Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 710/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-02-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 200 ust. 3
journal: Dz.U. 2012 poz 572
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska WSA Anna Jarosz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Kujawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2014 r. ze skargi R. N.k na decyzję Rektora Politechniki [...] z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium doktoranckiego oddala skargę


UZASADNIENIE

R. N. (zwana dalej: wnioskodawczyni lub skarżąca), doktorantka Wydziału Inżynierii Zarządzania Politechniki [...] (zwanej dalej: Uczelnią lub P[...]) złożyła wniosek (data wpływu [...].06.2012r.) o przyznanie stypendium doktoranckiego na rok akademicki [...] ([...] miesięcy), który w dniu [...] listopada 2011 r. został zaopiniowany pozytywnie, wraz z wnioskami innych doktorantów, przez Wydziałową Komisję Doktorancką (zwaną dalej: Komisja). Komisja zaznaczyła w protokole posiedzenia, że mając na uwadze brak regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich doktorantom Uczelni, opiniowała wnioski doktorantów na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 z późn. zm.; obecnie: Dz. U. z 2012 r. poz. 572 z późn. zm.; zwanej dalej: Prawo o szkolnictwie wyższym, lub upsw), rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 05 października 2011 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. Nr 225, poz. 1351; zwanego dalej: Rozporządzenie) oraz Regulaminu studiów doktoranckich wprowadzonego uchwałą Senatu Akademickiego P[...] z dnia [...] listopada 2005 r. (zwanego dalej: Regulamin).

Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., sygnowaną przez Prorektora ds. Kształcenia, wskazany jako organ Rektor (zwany dalej: Rektor) postanowił nie przyznać skarżącej stypendium doktoranckiego na rok akademicki [...].

Na skutek ponownego rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., Rektor utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lutego 2012 r.

Wyrokiem z dnia 11 października 2012 r. sygn. akt IV SA/Po 455/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił w/w. decyzję organu I i II instancji.

Decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu, na podstawie art. 200 ust. 3 prawa o szkolnictwie wyższym Rektor postanowił nie przyznać skarżącej stypendium doktoranckiego na rok akademicki [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przywołał regulację art. 200 ust. 1 i 3 oraz § 14 ust. 1 i 2, § 17 i § 19 Rozporządzenia, podkreślając, że w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich rektor uczelni może przyznać stypendium doktoranckie na ten okres. Organ wskazał, iż skarżąca odbywa studia doktoranckie od roku [...], a zatem ma przedłużony okres odbywania studiów o jeden rok. Podniesiono, iż kryteria przyznawania stypendiów doktoranckich zostały określone w § 15 Rozporządzenia, w myśl którego stypendium doktoranckie może być przyznane doktorantowi, który terminowo realizuje program studiów doktoranckich oraz wykazuje się zaangażowaniem w prowadzeniu zajęć dydaktycznych w ramach praktyk zawodowych albo realizacji badań naukowych prowadzonych przez wydział. Stypendium doktoranckie na drugim roku i kolejnych latach studiów może być przyznane doktorantowi, który w roku akademickim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego uzyskał bardzo dobre albo dobre wyniki z egzaminów objętych programem studiów doktoranckich, wykazał się postępami w pracy naukowej i w przygotowaniu rozprawy doktorskiej. Organ wskazał ponadto, iż - zgodnie z art. 94 ust. 1 pkt. 1 prawa o szkolnictwie wyższym uczelnia otrzymuje dotacje m.in. na zadania związane z kształceniem uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich, a zatem środki z dotacji nie są przeznaczane jedynie na stypendia doktoranckie, ale w szczególności na cały proces związany z kształceniem doktoranta tj. m. in. na prowadzenie studiów doktoranckich. Wobec powyższego uczelnia dysponuje ograniczonymi środkami, które może przeznaczyć na wypłatę stypendiów doktoranckich. Wydatkowanie środków finansowych z dotacji wymaga przestrzegania przez uczelnię przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, dlatego też Uczelnia z wielką rozwagą je wydaje, mając również na uwadze ustawę z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Zdaniem organu z treści § 19 Rozporządzenia wynika, że w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich, rektor może przyznać stypendium doktoranckie, lecz nie musi, co wskazuje na pozostawienie uczelni przez ustawodawcę tzw. uznaniowości administracyjnej w tym zakresie. Tymczasem przyjętą zasadą w Politechnice [...] wobec wszystkich doktorantów jest, że w pierwszej kolejności stypendia doktoranckie przyznawane są doktorantom, którzy terminowo odbywają studia doktoranckie tzn. z wykluczeniem przypadków okresu przedłużenia odbywania studiów, co powodowane jest brakiem wystarczających środków finansowych na pokrycie tych stypendiów. Uzasadnionym kryterium branym zatem pod uwagę przy przyznawaniu stypendium, stosowanym równo wobec wszystkich, bez różnicowania kogokolwiek, jest zasada pierwszeństwa przy przyznawaniu stypendium doktorantom pozytywnie zaopiniowanym przez komisję, którzy terminowo odbywają studia doktoranckie i jednocześnie spełniają kryteria z § 15 Rozporządzenia. Organ skonstatował, iż skarżąca wnioskowała o stypendium w piątym roku od momentu rozpoczęcia studiów, a zatem w przedłużonym okresie odbywania studiów, co pozwala na uznaniowość administracyjną rektora w przedmiocie przyznania stypendium (§ 19 Rozporządzenia). Wobec powyższego Rektor postanowił nie przyznać stypendium doktoranckiego skarżącej.

