Postanowienie NSA, sygn. akt I GSK 2149/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-08-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Wyłączenie sędziego
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono wniosek o wyłączenie sędziego
Powołane przepisy: article: art. 18, art. 19, art. 22, art. 271 pkt 1, art. 183 § 2 pkt 4
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 45 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra (spr.) Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Piotr Piszczek po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku D. Sp. z o.o. w B. (dawniej: D. Sp. z o.o. w B.) o wyłączenie sędziego NSA Małgorzaty Grzelak w sprawie ze skargi kasacyjnej D. Sp. z o.o. w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 280/17 w sprawie ze skargi D. Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia 25 listopada 2016 r., nr PRŚ/165/2016 w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowej postanawia: oddalić wniosek o wyłączenie sędziego.


UZASADNIENIE

Przewodnicząca Wydziału I Izby Gospodarczej NSA zarządzeniem z dnia 15 grudnia 2021 r. sygn. akt I GSK 2149/18 skierowała na rozprawę odmiejscowioną w dniu 4 lutego 2022 r., sprawę o ww. sygn. akt w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowych. Jako skład orzekający w niniejszej sprawie zostali wyznaczeni: s. NSA Ludmiła Jajkiewicz, s. NSA Małgorzata Grzelak, sędzia del. WSA Izbella Janson (spr.).

Na rozprawie odmiejscowionej w dniu 4 lutego 2022 r. wpłynął wniosek D. Sp. z o.o. w B. o wyłączenie ze składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 4 lutego 2022 r., w sprawie o sygn. akt I GSK 2149/18 sędziego NSA Małgorzaty Grzelak, która objęła urząd po zaprzysiężeniu przez Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej w dniu 20 lutego 2019 r., zgodnie z uchwałą Krajowej Rady Sądownictwa nr 529/2018 z 8 listopada 2018 r. Jako podstawę prawną wniosku pełnomocnik skarżącej kasacyjnie Spółki wskazał art. 19 i 20 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325). We wniosku pełnomocnik powołał się na wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 3 lutego 2022 r. zapadły w sprawie: Advance Pharma Sp. z o.o. przeciwko Polsce (nr skargi 1469/20). Jednocześnie wniósł o dopuszczenie dowodu uzupełniającego z notatki prasowej po ogłoszeniu wyroku ETPCz z dnia 3 lutego 2022 r. na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a.

Uzasadniając powyższy wniosek, Spółka stwierdziła, że osobą nieuprawnioną w rozumieniu art. 271 pkt 1 p.p.s.a. będzie zarówno osoba niemająca w ogóle kompetencji do orzekania (niebędąca sędzią), niemająca kompetencji do orzekania w danym sądzie (sędzia innego sądu niedelegowany do sądu orzekającej w sprawie), jak i osoba nieuprawniona do orzekania w danym składzie (np. ławnik rozpoznający sprawę w składzie trzech sędziów zawodowych).

Osobą nieuprawnioną, o której mowa w art. 271 pkt 1 p.p.s.a. jest zatem osoba niebędąca sędzią, a więc ten, kto nie posiada kwalifikacji sędziowskich i nie został powołany na stanowisko sędziego sądu administracyjnego zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) lub ten, kto wprawdzie posiada kwalifikacje sędziowskie, jednak nie został powołany na stanowisko sędziego. Osobą nieuprawnioną będzie również, według powołanego przepisu, osoba, która zgodnie z ustawą nie ma uprawnień do orzekania w danym sądzie administracyjnym (np. sędzia sądu powszechnego niedelegowany do orzekania w sądzie administracyjnym).

W świetle orzecznictwa SN jak i TSUE i ETPCz, w ocenie Skarżącej, w sprawie nie można uznać, aby sędzia NSA Małgorzata Grzelak uzyskała rekomendację Krajowej Rady Sądownictwa, o której mowa w treści art. 179 Konstytucji RP.

