Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 979/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-03-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 21 i 22, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 23 ust. 4aa, art. 28 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 75 par. 1 i 2, art. 79a par. 1, art. 80, art. 81a par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 4 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 573
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 31 marca 2022 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2021 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735) - dalej: k.p.a. oraz art. na art. 17 ust. 1 i 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111, z późn. zm.) - dalej: u.ś.r., utrzymało w mocy zaskarżoną przez K. M. decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...], wydaną w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Powyższe decyzje zostały wydane w następujących okolicznościach sprawy.

K. M., reprezentowany przez pełnomocnika procesowego, w piśmie z dnia [...] grudnia 2020 r. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. (dalej: MOPS w G.) o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawna matką A. R., która legitymuje się orzeczeniem z dnia [...] marca 2019 r. o zaliczeniu do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym (ustalony stopień niepełnosprawności datowany od [...] stycznia 2017 r.). Ponadto A. R. jest rozwiedziona.

Prezydent Miasta G. decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...], odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w celu sprawowania opieki nad A. R.. Decyzja ta została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...], a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W wyniku powtórnego rozpatrzenia sprawy Prezydent Miasta G. decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] ponownie odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad A. R.. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że w toku postępowania pełnomocnik strony wniósł pismo informujące o śmierci A. R. w dniu [...] czerwca 2021 r., wraz z aktem zgonu, oraz zawęził zakres wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na okres do dnia śmierci podopiecznej. Prezydent Miasta przedstawił następnie ustalenia dokonane m.in. podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego [...] maja 2021 r. z A. R., stwierdzając końcowo, że wnioskodawca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – a to z uwagi na powstanie niepełnosprawności po ukończeniu 25. roku życia oraz brak rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną.

W odwołaniu wnioskodawca zarzucił organowi I instancji naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. oraz naruszenie przepisów postępowania, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: Kolegium; organ odwoławczy; organ II instancji) w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] października 2021 r., przypomniało, że w decyzji kasacyjnej z dnia [...] kwietnia 2021 r. nakazało organowi I instancji przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, w celu ustalenia okoliczności dotyczących zatrudnienia wnioskodawcy, a także zbadanie zakresu i częstotliwości opieki sprawowanej przez niego nad matką, a następnie dokonać analizy sprawy w świetle przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ponadto Kolegium podniosło, że z uwagi na śmierć A. R. w dniu [...] czerwca 2021 r. zakres przedmiotowej sprawy został ograniczany do okresu od momentu złożenia wniosku do dnia śmierci osoby niepełnosprawnej.

Motywując swoje rozstrzygnięcie, organ odwoławczy stwierdził, że stanowisko organu I instancji co do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. (kryterium wieku powstania niepełnosprawności) jest błędne, chociaż rozstrzygniecie organu I instancji ostatecznie jest prawidłowe.