Pismem z dnia [...] lutego 2013 r., profesjonalny pełnomocnik skarżącej złożył do organu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] lutego 2013 roku. Na wstępie pełnomocnik zwrócił uwagę na błędne pouczenie strony o środku odwoławczym – odwołaniu. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 200 ust. 1 i 3 w zw. z art. 201 ust. 1 upsw w zw. z § 15 i § 19 Rozporządzenia, które miało wpływ na wynik sprawy poprzez niezastosowanie obiektywnych kryteriów oceny wniosków o przyznanie stypendium doktoranckiego, co skutkowało nierównym traktowaniem wnioskodawców pozostających w tej samej sytuacji, a ponadto stosowanie wobec Odwołującej, zatrudnionej na Politechnice [...], której przedłużono okres studiów doktoranckich na okres powyżej 4 lat dodatkowych - nieuzasadnionych w świetle powszechnie obowiązujących przepisów prawa - kryteriów oceny wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego; art. 200 ust. 5 w zw. z art. 94 ust. 1 pkt 1 upsw, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez uznanie, że stypendia doktoranckie wypłacane są jedynie z dotacji z budżetu Państwa; art. 32 Konstytucji poprzez zastosowanie wobec Odwołującej, zatrudnionej na Politechnice [...], której przedłużono okres studiów doktoranckich na okres powyżej 4 lat, dodatkowych - nieuzasadnionych w świetle ww. powszechnie obowiązujących przepisów prawa - kryteriów oceny wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego, pozostających w sprzeczności z zasadą równego traktowania obywatela (doktoranta) przez władze Politechniki [...].

