Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 195/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2020-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Jarosław Szaro /spr./, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2020 r. sprawy ze skargi K.D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy za poszczególne okresy lat 2010-2012 1) oddala skargę, 2) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wynagrodzenie adwokat K.G. w kwocie 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, w tym podatek od towarów i usług w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, za pomoc prawną udzieloną z urzędu.


UZASADNIENIE

I SA/Rz 195/20

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2019r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za poszczególne okresy lat 2010-2012.

Jak wynika z akt sprawy, w dniu 14 stycznia 2019 r. K.D. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek z powodu złej sytuacji finansowej, spowodowanej odbywaniem kary pozbawienia wolności oraz złej sytuacji zdrowotnej.

ZUS po przeprowadzeniu postępowania w sprawie, decyzją z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu ww. składek uznając, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019r., poz. 300 ze zm., dalej u.s.u.s.). W ocenie organu wnioskodawca nie wykazał, zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Wnioskodawca nie wykazał również, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń a także, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły stronę możliwości uzyskiwania dochodu, umożliwiającego opłacenie należności.

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ZUS decyzją z dnia [...] maja 2019r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2019r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, wyrokiem z dnia 8 października 2019 r. sygn. akt I SA/Rz 508/19,uchylił zaskarżoną decyzję ZUS z dnia [...] maja 2019 r. UP-[...].

Sąd wskazał na konieczność wyjaśnienia rzeczywistej sytuacji materialno-bytowej Skarżącego, a ponadto zwrócił uwagę na rozbieżności pomiędzy wykładnią stosowanych przepisów i poczynionych dotychczas ustaleń. Organ bowiem nie wyjaśnił, czy odmowa ulgi nastąpiła z powodu nieziszczenia się przesłanek ją warunkujących, czy w ramach uznania administracyjnego.

ZUS rozpatrując sprawę ponownie wskazał, że przesłanka umorzenia składek, wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła. Nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, czy też, że nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, lub w umorzonym postępowaniu upadłościowym.

W dalszej kolejności ZUS wskazał, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zaistniałą. Strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Należności figurujące na koncie wnioskodawcy zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym, które prowadzone jest od 18 maja 2011r. Egzekucja należności z wynagrodzenia za pracę była skuteczna przez okres trwania zatrudnienia. Obecnie na zajętych rachunkach bankowych nie stwierdzono środków pieniężnych. W lipcu 2017r. przekazano do Naczelnika Urzędu Skarbowego dalsze tytuły wykonawcze w celu prowadzenia egzekucji ze składników majątkowych, do których nie jest uprawniony Dyrektor ZUS. Pomimo, że aktualnie postępowanie egzekucyjne jest nieskuteczne, organ egzekucyjny nie uznał należności za całkowicie nieściągalnych. Nie wystąpiła również przesłanka braku następców prawnych wnioskodawcy.

Odnośnie kolejnych przesłanek, wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ZUS wskazał, że wysokość nieopłaconych składek objętych wnioskiem o umorzenie przekracza wysokość kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie wystąpiła pomimo, że postanowieniem z dnia 12 grudnia 2016 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym umorzył postępowanie egzekucyjne wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. ZUS wskazał, że umorzone postępowanie egzekucyjne przez Komornika Sądowego nie daje podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności ponieważ prowadzone było tylko z wynagrodzenia za pracę. Ponadto, egzekucja jest nadal prowadzona przez ZUS. Obecnie Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można by prowadzić egzekucję. Zaległości figurujące na koncie wnioskodawcy są aktualnie dochodzone w trybie egzekucji administracyjnej. ZUS wyjaśnił również, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne. Nie został ustalony fakt całkowitej nieściągalności długu przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne.

Mając na względzie powyższe ZUS stwierdził, że brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., której istnienie mogłoby uzasadnić podjęcie decyzji zgodnie z analizowanym wnioskiem. Brak jest zatem podstaw do umorzenia należności z tytułu składek.