W tym względzie organ II instancji podniósł, że świadczenie, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest przyznawane nie za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Zdaniem organu, jedną z przesłanek uprawniających do świadczenia pielęgnacyjnego jest stała, osobista i długotrwała opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną; opieka taka musi przy tym stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, co oznacza konieczność istnienia ścisłego i bezpośredniego związku między rezygnacją z zatrudnia albo jego niepodejmowaniem, a sprawowaną opieką.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę na znaczenie w sprawie wywiadu środowiskowego, o którym mowa w art. 23 ust. 4aa u.ś.r., jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. W tym kontekście zauważył, że podczas rozmowy telefonicznej z A. R. i K. M., przeprowadzonej w dniu [...] grudnia 2020 r. na użytek postępowania, w którym wydano następnie pierwotną decyzję odmowną datowaną na dzień [...] stycznia 2021 r., ustalono, że zamieszkują oni osobno, a matka wnioskodawcy prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, choruje przewlekle na niewydolność krążenia, kontynuuje leczenie kardiologiczne, wymaga stałej opieki i sporadycznie wychodzi z domu, jedynie w towarzystwie innej osoby. S. K. opiekuje się matką od kilku lat, a w ostatnich miesiącach w sposób długotrwały i stały w tym: załatwia sprawy urzędowe, organizuje wizyty lekarskie, organizuje sprzęt rehabilitacyjny, wykupuje leki, robi zakupy, sprząta w mieszkaniu i płaci rachunki, a gdy matka jest unieruchomiona często nocuje i przygotowuje posiłki; sam zaś zamieszkuje z partnerką i synem, nie pracuje zawodowo od kilku lat, przy czym sporadycznie podejmuje prace dorywcze. Kolegium wyjaśniło, że powyższe ustalenia były niewystarczające, by stwierdzić spełnienie w przypadku wnioskodawcy przesłanek wskazanych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., wobec czego w decyzji z dnia [...] kwietnia 2021 r. nakazało organowi I instancji uzupełnienie postępowania dowodowego podczas ponownego rozpatrywaniu sprawy. Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że w dniu [...] maja 2021 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania A. R. i ustalono, że osoba ta choruje przewlekle na niewydolność krążenia i serca, jest po wszczepieniu kardiowertera i protez tętnic oraz po kilku operacjach ortopedycznych, wymaga stałego przyjmowania Ieków; mieszka sama, na spacery wychodzi w towarzystwie innych osób (syna, sąsiadki), porusza się po mieszkaniu samodzielnie, ma orientację przestrzenną, potrafi się sama ubrać, przyjąć leki, skorzystać z toalety; po operacjach i obecnie, gdy stan zdrowia się pogorszył, A. R. wymaga pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego, a podczas nieobecności syna może liczyć na pomoc sąsiadki; wnioskodawca opiekuje się matką w sposób codzienny przez część dnia, a pomoc ta polega na sprzątaniu, robieniu zakupów, nabywaniu leków, płaceniu rachunków, załatwianiu spraw urzędowych oraz związanych z leczeniem, także przygotowaniu posiłków. Organ II instancji zwrócił również uwagę na to, że pracownik socjalny nie zastał K. M. w miejscu zamieszkania A. R., wnioskodawca nie odbierał też telefonów i nie skontaktował się z MOPS w G., pomimo skierowanych do niego wezwań.

Mając to na uwadze, Kolegium stwierdziło, że brak jest podstaw do przyjęcia, że przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. zostały spełnione w niniejszej sprawie, bowiem ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że pomoc K. M. wobec matki koncentrowała się wokół czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które zajmowały jedynie część dnia i są wykonywane w ogólnie przyjętych stosunkach pomiędzy rodzicami a dziećmi; wnioskodawca nie zamieszkiwał z matką, lecz z partnerką i synem, pomagał matce jedynie przez część dnia, a ponadto jego matka mogła też liczyć na pomoc sąsiadki. W przekonaniu organu oznacza to, że wnioskodawca nie wykonywał czynności związanych ściśle z osobą matki, która zasadniczo była zdolna do samoobsługi, w tym samodzielnego spożycia posiłku, ubrania się, sama korzystała z toalety i poruszała się przynajmniej w obrębie domu, sama pozostawała też w mieszkaniu, a wymagała pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego, tj. w sprzątaniu, robieniu zakupów, przygotowaniu posiłku, a także załatwieniu spraw urzędowych i wizyt lekarskich. Kolegium zauważyło, że czynności tego rodzaju są jednak wykonywane również przez osoby pracujące zawodowo, a ich charakter i zakres nie wyklucza podjęcia zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu.

Organ odwoławczy podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie osobom, które nie mogą w ogóle pracować ze względu na opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną, a z materiału dowodowego nie wynika, by pomimo orzeczonej niepełnosprawności A. R. była osobą całkowicie leżącą, wymagającą ciągłej (całodziennej) obecności i pomocy ze strony syna, w stopniu uniemożliwiającym mu jakąkolwiek aktywność zawodową, zaś sam K. M. nie wykonywał przy matce czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jej osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych; wnioskodawca był również nieobecny podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z jego matką, który przeprowadzono niespełna 3 tygodnie przed jej śmiercią. Ustalono wówczas, że pomoc wnioskodawcy nie zajmuje całego dnia i zasadniczo sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się w każdym gospodarstwie domowym – także przez osoby pracujące, nawet w pełnym wymiarze czasu pracy. Wobec powyższego organ uznał, że nie były zgodne z prawdą, zawarte w piśmie z dnia [...] czerwca 2021 r., twierdzenia pełnomocnika strony, że osoba wymagająca opieki była leżąca, wszystkie czynności codzienne, w tym kąpiel, toaleta i spożywanie posiłków, odbywały się w pozycji leżącej, a wnioskodawca pozostawał w ciągłej dyspozycji A. R..