Pełnomocnik opisał stan faktyczny w sprawie, a następnie wskazał, iż w kwestii odniesienia się do naruszenia przepisów prawa materialnego, należy zauważyć, iż przede wszystkim, że zgodnie z obowiązującymi przepisami, doktoranci mają prawo do otrzymywania stypendiów doktoranckich przez cały okres trwania studiów doktoranckich, w tym również w okresie przedłużenia tych studiów (§ 15 oraz § 19 rozporządzenia). Powołane przepisy, jak również ustawa o szkolnictwie wyższym, nie czynią rozróżnienia, co do statusu doktoranta w zakresie przedłużenia studiów doktoranckich ponad cztery lata. Do czterech lat, czy też po przedłużeniu tego czasu, zawsze jest to czas okres odbywania studiów doktoranckich w rozumieniu powszechnie obowiązujących przepisów. Doktorant w tym okresie zachowuje swój status "doktoranta" tj. uczestnika studiów doktoranckich w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 18 I prawa o szkolnictwie wyższym i związane z tym prawa, w szczególności prawo do korzystania ze świadczeń w postaci stypendium doktoranckiego (§ 17 rozporządzenia). Zdaniem pełnomocnika kryteria przyznawania stypendiów doktoranckich zostały określone w § 15, a nie jak wskazuje Rektor w § 19 rozporządzenia. Jednocześnie wydanie decyzji dotyczącej stypendium doktoranckiego za rok akademicki [...] podlega jedynie przepisom ustawy i rozporządzenia z uwagi na brak uchwalenia na P[...] Regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich w tym okresie. Pełnomocnik wskazał również, że doktorant wnioskujący o przyznanie stypendium obowiązany jest przedłożyć do oceny nie tylko opinię opiekuna naukowego albo promotora, lecz również informacje potwierdzające spełnienie kryteriów o jakich mowa powyżej. Informacje te mają na celu umożliwienie dokonania oceny wniosków i wyboru stypendystów według jasnych i obiektywnych kryteriów, w przypadku gdyby ilość złożonych wniosków przekroczyła liczbę przewidzianych stypendiów. W ocenie pełnomocnika przepis § 15 Rozporządzenia określa katalog zamknięty kryteriów predestynujących doktorantów do ubiegania się o stypendium doktoranckie. Każdą zatem dodatkową przesłankę, wprowadzoną przez władze Uczelni, należy uznać za bezpodstawną. § 19 Rozporządzenia stanowi jedynie, że przedłużenie okresu odbywania studiów doktoranckich nie wyklucza przyznania stypendium, nie wprowadza natomiast dodatkowego kryterium oceny wniosków doktorantów, a jedynie potwierdza, że doktorant w czasie przedłużenia studiów powyżej 4 lat ma takie same możliwości wnioskowania o przyznanie stypendium, jak doktorant nie korzystający z przedłużenia studiów. Powyższą argumentację potwierdza wykładnia rozporządzenia oraz zastosowana technika legislacyjna. Zapis § 15 rozporządzenia określa kryteria przyznania stypendium, kolejny § 16 kwestie formalne - składanie wniosków, a § 17 i 18 proces oceny wniosków i wypłaty stypendium. § 19 nie stanowi odrębnej od § 15 podstawy prawnej przyznania/nie przyznania stypendium w oparciu o kryterium przedłużenia studiów doktoranckich. Rektor błędnie twierdzi, że § 19 "pozwala na uznaniowość administracyjną co do przyznania stypendium zgodnie z § 19 ww. rozporządzenia". Wykładnia Rektora oznaczałaby, że doktoranci w czasie przedłużenia studiów podlegaliby innej ocenie, niż doktoranci nie korzystający z przedłużenia i że, skoro Rektor w ramach "uznaniowości administracyjnej" mógł nie przyznać stypendium w oparciu o § 19 rozporządzenia, to równie dobrze mógłby je przyznać, nie badając przy tym przesłanek z § 15 rozporządzenia.

Pełnomocnik wskazał, iż dodatkowo istotną kwestią jest fakt, iż Wydziałowa Komisja Doktorancka opiniując pozytywnie wniosek doktorantki R. N. o przyznanie przedmiotowego stypendium, na posiedzeniu w dniu [...] listopada 2011 roku, także nie miała jakiekolwiek wiedzy o rzekomym istnieniu dodatkowego - negatywnego kryterium oceny wniosku jakim okazało się, dopiero po lekturze zaskarżonej niniejszym wnioskiem decyzji z dnia [...] lutego 2013r., przedłużenie odbywania studiów doktoranckich, wprowadzonym ponoć przez Rektora. Zdaniem pełnomocnika uzasadnienie decyzji z dnia [...] lutego 2013 r. jest o tyle zaskakujące, że na Politechnice [...] w okresie przyznawania stypendium za rok akademicki [...] nie obowiązywał regulamin przyznawania stypendiów doktoranckich i skarżąca, jak również inni doktoranci nie zostali poinformowani, że przedłużenie studiów doktoranckich stanowi dodatkowe, negatywne, kryterium oceny wniosków.

Pełnomocnik zarzucił, iż wbrew twierdzom organu zawartym w uzasadnieniu decyzji, na poszczególnych wydziałach P[...], w szczególności na Wydziale Informatyki, zostały na rok [...] przyznane stypendia doktoranckie doktorantom, którym przedłużono studia doktoranckie na okres powyżej 4 lat. Wobec powyższego uzasadnienie decyzji Rektora z dnia [...] lutego 2013 r. jest pozorne i sporządzone jedynie na potrzeby podtrzymania decyzji odmownej po uchyleniu wcześniejszych decyzji przez Sąd, jednakże z innych "przyczyn" aniżeli tych zanegowanych w orzeczeniu Sądu.

