Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1156/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 13 par. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Beata Sobocha, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, sędzia WSA Bożena Dziełak (sprawozdawca), Protokolant referent stażysta Agata Próchniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2013 r. sprawy ze skargi Z. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz Z. B. kwotę 340 zł (słownie: trzysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku Skarżącego – Z. B., na podstawie tytułów wykonawczych z 16 listopada 2011 r. nr SM [...] i SM [...] oraz z 18 listopada 2011 r. nr SM [...], obejmujących należności wynikające z decyzji z [...] września 2011 r. orzekającej o odpowiedzialności Skarżącego za zaległości podatkowe P. sp. z o.o. Organ egzekucyjny był jednocześnie wierzycielem tych należności.

Egzekucję wszczęto 1 grudnia 2011 r. doręczając Skarżącemu odpisy tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami o zajęciu rachunków bankowych w [...]S.A. i [...] S.A. (banki poinformowały, iż nie prowadzą rachunku Skarżącego). Zawiadomieniem z 23 lutego 2012 r. dokonano skutecznego zajęcia świadczenia rentowego Skarżącego. Uzyskawszy informację, że Skarżącemu przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu nr [...] przy ul. B. [...] w W., zawiadomieniem z 19 września 2012 r. organ egzekucyjny zajął tę wierzytelność w W. Spółdzielni Mieszkaniowej powołując się na art. 89 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) – dalej: "u.p.e.a.". W. Spółdzielnia Mieszkaniowa poinformowała organ egzekucyjny, że spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu – jako ograniczone prawo rzeczowe – podlega egzekucji na zasadach takich, jak nieruchomość. Nie jest zatem możliwe przekazywanie kwot pieniężnych na podstawie tego zajęcia. Organ egzekucyjny podjął także próby zajęcia wynagrodzenia za pracę i wierzytelności Skarżącego w Kancelarii Prawniczej A. K. oraz w P. sp. z o.o. Skarżący i jego pełnomocnik wyjaśnili, że Skarżący nie otrzymuje żadnego wynagrodzenia od P. sp. z o.o.

Pismem z 11 października 2012 r. Skarżący wniósł "o ograniczenie egzekucji skarbowej do kwoty 25.000 zł z tytułu ograniczonej odpowiedzialności wspólnika". Na wezwanie organu egzekucyjnego sprecyzował, że wnosi o zwolnienie z egzekucji świadczenia rentowego oraz niezajmowanie prawa do lokalu spółdzielczego, w którym obecnie zamieszkuje, będąc osobą ciężko chorą. Uważał, iż egzekucję należy prowadzić wobec spółki. Ponadto, w pełni wypłacalny jest drugi wspólnik – G.L. Zdaniem Skarżącego, w świetle art. 831 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego prowadzenie egzekucji z renty jest niezgodne z przepisami prawa. Egzekucja może być prowadzona z udziału w spółce i z pieniędzy otrzymywanych G.L. (art. 96j i art. 96k u.p.e.a.).

Postanowieniem z [...] stycznia 2013 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W.nie uwzględnił wniosku Skarżącego oraz nie wyraził zgody na zwolnienie z egzekucji świadczenia rentowego i spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu nr [...] przy ul. B. [...] w W.

Stwierdził, że wniosek o zwolnienie spod egzekucji, przewidziane w art. 13 § 1 u.p.e.a., może dotyczyć zarówno składnika, który już został zajęty, jak i rzeczy lub prawa, które nie stały się jeszcze przedmiotem postępowania egzekucyjnego. Zwolnienie wymaga zgody wierzyciela. Z ww. przepisu wynika, iż organ egzekucyjny nie jest bezwzględnie zobligowany wnioskiem zobowiązanego o zwolnienie spod egzekucji, a zatem rozstrzygnięcie w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy. O zaistnieniu ważnego interesu zobowiązanego winny decydować kryteria zobiektywizowane. Naczelnik Urzędu Skarbowego wyjaśnił, iż wziął pod uwagę przede wszystkim wysokość zaległości w podatku dochodowym od osób prawnych za 2005 r. (152.591 zł) oraz w podatku od towarów i usług za styczeń, marzec oraz za miesiące od czerwca do listopada 2006 r. (255.887 zł), objętych postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym wobec Skarżącego, a także okoliczność, że w wyniku zajęcia renty wpłynęło dotychczas 1.022,68 zł, co jest kwotą znikomą w stosunku do istniejących zaległości. Kwoty przekazywane przez ZUS są jedynymi środkami uzyskiwanymi na poczet zadłużenia. Skarżący nie wskazał innego składnika majątkowego, z którego możliwe jest skuteczne przeprowadzenie egzekucji. Zobowiązanego obciąża obowiązek wykazania jego ważnego interesu. Okoliczności dotyczące drugiego członka zarządu – G.L., są zarzutami do decyzji o odpowiedzialności podatkowej Skarżącego.

