Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 563/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 59 ust. 1 i 2, art. 60 ust. 1, 2, 2d - 2f, art. 61 ust. 1 i 2, art. 64, art. 103 ust. 2, art. 107
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 128 i art. 129, art. 144. 1 zd. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: art. 6, art. 7, art. 8, art. 62, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a  i  c, art. 200 i art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2015 poz 1800
law: Rozporządzenie z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi E.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. znak [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy D. z dnia [...] r., znak [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz skarżącej E.P. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. dc


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] 2021 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania E. P.; Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy D. dnia [...] 2021r., nr [...].

Jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia [...] 2019r, nr [...] Pani M. B. - babka Pani E. P. została skierowana do Domu Pomocy Społecznej w B. i w dniu 1 października 2019r. umieszczona w placówce.

Pani M. B. ponosiła odpłatność w kwocie 809,91 zł. miesięcznie, zgodnie z decyzją z dnia [...] 2019r. nr [...] w okresie od października 2019r. do marca 2020r. Opłata za pobyt w DPS wnoszona przez Panią M. B. od 1 kwietnia 2020r. wyniosła 70% własnego dochodu tj. 1.228,44 zł (zgodnie z decyzją [...] z dnia [...] 2020r.).

Organ I instancji na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z Panią M. B. ustalił, iż do kręgu osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej należą: syn i sześcioro wnucząt. Organ, na podstawie przeprowadzonych wywiadów środowiskowych u osób zobowiązanych: syna W. W. w dniu 28.08.2019r., wnuczki – B. M. w dniu 12.11.2019r., wnuka B. K. w dniu 23.01.2020r. oraz wnuka G. K. w dniu 29.11.2019r., ocenił, że zarówno syn M. B. oraz jej troje wnucząt pozostaje, z mocy ustawy o pomocy społecznej, zwolnionych z ponoszenia kosztów odpłatności za jej pobyt w domu pomocy społecznej.

Wysokość odpłatności (w kwocie 68,00 zł miesięcznie) z wnuczką A. W. – O., organ ustalił na podstawie wywiadu środowiskowego i umowy zawartej z Kierownikiem Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej.

Odpłatność wnuczki E. P. organ ustalił natomiast w drodze decyzji administracyjnej.

Organ I instancji wystosował wniosek o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. celem przeprowadzenia z E. P. wywiadu środowiskowego i określenie możliwości partycypowania przez nią w kosztach utrzymania babki w domu pomocy społecznej. Z nadesłanej odpowiedzi wynikało, iż przeprowadzenie wywiadu środowiskowego nie było możliwe a wystosowane do niej pismo o kontakt z pracownikiem MOPS w G. pozostawiono bez podpowiedzi. Podobny los spotkał drugi wniosek z 3 stycznia 2020r. – pomimo odbioru pisma z prośbą o kontakt z placówką przez uprawnioną osobę w dniu 15 stycznia 2020r. Według organu E. P. nie skontaktowała się z organem, mimo odbioru propozycji zawarcia umowy ustalającej wysokość jej odpłatności za pobyt babki w domu pomocy społecznej.

Decyzją Wójta Gminy D. z dnia [...] 2020r, znak: [...] ustalono odpłatność Pani E. P. za pobyt babki w DPS w kwocie 1.241,54 zł miesięcznie począwszy od 1 stycznia 2020r.

Od powyższej decyzji Pani E. P. złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., które uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Na podstawie wywiadu środowiskowego cz. II przeprowadzonego z E. P. w wyniku postępowania wyjaśniającego w dniu 30 czerwca 2020r. stwierdzono, iż łączny dochód rodziny E. P. wynosi 9.290,11 zł., rodzina składa się z 3 osób, co stanowi 4.752 zł. 300% kryterium dochodowego rodziny biorąc pod uwagę rodzinę trzyosobową.

W dniu 16 lipca 2020r. przesłano E. P. projekt umowy dotyczącej odpłatności za pobyt babki w domu pomocy społecznej, której nie podpisała.

Decyzją z dnia [...] 2021r., nr [...]. Wójt Gminy D. ustalił E. P. opłatę za pobyt babki M. B. w Domu Pomocy Społecznej w B., w okresie od 1 października 2019r. do 31 marca 2020r. w kwocie 1.241,54 zł. miesięcznie (pkt 1) oraz w okresie od 1 kwietnia 2020r. w kwocie 1.161,78 zł. miesięcznie ( pkt 2), jednocześnie w pkt 3 decyzji zobowiązują E. P. do wnoszenia ustalonej wysokości na rachunek bankowy Urzędu Gminy D. w Banku Spółdzielczym Ziemi Ł. Oddział w D. w terminie do 15-tego dnia każdego miesiąca za dany miesiąc; wskazując że należność za miesiące od października 2019r. do stycznia 2021r. należy wpłacić łącznie z opłatą za luty 2021r.