Pełnomocnik podkreślił, że cechą, według której należy oceniać zachowanie równości w traktowaniu wniosków doktorantów są wyniki z egzaminów objętych programem studiów doktoranckich oraz postępy w pracy naukowej i w przygotowywaniu rozprawy doktorskiej, wykazane za pomocą stosownych dokumentów załączonych do wniosku. Powyższe dotyczy wszystkich jednostek organizacyjnych - wydziałów - Uczelni. Niedopuszczalne jest, aby nierówne traktowanie doktorantów Politechniki [...], uzasadnione było odmiennymi zasadami panującymi na poszczególnych wydziałach Uczelni.

Pełnomocnik zakwestionował również tę cześć uzasadnienia decyzji organu II instancji, w której Rektor wskazał, że stypendium doktoranckie jest wypłacane z dotacji budżetowej określonej w art. 94 ust 1 pkt. 1 upsw i że Uczelnia w związku z tym dysponuje ograniczonymi środkami, które może przeznaczyć na wypłatę stypendiów doktoranckich, a wydatkowanie środków finansowych z dotacji wymaga przestrzegania przez Uczelnię przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 o finansach publicznych. Powołując art. 200 ust. 5 upsw pełnomocnik wskazał, iż stypendia doktoranckie mogą być wypłacane nie tylko w ramach dotacji budżetowej, gdyż źródła ich finansowania stanowią, odpowiednio, inne przychody uczelni publicznej, w tym: przychody z działalności gospodarczej, odpłatność za świadczone usługi edukacyjne, m.in. na niestacjonarnych studiach doktoranckich, opłaty za postępowanie rekrutacyjne, za wydanie dyplomów i świadectw, odpłatności za usługi badawcze i specjalistyczne i inne przychody (por. art. 98 ust. 1 pkt 1-12 upsw). Według wiedzy Odwołującej Politechnika Poznańska uzyskuje przychody z działalności gospodarczej na poszczególnych Wydziałach, jednakże z uwagi na to, że jednostki te nie mają osobowości prawnej przychody z działalności uzyskuje w rzeczywistości P[...] i to ona odpowiada za ich prawidłowy rozdział pomiędzy poszczególne wydziały i zachowanie dyscypliny finansowej. Zdaniem pełnomocnika niedopuszczalne jest, aby nierówne traktowanie doktorantów Politechniki [...], uzasadnione było odmiennymi zasadami finansowania Wydziałów - w zależności od wysokości uzyskiwanych przez nich dla Uczelni przychodów z działalności gospodarczych. Odwołująca nie może ponosić negatywnych skutków związanych z naruszeniem dyscypliny finansowej przez P[...] lub z możliwością jej naruszenia przez wydanie przez Rektora decyzji niezgodnych z prawem.

Wreszcie pełnomocnik wskazał, iż przyznanie stypendium nie jest obligatoryjne, jednakże Organ musi wykazać, że przy podejmowaniu decyzji kierował się obiektywnymi kryteriami, które każdy z wnioskujących oraz organ nadrzędny w tym sąd, może sprawdzić i zweryfikować. W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Wskazano na zasady postępowania wynikające z art. 7 i 8 Kpa, których naruszenia dopuścił się organ. W ocenie pełnomocnika Rektor naruszył również zasadę równości przy rozdzielaniu stypendiów (art. 32 Konstytucji), gdyż wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną (relewantną) powinny być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań, zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących.

Pełnomocnik wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, w szczególności po sprawdzeniu przez Rektora list doktorantów Wydziału Informatyki, którym mimo przedłużenia okresu odbywania studiów na okres powyżej 4 lat przyznano i wypłacano w roku akademickim [...] stypendia doktoranckie, a następnie uchylenie decyzji z dnia [...] lutego 2013 i przyznanie Odwołującej stypendium w roku akademickim [...].

