Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 3011/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-08-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych~Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 2 lit a, art. 4 ust 1,2,4
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

SENTENCJA

Dnia 31 sierpnia 2017 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon Sędziowie: sędzia NSA Robert Sawuła sędzia del. WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Maciej Stojek po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 23 października 2014 r. sygn. akt II SA/Sz 482/14 w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 15 kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji w sprawie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

UZASADNIENIE:

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 23 października 2014 r., sygn. akt II SA/Sz 482/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, oddalił skargę J. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji w sprawie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej.

Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku przedstawił następujący stan faktyczny sprawy:

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 13 stycznia 2004 r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia 9 maja 2005 r., odmówił przyznania J. K. świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej.

W wyniku skargi strony na powyższe rozstrzygnięcie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 18 stycznia 2006 r., sygn. akt II SA/Sz 842/05 uchylił zaskarżoną decyzję. Po wykonaniu zaleceń zawartych w ww. wyroku Sądu, Kierownik Urzędu rozpoznał ponownie sprawę i decyzją z dnia 23 marca 2007 r. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 13 stycznia 2004 r. Powyższa decyzja poddana została kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który wyrokiem z dnia 5 września 2007 r., sygn. akt II SA/Sz 567/07 oddalił skargę.

Skarżący, J.K. 17 stycznia 2014 r. ponownie zwrócił się Kierownika Urzędu z wnioskiem o przyznanie mu uprawnienia do świadczenia pieniężnego na podstawie przepisów ustawy zmieniającej.

Decyzją z dnia 23 stycznia 2014 r. Kierownik Urzędu odmówił zmiany decyzji własnej z dnia 13 stycznia 2004 r. Organ wskazał, że w sprawie brak było podstaw do uznania, że praca wykonywana przez J. K.była połączona z dodatkową represją, jaką jest wywiezienie (deportacja), co jest warunkiem przyznania świadczenia na podstawie przepisów ww. ustawy. Kierownik Urzędu wyjaśnił, że kwestia wywiezienia wnioskodawcy do pracy w miejscowości P., na terytorium Niemiec, została rozstrzygnięta decyzją z dnia 13 stycznia 2004 r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia 23 marca 2007 r. Decyzje te zostały poddane kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który wyrokiem z dnia 5 września 2007 r., sygn. akt II SA/Sz 567/07 skargę strony oddalił.

Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, podtrzymując swój wniosek z dnia 17 stycznia 2014 r. o przyznanie mu świadczenia pieniężnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 ze zm.), dalej zwaną: "ustawą o świadczeniu pieniężnym",

Kierownik Urzędu, decyzją z dnia 15 kwietnia 2014 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art.127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 267), dalej zwaną: "k.p.a.", art. 2 ustawy dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 2011 r., nr 72, poz. 380), dalej zwaną: "ustawą zmieniającą", oraz art. 2 pkt 2 lit. "a" i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym, po rozpoznaniu wniosku J. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy – utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 23 stycznia 2014 r., nr [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, że obecne brzmienie art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym zostało wprowadzone ustawą zmieniającą, której przepisy weszły w życie w dniu 20 kwietnia 2011 r.

Dla wydania decyzji pozytywnej na podstawie art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym, konieczne jest łączne wystąpienie następujących przesłanek:

- deportowanie (wywiezione) osoby do pracy przymusowej w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945;

- wykonywanie pracy w warunkach deportacji przez okres, co najmniej 6 miesięcy.

Kierownik Urzędu wskazał dalej, że w trakcie prowadzonego postępowania, zarówno zakończonego decyzją z dnia 23 marca 2007 r. oraz z wniosku z dnia 8 stycznia 2014 r., ustalono, że skarżący przed wrześniem 1939 r. zamieszkiwał w [...]. Na skutek decyzji władz okupacyjnych na początku 1941 r. (luty lub marzec) wraz z rodziną został zmuszony do opuszczenia domu i przekazania go na rzecz niemieckich rodzin, które zostały zasiedlone na terenie [...]. Jak podał wnioskodawca po wysiedleniu jego rodzice zamieszkali na terenie [...] w przydzielonym pomieszczeniu gospodarczym, a on sam został skierowany do pracy w gospodarstwie rolnym położonym w [...], należącym go gospodarza niemieckiego o nazwisku E.. Powyższą okoliczność potwierdzili świadkowie: H. P., T. K., M. R. oraz R.M., których oświadczenia dołączone zostały do wniosku o przyznanie uprawnienia. Jak ustalił organ, skarżący pracę przymusową w gospodarstwie wykonywał do marca 1943 r., a od tego czasu do końca 1944 r., został skierowany do pracy w fabryce we W.. W protokole przesłuchania z dnia 2 kwietnia 2014 r. wskazał, że w czasie pracy we W. mieszkał u matki w [...]. Do pracy chodził piechotą. Musiał chodzić dookoła, ponieważ miał zakaz zbliżania się na odległość 500 m do jego dawnego domu.

