Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1908/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-06-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 13 i 16 oraz art. 4 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1851
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 19 czerwca 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Jakimowicz sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 21 lutego 2019 r. sygn. akt II SA/Sz 1164/18 w sprawie ze skargi H.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie świadczenia wychowawczego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] wyrokiem z dnia 21 lutego 2019 r. sygn. akt II SA/Sz 1164/18 oddalił skargę H.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie świadczenia wychowawczego.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

H.S. wnioskiem z dnia 29 sierpnia 2017 r. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczeń wychowawczych na rzecz synów M.S. i B.S.

Burmistrz [...] decyzją z dnia [...] października 2017 r. nr [...], na podstawie przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, przyznał H.S. wnioskowane świadczenia wychowawcze na M.S. i B.S. w kwocie po 500 zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2017 r. do dnia 30 września 2018 r.

Następnie H.S. w dniu 8 grudnia 2017 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na urodzone w dniu 16 listopada 2017 r. nowe dziecko – A.G.. Do składu rodziny podała partnera S.G.

W dniu 13 grudnia 2017 r. H.S. wystąpiła o zawieszenie wypłaty świadczeń wychowawczych na synów: B. i M. do czasu wyjaśnienia sprawy z uwagi na podjęcie przez jej konkubenta pracy poza granicami kraju.

Burmistrz [...] postanowieniem z dnia 14 grudnia 2017 r. nr [...] zawiesił wypłatę świadczeń wychowawczych przyznanych H.S. decyzją z dnia [...] października 2017 r. nr [...] na dzieci M.S. i B.S. na okres od dnia 1 października 2017 r. do dnia 30 września 2018 r.

Burmistrz [...], po uzyskaniu z [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...] informacji, że przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie w stosunku do dziecka – A.G. od dnia 1 października 2017 r., natomiast nie mają zastosowania w stosunku do dzieci M.S. i B.S., postanowieniem z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] podjął z urzędu postępowanie zawieszone postanowieniem z dnia 14 grudnia 2017 r. nr [...].

Burmistrz [...] decyzją z dnia 23 lipca 2018 r. nr [...], na podstawie art. 4, art. 5, art. 10, art. 20 ust. 1, art. 27, art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1851 ze zm.), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustaleniu prawa do świadczenia wychowawczego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1465) oraz art. 15, art. 19 i art. 41 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017 r., poz. 1428) w związku z art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej w skrócie "K.p.a."), uchylił decyzję z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w części przyznającej świadczenie wychowawcze M.T. w kwocie 500 zł na okres od dnia 1 października 2017 r. do dnia 30 września 2018 r., w pozostałej części decyzję pozostawił bez zmian.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podał, że analizując ponownie sytuację rodzinną strony ustalił, że rodzina składa się z pięciu osób, tj.: H.S., konkubenta S.G. oraz dzieci: M.S., B.S. i A.G.

W związku z powyższym uznał, że H.S. nie jest matką samotnie wychowującą dziecko (dzieci z pierwszego związku) w rozumieniu art. 2 pkt 13 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Wyjaśnił, że uwzględniając zmianę składu osobowego rodziny dokonał ponownej weryfikacji dochodu rodziny, biorąc pod uwagę nowych jej członków. Ustalił, że miesięczny dochód pięcioosobowej rodziny (w tym dochód S.G.) wyniósł 1.772,43 zł i tym samym przekracza kwotę 800 zł, tj. kryterium dochodowe uprawniające do świadczenia wychowawczego.

W konsekwencji Burmistrz [...] uznał, że skoro przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko jest uzależnione od kryterium dochodowego, które po uwzględnieniu dochodu zostało przekroczone, to świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko M.S. nie przysługuje.

Na skutek wniesienia przez H.S. od powyższej decyzji odwołania sprawę rozpoznawało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], które decyzją z dnia [...] września 2018 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podało treść art. 4 ust. 2 oraz art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Ponownie przeanalizowało sytuację rodzinną oraz dochodową odwołującej i stwierdziło, że organ pierwszej instancji zasadnie, na podstawie art. 27, uchylił swoją decyzję przyznającą stronie świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko, z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego – 800 zł na osobę.

