Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 128/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2007-04-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6194 Funkcjonariusze Służby Więziennej
Hasła tematyczne: Służba więzienna
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grażyna Malinowska - Wasik Sędziowie: sędzia WSA Małgorzata Włodarska sędzia WSA Wojciech Jarzembski (spr.) Protokolant Magdalena Tambelli po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi R. O. na postanowienie Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w B. z dnia [...] 2005 r., nr [...] w przedmiocie sprostowania treści protokołu powypadkowego 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Funkcjonariusz Służby Więziennej – pełniący służbę w Zakładzie Karnym

we W. R. O. wniósł o zmianę treści protokołu powypadkowego

Nr [...] z dnia [...] 2005 r. sporządzonego przez zespół powypadkowy powołany przez Dyrektora Zakładu Karnego we W., który zatwierdził w dacie 18 lipca 2005 r. ów protokół.

W uzasadnieniu wskazał, iż w dniu 19 stycznia 2005 r. zasłabł podczas wykonywania obowiązków służbowych w Zakładzie Karnym we W. W protokole powypadkowym z dnia 12 lipca 2005 r. sporządzonym przez zespół powypadkowy stwierdzono, że zdarzenie z dnia 19 stycznia 2005 r. nie było wypadkiem pozostającym w związku z pełnieniem służby więziennej. Od ustaleń zawartych w protokole R. O. odwołał się do Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej

w B., który postanowieniem z dnia [...] 2005 r. [...] na podstawie § 7 ust. 3 Zarządzenia Nr [...] Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 października 1997 r. w sprawie trybu ustalania okoliczności i przyczyn wypadków pozostających w związku z pełnieniem służby przez funkcjonariuszy Służby Więziennej – utrzymał w mocy zaskarżony protokół powypadkowy.

W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, że w swoim odwołaniu R. O. nie wskazuje żadnych nowych, faktów okoliczności, ani dowodów, które nie byłyby znane uprzednio zespołowi powypadkowemu lub które wskazywałby na konieczność uchylenia zaskarżonego protokołu powypadkowego. Nie stwierdzono także, aby ustalenia dokonane przez zespół powypadkowy były sprzeczne z treścią zebranego materiału dowodowego lub też aby protokół powypadkowy był niezgodny z prawem.

W dniu 31 października 2005 r. do Sądu Rejonowego we W. wpłynął pozew o zmianę treści tego protokołu. Skarżący zarzucał zaniechanie prawidłowego rozpoznania jego odwołania.

Sąd Rejonowy we W. postanowieniem z dnia [...] 2006 r.

sygn [...] odrzucił pozew. W uzasadnieniu postanowienia Sąd Rejonowy wskazał, iż funkcjonariusz Służby Więziennej nie jest pracownikiem w rozumieniu art. 2 Kodeksu pracy i nie przysługuje mu prawo do pracowniczej (cywilnej) drogi sądowej. Sąd I instancji podkreślił, iż stosunek służbowy funkcjonariusza Służby Więziennej jest stosunkiem administracyjno – prawnym a nie stosunkiem pracy, co w konsekwencji powoduje wyłącznie funkcjonariuszy powyższej Służby spod kompetencji sądów pracy. Tym samym sprawa o sprostowanie protokołu powypadkowego funkcjonariusza Służby Więziennej nie należy do drogi sądowej przed sądem pracy. Sąd Rejonowy podniósł nadto, iż powód wyczerpał wewnętrzny tryb odwoławczy i żaden inny organ nie jest właściwy do rozpoznania sprawy.

Na postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...] 2006 r. sygn. [...] powód R. O. wniósł zażalenie. Orzeczeniu Sądu I instancji zarzucił obrazę art. 186 Kpc, art. 199 Kpc i art. 476 § 1 pkt 1 Kpc poprzez ich błędną wykładnię

i zastosowanie oraz wniósł o uchylenie postanowienia w całości. W uzasadnieniu zażalenia wskazał, iż jego roszczenie jest roszczeniem pracowniczym i jako takie podlega rozpoznaniu przez sąd pracy. Dodał, że wskazuje na to literalna wykładnia przepisów.

Sąd Okręgowy we W. – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia [...] 2006 r., sygn. [...] po rozpoznaniu zażalenia, zmienił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy.

