Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1493/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 33 i art. 34
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), Sędzia WSA Irena Wesołowska, , , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 22 lutego 2022 r. sprawy ze skargi "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 września 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 23 czerwca 2021 r. o odmowie T.-M. sp. z o.o. (dalej "spółka", "skarżący") umorzenia odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika, odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz kosztów upomnienia.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że 6 kwietnia 2021 r. spółka złożyła wniosek o umorzenie części należności z tytułu składek za okres od listopada 2011 r. do grudnia 2018 r. tj. odsetek od niezapłaconych składek oraz kosztów upomnienia. W uzasadnieniu powołano się na obecną oraz przeszłą sytuację finansową spółki.

Decyzją z dnia 23 czerwca 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej "ZUS", "Zakład") odmówił umorzenia należności ponieważ, w ocenie organu nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie ich za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (DZ. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm., dalej "u.s.u.s.").

Pismem z dnia 12 lipca 2021 r. T.- M. sp. z o.o. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie odsetek oraz kosztów upomnienia wykazanych w decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 czerwca 2021 r. W uzasadnieniu stwierdziła, że nie zgadza się z wieloma argumentami zawartymi w decyzji ZUS, są one niesprawiedliwe i wręcz krzywdzące dla spółki.

Dnia 6 sierpnia 2021 r. do Zakładu wpłynęły dokumenty: oświadczenie o wielkości otrzymanej pomocy publicznej de minimis z dnia 30 lipca 2021 r., formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis z dnia 30 lipca 2021 r, oświadczenie o stanie majątkowym osoby prawnej z dnia 30 lipca 2021 r., sprawozdanie finansowe za ostanie trzy lata oraz rok bieżący.

Następnie ZUS, po zapoznaniu się z treścią wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, dokonał rozpoznania sytuacji materialnej spółki, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy w toku postępowania pierwszej i drugiej instancji dokumentów. Z przedłożonego oświadczenia o stanie majątkowym osoby prawnej z dnia 30 lipca 2020 r. wynika, że T.-M. sp. z o.o. jest małym przedsiębiorcą. W latach 2018, 2019, 2020 składała sprawozdania roczne niezaudytowane i nie była wówczas w strukturze grupy kapitałowej, grupa kapitałowa nie była jednym z jej kluczowych odbiorców, nie otrzymała grantów, ani dotacji. We wskazanych latach miała kilku kluczowych klientów. Nie posiada nieruchomości, praw majątkowych, ani wierzytelności. Natomiast posiada mienie ruchome, które zostało wykazane w załączonej ewidencji środków trwałych. Strona nie znajduje się w likwidacji, upadłości, ani postępowaniu restrukturyzacyjnym. Spółka skorzystała z możliwości pozyskania kontraktów na znacząco większe sumy. Dzięki zwiększonej sprzedaży zwiększyły się obroty gotówkowe, co znacząco pozytywnie wpłynęło na poprawę sytuacji finansowej. Zatrudnienie utrzymało się na tym samym poziomie, ale zwiększyła się ilość podwykonawców, których usługi okazały się tańsze od utrzymania własnych pracowników i to również korzystanie wpłynęło na finanse firmy.

Ponadto, mimo nieznacznego załamania się inwestycji, są rokowania dla pozyskania dużych zleceń, które realizowane w oparciu o siły własne i umowy współpracy z kompetentnymi podwykonawcami, są najlepszą drogą do wyjścia z finansowych tarapatów. Ważna jest także dywersyfikacja rynku zleceń. Obsługa wielu klientów daje większe szanse na dobry cash flow. Dlatego zarząd rozmawia z wieloma potencjalnymi odbiorcami usług spółki. Niniejszy wniosek dotyczy umorzenia przez ZUS odsetek i kosztów dodatkowych, co jest de facto prośbą o przywrócenie spółce terminów płatności. Byłaby to realna pomoc państwa dla firmy, działającej na rynku od 30 lat i nieprzerwanie zatrudniającej kilkadziesiąt osób. Suma, która pozostałaby do spłacenia (ok. milion złotych) mogłaby trafić do skarbu państwa w ciągu maksymalnie 5-ciu lat przy jednoczesnej obsłudze składek bieżących. Nie ma w tym porozumieniu nikogo, kto by stracił.

