Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 193/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2012-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 2, art. 3
journal: Dz.U. 2004 nr 6 poz 40
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru

SENTENCJA

Dnia 16 maja 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędzia WSA Joanna Brzezińska Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2012 r. sprawy ze skargi Z.G. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów w pomniejszonej wysokości oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Dnia 8 maja 2006 r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynął wniosek Z.G. o przyznanie jednolitej płatności obszarowej i uzupełniającej płatności obszarowej na rok 2006. W dniu [...] września 2006 r. na gruntach wnioskodawcy (działki ewidencyjne nr [...]) została przeprowadzona kontrola, w trakcie której ustalono, że był tam uprawiany rzepak.

Wobec zastrzeżeń, co do jej prawidłowości, w dniu [...] września 2006 r. została przeprowadzona ponowna kontrola na miejscu, podczas której inspektorzy terenowi Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARMiR) nie stwierdzili na żadnej z działek resztek pożniwnych, ani innych śladów świadczących o uprawie w 2006 roku rzepaku, kwalifikując obie działki jako ugór. Podczas kolejnej kontroli, przeprowadzonej w dniu [...] września 2006 r. kontrolerzy terenowi również nie stwierdzili resztek pożniwnych, jednak w oparciu o występujące odrosty uznali, że na działce nr [...] uprawiano w 2006 roku rzepak, natomiast działkę nr [...] uznali jako ugór. W dniu [...] września 2006 r., podczas ponownej kontroli spornych działek, pracownicy Agencji stwierdzili istniejące siewki rzepaku świadczące o tym, że na działkach mogła znajdować się deklarowana przez wnioskodawcę uprawa.

Wobec zastrzeżeń Z.G. sformułowanych w piśmie z dnia [...] września 2006 r. organ I instancji zlecił wykonanie opinii na okoliczność, czy na spornych działkach założona była plantacja rzepaku jarego w sezonie wegetacyjnym 2006 roku. W wydanej przez biegłych z Ośrodek Rzeczoznawstwa i Doradztwa Technicznego sp. z o.o. opinii ustalono, że przedmiotowy grunt to gleby lekkie i bardzo lekkie o małej wartości użytkowo-rolniczej, zaliczane do 6 (żytniego słabego) i 7 (żytniego bardzo słabego). Nadto, że silne zachwaszczenie kwalifikuje je do gleb o niskiej kulturze agrotechnicznej. Biegli wskazali, że widoczne skupiska kwitnących roślin rzepaku wykiełkowały z nasion wysypanych w czasie likwidacji (talerzowania) plantacji. W opinii wskazano również, że na glebach kompleksów 6 i 7 nie powinno się uprawiać rzepaku jarego i taka plantacja z góry skazana była na niepowodzenie.

W ocenie biegłych popełniono merytoryczny błąd podejmując decyzję o założeniu plantacji rzepaku jarego na polu niedostosowanym do wymagań tej rośliny zarówno pod względem siedliskowym, jak i agrotechnicznym.

2. Następnie, po powzięciu przez organ informacji o toczącym się postępowaniu przed Prokuraturą Rejonową w sprawie karnej pod sygn. akt [...], Kierownik Biura Powiatowego ARiMR postanowieniem z dnia 1 lutego 2007 r. zawiesił postępowanie administracyjne z urzędu. Postępowanie Prokuratury zakończyło się skierowaniem aktu oskarżenia przeciwko Z.G..

Wyrokiem z dnia [...] czerwca 2008 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy uznał Z.G. za winnego tego, że od czerwca do [...] września 2006 r. działając w celu uzyskania dla siebie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych i płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za 2006 r. z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Biuro Powiatowe, wbrew ciążącemu na nim obowiązku poinformowania Biura Powiatowego o powstaniu sytuacji mającej istotne znaczenie dla uzyskania takiej płatności (zmiana charakteru uprawy), przez co usiłował wprowadzić w błąd pracowników wskazanej Agencji, co do zagospodarowania 56 hektarów, co miało wpływ na przyznanie i wysokość płatności oraz usiłował doprowadzić Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 33.024,88 zł, czym działał na szkodę wskazanego wyżej podmiotu, tj. przestępstwa z art. 297 § 2 Kodeksu karnego w zw. z art. 13 § 1 Kodeksu karnego w zw. z art. 286 § 1 Kodeksu karnego i w zw. z art. 11 § 2 Kodeksu karnego i za to na podstawie art. 286 § 1 Kodeksu karnego w zw. z art. 11 § 3 Kodeksu karnego i art. 14 § 1 Kodeksu karnego wymierzył mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności. Na podstawie art. 69 § 1 i 2 oraz art. 70 § 1 pkt 1 Kodeksu karnego wykonanie orzeczonej kary warunkowo zawiesił na okres 2 lat próby oraz na podstawie art. 33 § 2 Kodeksu karnego wymierzył oskarżonemu karę 30 stawek dziennych grzywny (każda w wysokości po 10 zł).