Wyjaśniło, iż S.G., pomimo, że jest ojcem jedynie A.G., jest zaliczany do składu rodziny H.S., w związku z czym przy ustalaniu dochodu rodziny są uwzględnianie również jego dochody. Stosownie do treści art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, rodzina oznacza następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli z związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2016 r., poz. 162 i 972 oraz z 2017 r. poz. 1428); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko zgodnie z orzeczeniem sądu jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców.

Uznało, że w przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił skład rodziny i dokonał wyliczeń dochodu odwołującej i stwierdził, że jest on wyższy od ustawowego kryterium dochodowego. Prawidłowo przyjął, że H.S. nie spełnia przesłanki uprawniającej do nabycia prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi H.S., reprezentowanej przez adwokata, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...].

Skarżąca zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1. przepisów postępowania, tj.:

- art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a. i art. 77 § 1 K.p.a., poprzez nieprawidłowe ustalenie, że S.G. – jako ojciec A. – jest zaliczany do składu rodziny, którą tworzy skarżąca oraz małoletni M. i B. S., skoro S.G. nie jest ani małżonkiem skarżącej, ani rodzicem dzieci, których dotyczy przedmiotowe postępowanie, ani opiekunem faktycznym małoletniego M.S.,

- art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a. i art. 77 § 1 K.p.a., poprzez niczym nieuprawnione przyjęcie, że S.G. łoży, czy nawet jest zobowiązany do łożenia na utrzymanie małoletnich M. i B., których nie jest ojcem, ani nawet mężem ich matki – skarżącej,

- art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a. i art. 77 § 1 K.p.a., poprzez brak wyjaśnienia skarżącej, w jaki sposób i jako jaką osobę zakwalifikowano S.G., spośród osób wskazanych w art. 2 pkt 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, a więc wskazanie, czy S.G. jest małżonkiem skarżącej, rodzicem M. i B., czy też ich opiekunem faktycznym (skoro nie przebywa w Polsce, a pracuje na terenie [...]),

2. przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 2 pkt 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez jego błędną wykładnię i nieprawidłowe przyjęcie, że S.G. jako ojciec A.G. zaliczany jest do rodziny, którą tworzy skarżąca (jako matka małoletniej A.) oraz małoletni: M.S. i B.S., skoro wykładnia gramatyczna i językowa tego przepisu nie pozwala na uznanie, że jest on którąkolwiek z wymienionych tam osób, tj. małżonkiem skarżącej, rodzicem małoletniego M. i B., czy też ich opiekunem faktycznym,

- art. 2 pkt 16 w związku z art. 5 ust. 3 powołanej ustawy, poprzez ich nieprawidłowe niezastosowanie i brak przyjęcia, że dochód rodziny w przedmiotowej sprawie należy wyliczać w oparciu o ustalenie, że w jej skład wchodzą następujące osoby: skarżąca oraz małoletni M.S. i B.S..

Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego i kosztu uiszczenia opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] uznał, że skarga jest niezasadna, albowiem zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca odpowiadają kryterium legalności.

W uzasadnieniu wyroku podał, że przepis art. 27 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, będący podstawą decyzji w tej sprawie, stanowi, że organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.

W niniejszej sprawie powodem wszczęcia postępowania w przedmiocie uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia na pierwsze dziecko H.S. była zmiana jej sytuacji rodzinnej i ekonomicznej.

Z ustaleń organów oraz akt administracyjnych załączonych do skargi wynika, że skarżąca ma troje dzieci, w tym córkę A. z S.G., z którym pozostaje w konkubinacie oraz dwóch synów z poprzedniego związku.

Ze względu na to, że ojciec małoletniej A.G. pracuje w [...], Wojewoda Zachodniopomorski stwierdził, że od dnia 1 października 2017 r. mają do niej zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W odniesieniu do synów skarżącej przepisów o koordynacji nie stosuje się.