Odwołanie od niniejszej decyzji, złożyła reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, E. P., która wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania w sprawie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji; o zarzuciła jej naruszenie:

a) art. 61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej (dalej: u.p.s.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wydanie na jego podstawie decyzji zobowiązującej do zwrotu wydatków poniesionych przez Wójta Gminy D. za pobyt M. B. w DPS od dnia 1 stycznia 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. oraz od 1 kwietnia 2020 r. i na przyszłość, podczas gdy przepis ten wskazuje jedynie katalog osób obowiązanych w kolejności do ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu opieki społecznej, jednakże nie indywidualizuje on tego obowiązku i nie może być podstawą do zobowiązania strony do zwrotu wydatków z tego tytułu, gdyż obowiązek ten może zostać nałożony jedynie w drodze decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej, która nie została w przedmiotowym postępowaniu wydana wobec skarżącej;

b) art. 61 ust. 1 u.p.s. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na obciążeniu w wydanej decyzji tylko części osób zobowiązanych do ponoszenia kosztów pobytu M. B. w DPS, podczas gdy treść decyzji winna wskazywać wszystkich zobowiązanych do zwrotu wydatków, których poziom dochodów przekracza wskazane w ustawie kryterium dochodowe;

c) art. 64 u.p.s. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy strona wykazała w toku środowiskowego wywiadu, że nie stać jej na poniesienie kosztów pobytu babci w DPS w B.

d) art. 107 § 3 w zw. z art. 11 i art. 8 k.p.a. polegające na prowadzeniu postępowania w sposób nie wyjaśniający stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się organ wydający decyzję oraz w sposób niebudzący zaufania, poprzez niewzięcie pod uwagę aktualnego poziomu jej dochodów w tym obciążających ją zobowiązań oraz obciążenie strony negatywnymi konsekwencjami nieustalenia przez organ poziomu dochodów osiąganych przez wszystkich zobowiązanych do ponoszenia kosztów pobytu M. B. w DPS;

e) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi f) art. 77 w zw. z art. 7 k.p.a. polegające na:

• niewyczerpującym zbadaniu wszystkich okoliczności sprawy oraz nierozpatrzeniu całokształtu materiału dowodowego, przejawiające się m.in. nieustaleniem poziomu dochodów i możliwości partycypacji w kosztach wszystkich osób zobowiązanych do ponoszenia kosztów pobytu M. B. w DPS, a w szczególności osób zobowiązanych w pierwszej kolejności, mianowicie syna mieszkanki oraz pozostałych wnuków, polegającym na uznaniu, iż ich dochody nie przekraczają ustawowego progu 300% kryterium dochodowego;

• niewyczerpującym zbadaniu wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności brak ustalenia okoliczności nieodpłatnego przekazania gospodarstwa rolnego w 1991 r. B. M., w szczególności nie ustalenie czy w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności z art. 908 k.c. § 1. Jeżeli w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie (umowa o dożywocie), powinien on, w braku odmiennej umowy, przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym. § 2. Jeżeli w umowie o dożywocie nabywca nieruchomości zobowiązał się obciążyć ją na rzecz zbywcy użytkowaniem, którego wykonywanie jest ograniczone do części nieruchomości, służebnością mieszkania lub inną służebnością osobistą albo spełniać powtarzające się świadczenia w pieniądzach lub w rzeczach oznaczonych co do gatunku, użytkowanie, służebność osobista oraz uprawnienie do powtarzających się świadczeń należą do treści prawa dożywocia.

• nieuwzględnieniu przy wyliczeniu dochodów skarżącego zobowiązań obciążających bezpośrednio jego rodzinę;

• nieuwzględnieniu przy obliczaniu kwoty, do której zwrotu zobowiązana zostanie E. P., aktualnego poziomu dochodów, który znacząco odbiega od łącznej kwoty dochodów, które stanowiły podstawę wydania decyzji, mimo iż organ wydając decyzję winien uwzględnić stan faktyczny istniejący w dacie jej wydania;

• nieuwzględnienie w wywiadzie środowiskowym z wnuczką B. M., że sprzedała gospodarstwo rolne, które zostało jej darowane przez babkę M. B., a tym samym ma pieniądze na pokrycie pobytu babki w DPS w B. i powinna partycypować w ww. kosztach.

g) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez ich niezastosowanie tj. art. 897 k.c , albowiem skoro M. B. została umieszczona w DPS i jej dochody nie wystarczają na opłaty, a B. M. została obdarowana nieruchomością i pozostaje wzbogacona, jak wynika z treści KW nr [...] nieruchomość została sprzedana i B. M. uzyskała korzyści, z których powinien być finansowany pobyt M. B. w DPS-ie, gdy tymczasem skarżący nic nie otrzymał i musi pokrywać większą część należności, co jest sprzeczne z przepisanymi prawa i zasadami współżycia społecznego;

h) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 897 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i jego niezastosowanie, albowiem jak wynika z jego treści w przypadku, kiedy po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek w granicach jeszcze istniejącego wzbogacenia, dostarczyć darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom. Obdarowany może zwolnić się od tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia.