Decyzją z dnia [...] maja 2013 r. nr [...], na podstawie art. 200 ust. 1,3 i art. 207 prawa o szkolnictwie wyższym oraz § 14, 15 i 19 Rozporządzenia, w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej kpa), po ponownym rozpatrzeniu sprawy Rektor Politechniki [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2013 r. i nie przyznał skarżącej stypendium doktoranckiego na rok akademicki [...].

W uzasadnieniu decyzji organ powtórzył uzasadnienie decyzji z dnia [...] lutego 2013 r., a ponadto wskazał, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazano naruszenie przepisów art. 200 ust. 1 i 3 w zw. z art. 201 ust. 1 prawa o szkolnictwie wyższym, w związku z § 15 i 19 Rozporządzenia poprzez niezastosowanie obiektywnych kryteriów oceny wniosków o przyznanie stypendium, co skutkowało nierównym traktowaniem oraz naruszenie art. 200 ust. 5 w zw. art. 94 ust. 1 pkt 1 prawa o szkolnictwie wyższym i art. 32 Konstytucji. Organ skonstatował, iż nieuzasadniony jest zarzut naruszenia przepisu art. 200 ust. 1 i 3 w zw. z art. 201 ust. 1 prawa o szkolnictwie wyższym w związku z § 15 i 19 Rozporządzenia poprzez niezastosowanie obiektywnych kryteriów oceny wniosków o przyznanie stypendium, co skutkowało nierównym traktowaniem oraz naruszenia art. 200 ust. 5 w zw. art. 94 ust. 1 pkt 1 prawa o szkolnictwie wyższym oraz art. 32 Konstytucji. Uczelnia bowiem stosowała i stosuje obiektywne kryteria oceny wniosków o przyznanie stypendium doktoranckiego i nie skutkuje to w żaden sposób nierównym traktowaniem wnioskodawców. Uzasadnionym bowiem kryterium branym pod uwagę przy przyznawaniu stypendiów, stosowanym równo wobec wszystkich wnioskodawców, bez różnicowania kogokolwiek, jest zasada pierwszeństwa przy przyznawaniu stypendium doktorantom pozytywnie zaopiniowanym przez komisję, którzy terminowo odbywają studia doktoranckie i spełniają kryteria z § 15 Rozporządzenia.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie złożył pełnomocnik skarżącej wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Rektora z dnia [...] lutego 2013 r. Powołując się na art. 106 § 3 oraz § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm., zwanej dalej – Ppsa), w związku z art. 248 § 1 i art. 250 § 1 zdanie drugie ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. kodeksu postępowania cywilnego (Dz.U, 1964 Nr 43 poz,296 ze zm,) pełnomocnik wniósł o zobowiązanie Rektora do przedłożenia:

- wszystkich dokumentów dotyczących przyznania stypendiów doktoranckich w roku akademickim [...] na wszystkich wydziałach Politechniki [...], w tym w szczególności na wydziale Informatyki, wraz z protokołami posiedzeń Wydziałowych Komisji Doktoranckich oraz decyzji Rektora w sprawie przyznania lub odmowy przyznania stypendiów wszystkim wnioskującym doktorantom z oznaczeniem, którym z nich przedłużono okres odbywania studiów na powyżej 4 lata, oraz

- list comiesięcznych wypłat stypendiów doktoranckich w roku akademickim [...].

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego w szczególności:

1. art. 200 ust. 1 i 3 w zw. z art. 201 ust. 1 upsw w zw. z § 15 i 19 Rozporządzenia, które miało wpływ na wynik sprawy poprzez niezastosowanie obiektywnych kryteriów oceny wniosków o przyznanie stypendium doktoranckiego, w tym wniosku Odwołującej, co skutkowało nierównym traktowaniem wnioskodawców pozostających w tej samej sytuacji, a ponadto stosowanie wobec Odwołującej, zatrudnionej na Politechnice [...], której przedłużono okres studiów doktoranckich na okres powyżej 4 lat dodatkowego - nieuzasadnionego w świetle ww. powszechnie obowiązujących przepisów prawa - kryterium oceny wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego w postaci przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich na okres powyżej 4 lat;

2. art. 199 upsw w zw. z § 10 oraz § 11 Rozporządzenia, które miało wpływ na wynik sprawy poprzez ich niezastosowanie i odmienne traktowanie Odwołującej, której przedłużono okres studiów doktoranckich na okres powyżej 4 lat;

