Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1161/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędzia WSA Danuta Szydłowska Protokolant ref. staż. Anna Owczarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi K.K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu


UZASADNIENIE

K.K. (zwany dalej: "stroną" lub "skarżącym"), reprezentowany przez matkę J.K., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (zwanego dalej: "Prezesem NFZ") z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...], który w związku z prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 czerwca 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 2685/12 po rozpatrzeniu wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzją Prezesa NFZ z dnia [...] maja 2011 r. nr [...], stwierdzającą nieważność decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2008 r. stwierdzającą podleganie przez skarżącego dobrowolnemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresie od [...] lipca 2007 r. do [...] lutego 2008 r.

Jako podstawę rozstrzygnięcia Prezes NFZ wskazał art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.), zwanej dalej: "ustawą o świadczeniach" oraz art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a.

Do wydania powyższych rozstrzygnięć doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Strona pismem z dnia [...] lipca 2008 r. wystąpiła do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia o wydanie decyzji dotyczącej objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. Z akt sprawy wynika, że skarżący zawarł umowę dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego nr [...]. Ubezpieczony w § 3 ww. umowy oświadczył, że nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z żadnego z tytułów wymienionych w art. 66 ustawy o świadczeniach lub obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu - strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym i zgłasza wniosek o objęcie go dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym w Narodowym Funduszu Zdrowia wraz z członkami jego rodziny określonymi we wniosku oraz drukach: ZUS ZCNA LUB ZUS ZCZA.

Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] stwierdził, że skarżący został objęty dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym w okresie od dnia [...] lipca 2007 r. do dnia [...] lutego 2008 r.

Następnie skarżący wystąpił do [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ z wnioskiem o ustalenie ustawodawstwa właściwego w dniach od [...] lipca 2007 r. do dnia [...] sierpnia 2007 r. Do wniosku dołączył m.in. formularz Krajowego Zakładu Ubezpieczeń Zdrowotnych INPS (Włochy) oraz Certyfikat z dnia [...] kwietnia 2007 r., z których wynika, że był zatrudniony w I. - umowa o pracę od [...] kwietnia 2007 r. do [...] sierpnia 2007 r.

W wyniku rozpatrzenia ww. wniosku Dyrektor [...] OW NFZ decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. ustalił, że w okresie od dnia [...] lipca 2007 r. do dnia [...] sierpnia 2007 r. w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego dla strony właściwe jest ustawodawstwo włoskie.

Następnie Dyrektor [...] OW NFZ pismem z dnia [...] stycznia

2011 r., znak: [...] wystąpił do Prezesa NFZ o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r. oraz weryfikacji decyzji z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...]. Podano, że obie wskazane powyżej decyzje są ostateczne, a okres, którego dotyczą pokrywa się i z tego powodu uznano konieczność zastosowania trybu z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Nadto wyjaśniono, że w niniejszej sprawie okoliczność wydania rozstrzygnięcia została ujawniona dopiero przy wprowadzeniu późniejszej decyzji do właściwego rejestru.

Dyrektor [...] OW NFZ poinformował również, że w trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego przed wydaniem drugiej, późniejszej decyzji okazało się, iż w okresie od dnia [...] kwietnia 2007 r. do [...] sierpnia 2007 r. skarżący podlegał ustawodawstwu włoskiemu (z tytułu zawartej umowy o pracę), zatem nie mógł jednocześnie podlegać ustawodawstwu polskiemu z tytułu zawartej umowy dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego. Umowa dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] została zawarta na podstawie nieprawdziwego oświadczenia pełnomocnika skarżącego, jakoby nie podlegał on obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Dyrektor [...] OW NFZ pismem z dnia [...] marca 2011 r. poinformował pełnomocnika skarżącego, że uchyla się od skutków prawnych oświadczenia woli - umowy Nr [...] dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego z dnia [...] lipca 2007 r. - jako złożonego pod wpływem błędu, co do treści czynności prawnej. Błąd polegał na przyjęciu, że skarżący nie podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, gdy tymczasem, jak wynika z odrębnego postępowania, w okresie od dnia [...] lipca 2007 r. do dnia [...] sierpnia 2007 r., podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu we Włoszech.

