Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 2613/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2004-10-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Sygn. akt 4 II SA/Wr 2613/2001 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 października 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak (sprawozdawca) Sędziowie: NSA Bogumiła Skrzypczak WSA Lidia Serwiniowska Protokolant: apl. prok. Krzysztof Jasiński po rozpoznaniu w dniu 21 października 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi L. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz L. S. kwotę 10 (dziesięć) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, powołując się na art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.jedn. Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm.), pozbawił skarżącego L. S. przyznanych przez Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w W. decyzją (WOP)" od [...]r. do [...]r.

W uzasadnieniu tej decyzji stwierdzono, iż skarżący w okresie zaliczonym przez b. ZBoWiD jako działalność kombatancka pełnił służbę w Wojsku Polskim i podczas tej służby nie brał udziału w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach. W związku z tym uznano, że skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej. W myśl zaś art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach takie osoby pozbawia się uprawnień kombatanckich. Organ stwierdził, że zgodnie z treścią powołanego przepisu Kierownik Urzędu nie jest obowiązany do wyjaśniania, czy istnieją inne przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 ustawy o kombatantach. Powołał się przy tym na orzecznictwo Sądu Najwyższego.

Po rozpatrzeniu złożonego przez skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 kpa oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach utrzymał powyższą decyzję w mocy.

W motywach tego rozstrzygnięcia podniesiono, iż skarżący nabył uprawnienia kombatanckie w b.ZBoWiD wyłącznie z tytułu "utrwalania władzy ludowej". Wskazano, że w okresie zaliczonym jako działalność kombatancka pełnił służbę w Wojsku Polskim po 30 czerwca 1947 r. i nie brał udziału w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach. W związku z tym Kierownik Urzędu stwierdził, że skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach [...]-[...] w "charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 2 cytowanej ustawy, a na mocy powołanego przepisu takie osoby pozbawia się uprawnień kombatanckich. Organ podtrzymał też swoje stanowisko, iż zgodnie z treścią powołanego przepisu Kierownik Urzędu nie jest obowiązany do wyjaśniania, czy istnieją inne przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 ustawy o kombatantach oraz że ta interpretacja znalazła potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego.

Na powyższą decyzję L. S. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej niezgodność z prawem. W uzasadnieniu skargi wywodził, że w chwili ustalania jego uprawnień istniały oprócz "utrwalania władzy ludowej" również inne przesłanki do ich nabycia. Podał, iż w dniu [...] r. został aresztowany i osadzony w więzieniu w S., gdzie przebywał do [...]r. Następnie został przewieziony do więzienia policyjnego w R. i stamtąd do obozu koncentracyjnego - obozu ciężkiej pracy w S. Potem wywieziono go do więzienia w Ł. i "na okopy w miejscowości K. (siedziba w P.)". Przez cały czas aresztowania i więzienia był źle traktowany, poniżany i głodny. Były to więzienia o surowym rygorze. Dlatego uważa, że pozbawienie go uprawnień kombatanckich jest niesłuszne, krzywdzące go i niezgodne z prawem.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał zaskarżoną decyzję i argumenty zawarte w jej uzasadnieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Tak więc obecnie właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu.

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne właściwe są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 cytowanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia występują. Skarga zatem zasługiwała na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.jedn. Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm.), a procedurę ich wydania regulują przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach stanowi, iż pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały uprawnienia na mocy dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie władzy ludowej lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, art. 2 oraz art. 4 cytowanej ustawy. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.

W myśl art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu.

Stosownie do art. 3 pkt 2 cytowanej ustawy do okresów działalności kombatanckiej lub równorzędnej z działalnością kombatancką zalicza się również czas przebywania w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady oraz w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także w więzieniach i poprawczych obozach pracy oraz poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych (GUŁag) NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, a także w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski - spowodowanego działalnością, o której mowa w art. 1 ust. 2 i art. 2.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a) i b) ustawy o kombatantach przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego, przy czym represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych: w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady (lit. a) lub w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (lit. b).

