Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 66/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2020-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Moskała, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Ciołek, Sędzia WSA Kamila Paszowska - Wojnar (sprawozdawca), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 listopada 2020 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi J. M. (dalej: Strona, Skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.(dalej: organ II instancji, organ odwoławczy) z dnia [...]r. numer [...], utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. (dalej: organ I instancji) z dnia [...]r. numer [...]o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Z akt sprawy wynika, że Strona w dniu 10 kwietnia 2019 r. zwróciła się do organu I instancji z prośbą o umorzenie należności składek. Poinformowała, że brak możliwości wywiązania się z obowiązku w tym zakresie wynika ze złej sytuacji materialnej. Od 2015 r. kiedy to Strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, była zatrudniona w trzech różnych przedsiębiorstwach na umowę o pracę z minimalnym wynagrodzeniem. Aktualnie Strona jest zatrudniona na stanowisku [...] z wynagrodzeniem [...]zł brutto miesięcznie, na utrzymaniu mając żonę i dwoje małoletnich dzieci. Żona nie podejmuje pracy, ponieważ zajmuje się wychowywaniem dzieci. Rodzina otrzymuje świadczenie wychowawcze w kwocie 500 zł na każde dziecko i zasiłek rodzinny wraz z dodatkami w kwocie 224 zł miesięcznie. Całość środków przeznaczana jest na bieżące potrzeby rodziny, dojazdy do pracy i opłaty za mieszkanie. W związku z tym sytuacja materialna rodziny nie pozwala w najbliższym czasie uregulować zaległości wobec ZUS bez uszczerbku dla rodziny.

Organ I instancji w decyzji z dnia [...]r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika, odsetek od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej wysokości [...]zł (w tym należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w wysokości [...]zł). Wcześniej, decyzją z dnia [...]r. organ ten odmówił wszczęcia postępowania w sprawie składek w części finansowanej przez ubezpieczonych. W decyzji odmawiającej umorzenia należności organ wskazał, że nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających należności za całkowicie nieściągalne zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300 ze zm., dalej: u.s.u.s.), jak również Strona nie wykazała, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną oraz zdrowotną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego. Ponadto zdaniem tego organu Strona nie wykazała, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, ani, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiłaby możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności.

W dniu 12 sierpnia 2019 r. Strona zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując na naruszenie przepisu art. 29 ust. 3 u.s.u.s. Zdaniem Strony w kolejnym postępowaniu egzekucyjnym nie zostanie uzyskana kwota przekraczająca wydatki egzekucyjne. Podkreślono, że Strona nie ma majątku ani możliwości zaoszczędzenia pieniędzy.

Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji z dnia [...]r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że w sprawie prawidłowo ustalono brak spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Stwierdzono, że akta sprawy nie dają podstaw do przyjęcia, że wystąpiła całkowita nieściągalność należności. Nie stwierdził również organ spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141 poz. 1365 ze zm., dalej: rozporządzenie).

Organ przeanalizował również kwestię przedawnienia należności i wskazał, że do przedawnienia nie doszło, albowiem nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia wskutek wszczęcia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych. Organ wskazał, że Skarżący uzyskuje na dwoje dzieci świadczenie 500+, czyli do dyspozycji jego gospodarstwa domowego pozostaje kwota [...]zł, przy czym stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wynoszą [...] zł. Zatem organ uznał, ze budżet gospodarstwa domowego Skarżącego jest wyższy niż poziom minimum egzystencji w roku 2018, który wynosił 2.014,27 zł netto dla 4 - osobowego gospodarstwa pracowniczego. Organ podkreślił, że Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej, co prowadzi do wniosku, że posiada środki finansowe wystarczające na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Żona Skarżącego nie pracuje, zajmuje się domem i dziećmi, choć mogłaby podjąć pracę, bowiem dzieci mają już [...] i [...] lat, a więc nie wymagają ciągłej opieki i są objęte obowiązkiem szkolnym. W ocenie organu żona Skarżącego jest w okresie największej aktywności zawodowej ([...] lat), a sam Skarżący również mógłby podjąć pracę dające mu wyższe zarobki niż uzyskuje. Jak wskazano, instytucja umorzenia przewidziana jest dla przypadków szczególnie drastycznych, a w sytuacji Skarżącego taki przypadek nie zachodzi, bowiem jego żony nie pracując, dobrowolnie rezygnuje z możliwości zarobkowania i tym samym poprawy sytuacji gospodarstwa domowego oraz możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych swojej rodziny. Organ stwierdził zatem, ze Strona nie udowodniła, ze sytuacja materialna trwale uniemożliwia spłatę należności z tytułu składek ZUS. Stwierdzono również m.in., że nie można jednoznacznie stwierdzić, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, skoro postepowanie to jest obecnie prowadzone i nie zostało zakończone jako bezskutecznie. Nie stwierdzono w toku egzekucji braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