W ocenie Kierownika Urzędu, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania, że wnioskodawca został deportowany do pracy przymusowej.

W sprawie ustalono bowiem, że wraz z rodzicami został wysiedlony z rodzinnego gospodarstwa i zasiedlony w pobliżu, w pomieszczeniach gospodarczych.

Organ zaznaczył, że uprawnienie do świadczenia pieniężnego nie przysługuje wyłącznie z tytułu wysiedlenia, lecz z tytułu deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej.

Kierownik Urzędu wyjaśnił nadto, że wysiedlenie rodziny wnioskodawcy było wymuszone przez władze okupacyjne, a po jego przeprowadzeniu z pewnością nastąpiło znaczące pogorszenie sytuacji rodziny strony, jednakże z akt sprawy nie wynika, aby wysiedlenie wiązało się z jednoczesnym skierowaniem do pracy przymusowej. Rodzina strony nie została przesiedlona do innej miejscowości. W ocenie organu określenie "kolonia" odnosi się do obszaru zabudowy mieszkalnej położonej na uboczu, jednakże przynależącej administracyjnie do miejscowości głównej, w tym przypadku do [...]. Powyższy pogląd znajduje również poparcie w zaświadczeniu Starostwa Powiatowego w Szamotułach z dnia 3 września 2002 r., w którym wskazano, że gospodarstwo należące do rodziców skarżącego położone było na terenie [...]. Nadto z treści przepisów ustawy o świadczeniu pieniężnym, wynika, że celem tej ustawy było przyznanie świadczenia pieniężnego tylko tym obywatelom polskim, którzy zostali deportowani (wywiezieni) w celu wykonywania pracy przymusowej, czyli tym względem, których okupant stosował represję pracy niewolniczej w zaostrzonej formie, u których wykonywanie pracy przymusowej związane było z tragicznymi okolicznościami przewozu, często w nieludzkich warunkach, w nieznane im, odległe miejsca i wrogie otoczenie.

W skardze złożonej do WSA w Szczecinie, skarżący zarzucił organowi nieobiektywną ocenę dowodów, wywodząc, że przymusowe przemieszczenie transportem zorganizowanym przez Niemców wszystkich członków jego rodziny do innej miejscowości i rozdzielenie rodzeństwa od rodziców pod nadzorem uzbrojonej formacji było typowym deportowaniem.

W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dawniej Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych) wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, oddalając skargę stwierdził, że brzmienie art. 2 noweli do ustawy o świadczeniu pieniężnym nie powinno pozostawiać wątpliwości, że uzasadnieniem dla zmian decyzji ostatecznych odmawiających prawa do świadczenia, wydanych na podstawie przepisów ustawy o świadczeniu pieniężnym, w brzmieniu sprzed wejścia w życie ww. noweli, była chęć prawodawcy, aby osoby, którym uprzednio odmówiono świadczenia pieniężnego z powodu określonego brzmienia art. 2 pkt 2 ww. ustawy, gdzie zawarto pewnego rodzaju geograficzne kryterium, uzależniające prawo do takiego świadczenia, mogły jednak uzyskać to świadczenie. Nowela do ustawy o świadczeniu pieniężnym wynikała z wytycznych zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 16 grudnia 2009 r., sygn. akt K 49/07 (OTK-A 2009/11/169. W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 2 pkt 2 ww. ustawy w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W związku z powyższym Sąd I instancji wskazał, że art. 2 noweli do ustawy o świadczeniu pieniężnym nie stanowi podstawy normatywnej do weryfikacji wszystkich decyzji odmawiających świadczenia pieniężnego, jakie zapadły przed 20 kwietnia 2011 r. (tj. przed datą wejścia w życie noweli do ustawy o świadczeniu pieniężnym), ale odnosi się wyłącznie do tych decyzji, w których przyczyną odmowy było deportowanie do pracy przymusowej w granicach terytorium państwa polskiego sprzed 1 września 1939 r.

Sąd I instancji stwierdził, że w przedmiotowej sprawie, co wynika z wcześniejszych decyzji organu znajdujących się w aktach administracyjnych, przyczyną odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej było ustalenie, że wykonywana przez niego praca miała charakter pracy przymusowej, nie stanowiła jednak represji w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniu pieniężnym. Skarżący nie został bowiem poddany w tym celu deportacji, a sam fakt wykonywania pracy i trudów z tym związanych, jak również ciężkich warunków zamieszkiwania nie stanowi o spełnieniu przesłanki z art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym.

