Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 458/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 51 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1332
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2018 r. sprawy ze skargi F. B. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie doprowadzenia obiektu do stanu poprzedniego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżącego kwotę [...]- zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla Miasta P. decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257; dalej: "K.p.a.") oraz art. 51 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 51 ust. 7 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2017 r., poz. 1332; dalej: "Pr. bud."), nakazał właścicielom budynku zlokalizowanego na terenie nieruchomości przy ul. [...] w P. (nr [...], nr [...], nr [...]) tj.: F. B., M. B., J. S., T. S., P. Ś., W. G., M. M., M. M., A. F., D. F., T. W., A. W., M. W., M. B., A. B. i J. S., doprowadzenie tego budynku do stanu poprzedniego poprzez zamurowanie 5 otworów okiennych wykonanych w ścianie oficyny tego budynku, graniczącej z nieruchomością przy ulicy [...] w P. (nr obr. [...], ark [...], nr [...]), w terminie 4 miesięcy od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ I instancji wyjaśnił, że w dniu [...] r. pracownicy Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego dla Miasta P. przeprowadzili czynności kontrolne w budynku przy ulicy [...] w P. (nr [...], nr [...], nr [...]). W trakcie kontroli ustalono, że w ścianie szczytowej oficyny tego budynku, graniczącej z nieruchomością przy ulicy [...] w P. (nr obr. [...], ark [...], działka [...]) znajduje się 5 otworów okiennych. Ustalono, że w mieszkaniu nr [...] w przedpokoju połączonym z pokojem dziennym znajduje się otwór okienny o wymiarach: szerokość 1,29 m x wysokość 2,30 m; w mieszkaniu nr [...] znajduje się otwór okienny o wymiarach: szerokość 1,11 m x wysokość 1,68 m (jedyne okno w pokoju o wymiarach 2,20 m x 4,76 m). Ponadto w łazience tego mieszkania znajduje się otwór okienny o wymiarach: szerokość 0,44 m x wysokość 0,41 m; w mieszkaniu nr [...] znajduje się otwór okienny o wymiarach: szerokość 0,39 m x 0,52 m oraz otwór okienny o wymiarach: szerokość 1,11 m x wysokość 1,63 m. Wobec tego organ wystąpił o materiały archiwalne do Wydziały Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta P., Miejskiego Konserwatora Zabytków oraz Archiwum Państwowego, jednakże jednostki te nie posiadają żadnych dokumentów dotyczących tych otworów okiennych.

W celu ustalenia daty powstania spornych okien organ odebrał oświadczenia od współwłaścicieli kamienicy. W dniu [...] r. D. F. oraz A. F. złożyli oświadczenie o przedziale czasowym w jakim powstały przedmiotowe otwory okienne. D. F. oświadczyła, że okna powstały około 15 lat temu. W momencie kiedy była dzieckiem w latach 60/70 wskazanych otworów okiennych w ścianie oficyny [...] graniczącej z nieruchomością przy ulicy [...] nie było. A. F. oświadczył, że przedmiotowe otwory okienne zostały wykonane około 15 lat temu w czasie remontu mieszkania F. B., który był inwestorem mieszkań nr [...] i [...]. Również P. Ś. wskazał, że okna, których dotyczy postępowanie, zostały wykonane około 2002/2003 roku prawdopodobnie przez zajmującego ten lokal współwłaściciela nieruchomości F. B.. A. W. i T. W. wskazali, że otwory okienne w ścianie budynku przy ul. [...] nr [...] w P. istnieją od chwili powstania obiektu.

Dnia [...] r. Z. A. (pełnomocnik K. F. współwłaściciela nieruchomości przy ul. [...] w P.) przedłożył do organu opinię techniczno – budowlaną dotyczącą legalności spornych otworów okiennych, w której wskazano, że występujące otwory w ścianie granicznej są otworami wtórnymi, a ściana pierwotnie nie posiadała otworów okiennych i wentylacyjnych, nie można natomiast określić czasokresu kiedy otwory te zostały wykonane.