W skardze do tutejszego Sądu Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, jak również o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 1 – 3 i art. 32 u.s.u.s. poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na przedwczesnej i bezzasadnej odmowie umorzenia należności z tytułu składek wymienionych w rozstrzygnięciu decyzji wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia. Wskazano, że wbrew twierdzeniom organu zachodzą przesłanki do umorzenia składek, ponieważ dłużnik nie posiadał i w dalszym ciągu nie posiada majątku pozwalającego na zaspokojenie należności względem ZUS. Sytuacja majątkowa Skarżącego nie zmieniła się w ostatnim czasie i istnieje możliwość jej zmiany w najbliższym czasie. Skarżący nie posiada możliwości podniesienia swoich kwalifikacji, chociażby ze względu na swój wiek (powyżej [...] lat) i z uwagi na wiek nie jest atrakcyjnym pracownikiem na rynku pracy, poza tym ceni sobie stabilność zatrudnienia. Żona Skarżącego nie ma możliwości podjęcia pracy, gdyż zajmuje się wychowaniem dzieci. Rodzina nie ma możliwości zaoszczędzenia pieniędzy. Podkreślono, że egzekucja bieżącego wynagrodzenia za pracę nie pozwoli na uzyskanie kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, wobec nie posiadania przez Skarżącego majątku i zasobów wolnej gotówki, wobec czego w ocenie Strony spełniona jest również przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019, poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W pierwszej kolejności Sąd przeanalizował kwestię przedawnienia. Sąd w pełni podziela stanowisko organu, że w niniejszej sprawie nie nastąpiło przedawnienie egzekwowanych należności z tytułu nieopłaconych składek za wskazane w decyzji miesiące w latach 2009 – 2015. Organ odwoławczy, dokonując analizy okoliczności mających wpływ na ocenę przedawnienia dochodzonych egzekucyjnie składek, zasadnie wziął pod uwagę zmiany ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, wprowadzone ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców. Przywoływaną nowelizacją zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Według zasady wynikającej z tego przepisu, do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r., stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. W myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności, zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Z powyższego wynika, że należności z tytułu składek nie "wygasają automatycznie". Zawieszenie biegu terminu przedawnienia oznacza, że z chwilą wystąpienia przesłanki je powodującej termin nie biegnie, a zaczyna biec w dalszym ciągu dopiero po ustaniu przyczyny zawieszenia, wskazanej w danym przepisie. W orzecznictwie sądów administracyjnych i powszechnych wskazuje się, że za czynności zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek uznaje się takie czynności, z których treści lub uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają one do ściągnięcia należności. Nie ulega wątpliwości, że czynnością taką może być doręczenie odpisu tytułu wykonawczego czy zawiadomienia o zajęciu składnika majątkowego. Podjęcie tych czynności wiąże się bowiem z wszczęciem i prowadzeniem postępowania egzekucyjnego, a zatem służy wyegzekwowaniu należnych składek (zob. wyroki: z dnia 19 września 2018 r., I SA/Lu 396/18 i z dnia 12 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 737/17, z dnia 15 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Lu 676/19). Do takich czynności zaliczono również wystawienie tytułu wykonawczego przez właściwy organ, ale także orzeczenia, pisma kierowane do strony, z których treści czy uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają one do ściągnięcia należności (wyroki: z dnia 19 lipca 2016 r., I SA/Sz 637/16, z dnia 27 stycznia 2012 r., I SA/Lu 721/11 oraz z dnia 9 grudnia 2009 r., V SA/Wa 1479/09, a także wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 26 września 2019 r., III AUa 189/19).