Uprawnienia do orzekania w składach danego sądu administracyjnego wynikają z faktu otrzymania nominacji na określone stanowisko we wskazanym sądzie administracyjnym lub delegacji do orzekania w określonym sądzie. Przez akt powołania osoba staje się sędzią, czyli jest uprawniona do orzekania. Innymi słowy, akt powołania jest aktem kształtującym status sędziego – osoba powołana przez Prezydenta RP jest uprawniona do orzekania w określonym sądzie.

W dniu 5 grudnia 2019 r. Sąd Najwyższy w sprawie o sygn. akt III PO 7/18 wskazał m.in. że wykładnia zawarta w wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 19 listopada 2019 r., sygn. C-585/18, wiąże każdy sąd w Polsce, a także każdy organ władzy państwowej.

Wyrok TSUE wyznacza jednoznaczny i precyzyjny standard oceny niezawisłości i bezstronności sądu, jaki obowiązuje we wszystkich krajach Unii Europejskiej, w tym w Polsce. Każdy sąd w Polsce ma obowiązek z urzędu badać czy standard przewidziany w wyroku TSUE jest zapewniony w rozpoznawanej sprawie. Wykonując ten obowiązek Sąd Najwyższy stwierdził, że Krajowa Rada Sądownictwa w obecnym składzie (tj. tym, którym podjął uchwałę z 8 listopada 2018 r., nr 529/2018) nie jest organem bezstronnym i niezawisłym od władzy ustawodawczej i wykonawczej. Sentencja orzeczenia została opublikowana w elektronicznym zbiorze orzeczeń Sądu Najwyższego w dniu 5 grudnia 2019 r., zaś uzasadnienie w dniu 20 grudnia 2019 r.

Z punktu 145 uzasadnienia wyroku TSUE z 19 listopada 2019 r. wynika, że skuteczna procedura sądowa powinna zapewnić, co najmniej rozstrzygnięcie, czy nie doszło do przekroczenia uprawnień, nadużycia władzy, naruszenia prawa lub oczywistego błędu w ocenie kandydata przedstawionego Prezydentowi RP przez Radę z wnioskiem o powołanie na stanowisko sędziowskie.

Uwypuklenie przez TSUE znaczenia tego elementu oceny wpływu KRS na wykreowanie niezależnego i bezstronnego sądu wskazuje jednoznacznie, że postanowienie Prezydenta RP może być traktowane, jako niewzruszalne tylko po uprzednim zapewnieniu sądowej kontroli działania takiego organu jak KRS, gdyż tylko wówczas (w przypadku dokonania takiej kontroli lub upływu terminu na zaskarżenie uchwały KRS) można mówić o tym, że dana osoba została prawidłowo (to jest zgodnie z prawem) przedstawiona Prezydentowi RP z wnioskiem o powołanie i została legalnie nominowana przez głowę państwa do pełnienia służby. W przeciwnym razie, bez zapewnienia uprzedniej kontroli sądowej przed podjęciem przez Prezydenta RP aktu nominacyjnego, może dojść do "nieprawidłowego" powołania przez Prezydenta RP.

Nieprawidłowość ta będzie zaś przekładać się na naruszenia prawa do sądu w rozumieniu, bo w świetle standardu unijnego i konwencyjnego do zapewnienia prawa do sądu konieczne jest, by orzekał w jego składzie sędzia prawidłowo powołany, a zatem sędzia powołany na podstawie przepisów krajowych zgodnych z wiążącym w danym państwie standardem konstytucyjnym, konwencyjnym i unijnym. Wszelkie uchybienia w procesie wyłonienia sędziego, zdaniem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka mają znaczenie i winny być dostrzeżone i rozważone (zob. wyroki: z dnia 12 marca 2019 r., Guómundur Andri Astraósson vs. Islandia, skarga nr 26374/18; z dnia 14 czerwca 2011 r., Sevanstyanov vs. Rosja, skarga nr 75911/01; z dnia 25 października 2011 r., Richert vs. Polska, skarga nr 54809/07).

W kontekście powyższej linii orzeczniczej, zapadły 3 lutego 2022 r. Wyrok ETPCz potwierdza jednoznacznie, że składy orzekające, w których zasiadają osoby powołane do SN w procedurze z udziałem nowej Krajowej Rady Sądownictwa, naruszają prawo do sądu chronione przez Europejską Konwencję Praw Człowieka.