Następnie wyjaśniono, że J. R., zam. przy ul. [...] w P. od urodzenia tj. od 1945 r., po zapoznaniu się ze zdjęciem oficyny oświadczył, że otwory okienne oznaczone numerami 1,2,3,4 wykonano na przełomie lat 50 i 60 XX wieku, a otwór okienny oznaczony nr 5 powstał krótko po zajęciu lokalu przez F. B.. W trakcie wizyty u J. R. pozyskano materiały archiwalne dotyczące zabudowy znajdującej się przy ul. [...] i nieruchomości sąsiednich, z których wykonano dokumentację fotograficzną. W dniu [...] r. J. R. przesłał do organu pismo, w którym wskazał, że pragnie sprostować swoje oświadczenie dotyczące okien znajdujących się w ścianie granicznej kamienicy nr [...]. Nie mogąc jednoznacznie określić czasu powstaniu tych okien, poprosił o wykreślenie podanej przez niego informacji. Wskazał, że w trakcie rozmów rodzinnych ustalono, że okna w ścianie szczytowej były od "zawsze", czyli od czasu jak pamięta.

Przechodząc do meritum organ I instancji wskazał, że w pierwszej kolejności dokonał kwalifikacji robót budowlanych, w wyniku których powstały przedmiotowe otwory okienne, uznając je za roboty budowlane o charakterze przebudowy. Roboty budowlane o charakterze przebudowy (dotyczące m. in. przegród zewnętrznych oraz elementów konstrukcyjnych) nie są zwolnione w przypadku budynku wielorodzinnego z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę. W przypadku wykonania robót budowlanych, w tym robót budowlanych o charakterze przebudowy, bez wymaganego pozwolenia zachodzi stan faktyczny określony w art. 50 ust. 1 pkt 1 Pr. bud.

Następnie podniesiono, że wykonanie otworów okiennych w ścianie budynku, która znajduje się bezpośrednio w granicy z sąsiednią działką budowlaną narusza przepisy techniczno - budowlane zawarte w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakimi powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1422), zgodnie z którymi budynki na działce budowlanej sytuuje się od granicy z sąsiednią działką budowlaną w odległości nie mniejszej niż 4 m w przypadku budynku zwróconego ścianą z otworami okiennymi lub drzwiowymi w stronę tej działki. Co więcej, wszystkie akty prawne obowiązujące po drugiej wojnie światowej zabraniały wykonywania otworów okiennych w ścianie granicznej. Wynikało to zarówno z zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 29 czerwca 1966 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego (Dz. Bud. z dnia 19. lipca 1966 r. Nr 10, poz. 44), jak i z następnych aktów prawnych tj. rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie z 1980 r., 1994 r. oraz wyżej wymienionego z 2002 r.

Organ podkreślił, że zarówno w toku kontroli jak i w trakcie obszernego postępowania dowodowego nie ustalono jednoznacznie daty powstania przedmiotowych okien. Wskazano jednak, że nie miało to miejsca w okresie, kiedy kamienica przy ulicy [...] w P. była budowana. O powyższym fakcie świadczy sposób ich wykonania. Po pierwsze, otwory okienne są różnej wielkości w stosunku do pozostałych otworów okiennych znajdujących się w kamienicy przy ul. [...]. Po drugie świadczy o tym nieregularny sposób ich rozmieszczenia na ścianie oficyny, w której się znajdują, w stosunku do pozostałych otworów okiennych wykonanych w tej kamienicy. Następnie, istniejące nadproża wykonane są w różny sposób. W jednym otworze widoczny jest płaskownik stalowy, natomiast w pozostałych otworach widoczne są tylko cegły – brak jest elementów stalowych opartych na murze poza otworem okiennym. Ponadto brzegi otworów okiennych wykończone są cegłami, które mają nierówne brzegi, natomiast w otworach okiennych w ścianach znajdujących się od strony podwórza wykończone są cegłą ułożoną główka-wozówka. Wskazanego wykończenia brak w otworach znajdujących w ścianie oficyny. Kolejno, ściana oficyny, w której znajdują się otwory okienne wykonana jest z cegły, która nie jest cegłą klinkierową – gdyby inwestor budynku planował wykonanie otworów okiennych, we wskazanej ścianie zastosowałby taki sam rodzaj materiału jak w elewacji kamienicy od strony podwórza wewnętrznego. Ponadto, opierając się na oświadczeniach J. R. z dnia [...] r. (pomimo późniejszego pisma o odmiennej treści) oraz D. F. z dnia [...] r. należy przyjąć, że przedmiotowe otwory okienne zostały wykonane po II wojnie światowej. Pozostałym materiałom co do okresu powstania otworów okiennych zgromadzonym w toku prowadzonego postępowania, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla Miasta P. nie dał wiary.

