Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, sygn. akt U 2/94
Trybunał Konstytucyjny
Data orzeczenia: 1995-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Hasła tematyczne: Samorząd terytorialny
Powszechny obowiązek obrony
Powołane przepisy: article: art. 73 ust. 3
journal: Dz.U. 1992 nr 84 poz. 426
law: Ustawa Konstytucyjna z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym.
article: art. 212 ust. 2
journal: Dz.U. 1992 nr 4 poz. 16
law: Obwieszczenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 11 grudnia 1991 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej.
article: par. 7 ust. 1
journal: Dz.U. 1993 nr 85 poz. 397
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 września 1993 r. w sprawie świadczeń na rzecz obrony.
article: art. 8 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 1990 nr 16 poz. 95
law: Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym.
article: art. 19
journal: Dz.U. 1993 nr 129 poz. 600
law: Ustawa z dnia 10 grudnia 1993 r. o finansowaniu gmin.
Teza: 1. par. 7 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 września 1993 r. w sprawie świadczeń na rzecz obrony /Dz.U. Nr 85, poz. 397/ jest zgodny z art. 71 ust. 3 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym /Dz.U. nr 84 poz. 426/ a także z art. 8 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym /Dz.U. nr 16 poz. 95 ze zm./ ponieważ czynności w nim określone należą do zadań zleconych z zakresu administracji rządowej.

2. par. 7 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 września 1993 r. w sprawie świadczeń na rzecz obrony /Dz.U. nr 85 poz. 397/ jest zgodny z art. 212 ust. 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej /t.j. Dz.U. 1992 nr 4 poz. 16/ ponieważ stosownie do par. 59 tegoż rozporządzenia wydatki związane z wykonaniem obowiązku informowania, o którym mowa w par. 7 tego rozporządzenia, pokrywa się z budżetu wojewody.

TEZY

1. par. 7 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 września 1993 r. w sprawie świadczeń na rzecz obrony /Dz.U. Nr 85, poz. 397/ jest zgodny z art. 71 ust. 3 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym /Dz.U. nr 84 poz. 426/ a także z art. 8 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym /Dz.U. nr 16 poz. 95 ze zm./ ponieważ czynności w nim określone należą do zadań zleconych z zakresu administracji rządowej.

2. par. 7 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 września 1993 r. w sprawie świadczeń na rzecz obrony /Dz.U. nr 85 poz. 397/ jest zgodny z art. 212 ust. 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej /t.j. Dz.U. 1992 nr 4 poz. 16/ ponieważ stosownie do par. 59 tegoż rozporządzenia wydatki związane z wykonaniem obowiązku informowania, o którym mowa w par. 7 tego rozporządzenia, pokrywa się z budżetu wojewody.


UZASADNIENIE

Analiza ustawy o podziale zadań i kompetencji /art. 3 pkt 7 lit. "a"/ pozwala umieścić obowiązki organów samorządu terytorialnego wynikające z art. 212 ust. 2 wśród zadań zleconych gminie.

Art. 3 pkt 7 lit. "a" stanowi, że do właściwości organów gminy przechodzą jako zadania zlecone "przygotowanie ludności i mienia komunalnego na wypadek wojny oraz wykonywanie innych zadań w ramach powszechnego obowiązku obrony określonego w ustawach /art. 2/" ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej.

Zdaniem TK obowiązki wynikające z art. 212 ust. 2 są uszczegółowieniem ogólnej normy zawartej w art. 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej jako takie są zadaniami zleconymi także w rozumieniu art. 3 pkt 7 lit. "a" ustawy o podziale zadań i kompetencji.

TK zwraca nadto uwagę na jeszcze jeden argument przemawiający na rzecz tezy o zleconym charakterze zadań wynikających z art. 212 ust. 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP.

Otóż zgodnie z art. 210 ust. 1 cyt. ustawy decyzję o przeznaczeniu nieruchomości i rzeczy ruchomej na cele świadczeń rzeczowych wydaje organ samorządu. Od takiej decyzji stronie przysługuje odwołanie do wojewody /art. 210 ust. 3/, co oznacza, że mamy tu do czynienia z zadaniem zleconym gminie /art. 34 ust. 4 ustawy o samorządzie terytorialnym/.