Z uwagi na powyższe Prezes NFZ postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] wszczął postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w sprawie stwierdzenia, że skarżący został objęty dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym w okresie od [...] lipca 2007 r. do dnia [...] lutego 2008 r.

Następnie Prezes NFZ decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...], stwierdził nieważności decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2008 r., pouczając skarżącego, że przysługuje od niej skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Sąd postanowieniem z dnia [...] maja 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 733/12, odrzucił wniesioną przez skarżącego skargę, stwierdzając, że nie dopełnił on wymogu zachowania stosownego trybu wniesienia skargi na wydaną w postępowaniu administracyjnym decyzję administracyjną, tj. nie poprzedził jej złożenia wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Sąd, przywołując treść art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej: "p.p.s.a.") wskazał, że wykorzystanie przez stronę prawa odwołania lub wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jest jedną z przesłanek dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego, zaś nieskorzystanie z tego prawa jest podstawą odrzucenia skargi (art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.). Podkreślono, że w niniejszej sprawie zgodnie z art. 127 § 3 k.p.a. skarżącemu przysługiwał środek zaskarżenia w postaci wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od wydanej w dniu [...] maja 2011 r. decyzji organu I instancji - Prezesa NFZ, dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ z dnia [...] lipca 2008 r. znak: [...] w sprawie stwierdzenia, że został on objęty dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym w okresie od dnia [...] lipca 2007 r. do dnia [...] lutego 2008 r. W tym stanie sprawy, Sąd uznał wniesioną skargę za niedopuszczalną, podkreślając jednocześnie, że fakt mylnego pouczenia strony o prawie i trybie złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy nie wpływa na bieg terminu do wniesienia tego środka, lecz może stanowić podstawę do przywrócenia terminu.

Pismem z dnia [...] maja 2012 r. skarżący zwrócił się do Prezesa NFZ o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, składając jednocześnie stosowny wniosek. Wniósł o uchylenie decyzji Prezesa NFZ z dnia [...] maja 2011 r. w całości jako bezzasadnej i umorzenie postępowania w całości lub uchylenie tej decyzji w części, w której organ uznał nieważność decyzji z dnia [...] lipca 2008 r. w zakresie objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym w okresie od [...] sierpnia 2007 r. do [...] lutego 2008 r. i umorzenie postępowania w tej części.

W uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazano, że po wypadku skarżącego, który miał miejsce w lipcu 2007 r. we Włoszech, obawiając się o koszty leczenia za granicą, zgłoszono go do dobrowolnego ubezpieczenia. Jak podała matka skarżącego, była przekonana, że jej syn nie ma żadnego ubezpieczenia ani w Polsce, ani na terenie Włoch, przy czym nie mogła tego z nim skonsultować, bowiem pozostawał nieprzytomny przez okres 6 tygodni. Podpisała wówczas, jak zaznaczyła, umowę zawierającą oświadczenie co do tego, że jej syn nie jest ubezpieczony. Zdaniem pełnomocnika strony, w chwili gdy skarżącego nie obejmowało włoskie ubezpieczenie, powinien on zostać objęty ubezpieczeniem opłacanym w Polsce. Z tego powodu uznano wykonalność decyzji o dobrowolnym ubezpieczeniu zdrowotnym, przyjmując, że można ją było wykonać po ustaniu ubezpieczenia we Włoszech. W ocenie pełnomocnika skarżącego, Prezes NFZ powinien był uznać nieważność decyzji co najwyżej w części obejmującej zakres czasowy, w którym strona podlegałaby podwójnemu ubezpieczeniu.

Prezes NFZ postanowieniem z dnia [...] września 2012 r. nr [...] przywrócił termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...].

Zaskarżoną do Sądu decyzją Prezes NFZ utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] maja 2011 r. stwierdzającą nieważność decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2008 r. stwierdzającą podleganie przez skarżącego dobrowolnemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresie od [...] lipca 2007 r. do [...] lutego 2008 r.