Odnosząc się do przesłanek umorzenia należności, wynikających z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), ZUS powołał się na informacje, przedstawione przez wnioskodawcę w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej. Z przedłożonego oświadczenia wynikało, że wnioskodawca jest kawalerem i nie pracuje zarobkowo. Nie pobiera świadczenia emerytalnego oraz rentowego, nie posiada dochodów z innych źródeł, nie pobiera zasiłku bądź świadczenia z Urzędu Pracy. Nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy. Wnioskodawca ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem: z tytułu miesięcznych opłat w kwocie 490,00 zł, opłat eksploatacyjnych w kwocie 300,00 zł, kosztów związanych z leczeniem w kwocie 250,00 zł. Prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe wraz z matką – M.D., która otrzymuje miesięczny dochód w wysokości 1.350,00 zł netto. Wnioskodawca posiada następujące zobowiązania pieniężne:

z tytułu zaciągniętych kredytów za okres 2008 - 2012 w kwocie 20.000,00 zł,

w instytucjach za okres 2010 - 2014 w kwocie 8.000,00 zł,

u osób fizycznych za 2014 r. w kwocie 10.000,00 zł, które miesięcznie spłaca w wysokości 100,00 zł,

inne (ZUS) w kwocie 13.000,00 zł.

Wnioskodawca oświadczył, że powyższe zobowiązania nie są spłacane. Nie posiada majątku ruchomego oraz innych praw majątkowych i wierzytelności. W prognozie poprawy sytuacji materialnej oświadczył, że na przełomie marca i kwietnia 2020 r. będzie składać wniosek o upadłość konsumencką. Wskazał, że ma duże problemy zdrowotne, czeka na operację kręgosłupa i jelita grubego. Wyjaśnił ponadto, że obecnie stara się o przerwę w zakładzie karnym z uwagi na stan zagrażający życiu. Dodał, że żadnej pracy nie może podjąć, ponieważ lekarze medycyny pracy nie wyrażają na nią zgody. Wnioskodawca wskazał również, że w okresie, w którym nie opłacał składek jego ojciec zachorował na raka jelita grubego i w tym okresie był jedynym żywicielem rodziny.

ZUS ustalił, że wnioskodawca nie jest zgłoszony do ubezpieczeń z żadnego tytułu. W Bazie Danych Ksiąg Wieczystych nie figuruje jako właściciel bądź współwłaściciel nieruchomości. W Centralnej Ewidencji Pojazdów nie figuruje jako właściciel bądź współwłaściciel pojazdów. Matka wnioskodawcy - M.D. posiada źródło dochodu w postaci świadczenia emerytalnego. Wraz ze zmarłym W.D. figuruje jako właściciel we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej lokalu mieszkalnego o pow. 53,72 m2 przy ul. [...], dla której Sąd Rejonowy prowadzi Księgę Wieczystą nr [...]. Ta nieruchomość jest miejscem zameldowania wnioskodawcy. W dniu 4 lipca 2014 r. wnioskodawca nabył spadek po zmarłym 18 stycznia 2011r. W.D.. W 2015 r. zgodnie z formularzem PIT-37 wnioskodawca osiągnął przychód w wysokości 26.305,58 zł, natomiast dochód w wysokości 24.636,86 zł. W 2016 r. przychód wyniósł 16.272,37 zł, natomiast dochód wyniósł 15.577,07 zł. Zgodnie z zaświadczeniem z Zakładu Karnego od 23 marca 2018r. wnioskodawca jest pozbawiony wolności. Przewidywany koniec kary przypada na dzień 14 maja 2024 r.

