Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 170/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-03-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Sędziowie WSA Ewa Pisula-Dąbrowska, Asesor WSA Jarosław Trelka, Protokolant Bogumiła Kobierska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2007 r. sprawy ze skargi F. R. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty specjalnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku F. R. o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] września 2006 r. nr [...] o odmowie przyznania renty specjalnej, wydaną na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) – powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach.

Organ uzasadniając odmowę przyznania tego świadczenia dokonał następujących ustaleń:

F. R. lat 55 zwrócił się do Premiera Rządu RP z wnioskiem o przyznanie renty specjalnej, podając, że w trakcie pracy na dole w kopalni uległ wypadkom przy pracy w roku 1982 oraz 1989.

Wnioskodawca podał, że dzięki swojej trudnej, ofiarnej i skutecznej pracy zapobiegł 50 wypadkom, narażając swoje życie. Jednakże w swojej pracy nie został należycie doceniony. Nie otrzymał mieszkania zakładowego, munduru górniczego, urlopów w lipcu i sierpniu. Nie mógł skorzystać z sanatorium, kiedy miał skierowanie na leczenie. Został ukarany za zalanie pompowni, które miało miejsce podczas jego nieobecności w pracy z powodu badań okresowych. Jego zdaniem, wszystko to było spowodowane faktem, że odmówił przynależności do PZPR.

F. R. podał, że stracił zdrowie pracując w kopalni. Zwrócił uwagę, że podczas pomocy tonącemu w rzepie przełożonemu mocno nadwyrężył kręgosłup. Po roku 1989, kiedy to uległ wypadkowi w kopalni przesuwając kształtownik stalowy, jego stan zdrowia uległ pogorszeniu i musiał poddać się zabiegowi operacyjnemu.

Wnioskodawca na mocy wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2005 r. sygn. akt [...] uzyskał prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy na trwałe.

Orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Dolnośląskim z dnia [...] marca 2006 r. został on zaliczony także do lekkiego stopnia niepełnosprawności na stałe. Ustalenie niepełnosprawności nastąpiło od 15 listopada 2005 r., zaś powstanie niepełnosprawności ustalono na rok 1989.

Sprawa z powództwa F. R. o odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy w 1989 roku została zakończona wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia [...] grudnia 2004 r. sygn. akt [...], oddalającym kasację od wyroku Sądu Okręgowego –Sądu Pracy, Ubezpieczeń Społecznych w L. z dnia [...] grudnia 2003 r. sygn. akt [...]. Sąd uznał, że F. R. nie doznał urazu rozumianego jako uszkodzenie tkanek ciała lub narządów człowieka wskutek działania czynnika zewnętrznego. Uznano, że incydent bólowy, jakiego doznał był kolejnym z objawów nasilenia trwających od lat dolegliwości kręgosłupa, które mogły nastąpić w każdych okolicznościach życia codziennego.

Ponadto organ na podstawie informacji otrzymanych z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L., ustalił że wnioskodawca jest kawalerem, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Ma własnościowe 2 - pokojowe mieszkanie spółdzielcze wyposażone w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego. Jego dochodem jest renta inwalidzka w kwocie 1.125,44 zł miesięcznie. Natomiast stałe wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą łącznie 393,61 zł.

F. R. posiadający średnie wykształcenie techniczne o specjalności mechanizacja górnictwa pracował w kopalniach od 1970 do 1990 r. Obecnie jego stan zdrowia powoduje bierność zawodową. Jest po usunięciu krążków międzykręgowych, cierpi na zmiany zwyrodnieniowo - zniekształcające, zespół korzeniowy lędźwiowo – krzyżowy lewostronny z objawami ubytkowymi, zaburzenia gospodarki lipidowej. Jest po operacji żylaków kończyny lewej dolnej oraz po usunięciu pęcherzyka żółciowego.

Prezes Rady Ministrów odmawiając przyznania F. R. renty specjalnej wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie przepisu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Podał, że w związku z tym, że przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogła być przyznana w trybie tego przepisu, każdy wniosek jest rozpatrywany i oceniany pod kątem występowania okoliczności mogących uzasadniać potraktowanie sprawy w sposób szczególny.

Zwrócono uwagę, że przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych sytuacja bytowa wnioskodawców brana jest pod uwagę, jednak nie stanowi jedynego kryterium przyznawania tych świadczeń. Świadczenie specjalne może być przyznawane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, wskazujące na jej szczególny charakter. Mogą to być wybitne zasługi wnioskodawcy w jakiejś dziedzinie albo szczególne zdarzenia losowe.

Organ uznał, że w świetle analizy zgromadzonej dokumentacji nie zachodzi w rozstrzyganej sprawie szczególny przypadek dający podstawę do przyznania wnioskodawcy renty specjalnej, gdyż nie udokumentował on, aby w sprawie występowały okoliczności wskazujące na jej szczególny charakter w tym, aby obecna sytuacja zdrowotna i materialna spowodowana była szczególnymi okolicznościami.