W toku postępowania przedłożono m.in. bilanse oraz rachunki zysków i strat, z których wynika, że spółka w 2017 r. uzyskała zysk w wysokości 9.022,60 zł, w 2018 r. poniosła stratę w wysokości 57.439,69 zł, w 2019 r. uzyskała zysk w wysokości 185.670,62 zł, a 2020 r. zakończyła zyskiem w wysokości 2.974,68. Do czerwca 2021 r. spółka poniosła stratę w wysokości 149.649,30 zł. Na ten czas spółka posiada urządzenia i środki trwałe warte 239.757,38 zł oraz środki transportu warte 380,09 zł.

W celu rozpatrzenia sprawy korzystano z danych wygenerowanych z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej; Centralnej Ewidencji Pojazdów oraz Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.

Analizując powyższą dokumentację Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyjął powyższe dokumenty jako dowód w przedmiotowej sprawie i stwierdził, że T. – M. sp. z o.o. została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym 28 listopada 2002 r. pod numerem KRS [...]. Spółka widnieje jako właściciel samochodu osobowego F. D. z 2015 r. o wartości około 27.900,00 zł. Na niniejszym pojeździe ZUS dokonał zastawu skarbowego na kwoty 676.011,16 zł oraz 1.622.403,77 zł. Spółka nie widnieje jako właściciel żadnej nieruchomości.

Zakład podkreślił, że strona spłaca przedmiotowe należności w formie układu ratalnego na podstawie umowy z 29 lipca 2020 r. nr [...]. Dnia 8 lipca 2021 r. podpisano aneks nr [...]do ww. umowy na podstawie, którego spółka do grudnia 2021 r. opłacać będzie raty w wysokości około dziesięć tysięcy złotych. Spółka opłaca raty terminowo - ostatnia wpłata 13 sierpnia 2021 r. w wysokości 10.227,00 zł. Należności za okres od listopada 2011 r. do października 2018 r. były kierowane od 16 marca 2012 r. sukcesywnie przez Dyrektora Oddziału ZUS w G. do przymusowego dochodzenia w trybie egzekucji administracyjnej. Organem prowadzącym egzekucję jest Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. Egzekucja jest aktualnie zawieszona, z uwagi na zawarty 29 lipca 2020 r. układ ratalny.

W świetle przepisu art. 24 u.s.u.s., nie upłynął jeszcze termin, w którym należności mogą być dochodzone. Zgodnie z zapisami ustawy w brzmieniu obowiązującym w okresie od 24 listopada 1998 r. do 31 grudnia 2011 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna,

W związku z uchwaleniem ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, której przepisy weszły w życie z dniem 1 stycznia 2012 r., do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zostały wprowadzone zmiany dotyczące m.in. skrócenia okresu przedawniania należności z tytułu składek do 5 lat. W świetle powołanego przepisu dochodzone należności ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna.

Zgodnie z art. 24 ust 5b ww. ustawy bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

W przypadku zaistnienia okoliczności powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia, po ich ustaniu przedawnienie biegnie dalej. Oznacza to, że pewnego czasu nie wlicza się do okresu przedawnienia, przy czym po zakończeniu okresu zawieszenia, przedawnienie biegnie dalej, z uwzględnieniem okresu pomiędzy rozpoczęciem biegu, a powstaniem przyczyny zawieszenia.

Jednocześnie bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zwieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 2a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty.