Mając na uwadze powyższe regulacje i rozważania, prawidłowo, w ocenie Sądu, uznano, że bieg terminu przedawnienia został zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony (w niniejszym przypadku było to skierowanie należności do przymusowego dochodzenia w trybie egzekucji administracyjnej w [...] 2011 r., za czym poszło zajęcie rachunku bankowego Strony w tym samym miesiącu), do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji na skutek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, przed upływem 5-letniego okresu przedawnienia, nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia poszczególnych składek na ubezpieczenia społeczne. Na marginesie wskazać przy tym należy, że Skarżący nie podnosi kwestii przedawnienia przedmiotowych należności.

Odnosząc się do zasadniczej kwestii spornej wskazać należy, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141 poz. 1365). W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność składek zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 2344, z ze zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Przepis powyższy zawiera zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W świetle przepisów rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślić należy, że zaskarżona decyzja oparta jest o przepisy, które upoważniają organy do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet stwierdzenie istnienia przesłanek przewidzianych w przepisach, których wystąpienie jest warunkiem umorzenia - nie zobowiązuje organu do umorzenia należności. Organ ma prawo swobodnego wyboru czy w danej sprawie zachodzi przypadek uzasadniający przyznanie ulgi, czyli to organ decyduje o sposobie rozstrzygnięcia. Sąd nie ma uprawnień aby nakazać organom uwzględnienie wniosku strony o udzielenie ulgi, nie może kwestionować rozstrzygnięcia merytorycznego, jego celowości, czy słuszności. Kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do badania, czy w procesie dochodzenia do podjęcia rozstrzygnięcia organ dochował przewidzianych przepisami przesłanek i procedur, w tym, czy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, które mogłyby przemawiać za spełnieniem przesłanek umorzenia oraz czy organ nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Decyzja "uznaniowa" podlega kontroli sądowej co do jej zgodności z przepisami prawa, a więc sąd administracyjny jest uprawniony do oceny, czy organ prawidłowo zastosował przepisy prawa i czy w ich kontekście prawidłowo dokonał ustaleń faktycznych i, czy te ustalenia znajdują oparcie w wystarczającym materiale dowodowym sprawy oraz, czy wyprowadzone z tych ustaleń wnioski w zakresie merytorycznym, a więc dokonana ocena prawna sprawy, nie przekraczają zasady swobodnej oceny dowodów, zaś wyciągnięte wnioski, czy są logiczne i poprawne. Jeżeli Sąd stwierdzi, że okoliczności te zostały rozważone, a także organ wyczerpująco swoje stanowisko uzasadnił - nie ma podstawy prawnej do ingerowania w treść rozstrzygnięcia.

Rozstrzygnięcie nie może mieć charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Zaznaczyć również trzeba, że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów lub nie dokonał ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdza, że organ nie dochował spoczywających na nim obowiązków. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie ZUS naruszył przepisy postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust 3a u.s.u.s., jak i w oparciu o § 3 ust 1 pkt 1 rozporządzenia. Sąd nie kwestionuje przy tym ustaleń organów dotyczących niespełnienia przesłanek nieściągalności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W zakresie braku podstaw do zastosowania art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ w zaskarżonej decyzji zasadnie stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki przewidziane w pkt 1-6 ww. przepisu. W szczególności prawidłowa jest ocena, że nie doszło do wypełnienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Nie można bowiem stwierdzić, że egzekucja nie pozwoli na uzyskanie kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, skoro egzekucja ta nadal się toczy i organ egzekucyjny dostrzega zasadność jej prowadzenia.