Dalej podniesiono, że brak jakichkolwiek dokumentów potwierdzających legalność wykonania otworów okiennych wskazuje jednoznacznie na to, że zostały one wykonane nielegalnie, a przepisy techniczno - budowlane nie dają podstaw do ich legalizacji. Zatem jedyną możliwością doprowadzenia części budynku do stanu zgodnego z prawem jest nakaz doprowadzenia tego budynku do stanu poprzedniego poprzez likwidację wspomnianych otworów okiennych.

W odwołaniu z dnia [...] r. do [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego F. B. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7 i 8 K.p.a.

W uzasadnieniu podniósł, że w toku postępowania sprawdzającego organ uzyskał skąpe, często sprzeczne i niejednoznaczne informacje dotyczące kluczowego zagadnienia jakim jest termin powstania otworów okiennych w ścianie oficyny budynku zlokalizowanego na terenie nieruchomości przy ul. [...]. Mimo wniosku odwołującego organ nie zlecił obiektywnej ekspertyzy historycznej mogącej wyjaśnić czas wykonania otworów okiennych, a ekspertyza mgr inż. arch. Z. A. nie powinna stanowić wytycznej merytorycznej, gdyż została wykonana przez pełnomocnika strony, w której interesie jest decyzja polegająca na zamurowaniu otworów.

Następnie odwołujący zarzucił, że w sprawie nie wzięto pod uwagę, że okno znajdujące się w mieszkaniu nr [...] kamienicy przy ul. [...] zostało wykonane w trakcie budowania kamienicy, tj. około 1906 roku. Świadczą o tym oryginalne, ceglane nadproże, oryginalne proste naroża otworu, okno skrzynkowe z oryginalnymi okuciami (zdemontowane).

[...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Zdaniem organu odwoławczego PINB dokonał prawidłowej kwalifikacji wykonanych robót budowlanych i w konsekwencji prawidłowo prowadził postępowanie w oparciu o przepisy art. 50-51 Pr. bud. Wykonanie otworów okiennych niewątpliwie stanowi bowiem przebudowę w rozumieniu art. 3 pkt 7 tej ustawy. Wątpliwości nie budzą również ustalenia organu, że wykonanie spornych otworów okiennych nastąpiło po wybudowaniu przedmiotowego budynku; w każdym razie otwory te istniały już w latach 60-tych ubiegłego wieku. Do takiego wniosku uprawniały organ zeznania świadków, wyniki oględzin, a także opinia techniczno-budowlana sporządzona przez Z. A. i stara mapa zagospodarowania terenu fragmentu ul. [...] uzyskana od J. R.. Przemurowania nadproży okiennych również wskazują na fakt, że sporne okna nie istnieją od początku budowy. Powyższe ustalenia prowadzą zatem do wniosku, iż przedmiotowe otwory okienne powstały w warunkach samowoli budowlanej.

Dalej wskazano, że w żadnym okresie po wybudowaniu kamienicy nie było dopuszczalne sytuowanie ściany z oknami w odległości mniejszej niż 4 m od granicy działki sąsiedniej. Wobec tego robót budowlanych polegających na wykuciu otworów okiennych nie da się doprowadzić do stanu zgodnego z przepisami w inny sposób jak tylko poprzez ich zamurowanie. Jest to uzasadnione niezgodnością istnienia otworu okiennego w ścianie granicznej z przepisami technicznymi.

Odnosząc się natomiast do treści odwołania wskazano, że skoro kwerenda przeprowadzona przez organ I instancji w Archiwum Państwowym, w Wydziale Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta P. oraz w archiwum Miejskiego Konserwatora Zabytków nie doprowadziła do odnalezienia dokumentów świadczących o legalności powstania przedmiotowego okna, a skarżący także nie przedłożył takich dokumentów, to uprawdopodabnia to jedynie tezę o nieistnieniu takich dokumentów. W kontekście powyższego nieistotne jest także, iż obecny stan budynku nie jest zawiniony przez obecnych właścicieli, istnieje od kilkudziesięciu lat, a likwidacja spornych okien może pozbawić dopływu światła do pomieszczenia, w którym zamieszkują ludzie, zatem pogorszy ich warunki mieszkaniowe. Nakaz doprowadzenia budynku do stanu poprzedniego (zgodnego z prawem) jest bowiem obowiązkiem o charakterze nieosobistym i wynika on z faktu władztwa nad określoną rzeczą.