Naczelnik Urzędu Skarbowego uznał, że zwolnienie z egzekucji świadczenia rentowego i spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu zagraża jego interesowi, ponieważ przedmiotowa należność nie została w żaden sposób zabezpieczona.

W zażaleniu na to postanowienie Skarżący wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, a także o zawieszenie wszczętej egzekucji na czas trwania postępowania odwoławczego oraz o umorzenie należności i o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Podniósł, iż jest osobą przewlekle chorą, niepełnosprawną. Posiada II grupę inwalidzką. Nie jest w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia i wymaga stałego leczenia. Nie jest też w stanie spłacić jakiejkolwiek części zobowiązania, zwłaszcza że nie odniósł żadnych korzyści materialnych z tytułu bycia wspólnikiem i prowadzenia spółki. Opłaty od kontrahentów pobierał G.L. i to on powinien być ścigany z tytułu nieopłaconych podatków i wyłącznie wobec niego winna być prowadzona egzekucja. Od P. sp. z o.o. Skarżący nie otrzymuje żadnego wynagrodzenia, korzyści, czy też dywidend. Działalność spółki została zawieszona i jest ona w trakcie likwidacji. Przez Sądem Okręgowym w W. toczy się sprawa o przymusowe rozwiązanie spółki w związku z oszustwami finansowymi, jakich dokonał G.L., a także postępowanie cywilne o wyjęcie lokalu spod egzekucji komorniczej. Skarżący podniósł, iż mieszkanie to jest jedynym jego centrum życiowym. Utrzymuje się z renty w kwocie 400 zł netto (po potrąceniu części zajętej przez urząd skarbowy).

Postanowieniem z [...] marca 2013 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowienie organu pierwszej instancji utrzymał w mocy.

Wyjaśnił, że jeżeli ten sam podmiot pełni jednocześnie funkcję wierzyciela i organu egzekucyjnego, bezzasadne jest oddzielne wypowiadanie się przez ten podmiot w kwestii zgody na zwolnienie z egzekucji najpierw jako wierzyciel i następnie jako organ egzekucyjny.

Przytoczył treść art. 1a pkt 21 i art. 13 § 1 u.p.e.a. Jego zdaniem, zwolnienie określonych składników majątkowych spod egzekucji wymaga łącznego zaistnienia trzech przesłanek, tj. złożenie przez zobowiązanego stosownego wniosku, uzyskania zgody wierzyciela na zwolnienie składników majątkowych z egzekucji oraz istnienia ważnego interesu zobowiązanego, który uzasadnia zwolnienie składników majątkowych spod egzekucji. Niespełnienie choćby jednej z tych przesłanek całkowicie wyklucza możliwość zastosowania zwolnienia z egzekucji.

Zwolnienie z egzekucji jest fakultatywne, o czym świadczy użyty przez ustawodawcę zwrot "może". Nawet łączne spełnienie powyższych przesłanek nie oznacza, iż organ egzekucyjny jest zobowiązany zastosować zwolnienie.

Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, art. 13 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów zobowiązanego, ale nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji. Zobowiązany musi więc podać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych.

Obecnie środki uzyskiwane z zajęcia świadczenia wypłacanego przez ZUS są jednymi uzyskiwanymi na poczet zadłużenia, w związku z czym wyłączenie z egzekucji tego składnika majątkowego może spowodować bezskuteczność egzekucji. Wskazana przez Skarżącego trudna sytuacja majątkowa nie może stanowić podstawy do zwolnienia spod egzekucji świadczenia rentowego i spółdzielczego prawa do lokalu. Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, że świadczenie rentowe korzysta z ograniczenia w egzekucji na podstawie art. 141 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Ponieważ środki finansowe uzyskiwane są jedynie z zajęcia świadczenia rentowego oraz ze względu na fakt, że Skarżący nie wskazał alternatywnych składników majątkowych, z których egzekucja mogłaby być prowadzona, Dyrektor Izby Skarbowej postanowił odmówić wyłączenia spod egzekucji wnioskowanych składników majątkowych.