Nie podziela natomiast Sąd oceny dokonanej przez organ w związku z zastosowaniem w sprawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia. W orzecznictwie podkreśla się, że celem unormowania zawartego w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2017 r., II GSK 1234/15). Dokonując oceny pod kątem zastosowania § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia organ powinien przede wszystkim zestawić wartość posiadanego majątku oraz wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę skarżącą z niezbędnymi kosztami jej utrzymania, w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacić istniejące zadłużenie bez niedostatku. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie organ nie wywiązał się należycie z powyższego obowiązku. Należy podkreślić, że ustalenia, iż Skarżący jest w stanie opłacić należności i nie pociągnie to za sobą zbyt ciężkich skutków dla niego i jego rodziny, wymaga odniesienia się do wyników postępowania dowodowego w konkretnej sprawie i nie mogą być oparte na ogólnikach, a w szczególności organ powinien wyjaśnić, dlaczego uważa, że w sytuacji finansowej osoby zobowiązanej spłata należności nie pozbawi jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (por. wyrok NSA z 10 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 5568/16). Przy badaniu podstaw do umorzenia zaległości z tytułu składek istotne jest zatem właściwe ustalenie sytuacji materialnej osoby zobowiązanej.

Organ w sprawie ustalił, że Skarżący pracuje zarobkowo jako[...] (według ostatniej informacji uzyskanej od Skarżącego – na podstawie umowy zlecenia jako [...]) i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości [...]zł netto miesięcznie, uzyskuje na dwoje dzieci świadczenie 500+ oraz zasiłek rodzinny w kwocie 224 zł, czyli do dyspozycji gospodarstwa domowego pozostaje kwota [...]zł, a stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wynoszą [...] zł. Organ uznał zatem, że budżet gospodarstwa domowego Skarżącego jest wyższy niż poziom minimum egzystencji w roku 2018, który wynosi 2.014,27 zł netto dla 4-osobowego gospodarstwa pracowniczego.

Odnosząc uzyskiwane przez Skarżącego dochody do minimum socjalnego, organ przy ustalaniu tego dochodu nieprawidłowo uwzględnił kwotę 500+ z tytułu świadczenia wychowawczego. Celem świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. W uzasadnieniu projektu ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (druk VIII.216) w sposób wyraźny wskazano, że celem projektowanej ustawy jest przed wszystkim pomoc finansowa kierowana do rodzin wychowujących dzieci. Proponowane rozwiązanie ma zmniejszyć obciążenia finansowe związane z wychowaniem dzieci, a tym samym zachęcać do podejmowania decyzji o posiadaniu większej liczby dzieci. Jednocześnie podano, że istotą wprowadzonych projektowaną ustawa regulacji jest objęcie świadczeniem wychowawczym możliwie jak najszerszego zakresu osób posiadających na swoim utrzymaniu dzieci, realizując tym samym podstawowy cel, tj. wsparcie ekonomiczne rodzin, w szczególności tych zagrożonych ubóstwem, oraz częściowe pokrycie wydatków rodziców lub opiekunów dzieci z tytułu wysokich kosztów ich wychowania i wykształcenia. Świadczenie wychowawcze jest zatem ściśle związane z rzeczywistym sprawowaniem opieki nad dzieckiem i ma służyć częściowemu pokryciu wydatków związanych z rzeczywistym sprawowaniem opieki nad dzieckiem i wydatków związanych z jego wychowaniem. Brak jest zatem podstaw prawnych aby świadczenie wychowawcze uwzględnić przy ustaleniu dochodu Skarżącego, umożliwiającego spłatę zaległych składek w ZUS. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia chociażby przepis art. 8 ust. 4 pkt 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.), zgodnie z którym do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się świadczenia wychowawczego.

Tym samym stwierdzić należy, że organ nie miał podstaw aby przy ustalaniu dochodu Skarżącego uwzględnić kwotę świadczenia wychowawczego 500+.

