Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1983/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 269 par. 1.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 89 ust. 1 pkt. 1 i 2.
journal: Dz.U. 2009 nr 201 poz 1540
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia del. WSA Urszula Wilk (spr.) Protokolant Paweł Gorajewski po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2018 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w Opolu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 30 grudnia 2015 r. sygn. akt II SA/Op 328/15 w sprawie ze skargi Spółki A na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry 1) uchyla zaskarżony wyrok; 2) oddala skargę; 3) zasądza od Spółki A na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu 3800 zł (trzy tysiące osiemset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 30 grudnia 2015 r. (sygn. akt II SA/Op 328/15) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu (dalej: WSA) uwzględnił skargę Spółki A (dalej: skarżąca), uchylając zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu (dalej: Dyrektor IC) z [...] czerwca 2015 r. w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry. Ponadto WSA zasądził od Dyrektora IC na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego.

WSA orzekał w następującym stanie sprawy.

W dniu 29 sierpnia 2012 r. funkcjonariusze Urzędu Celnego w Opolu przeprowadzili kontrolę przestrzegania przepisów ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm.; dalej: ugh) w lokalu "[...]" w Prudniku. W wyniku kontroli stwierdzono eksploatowanie we wskazanym lokalu automatu do gier [...] nr [...], należącego do skarżącej. Kontrolujący przeprowadzili eksperyment w postaci gry na przedmiotowym automacie. Ponadto w odrębnie prowadzonym postępowaniu karnym skarbowym uzyskano opinię biegłego z zakresu informatyki, telekomunikacji i automatów do gier, stwierdzającą że badane podczas kontroli urządzenie umożliwia rozgrywanie gier w celach komercyjnych, a prowadzona na nim gra ma charakter losowy. Opinia ta została włączona do akt postępowania administracyjnego, które zostało wszczęte w niniejszej sprawie przez Naczelnika Urzędu Celnego w Opolu.

Decyzją z [...] marca 2015 r. Naczelnik Urzędu Celnego w Opolu, działając m.in. na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 2 pkt 2 ugh, wymierzył skarżącej karę pieniężną w wysokości 12.000 zł za urządzanie gier na wspomnianym automacie poza kasynem gry. Organ uznał, że gry organizowane na badanym automacie miały charakter komercyjny i były grami losowymi. Działalność na takim automacie może być prowadzona na podstawie udzielonej koncesji na prowadzenie kasyna gry, natomiast skarżąca takiej koncesji nie posiada. Wystąpiła zatem przesłanka z art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh i skarżąca podlega karze pieniężnej jako urządzający gry na automacie poza kasynem gry.

Skarżąca złożyła odwołanie od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego.

Decyzją z [...] czerwca 2015 r. Dyrektor IC utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego. Zdaniem Dyrektora IC, organ I instancji prawidłowo uznał na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że gry urządzane na spornym automacie miały charakter komercyjny i były grami losowymi, a nie zręcznościowymi. W konsekwencji trafnie uznano, że skarżąca dopuściła się deliktu z art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh.

Skarżąca złożyła do WSA skargę na decyzję Dyrektora IC.

WSA uwzględnił skargę, ale z innych przyczyn niż w niej wskazane.

WSA stwierdził w szczególności, że organy trafnie przyjęły, że na badanym automacie urządzane były gry o charakterze komercyjnym i losowym. Dawało to podstawę do stwierdzenia, że badane urządzenie jest automatem do gry w rozumieniu art. 2 ust. 5 ugh. Sąd uznał, że organy administracji wykazały też, że skarżąca urządzała gry hazardowe bez koncesji lub zezwolenia.