Wyjaśnił, iż nie doszło do zajęcia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu. Zarzuty dotyczące odpowiedzialności Skarżącego nie podlegają rozpatrzeniu w tym postępowaniu. Skarżący mógł je podnosić w postępowaniu zakończonym ostatecznymi decyzjami Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] września 2011 r. o odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe P. sp. z o.o. Natomiast argumentacja dotycząca trudnej sytuacji majątkowej i zdrowotnej może być rozpatrywana w postępowaniu w sprawie umorzenia zaległości podatkowej.

Brak kumulatywnego spełnienia przesłanek warunkujących zwolnienie spod egzekucji składnika majątkowego sprawił, iż organy orzekające nie mają możliwości pozytywnego załatwienia wniosku Skarżącego.

W skardze złożonej na powyższe postanowienie Skarżący wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Ponownie podniósł, iż jest nieuleczalnie chory i nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia oraz spłaty zadłużenia. Powtórzył też podniesioną w odwołaniu argumentację o braku korzyści z tytułu uczestnictwa w spółce i jej zarządzie oraz o odpowiedzialności G.L.

Skarżący uważał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego oparł decyzję o błędne dane. Skarżący nigdy nie bowiem pracował i nie pracuje w Kancelarii Prawnej K. im. [...], a A.K. prowadzi jego sprawy jako znajomy i osobisty prawnik w zamian za nieodpłatną pomoc w przeprowadzce oraz odbieranie korespondencji i telefonów.

Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnego trwałego majątku oprócz mieszkania, w którym mieszka i którego nie może zatem sprzedać. Nie ma też żadnych środków pieniężnych. Utrzymuje się tylko z renty, która w minimalnym stopniu jest wolna od zajęcia. Podkreślił, że nigdy nie będzie spłacić zaległości podatkowych sięgających ponad milion złotych, do powstania których nie doprowadził.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi. Podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Zarzuty skargi uznał za niezasadne.

W piśmie procesowym z 26 września 2013 r. Skarżący wskazał, że rozstrzygnięcie sprawy umorzenia zaległości podatkowej stanowi kwestię prejudycjalną w stosunku do postępowania poddanego kontroli sądowej. Jego zdaniem, rozpatrując zażalenie Dyrektor Izby Skarbowej powinien był zawiesić postępowanie odwoławcze na podstawie art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej do czasu załatwienia sprawy umorzenia zaległości podatkowej.

Organy podatkowe w państwie prawa prowadząc postępowanie nie mogą abstrahować od skutków ich rozstrzygnięć, aczkolwiek od strony prawnej nie ma to znaczenia przesądzającego. Zaskarżone postanowienie powoduje stan niemal skrajnego ubóstwa Skarżącego, spowodowany egzekucją ze świadczenia z funduszu ubezpieczeń społecznych, stanowiącego jedyne źródło utrzymania. Narusza to art. 38 Konstytucji RP.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skargę należało uwzględnić, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd wziął pod uwagę także powody inne niż w niej wskazane. Działanie takie umożliwia art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 1270 ze zm.), dalej – "p.p.s.a.", stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę.

Kontroli Sądu poddane zostało postanowienie w przedmiocie zwolnienia z egzekucji świadczenia rentowego oraz spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego.

Podstawę prawną wydanych w sprawie postanowień stanowił art. 13 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela.

Zdaniem Sądu, w przepisie powyższym ustawodawca ustanowił dodatkowy środek ochrony zobowiązanego na wypadek, gdyby zaistniały nadzwyczajne okoliczności, a przewidziane w tej ustawie gwarancje w postaci przepisów ustanawiających wyłączenia i ograniczenia egzekucji z poszczególnych składników majątkowych zobowiązanego, okazały się w danej sytuacji niewystarczające.

Rację ma Dyrektor Izby Skarbowej podnosząc, że zwolnienie z egzekucji składników majątkowych należących do zobowiązanego może nastąpić, jeżeli łącznie spełnione zostaną trzy przesłanki, tj. zobowiązany musi złożyć wniosek, uzyskać zgodę wierzyciela na zastosowanie zwolnienia, a ponadto za zwolnieniem musi przemawiać ważny interes zobowiązanego.