W ocenie Kolegium, materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy oraz ustalone na jego podstawie potrzeby A. R. i charakter opieki sprawowanej przez K. M. przed jej śmiercią nie pozwalają na uznanie, że wnioskodawca sprawował stałą, długotrwałą i całodobową opiekę nad matką, a zakres tej opieki uniemożliwiał mu podjęcie zatrudnienia. Wobec tego organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji prawidłowo uznał brak związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem przez wnioskodawcę opieki nad matką. Ponadto zwrócił uwagę na to, że pełnomocnik strony w piśmie z dnia [...] czerwca 2021 r. wyjaśnił, iż wnioskodawca ma bardzo ubogą historię zatrudnienia, posiada ok. 7-8 lat pracy, nie był zarejestrowany w PUP, a jak wskazano podczas rozmowy telefonicznej w dniu [...] grudnia 2020 r. pracował jedynie dorywczo. Zdaniem organu II instancji, brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że wnioskodawca nie mógł podjąć zatrudnienia z uwagi na opiekę sprawowaną nad matką. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku osoby zobowiązanej do alimentacji, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

W skardze na decyzję organu II instancji K. M., reprezentowany przez pełnomocnika procesowego, zaskarżając tę decyzję w całości, zarzucił:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, polegające na błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że:

- zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełniał dyspozycji tego przepisu, podczas gdy "w rozumieniu przepisu" osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymagała – w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej,

- brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istniał;

2. naruszenie przepisów postępowania: art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 oraz art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu wykonywanej przez skarżącego opieki nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Zarzuty te zostały umotywane w uzasadnieniu skargi, w którym m.in. podniesiono, że fakt niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącego, uprawniający do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, był spowodowany koniecznością opieki nad matką. Zdaniem skarżącego, organy pobieżnie i w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy oceniły zgromadzony materiał dowodowy w aspekcie sprawowanej przez niego opieki nad matką i nie wzięły pod uwagę, że wnioskodawca całodobowo pozostawał w pełnej gotowości niesienia pomocy matce. Podkreślił, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy – wbrew temu, co twierdzi organ II instancji – "związek bezpośredni (czasowy i co do motywów) między niepodejmowaniem zatrudnienia [i] celem sprawowania osobistej opieki zachodził", gdyż z uwagi na zły stan zdrowia matki skarżący nie miał możliwości podjęcia aktywności zawodowej, bowiem opiekował się matką, która nie mogła samodzielnie funkcjonować. Argumentował przy tym, że wyrażonego art. 17 ust. 1 u.ś.r. "warunku »stałej« i »ciągłej« opieki, jako wykonywanie nie należy jednak rozumieć jako wykonywanej »bez przerwy« i przez 24 godziny na dobę, lecz [opieka ta] ma być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie opieki nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest jej niepełnosprawnością, a więc koniecznością wykonywania takich, a nie innych czynności warunkujących jej egzystowanie w warunkach godności człowieka". Podniósł, że przedstawiona i udowodniona przez niego sytuacja wyczerpuje wszelkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem z okoliczności przedmiotowej sprawy wynika, iż "zakres opieki [wykonywanej przez skarżącego] jest stały, permanentny". Zarzucił przy tym organowi, że sam wymienia szeroki zakres opieki, jednakże zarazem – co pozostaje w sprzeczności z zasadami logiki i doświadczeniem życiowym – uznaje te czynności za niewystarczające. W ocenie strony, organ pomijając celowościową wykładnię tego przepisu, bezpodstawnie uznał, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia dyspozycji tej normy prawnej, co stoi w sprzeczności z niekwestionowanym orzecznictwem w tym zakresie. Podkreślił, że zastosowanie przez organ wyłącznie wykładni gramatycznej doprowadziło do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowanych wartości jest rażąco niesłuszne, niesprawiedliwe, nieracjonalne i niweczące ratio legis ustawy o świadczeniach rodzinnych. Końcowo skarżący podniósł, że prawidłowe odczytanie treści art. 17 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że wnioskodawca opiekujący się niepełnosprawną w stopniu znacznym matką był osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Przy takiej argumentacji strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zobowiązanie organów obydwu instancji do przyjęcia wyrażonej w wyroku oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania. Ponadto skarżący wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, a także rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Kolegium w odpowiedzi na skargę podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Ponadto organ II instancji oświadczył, że nie sprzeciwia się wnioskowi strony o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym i nie wnosi o przeprowadzenie rozprawy.