Zdaniem WSA, takie działanie skarżącej odpowiada unormowaniu zawartemu w art. 89 ust. 1 pkt 1 ugh, według którego "karze pieniężnej podlega urządzający gry hazardowe bez koncesji lub zezwolenia" (a od 14 lipca 2011 r. również prowadzący taką działalność "bez dokonania zgłoszenia, lub bez wymaganej rejestracji automatu lub urządzenia do gry"). Każdy z czynów wymienionych w art. 89 ust. 1 pkt 1 ugh powoduje powstanie odpowiedzialności administracyjnej w postaci kary pieniężnej, przy czym w każdym przypadku wynosi ona 100% przychodu uzyskanego z urządzanej gry (art. 89 ust. 2 pkt 1 ugh). Tymczasem w niniejszej sprawie organy nieprawidłowo przypisały skarżącej urządzanie gier na automatach poza kasynem gry (art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh), która to sytuacja odnosi się do podmiotów mających koncesję na prowadzenie kasyna. W konsekwencji WSA uznał, że kara pieniężna powinna być nałożona według dyspozycji art. 89 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 1 ugh, w więc w wysokości 100% przychodu uzyskanego z urządzanej gry, nie zaś w kwocie 12.000 zł.

WSA stwierdził, że dokonując błędnej kwalifikacji materialnoprawnej organ nie przeprowadził postępowania dotyczącego wysokości przychodu osiągniętego z urządzanej gry. Przy zmienionej kwalifikacji materialnoprawnej ustalenia w tym zakresie są niezbędne.

WSA zaznaczył przy tym, że kara pieniężna w wysokości określonej w art. 89 ust. 2 pkt 1 ugh może prowadzić do wydania w dalszym postępowaniu administracyjnym aktu pogarszającego sytuację skarżącej w stosunku do tej, jaka wynika z zaskarżonego rozstrzygnięcia. Dlatego WSA, mając na uwadze zakaz reformationis in peius ujęty w art. 134 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: ppsa), wskazał, że w przypadku zaistnienia konieczności ponownego nałożenia kary pieniężnej, jej wymiar nie może przekroczyć wysokości kary wymierzonej pierwotnie, czyli kwoty 12.000 zł.

Dyrektor IC złożył skargę kasacyjną od wyroku WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi Dyrektor IC zarzucił naruszenie:

1) przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 141 § 4 ppsa oraz w zw. z art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 i art. 210 § 1 pkt 6 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.) w zw. z art. 91 ugh przez błędne uznanie, że organy celne nie zebrały i nie rozważyły zebranych w sprawie materiałów dowodowych pod kątem ustalenia, czy kara pieniężna w wysokości 100% przychodu uzyskanego z urządzanej gry byłaby niższa od kary pieniężnej wynoszącej 12 000 zł od każdego automatu, a powyższe ustalenia były niezbędne w rozpoznawanej sprawie;

2) przepisów prawa materialnego, a to:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 ugh w brzmieniu obowiązującym w 2015 r. - przez błędną wykładnię art. 89 ust. 1 pkt 2, polegającą na uznaniu, że przywołany przepis ustawy może mieć zastosowanie tylko do podmiotu urządzającego gry legalnie, lecz z naruszeniem warunków prowadzenia działalności w tym zakresie oraz przez niewłaściwe zastosowanie wspomnianych przepisów, polegające na uznaniu, że organy nieprawidłowo zastosowały je w sprawie wobec skarżącej;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 1 ugh w brzmieniu obowiązującym w 2015 r. - przez błędną wykładnię art. 89 ust. 1 pkt 1 ugh polegającą na uznaniu, że karze w tym przepisie określonej podlega każdy podmiot, który urządza gry na automacie bez koncesji, zezwolenia, czy też bez dokonania stosownego zgłoszenia oraz w konsekwencji - niewłaściwe zastosowanie powyższych przepisów, polegające na błędnym uznaniu, że organy winny je zastosować w sprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Dyrektor IC przedstawił argumenty na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum tego środka odwoławczego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zawarty w skardze kasacyjnej wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku zasługiwał na uwzględnienie.

Przede wszystkim za trafne należało uznać sformułowane w tej skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego.