Ponieważ sąd administracyjny zgodnie z art. 58 § 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270

z późn. zm.) nie może odrzucić skargi z powodu stwierdzenia swej niewłaściwości jeżeli w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy – to zażądał od organu odwoławczego odpowiedzi na skargę. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie albowiem podejmowane wobec skarżącego decyzje były zgodne z prawem. W szczególności wskazano, że zespół powypadkowy w sporządzonym protokóle powypadkowym nr [...] prawidłowo ustalił, iż zdarzenie jakiemu uległ R. O. w dniu [...] 2005 r. nie jest wypadkiem pozostającym w związku

z pełnieniem służby więziennej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Na wstępie tej części uzasadnienia należy przede wszystkim stwierdzić

w związku z dodatkowym pismem procesowym skarżącego z dnia 13 kwietnia 2007 r.

i zawartym w nim wnioskiem o "zwrócenie sprawy do Sądu Okręgowego we W. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych", że pragmatyka służbowa funkcjonariuszy Służby Więziennej w sposób jednoznaczny kreuje tryb odwołania od decyzji w sprawach osobowych, które obejmują realizację praw i obowiązków tychże funkcjonariuszy wynikających z celu stosunku służbowego (art. 31) ustawy z dnia

26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. Nr 61, poz. 283 z późn. zm.). Stosunek służbowy funkcjonariusza służby więziennej po myśli art. 28 ust. 1 tej ustawy powstaje w drodze mianowanie, a nie przez zawarcie umowy o pracę. Wprawdzie Minister Sprawiedliwości w § 7 ust. 5 zarządzenia z dnia 1 października 1997 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków pozostających w związku z pełnieniem służby przez funkcjonariusza Służby Więziennej (Dz. Urz. Ministerstwa Sprawiedliwości Nr 5, poz. 51), na które powoływał się na rozprawie pełnomocnik organu, wskazał na prawo wniesienia przez funkcjonariusza lub członków jego rodziny powództwa o zmianę treści protokołu powypadkowego do właściwego sądu rejonowego – sądu pracy, jednakże powołując się na utrwalony w orzecznictwie pogląd (vide m.in. wyrok

z 31 marca 2000 r. II VKN 460/99, OSNP 2001/18/566), nastąpiło to z oczywistym przekroczeniem granic delegacji ustawowej z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o odszkodowaniach przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą w Milicji Obywatelskiej (Dz. U. Nr 53, poz. 345 ze zm.), w związku z art. 139 ustawy z 26 kwietnia 1996 r., zawierającej wyłącznie upoważnienie do określenia trybu ustalania okoliczności i przyczyn wypadków, co nie obejmuje kompetencji do wskazania trybu rozstrzygania sporów w tym zakresie. Stanowisko takie koresponduje z regulacją zawartą w art. 476 § 1 pkt 2 K.p.c., który przez sprawy z zakresu prawa pracy uznaje tylko te roszczenia z innych stosunków prawnych, do których z mocy odrębnych przepisów (rangi ustawowej) stosuje się przepisy prawa pracy, co nie może polegać na ogólnym odesłaniu w zarządzeniu Ministra Sprawiedliwości do pracowniczej drogi sądowej i to bez wskazania jakichkolwiek przepisów prawa pracy.

Nie byłby też trafny zarzut braku uprawnień sądu administracyjnego do kwestionowania prawa oceny o przekroczenie uprawnień delegacji ustawowej. Uprawnienie każdego sądu rozpoznającego sprawę do oceny czy określone przepisy są zgodne z ustawą było i jest przyjmowane zarówno w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w tym względzie najdobitniej zostało wyrażone w postanowieniu z dnia 13 stycznia 1998 r. U. 2/97 (OTK z 1998 r. Nr 1, poz. 4), w którym Trybunał stwierdził, że ocena konstytucyjności i legalności przepisu rangi podustawowej może być dokonana przez sąd rozpatrujący sprawę indywidualną, w której przepis ten może być zastosowany. Na gruncie nowej Konstytucji nie uległa bowiem zmianie kompetencja sądów do incydentalnej kontroli tych wszystkich przepisów, które są usytuowane poniżej ustawy. Również Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, iż sądom przysługuje takie uprawnienie. Wielokrotnie w tej kwestii wypowiadał się także Naczelny Sąd Administracyjny (przykładowo tylko możnaby tu wskazać na uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2000 r., OPK 13/00 – ONSA z 2001 r. z. 2, poz. 63, z dnia 15 grudnia 2000 r., OPK 20-22/00 – ONSA Z 2001 r. z. 3, poz. 104, z dnia 21 lutego 2000 r. OPS 10/99 – ONSA z 2000 r. z. 3, poz. 90, z dnia 22 maja 2000 r. OPS 3/00 – ONSA z 2000 r. z. 4, poz. 136 czy wyrok z 16 stycznia 2006 r. – I OPS 4/05).

W tym miejscu należy także dodatkowo wskazać na przywoływany już wyrok Sądu Najwyższego z 31 marca 2001 r. – II VKN 460/99 OSNP 2001/18/566, który expressis verbis stwierdził, że sprawa o sprostowanie protokołu powypadkowego funkcjonariusza Służby Więziennej nie należy do drogi sądowej przed sądem powszechnym.