Zdaniem organu odwoławczego, zasady wyrażone w przywołanych w skardze przepisach: art. 6 k.p.a. (zasada praworządności), art. 7 k.p.a. (zasada prawdy obiektywnej, zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli), art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. (zasady swobodnej oceny dowodów), art. 8 k.p.a. (zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej), oraz w art. 9 k.p.a. (zasada informowania stron) – nie zostały w żaden sposób naruszone w przedmiotowej sprawie. Kolegium podniosło, że organy obu instancji w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy, a następnie prawidłowo oceniły, że w przypadku skarżącego nie zostały spełnione przesłanki sprawowania stałej opieki nad matką i konieczności rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem tej opieki, a które to przesłanki wynikają z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zdaniem organu II instancji, dla rozstrzygnięcia sprawy istotny był faktyczny zakres opieki sprawowanej przez osobę ubiegającą się o świadczenie pielęgnacyjne, dostosowany do potrzeb niepełnosprawnego członka rodziny. Ponadto Kolegium zauważyło, że ustalenia w przedmiotowej sprawie zostały dokonane w szczególności na podstawie rozmowy telefonicznej przeprowadzonej przez pracownika socjalnego w dniu [...] grudnia 2020 r. z A. R. i K. M., a także wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z A. R. w dniu [...] maja 2021 r. W tym względzie organ odwoławczy podniósł, że rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się, jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (art. 23 ust. 4aa u.ś.r.), a zgodnie z art 107 ust. 1a pkt 1 ustawy o pomocy społecznej wywiad ten przeprowadza się, w celu weryfikacji wątpliwości dotyczących okoliczności związanej z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz sprawowaniem faktycznej opieki nad osobą, na którą pobiera świadczenie pielęgnacyjne lub się o nie ubiega. Zdaniem organu, z powyższego wynika, że wywiad środowiskowy ma kluczowe znaczenie przy dokonywaniu ustaleń faktycznych w sprawie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ podniósł, że z tak ustalonego stanu faktycznego wynika, iż zakres pomocy, jaką skarżący świadczył niepełnosprawnej matce nie stanowi o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką. Ponadto stwierdził, że w tych okolicznościach przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego byłoby sprzeczne z interesem społecznym, bowiem wiele osób, będących w podobnej sytuacji jak skarżący, godzi opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny z pracą zawodową. Podniósł, że wnioskodawca nie zrezygnował z zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad matką, gdyż [tylko] w ograniczonym zakresie sprawował opiekę nad matką (korzystała ona też z pomocy sąsiadki); zakres tej opieki koncentrował się wokół czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego i miał charakter doraźny, mieszczący się w ogólnie przyjętych stosunkach pomiędzy rodzicami i dziećmi, a czynności tego rodzaju są wykonywane również przez osoby pracujące zawodowo, zaś ich charakter i zakres nie wyklucza podjęcia zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu. Zwrócił również uwagę na to, że podczas pierwszej rozmowy telefonicznej pracownika socjalnego ze skarżącym i jego matką ustalono, iż podejmuje on prace dorywcze, co tylko potwierdza, że opieka sprawowana nad matką nie uniemożliwiała mu zatrudnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym – a to z uwagi na stanowisko procesowe stron postępowania i treść przepisów art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329) - dalej: p.p.s.a.

W następnej kolejności Sąd zauważa, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 przywołanej ustawy procesowej, sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Podkreślenia również wymaga, że uchylenie decyzji z powodu naruszenia prawa materialnego może nastąpić tylko wówczas, gdy uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Podobnie też w przypadku naruszenia przepisów postępowania, przez możliwość istotnego wpływu na wynik sprawy należy rozumieć prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść decyzji, a więc na ukształtowanie w nich stosunku administracyjnoprawnego. W wyniku przeprowadzenia kontroli sądowoadministracyjnej zaskarżonego aktu Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Decyzja Kolegium narusza przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania. W konsekwencji nieprawidłowe było również utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji, obarczonej podobnymi wadami.