W rozpoznawanej sprawie nie ma sporu co do faktów, a jedynie co do oceny okoliczności prawnie relewantnych w świetle przepisów prawa materialnego znajdujących w sprawie zastosowanie.

H.S. nie kwestionuje, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dziećmi: M., B. i A. oraz S. G., o którego włączenie do składu rodziny wnosiła, ubiegając się o świadczenia rodzinne i wychowawcze.

Spór prawny koncentruje się wokół tego, czy dochody S.G., który nie jest ojcem synów skarżącej, podlegają wliczeniu do dochodów rodziny, od których uzależnione jest jej prawo do otrzymywania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko (syna skarżącej).

Sąd pierwszej instancji wskazał, że ustawodawca w art. 2 pkt 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci zawarł definicję legalną dochodu rodziny, który stanowi suma dochodów członków rodziny.

H.S. nie spełnia ustawowych wymogów osoby samotnie wychowującej dziecko, w rozumieniu tej ustawy (art. 2 pkt 13 – oznacza to pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem), albowiem wychowuje córkę A. z jej ojcem, o czym sama poinformowała organ.

Zgodnie z art. 2 pkt 16 powołanej ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie – oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców.

W świetle art. 2 pkt 5 omawianej ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o dziecku – oznacza to dziecko własne, dziecko małżonka, dziecko przysposobione oraz dziecko, w sprawie którego toczy się postępowanie o przysposobienie, lub dziecko znajdujące się pod opieką prawną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] wskazał, że do członków rodziny zalicza się skarżąca, jej konkubent oraz ich wspólne dziecko i dzieci skarżącej. Wprawdzie w odniesieniu do małoletniej A.G. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, to do ustalenia prawa H.S. do świadczenia wychowawczego na rzecz synów, należało wziąć pod uwagę dochody wszystkich członków rodziny. Dochód rodziny jest obliczany przez organ w taki sposób, jakby A. podlegała – podobnie jak jej bracia – wprost przepisom ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Wyłączenia od dochodu są określone wprost w art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, do których odsyła art. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i są to kwoty alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie występuje.

Przedstawiony powyżej sposób rozumienia dochodu rodziny oraz rodziny wynika wprost z definicji legalnych tych pojęć o czym zdecydował ustawodawca.

W konkubinacie, w którym przez konkubentów jest wychowywane ich własne dziecko oraz dzieci konkubiny – osoby, która wystąpiła o przyznanie świadczeń wychowawczych na własne dzieci, dochód jest sumowany i dzielony przez liczbę osób w rodzinie. Na gruncie tych regulacji nie jest rozważana kwestia obowiązku łożenia konkubenta na dzieci, które od niego nie pochodzą, lecz wchodzą w skład rodziny. S.G., jako ojciec A.G., wchodzi w skład rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, co nie oznacza, jak zdaje się sugerować treść skargi, że z tego powodu staje się rodzicem synów konkubiny.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy dochód S.G., który uzyskuje z tytułu zatrudnienia w Szwecji od dnia 29 września 2017 r. na czas nieokreślony, co wynika z oświadczenia złożonego w dniu 8 grudnia 2017 r. przez skarżącą, wliczony do dochodu rodziny skutkuje przekroczeniem dochodu od którego jest uzależnione prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko (800 zł). Oznacza to, że H.S. prawo do tego świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko – syna M.S. nie przysługiwało od dnia 1 października 2017 r., a zatem decyzja o uchyleniu decyzji przyznającej to świadczenie od tej daty jest prawidłowa.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...], na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej w skrócie "P.p.s.a."), orzekł, jak w sentencji wyroku.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła H.S., reprezentowana przez adwokata i zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