Powołaną na wstępie decyzją z [...] 2021 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U . z 2020r., poz. 256 z późn. zm.) oraz art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity Dz. U . z 2018r., poz. 570 z późn. zm.), art. 8 ust. 3 i 4, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 59 ust. 1, art. 60, art. 61 ust. 2d, ust. 2e, ust. 2f, art. 62, art. 63, art. 406 ust. 1, 4 i 6, art. 107, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U . z 2020, poz. 1876 z późn. zm.); Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy D. dnia [...] 2021r., nr [...].

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji przywołał dotychczasowy przebieg postępowania, wskazał na przepisy prawa pomocowego cytując ich treść oraz powołał się na ustalony przez organ I instancji stan faktyczny i motywy rozstrzygnięcia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, E. P., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. i umorzenie postępowania w sprawie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Decyzji Skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie prowadzenia postępowania dowodowego i dokonywania ustaleń faktycznych w zakresie obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w DPS przez dalszych wstępnych M. B., mimo że są to okoliczności mogące mieć wpływ na rozstrzygnięcie;

b) art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia faktycznego wydawanej decyzji niespełniającego kryteriów określonych w przepisie, a w szczególności dotyczących sytuacji materialnej M. B. i osiąganych przez nią dochodów, jak również braku wskazania okoliczności świadczących o tym, że skarżąca kwalifikuje się do ponoszenia odpłatności za pobyt babki w DPS w maksymalnej wysokości;

c) art. 9 k.p.a. poprzez niepoinformowanie o możliwości ustalenia odpłatności ponoszonej przez wnuka za pobyt w DPS w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ustawy o pomocy społecznej oraz o możliwości złożenia wniosku o całkowite lub częściowe zwolnienie z opłaty, jak również o uprawnieniach strony, w szczególności o możliwości składania wniosków dowodowych zgodnie z art. 78 k.p.a.;

d) art. 107 § 3 w zw. z art. 11 i art. 8 k.p.a. polegające na prowadzeniu postępowania w sposób niewyjaśniający stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się organ wydający decyzję oraz w sposób niebudzący zaufania, poprzez niewzięcie pod uwagę aktualnego poziomu jej dochodów w tym obciążających ja zobowiązań oraz obciążenie strony negatywnymi konsekwencjami nieustalenia przez organ poziomu dochodów osiąganych przez wszystkich zobowiązanych do ponoszenia kosztów pobytu M. B. w DPS;

2. przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w kręgu osób zobowiązanych do opłaty za pobyt w DPS tylko niektórych krewnych mieszkańca, pomimo że przepis nie wyklucza z tego kręgu dalszych wstępnych i zstępnych mieszkańca;

b) art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez: zastosowanie przepisów do niedostatecznie ustalonego stanu faktycznego, tj. mimo nieustalenia, w jakim zakresie obowiązek opłaty za pobyt M. B. w domu pomocy społecznej obciążą jego dalszych krewnych, co mogłoby mieć wpływ na obowiązek adresata decyzji; - niewłaściwe przyjęcie, że strona kwalifikuje się do ponoszenia opłaty za pobyt babki w DPS w maksymalnej wysokości, pomimo iż przy ustalaniu wysokości odpłatności ponoszonej przez zobowiązanego do opłaty należy brać pod uwagę okoliczności, o których mowa w art. 103, tj. przede wszystkim możliwości zobowiązanego do opłaty oraz istnienie innych krewnych zobowiązanych do odpłatności, nawet jeżeli są oni z niej zwolnieni z mocy prawa lub na podstawie art. 64 ustawy.

c) art. 64 u.p.s. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy strona wykazała w toku środowiskowego wywiadu, że nie stać jej na poniesienie kosztów pobytu babci w DPS w B.;

d) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez ich niezastosowanie tj. art. 897 k.c, albowiem skoro M. B. została umieszczona w DPS i jej dochody nie wystarczają na opłaty, a B. M. została obdarowana nieruchomością i pozostaje wzbogacona, jak wynika z treści KW nr [...] nieruchomość została sprzedana i B. M. uzyskała korzyści, z których powinien być finansowany pobyt M. B. w DPS-ie, gdy tymczasem skarżąca nic nie otrzymała i musi pokrywać większą część należności, co jest sprzeczne z przepisanymi prawa i zasadami współżycia społecznego;

e) naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 897 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i jego niezastosowanie, albowiem jak wynika z jego treści w przypadku, kiedy po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek w granicach jeszcze istniejącego wzbogacenia, dostarczyć darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom. Obdarowany może zwolnić się od tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w motywach zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn.zm. – dalej: "p.p.s.a."), stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia na gruncie rozpatrywanej sprawy.