Materialnoprawną podstawę decyzji wydanych przez organy w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (wersja na dzień orzekania przez organ II instancji: Dz.U. z 2020 r., poz. 111, z późn. zm.).

Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału, na co dzień, opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej (rezygnują z wykonywanego zajęcia zarobkowego albo powstrzymują się od jego podjęcia), by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy (innej działalności zarobkowej), której nie może podjąć osoba pielęgnująca

Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem częściowe zrekompensowanie opiekunowi strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej, określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności i powiązanym z tym potrzebom osoby niepełnosprawnej. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 u.ś.r. zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (por. stanowisko wyrażone w wyrokach NSA dnia 7 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 3946/18 i 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19 – orzeczenia dostępne w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sprawowania opieki w odpowiednim zakresie może być okolicznością badaną przy ocenie spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże owa "odpowiedniość" ("adekwatność") do potrzeb osoby niepełnosprawnej odnoszona jest zasadniczo do wskazań wynikających z orzeczenia o niepełnosprawności.

Idąc dalej, Sąd wyjaśnia, że legitymowanie się przez osobę pozostającą pod opieką innej osoby, która występuje o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oznacza, że osoba niepełnosprawna wymaga w codziennym funkcjonowaniu takiego rodzaju wsparcia ze stron innych osób. Konsekwentnie zatem, wykonywanie codziennych czynności pomocy i opieki względem takiej osoby w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności może stawić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. W ocenie Sądu, niedopuszczalne byłoby samodzielne uznanie przez organy pomocowe, że osoba legitymująca się wyżej opisanym rodzajem orzeczenia o niepełnosprawności nie wymaga opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Należy to do kompetencji innych organów, właściwych do orzekania o niepełnosprawności lub niezdolności do pracy. Do legalnej definicji pojęcia znacznego stopnia niepełnosprawności, zawartej w art. 3 pkt 21 (lit. a) u.ś.r., a w konsekwencji do art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 573, z późn. zm.), który stanowi, że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Ponadto, Sąd podziela to stanowisko, zgodnie z którym zaliczenie osoby do znacznego stopnia niepełnosprawności oznacza, że wymaga ona, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (patrz: wyrok NSA z dnia 29 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1854/19, dostępny jw.). Przy tym przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wymaga zamieszkiwania opiekuna z osobą, nad którą jest sprawowana opieka, jakkolwiek w kontekście tego przepisu nie można oczywiście wykluczyć sytuacji, w której sprawowanie opieki – z uwagi na stan zdrowia osoby pozostającej pod opieką – wymagałoby stałego z nią przebywania (co w praktyce wiązałoby się z co najmniej czasowym wspólnym zamieszkiwaniem) bądź korzystania w sprawowaniu tej opieki z pomocy innych osób. Nie można zatem ani wymagać wspólnego zamieszkiwania, ani też sprawowania opieki nieustannie przez cały dzień i w tym sensie "całodobowo". Zdaniem Sądu nie należy interpretować tego przepisu w ten sposób, że wymagałby on takiej "stałości" (permanentności) wykonywanej opieki, która rozumiana jest wyłącznie jako jej sprawowanie "przez całą dobę", co w konsekwencji wyklucza możliwość wykonywania pracy zarobkowej. Dana osoba ze względu na swój stan zdrowia może bowiem wymagać stałej (już na zawsze) lub długotrwałej, tj. przez okres powyżej 12 miesięcy, opieki lub pomocy, co wynika z § 29 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. z 2021 r., poz. 857). W świetle § 29 ust. 1 tego rozporządzenia konieczność sprawowania opieki (pkt 2) oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem; z kolei konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych (pkt 3) oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych. Wobec tego "sprawowanie opieki" zgodne z wymogami danego orzeczenia o niepełnosprawności, nawet jeżeli z uwagi na stan zdrowia (sprawności organizmu) i potrzeby osoby niepełnosprawnej wymaga wykonywania opieki lub pomocy w sposób stały, nie musi polegać na wykonywaniu czynności opiekuńczych lub pomocowych "stale przez cały dzień" (patrz: wyrok NSA z dnia 12 października 2017 r. sygn. akt I OSK 3262/15, dostępny jw.).

