Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 1007/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2017-12-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a c,art. 250
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska Sędzia NSA Janusz Nowacki Protokolant Asystent sędziego Tomasz Porczyński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...]; 2. przyznaje radcy prawnemu M. S. prowadzącemu Kancelarię Radcy Prawnego w Ł. przy al. A 39 lok. 7A, kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącemu J. P. i nakazuje wypłacić powyższą kwotę radcy prawnemu M. S. z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze zm.), Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za okres od lutego 2012 r. do maja 2014 r.: na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 24 184,12 zł, w tym z tytułu składek w wysokości 17 897,12 zł, odsetek naliczonych na dzień 24 marca 2017 r. w wysokości 6 287,00 zł; ubezpieczenia zdrowotne w łącznej kwocie 9 851,81 zł, w tym z tytułu składek w wysokości 7 292,81 zł, odsetek naliczonych na dzień 24 marca 2017 r. w wysokości 2 559,00 zł; Fundusz Pracy w łącznej kwocie 2 014,78 zł, w tym z tytułu składek w wysokości 1 489,78 zł, odsetek naliczonych na dzień 24 marca 2017 r. w wysokości 525,00 zł.

W uzasadnieniu organ administracji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że wnioskiem z dnia 24 marca 2017 r. J.P. wystąpił o umorzenie należności z tytułu składek podnosząc, że od 2014 r. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Pobiera zasiłek okresowy z MOPS w wysokości 317,00 zł oraz zasiłek w wysokości 60,00 zł na obiady. Jest osobą samotną – nie posiada rodziny. Został wyeksmitowany z lokalu mieszkalnego i jest osobą bezdomną. Posiada lekki stopień niepełnosprawności. Do wniosku nie zostały załączone żadne dokumenty. W dniu 14 kwietnia 2017 r. do organu administracji wpłynęło oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej.

W wyniku przeprowadzonego z urzędu dodatkowego postępowania wyjaśniającego organ administracji ustalił, że zgodnie z danymi zewidencjonowanymi w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS skarżący zgłosił prowadzenie działalności gospodarczej w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 25 maja 2014 r. W okresie prowadzenia działalności skarżący zgłosił liczne przerwy. Od dnia 26 maja 2014 r. skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w Ł. bez prawa do zasiłku. Wpis, na podstawie którego skarżący prowadził działalność gospodarczą został wykreślony z rejestru z dniem 7 grudnia 2015 r. W piśmie z dnia 20 lutego 2017 r. (doręczonym w dniu 27 lutego 2017 r.) skarżący został poinformowany o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy za okres od lutego 2012 r. do maja 2014 r. W piśmie z dnia 8 marca 2017 r. skarżący został poinformowany o zakończeniu tego postępowania. W dniu 28 kwietnia 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję stwierdzającą, że skarżący jest dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy za okres od lutego 2012 r. do maja 2014 r. W stosunku do wskazanych należności nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Na dzień 28 marca 2017 r. skarżący nie figurował w Centralnej Ewidencji Pojazdów oraz w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych jako właściciel bądź współwłaściciel nieruchomości. Aktualnie źródłem utrzymania skarżącego jest zasiłek okresowy z pomocy społecznej w wysokości 317,00 zł miesięcznie oraz zasiłek celowy na dożywianie w wysokości 60,00 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że jest osobą samotną, nie posiada rodziny, został wyeksmitowany z mieszka komunalnego z uwagi na niepłacenie czynszu i jest osobą bezdomną. Skarżący ponadto wskazał, że do końca lipca 2017 r. ma przyznany lekki stopień niepełnosprawności i po tym okresie będzie ubiegał się o przyznanie statusu osoby niepełnosprawnej w stopniu co najmniej umiarkowanym. Stan zdrowia skarżącego pogarsza się w związku z brakiem mieszkania, co pogłębia również problemy ze znalezieniem pracy. Z załączonego do wniosku oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej z dnia 14 kwietnia 2017 r. wynika między innymi, że skarżący jest stanu wolnego. Nie pracuje zarobkowo i nie pobiera emerytury ani renty. Nie osiąga dochodów z innych źródeł, tj. z tytułu wynajmu (pokoi, mieszkania, itp.), produkcji rolnej, prac dorywczych, alimentów i innych. Skarżący pobiera zasiłek z pomocy społecznej w wysokości 377,00 zł miesięcznie. Nie pobiera zasiłku z urzędu pracy i nie korzysta z innych form pomocy. Skarżący ponosi stałe wydatki związane z leczeniem (np. wykup leków, badania, wizyty lekarskie) w średniej miesięcznej wysokości 30,00 zł. Nie ponosi wydatków związanych z opłatami za czynsz, opłatami eksploatacyjnym (energia elektryczna, gaz, woda, węgiel, itp.) oraz innych wydatków (np. wynajem mieszkania, czesne za szkołę lub przedszkole, alimenty). Skarżący posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów. Nie wskazał jednak w jakiej wysokości. Posiada zadłużenie: w bankach za lata 2011-2012 w wysokości około 20 000,00 zł; w instytucjach z tytułu mandatów za 2014 r. w wysokości 10 000,00 zł; alimentacyjne (od 1990 r.) w wysokości 30.000,00 zł; wobec Orange za lata 2011-2012 w wysokości około 2 000,00 zł, które dochodzone są przez komornika i regulowane są w formie dobrowolnych wpłat w miesięcznej wysokości 20,00 zł. Skarżący nie posiada zobowiązań pieniężnych z tytułu podatków i u osób fizycznych. Nie posiada domu, mieszkania, gospodarstwa rolnego, innych nieruchomości, praw majątkowych, maszyn, urządzeń, środków transportu i innych składników mienia ruchomego. Nie posiada wierzytelności.

Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek.

Organ administracji stwierdził, że aktualnie źródłem utrzymania skarżącego jest zasiłek okresowy z pomocy społecznej w wysokości 317,00 zł miesięcznie oraz zasiłek celowy na dożywianie w wysokości 60,00 zł miesięcznie, natomiast koszty utrzymania wyszczególnione w koszyku minimum socjalnego wynoszą dla jednoosobowego gospodarstwa domowego (pracowniczego) 1 101,07 zł i można uznać, że w przypadku skarżącego zachodzi przesłanka zdefiniowana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r., lecz odmówił umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Organ administracji wyjaśnił, że orzeczenie w stosunku do skarżącego lekkiego stopnia niepełnosprawności (zgodnie z oświadczeniem) z pewnością nie uniemożliwia mu całkowicie podjęcia pracy. Do wniosku nie zostały załączone żadne dokumenty, z których wynikałoby, że skarżący sam aktywnie poszukiwał i poszukuje pracy. Sam fakt zarejestrowania się w Powiatowym Urzędzie Pracy skarżącego jako osoby bezrobotnej, poszukującej pracy nie pozwala stwierdzić czy skarżący miał lub ma problemy ze znalezieniem pracy. W stosunku do należności nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne, a na Zakład został nałożony obowiązek dochodzenia należności z tytułu składek. Trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia należności z tytułu składek, gdyż osoba zobowiązana powinna wykazać się starannością i zapobiegliwością, by w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować zobowiązania publicznoprawne, jakimi są składki ubezpieczeniowe względem ZUS. Ubezpieczenia mają solidarny charakter, co oznacza konieczność finansowania obecnych i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeniobiorców.

Zdaniem organu administracji, w przypadku skarżącego nie mają zastosowania przesłanki wynikające z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Skarżący nie wykazał, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby go pozbawić dalszego prowadzenia działalności. Z dniem 26 maja 2014 r. skarżący zgłosił wyrejestrowanie płatnika składek na druku ZUS ZWPA, natomiast z dniem 7 grudnia 2015 r. wpis, na podstawie którego skarżący prowadził działalność został wykreślony z rejestru. W toku postępowania wyjaśniającego skarżący oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Do końca lipca 2017 r. ma przyznany lekki stopień niepełnosprawności i po tym okresie będzie ubiegał się o przyznanie statusu osoby niepełnosprawnej w stopniu co najmniej umiarkowanym. Stan zdrowia skarżącego pogarsza się w związku z brakiem mieszkania. Na potwierdzenie stanu zdrowia skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów. Na tej podstawie organ administracji stwierdził, że brak jest podstaw do umorzenia zadłużenia w oparciu o przesłanki zdefiniowane w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Organ administracji stwierdzając brak podstaw do umorzenia należności z tytułu składek z uwag na ich całkowitą nieściągalność podniósł, że w stosunku do należności nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, wobec czego uprawniony organ egzekucyjny nie stwierdził całkowite nieściągalności ze względu na brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Bieg terminu przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy za okres od lutego 2012 r. do maja 2014 r. uległ zawieszeniu od dnia 27 lutego 2017 r., tj. od dnia doręczenia skarżącemu zawiadomienia o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek za wskazany okres i trwa nadal. Składki nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne.