Następnie stwierdzić przyjdzie, że sądy administracyjne stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 z późn.zm.) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie), jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz procesowymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Sąd kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy D. stwierdził, że zostały one wydane z naruszeniem przepisów obowiązującego prawa, w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy, co uzasadniało ich usunięcie z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej. Zgodnie z treścią art. 60 ust. 1 i 2 pkt 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu gminnym - ustala wójt (burmistrz, prezydent miasta) i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku. Stosownie do treści art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: pkt 1 - mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, pkt 2 - małżonek, zstępni przed wstępnymi, pkt 3 - gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Jak stanowi art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: pkt 1 – mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70 % tego dochodu; pkt 2 lit. a - małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 - w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % tego kryterium.

W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (art. 61 ust. 2d u.p.s.). Po myśli art. 61 ust. 2e u.p.s. w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (art. 61 ust. 2f u.p.s.).

Z przywołanych wyżej unormowań jasno wynika, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Obowiązek członków rodziny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, polegający na wnoszeniu związanych z tym opłat wynika wprost z ustawy o pomocy społecznej. Powstaje on od chwili umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej i zależny jest wyłącznie od kosztów miesięcznego utrzymania w domu pomocy społecznej oraz sytuacji dochodowej osoby objętej ustawowym obowiązkiem ponoszenia opłaty. Co równie istotne z wyraźnej woli ustawodawcy nie został on uzależniony od wzajemnych relacji osobistych pomiędzy osobą umieszczoną w DPS a członkiem rodziny potencjalnie zobowiązanym do wnoszenia opłat z mocy art. 61 u.p.s. W orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle przywołanych unormowań, które skład orzekający w rozpatrywanej sprawie w pełni podziela, podkreśla się co prawda, że przepisy ustawy o pomocy społecznej nie zawierają odesłania w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, to jednak źródłem i wzorcem określenia kolejności ustalonej w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. są przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej w skrócie "k.r.o."), dotyczące obowiązku alimentacyjnego. Stanowisko to potwierdza uchwała składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 2018 r. (sygn. akt I OPS 7/17, ONSAiWSA2018/5/77), zgodnie z którą "(...) rozważania odnoszące się do wykładni przepisów u.p.s. dotyczących obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przypominają rozwiązania zawarte w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym dotyczące obowiązku alimentacyjnego. Oczywiście dostrzegając tę istotną różnicę, iż obowiązek alimentacyjny jest rozwiązaniem z zakresu prawa prywatnego, a obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej z zakresu prawa publicznego, niemniej warto sięgnąć do tych rozwiązań. Zgodnie z art. 128 wspomnianego kodeksu obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei jego art. 129 stanowi w § 1, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi, w § 2 zaś, że krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym, w dalszych przepisach regulowane są pozostałe zagadnienia. Nie ma wątpliwości prawnych co do tego, że o tym, kto będzie zobowiązany do ponoszenia świadczeń alimentacyjnych, czyli w stosunku do kogo obowiązek alimentacyjny przekształci się w konkretne zobowiązanie, z którego będzie wynikać określone świadczenie alimentacyjne, decydować będą właściwe akty stosowania prawa, czyli orzeczenie sądu ustalające i zasądzające alimenty, ugoda sądowa czy też umowa. Z samych przepisów art. 128 i art. 129 k.r.o. dotyczących obowiązku alimentacyjnego, bez konkretnego aktu stosowania prawa, nie można bowiem ustalić, wobec których podmiotów obowiązek alimentacyjny przekształcił się w konkretne zobowiązanie alimentacyjne. Równocześnie należy mieć na uwadze, że o ile w przypadku obowiązku alimentacyjnego, jako instytucji prawa prywatnego, wyłącznie od osoby uprawnionej zależy, czy podejmie kroki prawne w celu przekształcenia obowiązku alimentacyjnego w konkretne zobowiązanie, z którego będzie wynikać świadczenie alimentacyjne, o tyle w przypadku obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, jako instytucji prawa publicznego, organ zobowiązany jest podjąć stosowne kroki prawne celem skonkretyzowania tego obowiązku w konkretne zobowiązanie" (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 23 października 2020 r. sygn. akt I 1109/20, 21 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 935/19 – dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Trafnie zauważa się przy tym, że w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w sprawie opłaty nie ma zastosowania art. 144. 1 zd. 1 k.r.o., który pozwala zobowiązanemu na uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (vide: wyrok WSA w Kielcach z 30 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Ke 1145/19 – dostępny jak wyżej).