W skardze do Sądu z dnia 29 listopada 2006 r. F. R. zakwestionował wydaną w sprawie decyzję. Podał, że pracując w ZG R. na głębokości 850 - 1100 m pod ziemią i podejmując z nadludzkim wysiłkiem działania związane z usuwaniem awarii i zagrożeń, zapobiegł wielomilionowym stratom finansowym, a także ofiarom w ludziach.

Wnoszący skargę podniósł, że nie jest możliwie porównywanie zasług sportowców osiągających medale sportowe z jego czynami, które przyczyniły się do ocalenia ponad 50 pracowników oraz zapobieżenia powstaniu wielomilionowych strat. Zaznaczył przy tym, że doznał przy tych działaniach trwałego uszczerbku na zdrowiu, a w zamian nie otrzymał z tego tytułu żadnej gratyfikacji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w zaskarżonej decyzji stanowiska.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Stanowi on, że Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/06 (Dz. U. Nr 193, poz. 1429) uznał, że przepis art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest zgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 67 ust. 1 Konstytucji. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano, że w przepisie tym chodzi o uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne indywidualne, także w znaczeniu "niepowtarzalne" zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności. Z uwagi na różnorodność, niepowtarzalność, często nieporównywalność takich zasług i osiągnięć, użycie przez ustawodawcę zwrotu niedookreślonego "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" jest w pełni uzasadnione.

Ustawodawca, wskazując w powołanym przepisie zasady przyznawania emerytury (renty) specjalnej poza warunkiem szczególnie uzasadnionego przypadku, nie wprowadził żadnych innych kryteriów przyznania tego świadczenia. Przepis nie określa bowiem, jakiego rodzaju mają być to przypadki. Wobec tego za każdym razem winny być one badane i oceniane w sposób indywidualny. Mogą to być np., jak wskazuje w zaskarżonej decyzji organ, m. in. wybitne zasługi w jakiejś dziedzinie albo szczególne zdarzenia losowe. Brana jest również pod uwagę sytuacja bytowa, ale nie jest to jedyne kryterium przyznania tego świadczenia, gdyż wówczas zastąpiłoby ono pomoc społeczną. Emerytura (renta) specjalna nie ma charakteru roszczeniowego.

Zatem decyzja wydana na podstawie tego przepisu ma charakter uznaniowy. Zakres uznania jest zawsze wyznaczony prawem i celem, dla jakiego prawo to zostało stworzone. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 kpa ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych. Decyzje podejmowane w ramach uznania administracyjnego pozostają pod kontrolą sądu administracyjnego jak każde inne, ale zakres ich kontroli zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania i czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. wyrok NSA z 28 kwietnia 2003 r. sygn. akt II SA 2486/01, LEX nr 149543). Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza więc, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny. Musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy.

Wybór rozstrzygnięcia, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje już jednak poza kontrolą sądowoadministracyjną. Sąd administracyjny nie jest władny wkraczać w to uznanie, gdyż wtedy musiałby dokonać oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia słuszności i celowości, wykraczając poza granice określone w art. 1 § 1 i § 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym zakresie Sąd nie stwierdził, aby naruszała ona prawo. Decyzja uznaniowa może bowiem być uchylona przez Sąd w sytuacji stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów procesowych bądź przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Tego rodzaju naruszenie będzie miało miejsce wówczas, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie prawidłowo zebrano materiał dowodowy i zanalizowano całokształt sprawy. Podane przez organ administracji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji motywy rozstrzygnięcia w dostateczny sposób uzasadniają podjętą decyzję i jej uzasadnienie mieści się w granicach poprawnego korzystania z uznania administracyjnego.

Organ powołał specjalny zespół do zaopiniowania rozpatrywanego wniosku. Zwrócił się też do odpowiedniego, ze względu na miejsce zamieszkania, Ośrodka Pomocy Społecznej celem przeprowadzenia wywiadu odnośnie sytuacji bytowej skarżącego. Zwracał się także do skarżącego w celu uzupełnienia materiału dowodowego.

Należy zgodzić się ze stanowiskiem organu, iż skarżący nie wykazał i nie udokumentował faktów, które miałyby cechy szczególnie uzasadnionego przypadku będącego podstawą do przyznania świadczenia w trybie art. 82 ustawy o emeryturach i rentach.

Jednocześnie należy stwierdzić, że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby jego obecna sytuacja bytowa miała związek ze szczególnymi zdarzeniami losowymi.

Nie kwestionując wykazanych przez skarżącego komplikacji zdrowotnych, a także wyrażając szacunek dla pracy skarżącego w charakterze górnika należy uznać, że Prezes Rady Ministrów, po ustaleniu w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w granicach uznania administracyjnego przyjął, że okoliczności te nie przesądzają o przyznaniu renty specjalnej.

Mając na względzie, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza w stopniu mogącym mieć wpływ na jej rozstrzygnięcie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak w sentencji.