Idąc dalej, Sąd wyjaśnia, że z łącznie czytanych przepisów art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 22 u.ś.r. wynikają dwa zasadnicze wnioski. A mianowicie, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Drugą zaś przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja (lub powstrzymanie się) od zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej (permanentnej) opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (zob. np. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13, dostępny jw.). Wymóg rezygnacji z rzeczywistej, bądź potencjalnej, możliwości zarobkowania w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie został zarazem powiązany z żadnym zakresem – czy to etatowym, czasowym, godzinowym, czy też zadaniowym – jak również jest niezależny nie tylko od wysokości uzyskiwanych dochodów, ale również od tego, czy takie dochody w ogóle są uzyskiwane. Dlatego też dla oceny związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zarobkowania (czy odpowiednio powstrzymywaniem się do zarobkowania), a sprawowaniem osobiście i w sposób ciągły (na stałe lub długotrwale) opieki lub pomocy osobie niepełnosprawnej nie należy odwoływać się do prognoz i założeń co do rzeczywistych możliwości zarobkowania. Te bowiem zwykle są zmienne w czasie i uzależnione chociażby od takich czynników, jak wiek danej osoby i jej "atrakcyjność" na rynku pracy, czy też koniunktura gospodarcza. Istotne jest, że w określonym momencie wnioskodawca postanawia zrezygnować z zarobkowania (jeżeli pracę zarobkową wykonuje) lub się od niego powstrzymać (jeżeli w danym momencie pracy nie świadczy, ale jest zdolny i gotowy do jej podjęcia), a czyni to w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, w stosunku do której zachodzi konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W tym też znaczeniu związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką powinien być bezpośredni, bowiem niepodjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi mieć charakter całkowity z uwagi na konieczność sprawowania opieki, która z założenia jest opieką stałą lub długotrwałą. Dlatego też w sytuacji, gdy opieka nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy między koniecznością rezygnacji z zarobkowania (lub niepodejmowania zatrudnienia), a opieką nie istnieje. Podobnie jest w sytuacji, gdy opiekun nie w pełni zrezygnował z zarobkowania. W postępowaniu administracyjnym konieczne jest zatem ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. wymiaru opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Omawiany przepis należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, gdyż realizacja tego celu nie jest możliwa bez powstrzymania się od podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (por. powoływany w późniejszym orzecznictwie wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11, dostępny jw.). Można zatem stwierdzić, że w obowiązującym stanie prawnym ustawodawca nie dopuszcza możliwości pozostawania opiekuna w jakimkolwiek stosunku zatrudnienia, czy stosunku prawnym dotyczącym innej pracy zarobkowej, gdyż sprawowanie opieki w sposób oczywisty stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej (por. wyrok NSA z dnia 7 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 4023/18 i 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1544/19 – dostępne jw.).

Odnosząc powyższe rozważania ogólne do okoliczności niniejszej sprawy, Sąd podkreśla, że poza sporem pozostawało, że matka wnioskodawcy miała ustalony znaczny stopień niepełnosprawności i wymagała stałej opieki lub pomocy w funkcjonowaniu (sytuacja zdrowotna nie rokowała poprawy). Skarżący jako syn osoby niepełnosprawnej należy do kategorii osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zaznaczyć także należy, że podstawą odmowy przyznania świadczenia nie był przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., pomimo wskazania przez organ I instancji go w podstawie prawnej. Kwestie te należycie omówiło Kolegium w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, co potwierdził pełnomocnik skarżącego.