Zgodnie z zapisem art. 24 ust. 5f u.s.u.s. w przypadku wydania przez ZUS decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

Organ wskazał, że wobec zaległości za okres od listopada 2011 r. do grudnia 2018 r. podjęte zostały czynności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia:

- podjęcie działań egzekucyjnych 16 marca 2012 r. spowodowało, że bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu i pozostanie zawieszony do zakończenia postępowania egzekucyjnego;

- od dnia zawarcia układu ratalnego (w odniesieniu do całości zadłużenia), tj. 29 lipca 2020 r. do dnia obowiązywania umowy ratalnej;

- od odbioru wszczęcia postępowania w sprawie wydania decyzji określającej wysokość zadłużenia, tj. 27 lutego 2020 r. do dnia uprawomocnienia się decyzji, tj. 17 kwietnia 2021 r. Zatem dochodzone należności nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne.

Ponowna analiza sprawy pod względem przepisów ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 743) doprowadziła Zakład do wniosku, że organ I instancji prawidłowo ustalił, że w sprawie spełnione zostały wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, a ewentualne umorzenie zadłużenia stanowiłoby pomoc de minimis.

Z uwagi na specyfikę zadłużenia, które dotyczy odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika, odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz kosztów upomnienia, wniosek spółki może zostać rozpoznany tylko w oparciu o wystąpienie elementu całkowitej nieściągalności długu.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym składki, odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przypadki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Całkowita nieściągalność ma miejsce m.in. wówczas, gdy:

1. zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r., poz. 1228 ze zm.),

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r., poz. 1540),

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a .wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym,

4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że przesłanka wymieniona w art. 28 pkt 1 u.s.u.s. nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Natomiast przesłanki określone w art. 28 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym.

Zdaniem organu przesłanka wymieniona w art. 28 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą. W niniejszej sprawie nie zachodzi również przesłanka określona w art. 28 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Podobnie nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 pkt 5 u.s.u.s., z uwagi na fakt, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

Odnosząc się do przesłanki opisanej w art. 28 pkt 6 u.s.u.s. Zakład podkreślił, że w stosunku do spółki Dyrektor Oddziału ZUS w G. prowadził postępowanie egzekucyjne za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. Obecnie postępowanie to zostało zawieszone, z uwagi na zawarcie umowy na spłatę zadłużenia w formie układu ratalnego. Jednak nie można stwierdzić, że w przypadku wszczęcia postępowania egzekucyjnego, w sytuacji niewywiązywania się przez spółkę z warunków zawartej umowy ratalnej, nie uzyska się kwot przekraczających wydatków egzekucyjnych, ponieważ:

- spółka prowadzi aktywnie działalność i z tego tytułu uzyskuje przychody,

- spółka posiada samochód F. D. z 2015 r. o wartości około 27.900,00 zł, na którym ZUS dokonał zastawu skarbowego należności z tytułu nieopłaconych składek,

- spółka posiada maszyny i urządzenia o wartości 239.757,38 zł oraz środki transportu warte 380,08 zł,

- nie został wyczerpany okres dochodzenia należności,

- dotychczas żaden uprawniony do tego organ nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

- istnieje możliwość przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania spółki, na członków jej zarządu.

Zatem możliwości przymusowego dochodzenia należności nie zostały przez ZUS wyczerpane.

Organ wskazał, że w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Należy podkreślić, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Nieściągalność należności z tytułu składek związana jest generalnie z całkowitym aktualnym i przyszłym brakiem możliwości skutecznego ich dochodzenia w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania.

W związku z powyższym nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Przytoczone powyżej przypadki stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Okoliczności uzasadniające stwierdzenie jej istnienia zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę, co wyłącza możliwość uwzględnienia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych sytuacji innych niż wymienione w powołanym artykule. W przypadku stwierdzenia braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy, pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

W sprawie nie stwierdzono braku możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie. W przypadku stwierdzenia bezskuteczności egzekucji wobec spółki, istnieje możliwość przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania na członków jej zarządu Stosownie bowiem do brzmienia art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, który ma zastosowanie do należności z tytułu składek na mocy art. 31 u.s.u.s., za zaległości podatkowe spółki z o. o. odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podkreślono również, że ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami. Umorzenie stanowi wyraz definitywnej rezygnacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele na jakie składki są pobierane, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umarzania tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem właściwy organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Niezasadnym byłoby czynienie z instytucji umorzenia powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z zapłaty zaległości. Każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien zdawać sobie sprawę, że jest odpowiedzialny za prawidłowość składanych dokumentów rozliczeniowych, zapłatę swoich należnych i w pełnej wysokości składek. Należy podkreślić, że to przedsiębiorca ponosi ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej i bierze na siebie obciążenia z tym związane i nie może tego ryzyka przerzucać żądając umorzenia zaległości.