Jak podał Prezes NFZ, w niniejszej sprawie decyzje Dyrektora [...] OW NFZ dotyczyły przedmiotowo dwóch różnych rozstrzygnięć, a mianowicie:

- pierwszego - w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu zawartej umowy dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego (decyzja nr [...] z dnia [...] lipca 2008 r. w sprawie stwierdzenia, że skarżący został objęty dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym w okresie od [...] lipca

2007 r. do dnia [...] lutego 2008 r.),

- drugiego - w zakresie stosowania ustawodawstwa (prawa) właściwego (decyzja nr [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. w sprawie ustalenia, że w okresie od dnia [...] lipca 2007 r. do dnia [...] sierpnia 2007 r. w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego dla strony właściwe jest ustawodawstwo włoskie.

Zdaniem Prezesa NFZ, decyzja dotycząca objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym, wydana w związku z umową dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego, została zawarta na skutek wprowadzenia Narodowego Funduszu Zdrowia w błąd, a tym samym Dyrektor [...] OW NFZ uchylił się od skutków złożonego oświadczenia woli w tym zakresie na zasadach określonych w art. 84 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16 poz. 93, ze zm.), zwanej dalej: "k.c." Jak podał Prezes NFZ, po spełnieniu warunków uchylenia się od skutków złożonego oświadczenia woli i złożeniu wymaganego prawem oświadczenia, możliwym było stwierdzenie nieważności tej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a., ponieważ skutek oświadczenia złożonego w trybie art. 84 k.c. jest skutkiem ex tunc, tj. na datę zawarcia umowy.

Wobec drugiej z wymienionych wyżej decyzji, tj. wydanej w przedmiocie stosowania ustawodawstwa włoskiego, Prezes NFZ stwierdził, że odpowiada ona prawu wspólnotowemu.

Prezes NFZ wyjaśnił, że w niniejszej sprawie zwrócił się do [...] OW NFZ o przekazanie informacji co do prowadzonego, po wydaniu w dniu [...] maja

2011 r. decyzji, postępowania administracyjnego. Pismem z dnia [...] marca 2012 r. poinformowano, że w dniu [...] lutego 2012 r. wystosowano do skarżącego notę obciążeniową nr [...] na łączna kwotę 261 226, 64 złotych wraz z pismem przewodnim znak: [...] z tego samego dnia. Dokument ten został wysłany w związku z nienależnymi świadczeniami zdrowotnymi przyznanymi stronie na terenie Włoch w okresie od dnia [...] października 2007 r. do dnia [...] stycznia 2008 r.

Dalej Prezes NFZ podał, że wskutek posługiwania się przez skarżącego Europejską Kartą Ubezpieczenia Zdrowotnego - uzyskaną w 2007 r. w [...] OW NFZ na wniosek matki, która w jego imieniu podpisała w [...] OW NFZ umowę ubezpieczenia dobrowolnego i która, jak ujął to organ, świadomie lub nie zataiła informację o podjęciu pracy przez syna na terenie Włoch, powstały roszczenia finansowe wobec Narodowego Funduszu Zdrowia kierowane przez włoską instytucję właściwą na formularzach E 125 IT. Udzielone na rzecz posiadacza ww. karty świadczenia zdrowotne, opłacone przez Narodowy Funduszu Zdrowia, stały się nienależne z chwilą wydania decyzji z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] oraz po uregulowaniu przez Centralę NFZ płatności na rzecz instytucji włoskiej.

Prezes NFZ przypomniał, odnosząc się do ustaleń poczynionych przez organ I instancji, że zarówno skarżący, jak i jego matka byli świadomi skutków wydanej decyzji Prezesa NFZ, gdyż pracownik merytorycznego wydziału ds. Unii Europejskiej osobiście rozmawiał z każdą z tych osób i informował o toczącym się postępowaniu oraz związanych z nim skutkami. Dodatkowo, pismem z dnia [...] stycznia 2011 r. zostali oni poinformowani przez [...] OW NFZ o toczącym się postępowaniu, które zmierza w kierunku regresu. Także Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, informowała w 2011 r. zainteresowanych o sprawie. Mając świadomość trudnej sytuacji finansowej i osobistej ww. osób, w dniu [...] listopada 2011 r. OW NFZ wystosował do Wójta Gminy [...] pisemną prośbę o rozważenie możliwości wydania decyzji w trybie art. 54 ustawy o świadczeniach, celem zapobieżenia konieczności wszczęcia przez Oddział NFZ postępowania regresowego/windykacyjnego wobec skarżącego, jednak pismem z dnia [...] lutego 2012 r. otrzymał odpowiedź o decyzji odmownej.