W skardze z dnia [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu F. B. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego, a także zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: art. 7 K.p.a., 7a i 8 § 1 K.p.a.

W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że w latach 1900-1904 (data powstania kamienicy), na terenie miasta P. nie obowiązywały żadne przepisy uniemożliwiające lokowanie okien w granicy działki. Co więcej, nawet dzisiaj przepisy umożliwiają lokowanie ściany z oknami w odległości mniejszej niż 4 m lub na granicy, jeśli pozwolenie na budowę obejmuje więcej niż jedną działkę i inwestor ma prawo do dysponowania tymi działkami, lub gdy ściana zlokalizowana jest w granicy z pasem drogowym. Sąsiednie działki nr [...] (ark 30, obręb Ł.) w czasie realizacji budynku przy ul. [...] nr [...] należały do tego samego inwestora - J. S.. Jeśli realizując kamienicę przy ul. [...] nr [...] inwestor objął pozwoleniem na budowę obie działki, to przedmiotowe okna byłyby legalne również w świetle dzisiejszych przepisów budowlanych. Podkreślenia wymaga, że organy dysponują służbami konserwatorskimi mogącymi niezależnie ustalić datę powstania otworów okiennych. Jednakże mimo tego organ oparł swoje ustalenia na podstawie ekspertyzy wykonanej przez Z. A..

W odpowiedzi na skargę [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Oś sporu w niniejszej sprawie koncentruje się wokół ustalenia, czy Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla Miasta P. zasadnie nakazał współwłaścicielom kamienicy przy ul. [...] w P. (nr [...], nr [...], nr [...]) doprowadzenie tego budynku do stanu poprzedniego poprzez zamurowanie 5 otworów okiennych wykonanych w ścianie oficyny tego budynku, graniczącej z nieruchomością przy ulicy [...] w P..

W rozpoznawanej sprawie organ I instancji ustalił, że sporne okna nie powstały podczas budowy kamienicy przy ul. [...] w P., a zostały wykute później, co kwalifikuje się jako roboty budowlane o charakterze przebudowy (dotyczące m. in. przegród zewnętrznych oraz elementów konstrukcyjnych), które nie są zwolnione w przypadku budynku wielorodzinnego z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę. Wobec tego organ prowadził postępowanie w oparciu o przepisy art. 50 – 51 Pr. bud., w wyniku którego wydał decyzję na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 Pr. bud.

Wyjaśnić więc należy, że przepis ten jest elementem postępowania naprawczego stosowanego w przypadkach innych niż określone w art. 48 ust. 1 lub w art. 49b ust. 1 Pr. bud., a jego celem jest doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego. Wskazać przy tym jednak trzeba, że ma on zastosowanie dopiero wtedy, gdy wykonane roboty budowlane nie mogą być doprowadzone do stanu zgodnego z prawem.

W pierwszej kolejności Sąd więc wskazuje, że podzielił ustalenia organów wskazujące, że sporne okna powstały już po wybudowaniu kamienicy przy ul. [...] w P.. Świadczy o tym fakt, że otwory te mają inne wymiary niż pozostałe okna znajdujące się w kamienicy, a także są rozmieszczone na ścianie oficyny w sposób nieregularny, w przeciwieństwie do pozostałych okien. Ponadto, istniejące nadproża zostały wykonane w różny sposób – w jednym otworze widoczny jest płaskownik stalowy, natomiast w pozostałych otworach widoczne są tylko cegły, bez elementów stalowych opartych na murze poza otworem okiennym. Jak słusznie zauważyły organy, brzegi w otworach okiennych w ścianach znajdujących się od strony podwórza wykończone są cegłą ułożoną naprzemiennie główką i wozówką, natomiast brzegi spornych otworów nie są wykończone w ten sposób – obłożone są cegłami, które mają nierówne brzegi. Co przy tym istotne, ściana elewacji od strony podwórza wewnętrznego, w której pierwotnie zaplanowano okna wykonana jest z cegły klinkierowej. Natomiast ściana oficyny, w której wykuto sporne okna wykonana jest z innego rodzaju cegły (zob. dokumentacja fotograficzna – t. I, k. 130 – 140 akt adm.; protokół kontroli z dnia [...] r., nr [...] – t. I, k. 23 – 26 akt adm.; wkładka do karty ewidencyjnej kamienicy ul. [...] – t. I, k. 47 – 52 akt adm.).