Ponadto w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych.

ZUS jako wierzyciel publicznoprawny nie może swobodnie dysponować swoją wierzytelnością, lecz czyni to na zasadach i w sposób określony w u.s.u.s. Wydanie decyzji o umorzeniu następuje zatem po spełnieniu określonych w ustawie przesłanek umorzenia, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma podstaw do swobodnego rozszerzania zakresu zasad zdefiniowanych przez ustawodawcę.

Jednocześnie organ wskazał, że odsetki za zwłokę stanowią rekompensatę wyrównującą straty wynikające z braku prawidłowego, zgodnego z ustawą opłacania składek. Pobór odsetek ma na celu nie tylko równe traktowanie wszystkich płatników składek, ale również ochronę interesu ubezpieczonych, w tym zapewnienia przekazania do otwartych funduszy emerytalnych części składki na ubezpieczenie emerytalne, wraz z odsetkami za zwłokę, traktowanymi jako rekompensata dla ubezpieczonego w przypadku, gdy należna składka nie została opłacona w terminie.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, złożyła T.-M. sp. z o.o. zaskarżając ją w całości. Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi spółka przywołała zawartą z ZUS umowę o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek z dnia 29 lipca 2020 r. z aneksami oraz decyzję z dnia 24 lutego 2021 r., w której wykazano zadłużenie spółki na kwotę 1.675.448,77 zł wraz z odsetkami.

Podniesiono również, że w związku z faktem, że powyższa decyzja jest oficjalnym stanowiskiem ZUS w sprawie zadłużenia podmiotu gospodarczego, spółka pismem z dnia 31 marca 2021 r. wystąpiła do ZUS z wnioskiem o skorygowanie określonej w umowie z dnia 29 lipca 2020 r. sumy zadłużenia (2.448.265,41 zł) do sumy wynikającej z otrzymanej decyzji. Pismem z dnia 13 kwietnia 2021 r. ZUS de facto nie uznał postanowień tego samego ZUS, zawartych w decyzji z 24 kwietnia 2021 r. "wyjaśniając", że dokument ten nie obejmuje całości zaległości jaka widnieje na koncie, a jedynie jego część, dotyczącą okresu od listopada 2011 r. do grudnia 2018 r. Zdaniem ZUS wymagalne zadłużenie spółki dotyczy jeszcze wcześniejszego okresu od czerwca 2010 r. Skarżąca uważa jednak, że decyzja ZUS z 24 czerwca 2021 r. jest wiążąca i stanowi o całości zadłużenia, choćby dlatego, że nie ma w niej żadnej informacji, że dotyczy jedynie części długu.

W ślad za bezskutecznymi wnioskami kierowanymi do ZUS o korektę zadłużenia spółki w dniu 6 kwietnia 2021 r., a więc już po otrzymaniu decyzji z dnia 24 marca 2021 r., T.-M. sp. z o.o. wystąpiła do ZUS z wnioskiem o przywrócenie terminów płatności składek za okres od listopada 2011 r. do grudnia 2018 r. Wniosek z powodów formalnych musiał być złożony na formularzu RSU pod tytułem: "Wniosek o umorzenie należności z tytułu składek", co ZUS chętnie wykorzystał w kilku akapitach uzasadnienia swojej decyzji [...], sugerując w ten sposób, że spółka unika zapłaty należności głównej, wynikającej ze złożonych comiesięcznych deklaracji. Taka sytuacja nie ma miejsca, ponieważ wniosek dotyczy jedynie odsetek i kosztów dodatkowych.