Zgodnie art. 89 ust. 1 pkt 1 ugh karze pieniężnej podlega urządzający gry hazardowe bez koncesji lub zezwolenia, bez dokonania zgłoszenia, lub bez wymaganej rejestracji automatu lub urządzenia do gry. W takim przypadku - w myśl art. 89 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy - wysokość wymierzanej kary wynosi 100% przychodu uzyskanego z urządzanej gry. Z kolei stosownie do art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry. Wysokość kary pieniężnej wymierzanej w takim przypadkach wynosi 12.000 zł od każdego automatu. Treść przytoczonych uregulowań wskazuje, że przepisy art. 89 ust. 1 pkt 1 i art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh stanowią dwie odrębne i niezależne od siebie podstawy prawne do nałożenia kary pieniężnej w sytuacjach objętych hipotezami tych przepisów.

W ocenie składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy - wbrew wywodom WSA - powołanie przez organ art. 89 ust. 1 pkt 2, a w konsekwencji art. 89 ust. 2 pkt 2 ugh jako podstawy prawnej rozstrzygnięcia było prawidłowe.

Powyższa kwestia - wobec niejednolitego orzecznictwa - była przedmiotem wniosku Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego o podjęcie w składzie siedmiu sędziów uchwały wyjaśniającej m.in. zagadnienie "czy urządzający gry na automatach poza kasynem gry, bez koncesji i wymaganej rejestracji automatu podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 1 ustawy o grach hazardowych, czy też karze pieniężnej przewidzianej w art. 89 ust. 1 pkt 2 tej ustawy".

Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 16 maja 2016 r. w sprawie o sygn. akt II GPS 1/16 w składzie siedmiu sędziów podjął uchwałę stanowiącą w punkcie 2, że urządzający gry na automatach poza kasynem gry, bez względu na to, czy legitymuje się koncesją lub zezwoleniem - od 14 lipca 2011 r., także zgłoszeniem lub wymaganą rejestracją automatu lub urządzenia do gry - podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh.

Uchwałą tą skład orzekający jest związany mocą art. 269 § 1 ppsa. Powołany przepis nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie NSA z 8 lipca 2014 r., sygn. akt II GSK 1518/14 - treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

W świetle przedstawionej wykładni art. 89 ust. 1 pkt 1 i 2 ugh zbędne byłoby dokonywanie w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w niniejszej sprawie ustaleń co do wysokości przychodu osiągniętego z urządzanej gry. Wobec tego za trafny należy uznać podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez WSA przepisów postępowania.

Trafność omówionych zarzutów skargi kasacyjnej musi prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku WSA. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w świetle przedstawionych okoliczności faktycznych istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, a zatem na podstawie art. 188 ppsa uchylając zaskarżony wyrok jednocześnie rozpoznał skargę.

Skarga skarżącej podlega oddaleniu.

W świetle niezakwestionowanych skutecznie ustaleń faktycznych poczynionych przez organy administracji, skarżąca urządzała gry, które były grami na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 5 ugh i czyniła to poza kasynem gry. Mając na uwadze te ustalenia i wykładnię przyjętą w uchwale NSA z 16 maja 2016 r. (sygn. akt II GPS 1/16) przyjąć należy, że organ administracji prawidłowo uznał, iż w sprawie znajdowały zastosowanie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ugh.

Należy mieć przy tym na względzie, że Naczelny Sąd Administracyjny powołaną wyżej uchwałą przesądził, że "Artykuł 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 612 ze zm.) nie jest przepisem technicznym w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz.Urz. UE L 1998.204.37 ze zm.), którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy, i może stanowić podstawę wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych, a dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w tym przepisie, oraz jego stosowalności w sprawach o nałożenie kary pieniężnej nie ma znaczenia brak notyfikacji oraz techniczny - w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE - charakter art. 14 ust. 1 tej ustawy".

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 oraz art. 151 ppsa orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono (pkt 3 wyroku NSA) na podstawie art. 203 pkt 2 ppsa oraz art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.) w zw. z § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1667), zasądzając od skarżącej na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu 3800 zł, przy czym na kwotę tę składają się: równowartość uiszczonego wpisu od skargi kasacyjnej (200 zł) i wynagrodzenie pełnomocnika, który sporządził skargę kasacyjną i nie prowadził sprawy w postępowaniu przed WSA (3600 zł).