Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 918/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1-5
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 188, art. 151, art. 207 § 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.), Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, Sędzia del. WSA Marian Wolanin, Protokolant starszy asystent sędziego Dorota Kozub - Marciniak, po rozpoznaniu w dniu 12 września 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 stycznia 2013 r. sygn. akt II SA/Po 970/12 w sprawie ze skargi N. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. od N.J. zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 15 stycznia 2013 r. sygn. akt II SAQ/Po 970/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Burmistrza Gminy [...] z dnia [...] marca 2012 r. nr [...], którą odmówiono N. J. (dalej także, jako: "skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad ojcem J. S.

Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Burmistrz Gminy [...] decyzją z dnia [...] marca 2012r. na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a oraz art. 20 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm., dalej także, jako: "ustawa") odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad ojcem. Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał, że przedmiotowe świadczenie nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Na skutek odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że obecnie brzmienie art. 17 ust. 1 ustawy związane jest z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. (sygn. akt P 27/07), zgodnie z którym: poprzednio obowiązujący art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ustanawiającym zasadę równości. Przepis ten pomija bowiem możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby rezygnujące z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż ich dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec którego obciążone są obowiązkiem alimentacyjnym. Natomiast art. 17 ust. 5 ustawy zawiera wykaz negatywnych przesłanek uniemożliwiających nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Na podstawie art. 17 ust 5 pkt 2 lit. a świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym miejscu organ odwoławczy wyjaśnił, że przepis ten w przywołanej treści obowiązuje od dnia 14 października 2011 r. na mocy ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. 2011 Nr 205, poz. 1212). Powyższe oznacza, iż osoba sprawująca opiekę nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, która złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 13 października 2011 r. mogła w kontekście orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego odnoszącego się do przepisów obowiązujących właśnie do tego dnia wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne otrzymać. Wobec faktu, że skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 12 marca 2012 r., przedmiotowa sprawa podlega rozpatrzeniu na podstawie przepisów obowiązujących od dnia 14 października 2011 r., do których nie odnosi się przywołane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego.

Na podstawie powyższego przepisu w przypadku osoby wymagającej opieki, która zawrze związek małżeński i w nim pozostaje, wyłączone jest prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne dla osoby, która tę opiekę sprawuje, rezygnując z pracy zarobkowej, chyba że współmałżonek osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W takim przypadku świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane innym krewnym w linii prostej lub rodzeństwu osoby niepełnosprawnej. W ocenie Kolegium organ I instancji zgodnie z obowiązującymi przepisami odmówił stronie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uznając ją za osobę nieuprawnioną do jego przyznania. Jak wynika z akt sprawy osoba wymagająca opieki – J. S., pozostaje w związku małżeńskim z J. S., która ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności i w konsekwencji nie legitymuje się wymaganym przez ustawodawcę orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powyższe w świetle przywołanych przepisów stanowi negatywną przesłankę do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad ojcem.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła N. J. podnosząc, że czuje się pokrzywdzona rozstrzygnięciem organu odwoławczego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Zaskarżonym obecnie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzje obu instancji. Sąd przytaczając treść art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazał, że J. S., nad którym sprawowana jest opieka, jest żonaty, a jego żona – J. S. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dysponuje orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz posiada zaświadczenie lekarskie z [...] marca 2012 r., z którego wynika że jej stan zdrowia nie pozwala na sprawowanie opieki nad chorym mężem.

Na tle tak ustalonego stanu prawnego i faktycznego Sąd uznał, że dokonując oceny czy zastosowana przez organy wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy jest wystarczająca i urzeczywistnia normy, zasady i wartości konstytucyjne, sięgnąć należy do istoty świadczenia pielęgnacyjnego i genezy przepisów je statuujących.

Świadczenie to stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą, ze względu na swój stan zdrowia, pomocy w wykonywaniu podstawowych czynności życiowych.

W pierwotnym brzmieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przewidywał przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem – jego rodzicom albo opiekunowi faktycznemu. Odczytywany razem z nim art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a tej ustawy (dodany z dniem 1 września 2005 r.) wskazywał jednoznacznie, że jeżeli dziecko, wymagające opieki pozostaje w związku małżeńskim, to świadczenie pielęgnacyjne należne wyłącznie matce lub ojcu albo opiekunowi faktycznemu dziecka, nie przysługuje. W takiej sytuacji bowiem tworzy się nowa rodzina i obowiązek opieki, pomocy i wsparcia przechodzi z rodziców na współmałżonka.