Nadto Prezes NFZ wskazał, że [...] Oddział Wojewódzki NFZ powinien rozważyć możliwość zwrócenia się do Republiki Włoskiej, w związku z art. 13 ust. 2 lit. a) rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, czy możliwe jest jeszcze przejęcie kosztów leczenia za okres, gdy skarżący podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pracy na terenie tego kraju, ponieważ co do zasady koszty świadczeń opieki zdrowotnej powinny być opłacone przez instytucję, która jest właściwa ze względu na miejsce wykonywania pracy.

W skardze skarżący wniósł o uchylenie decyzji Prezesa NFZ z dnia [...] października 2012 r. nr [...] oraz decyzji ją poprzedzającej i umorzenie postępowania w całości lub uchylenie zaskarżonej decyzji i wcześniejszej decyzji w części, w której Prezes NFZ uznał nieważność decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ z dnia [...] lipca 2008 r. w zakresie objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym w okresie od [...] sierpnia 2007 r. do dnia [...] lutego 2008 r. i umorzenie postępowania w tej części. Ewentualnie wniósł o stwierdzenie nieważność zaskarżonej decyzji i wcześniejszej decyzji Prezesa NFZ z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w całości, gdyż została wydana z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a., tj. Prezes NFZ stwierdził nieważność decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ z dnia [...] lipca 2008 r. błędnie uznając, że była ona niewykonalna w chwili jej wydania.

Skarżący zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa, poprzez wydanie jej w oparciu o błędną wykładnię przepisu art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a., niezastosowanie przepisu art. 7, art. 9 i art. 73 k.p.a. Postawił też zarzut niezastosowanie art. 67 ust. 6 ustawy o świadczeniach lub odpowiednika tego przepisu w ustawach włoskich.

W uzasadnieniu skargi skarżący powtórzył argumentację przedstawioną we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy co do wykonalności decyzji z dnia [...] lipca 2008 r., podkreślając, że NFZ nie powinien ponosić kosztów leczenia przez okres, w którym stronę obejmowało ubezpieczenie we Włoszech. Zdaniem pełnomocnika skarżącego, obowiązek NFZ wynikający z umowy zaktualizował się w chwili, gdy ubezpieczenie włoskie wygasło.

Zdaniem pełnomocnika skarżącego, Prezes NFZ prowadząc postępowanie w niniejszej sprawie nie dopełnił obowiązków wynikających z art. 9 i art. 12 k.p.a. Nie działał ani wnikliwie, ani szybko. Zwrócono uwagę, że od momentu wypadku w lipcu 2007 r., dopiero w lipcu 2008 r. wydano decyzję o objęciu skarżącego dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym, z kolei blisko cztery lata później Prezes NFZ wydał decyzję, którą podważył cały okres ubezpieczenia.