Na potwierdzenie powyższego dodać jeszcze można, że z dołączonej do skargi opinii dotyczącej budynku przy ul. [...] w P. wynika, że jako pierwsza powstała w 1904 roku kamienica przy ul. [...] (niegdyś działka nr [...]), a następnie kamienica przy ul. [...] (niegdyś działka nr [...]). Zestawiając powyższe ze znajdującą się w aktach sprawy dokumentacją projektową kamienicy przy ul. [...] wskazać należy, że ściana projektowana w granicy z działką sąsiednią, tj. niegdysiejszą działką nr [...] zaprojektowana została bez okien, albowiem miała na całej długości przylegać bezpośrednio do kamienicy znajdującej się na tej działce (zob. t. I, k. 269 i 270 akt adm. organu I instancji). Powyższe z kolei implikuje twierdzenie, że kamienica na działce nr [...] również nie mogła mieć w ścianie przyległej okien. I co prawda ostatecznie kamienica na działce nr [...] - obecnie przy ul. [...] - została zrealizowana jedynie w połowie (zob. k. 50 akt adm. organu odwoławczego), to jej plany jednoznacznie wskazują, że kamienica przy ul. [...] pierwotnie nie posiadała okien w ścianie granicznej. W innym bowiem przypadku niemożliwe byłoby dołączenie do niej drugiej kamienicy.

Sąd podziela również ustalenia organu odnośnie okresu powstania spornych okien, albowiem zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje na przełom lat 50-tych i 60-tych XX wieku. Powyższe wynika m. in. z wyjaśnień złożonych na tę okoliczność przez J. R., mieszkańca sąsiedniej kamienicy przy ul. [...]. Wskazał on, że 4 okna powstały właśnie na przełomie lat 50/60-tych XX wieku. Z kolei okno znajdujące się w lokalu przejętym przez F. B. powstało po przejęciu przez niego lokalu (t. I, k. 286 akt adm. organu I instancji). Nie ma przy tym znaczenia, że J. R. wniósł później o sprostowanie swojego oświadczenia z uwagi na fakt, że nie jest w stanie określić czasu powstania spornych okien, albowiem dodał on jednocześnie, że w trakcie rozmów rodzinnych ustalono, że okna w ścianie szczytowej były "od zawsze", czyli od czasu jak pamięta (t. II, k. 385 akt adm. organu I instancji). Skoro bowiem J. R. urodził się w 1945 r. (zob. protokół z dnia [...] r., t. I, k. 286 akt adm. organu I instancji), to czas, od którego mógł świadomie zapamiętywać fakty przypada właśnie na okres jego dzieciństwa w latach 50/60-tych XX wieku.

Powyższe koreluje zresztą z częścią oświadczeń zebranych od współwłaścicieli kamienicy i jej mieszkańców. J. S., mieszkanka kamienicy przy ul. [...] wskazała, iż okna objęte postępowaniem powstały w okresie wcześniejszym, niż okres jej zamieszkania w kamienicy, tj. 1958 r. (t. I, k. 238 akt adm. organu I instancji). J. S., współwłaścicielka kamienicy wskazała, że okna te znajdują się w ścianie szczytowej odkąd pamięta, a więc od jej dzieciństwa w latach 60-tych XX wieku (t. I, k. 161 akt adm. organu I instancji). Z kolei A. i T. W. (współwłaściciele kamienicy) wskazali, że okna w ścianie szczytowej istnieją od chwili powstania obiektu. Jednakże, nie przedłożyli żadnych dokumentów na tę okoliczność i nie wskazali źródła, z którego mogliby czerpać takie informacje. Jednocześnie nie mogą oni pamiętać okresu powstania kamienicy (1904 r.), wobec czego przyjąć należy, że "od zawsze" oznacza po prostu okres, od którego mogą posiadać tę wiedzę, zwłaszcza w kontekście oświadczenia A. W., iż widziała okna w mieszkaniu na drugim piętrze w latach 70-tych XX wieku (t. I, k. 182 akt adm. organu I instancji). Dodatkowo, na rozprawie w dniu [...] r. T. W. potwierdził, że żona mieszka w tym budynku od urodzenia, tj. od 1971 r. Kiedy była dzieckiem bawiła się z dziećmi osób zajmujących lokal nr [...] i pamięta, że było tam okno (k. 78 akt sąd.).