Sąd ten uznał, że wobec wydania wyroku z dnia 5 września 2007 r., sygn. akt II SA/Sz 567/07przez WSA w Szczecinie, związany jest treścią i wyrażoną w tym wyroku oceną prawną, zgodnie z przepisem art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej zwaną: "p.p.s.a.". Oznacza to, że ani organ, ani sąd nie mogą ponownie badać czy skarżący spełnia przesłanki z art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym tj. czy był deportowany do pracy przymusowej, bo kwestia ta została już prawomocnie rozstrzygnięta.

W takim stanie rzeczy w ocenie tego Sądu, prawidłowo Kierownik Urzędu uznał, że przepis art. 2 noweli do ustawy o świadczeniu pieniężnym nie znajduje zastosowania w przypadku skarżącego i nie może stanowić podstawy do zmiany decyzji z dnia 13 stycznia 2004 r. odmawiającej przyznania mu uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Na podstawie tego przepisu, jak już wyjaśniono wcześniej, mogą być zmieniane tylko decyzje odmawiające przyznania świadczenia pieniężnego, w których motywem odmowy było zastosowanie kryterium "geograficznego" miejsca deportowania, a nie stwierdzenie braku deportacji w ogóle.

Mając na uwadze powyższe Sąd I instancji, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

Skarżący, J. K. wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie, jak też zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie art 153 p.p.s.a., poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe za-stosowanie polegające na przyjęciu, że wykładnia prawna poczyniona w innej sprawie tego samego skarżącego wiąże Sąd w sprawie ze skargi na inną decyzję wydaną na podstawie innych przepisów prawa, ale w tym samy stanie faktycznym.

Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucił naruszenie art. 2 pkt 2 lit a i art. 4 ust. 1, 2, 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym, w związku z art. 2 ustawy zmieniającej, poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że do oceny, czy doszło do deportacji należy przyjąć element odległości, tj. wywózki poza granice administracyjnej miejscowości, w której skarżący zamieszkiwał, w sytuacji, kiedy element odległości w deportacji nie jest elementem przesądzającym o tym, czy do deportacji faktycznie doszło.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że sąd jest związany poczynionym ustaleniami i poczynioną interpretacją, ale tylko i wyłącznie w sprawach rozpoznawanych ponownie po uchyleniu danej decyzji. Sąd I instancji popełnił zatem błąd polegający na tym, że uznał, iż sprawa skarżącego dotyczy tej samej sprawy, gdy tymczasem obecna sprawa rozpoznawana była na podstawie przepisów obowiązujących od roku 2011, a więc w nowym stanie prawnym. Nie kwestionował tego organ administracji i rozpoznał sprawę merytorycznie, choć błędnie, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego, Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych, będąc związany granicami skargi kasacyjnej.

Na wstępie należy zauważyć, że jakkolwiek oba zarzuty kasacyjne oparto na podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., to w istocie podstawie tej odpowiada jedynie zarzut naruszenia art. 2 pkt 2 lit a i art. 4 ust. 1, 2, 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym, w związku z art. 2 ustawy zmieniającej, zarzut zaś naruszenia art. 153 p.p.s.a., odpowiada podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., który jako zarzut naruszenia prawa procesowego winien zostać omówiony w pierwszej kolejności.

Przepis art. 153 p.p.s.a. stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W sformułowanym zarzucie naruszenia powyższego przepisu nie zostało wskazane ani wiążące orzeczenie sądu, z podaniem jego nazwy, daty orzeczenia, czy sygnatury akt, ani okoliczność, czy związało ono w sposób nieuprawniony organ, ze wskazaniem, o jaki organ chodzi, czy też sąd, z określeniem go. Nie wyjaśniono też, w jakim zakresie to nieuprawnione związanie nastąpiło i jaki miało to wpływ na wynik sprawy. Wszystkie powyższe niedookreślone elementy winny były być jednak wskazane celem umożliwienia merytorycznego ustosunkowania się do powyższego zarzutu, tak samo, jak wykazanie wpływu wysuniętego naruszenia prawa na wynik sprawy, co wynika z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej powoduje, że Sąd ten nie może domniemywać woli czy tez intencji składającego skargę kasacyjną i domyślać się, czy dookreślać sposobu naruszenia wskazanych przepisów prawa. Wskazanie zarzucanego zakresu związania przepisem art. 153 p.p.s.a. było tym bardziej istotne, że Sąd I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie w części na własnej merytorycznie dokonanej ocenie zaskarżonej decyzji, która to ocena zresztą została zakwestionowana w skardze kasacyjnej poprzez wysunięcie zarzutu naruszenia prawa materialnego.

