowaniu i działając w zgodzie z art. 181 w związku z art. 187 ustawy Ordynacja podatkowa, powinien materiał zgromadzony w toku postępowania karnego ujawnić w poprzednim postępowaniu. Wiedzy tej nie posiadał natomiast G. D., gdyż prokurator prowadził czynności "w sprawie" i nie informował o nich Skarżącego. Wiedzy takiej nie posiadał również Sąd.

Opierając się na ustaleniach Prokuratora Rejonowego w G., potwierdzonych decyzją prokuratora nadrzędnego, składający skargę kasacyjną dostrzegł, iż:

1) organ celny, wszczynając postępowanie na podstawie art. 83 Kodeksu celnego, dokonał zweryfikowania danych zawartych w zgłoszeniu celnym;

2) zakwestionował dane zawarte w zgłoszeniu celnym na podstawie faktury przekazanej przez belgijski organ celny;

3) faktura będąca przedmiotem oceny Prokuratora Rejonowego w G. nie została uznana za bardziej wiarygodną od faktury złożonej przez Skarżącego do zgłoszenia celnego − prokurator nie rozstrzygnął bowiem, który z dokumentów został sfałszowany; a tym bardziej nie dokonały tego organy celne wydające decyzje;

4) wobec powyższego organ celny zamiast zakwestionować wartość transakcyjną towaru w trybie art. 23 § 7 Kodeksu celnego – co wymagałoby udowodnienia braku wiarygodności informacji zawartej w fakturze importera − uczynił to w trybie art. 23 § 1 ustawy, całkowicie bezpodstawnie i bezprawnie.

Okoliczności tej nie mógł wskazać G. D. w poprzednim postępowaniu, gdyż nie posiadał wiedzy o ustaleniach Prokuratury, a posiadł ją z momentem zaznajomienia się z postanowieniem Prokuratora Okręgowego w T. Okoliczności te pozostawały nieznane również Sądowi.

Składający skargę kasacyjną podniósł, że po zaskarżeniu przez Dyrektora Izby Celnej w T. postanowień Prokuratora Rejonowego w G. do Prokuratora Okręgowego w T., prokuratura zawiesiła postępowanie, występując do prokuratury belgijskiej o udzielenie międzynarodowej pomocy prawnej. Po otrzymaniu stamtąd materiałów Prokurator Okręgowy w T. połączył wszystkie śledztwa − toczone zarówno "przeciwko", jak i "w sprawie" − w jedną sprawę pod sygnaturą [...], po czym ją umorzył, orzekając identycznie jak Prokurator Rejonowy w G. (nie stwierdzając popełnienia przestępstw, a także nie stwierdzając, by czyny zawierały znamiona czynów zabronionych). Zdaniem składającego skargę kasacyjną, organ celny nie zaskarżył tego rozstrzygnięcia, albowiem w przypadku umorzenia śledztwa w fazie in rem, to na stronie postępowania − Dyrektorze Izby Celnej w T. − spoczywał obowiązek i trud wykrycia sprawcy oraz zgromadzenie dowodów uzasadniających oskarżenie, w sytuacji gdy organ powołany do ścigania nie znalazł podstaw do kontynuowania procesu, a organ celny nie zgadzał się z decyzją o umorzeniu. Następnie - co najistotniejsze - organ był zobowiązany ustalić, czy zgromadzone przez niego dowody, na których oparł się przy rozstrzyganiu sprawy, są prawdziwe, tym bardziej że w świetle nowych ustaleń faktycznych faktura eksportera, na którą powoływał się organ celny, była fałszywa.