Standard obejmujący kompleksową ocenę zagwarantowania prawa do niezależnego i niezawisłego sądu wskazano w wyroku TSUE z dnia 19 listopada 2019 r. Zgodnie ze wspomnianym judykatem na ocenę zagwarantowania prawa do niezależnego i niezawisłego procesu składa się m.in. reguła: ocena stopnia niezależności i niezawisłości Krajowej Rady Sądownictwa od władzy ustawodawczej i wykonawczej przy wykonywaniu jej ustawowych zadań, bowiem właśnie temu organowi powierzono misję stania na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów, a od niezależności samej Rady zależy to, czy wyłonieni przez nią sędziowie będą w stanie faktycznie spełnić wymogi niezależności i niezawisłości z art. 47 KPP (pkt 139-140 uzasadnienia wyroku C-585/18).

W odniesieniu do Krajowej Rady Sądownictwa z wyroku TSUE z dnia 19 listopada 2019 r. wynika obowiązek uwzględnienia następujących elementów:

- obiektywnych okoliczności, w jakich został utworzony dany organ;

- sposobu, w jaki zostali powołani jego członkowie;

- cech tego organu;

- możliwości wzbudzenia przez trzy wyżej wymienione elementy uzasadnionych wątpliwości u jednostek, co do niezależności tego organu od czynników zewnętrznych, w szczególności od bezpośrednich lub pośrednich wpływów władzy ustawodawczej i wykonawczej oraz jego neutralności względem ścierających się przed nim interesów.

Skarżąca wskazała, że jeżeli chodzi o okoliczności, w jakich została utworzona Rada, to należy pamiętać o skróceniu kadencji poprzedniej Rady, a więc konstytucyjnego organu w myśl art. 187 ust. 3 Konstytucji RP. Chodzi o art. 6 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3). Nowe przepisy w zamierzeniu prawodawcy miały służyć zapewnieniu stanu zgodności z Konstytucją RP w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 czerwca 2017 r. (K 5/17, OTK-A 2017, poz. 48), zgodnie, z którym art. 11 ust. 2-4 oraz art. 13 ust. 3 ustawy o KRS są niezgodne z Konstytucją w zakresie, w jakim przewidują indywidualną kadencję członków Rady będących sędziami. Przywołany "wyrok" Trybunału został wydany z udziałem sędziów wybranych z naruszeniem art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, co stwierdzono w wyrokach Trybunału: z dnia 16 grudnia 2015 r., K 34/15 (OTK-A 2015 nr 11, poz. 185); z dnia 9 marca 2016 r., K 47/15 (OTK-A 2018, poz. 31); z dnia 11 sierpnia 2016 r., K 39/16 (OTK-A 2016, poz. 71). Ponadto, pogląd Trybunału Konstytucyjnego w zakresie ujednolicenia kadencji członków Rady nie broni się na gruncie art. 194 ust. 1 Konstytucji RP. Przepis ten nie stanowi explicite o indywidualnej kadencji sędziów Rady, lecz o ich indywidualnym wyborze. Choć jedno wynika z drugiego, celem tego przepisu było także zakazanie wyboru sędziów en bloc, co w pełni uzasadnia jego odmienne zredagowanie niż art. 187 ust. 3 Konstytucji RP, zaś konsekwentne posługiwanie się nim oznaczałoby jednolitość kadencji członków na przykład Rady Polityki Pieniężnej, bowiem w art. 227 Konstytucji RP nie stanowi się o ich indywidualnym wyborze. Trybunał zrozumiał, że wybór członków Rady ma być zrównany z kadencją Sejmu. Oznacza to, że w art. 187 ust. 3 Konstytucji RP ustrojodawca powiązał kadencję KRS z kadencją Sejmu, analogicznie jak zrobił to w wypadku Trybunału Stanu.