Oceniając sytuację wnioskodawcy ZUS stwierdził, że fakt posiadania innych zobowiązań pieniężnych nie może zwalniać z konieczności spłaty zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ewentualne umorzenie należności z tytułu składek nie spowoduje znaczącej poprawy sytuacji materialnej wnioskodawcy, ponieważ pozostali wierzyciele będą w dalszym ciągu dochodzić swoich należności. W ocenie organu, miesięczne koszty związane z utrzymaniem w wysokości ok. 1.040,00 zł nie są nadzwyczajnymi wydatkami, jakie wnioskodawca musi ponosić. Ponadto, aktualnie wnioskodawca przebywa w zakładzie karnym, a zatem koszty związane z utrzymaniem, wyżywieniem, leczeniem pokrywane są z budżetu Państwa. Sam brak środków finansowych nie przesądza o możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek, ponieważ powyższe prowadzi do wniosku, że trudna sytuacja materialna spowodowana jest brakiem pracy. Nie wynikła z przyczyn niezależnych od wnioskodawcy, którym nie byłby w stanie przeciwstawić się, pomimo podjętych w tym kierunku starań. Jest to zatem okoliczność, która przy woli podjęcia działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej może ulec poprawie.

ZUS wziął pod uwagę, że wnioskodawca ma 34 lata, a więc jest w okresie największej aktywności zawodowej. Do osiągnięcia wieku emerytalnego w przypadku wnioskodawcy zostało jeszcze 31 lat, co daje podstawę do przypuszczeń, że wnioskodawca będzie jeszcze na przestrzeni kilkunastu lat aktywny zawodowo. W związku z tym faktem, ZUS upatruje możliwości poprawy sytuacji materialnej wnioskodawcy, choćby w dłuższej perspektywie czasu.

W zakresie wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MGPiPS , ZUS podtrzymał stanowisko wyrażone w decyzji z dnia 5 marca 2019 r. o braku wystąpienia klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Powstanie zadłużenia było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenie społeczne w okresie prowadzonej działalności gospodarczej.

ZUS uznał również, że w stosunku do wnioskodawcy zastosowania nie ma przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS . W ocenie ZUS wynikające z przedłożonej dokumentacji medycznej schorzenia (zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, w tym dyskopatia zwyrodnieniowa L5-S1 oraz zmiana o charakterze torbieli w S2) mogą być dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Wnioskodawca nie przedstawił dokumentacji medycznej, z której wynikałoby, że ze względu na sytuację zdrowotną jest niezdolny do podjęcia zatrudnienia i trwale wykluczony z rynku pracy, czy też niezdolny do samodzielnej egzystencji. Wnioskodawca nie przedłożył również dokumentów, stwierdzających konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co skutkowałoby brakiem możliwości wykonywania pracy zarobkowej.

W związku z powyższym ZUS nie znalazł przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia i decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za poszczególne okresy lat 2010-2012.

K.D. wniósł skargę na powyższą decyzję, wskazując, że zaskarża ją w całości.

W uzasadnieniu Skarżący zakwestionował stwierdzenie ZUS, dotyczące jego prawdopodobnej aktywności zawodowej w perspektywie kolejnych kilkunastu lat. Skarżący wskazał, że tego rodzaju prognoza ma charakter wyłącznie hipotetyczny, gdyż ZUS nie może wiedzieć, czy Skarżący dożyje wieku emerytalnego i czy jego sytuacja finansowa się polepszy. Organ nie wziął również pod uwagę, że oprócz zaległych składek, ciążą na nim także zaległości z tytułu odsetek, które ciągle się powiększają. Zdaniem Skarżącego, przedstawiona przez niego dokumentacja powinna stanowić dla ZUS wystarczającą podstawę do wydania pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia. Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Nie posiada majątku, co zostało potwierdzone przez komornika. Zatem w ocenie Skarżącego w jego przypadku zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Skarżący podniósł, że od 2016r. toczy się wobec niego egzekucja, która jest bezskuteczna. Na rachunkach bankowych nie znajdują się żadne środki. Odnośnie do nabycia spadku po ojcu W.D. Skarżący wyjaśnił, że postępowanie spadkowe toczyło się na wniosek banku Credit Agricole. Skarżący po ojcu odziedziczył dług. Mieszkanie jest zaś własnością jego matki, Skarżący jest w nim jedynie zameldowany. Odnośnie wskazywanego przez ZUS dochodu za lata 2015-2016 Skarżący wskazał, że większość została potrącona przez komornika na rzecz ZUS.