Z uzasadnienia wyroku wynikało między innymi, że w celu ustalenia stanu upraw na gruncie, w dniu [...] października 2006 r. biegły sądowy z zakresu rolnictwa dokonał wizji lokalnej obu działek, podczas której ustalił, że pole przedstawia przepadłą uprawę rzepaku jarego, który został wysiany nie wcześniej niż w I dekadzie czerwca. Biegły wskazał, że był to termin opóźniony o przeszło miesiąc i przez to nie dał gwarancji prawidłowego dojrzewania, zwłaszcza, że siew został dokonany siewnikiem do nawozu, a 79 % gruntów składających się na obie działki nie nadawały się pod uprawę rzepaku.

W ocenie biegłego sądowego taką uprawę należałoby potraktować jedynie jako roślinę okrywową, będącą elementem pielęgnacji ugoru. Ponadto biegły nie stwierdził na polu resztek pożniwnych, ani innych śladów świadczących o zbiorze i gdyby faktycznie zbiór rzepaku odbył się na przełomie sierpnia/września, to na fotografiach wykonanych w czasie kontroli w dniu [...] września 2006 r. widoczne byłoby ściernisko, albo rola uprawiona na czarno czy też dojrzały rzepak. Biegły sądowy określił przedmiotowe działki jako ugory wskazując, że znajdujące się na obydwu działkach odrosty nie są samosiejkami pochodzącymi od roślin wysianych w 2006r. Podsumowując biegły sądowy stwierdził, że na działkach nr [...] nie prowadzono w 2006 roku uprawy rzepaku w plonie głównym kwalifikującym ją do dopłat uzupełniających.

Powyższy wyrok Sądu Rejonowego zaskarżył w drodze apelacji obrońca Z.G.. Wyrokiem z dnia [...] stycznia 2010 r. (sygn. akt [...]) Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że ustalił wartość przedmiotu przestępstwa na kwotę 17.553,20 zł, natomiast w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.

3. Po zakończeniu postępowania karnego postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2010r. Kierownik Biura Powiatowego ARMiR podjął z urzędu zawieszone postępowanie administracyjne.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] działając na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej k.p.a.) umorzył postępowanie w sprawie powołując się na zmianę właściwości organu w sprawie wynikającą ze zmiany miejsca zamieszkania skarżącego. Następnie postanowieniem z dnia [...] maja 2010 r. nr [...], sprawa została przekazana według właściwości do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR i tam też była dalej prowadzona.

Natomiast decyzją z dnia z dnia [...] kwietnia 2011r., nr [...] Dyrektor OR ARiMR decyzją stwierdził nieważność decyzji z dnia [...] kwietnia 2010 r., umarzającej postępowanie wskazując, na rażące naruszenie prawa wobec braku przesłanek bezprzedmiotowości postępowania w sprawie.

4. Następnie decyzją z dnia [...] września 2011 r., Nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał Z.G. płatność bezpośrednią do gruntów rolnych na rok 2006 w łącznej wysokości 15.471,68 zł (wynikającą z pomniejszenia należnej kwoty o kwotę w wysokości 17.533,20 zł). Kwota płatności obejmowała: Jednolitą Płatność Obszarową w wysokości 15.471,68 zł, w tym środki unijne 15.471,68 zł, środki krajowe 0,00 zł. Jednocześnie odmówiono wnioskodawcy przyznania Uzupełniającej Płatności Obszarowej i nałożono sankcję w wysokości 17.553,20 zł, wskazując, że będzie ona potrącana z płatności, do której producent rolny jest uprawniony z tytułu wniosków składanych w ciągu trzech lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym, w którym stwierdzono niezgodności.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że kwestią sporną w przedmiotowej sprawie było ustalenie stanu faktycznego działek rolnych zgłoszonych przez Z.G. we wniosku o przyznanie płatności. Organ ustalił, że deklarowana we wniosku uprawa rzepaku rzeczywiście była zainicjowana, potwierdzają to protokoły czynności kontrolnych, jak i opinia biegłego. Został jednakże zmieniony charakter uprawy poprzez "stelarzowanie" plonu głównego, o czym wnioskodawca nie poinformował Agencji. Wskazał także, że siew rzepaku został dokonany bardzo późno, co w znacznym stopniu przyczyniło się do niepowodzenia uprawy.