Wskazać w związku z tym trzeba, że zgodnie z uchwałą 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 2018 r. sygn. akt I OPS 7/17 (opubl. ONSAiWSA 2018/5/77, Lex nr 2500753) obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. u.p.s, opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 tej ustawy, wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ustawy o pomocy społecznej. W uzasadnieniu rozważanej uchwały NSA opowiadając się za poglądem, że zawarty w ustawie obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby wymaga skonkretyzowania i zindywidualizowania bądź w formie decyzji administracyjnej, bądź w formie umowy, zwrócił uwagę, że upływ czasu i zmieniające się okoliczności faktyczne mogą powodować, że będzie zachodziła konieczność zmiany osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty bądź też wysokości tej opłaty. Te zmieniające się okoliczności faktyczne, które mogą mieć miejsce już po umieszczeniu osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej, a które mogą dotyczyć zarówno samej osoby uprawnionej (np. dochód uzyskiwany przez nią uległ obniżeniu i nie wystarcza na poniesienie opłat), jak i osób, które w świetle art. 61 u.p.s. należą do osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty, bądź też sytuacji dochodowej tych osób albo zwolnienia tych osób całkowicie lub częściowo z obowiązku ponoszenia opłat na podstawie art. 64, powodują, że z problematyką dotyczącą ustalenia opłaty za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej spotykamy się nie tylko w chwili skierowania danej osoby do domu pomocy społecznej, ale również w późniejszym czasie w trakcie pobytu w tym domu, w związku ze zmieniającymi się okolicznościami. Powyższe wskazuje, że rozważając problematykę dotyczącą zasad ustalania opłat za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej, należy poszukiwać takich rozwiązań, które uwzględniałyby wskazane wyżej okoliczności, a tym samym zapewniałyby, aby sytuacja prawna osób, na które ustawodawca nałożył obowiązek ponoszenia opłaty, była jednoznaczna, a przez to w postępowaniu dotyczącym zwrotu poniesionych przez gminę wydatków zapewnione zostałoby pewne bezpieczeństwo prawne. Równocześnie, dokonując wykładni przepisów dotyczących obowiązku ponoszenia opłaty, należy mieć na uwadze, aby przyjęte rozwiązania realizowały podstawową zasadę, zgodnie z którą pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny, a obowiązek ponoszenia opłaty powstaje od chwili umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. To ustawodawca zdecydował, że powstanie ustawowego obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zostało połączone z takim zdarzeniem prawnym, jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Tym samym o ile skonkretyzowanie i zindywidualizowanie tego ustawowego obowiązku pozwoli na ustalenie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty i wysokości tej opłaty, o tyle samo zobowiązanie istnieje począwszy od dnia powstania tego obowiązku, czyli od dnia umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Stąd też wydanie decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. w celu ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może obejmować okres przed wydaniem decyzji, albowiem decyzja ta konkretyzuje obowiązek powstający z mocy prawa z dniem zaistnienia takiego zdarzenia prawnego, jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Godzi się również podkreślić, że w rozważanej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt. Instytucja zwolnienia z wnoszonej opłaty może być stosowana tylko na wniosek osoby zobowiązanej, zwolnienie następuje w formie decyzji administracyjnej, jest to istotne rozwiązanie, albowiem w określonych sytuacjach umożliwia osobie zobowiązanej zwolnienie w całości lub w części z wnoszenia opłat. Uzyskanie zwolnienia na podstawie decyzji administracyjnej, wydanej w trybie art. 64 ustawy, sprawia, że osobie, która je uzyskała, nie będzie można postawić zarzutu niewykonania zobowiązania z tytułu opłat, a w konsekwencji gminie nie będzie przysługiwało prawo dochodzenia od tej osoby zwrotu poniesionych na ten cel wydatków, o którym mowa w art. 61 ust. 3 u.p.s. (...) Jak podnosi I. Sierpowska w komentarzu do ustawy o pomocy społecznej (wydanie 4 z 2017 r.), z art. 64 u.p.s. wynika, że zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć sytuacji, w której określona opłata została ustalona w sposób przewidziany przepisami prawa. Zwolnienie takie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku strony. Nie znając zakresu takiego obowiązku, wnioskodawca nie może nawet stwierdzić, czy mu podoła, czy też powinien wystąpić z wnioskiem o całkowite lub częściowe zwolnienie z nieustalonej jeszcze opłaty. Przed skonkretyzowaniem tej wartości nie jest możliwe wydanie decyzji na podstawie art. 64 u.p.s.

Z zebranego materiału dowodowego przez organy obu instancji wynika, że E. P. jest wnuczką (zstępną) M. B. umieszczonej w DPS w B..

Wobec tego nie budzi wątpliwości, że skarżąca jako zstępna M. B. jest podmiotem zobowiązanym do ponoszenia opłat w rozumieniu art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., wobec którego organ mógł i powinien prowadzić postępowanie w sprawie ustalenia opłat za pobyt babki w DPS, zwłaszcza w sytuacji gdy na pokrycie wydatków z tym związanych nie wystarczają wnoszone przez nią opłaty z dochodu. Z akt sprawy wynika nadto, że oprócz skarżącej, zstępnymi M. B., na których również spoczywa obowiązek ponoszenia opłat w rozumieniu art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., są jej syn W. W. oraz pięcioro wnucząt: B. M., B. K., G. K., A. W. – O. i M. W.