Skarżący wyjaśnił, że przebywa obecnie w zakładzie karnym. Mimo deklarowanej chęci zatrudnienia na pracę nie wyraził zgody lekarz medycyny pracy. Skarżący podniósł również, że w jego przypadku zachodzi przesłanka nadzwyczajnego zdarzenia, w wyniku którego doszło do powstania zadłużenia wobec ZUS. Ojciec Skarżącego zachorował bowiem na raka jelita grubego. W wyniku tego zdarzenia Skarżący został jedynym żywicielem rodziny. Matka nie pracowała, zaś brat był osobą niepełnoletnią i uczącą się. Zasiłek ojca w wysokości 800 zł nie wystarczał nawet na opłaty. Skarżący ponosił w okresie choroby ojca wydatki na jego leczenie, wyjazdy do szpitali, koszty utrzymania czteroosobowego gospodarstwa domowego. Zamiast opłacać składki, Skarżący wydatkował środki na jedzenie i zakup książek dla uczącego się brata.

Skarżący zakwestionował również stwierdzenie organu, dotyczące pokrywania kosztów jego leczenia z budżetu państwa. Podniósł, że z przedłożonej przez niego dokumentacji wynika, że wykonał badania prywatnie wraz z zabiegami. Odnosząc się do możliwości rozłożenia spłaty zaległości na raty Skarżący wskazał, że w proponowanym przez ZUS układzie, rata wynosiła około 150 – 200 zł miesięcznie. Skarżący podał, że raty w takiej wysokości nie jest w stanie zapłacić.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie z przyczyn przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna. Sąd po rozpoznaniu sprawy nie dopatrzył się naruszenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych przepisów regulujących sposób prowadzenia postępowania oraz przepisów prawa materialnego, określających przesłanki umorzenia spornych należności.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że organ rozpatrując ponownie wniosek Skarżącego o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy, dostosował się do wytycznych, zawartych w wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 8 października 2019r., I SA/Rz 508/19, czym wypełnił dyspozycję art. 153 P.p.s.a. ZUS wyjaśnił budzą wątpliwość kwestię, dotyczącą wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności należności z art. 28 ust. 3 pkt 3, 5, i 6 u.s.u.s. Stosownie do zaleceń Sądu organ zajął również stanowisko w zakresie sytuacji materialno – bytowej Skarżącego, która ma przesądzające znaczenie dla oceny wystąpienia przesłanki umorzenia należności na podstawie § 3 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS.

Jak stanowi art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

Oznacza to, że udzielenie ulgi polegającej na umorzeniu zaległości nie jest obowiązkiem organu. Organ może umorzyć określone należności, gdy zostaną spełnione ku temu przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 i ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 rozporządzenia MGPiPS, lecz może również odmówić takiego umorzenia, mimo spełnienia przez stronę stosownych warunków.

W przypadku wydania przez ZUS decyzji załatwiającej wniosek Strony w sposób odmowny, organ ma obowiązek wyczerpująco uzasadnić takie rozstrzygnięcie i wyjaśnić przyczyny, dla których odmówiono umorzenia zaległości.

Z tego też względu obowiązkiem Sądu rozpoznającego skargę na decyzję w przedmiocie odmowy umorzenia należności jest kontrola postępowania wyjaśniającego, które poprzedziło wydanie zaskarżonej decyzji pod względem spełnienia wymogów określonych w art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2020r., poz. 256), dalej k.p.a. Na mocy tych przepisów organ - ZUS jest zobowiązany do podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy (art. 7), do zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1), oceny, czy dana okoliczność została udowodniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80) oraz do wskazania w uzasadnieniu faktycznym decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś w uzasadnieniu prawnym - do wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3).