W odniesieniu do Jednolitej płatności obszarowej (JPO), organ I instancji stwierdził, że powierzchnia działek rolnych stwierdzona w wyniku przeprowadzonej kontroli administracyjnej oraz kontroli na miejscu była zgodna z powierzchnią deklarowaną, natomiast w zakresie Płatności uzupełniającej – inne rośliny (UPO) powierzchnia działek rolnych wyniosła 0,00 ha. Zatem wyliczona procentowa różnica w powierzchni działek zgłoszonych we wniosku i stwierdzonych w czasie kontroli administracyjnej jest większa niż 50 %, płatność w roku bieżącym nie mogła być przyznana.

5. Od powyższej decyzji Z.G. wniósł odwołanie do Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR. W złożonym odwołaniu strona nie zgodziła się z zakresem rozstrzygnięcia dotyczącego płatności uzupełniającej (UPO) podnosząc, że zapis o powierzchni stwierdzonej w wielkości 0,00 ha jest nieprawdziwy. Strona wskazała na protokół z czynności kontrolnych z dnia [...] września 2006 r. zgodnie, z którym płatność UPO powinna zostać naliczona w pełnej wysokości, tj. zgodnie z żądaniem zawartym we wniosku o przyznanie płatności. W ocenie odwołującego się stwierdzenie w zaskarżonej decyzji o zmianie charakteru uprawy jest również bezpodstawne, albowiem, jak wynika z protokołów czynności kontrolnych z dnia [...] września 2006 r. i [...] września 2006 r. inspektorzy terenowi nie mieli wątpliwości co do deklarowanej przez wnioskodawcę uprawy.

6. Po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r., Nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Zdaniem organu decydujące dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącego było ustalenie, czy uprawy zgłoszone we wniosku kwalifikują się do przyznania jednolitej płatności obszarowej (JPO) oraz płatności uzupełniającej (UPO). Z.G. zadeklarował na działkach rolnych A i B o łącznej powierzchni 56 ha uprawę rzepaku (wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, tabela VIII - Oświadczenie o sposobie wykorzystywania działek rolnych). Na podstawie zgromadzonego w przedmiotowej sprawie materiału dowodowego organ przyjął, że deklarowana we wniosku o płatność uprawa rzepaku rzeczywiście została zainicjowana. Został jednak zmieniony charakter uprawy poprzez "talerzowanie" plonu głównego. Skarżący nie poinformował Agencji o zmianie, nie dał tym samym możliwości na bezsporne ustalenie tego, czy siew rzepaku został dokonany.

Wskazano, że ustalając stan faktyczny sprawy organy oparły się nie tylko na zapisach zawartych w raporcie z kontroli przeprowadzonej w dniu [...] września 2006 r., lecz wzięły pod uwagę całość materiału dowodowego zgromadzonego

w przedmiotowej sprawie. W ocenie organu odwoławczego Kierownik Biura Powiatowego ARiMR słusznie przyjął za prawidłowe ustalenia stanu faktycznego Sądu Rejonowego przedstawione w sprawie karnej.

Podkreślono przy tym, że ustalenia sądu karnego nie stoją w sprzeczności

z materiałem pokontrolnym sporządzonym przez pracowników ARiMR, w tym

z ustaleniami zawartymi w protokole z czynności kontrolnych nr [...]. Inspektorzy terenowi realizujący kontrolę w dniu [...] września 2006 r. przyjęli bowiem, że na działkach [...] znajdowała się uprawa rzepaku/rzepiku, lecz ocena taka została podjęta na podstawie znajdujących się na polu resztek takich jak łodygi, pędy i korzenie. Zdaniem organu te elementy roślin mogły znaleźć się na działkach nie tylko w wyniku kombajnowania uprawy, ale również w wyniku likwidacji uprawy przez jej talerzowanie. Zatem w powyższym raporcie inspektorzy terenowi mogli błędnie przyjąć, że widoczne resztki rzepaku są resztkami "pożniwnymi", powstającymi w wyniku kombajnowania, a w rzeczywistości resztki te powstały w wyniku talerzowania uprawy.

Wnioski takie potwierdza opinia wydana przez Ośrodek Rzeczoznawstwa

i Doradztwa Technicznego. W opinii tej autorzy wyrazili pogląd, że omawiana uprawa rzepaku jarego z góry była skazana na niepowodzenie ze względu na warunki siedliskowo-glebowe, a pogłębiającym czynnikiem ryzyka była niska kultura gleby oraz bardzo suchy i upalny okres wegetacyjny. Podobną opinię wyraził biegły sądowy z zakresu rolnictwa po dokonaniu w dniu [...] października 2006 r. wizji lokalnej obu działek. Biegły nie stwierdził na polu resztek pożniwnych, ani innych śladów świadczących o zbiorze, w efekcie obie działki określił jako ugory. Wnioski te potwierdziły zeznania świadków.