Podsumowując zaś treść motywów skargi kasacyjnej stwierdzono, że:

1) nie ma racji Sąd I instancji, utrzymując w uzasadnieniu postanowienia o odrzuceniu skargi o wznowienie, że fakty wynikające z ustaleń Prokuratora Okręgowego w T. nie posiadają walorów, o których mowa w art. 273 p.p.s.a.;

2) fakty powołane przez G. D. pozostawały nieznane również WSA w B. do momentu złożenia skargi o wznowienie;

3) przytoczone fakty wskazują na prawdopodobieństwo błędnego ustalenia stanu faktycznego przez Sąd w poprzednim postępowaniu.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w T. wniósł o jej oddalenie, albowiem "zarzuty powołane w skardze kasacyjnej nie odpowiadają wysokim wymaganiom (...) w części sformułowania podstaw skargi kasacyjnej". W szczególności odwołanie się do przesłanek art. 174 p.p.s.a. bez wskazania podstawy, na której oparta została skarga, nie czyni zadość powyższym wymaganiom.

Zdaniem Organu, Sąd zasadnie przyjął, iż w sprawie nie zaistniała jakakolwiek przesłanka do wznowienia postępowania sądowego na podstawie art. 273 § 2 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a jedynie nieważność postępowania (której w niniejszej sprawie się nie dopatrzono) bierze pod uwagę z urzędu.

Związanie skargą kasacyjną oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny badać, czy zaskarżony wyrok nie narusza innych przepisów niż wskazane w podstawach, na których środek oparto.

Powyższe koresponduje z ciążącym na kasatorze obowiązku wskazania konkretnych przepisów prawa (materialnego lub formalnego), które − jego zdaniem − zostały przez Sąd I instancji naruszone. Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu nie wolno konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej ani ich uściślać, ani w inny sposób korygować. Sąd ten nie może też domyślać się, który przepis prawa skarżący miał na uwadze przy formułowaniu zarzutu. W konsekwencji oznacza to, że przepisy te muszą być wskazane wyraźnie, w sposób nienasuwający wątpliwości. Bez znaczenia jest jednak, w jakiej części skargi kasacyjnej te podstawy zostaną sformułowane.

Możliwy zaś zakres podstaw zaskarżenia skargą kasacyjną orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych został zdeterminowany treścią art. 174 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie przyjmuje się, że błędna wykładnia oznacza niewłaściwe odczytanie treści przepisu, niewłaściwe zastosowanie − tzw. błąd w subsumcji, czyli wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Nie ulega też wątpliwości, iż niekiedy niewłaściwe zastosowanie prawa jest często konsekwencją jego błędnej wykładni.

Z kolei naruszenie przepisów postępowania, będące podstawą skargi kasacyjnej, winno mieć postać kwalifikowaną, albowiem ustawodawca wymaga tego, aby mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedstawione wyżej rozważania − natury ogólnej − mają o tyle w rozpoznawanym przypadku znaczenie, iż kasator za podstawę skargi kasacyjnej ogólnie przyjmuje art. 174 p.p.s.a. (nie wskazując konkretnej podstawy). Nie czyni tego także wówczas, kiedy formułuje zarzuty, jak również w motywach, co stanowi istotną wadę wniesionej skargi kasacyjnej.

Analizując − w kontekście stawianych w skardze kasacyjnej zarzutów − treść postanowienia Prokuratury Okręgowej w T. wskazać trzeba, że tylko wobec dwóch osób przybrało ono formę in personam, zaś w pozostałym zakresie toczyło się in rem. Z rozstrzygnięcia wynika, iż prowadzący je prokurator postanowił między innymi umorzyć śledztwo w sprawie (pkt II − 109) "podania nieprawdy w dniu [...] czerwca 2000 r. w G., w Oddziale Celnym poprzez dołączenie do zgłoszenia celnego (...) podrobionej faktury wystawionej na nazwisko G. D., dotyczącej zakupu na terenie Belgii samochodu marki [...] oraz wprowadzenia w błąd organu celnego co do faktycznej wartości tego pojazdu i narażenia Skarbu Państwa na uszczuplenie należności celnych w wysokości 7.512,10 PLN, z tym ustaleniem, że wysokość uszczuplenia należności jest małej wartości, tj. o czyn określony w art. 87 § 3 k.k.s. i art. 56 § 2 k.k.s. w zw. z art. 7 § 1 k.k.s. − wobec stwierdzenia, że czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego (na zasadzie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s.)".