W ocenie skarżącego, z lektury uzasadnienia zaskarżonej decyzji można wyciągnąć niepokojący wniosek, że sprawa może być przez ZUS rozpatrywana tylko w oparciu o wystąpienie elementu całkowitej nieściągalności długu. Oznacza to, że dla skarbu państwa "lepiej by było" gdyby spółka zaprzestała działalności przy jednoczesnym braku majątku, albo gdyby ogłosiła upadłość, albo gdyby odpowiedzialny za działalność spółki zmarł nie pozostawiając spadkobierców, na których można by przenieść ciężar zobowiązań spółki. W żaden sposób nie da się zrozumieć, dlaczego zaproponowane przez spółkę we wniosku z dnia 6 kwietnia 2021 r. rozwiązanie, nie stanowi dobrego dla obu stron konsensusu.

Spółka podkreśliła, że istotą różnicy zdań pomiędzy stronami są roszczenia ZUS z tytułu składek za okres od czerwca 2010 r. do października 2011 r. ZUS Inspektorat G.-W., uwzględnił zaległości z tego okresu w zawartym 29 lipca 2020 r. układzie ratalnym, a ten sam ZUS w swojej decyzji z dnia 24 marca 2021 r. tego okresu w ogóle nie wykazał . Decyzja [...], która jest przedmiotem niniejszej skargi, również do tego okresu się nie odnosi, ale zapewne dlatego, że wnioski spółki również tego okresu nie dotyczył. Spółka, tak samo jak autorzy decyzji z dnia 24 marca 2021 r. uznała, że zaległości z tego okresu nie istnieją.

Wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi 707.250,64 zł co stanowi różnicę pomiędzy sumą określoną w aneksie nr 1340/2020/1 (2.382.699,41 zł) a sumą zawartą w decyzji ZUS z dnia 24 marca 2021 r. tj. 1.675.448,77 zł.

Końcowo w skardze podniesiono, że całą sprawę należy sprowadzić do prośby, aby Sąd rozstrzygnął ważność decyzji ZUS z dnia 24 marca 2021 r. oraz zasadność umorzenia odsetek i kosztów dodatkowych z sumy całego określonego w tej decyzji zadłużenia spółki.

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotowa sprawa została rozpoznana, na wniosek skarżącej spółki, w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem, stwierdzić należy, iż narusza ono prawo w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Należy podnieść, iż spółka wniosła o umorzenie odsetek za zwłokę oraz kosztów upomnienia od zadłużenia za okres od listopada 2011 r. do grudnia 2018 r. co czyni zasadnym ocenę, czy część z nich nie uległa przedawnieniu.

Stosownie bowiem do art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w obecnym brzmieniu, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Jednak do 31 grudnia 2011 r. przepis ten stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

Należy bowiem wskazać, że 5-letni termin przedawnienia należności składkowych wprowadzono 1 stycznia 2012 r. ustawą z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. poz. 1378, dalej: ustawa nowelizująca).

Jednakże w art. 27 ustawy nowelizującej ustawodawca postanowił, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. (jak w tej sprawie), stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od 1 stycznia 2012 r. (ust. 1), zaś jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2).

Podkreślenia wymaga, że postępowanie w przedmiocie umorzenia "należności z tytułu składek" (a więc zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s.: składek oraz odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnienia) unormowane w przepisach art. 28 u.s.u.s., dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które nie istniały bądź wygasły na skutek przedawnienia.

W każdym przypadku przy rozpatrzeniu wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek (w tym odsetek) niezbędne jest więc ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Ustalenia takie powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. W świetle powyższego uznać trzeba, że tylko wobec faktycznie istniejących należności można wydać rozstrzygniecie merytoryczne, załatwiające sprawę co do istoty, a więc poprzez umorzenie należności lub odmowę jej umorzenia. Od tych bowiem ustaleń uzależniona jest późniejsza treść rozstrzygnięcia. Stwierdzenie przedawnienia należności bądź nieistnienia zaległości uniemożliwia bowiem prowadzenie postępowania w sprawie z wniosku o ich umorzenie i powoduje konieczność umorzenia powyższego postępowania z uwagi na bezprzedmiotowość.