Organ pierwszej instancji, prowadził jednak jedynie równolegle odrębne postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia obowiązku dokonywania opłat za pobyt babki w DPS, wobec wnuka M. W., które również zakończyło się wydaniem decyzji administracyjnej, która została zaskarżona do Sądu Administracyjnego i rozpatrywana w terminie rozpoznawania niniejszej sprawy pod sygnaturą II SA/Łd 562/21. W zakresie zaś obowiązku pozostałych zstępnych, organ ograniczył się jedynie do posiłkowania się sporządzonymi wywiadami środowiskowymi, na podstawie których arbitralnie ocenił, że zarówno syn M. B. oraz jej troje wnucząt pozostaje, z mocy ustawy o pomocy społecznej, zwolnionych z ponoszenia kosztów odpłatności za jej pobyt w domu pomocy społecznej. Na podstawie wywiadu środowiskowego organ zawarł także umową o odpłatności z wnuczką A. W. – O., której postanowienia wskazują, że jest zobowiązana do odpłatności za pobyt babki w DPS w kwocie po 68 zł miesięcznie.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że przepis art. 61 ust. 1 u.p.s. zawiera krąg osób, w stosunku do których można orzec o obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu opieki społecznej i jednocześnie wynika z niego kolejność, w jakiej wymienione podmioty ponoszą odpłatność za ten pobyt. Jednak o regule kolejności nie ma mowy w sytuacji wystąpienia obowiązku ponoszenia opłat przez kilkoro zstępnych, czyli tak jak ma to miejsce w realiach rozpatrywanej sprawy. Każdy z nich ma taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a jedynie różnicować ich może kryterium dochodowe. W sytuacji, gdy występują w sprawie zstępni, którzy potencjalnie mogą być obciążeni kosztami opłat, to organ winien prowadzić postępowanie jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty na pobyt. Osoby te powinny być zawiadamiane o wszczęciu postępowania i powinny być stronami tego postępowania, a także ich wszystkich powinna dotyczyć decyzja w sprawie ustalenia obowiązku odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. W sytuacji gdy organ chce za dany okres obciążyć daną osobę, musi znać sytuację dochodową wszystkich osób zobowiązanych, bo wtedy będzie wiadomo kto i w jakiej wysokości może zostać obciążony opłatą. Za różne okresy może różnie kształtować się sytuacja dochodowa poszczególnych zobowiązanych (vide: wyrok WSA w Warszawie z 23 maja 2019 r., sygn. akt VIII SA/Wa 238/19 oraz WSA w Łodzi z 12 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 711/19 - dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1109/20 zagadnienie współuczestnictwa w postępowaniu administracyjnym jest złożone i w niektórych aspektach sporne, gdyż regulacja kodeksowa jest szczątkowa (wyłącznie art. 62 k.p.a.). W doktrynie zwraca się uwagę, że o współuczestnictwie decydują więzi wewnętrzne lub zewnętrzne oraz materialne bądź procesowe podłoża sprawy administracyjnej (por. A. Skóra, Współuczestnictwo w postępowaniu administracyjnym, Warszawa 2009, s. 163 i n.). Dlatego z uwagi na wskazaną wyżej charakterystykę rozpoznawanej sprawy, wzajemna relacja osób zobowiązanych do ponoszenia opłat na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. nie ma charakteru wyłącznie formalnego i procesowego i nie może być rozpatrywana jako przypadek współuczestnictwa formalnego z art. 62 k.p.a. Oczywiście może się zdarzyć, że nie każdy ze zstępnych spełnia przesłanki do ponoszenia opłat za pobyt w DPS, musi to jednak wynikać z decyzji i poczynionych w tym zakresie ustaleń faktycznych.