Organ administracji uznając, że umorzenie należności z tytułu składek byłoby przedwczesne, a tym samym naruszałoby interes publiczny wskazał na ciążący na nim ustawowy obowiązek dochodzenia należności z tytułu składek. W ocenie organu administracji skarżący nie udowodnił spełnienia przesłanek zdefiniowanych w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. W stosunku do skarżącego nie została stwierdzona całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Nie wystarczy jedynie wskazanie przez skarżącego na uciążliwość i trudności w zapłacie narosłych zobowiązań, gdyż są one oczywiste. Skarżący powinien liczyć się z koniecznością zapłaty należności, ponieważ należy to do obowiązku skarżącego, a odstąpienie od tego obowiązku ma charakter wyjątkowy. Ubezpieczenia mają solidarny charakter, co oznacza konieczność finansowania obecnych i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeń wszystkich świadczeniobiorców. Posiadanie przez skarżącego zobowiązań wobec innych wierzycieli pozostaje bez wpływu na stanowisko Zakładu, ponieważ każdy wierzyciel ma prawo dochodzić swoich należności. Taki też obowiązek został nałożony na Zakład zgodnie z obowiązującymi przepisami. Zakład obok interesu strony ma obowiązek uwzględnić także interes publiczny, który można rozumieć jako zapewnienie wpływu należnych składek i odsetek za zwłokę do funduszy, którymi zarządza.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazał na swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną, toczące się postępowanie w sprawie ze skargi na czynności komornika w związku z przeprowadzoną pod jego nieobecność eksmisją z miejsca zamieszkania. Skarżący podniósł, że po przeprowadzonej we wrześniu 2016 r. eksmisji z lokalu mieszkalnego jego stan zdrowia uległ pogorszeniu. Poinformował o podjętym leczeniu w przychodni rejonowej, rejestracji w powiatowym urzędzie pracy oraz o podejmowanych działaniach celem podjęcia pracy, a przede wszystkim o trudnościach w jej znalezieniu z uwagi na stan zdrowia. Skarżący zarzucił, że problemy ze znalezieniem pracy spowodowane jego trudną sytuacją zdrowotną nie zostały przez organ uwzględnione. Do wniosku skarżący załączył kserokopię podania do Powiatowego Urzędu Pracy w Ł. z dnia 6 czerwca 2017 r. i dokumentację medyczną: historię choroby z Poradni Neurologicznej, wynik badania z Pracowni Tomografii Komputerowej z dnia 4 sierpnia 2009 r., zawiadomienie o skierowaniu na rehabilitację z dnia 13 stycznia 2010 r., zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia z dnia 9 kwietnia 2015 r.

W dniu 9 czerwca 2017 r. skarżący przedłożył pismo z powiatowego urzędu pracy z dnia 8 czerwca 2017 r., zgodnie z którym jest zarejestrowany od dnia 26 maja 2014 r. jako osoba bezrobotna. Od dnia rejestracji oprócz wizyt obowiązkowych otrzymał jedną ofertę pracy na stanowisko taksówkarza, która nie zakończyła się zatrudnieniem z powodu braku kwalifikacji. W 2016 r. skarżący skorzystał z porady zawodowej, wskutek której sfinansowano skarżącemu egzamin ze znajomości przepisów w zakresie krajowego transportu drogowego taksówką, niezbędny do wykonywania zawodu taksówkarza. Egzamin nie został przez skarżącego zaliczony. Jednocześnie w piśmie tym wskazano, że aktywizacja zawodowa w przypadku skarżącego jest utrudniona ze względu na niskie kwalifikacje zawodowe i ograniczenia zdrowotne do ciężkiej pracy fizycznej.

Organ administracji ponownie rozpoznając sprawę stwierdził, że sytuacja skarżącego nie kwalifikuje się do zastosowania instytucji umorzenia. Skarżący nie przedłożył dokumentów, z których wynikałoby, że zostały spełnione przesłanki do objęcia go postępowaniem upadłościowym. Nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym. Nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Nieuprawnione i przedwczesne byłoby stwierdzenie, że w sprawie wystąpiła lub nie całkowita nieściągalność zaległych składek w rozumieniu art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z uwagi na niemożność wypowiedzenia się w sprawie uprawnionych organów. W ocenie organu II instancji w niniejszej sprawie brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, której istnienie mogłoby uzasadniać podjęcie decyzji zgodnej z wnioskiem skarżącego. Brak jest zatem podstaw do umorzenia zadłużenia z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 2 tejże ustawy.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, że skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej. Jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w Ł. bez prawa do zasiłku. Źródłem utrzymania skarżącego jest zasiłek okresowy z pomocy społecznej w wysokości 377,00 zł miesięcznie. Skarżący jest osobą samotną. Został wyeksmitowany z mieszkania komunalnego z uwagi na niepłacenie czynszu i jest osobą bezdomną. Skarżący wskazał, że do końca lipca 2017 r. ma przyznany lekki stopień niepełnosprawności. We wniosku poinformował, że będzie się ubiegał o przedłużenie okresu "przyznania niepełnosprawności". Stan zdrowia skarżącego uległ pogorszeniu w związku z brakiem mieszkania, co pogłębia również problemy ze znalezieniem przez niego pracy. Skarżący ponosi stałe wydatki związane z leczeniem w wysokości 30,00 zł. Posiada zobowiązania pieniężne: z tytułu zaciągniętych kredytów (skarżący nie wskazał jednak w jakiej wysokości); w bankach za lata 2011-2012 w wysokości około 20 000,00 zł; w instytucjach z tytułu mandatów za 2014 r. w wysokości 10 000,00 zł; alimentacyjne (od 1990 r.) w wysokości 30 000,00 zł; wobec Orange za lata 2011-2012 w wysokości około 2 000,00 zł, które dochodzone są przez komornika i regulowane są w formie dobrowolnych wpłat w miesięcznej wysokości 20,00 zł.