Wspomniany proces decyzyjny poprzedza opisany w art. 212 ust. 2 obowiązek organu samorządu terytorialnego przedstawienia właściwym organom wojskowym informacji o stanie nieruchomości i rzeczy ruchomych mogących być przedmiotem informacji. Skoro więc art. 212 ust. 2 jest ostatnim ogniwem na drodze od podjęcia decyzji o przeznaczeniu nieruchomości lub rzeczy ruchomej na cele świadczeń rzeczowych /art. 210/ do informacji o stanie nieruchomości lub rzeczy ruchomej mających być przedmiotem świadczeń rzeczowych /art. 212 ust. 2/ - to byłoby niezrozumiałe dlaczego jedne zadania w ramach tego samego procesu miałyby być traktowane jako zlecone a inne jako własne.

Wreszcie nie można pominąć i tej uwagi, że art. 7 ustawy o samorządzie terytorialnym wśród zadań własnych nie wylicza obowiązków z zakresu obronności kraju. I choć nie jest to argument ani wyłączny ani wystarczający - to przecież trudno byłoby zadania z zakresu obronności kraju uznać za "zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty" jaką jest gmina /art. 7 ust. 1 ustawy o samorządzie terytorialnym/ w takim sensie jak sprawy z zakresu gminnych dróg czy zaopatrzenie gminy w wodę - i na tej podstawie twierdzić, że zadania z zakresu obronności są zadaniami własnymi gminy.

Podział zadań gminy na własne i zlecone ma istotne znaczenie dla sposobu ich finansowania. Zadania własne są bowiem realizowane przez gminy na własny rachunek i z własnych dochodów /podatki i opłaty lokalne, subwencje, udział w podatkach państwowych itp./.

Zadania zlecone natomiast, jako wykonywane na zlecenie odpowiedniego organu administracji rządowej /a więc w imieniu i na rzecz tego organu/, są finansowane z reguły na jego rachunek z przydzielonych na ten cel środków finansowych z budżetu państwa /dotacje celowe/.

Prawne podstawy i gwarancje otrzymania tych środków zawiera art. 8 ust. 3 ustawy o samorządzie terytorialnym, według którego zadania z zakresu administracji rządowej są wykonywane przez gminy po zapewnieniu im środków finansowych przez administrację rządową. Zasadę tę potwierdza i konkretyzuje uchwalona niedawno ustawa z dnia 10 grudnia 1993 r. o finansowaniu gmin /Dz.U. nr 129 poz. 600/.

W świetle art. 19 ust. 1 tej ustawy gminom wykonującym zadania z zakresu administracji rządowej, zlecone w trybie wspomnianego art. 8 ustawy samorządowej, przyznawane są z budżetu państwa dotacje celowe na realizację tych zadań. Kwoty tych dotacji ustala się według zasad przyjętych dla określenia odpowiednich wydatków w budżecie państwa.

Analizowany przepis /art. 19 ust. 3 pkt 1/ podkreśla też, iż dotacje celowe powinny być przekazywane w trybie umożliwiającym pełne i terminowe wypełnienie zleconych zadań, a ponadto wprowadza po raz pierwszy ustawową gwarancję, za pomocą której organy samorządu będą mogły wyegzekwować swe uprawnienia.

Mianowicie w razie nieprzekazywania dotacji w ustalonym trybie gminie przysługuje prawo do dochodzenia należnego jej świadczenia na drodze sądowej /ust. 4/.

W rozpatrywanej sprawie nie występuje zatem sprzeczność par. 7 rozporządzenia wykonawczego ani z art. 71 ust. 3 Małej Konstytucji, ani z art. 8 ust. 3 ustawy o samorządzie terytorialnym ani też z art. 212 ust. 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, a w szczególności rozporządzenie to nie narusza - jak sugeruje wnioskodawca - delegacji ustawowej, a wręcz odwrotnie, potwierdza zasadę, iż zadania zlecone organom gminy są finansowane ze środków administracji rządowej.

Na marginesie można zauważyć, iż w praktyce realizacja omawianych obowiązków informacyjnych przez gminy z reguły nie będzie pociągała za sobą jakichś wyodrębnionych kosztów, ponieważ z uwagi na typowo administracyjny charakter tych zadań mogą być one wykonywane przez aparat administracyjno-urzędniczy gmin, bez dodatkowych nakładów finansowych.

Gdyby jednak w konkretnej sytuacji wykonywanie tych obowiązków spowodowało konieczność poniesienia znacznych wydatków, to zgodnie z powołanym już par. 59 rozporządzenia, odpowiednie środki na te wydatki powinny być przekazane gminom do dyspozycji /lub zrefundowane/ z budżetu wojewody.