Co przy tym istotne, pozostali mieszkańcy kamienicy przy ul. [...] oświadczyli, że okna objęte postępowaniem sprawdzającym powstały w okresie wcześniejszym, niż okres ich zamieszkania w kamienicy, przy czym E. K. mieszka w kamienicy od 1979 r., a L. W. od 1983 r. (t. I, k. 238 akt adm.). Dodatkowo, administracja budynku przy ul. [...] poinformowała, że w momencie przejęcia budynku w administrację w styczniu 1995 r. sporne otwory okienne już istniały (t. I, k. 46 akt adm.). Wobec tego organy słusznie nie dały wiary sprzecznym z wyżej opisanym materiałem dowodowym oświadczeniom P. Ś. oraz A. i D. F., jakoby sporne okna powstały w latach 2001 – 2003 r. (t. I, k. 165, 166 i 168 akt adm. organu I instancji).

Prawidłowo również organy rozstrzygające w niniejszej sprawie uznały, że wykucie spornych okien nastąpiło w warunkach samowoli budowlanej, choć nie odwołały się w tym zakresie do stosownych przepisów.

Wyjaśnić więc należy w pierwszej kolejności, że wykładnia historyczna przepisów art. 380 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanem i zabudowaniu osiedli (Dz. U. z 1928 r., nr 23, poz. 202 ze zm.), art. 52 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 1961 r., nr 7, poz. 46 ze zm.), art. 37 ust. 1 ab initio ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 1974 r., nr 38, poz. 229 ze zm.), jak również brzmienie art. 48 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 1994 r., nr 89, poz. 414 ze zm.) wskazuje, że istotą samowoli budowlanej jest wybudowanie obiektu budowlanego bez uzyskania wymaganego prawem pozwolenia na budowę. Ustalenia, czy na budowę danego obiektu wymagane było pozwolenie na budowę należy dokonywać na podstawie przepisów obowiązujących w okresie realizacji tego obiektu. Treść art. 37 ust. 1 ab initio Prawa budowlanego z 1974 r., w którym mowa o "obiektach budowlanych lub ich częściach, będących w budowie lub wybudowanych niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy" jednoznacznie bowiem wskazuje na powiązanie samowoli budowlanej z przepisami obowiązującymi w czasie budowy.

Zauważyć więc należy, że na mocy art. 333 lit. b rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanem i zabudowaniu osiedli, które obowiązywało od dnia 5 marca 1928 r. do dnia 13 sierpnia 1961 r., przebudowa istniejących budynków, przy której zostają zmieniane, dodawane lub usuwane części nośne lub konstrukcyjne tych budynków bądź części, wpływające na bezpieczeństwo budynków od ognia lub stan zdrowotny, lub gdy ulega zmianie wygląd zewnętrzny budynków, wymagała uzyskania pozwolenia. Również na gruncie rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia 27 lipca 1961 r. o państwowym nadzorze budowlanym nad budową, rozbiórką i utrzymaniem obiektów budowlanych budownictwa powszechnego (Dz. U. z 1961 r., Nr 38, poz. 197), wydanego na mocy art. 36 ust. 3 Prawa budowlanego z 1961 r., wskazane roboty wymagały stosownego pozwolenia/zgłoszenia.

Skoro kwerenda przeprowadzona przez organ I instancji w Archiwum Państwowym, w Wydziale Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta P. i w archiwum Miejskiego Konserwatora Zabytków nie doprowadziła do odnalezienia dokumentów świadczących o legalności powstania przedmiotowych okien, a współwłaściciele kamienicy także nie przedłożyli takich dokumentów, to uprawdopodabnia to tezę o nieistnieniu takich dokumentów i działaniu przez inwestora w ramach samowoli budowlanej. Prawidłowo więc organy nadzoru budowlanego wszczęły i prowadziły postępowanie naprawcze przewidziane w art. 50 - 51 Pr. bud.

Niemniej jednak zdaniem Sądu organy rozstrzygające w niniejszej sprawie przedwcześnie uznały, że obiekt należy doprowadzić do stanu poprzedniego i nakazały zamurowanie przedmiotowych okien. Stanowisko to organy nadzoru budowlanego oparły na twierdzeniu, że wszystkie akty prawne obowiązujące po drugiej wojnie światowej zabraniały wykonywania otworów okiennych w ścianie granicznej. Z twierdzeniem tym nie sposób się zgodzić.