Organ administracji ponownie uznał, że sytuacja finansowa skarżącego spowodowana pozostawaniem bez domu i bez pracy jest trudna oraz stwierdził, że zachodzi przesłanka zdefiniowana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Jednocześnie organ administracji stwierdził, że trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia zaległych składek, gdyż skarżący powinien wykazać się starannością i zapobiegliwością by w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować zobowiązania publicznoprawne, jakimi są składki ubezpieczeniowe względem ZUS. Do wniosku nie zostały załączone żadne dokumenty, z których wynikałoby, że skarżący jest osobą całkowicie niezdolną do podjęcia i wykonywania pracy zarobkowej. Obecna trudna sytuacja finansowa i materialna skarżącego może nie mieć charakteru trwałego i może ulec zmianie, np. w wyniku podjęcia przez skarżącego pracy zgodnie z jego psychofizycznymi możliwościami. W przypadku skarżącego nie mają zastosowania przesłanki wynikające z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Skarżący nie wykazał, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujące, że opłacenie składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności. Skarżący zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej. Skarżący powołując się na trudną sytuację zdrowotną przedłożył dokumentację medyczną z 2009, 2010 i 2015 r. Nie przedłożył dokumentacji medycznej obrazującej aktualny stan zdrowia (ostatni dokument z 2015 r.). W zaświadczeniu lekarskim o stanie zdrowia z dnia 9 kwietnia 2015 r. wskazano na chorobę zwyrodnieniową stawów kręgosłupa, rwę kulszową, nadciśnienie tętnicze. Skarżący nie przedłożył żadnej dokumentacji potwierdzającej złożenie wniosku dla potrzeb Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. W ocenie organu administracji skarżący nie udowodnił, że jego stan zdrowia uniemożliwia mu całkowicie i trwale podjęcie pracy, o czym świadczy również fakt, że aktualnie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna poszukująca pracy. Fakt rejestracji w Urzędzie Pracy świadczy o gotowość podjęcia przez skarżącego zatrudnienia i o potencjalnej aktywności zawodowej. Poszukiwanie pracy za pośrednictwem tego urzędu świadczy o istnieniu szansy na podjęcie przez skarżącego stałego zatrudnienie zgodnie z możliwościami psycho-fizycznymi. Nie jest to jednak jedyny ani najbardziej efektywny sposób na jej znalezienie. Skarżący wykazuje zatem pozytywną postawę w dążeniu do znalezienia zatrudnienia. W ocenie organu administracji, w przypadku skarżącego nie zachodzą okoliczności wykazane w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

W skardze na powyższą decyzję J.P. wniósł o jej uchylenie.

Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy – art. 7 w związku z art. 77 § 1 w związku z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez nie wzięcie pod uwagę wszystkich okoliczności wpływających na umorzenie należnych składek. Organ nie wziął pod uwagę jego niekorzystnej sytuacji. Skarżący utrzymuje się tylko z zasiłku z pomocy społecznej, a stan zdrowia uniemożliwia mu znalezienie jakiejkolwiek pracy. Organ nie zebrał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie ustalił wszystkich okoliczności faktycznych. Organ nie zwrócił się o dokumentację medyczną – historię choroby do jednostki, w której się leczy.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując tej kontroli sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, zwanej dalej p.p.s.a.).

Ocena legalności zaskarżonej decyzji, przeprowadzona według wskazanych powyżej kryteriów wykazała, iż skarga jest uzasadniona.