W skardze zawarto nadto pogląd, że skoro Polska jest członkiem Unii Europejskiej, to przepisy dotyczące ubezpieczeń powinny być jednakowe we wszystkich krajach członkowskich, a tym samym powinien być odpowiednio zastosowany przepis art. 67 ust. 6 ustawy o świadczeniach, zgodnie z którym osoba wymieniona w ust. 2 ww. przepisu pomimo wygaśnięcia obowiązku ubezpieczenia ma wraz z członkami rodziny prawo do świadczeń opieki zdrowotnej w okresie pobierania przez tę osobę zasiłku przyznanego na podstawie przepisów o ubezpieczeniu chorobowym lub wypadkowym, którego nie zalicza się do podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne. Zdaniem pełnomocnika skarżącego, mógł on z takiego uprawnienia skorzystać, a NFZ winien to ustalić w czasie dokonywania wzajemnych rozliczeń z Republiką Włoch. Stwierdzono w związku z tym, że wówczas cały pobyt w szpitalu na terenie Włoch zostałby sfinansowany z tamtejszego NFZ i w ogóle nie trzeba byłoby rozważać zasadności objęcia skarżącego ubezpieczeniem zdrowotnym przez polski NFZ.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 20 czerwca 2013 r. znak: VI SA/Wa 2685/12 uchyli zaskarżoną decyzję, wskazując m.in., wyjaśnienia dotyczące niemożności podlegania dwóm rodzajom ubezpieczeń zawarte przez organ w odpowiedzi na skargę, nie niwelują braków zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie, gdyż odpowiedź na skargę nie jest w żadnym wypadku uzupełnieniem zaskarżonej decyzji, treść art. 15 ust. 2 zdanie 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz.U.UE.L.71.149.2 z późn. zm.) - w przypadku gdy stosowanie ustawodawstw dwóch lub więcej Państw Członkowskich powoduje zbieg ubezpieczeń z zakresu systemu ubezpieczenia obowiązkowego oraz jednego lub kilku systemów ubezpieczenia dobrowolnego lub fakultatywnego kontynuowanego zainteresowany podlega wyłącznie systemowi ubezpieczenia obowiązkowego winno być przytoczone przez organ w treści decyzji. Sąd wskazał, że organy obu instancji nie wskazały dlaczego nie można podlegać jednocześnie przepisom o dobrowolnym ubezpieczeniu zdrowotnym i przepisom o obowiązkowym ubezpieczeniu zdrowotnym, czym w ocenie Sądu naruszyły art. 107 § 3 k.p.a., z którego wynika, że uzasadnienie winno zwierać również przytoczenie podstawy prawnej decyzji wraz z jej wyjaśnieniem.

Sąd wskazał, że organy obu instancji nie sprecyzowały dlaczego w ich ocenie decyzja z [...] lipca 2008 r. była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalności ma charakter trwały. Ponadto organ winien rozważyć możliwość częściowego stwierdzenia nieważności decyzji z [...] lipca 2008 r. jedynie w zakresie, w którym nastąpił zbieg ubezpieczeń obowiązkowego i zdrowotnego.

Ponownie rozpatrując wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją nr [...] Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] maja 2011 r., Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję

Prezes NFZ wskazał, że w przedmiotowej sprawie zastosowanie ma art. 13 ust. 2 lit a) rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz.U.UE.L.71.149.2 z późn. zm.), oraz art. 15 ust. 2 zdanie 1. Tym samym organ stwierdził, że decyzja w zakresie stosowania ustawodawstwa (prawa) właściwego, tj. decyzja nr [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. w sprawie ustalenia, iż w okresie od dnia [...] lipca 2007 r. do dnia [...] sierpnia 2007 r. w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego dla strony właściwe jest ustawodawstwo włoskie - odpowiada prawu wspólnotowemu.

Prezes NFZ zauważył, że decyzja dotycząca objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym - wydana w związku z umową dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego - została zawarta na skutek wprowadzenia Narodowego Funduszu Zdrowia w błąd, tym samym dyrektor [...] OW NFZ uchylił się od skutków złożonego oświadczenia woli w tym zakresie na zasadach określonych w art. 84 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, z późn. zm.), zwanej dalej: "k.c.". Po spełnieniu warunków uchylenia się od skutków złożonego oświadczenia woli i złożeniu wymaganego prawem oświadczenia, możliwym było stwierdzenie nieważności tej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a., ponieważ skutek oświadczenia złożonego w trybie art. 84 k.c. jest skutkiem ex tunc, tj. na datę zawarcia umowy. Podjęcie pracy w innym państwie członkowskim tj. uzyskanie tytułu do ubezpieczenia w postaci zatrudnienia, spowodowało utratę statusu ubezpieczonego jako osoby objętej dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotny. Ponowne nabycie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej jako osoby objętej dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym wymagało ponownego zawarcie takiej umowy.