Tym samym postanowieniem (pkt III) prokurator postanowił również umorzyć śledztwo w sprawie podrobienia w okresie od 5 lutego 1999 r. do 23 marca 2001 r. w nieustalonym miejscu na terenie Polski faktur sprzedaży samochodów, w celu użycia ich za autentyczne w trakcie odpraw celnych dokonywanych w Oddziale Celnym w G., będących przedmiotem postępowania przygotowawczego, wystawionych rzekomo przez firmy belgijskie, tj. o czyn określony w art. 270 § 1 k.k. − wobec niewykrycia sprawcy (na zasadzie art. 322 § 1 k.p.k.).

Umorzono też śledztwo w sprawie (pkt IV − 124) "posłużenia się w dniu [...] czerwca 2000 r. w G., w Oddziale Celnym, podczas zgłoszenia celnego nr (...) podrobioną fakturą wystawioną na nazwisko G. D., dotyczącą zakupu na terenie Belgii samochodu marki [...], tj. o czyn określony w art. 270 § 1 k.k. − wobec stwierdzenia, że czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego (na zasadzie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.)".

W motywach wskazano, że w okresie od 5 lutego 1999 r. do 23 marca 2001 r. osoby zainteresowane nabyciem samochodu nawiązywały kontakt z "pośrednikami", którzy zajmowali się sprowadzaniem pojazdów z Belgii. Ci ostatni − za zgodą zainteresowanych − wybierali auta, płacili za nie, załatwiali formalności w belgijskich urzędach celnych. Następnie przywozili te pojazdy do Polski, w obecności zainteresowanych, przygotowywali dokumenty i załatwiali niezbędne formalności w Oddziale Celnym w G.

Zdarzały się też przypadki, że zainteresowani nabyciem pojazdów z "pośrednikami" udawali się do Belgii i tam osobiście dokonywali wyboru konkretnego auta. Uiszczali uzgodnioną kwotę sprzedawcy i wracali do kraju. Wybrane pojazdy niejednokrotnie dopiero po kilkunastu dniach przywożone były do Polski.

Dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego prokurator uznał, że nie pozwala on na stwierdzenie, w jakich okolicznościach, kiedy i przez kogo sporządzone zostały faktury, którymi posłużono się podczas zgłoszenia celnego w Oddziale Celnym w G., zwłaszcza iż wyczerpano wszystkie dostępne możliwości ustalenia sprawcy (sprawców) podrobienia tych faktur. Z tych względów umorzono śledztwo w trybie art. 322 § 1 k.p.k. wobec niewykrycia sprawców.

W dalszej części motywów postanowienia wskazano, że treść art. 270 § 1 k.k. przewiduje odpowiedzialność karną zarówno osoby, która podrabia dokument, jak i osoby, która takim dokumentem posługuje się jako autentycznym. Osoba, która posługuje się podrobionym dokumentem, by odpowiadać karnie za ten występek musi mieć świadomość jego podrobienia.

Z ustaleń organów ścigania wynika też, że osoby dokonujące zgłoszeń celnych nie wiedziały, że faktury dotyczące zakupu samochodów zostały podrobione. O fakcie istnienia drugiej faktury dowiadywały się dopiero w trakcie powtórnej weryfikacji zgłoszeń celnych. Tak więc zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia, by doszło do wyczerpania znamion czynu zabronionego, który został skodyfikowany w art. 270 § 1 k.k. w postaci posłużenia się podrobionymi fakturami. Z tych też powodów postępowanie przygotowawcze w tej części umorzono na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.