Zaznaczyć należy, iż w rozpoznanej sprawie bezspornym jest, że wierzycielem i zarazem organem egzekucyjnym jest ten sam organ administracji podatkowej – Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. W takiej sytuacji postanowienie organu egzekucyjnego odmawiające zwolnienia spod egzekucji jest równoznaczne z nieudzieleniem zgody przez wierzyciela, a zatem nie ma potrzeby wydawania odrębnego rozstrzygnięcia w przedmiocie wyrażenia zgody przez wierzyciela (wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ("WSA") w Gdańsku z 23 września 2008 r. sygn. akt I SA/Gd 451/08; WSA w Krakowie z 12 listopada 2009r. sygn. akt I SA/Kr 1150/09; WSA w Poznaniu z 19 stycznia 2012 r. sygn. akt I SA/Po 741/11; dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawidłowe było stanowisko organów orzekających w tym zakresie.

W takiej sytuacji wymóg zgody wierzyciela na zwolnienie spod egzekucji powinien być jednak traktowany szczególnie. Skoro w sprawie niniejszej wierzycielem i organem egzekucyjnym jest ten sam Naczelnik Urzędu Skarbowego, to rozważając wyrażenie zgody na zwolnienie z egzekucji świadczenia rentowego i spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, podmiot ten obowiązany był rozważyć również przesłankę ważnego interesu zobowiązanego wskazaną w art. 13 § 1 u.p.e.a.

Organy orzekające obu instancji powołały się na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia składnika majątkowego z egzekucji. Zasadnie Dyrektor Izby Skarbowej odwołał się przy tym do zwrotu "może", użytego w powyższym przepisie.

Wyjaśnić zatem należy, że uznaniowy charakter rozstrzygnięcia oznacza, iż nawet stwierdzenie przez organy administracji publicznej, że w danej sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek, może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Jednakże zastosowanie tej instytucji prawa administracyjnego możliwe jest dopiero w sytuacji, gdy zostanie stwierdzone istnienie przesłanek, od których wystąpienia przepis prawa uzależnia podjęcie rozstrzygnięcia korzystnego dla strony. Wtedy to, korzystając z uznania administracyjnego, organ orzekający wydający postanowienie, czy też decyzję, dokonuje wyboru rozstrzygnięcia i może – mimo istnienia przesłanek – odmówić uwzględnienia wniosku strony. Natomiast stwierdzenie braku przesłanek zawsze skutkować będzie odmową uwzględnienia wniosku. W takim przypadku organ orzekający nie ma możliwości wyboru między rozstrzygnięciem pozytywnym i negatywnym dla strony.

Innymi słowy, powołanie się na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia składnika majątkowego z egzekucji dopuszczalne jest, gdy organ orzekający stwierdzi, że w danej sprawie wystąpiła przesłanka ważnego interesu zobowiązanego.

Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, organ egzekucyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku Skarżącego z uwagi na wysoką kwotę dochodzonych zaległości oraz stwierdził, że zwolnienie z egzekucji świadczenia rentowego zagraża jego interesowi wierzyciela, ponieważ należność nie została zabezpieczona. Naczelnik Urzędu Skarbowego nie odniósł się do zasadności zwolnienia z egzekucji prawa do lokalu mieszkalnego.

Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził natomiast, że trudna sytuacja majątkowa Skarżącego "zasługuje na poważne traktowanie", ale nie może stanowić podstawy do zwolnienia z egzekucji świadczenia rentowego i prawa do lokalu mieszkalnego.

Zdaniem Sądu, wypowiedzi powyższej nie sposób uznać za jednoznaczne stanowisko co do wystąpienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego.

Organy orzekające obu instancji argumentując swoje rozstrzygnięcia powołały się wysokość obciążających Skarżącego zaległości podatkowych oraz znikome w porównaniu z nimi kwoty przekazywane przez ZUS na podstawie zajęcia świadczenia rentowego, będącego jedynym skutecznym środkiem egzekucyjnym. Podkreślały, ze zwolnienie składników majątkowych z egzekucji nie może prowadzić do uczynienia egzekucji bezskuteczną.