Zakres okoliczności, jakie organ powinien ustalić i materiału dowodowego, jaki powinien zgromadzić, jest zdeterminowany treścią przesłanek umorzenia należności na ubezpieczenie społeczne, o których mowa w art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s. Przepisy te stosuje się do odpowiednio składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy zgodnie z art. 32 u.s.u.s.

Na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Jak stanowi ust. 3 tego artykułu, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto, jak stanowi art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Uzasadnione przypadki zostały szczegółowo określone w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia MGPiPS, który stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zadaniem Sądu jest więc sprawdzenie, czy ZUS dokonał wyczerpujących ustaleń pozwalających stwierdzić, czy w sprawie zaszły podstawy do umorzenia należności. W ocenie Sądu nie można w tym zakresie zarzucić organowi jakichkolwiek uchybień.

Jeśli chodzi o podstawy do stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności to w niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że nie nastąpiły przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4, 4a u.s.u.s. Pod uwagę należało wziąć natomiast przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 3, pkt 5 i pkt 6 u.s.u.s. Kwestią budzącą wątpliwości w toku postępowania był brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, który jest okolicznością decydują o wystąpieniu przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 3 i 5 u.s.u.s. W sprawie nie budziło bowiem wątpliwości, że Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej a od dnia 23 marca 2018 r. jest pozbawiony wolności. Przewidywany koniec kary przypada na dzień 14 maja 2024 roku. Postępowanie egzekucyjne prowadzone jest wobec Skarżącego od 18 maja 2011 roku. Początkowo zastosowany środek egzekucyjny był skuteczny z uwagi na egzekucję należności z wynagrodzenia za pracę. Obecnie na zajętych rachunkach bankowych brak jest środków. Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2016 roku Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym [...] umorzył postępowanie wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji, jednakże prowadził on łączne postępowanie egzekucyjne jedynie z wynagrodzenia za pracę. Należy podkreślić, że w postanowieniu tym komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Komornik sądowy uznał jedynie, że egzekucja z wynagrodzenia za pracę okazała się bezskuteczna z uwagi na to, że od grudnia 2016r. Skarżący nie jest już zatrudniony. Egzekucja z wynagrodzenia za pracę jest zaś tylko jednym z przysługujących organowi środków egzekucyjnych, zgodnie z art. 1a pkt 12 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2016r., poz. 599 ze zm.). Egzekucja administracyjna przez ZUS nadal jest prowadzona.

Chociaż dotychczasowe czynności egzekucyjne nie przyniosły oczekiwanego rezultatu, to jednak egzekucja jest nadal prowadzona przez Dyrektora Oddziału ZUS. Postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Przepis art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. wymaga w tym zakresie stwierdzenia przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, co w sprawie nie miało miejsca. Dopóki postępowanie się toczy, nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. W sytuacji prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie jest też oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, o czym stanowi art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. (por. wyrok WSA w Białymstoku z 11 marca 2020 r., sygn. akt I SA/Bk 116/20, wyrok WSA w Warszawie z 15 grudnia 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 969/09, wyrok WSA w Lublinie z 31 lipca 2020 r., III SA/Lu 128/20) Należy podkreślić, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych, organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania (por. Andrzej Jakubecki (red), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom II. Art. 730-1217, System Informacji Prawnej LEX).

W związku z powyższym prawidłowa jest ocena organu, że w okolicznościach sprawy nie zachodzą wobec Skarżącego przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

W ocenie Sądu organ nie dopuścił się również uchybień analizując, czy w sprawie zachodzą przesłanki do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a i § 3 rozporządzenia MGPiPS, które umożliwiają udzielenie takiej ulgi w spłacie należności, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Z § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS wynika, że należności z tytułu składek można umorzyć jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jednak aby uznać, że w konkretnej sprawie taka właśnie sytuacja zachodzi należy wcześniej stwierdzić, że skarżący wykazał, że podjął wszelkie działania, aby wykorzystać zdolność do pracy, a mimo to nie jest w stanie osiągnąć takich dochodów, które pozwalałyby jednocześnie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych i spłatę należności.