Wyżej poczyniona bardzo szczegółowa relacja treści motywów prokuratorskiego postanowienia wskazuje jednoznacznie na to, iż trafna jest konstatacja poczyniona w uzasadnieniu postanowienia WSA w B., że postępowanie karne nie wykazało, iż wartość celna sprowadzonego przez stronę samochodu nie była zaniżona. Tak więc podstawa faktyczna rozstrzygnięcia zapadłego we wcześniejszym postępowaniu celnym nie została w żadnej mierze podważona. Trzeba podkreślić, iż w przedmiotowym postanowieniu Prokuratura Okręgowa w T. wyraźnie wskazuje − wbrew temu co akcentuje się w skardze kasacyjnej − że faktura załączona do zgłoszenia celnego w Oddziale Celnym w G. na nazwisko G. D. była podrobiona (podobnie jak i inne faktury), tylko że nie wiadomo kto to uczynił, co ewidentnie wynika z treści uzasadnienia tegoż postanowienia.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można podzielić w tej sytuacji poglądu kasatora, że ustalenia dokonane w postępowaniu karnym są wystarczające dla określenia, że zgłoszenie celne dokonane przez G. D. było prawidłowe (pkt b); nie można z tych samych przyczyn uznać za zasadny zarzut (pkt c), że postępowanie karne nie wykazało, iż wartość celna importowanego pojazdu została zaniżona. Prima facie trafności tych zarzutów można się jedynie doszukiwać wtedy, kiedy za podstawę weźmie się pod uwagę tylko rozstrzygającą część postanowienia Prokuratury Okręgowej w T. Jeżeli ją się skonfrontuje z motywami (uzasadnieniem tego orzeczenia) wymowa merytorycznych rozstrzygnięć jest inna.

Odnosząc się do kolejnego zarzutu (pkt d), trzeba stwierdzić, iż prowadzone w sprawie postępowania karne, nawet gdyby G. D. wiedział o treści zapadłych rozstrzygnięć, nie miałyby wpływu na ustalenia faktyczne dokonane w postępowaniach celnych. Zwrócić należy uwagę, że inny cel ma postępowanie karne a zupełnie inny celne. W niniejszej sprawie jest to szczególnie widoczne, gdy się zważy, iż w tym pierwszym − co wyżej obszernie zrelacjonowano − wyraźnie akcentuje się brak możliwości ustalenia sprawców przestępstw, którzy dołączyli do zgłoszeń celnych podrobione faktury.

Na marginesie trzeba wskazać, że G. D. miał pełną świadomość tego, jaki mechanizm zadecydował o tym, iż zgłoszenie celne nr [...] z [...] czerwca 2000 r. zostało uznane za nieprawidłowe. Wynika to między innymi z treści uzasadnienia decyzji Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] kwietnia 2003 r. (str. 4). Z dokumentu tego jednoznacznie wynika, że za prawdziwą uznano fakturę ujawnioną przez belgijskie władze celne, która opiewała na kwotę 54.000 BEF (wielkość ta również znalazła się w belgijskim zgłoszeniu celnym wywozowym).

W konsekwencji zarzut ostatni (pkt e) również nie zasługuje na uwzględnienie. Za zupełnie pozbawione podstaw należy uznać twierdzenie zawarte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że z dokumentacji sporządzonej przez belgijskie organy ścigania wynika, iż to eksporter dopuszczał się fałszowania posiadanych przez siebie dokumentów. Nie wynika to ani z akt celnych, ani z treści postanowienia Prokuratury Okręgowej w T.

Mając na uwadze powyższe trzeba stwierdzić, iż Sąd nie naruszył również treści art. 273 § 2 p.p.s.a. Postanowienie Prokuratora Okręgowego w T. nie może być uznane za środek dowodowy, który mógłby mieć wpływ na wynik sprawy, z którego strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Wprawdzie strona o nim nie wiedziała, to jednak nawet gdyby z niego skorzystała, rozstrzygnięcie organów celnych i Sądu byłoby identyczne jak w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 3 marca 2004 r.

Zatem kierując się powyższymi względami, Naczelny Sąd Administracyjny − stosowanie do treści art. 184 p.p.s.a. − skargę kasacyjną oddalił.

Odstępując od zasądzenia na rzecz Dyrektora Izby Celnej w T. od G. D.kosztów postępowania kasacyjnego, orzeczono zgodnie z treścią art. 207 § 2 p.p.s.a.

Postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi strony skarżącej za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy zostanie wydane w trybie art. 258 § 2 p.p.s.a. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) pełnomocnik skarżącego powinien złożyć Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.