Odnosząc się do istoty sporu - kwestii zasadności stanowiska organu administracji zajętego w sprawie (odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek), zauważyć trzeba, że ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 963 z późn. zm., dalej u.s.u.s.) przewiduje możliwość umorzenia przez Zakład należności z tytułu składek w całości lub w części na zasadach określonych w tej ustawie oraz w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (art. 28 ust. 1 u.s.u.s.). Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.). Na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.

W myśl art. 28 ust. 2 u.u.s.u. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie ma charakter wyczerpujący. Stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zadłużenia (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 listopada 2007 r., V SA/Wa 1231/07). Zasadą jest więc, że składki na ubezpieczenie społeczne mogą być umarzane przez Zakład w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s.). Jednakże w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek odmiennie unormowano podstawę i przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne takich osób mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). W art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zawierającym delegację ustawową dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad umarzania takich należności ustawodawca doprecyzował, iż przy określaniu przesłanek mających uzasadniać umorzenie, należy wziąć pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Z art. 28 ust. 3b u.s.u.s., który dotyczy umorzenia składek ubezpieczonych będących jednocześnie ich płatnikami, wynika, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych (por. wyrok NSA z 20 marca 2007 r., II GSK 345/06). Z tego powodu w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. przewidziano możliwość umarzania składek pod warunkiem wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, bo pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, w szczególności gdy zachodzą określone w pkt 1-3 przypadki: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Niewątpliwie do płatników składek na ubezpieczenie społeczne zalicza się przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacenia składek na swoje ubezpieczenie społeczne. W orzecznictwie podkreśla się, że przy umarzaniu nieopłaconych przez nich należności nie stosuje się wymogu zaistnienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, lecz zawsze ocenia się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny po ewentualnym opłaceniu należności, z uwzględnieniem jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej (por. wyroki NSA: z 21 maja 2009 r., II GSK 1045/08; z 21 stycznia 2009 r., II GSK 650/08; z 25 sierpnia 2010 r., II GSK 724/09; z 19 lutego 2015 r., II GSK 2366/13; z 9 kwietnia 2015 r., II GSK 406/14).

Poza sporem pozostaje, że skarżący jest dłużnikiem ZUS.

Niekwestionowane jest też, że decyzja w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter uznaniowy. W orzecznictwie wskazuje się, że decyzja taka podlega jednak pełnej kontroli sądowej. Ustawodawca nie pozostawił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych całkowitej swobody, co do wyboru rozstrzygnięcia, ani też nie zezwolił na dowolność. Swoboda wyboru rozstrzygnięcia zawarta jest w granicach ściśle określonych przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia (por. wyrok NSA z 8 września 2015 r., II GSK 1807/14). Ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. i w § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć dowolności decyzji, organ musi wykazać przyczyny, dla których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i interes publiczny. W sprawach dotyczących umorzenia składek konieczne jest także stosowanie zasady zawartej w art. 7 k.p.a. in fine, ustanawiającej obowiązek uwzględnienia przy orzekaniu zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywatela. Zatem w sprawach dotyczących umorzenia składek interes społeczny nie może być rozumiany wąsko, wyłącznie jako dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych (por. wyrok NSA z 21 lutego 2007 r., II GSK 301/06). Użyty w art. 28 ust. 1 i ust. 3a zwrot "składki mogą być umarzane" w sytuacjach określonych w tych przepisach należy rozumieć jako sprecyzowanie uprawnienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do umorzenia składek, z którego wynika przede wszystkim, że w innych sytuacjach Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma prawa składek umarzać. Jednak ustalenie istnienia przesłanek umorzenia określonych w ustawie lub rozporządzeniu nie pozwala na podjęcie decyzji odmownej z powołaniem się wyłącznie na uznanie administracyjne, bowiem każde takie rozstrzygnięcie podjęte bez wnikliwej analizy obu omawianych interesów będzie naruszać art. 7 k.p.a. (por. wyrok NSA z 8 września 2015 r., II GSK 1807/14). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, iż interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyroki NSA z 25 czerwca 2003 r., III SA 3118/01, POP 2004/4/77; z 20 marca 2007 r., II GSK 345/06; z 21 maja 2009 r., II GSK 1045/08; z 8 lipca 2015 r., II GSK 1502/14). Jeżeli z ustalonych okoliczności wynika, iż opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, brak jest podstaw do wydania decyzji o odmowie umorzenia składek (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2010 r., II GSK 349/09).

Wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego przesłanka uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Charakter uznaniowy decyzji wymaga zatem przeprowadzenia analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, przy czym przy tej analizie nie można oderwać się od istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji (por. wyroki NSA: z 25 sierpnia 2010 r., II GSK 724/09; z 19 lutego 2015 r., II GSK 2366/13 i II GSK 2377/13). Istotną dyrektywę stanowi to, że zawsze należy brać pod uwagę, z punktu widzenia omawianych przesłanek umorzenia, nie tyle przyczyny powstania zadłużenia, co sytuację finansową wnioskodawcy, a przede wszystkim jej wpływ na możliwość spłaty zadłużenia (por. wyroki NSA: z 14 maja 2014 r., II GSK 384/12; z 8 lipca 2015 r., II GSK 1502/14).

W ocenie sądu dokonana przez organ administracji ocena zebranego materiału dowodowego, w powyższym kontekście, jest pobieżna, a wyciągnięte wnioski, wewnętrznie sprzeczne nie uzasadniają prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia.

Organ stwierdził, że skarżący znajduje się w sytuacji rodzinnej i materialnej określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, w której spłata zadłużenia pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki w postaci braku możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Pomimo wystąpienia przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek w trybie przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, Zakład postanowił odmówić umorzenia należności z tytułu składek wskazując ponownie na uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności. Organ wskazał przy tym, że nie ustalono w toku postępowania, aby w przypadku skarżącego miała miejsce sytuacja, która w sposób trwały uniemożliwiałaby mu pozyskiwanie środków finansowych na spłatę zadłużenia.

Organ wyjaśnił również, że w sprawie nie znajduje zastosowania § 3 pkt 2 rozporządzenia związany z poniesionymi stratami materialnymi w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, jak i § 3 pkt 3 związany z przewlekłą chorobą zobowiązanego lub koniecznością sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającym możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Oceniając zasadność stanowiska organu należy wskazać, że z normatywnej zasady, że należności z tytułu składek mogą być umarzane, wynika, iż obowiązkiem organu jest - niezależnie od tego czy podejmuje pozytywną albo negatywną decyzję w tym przedmiocie - dokładnie przeanalizować sytuację majątkową (finansową), zdrowotną oraz rodzinną strony oraz wyjaśnić na czym opiera się prognoza (założenie), że zaległe składki zostaną w przyszłości uregulowane (bądź nie). W sytuacji, kiedy organ odmawia umorzenia należności, to jego obowiązkiem jest wskazać wyraźnie, co jest podstawą prognozy, że należność będzie przez zobowiązanego uregulowana w dalszej lub bliższej perspektywie. Wyjaśnienia w tym zakresie są niezbędne, nie tylko z uwagi na konstrukcję art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ale również ze względu na wymagania stawiane przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (określone w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80).

Sąd zgadza się ze stanowiskiem organów orzekających w sprawie, że prowadzący działalność gospodarczą jest zobowiązany do zapoznania się z obowiązującymi przepisami, a skutki finansowe działalności zobowiązanego nie mogą być przerzucone na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Należy jednak w tym miejscu podnieść, że to właśnie w stosunku do płatników składek (a więc m.in. osób prowadzących działalność gospodarczą) ustawodawca nakazał w toku postępowania w sprawie umorzenia należności względem ZUS analizować sytuację zobowiązanych w aspekcie przesłanek wynikających z ww. rozporządzenia, mimo braku całkowitej nieściągalności, co oznacza, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia zaległości wskazanych osób w sytuacji szczególnie uzasadnionej i niezawinionej przez osobę chcącą z tej instytucji skorzystać.

W sytuacji gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności "w uzasadnionych przypadkach" oraz w przypadku zaistnienia okoliczności wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia, organ odmawiając zastosowania tych instytucji jest zobowiązany wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny. Organ nie przeprowadził analizy sytuacji materialnej skarżącego uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, całkowicie odrywając się od istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Organ nie wskazał dochodów wnioskodawcy, które - jego zdaniem - byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia, którego wniosek o umorzenie dotyczy. Organ nie przedstawił wyczerpującej analizy dochodów i wydatków zobowiązanego w kontekście twierdzenia o możliwości regulowania zadłużenia wobec ZUS. Wręcz przeciwnie Zakład rozpoznając sprawę, mimo, iż miał wiedzę, że jedynym źródłem utrzymania skarżącego są otrzymywane zasiłki z pomocy społecznej ( okresowy oraz celowy na dożywianie) w łącznej wysokości 377 zł miesięcznie nadal widzi możliwości spłaty zadłużenia i odmawia umorzenia należności składkowych. W tym miejscu godzi się podnieść, że minimum egzystencji na 2016 r. na 1 osobowe gospodarstwo pracownicze wynosiło 552 zł. Kwota ta jednoznacznie wskazuje, że skarżący funkcjonuje poniżej minimum egzystencji. Należy tu podkreślić, że przy rozważaniu przesłanek umorzenia zaległych składek trzeba zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego przy uwzględnieniu stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. Przy ocenie zaistnienia omawianej przesłanki organ administracji powinien rozważyć zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreślić należy, że chodzi tu o niezbędne minimum, a nie o zabezpieczenie zaspokojenia potrzeb na przeciętnym uśrednionym poziomie. Minimum socjalne jest kategorią wyznaczającą próg poniżej, którego istnieje obszar niedostatku czy ubóstwa. Według definicji Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych powinno ono zapewnić takie warunki, aby umożliwić utrzymanie sił życiowych człowieka, wychowanie potomstwa oraz utrzymanie więzi społecznych w czasie pracy, nauki, wypoczynku. Z kolei, czym innym jest kategoria minimum egzystencji, czyli minimum biologiczne, które oznacza zaspokojenie potrzeb konsumpcyjnych koniecznych do przetrwania biologicznego. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie dokonał analizy sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego w tym aspekcie, poprzestając jedynie na wskazaniu kwoty, którą dysponuje miesięcznie skarżący, a która nie zabezpiecza nawet minimum egzystencji.