Ponadto organ w zaskarżonej decyzji wadliwie uznał, że skoro Strona, nie posiadając majątku, nie korzysta z pomocy społecznej, to oznacza to, że jest w stanie zaspokajać swe potrzeby bez pomocy państwa i nie zasługuje na wsparcie społeczne w postaci umorzenia składek. Zwrócono również uwagę, że Strona nie korzysta z innych form wsparcia skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku, przy czym wskazano, że korzystanie z form pomocy finansowej wcale nie oznacza, że wspierana rodzina znajduje się w sytuacji ubóstwa. Takie rozumowanie jest nieprawidłowe. W § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wyraźnie wskazano, że należy ocenić m.in. stan majątkowy, aby ocenić, czy zapłata nie pociągnie dla strony (jej rodziny) zbyt ciężkich skutków, w tym nie pozbawi strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ powinien zatem rozważyć, czy zapłata do tych niekorzystnych skutków nie doprowadzi, bo taki stan z punktu widzenia interesu publicznego nie jest pożądany. W ramach dokonywanej oceny trzeba wyważyć, czy dochodzenie należności na rzecz budżetu państwa nie doprowadzi jednocześnie do konieczności finansowania z tego samego budżetu państwa wydatków na pomoc społeczną, zasiłek czy inne wsparcie dla osoby zobowiązanej. Podjęte przez organ w decyzji wnioski prowadzą natomiast do zaprzeczenia znaczenia pojęcia interesu publicznego. Oto bowiem organ zarzuca Stronie, że nie korzysta z pomocy społecznej czy innych form wsparcia w celu poprawienia swojej sytuacji materialnej (jednocześnie wskazując, że i tak nie świadczyłoby to o pozostawaniu w ubóstwie) i traktuje tę okoliczność jako argument przemawiający przeciwko umorzeniu należności. Wskazać trzeba, że ewentualne uzyskanie przez Skarżącego środków z pomocy społecznej i tak nie mogłoby wpłynąć na zwiększenie jego możliwości w zakresie zapłaty należności na rzecz ZUS, skoro pomoc społeczna ma na celu wsparcie w zaspokojeniu potrzeb życiowych, nie zaś w spłacie jakichkolwiek zadłużeń, w tym zwłaszcza mających charakter publiczny.

Jak już Sąd wskazywał, organ ma zbadać kwestię, czy spłata należności (a nie jej istnienie) ma/może mieć negatywny (w znaczeniu zbyt ciężki) wpływ na byt Strony, m.in. w zakresie zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W ramach powyższej oceny organ winien ocenić zarówno realne możliwości uzyskiwania dochodu, jak również, czy dochody te umożliwią opłacenie należności przy jednoczesnym uwzględnieniu przesłanki interesu publicznego. Wyrażona przez organ ocena w zakresie spełnienia przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia nie jest zatem właściwa. Jak już wyżej wskazano, ZUS m.in. nie rozważył bowiem należycie sytuacji Strony w kontekście interesu publicznego/społecznego. Nie odniósł się do sytuacji, czy w interesie publicznym/społecznym jest: z jednej strony, egzekwowanie należnej kwoty, w stosunku do możliwości płatniczych Skarżącego, związanych nie tylko z wysokością dochodów, a z drugiej potencjalne wspieranie Skarżącego ze środków publicznych (pomocy społecznej), w przypadku, gdy środki jakimi dysponuje (będzie dysponować) Strona nie będą wystarczające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych Strony.

Jak wyżej wskazano, podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga, by interes publiczny i interes osoby zobowiązanej zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej i życiowej osoby zobowiązanej, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla osoby zobowiązanej. Nie neguje przy tym Sąd, że instytucja umorzenia zaległych składek jest przewidziana dla sytuacji szczególnych, jednak warunki i granice w jakich należy podejmować w tym zakresie decyzje zostały wskazane w przepisach i rolą organu jest rozważenie ich w sposób zapewniający prawidłowe ich zastosowanie.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ zobowiązany będzie, z zachowaniem stanowiska Sądu, dokonać ustalenia prawidłowo stanu faktycznego sprawy, następnie wszechstronnej oceny materiału dowodowego oraz dokonać powtórnej oceny, czy uwzględniając stan majątkowy oraz sytuację życiową, Strona jest w stanie uiścić ciążące na niej należności bez spowodowania ciężkich dla niej skutków. Dopiero dokonanie powyższego umożliwi prawidłową ocenę, czy Skarżący spełnia przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Poczynione ustalenia i powzięte oceny winny znaleźć odzwierciedlenie w treści decyzji.

Mając powyższe na względzie Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a.

Orzeczenie o kosztach uzasadnia art. 200 p.p.s.a.