W ocenie organu w takim przypadku skarżący zobowiązany był do niezwłocznego powiadomienia Agencji, gdyż podpisując wniosek o przyznanie płatności zobowiązał się do niezwłocznego informowania organu o każdym fakcie, który miał wpływ na nienależne przyznanie płatności bezpośrednich oraz o każdej zmianie powstałej w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności,

a w szczególności jeżeli zmiana dotyczy: wykorzystywania gruntów rolnych, wielkości powierzchni upraw, przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego (pkt 15 wniosku - sekcja IX: Oświadczenia i zobowiązania).

Organ wskazał, że skarżący mógłby zachować prawo do płatności UPO

w przypadku wystąpienia siły wyższej. Zgodnie z art. 50 pkt. 7 Rozporządzenia Komisji Nr 796/2004, jeżeli nie był w stanie spełnić zobowiązań w wyniku siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, zgodnie z rozumieniem art. 72 Rozporządzenia Komisji Nr 796/2004, zachowuje prawo do pomocy do obszaru kwalifikowanego w czasie wystąpienia siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności.

Natomiast zgodnie z art. 42 Rozporządzenia Komisji 796/2004 w przypadku wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności wnioskodawca powinien złożyć do biura powiatowego ARiMR pisemne oświadczenie o zaistniałych okolicznościach, opatrzone czytelnym podpisem i datą złożenia, w terminie 10 dni od daty ustania tych okoliczności.

Zgodnie z art. 40 ust. 3 i 4 Rozporządzenia Rady (WE) NR 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001 (Dz. Urz. UE L. 2003 r. Nr 270.1) przypadek działania siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, wraz z odpowiedni dokumentacją wymaganą, przez właściwy organ, jest zgłaszany przez danego rolnika na piśmie w terminie, który zostanie określony przez każde Państwo Członkowskie.

Z.G. podejmując decyzję o likwidacji uprawy (z uwagi na nieopłacalność zbioru) poprzez jej stelarzowanie, nie powiadomił Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i utrudnił tym samym rozpoznanie tego, czy zadeklarowane działki kwalifikują się do objęcia uzupełniającą płatnością obszarową (UPO). Wobec powyższego, z uwagi na likwidację uprawy rzepaku w plonie głównym miała miejsce zmiana rodzaju uprawy z UPO na JPO. Organ odwoławczy wskazał również, że Z.G. mógłby zachować prawo do płatności UPO w przypadku wystąpienia siły wyższej (art. 50 pkt 7 Rozporządzenia Komisji Nr 796/2004), jednakże nie przedłożył do Biura Powiatowego ARiMR stosownych dokumentów na potwierdzenie zaistnienia powyższych okoliczności.

7. Odnosząc się do zarzutów strony podnoszonych w odwołaniu, organ odwoławczy ponownie podkreślił, że stan faktyczny sprawy ustalony został przede wszystkim w oparciu o ustalenia Sądu Rejonowego Wydział Karny, który oparł się na opiniach biegłych i zeznaniach świadków. Z tych też względów organ I instancji nie przyjął ustaleń zawartych w raporcie kontroli przeprowadzonej w dniu [...] września 2006 r., w którym zapisano, że na działce nr [...] została stwierdzona uprawa rzepaku. Również sam skarżący w oświadczeniu złożonym w dniu 18 grudnia 2006 r. wskazał, że nie dokonał koszenia rzepaku, a pole zostało podorane broną talerzową na początku sierpnia. Zabieg taki wyklucza pozostawienie resztek pożniwnych w wyniku kombajnowania, natomiast pozostawia resztki roślin nie mających charakteru "pożniwnych". Dlatego też, zdaniem organu, zapis protokole kontroli nie świadczy o tym, że wnioskodawca dokonał koszenia rzepaku celem uzyskania plonu (nasion). Niezasadny jest również zarzut strony, że biegły sądowy wydał opinię tylko w oparciu o dokumentację fotograficzną, gdyż jak wynika z uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego z dnia [...] czerwca 2008 r., biegły wizytował sporne działki w dniu [...] października 2006 r.

8. Odnosząc się do podstaw prawnych i kwoty zmniejszenia organ wskazał, że

stawka jednolitej płatności obszarowej do 1 ha uprawy w 2006 r. wynosiła 276,28 zł. - Podstawę prawną do określenia wyżej wymienionej kwoty stanowią:

– art. 1a oraz art. 1b zał. II AA 12/03 ACT Traktatu o przystąpieniu do UE (przyznający JPO dla nowych Państw Członkowskich UE oraz określający płatności bezpośrednich wg harmonogramu wzrostu wyrażonym w 35 % w 2006 r.),

– zał. Nr V Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1156/2006 z dnia 28 lipca 2006 r. ustanawiające pułapy budżetowe na rok 2006 dla częściowego lub fakultatywnie wdrożonego systemu jednolitej płatności, rocznych kopert finansowych dla systemu jednolitej płatności obszarowej oraz kwot maksymalnych na osobne płatności

z tytułu cukru, przewidziane w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003

i zmieniające to rozporządzenie ustalające roczną kopertę finansową dla systemu JPO dla Polski w 2006r. w wysokości 997 483.000 EURO,