Prezes NFZ podniósł, że w celu wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy pismem z dnia [...] marca 2012 r. zwrócił on się do [...] OW NFZ o przekazanie informacji o postępowaniu [...] O W NFZ po wydaniu przez Prezesa NFZ zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia [...] marca 2012 r., [...] OW NFZ poinformował, iż w dniu [...] lutego 2012 r., wystosowano do skarżącego. notę obciążeniową nr [...] na łączna kwotę 261 226, 64 zł. wraz z pismem przewodnim znak: [...] z dnia [...] lutego 2012 r. Dokument ten został wysłany w związku z nienależnymi świadczeniami zdrowotnymi przyznanymi na rzecz strony na terenie Włoch w okresie od dnia [...] października 2007 r. do dnia [...] stycznia 2008 r. Wskutek posługiwania się przez skarżącego Europejską Kartą Ubezpieczenia Zdrowotnego - uzyskaną w 2007 r. w [...] OW NFZ na wniosek matki, która w imieniu syna podpisała w [...] OW NFZ umowę ubezpieczenia dobrowolnego i która (świadomie lub nie) zataiła informację o podjęciu pracy przez syna na terenie Włoch - powstały roszczenia finansowe wobec Narodowego Funduszu Zdrowia kierowane przez włoską instytucję właściwą na formularzach E 125 IT. Udzielone na rzecz posiadacza karty EKUZ świadczenia zdrowotne, opłacone przez Narodowy Funduszu Zdrowia, stały się nienależne z chwilą wydania decyzji Prezesa Nr [...] oraz po uregulowaniu przez Centralę NFZ płatności na rzecz instytucji włoskiej.

W ocenie organu od chwili podjęcia pracy w innym państwie członkowskim bez względu na daty umieszczone na karcie EKUZ, która została stronie wydana, niezgodnym z prawem było posługiwanie się tą kartą w każdym innym, państwie członkowskim UE.

Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa NFZ z dnia [...] lutego 2014 r., żądając jej uchylenia oraz uchylenia decyzji ją poprzedzającej z [...] maja 2011 r. w całości jako bezprawnej. Skarżący jednocześnie wniósł o umorzenie postępowania.

Strona w uzasadnieniu skargi poparła zarzuty przedstawione w skardze na decyzję Prezesa NFZ z dnia [...] października 2012 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Przede wszystkim zaś Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności decyzji administracyjnej. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach. Zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., sąd uchyla decyzję lub postanowienie, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ewentualnie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia, jeżeli zachodzą przyczyny określone we właściwych przepisach. Tak więc stwierdzenie istnienia którejkolwiek z powyższych przesłanek skutkuje wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego. Akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z prawem, jeżeli jest zgodny z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę miał na uwadze, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 czerwca 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 2685/12 uchylił wydaną w toku przedmiotowej sprawy decyzję Prezesa NFZ z dnia [...] października 2012 nr [...].

Organ administracyjny rozpoznając ponownie sprawę i Sąd w niniejszym postępowaniu na podstawie art. 153 p.p.s.a. pozostawały związane oceną prawną, oraz wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi w powyżej opisanym wyroku WSA. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych i wskazanie kierunku, w którym winno zmierzać przyszłe postępowanie (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012 r., s. 397 uw. 1, 2; M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011 r., s. 544, Nb 1-3).

Artykuł 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Nieprzestrzeganie tego przepisu w istocie podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziło do niespójności działania systemu władzy publicznej. Związanie oceną prawną wyrażoną w wyroku (uzasadnieniu orzeczenia) oraz wynikającymi z niej wskazaniami co do dalszego postępowania oznacza, że organ nie może formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz obowiązany jest do podporządkowania się jemu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (wyrok NSA z: 30.7.2009 r., II FSK 451/08, Lex nr 526493; 23.9.2009 r., I FSK 494/09, Lex nr 594010; 13.7.2010 r., I GSK 940/09, Lex nr 594756; wyrok WSA we Wrocławiu z 14.1.2010 r., I SA/Wr 1591/09, Lex nr 559604).