Rozumienie wskazanych regulacji przestało być jednak tak oczywiste po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 18 lipca 2008 r., P 27/07, OTK-A 2008/6/107, uznającego, że art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W wyroku tym Trybunał stwierdził, iż w art. 17 ust. 1 ustawy mamy do czynienia z pominięciem legislacyjnym, zawężającym – w sposób niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP – krąg osób uprawnionych do nabycia świadczenia pielęgnacyjnego. Nawiązując do obowiązku alimentacyjnego Trybunał uznał, że skoro członek rodziny wywiązuje się ze swoich obowiązków – moralnych i prawnych – wobec ciężko chorego krewnego, co wymaga rezygnacji z zarobkowania, to osoba ta winna w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa. W ocenie Trybunału wybranie spośród osób zobowiązanych do alimentacji jedynie rodziców i przyznanie wyłącznie tej grupie prawa do świadczenia narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej, godząc również w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną oraz pomocy rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 18 i art. 71 Konstytucji RP).

Na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego ustawodawca znowelizował art. 17 ust. 1 ustawy, poszerzając katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.

Należy jednak zaznaczyć, że w końcowej części uzasadnienia przytaczanego wyroku z dnia 18 lipca 2008 r. Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, iż wprawdzie orzeczenie o niekonstytucyjności dotyczy wyłącznie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jednakże do organów stosujących przepisy tej ustawy należeć będzie ocena skutków stwierdzenia niekonstytucyjności tego przepisu w konfrontacji z innymi przesłankami określającymi prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (tu Trybunał wskazał w szczególności na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy). Trybunał Konstytucyjny dał tym samym bezpośrednią wskazówkę, że to organ, orzekając w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na opiekę nad współmałżonkiem, musi ocenić skutek stwierdzenia niekonstytucyjności art. 17 ust. 1 cyt. ustawy w dawnym brzmieniu (por. też wyrok NSA w Warszawie z dnia 30.04.2010 r., I OSK 115/10, LEX Nr 594927). Od tego czasu w orzecznictwie sądowoadministracyjnym dominować zaczęła wykładnia celowościowa i systemowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, przyjmująca, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować.

Zaprezentowana wykładnia jest zgodna z ogólną zasadą wynikającą z art. 17 ust. 1a tej ustawy. Przepis ten, dodany z dniem 1 stycznia 2010 r. stanowi, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. W związku z tą nowelizacją i nie dokonaniem w dalszym ciągu zmiany art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z dnia 1 czerwca 2010 r., sygn. S 1/10, OTK-A 2010/5/54, przedstawił Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej uwagi dotyczące niezbędności działań ustawodawczych, zmierzających do zapewnienia spójności zasada przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. W wyniku podjęcia tych działań w dniu 19 sierpnia 2011 r. uchwalona została zmiana art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy poprzez dodanie w powyższym przepisie wyrazów: "chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". Zmiana ta zawarta została w art. 1 pkt 6 lit. b) ustawy z dnia 19 sierpnia 2011r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212) i weszła w życie w dniu 14.10.2011 r.

W ocenie Sądu I instancji, biorąc pod uwagę dotychczas wyrażane w orzecznictwie poglądy oraz stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, dokonana zmiana nie urzeczywistnia w pełni norm, zasad i wartości konstytucyjnych. W przypadku bowiem, gdy współmałżonek osoby podlegającej opiece z przyczyn obiektywnych (wiek, stan zdrowia, itp.) nie jest w stanie sprawować takiej opieki, odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wywodzona wyłącznie z wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy odczytana musi być jako rażąco niesłuszna, krzywdząca i niesprawiedliwa.

Wobec powyższego Sąd uznał, że uprawniony jest do zastosowania wykładni systemowej i celowościowej tego przepisu, uwzględniającej konstytucyjne zasady równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP) i ochrony rodziny (art. 18 Konstytucji RP), a także nakazy zapewnienia rodzinie w uzasadnionych wypadkach prawa do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (art. 71 Konstytucji RP) oraz pomocy osobom niepełnosprawnym w zabezpieczeniu egzystencji (art. 69 Konstytucji RP). Sąd wskazał, że kieruje się nadto wyrażoną w art. 178 ust. 1 i art. 8 Konstytucji RP zasadą podległości sędziów Konstytucji RP, rozumianą w ten sposób, że interpretując przepisy ustaw sędziowie zobowiązani są wziąć pod uwagę nie tylko ich literalną treść, ale także przepisy Konstytucji RP, a w sytuacji, w której wykładnia ustawy nie daje jednoznacznego rezultatu, należy wybrać taką wykładnię, która w sposób najpełniejszy umożliwia realizację norm i wartości konstytucyjnych (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 20.06.2000 r. sygn. akt I KZP 14/00, Wokanda 2000/9/16 oraz postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5.11.2001 r. sygn. akt T 33/01, OTK - B 2002/1/47).