– kurs przeliczeniowy Europejskiego Banku Centralnego: 3,9713 zł (Dz. Urz. UE. 2006/C 236/01)

Powierzchnia deklarowana, kwalifikująca się do uzyskania płatności wynosiła 56,00 ha. Powierzchnia, co do której została naliczona płatność wynosiła 56,00 ha. Kwota jednolitej płatności obszarowej została naliczona do powierzchni stwierdzonej

i wynosi 15.471,68 zł. Płatność uzupełniająca - inne rośliny.

Stawkę płatności uzupełniających do 1 ha powierzchni upraw wynoszącą 313,45 zł za 1 ha ustala § 1 ust. 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

13 października 2006r w sprawie stawek płatności uzupełniających w 2006 r. (Dz. U Nr 186, poz. 1366 i 1367).

Powierzchnia, co do której był rozpatrywany wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w roku 2006 wynosiła 56,00 ha. Powierzchnia, co do której została naliczona płatność wynosiła 0,00 ha. Zatem różnica pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną a stwierdzoną wyniosła 100 %

Zgodnie z art. 51 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 794/2004 z dnia

21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrożenia wzajemnej zgodności, modulacji Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. Urz. UE Nr L 141 z 30.04.2004 r.), jeżeli różnica między powierzchnią działek zadeklarowanych we wniosku a powierzchnią stwierdzoną przekracza 50% powierzchni stwierdzonej lub różnica ta wynosi ponad 20% wynika z nieścisłości popełnionych umyślnie, za dany rok nie przysługuje żadna płatność.

Na producenta rolnego zostaje także nałożona kara w kwocie odpowiadającej różnicy między powierzchnią działek zadeklarowanych we wniosku a powierzchnią stwierdzoną.

Kwota nałożonych potrąceń podlega odliczeniu zgodnie z art. 51 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 794/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r., co oznacza, że kwota ta będzie potrącana z płatności realizowanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) lub Europejskiego Funduszu Rolniczego Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z tych funduszy w ciągu 3 kolejnych lat kalendarzowych. Jeżeli w tych łatach przyznane płatności nie pozwolą na pełna kompensację kwoty sankcji, pozostałe saldo zostanie anulowane.

Ze względu na stwierdzone różnice między powierzchnią stwierdzoną

a powierzchnią zadeklarowaną do płatności uzupełniających, płatność została odmówiona i zostały nałożone potrącenia. Zmniejszenie to obliczono w następujący sposób: 56 ha x 313,45 zł/ha = 17 553,20 zł. Wysokość potrąceń w okresie trzech kolejnych lat kalendarzowych wyniosła zatem 17. 553,20 zł.

9. Na powyższą decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR Z.G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. W uzasadnieniu skargi ponownie podniósł, że zaskarżona decyzja została podjęta z "rażącym naruszeniem prawa i procedur dotyczących kontroli na miejscu i kontroli administracyjnej", w szczególności w zakresie braków w protokole z kontroli z dnia [...] września 2006 r.

W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i jej uzasadnieniu. W nawiązaniu do zarzutów strony skarżącej organ wskazał, że w niniejszej sprawie inspektorzy terenowi przeprowadzający kontrole terenowe w gospodarstwie skarżącego posiadali wysokie kwalifikacje i wiedzę dotyczącą sposobów dokonywania pomiarów powierzchni oraz korzystali ze specjalistycznego oprogramowania zintegrowanego z urządzeniami pomiarowymi, przystosowanymi do pracy w terenie, które z dużą dokładnością określają powierzchnię działek rolnych.

Na rozprawie w dniu 16 maja 2012 r. pełnomocnik skarżącego J.G. podniósł, że uprawa rzepaku była założona zgodnie z dobrą kulturą rolną. W jego ocenie właściwym protokołem kontroli jest protokół z dnia [...] września 2006 r. Pełnomocnik oświadczył nadto, że nie uczestniczył w tej kontroli, ponieważ jako pracownik Biura Kontroli Oddziału Terenowego ARiMR podlegał wyłączeniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

10. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tego artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje zatem sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa.

Natomiast, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej jako "p.p.s.a.", uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi

i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ocena zastosowania prawa materialnego - szeregu przepisów prawa krajowego oraz wspólnotowego determinowana jest przyjęciem legalności poczynionych ustaleń wynikających z oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Na wstępie należy jednak wskazać, że były one regulowane ustawą z dnia 18 grudnia 2003r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (Dz. U. z 2004r., Nr 6, poz. 40 ze zm.), a to ze względu na dyspozycję art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz.U z 2008r., Nr 170, poz. 1051, ze zm.) nakazujące stosowanie przepisów dotychczasowych, do postępowań w sprawach przyznania płatności lub płatności cukrowej, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Przyjęcie zastosowania prawa starego było zatem uprawnione.