Uznając więc właściwość sądu administracyjnego do rozpoznania niniejszej sprawy należy, odwołując się do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270

z późn. zm.) wskazać, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontynuując wywody tej części uzasadnienia należy, także wskazać na treść

art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), z których wynika, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada więc zgodność zaskarżonej decyzji z przepisami prawa materialnego i formalnego i wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy (ust. 133 § 1 in principio ww. ustawy z 30 sierpnia 2002 r.).

Odnosząc więc powyższe zasady do niniejszej sprawy należy stwierdzić, że sąd administarcyjny mógł rozpoznać skargę wyłącznie w oparciu o kryterium legalności

tj. zbadanie czy zaskarżone postanowienie organu odwoławczego jest zgodne

z przepisami prawa.

W związku z powyższym należy zauważyć, że przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest postanowienie rozstrzygające o istocie sprawy wydane przez właściwy organ odwoławczy.

Ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego

(tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm. – zwana dalej Kpa) określa w art. 124 § 1 składniki postanowienia stanowiąc m.in. że powinno ono zawierać powołanie podstawy prawnej. Natomiast w § 2 art. 124 Kpa dodatkowo określa, że postanowienie powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne jeżeli służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego. W określonych przepisach dotyczących postanowienia K.p.a. stanowi (art. 126), że do postanowień stosuje się odpowiednie przepisy m.in. art. 107 § 2-5 Kpa.

Oznacza to, że uzasadnienie faktyczne postanowienia powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których organ się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Wydając zaskarżone postanowienie w niniejszej sprawie organ odwoławczy nie dostosował się do tych bezwzględnie obowiązujących przepisów.

Przede wszystkim należy zauważyć, że jako podstawę prawną swego rozstrzygnięcia wskazał § 7 ust. 3 zarządzenia Nr [...] CZSW Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 października 1997 r. w sprawie trybu ustalania okoliczności

i przyczyn wypadków pozostających w związku z pełnieniem służby przez funkcjonariuszy Służby Więziennej. Innej podstawy prawnej organ nie wskazał.

Tymczasem w świetle art. 87 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej ten akt prawny nie ma cech prawa powszechnie obowiązującego. Również, w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia w ogóle brak jakiegokolwiek wyjaśnienia podstawy prawnej i przytoczenia przepisów prawa.

Zgodnie zaś z Konstytucją źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczpospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczpospolitej Polskiej na obszarze działania organów które je ustanowiły są akty prawa miejscowego (art. 87 ust. 1 i 2 Konstytucji).

Powracając zaś do uzasadnienia zaskarżonego postanowienia należy zauważyć, że jest ono bardzo lakoniczne, wręcz ogólnikowe i – co szczególnie istotne – nie czyni zadość wymogom prawidłowego uzasadnienia wskazanym w przytoczonych już przepisach Kpa. W szczególności organ nie wskazał jakie fakty uznał za udowodnione, nie wskazał konkretnych dowodów na których się oparł oraz nie wyjaśnił przyczyn z powodu których, innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Inaczej mówiąc – organ nie ustosunkował się do obszernego odwołania skarżącego.

Jest to istotne uchybienie tym bardziej, że skarżący w swoim odwołaniu zgłosił różnego rodzaju wnioski i wskazał różne dowody mające w jego rozumieniu istotne znaczenie. Do tych wniosków i dowodów organ w zaskarżonym postanowieniu nie odniósł się w sposób nakazany przywołanymi w tym uzasadnieniu przepisami prawa.

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji (postanowienia) jest niezwykle istotnym składnikiem wydanej decyzji (postanowienia). Stanowi integralną część rozstrzygnięcia. Jego zadaniem jest wyjaśnieniem rozstrzygnięcia. Obowiązek jego sporządzenia wiąże się z wyrażoną w art. 11 Kpa zasadą wyjaśnienia przesłanek załatwienia sprawy. Zasada ta zobowiązuje organ do dołożenia szczególnej staranności w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć. Ogólnikowe zaś sformułowania zawarte w zaskarżonym postanowieniu stanowią naruszenie zasad wymienionych w art. 8 (zasada pogłębiania zaufania) i art. 9 (zasada udzielania informacji) Kpa.

Pominięcie tych obligatoryjnych składników decyzji (postanowienia) stanowi naruszenie przez organ przepisów postępowania administracyjnego mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

I dlatego po myśli art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ww. ustawy z 30 sierpnia 2002 r. należało – nie przesądzając oczywiście ostatecznego wyniku załatwienia sprawy – uchylić zaskarżone postanowienie.

Rozpatrując ponownie sprawę organ odwoławczy w swoim rozstrzygnięciu ustosunkuje się do zgłoszonych wniosków i podnoszonych zarzutów oraz rozstrzygnie sprawę w oparciu o przepisy prawa powszechnie obowiązującego. W szczególności zaś organ sporządzi uzasadnienie swego rozstrzygnięcia zgodnie z rygorami art. 124 oraz 126 w zw. z 107 § 3 Kpa.