Nie ulega wątpliwości, że wierzyciel ma prawo oczekiwać, że egzekucja doprowadzi do jego zaspokojenia i będzie prowadzona w sposób, który nie uczyni jej bezskuteczną.

Jednakże, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 października 2009 r. sygn. akt II FSK 789/08 (dostępny j.w.), przesłanka ważnego interesu zobowiązanego jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Pojęcie ważnego interesu zobowiązanego jest na tyle pojemne, że pozwala objąć swym zakresem wszelkie okoliczności mające wpływ na dokonanie prawnej kategoryzacji sytuacji zobowiązanego (D.Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Komentarz 2005; Wrocław 2005, str. 158). Okolicznościom związanym z ważnym interesem zobowiązanego nie można przeciwstawiać okoliczności związanych z interesem wierzyciela skoro ustawodawca interesy tego ostatniego zabezpieczył w ten sposób, iż od jego zgody w ogóle uzależnił możliwość pozytywnego rozpatrzenia wniosku zobowiązanego o zwolnienie z egzekucji. Niemożność zaspokojenia wierzyciela nie może być rozpatrywana w kontekście ważnego interesu zobowiązanego.

Podkreślić przy tym należy, że w art. 13 ust. § 1 u.p.e.a. ustawodawca nie odwołał się nie tylko do interesu wierzyciela, ale też interesu społecznego. Przepis ten ustanowiony został w interesie zobowiązanego.

Dlatego też, zdaniem Sądu, organ egzekucyjny będący jednocześnie wierzycielem, będąc zobowiązanym do rozważenia nie tylko samego wyrażenia zgody na zwolnienie z egzekucji, ale i przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, nie może poprzestać na powołaniu się na konieczność zapewnienia skuteczności egzekucji.

Stanowisko organów orzekających w rozpoznanej sprawie uzasadnione zostało w sposób ogólnikowy. Przedstawiono przebieg postępowania egzekucyjnego, ale nie odwołano się do zgromadzonego w aktach materiału dowodowego dotyczącego sytuacji majątkowej Skarżącego, który to materiał dowodowy składał się jedynie z protokołów o stanie majątkowym Skarżącego, sporządzonych 28 grudnia 2011 r. i 18 kwietnia 2012 r. w postępowaniu egzekucyjnym, oświadczenia o stanie majątkowym złożonego w związku z wnioskiem o umorzenie zaległości, informacji z ZUS o wysokości przysługującego Skarżącemu świadczenia (od sierpnia 2012 r. wynosiło ono 944,17 zł) oraz informacji W. Spółdzielni Mieszkaniowej dotyczącej mieszkania.

Sąd nie podziela stanowiska Dyrektora Izby Skarbowej, zgodnie z którym argumentacja Skarżącego dotycząca jego trudnej sytuacji majątkowej i zdrowotnej może być rozpatrywana w postępowaniu w sprawie umorzenia zaległości podatkowej, nie zaś w postępowaniu o zwolnienie z egzekucji.

Dyrektor Izby Skarbowej nie wyjaśnił przy tym znaczenia przesłanki ważnego interesu wskazanej w art. 13 § 1 u.p.e.a., chociaż – jak wynika z powyższego – zakwestionował jej związek z sytuacją życiową zobowiązanego. W rezultacie nie ocenił jej wystąpienia w odniesieniu do sytuacji Skarżącego, której specyfika wiąże się nie tylko ze stanem jego finansów, ale również z chorobą, jaka go dotknęła i wynikającą stąd niemożnością podjęcia dodatkowego zatrudnienia. Biorąc pod uwagę ujawniony w protokole o stanie majątkowym Skarżącego brak majątku i okoliczność, że utrzymuje się on z renty, pomniejszonej o kwoty przekazywane organowi egzekucyjnemu na postawie zajęcia, odwołanie się przez organy orzekające do okoliczności, że nie wskazał on innego majątku, z którego egzekucja mogłaby być prowadzona, świadczy właśnie o nierozważeniu wystąpienia powyższej przesłanki. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że przepis powyższy ma na celu ochronę zobowiązanego, ale prymat przyznał zapewnieniu skuteczności egzekucji, pomijając przesłankę dotyczącą zobowiązanego.