3. art. 200 ust. 5 w zw. z art. 94 ust. 1 pkt 1 upsw, które miało wpływ na wynik sprawy poprzez błędne uznanie Organu, że stypendia doktoranckie wypłacane są jedynie z dotacji z budżetu Państwa;

4. art. 32 Konstytucji poprzez zastosowanie wobec Skarżącej, zatrudnionej na Politechnice [...], której przedłużono okres studiów doktoranckich na okres powyżej 4 lat, dodatkowych - nieuzasadnionych w świetle ww. powszechnie obowiązujących przepisów prawa - kryteriów oceny wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego, pozostających w sprzeczności z zasadą równego traktowania obywatela (doktoranta) przez władze uczelni Politechniki [...].

Pełnomocnik podniósł, że w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] maja 2013 Rektor ograniczył się jedynie do powtórzenia stanowiska zaprezentowanego w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lutego 2013 i nie rozpoznał żadnego z zarzutów Skarżącej podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dodatkowo wskazał jedynie, że w pierwszej kolejności stypendia doktoranckie przyznawane są doktorantom, którym nie przedłużono okresu odbywania studiów, gdyż taka jest "przyjęta zasada w Politechnice [...]", ponieważ brak jest wystarczających środków finansowych na pokrycie tych stypendiów. Rektor nie podał jednakże podstawy prawnej, z której ta rzekoma zasada wynika, mimo iż jako organ administracji publicznej jest obowiązany do działania w granicach i na podstawie prawa. Pełnomocnik wskazał także, że w postępowaniu poprzedzającym wydanie ww. decyzji Rektor prezentował zupełnie inną argumentację potwierdzającą rzekomo zasadność decyzji o odmowie przyznania Skarżącej stypendium w roku akademickim [...]. Mianowicie w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lutego 2012 o odmowie przyznania stypendium jako przyczynę nie przyznania stypendium wskazano jedynie brak podstawy prawnej. Z kolei w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 r. Rektor ograniczył się jedynie do powtórzenia stanowiska zaprezentowanego w uzasadnieniu decyzji z dnia 03 lutego 3012 r., jako przesłankę do utrzymania r. podał to, że do dnia [...] stycznia 2012 r. Komisja Doktorancka nie przedłożyła uzasadnienia odnośnie stypendium doktoranckiego skarżącej, wobec czego Rektor nie znalazł argumentów do przyznania stypendium. Brak konsekwencji Rektora w uzasadnianiu tej samej sentencji decyzji odmownej oraz podawanie diametralnie innych podstaw prawnych oraz argumentacji (przy braku zmiany stanowiska przez Rektora) jedynie potwierdza zdanie Skarżącej.

Pełnomocnik powtórzył w całości argumentację zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując ponadto, że pozbawione podstaw prawnych są twierdzenia Rektora, że "przyjętą zasadą w Politechnice [...] wobec wszystkich doktorantów jest to, że w pierwszej kolejności stypendia doktoranckie przyznawane są doktorantom, którzy terminowo odbywają studia doktoranckie tzn. z wykluczeniem przypadków okresu przedłużenia odbywania studio albowiem brak jest wystarczających środków finansowych na pokrycie tych stypendiów". Oznacza to wprost, że doktoranci na Politechnice [...] są nierówno traktowani - dodatkowym kryterium oceny jest rok odbywania studiów, a właściwie ich przedłużenie ponad 4 lata. Co więcej z cytowanego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, w ocenie pełnomocnika, można wywieść, że studentom studiów doktoranckich, którym przedłużono okres odbywania studio powyżej 4 lat, można w ogóle nie przyznać stypendiów nawet gdy spełniają kryteria z § 15 rozporządzenia, co prowadzi do absurdalnej konkluzji, że stypendia mogą być zawsze rozdzielone tylko pomiędzy doktorantów, którym nie przedłużono okresu odbywania studiów powyżej 4 lat, gdyż nie ma odrębnej "puli" środków finansowych dla obu grup studentów. Oznacza to, że student studiów doktoranckich, który ma gorszą ocenę kryteriów wynikających z § 15 rozporządzenia i tak otrzyma stypendium doktoranckie przed doktorantem, któremu przedłużono okres odbywania studiów powyżej 4 lat i to tylko dlatego, że nie dotarł on jeszcze do okresu odbywania studiów, w którym takie przedłużenie może w ogóle otrzymać. Rektor nie wyjaśnił bowiem na czym polega rzekoma zasada rozdzielania stypendiów "w pierwszej kolejności" i jakie tak ma ona granice, a tym bardziej z jakiej podstawy prawnej wynika (gdzie została ona opisana i określona, tak aby można było obiektywnie zbadać zasadność przyznania/ nie przyznania stypendium). W ocenie pełnomocnika uczestnik studiów doktoranckich w całym okresie studiów - niezależnie od przedłużenia okresu ich trwania powyżej 4 lat - zachowuje status doktoranta.