Zasadnicza zmiana mechanizmu wyboru członków KRS została wprowadzona nowelą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz.U. z 2017 r., poz. 3). Zgodnie z jej art. 1 pkt 1 to Sejm wybiera spośród sędziów Sądu Najwyższego, sądów powszechnych, sądów administracyjnych i sądów wojskowych piętnastu członków Rady na wspólną czteroletnią kadencję. Dokonując wyboru, Sejm w miarę możliwości uwzględnia potrzebę reprezentacji w Radzie sędziów poszczególnych rodzajów i szczebli sądów. W zakresie dotyczącym składu KRS i zasad jego wyłaniania postanowienia Konstytucji RP nie uległy żadnym zmianom. Oznacza to, że w trybie ustawy uprawnione było jedynie skorygowanie metody wyboru członków Rady (sędziów) przez sędziów, a nie wprowadzenie trybu wyboru sędziów-członków KRS przez władzę ustawodawczą. We wspomnianej powyżej noweli ustawy o KRS, uchwalonej w pakiecie z nową uSN, wprowadzono rozwiązanie, w wyniku, którego władza ustawodawcza i wykonawcza – mimo wieloletniej ustawowej tradycji wyboru części składu Rady przez samych sędziów, odzwierciedlającej postanowienia Konstytucji RP w zakresie statusu i zadań Rady oraz odrębności władzy sądowniczej od pozostałych władz - zyskały pozycję wręcz monopolistyczną w wyłanianiu składu KRS. Obecnie władza ustawodawcza wybiera 15 sędziów-członków KRS, a dodatkowo 6 kolejnych członków KRS to parlamentarzyści (4 wybieranych przez Sejm, 2 wybieranych przez Senat). Nowy wybór 15 sędziów do KRS doprowadził do sytuacji, w której decyzja o obsadzie aż dwudziestu jeden spośród dwudziestu pięciu osób.

Wchodzących w skład Rady (to jest 84% składu osobowego tego organu) należy do obu izb parlamentu. Nadto w skład KRS z urzędu wchodzi Minister Sprawiedliwości i przedstawiciel Prezydenta RP. Zatem 23 z 25 członków jest ostatecznie desygnowanych przez inne władze niż władza sądownicza. W ten sposób zdeformowano wynikający z art. 10 Konstytucji RP podział i równowagę między władzą ustawodawczą, władzą wykonawczą i władzą sądowniczą, co stanowi podłoże modelu demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP).

Dla oceny dokonywanej przez Sąd Najwyższy w cyt. orzeczeniu z 5 grudnia 2019 r., w wykonaniu wiążących zapatrywań prawnych wyrażonych w wyroku TSUE z 19 listopada 2019 r. nie bez znaczenia pozostaje także sam proces wyłonienia członków obecnej Rady. W tej kwestii rzecz dotyka list poparcia, jakiego udzielić mieli sędziowie kandydującym. Do tej pory nie zweryfikowano, czy członkowie zostali zgłoszeni zgodnie z prawem ani kto udzielił im poparcia. Stosowne dokumenty nie zostały do tej pory ujawnione mimo wydanego w tej sprawie wyroku przez NSA w dniu 28 czerwca 2019 r., OSK 4282/18 (LEX nr 2694019). Jak wiadomo, wykonaniu orzeczenia stoi na przeszkodzie decyzja Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia 29 lipca 2019 r., której wydanie zostało zainicjowane przez jednego z członków nowej KRS. Doszło więc do sytuacji, w której organ sądowy mający kontrolować administrację jest kontrolowany przez nią. Dodatkowo osoby składające poparcie wycofywały je w otwartym terminie do zgłoszenia kandydatury, zaś, co najmniej jeden z członków nowej Rady udzielił poparcia swojej własnej kandydaturze.

W ocenie Spółki tego rodzaju okoliczności zaprzeczają idei reprezentatywności gremium, o jakim mowa w art. 187 ust. 2 Konstytucji RP. Skoro ustawa zasadnicza przewiduje szerokie spektrum środowiska sędziowskiego, to celem tego rozwiązania jest, by wybrane osoby miały doświadczenie orzecznicze w różnych szczeblach sądownictwa. W ten sposób w skład Rady wejdą osoby obeznane z aktualną problematyką wymiaru sprawedliwości. Z racji uprawnień Rady będą wówczas mogły aktywnie włączyć się w mechanizm zmian w tym obszarze, tak by swoim doświadczeniem wesprzeć oczekiwane reformy. Natomiast delegowanie do Ministerstwa Sprawiedliwości odcina sędziów od pracy orzeczniczej i tym samym aktualnych problemów, z jakimi boryka się wymiar sprawiedliwości. Powyższe oznaczałoby, że sędziowie mający stać na straży niezależności i niezawisłości sądów uzyskali poparcie wyłącznie dzięki wpływom władzy wykonawczej.