Skład orzekający w sprawie, podziela powyższe poglądy i uważa, że w sytuacji, gdy w kręgu podmiotów zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt w DPS, jest kilku zstępnych, tak jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie (sześcioro wnucząt i syn), organ powinien prowadzić postępowanie jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu podmiotów zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w DPS. Osoby te powinny być zawiadomione o wszczęciu postępowania, winny być również stronami tego postępowania, a także ich wszystkich powinna dotyczyć decyzja wydana w sprawie ustalenia obowiązku odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Dawałoby to możliwość osobom potencjalnie zobowiązanym do kontrolowania oświadczeń pozostałych osób co do ich stanu majątkowego i dochodów, co w konsekwencji przyczyniałoby się do wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie. Przesłanki te w realiach rozpatrywanej sprawy nie zostały spełnione. Zauważyć w tym względzie należy, że z ustawy o pomocy społecznej wynika tylko pierwszeństwo zstępnych przed wstępnymi. Wewnątrz grupy zstępnych ustawodawca nie rozróżnił już kolejności do obciążenia opłatą. Nie można zatem mówić o kolejności w sytuacji wystąpienia obowiązku ponoszenia opłat przez kilkoro zstępnych. Każdy z nich ma bowiem taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a jedynie różnicować je może osiągane kryterium dochodowe każdego zstępnego. Zacytować w tym względzie można chociażby wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 stycznia 2020 r., I OSK 2543/19, w którym to "Naczelny Sąd Administracyjny zauważa na wstępie, że sformułowanie zawarte w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.s.p. nie pozwala, w sytuacji zstępnych, na twierdzenie, że któryś z nich byłby zobowiązany w pierwszej kolejności (np. syn przed drugim synem czy córką), gdyż zarówno małżonek i wszyscy zstępni wymienieni są jako zobowiązani w tej samej kolejności". Wobec powyższego stwierdzić trzeba, że w kontrolowanej sprawie postępowanie administracyjne poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji zostało przeprowadzone z naruszeniem art. 62 k.p.a., a uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Lektura poddanej kontroli Sądu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. dowodzi, że ustalenie opłaty za pobyt M. B. w DPS wobec skarżącej nastąpiło, na podstawie art. 61 ust. 2d, 2e, 2f u.p.s., chociaż jak zgodnie przyjęły organy obu instancji, skarżąca jedynie pierwotnie uniemożliwiała ustalenie sytuacji dochodowej rodziny w drodze wywiadu środowiskowego, lecz nie czyniła tego przy ponownym rozpoznaniu sprawy, natomiast w związku z odebranym projektem umowy, nie skontaktowała się z placówką. Co istotne, w podstawie prawnej decyzji organu pierwszej instancji powołano, z ww. zakresu, tylko przepis art. 61 ust. 2d u.p.s., choć w jej uzasadnieniu jako podstawę prawną ustalenia opłaty powołano przepisy art. 61 ust. 2e i 2f u.p.s.

Wyjaśnić wobec tego trzeba, że art. 61 u.p.s. jest zbiorem przepisów regulujących problematykę wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, zasad jej ustalania oraz podmiotów zobowiązanych do jej ponoszenia. Bliższa analiza powyższego unormowania dowodzi, że na skutek wspomnianej wcześniej nowelizacji art. 61 i dodania po ustępie 2c ustępów 2d-2f ustawodawca w ramach tej samej grupy podmiotów, o których mowa w ust. 1 pkt 2 czyli małżonka, zstępnych i wstępnych zróżnicował zasady ustalania opłat za pobyt członka rodziny.

Mianowicie ustęp 2d art. 61 u.p.s. dotyczy podmiotów, które odmówiły zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. W takim przypadku organ ustala wysokość opłaty w drodze decyzji zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Ustalenie opłaty w tym trybie następuje zatem przy uwzględnieniu sytuacji dochodowej osoby zobowiązanej.

Natomiast ust. 2e art. 61 u.p.s. dotyczy małżonka, zstępnych przed wstępnymi, którzy odmówili zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. i jednocześnie nie wyrazili zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. W takiej sytuacji organ ustala opłatę w drodze decyzji w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby zobowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. W rozważanym przypadku wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. W analizowanej sytuacji organ nie bierze jednak pod uwagę ograniczeń wynikających z sytuacji dochodowej, osobistej czy rodzinnej tych osób. Ratio legis tych unormowań sprowadza się bowiem do założenia, że skoro osoby te nie chcą ujawnić swojej sytuacji, to organ ma prawo założyć, że są w stanie ponosić opłatę w pełnym wymiarze. Jednakże brak zgody na wywiad musi iść w parze z brakiem zgody na przyjęcie warunków umowy. Proporcjonalny podział opłaty w myśl ust. 2f, dotyczy tylko sytuacji, w której nastąpiła odmowa zawarcia umowy i przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, nie można z niego wywodzić ogólnej normy postępowania, a więc dzielenia opłaty po równo na wszystkich zobowiązanych. Głównym wyznacznikiem podziału są dochody i to one zakreślają granicę, do której organ może ustalić zobowiązanie.