Dlatego też, chociaż za przekonywujący można uznać argument, że zwolnienie z egzekucji świadczenia rentowego, co do którego skierowano jedyny skuteczny środek egzekucyjny, spowoduje bezskuteczność egzekucji, okoliczność ta jest niewystarczająca do zaakceptowania rozstrzygnięcia Dyrektora Izby Skarbowej, pomijającego konieczność rozważania przesłanki ważnego interesu zobowiązanego.

Argument ten zawodzi przy tym w przypadku przysługującego Skarżącemu prawa do lokalu mieszkalnego. W dacie wydania zaskarżonego postanowienia ten składnik majątku nie był objęty egzekucją. Próba jego zajęcia okazała się nieskuteczna, jako że zastosowano niewłaściwy środek egzekucyjny.

Sąd podziela wyrażony w postanowieniu organu egzekucyjnego pogląd, zgodnie z którym wniosek o zwolnienie z egzekucji może dotyczyć zarówno składnika już zajętego, jak i rzeczy lub prawa, które nie stały się jeszcze przedmiotem postępowania egzekucyjnego. Wyraziwszy ten pogląd, Naczelnik Urzędu Skarbowego, jak już Sąd wskazał, w ogóle nie odniósł się do kwestii zwolnienia z egzekucji prawa do lokalu mieszkalnego.

Zdaniem Sądu, za dopuszczalne należy uznać wystąpienie o zwolnienie z egzekucji istniejącego składnika majątkowego, co do którego nie skierowano jeszcze egzekucji lub wprawdzie to uczyniono, ale nieskutecznie. Przede wszystkim żadne ograniczenia w tym zakresie nie wynikają z treści art. 13 u.p.e.a. Stanowisko to jest uzasadnione także z tego względu, że zastosowanie środka egzekucyjnego wiąże się z powstaniem kosztów egzekucyjnych (art. 64 § 9 u.p.e.a.), które mogą być wysokie, a których nie niweluje późniejsze ewentualne zwolnienie danego składnika majątkowego z egzekucji. Dlatego też zobowiązany może być zainteresowany zwolnieniem określonego składnika z egzekucji, zanim do składnika tego zastosowany zostanie środek egzekucyjny i powstaną koszty egzekucyjne. Na marginesie jedynie wskazać również należy, że art. 13 § 1 u.p.e.a. uzupełnia regulację z art. 8 tej ustawy, określającego składniki majątku nie podlegające egzekucji, która to regulacja ma ograniczony zakres chociażby z tego względu, że nie dotyczy osób prawnych.

Skarżący, co nie jest kwestionowane przez organy orzekające, mieszka w przedmiotowym mieszkaniu (tzw. "kawalerce" o pow. 28 m2). Jak wyjaśnił, mieszkanie to stanowi jego jedyne centrum życiowe. Biorąc pod uwagę wprawdzie nieskuteczną, ale podjętą próbę skierowania egzekucji do przysługującego Skarżącemu prawa do tego mieszkania, wystąpienie o zwolnienie mieszkania z egzekucji było całkowicie zrozumiałe.

Ponownie podkreślić należy, że organy orzekające w ogóle nie oceniły zasadności wniosku Skarżącego w powyższym zakresie w kontekście przesłanki ważnego interesu zobowiązanego. Skarżący powoływał się nie tylko na swoją sytuację majątkową, ale także stan zdrowia spowodowany nieuleczalną chorobą. Argumentację tę Dyrektor Izby Skarbowej pozostawił poza swoimi rozważaniami, odsyłając do postępowania w sprawie umorzenia zaległości podatkowych.

Skarżący miał prawo poznać powody, dla których jego sytuacja życiowa nie mogła skutkować zastosowaniem zwolnienia z egzekucji w stosunku do konkretnego składnika majątku. Przesłanki umorzenia zaległości podatkowych i zwolnienia z egzekucji nie są tożsame.

Przedstawiony wyżej specyficzny charakter rozstrzygnięć opartych na uznaniu administracyjnym nie zwalnia organów orzekających z obowiązku podjęcia działań niezbędnych w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz wszechstronnego i wnikliwego jego rozważenia.