W ugruntowanym orzecznictwie podkreśla się bowiem, że sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela ani też z interesem publicznym. W niniejszej sprawie skarżący znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji, bowiem już korzysta ze wsparcia opieki społecznej, a ponadto jest osobą bezdomną, po przeprowadzeniu eksmisji z zajmowanego wcześniej lokalu mieszkalnego.

W ocenie Sądu sytuacja rodzinna, majątkowa oraz finansowa skarżącego w żaden sposób nie pozwala na akceptację stanowiska organu, że sytuacja finansowa skarżącego choć uniemożliwia mu aktualnie spłatę zadłużenia wobec ZUS, to otrzymywane w przyszłości wynagrodzenie za pracę może umożliwić mu spłatę zadłużenia. Takie stanowisko nie uwzględnia bowiem faktu, że skarżący żyje poniżej poziomu minimum egzystencji i nawet niewielki wzrost dochodów, o którym mówi organ, może spowodować co najwyżej, że osiągnie minimum socjalne. Ponadto w świetle adnotacji zawartej w piśmie Powiatowego Urzędu Pracy w Ł. z dnia 8 czerwca 2017 r. aktywizacja skarżącego jest utrudniona, ze względu na jego niskie kwalifikacje zawodowe i ograniczenia zdrowotne do ciężkiej pracy fizycznej. Stwierdzić zatem należy, iż ma on szansę podjąć jedynie prace umożliwiające osiągnięcie niskich dochodów.

Na obecnym etapie postępowania organ administracji nie może przesądzać, jaka będzie sytuacja zdrowotna, czy też materialna skarżącego w przyszłości. Organ zobowiązany jest do zbadania sytuacji skarżącego na dzień złożenia wniosku i w toku prowadzonego postępowania administracyjnego. Zakład nie może w decyzji opierać się na swoich rokowaniach (bardzo optymistycznych) na przyszłość, ponieważ nie znajdują one oparcia w materiale dowodowym, a tylko taki może być podstawą wydania rozstrzygnięcia zgodnie z treścią art. 107 § 3 k.p.a. Sąd nie dopatrzył się w aktach administracyjnych sprawy materiału dowodowego, który wskazywałby na to, że organ brał pod uwagę również to, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie czasu nie spowoduje sytuacji, iż po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi dla zachowania podstawowych potrzeb życiowych (wyżywienie, utrzymanie domu oraz konieczne leki). W orzecznictwie podkreśla się, że samo prawdopodobieństwo uzyskiwania dochodów należy uznać za niewystarczające dla celów wykazania możliwości spłaty zadłużenia. Nie chodzi bowiem o wykazanie potencjalnej możliwości uzyskania dochodu, ale o uprawdopodobnienie, że z danego źródła, w konkretnym okresie, osoba ta uzyska realnie środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia. Ogólnie i w sposób hipotetyczny wskazanie przesłanek podjęcia rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia, w oparciu o przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, nie może zostać uznane za uzasadnione.