Wskazać jednak należy, że nowela z dnia 25 kwietnia 2006 r. (Dz.U. z 2006 r., Nr 92, poz. 638) zmieniła ustawę o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych,

w tym też tytuł tego aktu prawnego na "ustawę o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru", poczynając od dnia 1 czerwca 2006 r. Postępowanie w sprawie przyznania płatności zostało jednak wszczęte wnioskiem skarżącego w dniu [...] maja 2006 r., zatem przed tą zmianą, zaś ustawa

o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru, obowiązywała (za wyjątkiem określonym w art. 60 nowej ustawy) do dnia 21 września 2008 r. Nowela z dnia 25 kwietnia 2006 r., poza art. 8 odwołującym się do płatności cukrowych wymienionych w jej art. 7, nie zawiera przepisów innego przepisu intertemporalnego poza art. 9 wskazującym, że obowiązuje od dnia ogłoszenia, to jest od dnia 1 czerwca 2006 r. Analiza zmian zawartych w tej noweli wskazuje, że nie miały one zastosowania bądź wpływu na sytuację prawną skarżącego.

Ustawa dotyczy płatności określonych w przepisach art.143b i 143c rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (EWG) Nr 2019/93, (WE) Nr 1452/2001, (WE) Nr 1453/2001, (WE) Nr 1454/2001, (WE) Nr 1868/94, (WE) Nr 1251/1999, (WE) Nr 1254/1999, (WE) Nr 1673/2000, (EWG) Nr 2358/71 i (WE) Nr 2529/2001 (Dz. U. WE Nr L 270 z 21 października 2003 r.).

11. Zgodnie z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich, beneficjentem płatności jest: 1) posiadacz gospodarstwa rolnego (osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej),

w ramach którego posiada grunty rolne; 2) grunty te utrzymywane są w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska, oraz 3) łączna powierzchnia działek rolnych, które kwalifikują się do objęcia płatnościami jest nie mniejsza niż 1 ha, przy czym za działkę rolną uważa się zwarty obszar gruntu rolnego, na którym jest prowadzona jedna uprawa, o powierzchni nie mniejszej niż 0,10 ha. Aby ubiegać się o płatności bezpośrednie do gruntów rolnych wszystkie wymienione przesłanki muszą być spełnione łącznie. Stosownie do ust. 3 w art. 2 przytaczanej ustawy, płatności obejmują jednolitą płatność obszarową oraz płatność uzupełniającą do powierzchni upraw. Zgodnie z mającym zastosowanie w sprawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich producentowi rolnemu przysługują płatności na będące w jego posiadaniu grunty rolne utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska.

Warunkiem uzyskania płatności jest posiadanie przez producenta rolnego działek rolnych o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 1 ha, które kwalifikują się do objęcia płatnościami, przy czym za działkę rolną uważa się zwarty obszar gruntu rolnego, na którym jest prowadzona jedna uprawa, o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha, wchodzący w skład gospodarstwa rolnego (art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich).

Zgodnie z art. 67 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia

29 kwietnia 2004 r., wstępne wnioski o udział w systemie i kolejne wnioski o płatności są sprawdzane w sposób zapewniający rzeczywistą weryfikację i zgodność

z warunkami przyznawania pomocy. Państwa Członkowskie określają odpowiednie metody i sposoby kontroli każdego środka wsparcia, a także osoby podlegające kontrolom. Kontrole przeprowadzane są poprzez kontrole administracyjne i kontrole na miejscu. W myśl art. 23 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia

21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników, kontrole administracyjne i kontrole na miejscu przeprowadza się tak, aby skutecznie zweryfikować zgodność z warunkami, na jakich przyznawana jest pomoc, oraz przestrzeganie wymogów i norm istotnych dla wzajemnej zgodności.

Zgodnie z art. 25 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 kontrole na miejscu przeprowadzane są bez uprzedzenia. Jeżeli jednak nie zagrażałoby to celowi kontroli, można zawiadomić o niej z wyprzedzeniem ściśle ograniczonym do koniecznego minimum. Okres wyprzedzenia nie może przekraczać 48 godzin

z wyjątkiem uzasadnionych przypadków. Z każdej kontroli na miejscu sporządza się raport, który umożliwia wgląd w szczegóły przeprowadzonych kontroli. Raport taki wykazuje m. in. skontrolowane programy pomocy i wnioski; osoby obecne przy kontroli; sprawdzone działki rolne; czy rolnik został powiadomiony o kontroli, a jeżeli tak, o ile wcześniej (art. 28 rozporządzenia nr 796/2004). Celem protokołu kontroli jest zatem udokumentowanie zastanego stanu faktycznego w czasie kontroli i wskazanie stwierdzonych naruszeń w zakresie objętym kontrolą. Stosownie natomiast do ust. 2 art. 28 rozporządzenia rolnik może podpisać raport w celu zaświadczenia o swojej obecności przy kontroli oraz dodać do niego swoje spostrzeżenia. W przypadku wykrycia nieprawidłowości rolnik otrzymuje kopię raportu z przeprowadzonej kontroli.