Dlatego w razie wnoszenia kolejnych skarg, sąd administracyjny weryfikuje m.in. sposób wywiązania się organów ze skierowanych do nich wskazań, nie wnika on natomiast w materię objętą zakresem wcześniejszych ocen (wyrok NSA z dnia 21.4.2010 r., II FSK 2129/08, Lex nr 596261). Należy w tym miejscu dodatkowo podkreślić, że art. 153 p.p.s.a. pełni szczególną rolę w kontekście skuteczności oraz wykonalności orzeczeń sądów administracyjnych. Naruszenie art. 153 p.p.s.a. przez organy administracji pociąga za sobą niebezpieczeństwo ponownego zaskarżenia podjętej decyzji do sądu administracyjnego, unicestwienie bytu prawnego przedmiotowej decyzji oraz konieczność ponownego przeprowadzenia postępowania administracyjnego co do istoty sprawy. W ten sposób toczące się postępowanie administracyjne z nieuzasadnionych powodów ulega przedłużeniu. Dlatego art. 153 p.p.s.a. określa taką relację między organem administracyjnym a sądem, która sprowadza się do związania organu oceną prawną i wskazaniami do dalszego postępowania, gdzie nie ma miejsca na polemikę organu z oceną prawną i wskazaniami do dalszego postępowania.

Dokonując oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia w opisanym powyżej zakresie, Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się w nich naruszeń prawa skutkujących koniecznością ich uchylenia. Mając bowiem powyższe na uwadze wskazać należy, iż Sąd w wyroku WSA z dnia 20 czerwca 2013 r. stwierdził, co następuje. Jako podstawę stwierdzenia nieważności decyzji z 30 lipca 2008 r. w sprawie uznania, że skarżący został objęty dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym w okresie od [...] lipca 2007 r. do dnia [...] lutego 2008 r. wskazano art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. podnosząc, że decyzja z [...] lipca 2008 r. była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały. Organy obu instancji nie sprecyzowały jednak dlaczego w ich ocenie decyzja z [...] lipca 2008 r. była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalności ma charakter trwały. Rozpatrując ponownie sprawę organ przeanalizuje, czy w przypadku decyzji potwierdzającej objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym za określony okres w ogóle można mówić o wykonalności tej decyzji, a jeżeli dojdzie do wniosku, że decyzja ta, która ma charakter deklaratoryjny jest wykonalna, wyjaśni dlaczego w jego ocenie była niewykonalna w dniu jej wydania i dlaczego niewykonalność ta ma charakter trwały. W wypadku ustalenia pozytywnych przesłanek stwierdzenia nieważności określonych w art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. Organ winien rozważyć możliwość częściowego stwierdzenia nieważności decyzji z [...] lipca 2008 r. jedynie w zakresie, w którym nastąpił zbieg ubezpieczeń obowiązkowego i zdrowotnego.

Prezes NFZ odnosząc się do kwestii niewykonalności decyzji z dnia [...] lipca 2008 r. stwierdził jedynie, że decyzja dotycząca objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym - wydana w związku z umową dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego - została zawarta na skutek wprowadzenia Narodowego Funduszu Zdrowia w błąd i o spełnieniu warunków uchylenia się od skutków złożonego oświadczenia woli i złożeniu wymaganego prawem oświadczenia, możliwym było stwierdzenie nieważności tej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a., ponieważ skutek oświadczenia złożonego w trybie art. 84 k.c. jest skutkiem ex tunc, tj. na datę zawarcia umowy.

W ocenie Sądu twierdzenie Prezesa NFZ są wysoce niewystarczające. Stanowią ponadto powtórzenie argumentacji przedstawionej przez organ w decyzji Prezesa NFZ z dnia [...] października 2012 nr [...], uchylonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 czerwca 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 2685/12.

Oznacza to to, że organ nie zastosował się do wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawartych w wyroku WSA z dnia 20 czerwca 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 2685/12, co samo już powoduje konieczność uchylenia rozstrzygnięcia organu.

Biorąc powyższe pod rozwagę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji, o niewykonalności orzeczono w oparciu o art. 152 p.p.s.a.