Należy w tym miejscu również podnieść, że wydając decyzje organ nie może zasłaniać się dobrem interesu publicznego, bowiem działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ szczególny obowiązek stosowania norm prawa materialnego łącznie z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Przyjęcie stanowiska, że "interes publiczny" ma wyższą rangę niż "ważny interes dłużnika" oznacza, że norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach, wobec bezustannie niezadowalającego stanu finansów publicznych nie znalazłaby w praktyce w ogóle zastosowania. Takie rozumowanie byłoby natomiast sprzeczne ze społeczną funkcją omawianej instytucji prawnej (zob. wyrok NSA z 20 marca 2007 r. sygn. akt II GSK 345/06 lex 321267). Przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie rozważono możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącego, dając z nieznanych powodów prymat interesowi społecznemu, tymczasem podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga by interes społeczny i słuszny interes obywatela (często sprzeczne) zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej i zdrowotnej zobowiązanego, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanego. Należy przy tym wziąć pod uwagę, że od kwoty należności głównej naliczane są odsetki, co powoduje dalsze zwiększanie kwoty zobowiązania pomimo ewentualnego wdrożenia egzekucji. Należy przy tym rozważyć, czy sytuacja majątkowa skarżącego i jego stan zdrowia nie prowadzi do sytuacji gdy pomimo prowadzenia postępowania egzekucyjnego zobowiązanie nie tylko nie będzie spłacone, ale będzie nadal narastać.

Nie negując uprawnienia organu orzekającego w sprawach umorzenia należności z tytułu składek do swobodnego wyboru rozstrzygnięcia, nie można tracić z pola widzenia faktu, iż wprawdzie w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), ocena ta nie może być jednak sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Organ pominął w swoich rozważaniach specyfikę utrudnionej aktywizacji zawodowej oraz bezdomności skarżącego, nie wykazał, że szczegółowa analiza dochodów i wydatków skarżącego w odniesieniu do wysokości zadłużenia oraz możliwości płatniczych skarżącego uzasadnia stanowisko organu w świetle art. 80 k.p.a.

Wobec powyższego za nieuzasadnione i gołosłowne należy uznać twierdzenia organu, który widzi możliwość pomniejszenia będących w dyspozycji skarżącego środków o kwoty z tytułu spłaty zaległości, bez uszczerbku dla realizacji podstawowych potrzeb.

Zdaniem sądu odmowa umorzenia wskazanych wyżej należności z tytułu nieopłaconych składek z powołaniem się na uznaniowych charakter takiej decyzji jest w tym wypadku przedwczesna i narusza art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Organ przed podjęciem decyzji w sprawie umorzenia należności składkowych powinien dokonać oceny możliwości płatniczych zobowiązanego w aspekcie realnych i faktycznych możliwości spłaty zadłużenia bez zagrożenia jego egzystencji. W wyroku z dnia 19 czerwca 2015 r. w sprawie sygn. akt II GSK 1124/14 NSA wyraził pogląd, że " (...) celem instytucji umorzenia składek osobom będącym ich płatnikami jest umożliwienie tym osobom wyjścia z życiowego impasu. Prawidłowo stosowane umorzenie składek powinno mobilizować do aktywności w poszukiwaniu pracy i dawać nadzieję na powrót do samodzielnej egzystencji. Wypaczeniem stosowania instytucji umorzenia składek jest stanowisko, że składki powinny być za wszelką cenę ściągane z uwagi na stan finansów ZUS, podczas gdy prawodawca wyraźnie wskazuje, że granicą, której przekraczać nie wolno jest doprowadzenie do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego. Prawidłowa kontrola sądowa powinna zatem w każdym przypadku koncentrować się na sprawdzeniu, czy interes obywatela i interes publiczny były przez organ należycie rozumiane i należycie wyważone. Rozstrzygnięcia spychające obywatela na margines i powodujące konieczność korzystania przez niego z pomocy społecznej naruszają prawo, gdyż celem omawianych uregulowań jest ochrona interesów jednostki i rodziny, nie zaś finansów ZUS. Na marginesie tylko Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że za prawidłowością wskazanego wyżej stanowiska przemawia też fakt, iż ustawodawca chcąc zapobiec pogrążaniu się w biedzie i bezczynności kolejnych grup dłużników oraz chcąc powstrzymać nieefektywne działania ZUS wprowadził tzw. "ustawę abolicyjną" o umarzeniu zadłużenia powstałego w latach 1999-2009 (ustawa z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące działalność pozarolniczą (Dz. U. z 2012 r. poz. 551), a ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. Nr 232, poz. 1378) skrócił termin przedawnienia należności do 5 lat. Obie powołane ustawy nie wpływają na sytuację wnioskodawcy jednak powinny mieć wpływ na wykładnię i stosowanie przepisów o umorzeniu należności składkowych".

Ponownie rozstrzygając sprawę, organ dokona ustaleń w zakresie ważnego interesu skarżącego, w tym jego sytuacji materialnej, zdrowotnej i rodzinnej. Rozważy wszechstronnie zebrany materiał dowodowy i dokona oceny możliwości płatniczych skarżącego, a wnioski przedstawi w uzasadnieniu decyzji spełniającym wymagania art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej uznając to za niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a.

D.Cz.