Z tych względów Sąd I instancji uznał przyjętą przez organy interpretację art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy za błędną, co wskazuje na naruszenie tego przepisu, które miało wpływ na wynik sprawy, przez organy obu instancji, to zaś stanowi przesłankę do uchylenia wydanych przez nie decyzji. W ocenie Sądu I instancji organy nieprawidłowo przyjęły, że skarżąca nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem tylko z tego względu, że jego małżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy nie uwzględniły wszystkich okoliczności sprawy, a w tym realnych możliwości żony niepełnosprawnego do sprawowania opieki nad małżonkiem, zwłaszcza, że w aktach sprawy znajdują się dowody wskazujące, że małżonka niepełnosprawnego mimo, że posiada tylko orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, sprawować obowiązku opieki nad mężem. Mając to na uwadze, literalne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 a ustawy pozbawia skarżącą możliwości skorzystania z pomocy państwa w sytuacji, gdy realnie to ona sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, a jego żona takiej opieki nie może wykonywać z uwagi na obiektywne okoliczności, do których należy jej stan zdrowia. Takie literalne zastosowanie powyższego przepisu ustawy godzi w konstytucyjną zasadę równości, o jakiej mowa w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2008 r. Błędne, zatem jest także stanowisko organu II instancji, że nowelizacja ustawy o świadczeniach rodzinnych, która weszła w życie 14 października 2011 r. uregulowała całościowo kwestię kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego i tym samym nieaktualne są w niniejszej sprawie tezy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2008 r.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., domagając się uchylenia wyroku z 15 stycznia 2013 r. i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania. Nadto organ wniósł o zasądzenie na rzecz Kolegium kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciło naruszenie:

1. prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie:

• art. 17 ust 5 pkt 2 lit a w związku z art. 17 ust 1 ustawy poprzez przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, w sytuacji, kiedy współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj.:

• art. 145 § 1 pkt 1 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie: "P.p.s.a.") poprzez nieuzasadnione uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., pomimo braku podstaw do stwierdzenia naruszenia przez organ jakiegokolwiek przepisu prawa materialnego, jak i procesowego,

• art. 134 § 1 P.p.s.a. poprzez to, że Sąd I instancji nie zbadał w pełnym zakresie zgodności z prawem zaskarżonego orzeczenia – co miało istotny wpływ na wynik sprawy i ostateczny kształt orzeczenia Sądu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wyjaśniono, że osoba, która złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 13 października 2011 r. mogła, w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. (sygn. P 27/07) odnoszącego się do przepisów obowiązujących właśnie do tego dnia, wnioskowane świadczenie otrzymać. Wobec tego, że skarżąca złożyła wniosek w dniu 12 marca 2012 r. sprawa niniejsza podlega rozpatrzeniu na podstawie przepisów obowiązujących od dnia 14 października 2011 r. W ocenie Kolegium brzmienie art. 17 ust 5 pkt 2 lit a ustawy w dniu wydania decyzji - jego literalna wykładnia - uniemożliwia skarżącej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Treść ww. przepisu nie budzi wątpliwości, a zatem nie zachodzi potrzeba jego dalszej wykładni, jak to uczynił Sąd I instancji. Sąd I instancji nie powinien dokonywać zmian obowiązującego prawa i orzekać w oparciu o treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. odnoszącego się do przepisów obowiązujących do 13 października 2011 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej omyłkowo wskazano, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła małżonka osoby wymagającej opieki, gdy, tymczasem z przedmiotowym wnioskiem wystąpiła córka J. S. Tym niemniej, Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 183 § 1 P.p.s.a. – związany jest zarzutami określonymi w skardze kasacyjnej, a wskazane uchybienie Sąd ocenił jako mające charakter oczywistej omyłki pisarskiej. Dalej wyjaśnić należy, że związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w skardze kasacyjnej. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem skarżącego Sąd uchybił, uzasadnienia ich naruszenia a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku, jeżeli nie ma naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny może uchylić zaskarżone orzeczenie i rozpoznać skargę. W tym przypadku Sąd orzeka na podstawie stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku (art.188 P.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie zasadny okazał się zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z kolei z treścią art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788) – dalej w skrócie: "K.r.o." oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. (...). Ponadto, w myśl art. 23 K.r.o. są oni obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli.