W kontekście powyższego należy wskazać, że faktem jest, iż na gruncie przepisów Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanem i zabudowaniu osiedli, obowiązującym od dnia 5 marca 1928 r. do dnia 14 sierpnia 1961 r. budynki wznoszone bezpośrednio przy granicy sąsiadów powinny być zaopatrzone od strony granicy w mur ogniochronny bez otworów (art. 196). Jednakże organy zupełnie pominęły, że na podstawie delegacji zawartej w tym rozporządzeniu, w dniu 17 listopada 1950 r. Minister Budownictwa wydał rozporządzenie w sprawie tymczasowych ulgowych przepisów budowlanych (Dz. U. z 1950 r., nr 53, poz. 487), które obowiązywało od dnia 29 grudnia 1950 r. do dnia 13 sierpnia 1961 r.

Na mocy § 7 tego rozporządzenia, budynek ogniotrwały, wznoszony bezpośrednio przy granicy sąsiada, mógł nie posiadać muru ogniochronnego, wymaganego przez przepis art. 196 (rozporządzenia z 1928 r. – uw. Sądu), jeżeli był budynkiem mieszkalnym, jednorodzinnym w zabudowie szeregowej lub bliźniaczej (pkt 1), albo jeżeli było prawnie zapewnione niezabudowanie sąsiedniej działki do odległości, jaką w myśl przepisów obowiązujących należy zachować między budynkami (pkt 2).

Tymczasem z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy wynika, że w przeszłości właścicielem działki, na której stoi kamienica przy ul. [...] (niegdyś działka nr [...]) oraz działki sąsiedniej (niegdyś działka nr [...]) była ta sama osoba, kupiec i właściciel cegielni J. S.. Wobec tego obowiązkiem organów było sprawdzenie, czy w dacie wykucia spornych okien, tj. na przełomie lat 50/60 XX w., właścicielem tych działek sąsiednich w dalszym ciągu był ten sam właściciel, albowiem należałoby to rozpatrywać właśnie w kategoriach prawnego zapewnienia niezabudowania sąsiedniej działki. W tym przypadku, ich wykucie nie byłoby niezgodne z warunkami technicznymi obowiązującymi w chwili dokonania samowoli (§ 7 pkt 2 rozporządzenia z 1950 r.).

Na marginesie jedynie dodać należy, że również w okresie późniejszym w pewnych szczególnych przypadkach istniała możliwość wykonania otworów w ścianie zewnętrznej, położonej w granicy nieruchomości w zabudowie zwartej [zob. § 76 i ust. 2 i 5 w zw. z § 78 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia 21 lipca 1961 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego (Dz. U. z 1961 r., Nr 38, poz. 196)].

W kontekście powyższego wskazać bowiem należy, że stan zgodności z prawem powinien odnosić się do warunków techniczno-budowlanych z daty dokonania samowoli budowlanej, co wynika pośrednio z wykładni historycznej przepisów przejściowych rozporządzeń regulujących tę materię. Przykładowo wskazać należy, że § 146 wyżej przywołanego rozporządzenia z 1961 r. wskazywał, że nowe przepisy nie dotyczą obiektów budowlanych istniejących w chwili wejścia w życie rozporządzenia i nie odpowiadających jego przepisom, jeżeli obiekty te powstały zgodnie z obowiązującymi dotychczas przepisami i nie zagrażają bezpieczeństwu dla ludzi i mienia. Analogiczny przepis znajdował się również w § 150 ust. 1 zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 29 czerwca 1966 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego oraz § 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki.

O ile bowiem samo zjawisko samowoli budowlanej należy uznać za wysoce naganne, to jednak w przypadku bierności organów administracji, które nie podejmowały żadnych działań zmierzających do legalizacji tej samowoli, podczas gdy stan prawny w zakresie przepisów techniczno-budowlanych był przez szereg lat bardziej korzystny dla inwestora, interes prawny takiego inwestora (obecnie właścicieli budynku) zasługuje na ochronę.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej: "P.p.s.a."), uchylił zaskarżoną decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r., nr [...], albowiem wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 51 ust. 7 Pr. bud., które miało wpływ na wynik sprawy, a także z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ zastosuje się do wskazań opisanych powyżej zgodnie z art. 153 P.p.s.a. i dokona oceny zgodności przedmiotowych okien z przepisami techniczno-budowlanymi obowiązującymi w dacie wykonania okien, poprzedzając tę ocenę dokonaniem niezbędnych ustaleń faktycznych w zakresie wskazanym powyżej.

O kosztach postępowania, na które składa się kwota [...]zł tytułem wpisu od skargi, Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.