Pełnomocnik argumentował również, iż w przypadku przyznania przez Uczelnię stypendium doktoranckiego wybranym studentom, co miało miejsce w odniesieniu do grupy studentów Wydziału Inżynierii Zarządzania wymienionej w Załączniku nr [...] do protokołu Wydziałowej Komisji Doktoranckiej z [...] listopada 2012, czy też studentom innych wybranych Wydziałów P[...], Uczelnia zobowiązana jest uzasadnić decyzję w aspekcie zachowania równości w traktowaniu wniosków doktorantów tj. przestrzegania obiektywnego kryterium - gradacji wyników z egzaminów objętych programem studiów doktoranckich oraz postępów w pracy naukowej i w przygotowywaniu rozprawy doktorskiej. Mimo jednoznacznej treści powszechnie obowiązujących przepisów oraz tego, że na wszystkich wydziałach Politechniki [...] obowiązują te same przepisy wewnętrzne, Rektor Politechniki [...] przyznał stypendia doktoranckie na różnych wydziałach P[...] w oparciu o różne nieobiektywne kryteria. Z uwagi na to zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja o odmowie przyznania stypendium nie mogą się ostać w obrocie prawnym.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie była uzasadniona i należało ją oddalić na podstawie art. 151 Ppsa.

Na wstępie należy jednak podkreślić, że kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. 2012 r. poz. 270, dalej Ppsa.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Badając sprawę niniejszą, tj postępowanie organów obu instancji Sąd uznał, że wydana decyzja nie narusza prawa.

Przede wszystkim należy zaznaczyć, że rozpatrując sprawę organ działał na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2005r. – prawo szkolnictwie wyższym, a także rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 5 października 2011r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich a także regulaminu studiów doktoranckich wprowadzonego uchwałą Senatu Akademickiego P[...] z dnia [...] listopada 2005r.

Zgodnie z art. 200 ust 1 upsw uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie. Od razu należy tu zwrócić uwagę na dwie kwestie. Stypendium doktoranckie nie stanowi pomocy materialnej w rozumieniu art. 199 ust. 1 upsw oraz jego przyznanie konkretnej osobie jest fakultatywne. O przyznaniu stypendium, okresie jego pobierania i jego wysokości decyduje rektor (art. 200 ust. 3 upsw). Natomiast kryteria przyznawania stypendiów doktoranckich zostały określone w § 15 Rozporządzenia, w myśl którego stypendium doktoranckie może być przyznane doktorantowi, który terminowo realizuje program studiów doktoranckich oraz wykazuje się zaangażowaniem w prowadzeniu zajęć dydaktycznych w ramach praktyk zawodowych albo realizacji badań naukowych prowadzonych przez wydział. Stypendium doktoranckie na drugim roku i kolejnych latach studiów może być przyznane doktorantowi, który w roku akademickim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego uzyskał bardzo dobre albo dobre wyniki z egzaminów objętych programem studiów doktoranckich, wykazał się postępami w pracy naukowej i w przygotowaniu rozprawy doktorskiej.

Zestawienie tych dwóch przepisów pozwala na ustalenie, że każda decyzja rektora odnośnie stypendium doktoranckiego jest decyzją uznaniową.