a) art. 2 pkt 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w zw. z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust 1 Konstytucji RP, poprzez ich błędną wykładnię i nieprawidłowe przyjęcie, że S.G. – jako ojciec małoletniej A.G. i konkubent skarżącej H.S. – jest zaliczany do składu rodziny, którą tworzy skarżąca H.S. (jako matka małoletniej A.G.) oraz małoletni: M. i B. S., skoro wykładnia gramatyczna i językowa tego przepisu nie pozwala na przyjęcie, że jest on którąkolwiek z wymienionych tam osób, tj. nie jest on ani małżonkiem skarżącej, ani rodzicem małoletnich M. i B. S., czy też ich opiekunem faktycznym, a wobec tego uzyskiwane przez niego dochody są bez znaczenia dla oceny możliwości uzyskania świadczeń wychowawczych przez skarżącą H.S. na rzecz jej synów M. i B. S.;

b) art. 2 pkt 13 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w zw. z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez ich błędną wykładnię, wpływającą na nieprawidłowe uznanie, że skarżąca H.S. nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu tego przepisu względem swoich małoletnich synów M. i B. S., gdyż wychowuje ona córkę A. wraz z konkubentem – jej ojcem S.G., gdy tymczasem jest ona wdową po zmarłym ojcu swoich synów i samotnie je wychowuje, a to oznacza, że jest osobą samotnie wychowującą dziecko (dzieci) w rozumieniu tego przepisu.

Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w [...] do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego i kosztu uiszczenia opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł, według norm przepisanych. Jednocześnie oświadczyła, że zrzeka się prawa do rozpoznania niniejszej sprawy na rozprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiła argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów.

Powołując się m.in. na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r. sygn. P 18/06 podkreśliła, że w tej sprawie powinna być zastosowana przez Sąd pierwszej instancji prokonstytucyjna wykładnia przepisu art. 2 pkt 13 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, przyjmująca, że dziecko wychowujące się w rodzinie rekonstruowanej (tj. powstałej w wyniku zawarcia związku małżeńskiego rodzica z innym partnerem) nie traci statusu osoby wychowywanej przez samotnego rodzica. Zdaniem skarżącej kasacyjnie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] dokonał błędnej wykładni art. 2 pkt 13 powołanej ustawy, uznając, że H.S. w odniesieniu do swoich synów M. i B. S. nie jest i nie może zostać uznana za matkę samotnie wychowującą dziecko, ponieważ wychowuje córkę A. wraz z jej ojcem S.G., w którym pozostaje w chwili obecnej w związku konkubenckim.

Zaprezentowana powyżej wykładnia jest błędna nie tylko z gramatycznym znaczeniem tego przepisu prawa, ale także niekonstytucyjna w tym sensie, że jest niezgodna z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP.

W ocenie autora skargi kasacyjnej, identyczne uwagi można odnieść do art. 2 pkt 16 tej ustawy. S.G. – konkubenta H.S., ojca wyłącznie A.G., w sposób nieuprawniony zaliczono do dotychczasowej rodziny H.S., tj. jej samej i dwójki jej synów, a to dlatego, że na gruncie treści tego przepisu nie jest on żadną z osób w nim wskazanych, a więc ani jej małżonkiem, ani rodzicem małoletnich M. i B. S., ani też ich opiekunem faktycznym. Takie ustalenie składu rodziny H.S. miało bezpośredni wpływ na treść wydanej decyzji, ponieważ przez to zwiększyły się dochody tak ujętej rodziny i stąd uchylono decyzję o przyznaniu świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko – M.S.. Zdaniem skarżącej kasacyjnie, literalna wykładnia powołanego wyżej przepisu prawa nie pozwala na zakwalifikowanie S.G. do żadnej z kategorii osób, spośród osób określonych w art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W przedmiotowej sprawie istota podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia wskazanych przepisów prawa materialnego sprowadza się do zakwestionowania stwierdzenia Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w [...], aprobującego stanowisko organów, które przyjęły, iż w okolicznościach faktycznych tej sprawy S.G. jest członkiem rodziny, o której mowa w art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, H.S. nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 2 pkt 13 tej ustawy oraz że dochody S.G., pomimo, iż nie jest on ojcem synów H.S., podlegają wliczeniu do dochodu rodziny, od którego jest uzależnione prawo H.S. do otrzymywania świadczenia wychowawczego na pierwszego z nich. Przeliczenie dochodu rodziny w związku ze zmianą jej składu spowodowało przekroczenie kwoty uprawniającej H.S. do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko – M.S. i stanowiło podstawę do zmiany decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 2 pkt 13 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i art. 2 pkt 16 tej ustawy w zw. z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, przez ich błędną wykładnię stwierdzić należy, że są one niezasadne.