Więź, która łączy współmałżonków jest wielopłaszczyznowa i obejmuje nie tylko samych małżonków, ale i całą, założoną przez nich rodzinę. Z tego powodu prawa i obowiązki małżonków zostały uregulowane prawnie w sposób odrębny i jednocześnie szczególny. Powyższe nie zmienia jednak faktu, że wśród obowiązków małżeńskich istnieje obowiązek wzajemnej alimentacji (przyczynianie się do zaspokajania wzajemnych potrzeb, wzajemna pomoc i współdziałanie dla m. in. wzajemnego dobra). Obowiązek ten wynika z przywołanych wyżej przepisów, tj. art. 23 i 27 K.r.o. i sprowadza się również do obowiązku opieki na chorym czy niepełnosprawnym małżonkiem. Kwestii obowiązku alimentacyjnego nie można rozpatrywać wyłącznie w kontekście art. 128 i n. K.r.o.

Mając na uwadze powyższe regulacje prawne uznać należy, że ustawa o świadczeniach rodzinnych, posługując się - w art. 17 ust. 1 pkt 2 – pojęciem "innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności", dotyczy współmałżonków. A zatem art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy ma w pełni zastosowanie do małżonka, ubiegającego się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad współmałżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy powinien być, rozumiany w ten sposób, że normuje on przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 (lub w ust. 1a), niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji (tak również wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1196/12 oraz wyrok NSA z dnia 13 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 1526/12, dostępne: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl).

I z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie.

Z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne wystąpiła córka J. S., który pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W pierwszej kolejności zatem omawiane świadczenie pielęgnacyjne przysługuje żonie J. S. Dopiero bowiem w sytuacji, gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do alimentacji, tj. małżonek osoby wymagającej opieki nie może podjąć się opieki z uwagi na swój stan zdrowia, o świadczenie pielęgnacyjne wystąpić może osoba spełniająca kryteria wskazane w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z tym, że ustawodawca wyraźnie wskazał, że współmałżonkiem, który nie może podjąć się opieki jest jedynie ten, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. J. S. pozostaje w związku małżeńskim z J. S., która ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności, a zatem nie jest małżonkiem, o którym mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy. Powyższe prowadzi do wniosku, że skarżącej N. J. nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem J. S., skoro do świadczenia tego uprawniona jest w pierwszej kolejności J. S. Stanowisko Sądu I instancji broni się z punktu widzenia zasad słusznościowych, jednakże niedopuszczalne jest sądowe uzupełnianie ustawowego katalogu uprawnień socjalnych, o czym wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 9 grudnia 2013 r. sygn. akt I OPS 5/12 (dostępne: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl). Jak wskazano w powołanej uchwale: "uzupełniając lub pomijając niektóre z przesłanek ustawowych z powołaniem się na zasady konstytucyjne, sąd administracyjny faktycznie wchodzi w rolę Trybunału Konstytucyjnego". Uznając, że powołane przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych są sprzeczne z zasadami konstytucyjnymi, "sąd administracyjny może, zgodnie z art. 193 Konstytucji RP, przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne, co do zgodności tego przepisu z Konstytucją RP. Nie może natomiast przez zabiegi interpretacyjne przepisów ustawowych nadawać im znaczenia sprzecznego z ich brzmieniem, skoro sędziowie w sprawowaniu swego urzędu podlegają zarówno Konstytucji, jaki i ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Stosowanie prawa nie powinno, bowiem wypełniać istniejących instytucji zupełnie nowymi treściami wbrew jasno zadeklarowanej woli i intencji ustawodawcy".

Mając na względzie powyższe należy wskazać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu dokonał błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 w związku z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. W tych okolicznościach stwierdzić należy, że zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lipca 2012 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja Burmistrza Gminy [...] z dnia [...] marca 2012 r. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, odpowiadają prawu.

Wobec skutecznego podniesienia zarzutu naruszenia prawa materialnego, zaistniały przesłanki do zastosowania przepisu art. 188 P.p.s.a. i rozpoznania skargi w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, a w konsekwencji do jej oddalenia na podstawie powyższego przepisu w związku z art. 151 P.p.s.a. W pkt. 2 wyroku orzeczono na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a.