Zdaniem Sądu, organy administracji w skontrolowanym postępowaniu nie w pełni wywiązały się z nałożonych na nie obowiązków, wynikających z przepisów proceduralnych, w zakresie ustalenia okoliczności pozwalających na rozstrzygnięcie dwóch najistotniejszych kwestii. Po pierwsze, czy skarżący rzeczywiście – a jeśli tak, to w jakim okresie – wykonywał opiekę nad niepełnosprawną matką oraz jaki był jej zakres względem wymagań osoby niepełnosprawnej, wynikających z orzeczenia o niepełnosprawności. Po drugie, czy po jego stronie miało miejsce faktyczne zrezygnowanie z pracy zarobkowej (niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) w związku z koniecznością wykonywania takiej opieki. Miało to związek z po części błędną wykładnią przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., polegającą na przyjęciu, że opieka, o której mowa w tym przepisie, musiałaby być całodobowa. Poza tym błędna była również wykładnia tego przepisu polegająca na uznaniu, że może on być zastosowany jedynie do takich stanów, w których stan podopiecznego wymagałby stałej, ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, niezależnie od treści posiadanego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Podjęto, w ponownie przeprowadzonym postępowaniu, czynności dowodowe w postaci rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w art. 23 ust. 4aa u.ś.r., jak i pozyskano oświadczenia osoby niepełnosprawnej, jednakże wszystkie te czynności zostały wykonane z udziałem osoby wymagającej opieki. Nie zostały zaś podjęte odpowiednie działania w celu przeprowadzenia takich czynności z udziałem wnioskodawcy. Organ I instancji skierował do K. M. dwa wezwania, z dnia 7 i [...] maja 2021 r., jednak oparł się jedynie na pisemnym stanowisku pełnomocnika skarżącego, wyrażonym w piśmie z dnia [...] czerwca 2021 r. Nie podjął zaś próby odebrania od wnioskodawcy osobistego oświadczenia, złożonego pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania, o którym mowa w art. 75 § 2 k.p.a. Co więcej, w zawiadomieniu z dnia [...] czerwca 2021 r., wydanym na podstawie art. 10 § 1 i art. 79a k.p.a. organ I instancji sygnalizował niedobory w tym zakresie, jak i zauważył brak udziału wnioskodawcy w wywiadzie środowiskowym, jednakże w motywach decyzji odmownej nie wskazał na zaistnienie przesłanki, o której mowa w art. 28 ust. 1 u.ś.r. Przepis ten stanowi, że organ właściwy odmawia przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, jeżeli osoba ubiegająca się o to świadczenie lub ten zasiłek uniemożliwi przeprowadzenie wywiadu, o którym mowa odpowiednio w art. 23 ust. 4aa lub 4e, lub nie udzieli podczas tego wywiadu wyjaśnień co do okoliczności objętych wywiadem.

Zdaniem Sądu, organy wybiórczo potraktowały również twierdzenia osoby podopiecznej, która w oświadczeniu z dnia [...] maja 2021 r. i w wywiadzie środowiskowym, przeprowadzonym w tym samym dniu, wskazała, że może liczyć na pomocy osób trzecich (sąsiadki) w "wyjątkowych" (tak w wywiadzie) bądź w "sporadycznych, wyjątkowych" (tak w oświadczeniu) sytuacjach, podczas nieobecności wnioskodawcy. Zarazem jednak przyznała, że na spacery wychodzi w towarzystwie innych osób (syna, sąsiadki). Z drugiej strony organy nie skorzystały z możliwości przeprowadzenia dodatkowych dowodów ze źródeł osobowych, jak przesłuchanie świadków (w szczególności osoby lub osób, które mogły pomagać A. R. pod nieobecność wnioskodawcy). Stanowisko pełnomocnika, wyrażone w piśmie z dnia [...] czerwca 2021 r., było mało przydatne dla ustalenia istotnych okoliczności sprawy. Nie stanowiło ono dowodu z art. 75 k.p.a., a przy tym nie wiadomo, czy odnosiło się wyłącznie do krótkiego okresu poprzedzającego śmierć niepełnosprawnej (wywiad został przeprowadzony [...] maja 2021 r., śmierć niepełnosprawnej nastąpiła [...] czerwca 2021 r., zaś stanowisko pełnomocnika zostało wyrażone [...] czerwca 2021 r.). Gdyby twierdzenia pełnomocnika miały odnosić się do całego okresu, od złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do dnia śmierci osoby podopiecznej, to rzeczywiście należałoby je – w kontekście informacji uzyskanych od samej podopiecznej w trakcie wywiadu środowiskowego oraz ustaleń osoby przeprowadzającej wywiad – uznać za niewiarygodne. Do takiego wniosku doszedł też organ II instancji, jednak nie został on odpowiednio wnikliwie umotywowany.