Z powyższych względów brak było warunków do merytorycznego rozpoznania zarzutu naruszenia przepisów postępowania w postaci art. 153 p.p.s.a., który to przepis, jak wynika z uzasadnienia Sądu I instancji miał zresztą zastosowanie do zagadnienia objętego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 września 2007 r., sygn. akt II SA/Sz 567/07, które dotyczyło kwestii domagania się przez skarżącego świadczenia pieniężnego wskutek deportacji na tereny poza terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r., a więc materii nieistotnej dla rozpoznania przedmiotowej sprawy, której istotą jest ocena charakteru represji mającej miejsce na terytorium państwa polskiego sprzed ww. daty.

Przechodząc do rozpoznania zarzutu naruszenia art. 2 pkt 2 lit a i art. 4 ust. 1, 2, 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym, należy zauważyć, że treść tego zarzutu - kwestionującego dokonaną w sprawie ocenę, czy doszło do deportacji, należy przyjąć element odległości - nie koresponduje w żaden sposób z przepisem art. 4 ust. 1, 2, 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym, który stanowi, że uprawnienie do świadczenia jest przyznawane decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie wniosku zainteresowanej osoby (art. 4 ust. 1), Kierownik Urzędu może upoważnić inne osoby będące pracownikami Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych do wydawania decyzji, o których mowa w ust. 1 (rt. 4 ust. 2) oraz, że w zakresie postępowania dotyczącego ustalenia lub odmowy przyznania świadczenia mają zastosowanie przepisy k.p.a. (art. 4 ust. 4). Z tego też względu wobec braku sformułowania jakiegokolwiek zarzutu odnoszącego się do ww. przepisu, należało uznać, że zarzut ten jest zupełnie chybiony i niezrozumiały.

W sprawie nie nastąpiło również naruszenie art. 2 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniu pieniężnym, albowiem przepis ten dotyczy represji doznanej na terytorium poza granicami państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r., które to zagadnienie, jak wskazano wyżej, było przedmiotem prawomocnego rozstrzygnięcia w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 września 2007 r., sygn. akt II SA/Sz 567/07, ani też nie nastąpiło naruszenie przepisu art. 2 pkt 2 ww. ustawy, który odnosi się do represji doznanej na terytorium państwa polskiego sprzed ww. daty, którą to represję, jako doznaną wskazał skarżący w swym wniosku opartym na podstawie art. 2 ustawy zmieniającej.

Przede wszystkim trzeba zauważyć, że zarzut naruszenia powyższego przepisu ogranicza się do jednej tylko kwestii, a mianowicie do jego błędnej wykładni polegającej - jak należy przypomnieć - na uznaniu, że do oceny, czy doszło do deportacji należy przyjąć element odległości, tj. wywózki poza granice administracyjnej miejscowości, w której skarżący zamieszkiwał, w sytuacji, kiedy element odległości w deportacji nie jest elementem przesądzającym o tym, czy do deportacji faktycznie doszło.

Tak sformułowany zarzut nie mógł odnieść skutku. Należy bowiem stwierdzić, że Sąd I instancji uznając, iż wykonywana przez skarżącego praca nie stanowiła represji w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniu pieniężnym, wskazał, że przyczyną tego była okoliczność, że skarżący nie został poddany w tym celu (wykonywania pracy) deportacji. Sąd ten nie użył w jakimkolwiek fragmencie swych rozważań argumentu dotyczącego odległości przymusowego przemieszczenia skarżącego po wysiedleniu z jego dotychczasowego miejsca zamieszkania.

Trzeba jednak zaznaczyć, że zagadnienie odległości pomiędzy dotychczasowym miejscem pobytu, a miejscem przymusowej pracy ma niejednokrotnie znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie świadczenia w oparciu o przepisy omawianej ustawy.

Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt K [...] stwierdził, że art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym, w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu tego wyroku, który w istocie otworzył drogę do możliwości dochodzenia świadczeń na podstawie przepisów ww. ustawy osobom poddanym represji na terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r., Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "(...) ustawodawca trafnie uznał, iż wśród wszystkich osób świadczących pracę przymusową na rzecz ZSRR i III Rzeszy, szczególnie dotkliwie poszkodowane były osoby, które pracę tę świadczyły w warunkach przesiedlenia poza dotychczasowe miejsce zamieszkania. Świadectwa osób poddanych tej formie represji skłaniają do akceptacji poglądu, że znajdowały się one w znacznie trudniejszej sytuacji niż osoby wykonujące nawet tego samego typu pracę, ale w dotychczasowym miejscu zamieszkania lub w niewielkim od niego oddaleniu (np. sąsiednie miejscowości),(...)".