Wskazane ustalenia są więc konieczne niezależnie od tego, czy strona się na nie powołuje. Organ powinien dać temu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zatem przystępując do rozpatrzenia wniosku strony o umorzenie składek, organ obowiązany był w pierwszej kolejności ustalić, czy są one wymagalne i przedstawić to szczegółowo w uzasadnieniu rozstrzygnięcia.

Odnosząc się w tym kontekście do zaskarżonej decyzji zauważyć należy, że organ nie poczynił wyczerpujących ustaleń w tym zakresie. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, Zakład poprzestał na ogólnym, lakonicznym stwierdzeniu, że podjęcie działań egzekucyjnych dnia 16 marca 2012 r. spowodowało, że bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu. Pozostałe wywody dotyczyły działań podejmowanych w 2020 r.

Przy czym podnieść należy, że takie twierdzenia organu muszą wynikać ze zgromadzonego materiału dowodowego (dokumentów) i znajdować czytelne i poddające się kontroli wyjaśnienie w treści uzasadnienia decyzji. W badanej sprawie organ nie sprostał tym wymogom, w aktach sprawy brakuje dokumentów dotyczących postępowania egzekucyjnego, a w uzasadnieniu decyzji nie wskazano i nie udokumentowany należności co do których nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia i do kiedy. Nie wyjaśnia tego stwierdzenie o podjęciu działań egzekucyjnych dnia 16 marca 2012 r. przy zaległościach dotyczących okresu od 11 listopada 2011 r. do grudnia 2018 r.

Sąd podziela pogląd wyrażony przez WSA w Gliwicach w wyroku z 27 września 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 536/17 (publ.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl), że organ administracyjny wszystkie swoje twierdzenia o zdarzeniach prawnych istotnych w danej sprawie powinien wykazać poprzez załączenie do akt sprawy dokumentów obrazujących daną okoliczność. Wniosek dotyczący okoliczności faktycznych (w tym przypadku okresu, za który na Skarżącym ciąży jeszcze obowiązek opłacenia składek) powinien być bowiem oparty na dowodach zdobytych przez organ i przezeń sprawdzonych. Istotnym naruszeniem tej zasady byłoby orzekanie na podstawie danych znanych osobiście organowi, ale niemających oparcia w materiale dowodowym znajdującym się w aktach sprawy (M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Lex 2014, Komentarz do art. 80, teza 4). Także w orzecznictwie akcentuje się, że nie jest dopuszczalne, aby organ administracyjny prowadzący postępowanie administracyjne w określonym zakresie dokonywał oceny i mocy dowodowej dokumentów wchodzących w skład materiału dowodowego sprawy w trybie pozaprocesowym, tj. poza prowadzonym przez ten organ postępowaniem administracyjnym i przyjmował, że nie mają one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy albo przeciwnie, opierał na nich rozstrzygnięcie. Takiej analizy materiału dowodowego organ powinien dokonać zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w prowadzonym postępowaniu administracyjnym i wynik tej analizy, łącznie z oceną zebranych dowodów, przedstawić w uzasadnieniu aktu, który kończy postępowanie administracyjne w danej instancji.

Wobec nienależytego ustalenia wysokości zaległości, przedwczesnym jest odnoszenie się do ewentualnego naruszenia art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 u.s.u.s. Aby prawidłowo ocenić ten zarzut, sprecyzowana musi być kwota istniejących zaległości i kwotę tę należy odnieść do potencjalnych możliwości wnioskodawcy.

Rozpatrując sprawę ponownie, ZUS zastosuje się do oceny prawnej wyrażonej przez Sąd i ponownie rozważy, czy choćby część z należności składkowych nie uległa przedawnieniu, co w konsekwencji może spowodować, że orzekanie o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności przedawnionej jest bezprzedmiotowe. Powołując się zaś na instytucję przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych, odniesie je do poszczególnych należności i dołączy do akt sprawy dokumenty, które będą obrazować wszystkie istotne w tej mierze okoliczności faktyczne.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

[pic]