Należy podkreślić, że ustalenie, czy zakres pomocy udzielanej przez skarżącego niepełnosprawnej matce stanowił tego rodzaju koniczność sprawowania opieki, która uniemożliwiała mu podjęcie zatrudnienia lub pracy zarobkowej, wymagało przeprowadzenia odpowiednich dowodów. Wywiad środowiskowy – zgodnie z art. 23 ust. 4aa u.ś.r. – został uznany przez ustawodawcę za zasadniczy instrument procesowy służący usunięciu istniejących wątpliwości co do zakresu sprawowanej opieki (por. wyrok NSA z dnia 29 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2410/19, dostępny jw.). Może on być ponowiony, przez przeprowadzenie go z samym wnioskodawcą, co dotychczas nie miało miejsca. Ewentualne unikanie bądź inny brak współpracy wnioskodawcy z organem w tym względzie może zaś stanowić podstawę do zastosowania art. 28 ust. 1 u.ś.r. Ponadto organy dysponowały również możliwością pozyskania innych dowodów, w myśl reguły wyrażonej w art. 75 § 1 zd. 1 k.p.a., że jako dowód należy dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Dalego też możliwe jest zweryfikowanie ustaleń wynikających z wywiadu środowiskowego, jak również oświadczeń złożonych w warunkach, o których mowa w art. 75 § 2 k.p.a., poprzez przeprowadzenie innych dowodów na podatnie art. 75 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia [...] grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK [...], dostępny jw.), w tym dowodu z przesłuchania świadków, jak również ostatecznie – z przesłuchania samej strony (art. 86 k.p.a.).

Zdaniem Sądu, w takich warunkach nie została jednoznacznie ustalona i oceniona sytuacja osobista i zawodowa oraz uwarunkowania opieki wykonywanej przez skarżącego nad niepełnosprawną matką. Pomimo podjęcia w sprawie czynności dowodowych nadal nie zostały w sprawie poczynione niezbędne ustalenia, z poszanowaniem wymogów art. 7, art. 75, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., pozwalające na rozstrzygnięcie sprawy. Motywy podjętych rozstrzygnięć nie zostały zaś należycie przedstawione w uzasadnieniach obydwu wydanych decyzji, a zatem wynikowo doszło również do naruszenia wymogów z art. 107 § 3 k.p.a.

Ponownie prowadząc postępowanie, organy uwzględnią powyżej przedstawione rozważania prawne oraz wskazania co do dalszego postępowania. Dopiero po przeprowadzeniu wskazanych we wcześniejszej części dowodów możliwe będzie jednoznaczne rozstrzygnięcie co do tego, czy – a jeśli tak, to w jakim zakresie i okresie skarżący sprawował opiekę nad niepełnosprawną matką. Następnie możliwa będzie ocena, czy skarżący faktycznie zrezygnował z pracy zarobkowej, a jeśli tak, to czy miało to związek z koniecznością wykonywania tejże opieki. Ewentualny brak odpowiedniej współpracy skarżącego z organem przy przeprowadzaniu czynności dowodowych i wyjaśniających będzie mógł być oceniony z perspektywy art. 7 k.p.a. i art. 28 ust. 1 u.ś.r. Mając na względzie treść art. 79a i art. 81a § 1 k.p.a. należy również rozważyć, czy możliwie jest przyznanie stronie świadczenia za krótszy okres, niż wynikałby z art. 24 ust. 2 i 4 u.ś.r., jeżeli okazałoby się, że stan faktyczny pozwalający na przyznanie takiego świadczenia zaktualizował się już po złożeniu wniosku – do dnia śmierci osoby podopiecznej.

Końcowo Sąd stwierdza, że skarga okazała się zasadna, gdyż zakwestionowane decyzje nie dopowiadają prawu. Doszło do naruszenia prawa materialnego (w zakresie wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r.), jak również istotnego naruszenia wyżej przywołanych przepisów postępowania. Poczyniona zaś przez organy ocena prawna okoliczności sprawy została oparta na niewyczerpująco zebranym materiale dowodowym, a tym samym jest przedwczesna. Wobec skutków takiego naruszenia i zakresu postępowania wyjaśniającego, jakie należy przeprowadzić w sprawie, Sąd uznał, że należy wyeliminować z obrotu prawnego nie tylko zaskarżoną decyzję, ale i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął w punkcie II sentencji na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., uwzględniając wynik sprawy, żądanie strony oraz fakt korzystania przez skarżącego z pomocy prawnej zawodowego pełnomocnika. Na zasądzone od organu na rzecz skarżącego koszty procesu składa się kwota [...]zł z tytułu kosztów wynagrodzenia pełnomocnika. Sąd w tym zakresie zastosował stawkę określoną w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2015 r. w sprawie opłat za radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265).