Zagadnienie więc rozmiaru oddalenia osoby świadczącej przymusową pracę od dotychczasowego miejsca zamieszkania ma niewątpliwie znaczenie przy ocenie, czy doszło do deportacji. Jednakże stanowi ono jedynie jeden z elementów tej oceny. W orzecznictwie wypracowano cechy pojęcia deportacji, którego brak jest definicji ustawowej. Przez "deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej" rozumieć należy przymusową zmianę miejsca pobytu powiązaną z "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska osoby deportowanej. Pojęcie deportacji wiązać należy z życiem w otoczeniu wrogości, wyobcowania kulturowego i językowego, egzystencją w trudnych warunkach bytowych i w izolacji od dotychczasowego środowiska. Istotne jest więc ustalenie wielu okoliczności, które pozwolą na prawidłową ocenę, czy dana osoba poddana została deportacji. W orzecznictwie zwraca się uwagę na takie okoliczności, jak: - odległość od dotychczasowego miejsca zamieszkania do miejsca, do której dana osoba została wywieziona, - odległość przebywania jej najbliższej rodziny, - możność kontaktu z nią, - warunki życia po wywiezieniu do pracy przymusowej, - rodzaj wykonywanej pracy, - charakter nastawienia wobec niej nowego otoczenia, - łatwość komunikacji z nim, uwzględniając barierę językową, ogólnie trudniejsze warunki egzystencji (np. brak możliwości sprzedaży czy wymiany własności pozostawionej w dotychczasowym miejscu zamieszkania, brak solidarności rodzinnej czy sąsiedzkiej, co najmniej utrudniony kontakt z rodziną i najbliższymi, trudny klimat i warunki przyrodnicze (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16.12.2009 r., sygn. akt K 49/07 oraz wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: - z dnia 11.02.2014 r., sygn. akt II OSK 670/13; - z dnia 3.12.2013 r., sygn. akt II OSK 1581/12; - z dnia 7.12.2013 r., sygn. akt II OSK 1286/12).

W zaskarżonej natomiast decyzji, organ użył co prawda argumentu dotyczącego odległości przemieszczenia się skarżącego po jego wysiedleniu, wskazując, że pracował on po tym zdarzeniu w tej samej miejscowości, w której dotychczas zamieszkiwał, lecz argument ten stanowił jedynie jedną z wielu innych przesłanek przemawiających za słusznym wnioskiem organu, że strona nie została poddana omawianej represji. Jak bowiem wynika z niekwestionowanych ustaleń faktycznych przyjętych przez organ i zaakceptowanych przez Sąd I instancji, skarżący wykonując pracę przymusową po wysiedleniu miał stały, choć czasowo niecodzienny kontakt ze swoją matką, z którą nawet mieszkał będąc zatrudniony we W., a do pracy w tej miejscowości chodził pieszo, przez znane sobie okolice, w tym miejscowość dotychczasowego zamieszkania przy czym musiał respektować ograniczenie niezbliżania się do swego dotychczasowego domu na odległość 500 m. Z wyjaśnień skarżącego wynika ponadto, że otrzymywał wynagrodzenie za pracę, tak w gospodarstwie niemieckim, jak i w fabryce we W.. Z uwagi na powyższe, nie sposób podważyć zasadności konkluzji organu, zaakceptowanej przez Sąd I instancji, że skarżony nie został poddany represji w rozumieniu przepisu art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym. Skarżący nie przebywał bowiem w nieznanym, obcym, wrogim, czy niebezpiecznym środowisku, co stwarzałoby realne i dotkliwe utrudnienia charakterystyczne dla deportacji jak, w szczególności odmienne warunki klimatyczne, kulturowe, językowe, połączone niejednokrotnie z wrogością miejscowej ludności, które nie tylko mogłyby przekładać się na pogorszone warunki codziennego bytu, lecz odbierałyby wolę przetrwania i nadziei na przerwanie niekorzystnego położenia, czy wskutek zmian na froncie walki, czy też wskutek ewentualnej ucieczki od okupacyjnego pracodawcy. Właśnie z powyższych względów, deportacja była samoistnym, niezależnym od faktu pracy przymusowej, źródłem cierpienia, która w przedmiotowej sprawie w sposób trafny nie została stwierdzona.

Biorąc więc pod uwagę powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.