Z tej przyczyny organ - działając w ramach uznania - winien przeprowadzić wnikliwe postępowanie zmierzające do oceny stwierdzonego stanu faktycznego. Taka konstrukcja nie wyklucza możliwości odmowy przyznania świadczenia (tu: stypendium - wyrok NSA z dnia 18 maja 1999 r., sygn. akt II SA/Gd 25/98, LEX nr 44078), jednakże nakłada na organ obowiązek każdorazowego precyzyjnego wskazania przesłanek odmowy udzielenia świadczenia. Również przyznanie świadczenia w takiej, a nie innej wysokości, obliguje organ do podania uzasadnienia prawnego i faktycznego podjętego rozstrzygnięcia. Konieczność taka związana jest z jednej strony z obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadą przekonywania ( art. 11 K.p.a.), z drugiej zaś z koniecznością umożliwienia Sądowi przeprowadzenia kontroli legalności.

Uznaniowość decyzji nie oznacza oczywiście dowolności organu w jej podejmowaniu.

Zdaniem Sądu powołanie się przez organ (tu Rektora P[...]) na oba przytoczone wyżej przepisy, a także § 19 Rozporządzenia, dawało mu możliwość odmowy przyznania stypendium doktoranckiego skarżącej. Skoro kryterium przyznawania stypendium zawarte jest w § 15 Rozporządzenia, a mowa jest w nim o stypendium przyznawanym doktorantowi, który terminowo realizuje program studiów – to kryterium terminowości przyjęte przez organ jako podstawowe, należało uznać za w pełni uzasadnione. Nie bez znaczenia jest też brak środków na przyznanie stypendiów wszystkim doktorantom, co również zostało podniesione w uzasadnieniu decyzji. Nie ma przy tym znaczenia, czy te środki pochodzą z jednego czy wielu źródeł, bo jest to uregulowane w odrębnych przepisach, w tym w ustawie o finansach publicznych i nie podlega kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu.

Znaczenie terminowości realizacji studiów doktoranckich jest podkreślone poprzez brzmienie § 19 Rozporządzenia, gdzie mowa jest o możliwości przyznania stypendium doktoranckiego w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich. Gdyby fakt odbywania studiów doktoranckich w przedłużonym okresie nie miał znaczenia dla procesu przyznawania stypendiów to racjonalny ustawodawca nie zamieściłby odrębnej jednostki redakcyjnej (pod postacią § 19) w akcie normatywnym w tym przedmiocie.

Zdaniem Sądu nie została złamana została zasada równości, gdyż żaden z kilku doktorantów z przedłużonym okresem studiów doktoranckich nie otrzymał stypendium w okresie roku akademickiego [...] - co podnosiła sama skarżąca. Nie było natomiast zadaniem Sądu prowadzenie postępowania wyjaśniającego, rozpatrywanie i zapoznawanie się z wszystkimi wnioskami i decyzjami rektora ( w każdym Wydziale P[...]) w przedmiocie stypendiów doktoranckich, oraz porównywanie tych decyzji. Takie działanie (przeprowadzenie dowodu w tym zakresie) nie doprowadziłoby do konkretnej konkluzji i zarazem, oprócz nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie poważałoby swobodę i uznaniowość w tej materii Rektora P[...]. Z tego względu Sąd oddalił wnioski skarżącej o przeprowadzenie dowodów zawarte w skardze. (art. 106 § 3 Ppsa).

Zasada równości w rozumieniu Konstytucji RP (art. 32), ogólnie rzecz ujmując, polega na tym, że wszystkie pomioty prawa, charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą (relewantną), powinny być traktowane równo, według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących i faworyzujących. Równość wobec prawa to także zasadność wybrania tego a nie innego kryterium różnicowania podmiotów prawa. Tylko w ten sposób bowiem (wg uzasadnionego kryterium) różniące się podmioty mogą być traktowane odmiennie, bez naruszenia zasady równości (Trybunał Konstytucyjny – orzeczenie z dnia 9.03.1988r., U 7/87, OTK z 1988r.). Skoro zatem organ (Rektor P[...]) zastosował przy rozpatrywaniu wniosku skarżącej o stypendium doktoranckie kryterium odbywania tych studiów w przedłużonym okresie, na co pozwalają mu przytoczone wyżej przepisy i dodatkowo brak środków finansowych możliwych do przeznaczenia na ten cel dla wszystkich doktorantów P[...] to nie została naruszona zasada równości o której była mowa.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd orzekł jak w sentencji.