Zgodnie z art. 2 pkt 13 powołanej ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o osobie samotnie wychowującej dziecko – oznacza to pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem.

Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni tego przepisu, uznając, że H.S. nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 2 pkt 13 cyt. ustawy, gdyż wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, tj. wychowuje córkę – A.G. z jej ojcem – S.G. Część przepisu poprzedzona składnikiem spójników złożonych "chyba że" (które komunikują, iż tylko w wypadku zajścia zdarzenia, o którym mowa w zdaniu podrzędnym, nie nastąpi to, o czym mowa w zdaniu nadrzędnym) dotycząca "wychowania wspólnie co najmniej jednego dziecka z jego rodzicem" odnosi się do wszystkich osób wymienionych w tym przepisie.

Ponadto zauważyć należy, iż wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej, w rozpoznawanej sprawie nie można uwzględnić prokonstytucyjnej wykładni, której dokonał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. akt P/18/06. Wyrok ten dotyczył bowiem innego stanu prawnego, jak również innego kontekstu i nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie, pomimo tego, że poddany kontroli konstytucyjnej art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych definiował osobę samotnie wychowującą dziecko (osoba samotnie wychowująca dziecko oznacza pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka) podobnie jak już wyżej wskazany art. 2 pkt 13 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci.

Z faktu podobnego brzmienia definicji osoby samotnie wychowującej dziecko nie można bowiem automatycznie wyciągać wniosków o adekwatności wykładni Trybunału Konstytucyjnego na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Ta sama treść normatywna może nieść ze sobą inne znaczenie z uwagi na różne cele, jakie mają poszczególne akty prawne. W przypadku zaliczki alimentacyjnej Trybunał Konstytucyjny, stwierdzając niekonstytucyjność przepisu art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych miał na uwadze ochronę osób uprawnionych do zaliczki alimentacyjnej, które w przeciwnym przypadku zostałyby pozbawione tego prawa.

W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie znajduje podstaw do analogicznej ochrony. Celem świadczenia wychowawczego jest bowiem częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci). Ustawa zawiera zarówno określoną w art. 2 pkt 16 definicję rodziny, jak również określoną w art. 2 pkt 4 definicję dochodu rodziny, którym jest suma dochodów członków rodziny. Potraktowanie w okolicznościach tej konkretnej sprawy konkubenta skarżącej kasacyjnie – S.G. jako członka rodziny i uwzględnienie jego dochodów przy ustalaniu prawa do świadczenia wychowawczego nie godzi w konstytucyjne wartości opisane w w/w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. S.G. jest bowiem ojcem ich wspólnego dziecka (A.G.) i przez ten fakt staje się członkiem pięcioosobowej rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy. Czyni to zarzut błędnej wykładni tego przepisu nietrafnym. Ustawodawca nie uzależnia zatem prawa do przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko od kwestii przynależenia dziecka do rodziny pełnej bądź rekonstruowanej, czy też bycia osobą samotnie wychowującą dziecko. Uzależnia je wyłącznie od kryterium dochodowego. Regulacja pojęcia rodziny nie nasuwa wątpliwości i nie wymaga ustalenia składu rodziny w opozycji do pojęcia osoby samotnie wychowującej dziecko. W niniejszej sprawie, przyświecający ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci cel pomocy rodzinie został zatem zrealizowany, bez rozróżnienia i ewentualnie nierównego traktowania rodzin pełnych czy rekonstruowanych, przy uwzględnieniu – jak już wskazano – jedynego kryterium na pierwsze dziecko – kryterium dochodowego.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.