Istotą rodzinnego wywiadu środowiskowego w świetle art. 107 u.p.s. jest ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób, na których z mocy prawa spoczywa obowiązek partycypowania w opłatach za pobyt członka rodziny w DPS. Osoby, u których jest on przeprowadzany mają obowiązek współpracować z pracownikiem socjalnym. W realiach kontrolowanej sprawy organy twierdziły, że skarżąca uniemożliwiała ustalenia sytuacji dochodowej rodziny w drodze wywiadu środowiskowego, co było przyczynkiem do wydania wobec niej jedynie pierwszej decyzji w tym przedmiocie a po ponownym rozpoznaniu sprawy – że wywiad się odbył, ale skarżąca odmówiła kontaktu z placówką w celu podpisania przesłanego do niej projektu umowy o odpłatność za pobyt babki w DPS. W tych warunkach organ I instancji podjął czynności w celu ustalenia przypadającej na skarżącego opłaty w ten sposób, iż:

- w okresie od października 2019r. do marca 2020r. (przy przyjęciu, że średni koszt utrzymania mieszkańca w DPS B. wynosi 3.361,00 zł a łączna opłata wnoszona przez mieszkańca DPS i osobę zobowiązaną zgodnie z zawartą umową - 877,91 zł), pozostałą do zapłaty kwotę 2.483,09 zł, podzielił proporcjonalnie do ilości osób obowiązanych jego zdaniem do ponoszenia odpłatności (na dwie osoby), ustalając tą odpłatność na kwoty po 1.241,54 zł miesięcznie.

- w okresie od kwietnia 2020r. (przy przyjęciu, że średni koszt utrzymania mieszkańca w DPS B. wynosi 3.620,00 zł a łączna opłata wnoszona przez mieszkańca DPS i osobę zobowiązaną zgodnie z zawartą umową – 1.296,44 zł) pozostałą do zapłaty kwotę – 2.323,56 zł, podzielił również na dwie osoby, ustalając tą opłatę na kwoty po 1.161,78 zł miesięcznie.

W ustaleniach swych, poza oczywistym pominięciem pozostałych zobowiązanych zstępnych (których organ I instancji arbitralnie przed wydaniem decyzji niejako z urzędu zwolnił z jakichkolwiek odpłatności "z mocy ustawy"), to jak wynika z zarzutów skargi: organ nienależycie przyjrzał się rzeczywistej sytuacji materialnej i stosunkom między zobowiązanymi a mieszkańcem domu, w tym w szczególności poprzez zaniechanie zbadania podnoszonej przez skarżącą relacji babka – wnuczka B. M., która miała otrzymać od M. B. darowiznę a następnie ją spieniężyć.

W tym stanie rzeczy stanowisko organów orzekających w sprawie jakoby jedynie skarżąca i inny zobowiązany decyzją wnuczek M. B. (fakt znany Sądowi z urzędu ze sprawy II SA/Łd 562/21) oraz wskazana w decyzji wnuczka zobowiązana umową, byli zobowiązani do ponoszenia opłaty za pobyt babki w DPS oraz nienależyte ustalenie stanu faktycznego w zakresie majątku i stosunków wszystkich zobowiązanych, prowadzi Sąd w niniejszym składzie do wniosku, że działania te uznać należy za dowolne i sformułowane z naruszeniem art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

W konsekwencji pogląd o konieczności zastosowania w sprawie trybu ustalania opłaty zdefiniowanego w art. 61 ust. 2f i 2e u.p.s., który ma zastosowanie wyłącznie wówczas, gdy dany podmiot odmawia zawarcia umowy i jednocześnie nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu, nie zasługuje na aprobatę. Lektura akt dowodzi, że w realiach rozpatrywanej sprawy można mówić co najwyżej o odmowie zawarcia przez skarżącą umowy, co wypełnia przesłankę ustalenia opłaty za pobyt babki skarżącej w DPS w trybie art. 61 ust. 2d u.p.s., co organ winien rozważyć, w toku ponownie prowadzonego postępowania wyjaśniającego, obejmującego także właściwe zgromadzenie i gruntowne zbadanie materiału dowodowego, pod kątem stosunków cywilnoprawnych i sytuacji majątkowych wszystkich obowiązanych zstępnych mieszkańca DPS. Wreszcie należało stwierdzić, że wydanie przez organy obu instancji decyzji z naruszeniem prawa materialnego i procesowego miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Reasumując Sąd, na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego stwierdził, że decyzja Wójta Gminy D. oraz Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Ł. zostały wydane z istotnym naruszeniem przepisów procesowych a więc nie zgodnie z regułami procesowymi zdefiniowanymi przez ustawodawcę w przepisach art. 6, art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., w zakresie ustalania stanu faktycznego, co niewątpliwie miało wpływ na zastosowane w sprawie przepisy prawa materialnego.

Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w tej sprawie organy administracji. Rozpatrując sprawę ponownie organ winien w pierwszej kolejności rozstrzygnąć w sprawie krąg osób zobowiązanych, ich stosunki i sytuacje materialną i majątkową a dopiero następnie dokonać ustalenia wysokości opłaty. W każdym zaś przypadku obowiązkiem organu jest sporządzenie uzasadnienia decyzji na tyle czytelnie i klarownie, by jej adresat miał możliwość poznania wszystkich okoliczności natury faktycznej i prawnej, które przesądziły o wydaniu rozstrzygnięcia zgodnie z regułami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a.

Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono w pkt 2 wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800). Na zasądzoną kwotę składa się wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru.

P.J.