Z akt sprawy nie wynika, aby po złożeniu przez Skarżącego wniosku o zwolnienie z egzekucji organy orzekające podjęły jakąkolwiek próbę ustalenia, czy też zweryfikowania sytuacji materialnej Skarżącego, chociażby w zakresie ponoszonych przez niego wydatków, aby uzyskać dane pozwalające na rzetelną ocenę wystąpienia w sprawie przesłanki ważnego interesu. Związana z tym, wskazana wyżej ogólnikowość argumentacji przedstawionej w uzasadnieniach wydanych w sprawie postanowień, skoncentrowanej na ochronie interesu wierzyciela, potwierdza wniosek, że przesłanka zastosowania zwolnienia nie była badana. W rezultacie nawet ten materiał dowodowy, który znajdował się w aktach sprawy nie został poddany ocenie organów orzekających.

Sąd nie może pozostawić w obrocie prawnym postanowienia, z którego wynika, iż organ nadzoru w ogóle nie badał przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, ponieważ zaakceptował sytuację, że nie ustalono okoliczności istotnych z punktu widzenia tej przesłanki. Przesłanka ta musi być rozpatrywana z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy, a dokładnie – zobowiązanego, które w rozpoznanej sprawie wynikały z sytuacji materialnej i zdrowotnej Skarżącego.

Organy orzekające zobowiązane są odmówić zwolnienia z egzekucji, jeżeli przesłanka ważnego interesu zobowiązanego nie wystąpi. Mogą również odmówić zastosowania zwolnienia pomimo stwierdzenia, że przesłanka ta zaistniała. Jednakże mogą to uczynić dopiero po faktycznym zbadaniu wystąpienia tej przesłanki oraz wyczerpującym i rzeczywistym odniesieniu się do argumentów podnoszonych przez Skarżącego i ustalonych okoliczności faktycznych sprawy. Tego zaś w rozpoznanej sprawie nie uczyniono.

Prawidłowo Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił natomiast, że zarzuty związane z samym orzeczeniem o odpowiedzialności Skarżącego za zaległości podatkowe P. sp. z o.o. nie mogły być rozpatrywane i uwzględnione w rozpoznanej sprawie. Odpowiedzialność ta została bowiem orzeczona w odrębnym postępowaniu, w którym Skarżącemu przysługiwały środki zaskarżenia. Na etapie zaś postępowania egzekucyjnego zasadność orzeczenia o odpowiedzialności osoby trzeciej (Skarżącego) za zaległości podatkowe podatnika (spółki) nie może już być skutecznie kwestionowana.

Niezasadne są również zarzuty dotyczące obowiązku zawieszenia postępowania z uwagi na złożenie wniosku o umorzenie zaległości podatkowych. Samo złożenie takiego wniosku nie ma żadnego wpływu ani na trwające postępowanie egzekucyjne, ani też na możliwość podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia składnika majątkowego z egzekucji.

W ocenie Sądu, chybiony jest zarzut naruszenia art. 38 Konstytucji RP, zgodnie z którym Rzeczpospolita Polska zapewnia każdemu człowiekowi prawną ochronę życia. Przepis ten należy postrzegać w kategoriach wyznaczania kierunków działań państwa (prawodawstwa) w zakresie ochrony życia jednostki.

Sąd stwierdza, że w rozpoznanej sprawie doszło do naruszenia art. 13 § 1 u.p.e.a., ponieważ nie ustalono, czy wystąpiła wskazana w tym przepisie przesłanka ważnego interesu zobowiązanego. Przedstawione powyżej postępowanie organów orzekających stoi również w sprzeczności z wyrażoną w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego ("k.p.a.) zasadą prawdy materialnej oraz ustanowioną w art. 8 k.p.a. zasadą pogłębienia zaufania obywateli do organów państwa. Skutkiem naruszenia tych zasad było naruszenie art. 107 § 3 k.p.a., określającego wymogi, jakim winno odpowiadać uzasadnienie postanowienia.

Ponownie rozpatrując sprawę należy ustalić okoliczności istotne z punktu widzenia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego i stosownie do poczynionych ustaleń – ocenić, czy przesłanka ta wystąpiła w rozpoznanej sprawie. Uzasadnienie podjętego w rezultacie rozstrzygnięcia powinno spełniać warunki wynikające z art. 107 § 3 k.p.a.

W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.

Zakres, w jakim uchylone postanowienie nie podlega wykonaniu określono w oparciu o art. 152 p.p.s.a.

Na wniosek Skarżącego, Sąd zasądził na jego rzecz koszty postępowania sądowego zgodnie z art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. w kwocie równej uiszczonemu wpisowi oraz kosztom zastępstwa procesowego w wysokości określonej w § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).