12. W świetle powyższego należy stwierdzić, że organ prowadzący postępowanie wyjaśniające ma możliwość weryfikacji realizowania przez producenta rolnego zgłoszonego programu rolnośrodowiskowego, poprzez wykorzystanie zgodnych z prawem narzędzi, w tym kontroli na miejscu, która to najpełniej jest

w stanie oddać rzeczywisty obraz wypełniania przez stronę ciążących na niej obowiązków. W postępowaniu w sprawie przyznania płatności do gruntów rolnych stosownie do art. 3 ust. 1 ustawy o płatnościach, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach Unii Europejskiej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Oznacza to, że w przypadkach, gdy przepisy Unii Europejskiej lub ustawy

o płatnościach w ramach wsparcia bezpośredniego stanowią inaczej, niż regulacje zawarte w Kodeksie postępowania administracyjnego, stosowanie tych ostatnio wymienionych przepisów jest wyłączone.

W postępowaniu w sprawach dotyczących płatności bezpośredniej, obowiązują zasady odmienne od zasad ogólnych znajdujących zastosowanie w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów k.p.a. W wymienionych sprawach organ administracji publicznej:

- stoi na straży praworządności;

- jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

- udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw

i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

- zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Porównanie przytoczonej regulacji z zasadami ogólnymi wymienionymi w k.p.a. wskazuje, że ustawodawca w omawianej kategorii spraw odstąpił od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. Zgodnie z tą zasadą organy administracji publicznej, w toku postępowania podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Konsekwencją odejścia od zasady prawdy obiektywnej jest również rezygnacja z zasady postępowania dowodowego, wyrażonej w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którą organ administracji publicznej ma obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach obowiązek ten został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Przy czym chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i ewentualnie innych uczestników postępowania. Organy administracji publicznej nie mają natomiast obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Ponadto w ustawie o płatnościach bezpośrednich, ograniczono stosowanie zasady informowania stron i innych uczestników postępowania przez organ administracji publicznej (art. 9 k.p.a.) oraz zasady czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 k.p.a.).

Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 3 i 4 ustawy o płatnościach bezpośrednich organ administracji ma obowiązek: zapewnić stronom, na ich żądanie, czynny udział

w każdym stadium postępowania, umożliwić stronom, przed wydaniem decyzji, wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań oraz udzielić stronom, również na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania.

Ustawa o płatnościach w art. 3 ust. 3 nałożyła na strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu w sprawach dotyczących płatności obowiązek przedstawiania dowodów oraz dawania wyjaśnień, co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek oraz obciążyła obowiązkiem udowodnienia faktu osobę, która wywodzi z niego skutki prawne. Oznacza to, że w postępowaniu w sprawie przyznania płatności to wnioskujący o płatność rolnik, a nie organ administracji publicznej, ma obowiązek przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy (por. wyrok NSA z dnia 29 listopada 2011 r., II GSK 1203/10, dostępny w bazie orzeczeń na stronie internetowej NSA).

W tej perspektywie wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej oznacza nie tylko obowiązek ustalenia stanu faktycznego, ale także prawidłową ocenę prawną prawotwórczych faktów. Swobodna ocena dowodów aby nie przekształciła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych reguł tej oceny. Naruszenie tych reguł, a także norm procesowych odnoszących się do środków dowodowych, stanowi przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 77 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego do wydania decyzji o przekonywającej treści.

Z zasady tej wynika, że organ przy ocenie stanu faktycznego nie jest skrępowany żadnymi regułami ustalającymi wartości poszczególnych dowodów. Organ ten, według swej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania, ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych i wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne. Przy ocenie zebranych w sprawie dowodów organ winien się kierować prawidłami logiki oraz zgodności oceny z prawami nauki i doświadczenia życiowego.