Jak ustalił organ rentowy, Skarżący jest obecnie kawalerem, nie pracuje zarobkowo i nie pobiera dochodów z innych źródeł. Przebywa w zakładzie karnym, co uniemożliwia na obecnym etapie osiąganie dochodów z pracy zarobkowej. Jednakże jak słusznie zauważył organ w zaskarżonej decyzji, Skarżący jest osobą stosunkowo młodą (34 lata), która ma przed sobą 31 lat aktywności zawodowej do osiągnięcia wieku emerytalnego. Należy więc sądzić, że na przestrzeni tylu lat Skarżący podejmie zatrudnienie, a tym samym jego sytuacja majątkowa może ulec zmianie i umożliwić egzekucję należności. Z uwagi na te okoliczności sprawy, umorzenie zaległości z tytułu składek byłoby przedwczesne. W kontekście przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS należy również zauważyć, że o braku możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych w wyniku spłaty należności można mówić w sytuacji, gdy na skutek przyczyn niezależnych, obiektywnych, którym nie można się przeciwstawić, Strona nie jest w stanie podjąć zatrudnienia i zarobić na codzienne utrzymanie oraz na spłatę zadłużenia w ZUS-sie. W ocenie Sądu przesłanka uniemożliwiająca podjęcie pracy zarobkowej (przebywanie w zakładzie karnym) ma charakter przemijający. Wobec tego uzasadnione jest stwierdzenie, że po zakończeniu odbywania kary pozbawienia wolności Skarżący będzie w stanie podjąć aktywność zawodową. Obecne położenie Skarżącego może więc ulec poprawie. Trzeba zaś wziąć pod uwagę, że umorzenie należności ma charakter definitywny, gdyż powoduje, że okres, za który składki zostały umorzone nie podlega uwzględnieniu przy ustaleniu prawa i wysokości emerytur i rent z ubezpieczeń społecznych. Powyższe okoliczności wskazują, że organ zasadnie uznał, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła przesłanka do umorzenia należności, wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS .

Choroba podnoszona przez Skarżącego, tj. zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, dyskopatia, nie wskazuje, by wykluczała go całkowicie z rynku pracy, czyniła niezdolnym do pracy i do samodzielnej egzystencji. Należało więc uznać, że w sprawie nie zachodziła podstawa do umorzenia należności, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

W sprawie nie zachodzą również podstawy do umorzenia należności w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MGPiPS. Przepis ten dopuszcza umorzenie należności, gdy zobowiązany poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które spowodowały, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności. Przepis ten ma więc na celu umożliwić stronie dalsze prowadzenie działalności, aby ograniczyć straty majątkowe, związane z wystąpieniem nadzwyczajnego zdarzenie. Sąd nie neguje trudnego i bolesnego charakteru sytuacji, w jakiej znalazł się Skarżący w związku z poważną chorobą ojca a następnie jego śmiercią. Należy jednak wskazać, że obecnie Skarżący jest osobą bezrobotną i nie prowadzi działalności gospodarczej. Zatem nie spełnia przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MGPiPS.

Mając powyższe na względzie należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja została wydana w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa. Materiał dowodowy zebrany w toku postępowania wyjaśniającego jest wyczerpujący zaś wyciągnięte na jego podstawie wnioski znajdują odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym.

Z tych przyczyn Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm.).

Skarżący reprezentowany był w postępowaniu sądowym przez pełnomocnika ustanowionego na zasadzie prawa pomocy. O należnym mu wynagrodzeniu orzeczono na podstawie art. 250 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wyznaczony – na zasadzie prawa pomocy, adwokat otrzymuje wynagrodzenie według zasad określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18). W myśl jego § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w innej sprawie przed sądem administracyjnym opłata wynosi 240 zł. Ulega ona podwyższeniu o kwotę podatku od towarów i usług, którego stawka, wynosi 23 %. Łączna kwota wynagrodzenia dla radcy prawnego wyniosła 295, 20 zł.