W rozpatrywanej sprawie skarżący L. S. podnosił w szczególności, że w [...]r. został aresztowany i osadzony w więzieniu w S., a następnie został przewieziony do więzienia policyjnego w R. i stamtąd do obozu koncentracyjnego - obozu ciężkiej pracy w S. Potem wywieziono go do więzienia w Ł. i "na okopy w miejscowości Kosew (siedziba w P.)". Przez cały czas aresztowania i więzienia był źle traktowany, poniżany i głodny. Były to więzienia o surowym rygorze. Na pobyt w więzieniu hitlerowskim podczas wojny skarżący powoływał się już w czasie, gdy ubiegał się o przyjęcie do b.ZBoWiD (w szczególności w odwołaniu z dnia [...] r., w piśmie z dnia [...]r. i w deklaracji członkowskiej), a w dokumentach tego Związku przed orzeczeniem Okręgowej Komisji Weryfikacyjnej Zarządu Okręgu ZBoWiD znajduje się zapis: "były więzień obozu koncentracyjnego", opatrzony podpisami Sekretarza i Prezesa Zarządu Oddziału tej organizacji. Pobyt skarżącego w więzieniu w S. i w R. potwierdzają zaświadczenia z dnia [...]r., z dnia [...]r., z dnia [...]r. oraz z dnia [...]r. Na pobyt w więzieniach hitlerowskich skarżący powoływał się także we wniosku o ponowne rozpatrzenia sprawy przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

Jak już wyżej podkreślono, procedurę wydania decyzji administracyjnych regulują przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Przepis art. 107 § 3 kpa stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Obowiązkiem każdego organu administracji jest zatem jak najstaranniejsze wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, co wynika również z zasad ogólnych wyrażonych w art. 9 kpa (zasada udzielania informacji) oraz art. 11 kpa (zasada przekonywania, czyli wyjaśniania stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia).

Warunkiem wydania prawidłowej decyzji jest podejmowanie przez organ wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego przez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 § 1 kpa).

Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa).

Wbrew nakazom wynikającym z powyższych przepisów Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie ustosunkował się do twierdzeń skarżącego, iż w czasie wojny przebywał on w więzieniach hitlerowskich i w obozie koncentracyjnym. Nie wyjaśnił zatem, czy w sprawie tej zostały spełnione warunki, o jakich mowa w art. 3 pkt 2 albo w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a) lub b) ustawy o kombatantach, a których spełnienie pozwalałoby skarżącemu na zachowanie uprawnień kombatanckich. Podkreślić przy tym należy, iż nie jest prawidłowe stanowisko organu, że Kierownik Urzędu nie jest obowiązany do wyjaśniania, czy istnieją inne przesłanki do przyznania uprawnień kombatanckich. Jak bowiem wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w szczególności w uchwale siedmiu sędziów NSA z dnia 4 marca 2002 r. sygn. akt OPS 13/01 (Pr.Pracy 2002/6/42), wniosek (zarzut) osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w tej ustawie, powinien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich. Tak więc przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy organ administracyjny nie wyjaśnił należycie jej stanu faktycznego i nie poczynił ustaleń niezbędnych do jej prawidłowego rozstrzygnięcia.

W tym stanie rzeczy, z uwagi na wskazane wyżej naruszenia przepisów postępowania administracyjnego mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wniesiona w niniejszej sprawie skarga zasługiwała na uwzględnienie i w konsekwencji powyższego zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą należało wyeliminować z obrotu prawnego.

Odnosząc się do wynikającej z art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji w razie uwzględnienia skargi zauważyć należy, iż zgodnie z art. 26 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego osoby, o których mowa w art. 25 tej ustawy, pozbawione prawomocną decyzją uprawnień kombatanckich tracą te uprawnienia. Zawarte w powołanym przepisie sformułowanie jest rozwiązaniem szczególnym w stosunku do przyjętych w Kodeksie postępowania administracyjnego w zakresie wykonywania decyzji i wywoływanych przez nią skutków prawnych. Przyjmuje bowiem, że tylko decyzja prawomocna jest podstawą utraty uprawnień kombatanckich. Wskazać trzeba, iż decyzja staje się prawomocna po upływie terminu do jej zaskarżenia do sądu administracyjnego oraz gdy sąd ten prawomocnie skargę odrzucił lub po jej rozpoznaniu oddalił (por. J.Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2000, s. 902). Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie w wyroku jest więc zbędne, ponieważ powyższa kwestia została uregulowana ustawowo.

Mając na względzie powyższe - zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzeczono jak w sentencji.