13. Oceniając w tym kontekście zaskarżoną decyzję stwierdzić trzeba, że niektóre ze środków dowodowych nie zostały przeprowadzone bezpośrednio przed organem. Jest to jednak dopuszczalne, bowiem ustawa nie wprowadza takiego obowiązku. Istotne jest natomiast, że organ pierwszej instancji i podzielający tę ocenę organ odwoławczy, wzięły pod rozwagę wszystkie dowody, w tym również zgromadzone w postępowaniu karnym. Trafnie w uzasadnieniu decyzji podkreślono, że po pierwsze ustalenia z protokołu pierwszej kontroli nie mogą być ocenione bez odniesienia do później przeprowadzonych dowodów. Wymaga przy tym podkreślenia, że organy nie oparły się na orzeczeniu karnym w rozumieniu prejudykatu, lecz słusznie potraktowały zgromadzony w sprawie karnej materiał jako istotną część własnego materiału dowodowego. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera omówienie dowodów oraz przyczyn, dla których dano albo nie dano wiary poszczególnym dowodom. Organ trafnie wskazał, że wnioski pierwszej z przeprowadzonych kontroli nie mogą być, w świetle późniejszych dowodów, uznane za ostateczne i zupełne.

Najistotniejsze dla oceny charakteru przedmiotowej uprawy są bowiem opinie biegłych Ośrodka Rzeczoznawstwa i Doradztwa Technicznego oraz biegłego sądowego, którzy opierając się na poprzednich ustaleniach oraz własnym oglądzie przedmiotowych działek wskazali, że ich stan przedstawia "przepadłą" uprawę rzepaku jarego, a zasiew rzepaku odbył się z rażącym naruszeniem zasad agrotechnicznych. Co więcej z dowodów tych wynika, że ze względu na warunki uprawa tego rzepaku, z góry była skazana na niepowodzenie. Okoliczności te, co wykazały organy, korespondowały z zeznaniami świadków występujących w sprawie karnej (A.K., E.N., B.M.). Nie zostały one w skuteczny sposób podważone przez skarżącego i jego pełnomocnika.

Podkreślić tu należy, że skarżący (jego pełnomocnik) w odwołaniu, skardze lub pismach procesowych twierdzeń wynikających z tych dowodów nie podważyli. Pisma te, w przeważającej mierze, stanowią niespójną polemikę z ustaleniami przyjętymi w zaskarżonej decyzji lub zawierają okoliczności nieistotne dla faktów prawotwórczych niniejszej sprawy. Nie znajdują też żadnego uzasadnienia twierdzenia o niekompletności, czy fałszowaniu dokumentów stanowiących materiał dowodowy zebrany w tej sprawie. Z tych względów gromadzenie dowodów oraz jego ocenę należy uznać za zgodną z wymogami kodeksowymi (w szczególności art. 7 i 77 § 1 k.p.a.).

Wskazać przy tym należy, że organy nie miały obowiązku gromadzenia materiału dowodowego z urzędu i że to na skarżącym ciążył obowiązek wykazania okoliczności z art. 68 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 r., które świadczyłyby o braku jego zawinienia w nieprawidłowościach wniosku. Tym samym bezpodstawne są zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia przepisów postępowania poprzez zaniechanie wyjaśnienia przez organy orzekające w sprawie okoliczności obejmujących ustalenie charakteru, rodzaju i przyczyn nieprawidłowości we wniosku znaczących dla ustalenia stopnia winy strony.

Oceniając prawidłowość przeprowadzonych przez organy czynności kontrolnych zaakcentować trzeba, że skarżący i jego pełnomocnik byli pouczani

o przysługujących mu uprawnieniach i z nich skorzystał. W toku całego postępowania skarżący lub jego pełnomocnik mieli zapewniony czynny udział w prowadzonym przez organy postępowaniu.

14. Jeśli chodzi o podstawy materialnoprawne, z których organ wywodzi zmniejszenie płatności zostały one zastosowane prawidłowo. Nie były one zresztą

w żadnym zakresie kwestionowane. Trafnie organ wskazuje, w aspekcie przesłanek wymienionych w powołanych przepisach prawa wspólnotowego możliwość uwzględnienia w indywidualnych przypadkach wyjątkowych okoliczności zezwalających na odstąpienie od stosowania sankcji wymagała po pierwsze ich formalnego zgłoszenia, po drugie zaś wykazania. Oba te obowiązki spoczywały wyłącznie na skarżącym. Akta sprawy administracyjnej nie wskazują, aby skarżący

o wystąpieniu jakichkolwiek okoliczności nadzwyczajnych informował organ

i działających w jego upoważnieniu inspektorów.

W tym stanie rzeczy zasadnie organ odwoławczy ustalił brak przesłanek faktycznych do odstąpienia zmniejszenia płatności na podstawie art. 52 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 794/2004.

Podsumowując w rozpoznawanej sprawie wyjaśnione zostały wszystkie okoliczności faktyczne istotne dla jej rozstrzygnięcia, zaś kwestionowane decyzje wydano z zachowaniem przepisów prawa materialnego i procesowego. Zatem

z braku podstaw do uwzględnienia skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a., należało ją oddalić.