Krajowa Rada Sądownictwa przy wykonywaniu powierzonych jej zadań nie brała pod uwagę stanowisk prezentowanych przez najwyższe instancje sądowe, odnoszących się do zmian w sposobie jej funkcjonowania (zob. postanowienia SN: z dnia 28 marca 2019 r., II KO 154/18, niepublikowane, z dnia 21 maja 2019 r., III CZP 25/19, OSNC 2019 nr 10, poz. 99; z dnia 12 czerwca 2019 r., II PO 3/19, LEX nr 2684153 oraz NSA z dnia 26 czerwca 2019 r., IIGOK 2/18, LEX nr 2687377).

Reasumując, zdaniem skarżącej, obecna Krajowa Rada Sądownictwa nie daje wystarczających gwarancji niezależności od organów władzy ustawodawczej i wykonawczej w procedurze powoływania sędziów.

Jednocześnie Spółka wskazała, że znane są jej orzeczenia NSA: sygn. akt I OSK 1394/18, I OSK 1918/18, I OSK 1969/18, I OSK 1988/18, I OSK 2055/18, I OSK 2142/18.

Sędzia, którego dotyczył wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy, złożyła w formie pisemnej wyjaśnienia, o jakich mowa w art. 22 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W oświadczeniu z dnia 9 czerwca 2022 r. sędzia NSA Małgorzata Grzelak stwierdziła, że nie istnieją żadne okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności (art. 19 p.p.s.a.). Ponadto w sprawie brak jest również podstaw do wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy, wymienionych w art. 18 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wniosek o wyłączenie sędziego nie zasługuje na uwzględnienie.

Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczące wyłączenia sędziego (art. 18-24 p.p.s.a.) przewidują wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy z mocy samej ustawy (art. 18 p.p.s.a.) oraz wyłączenie przez sąd - na żądanie sędziego lub na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.). Na mocy art. 193 p.p.s.a. przepisy te mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

Instytucja wyłączenia sędziego, zarówno z mocy prawa, jak i na żądanie sędziego bądź na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 października 2018 r., sygn. akt I OZ 1022/18).

Wniosek o wyłączenie sędziego strona wywiodła w powiązaniu z art. 271 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którym można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia.

Wniosek ogólny, do jakiego doszedł ETPCz w wyroku z dnia 3 lutego 2022 r. Advance Pharma Sp. z o.o. przeciwko Polsce (nr skargi 1469/20), sprowadzał się do stwierdzenia, że w dwóch przypadkach doszło do oczywistego naruszenia prawa krajowego, które miało negatywny wpływ na podstawowe zasady proceduralne dotyczące powoływania sędziów do Izby Cywilnej Sądu Najwyższego. Po pierwsze, powołanie nastąpiło na podstawie rekomendacji KRS ustanowionej na mocy ustawy zmieniającej z 2017 r., organu, który nie zapewnia już wystarczających gwarancji niezależności od władzy ustawodawczej i wykonawczej. Po drugie, polski ustawodawca interweniował w proces powołania, niwecząc skutki trwającej kontroli sądowej uchwały KRS nr 330/2018. Prezydent RP, pomimo że wykonanie tej uchwały – zgodnie z którą siedmiu sędziów zostało powołanych do Izby Cywilnej, w tym również ci, którzy rozpatrywali sprawę skarżącej spółki – zostało wstrzymane przez Naczelny Sąd Administracyjny, a ważność tej uchwały nie została jeszcze zbadana przez ten sąd, wyznaczył ich do pełnienia urzędu sędziego z oczywistym naruszeniem praworządności (349).

W niniejszej sprawie ETPCz powstrzymał się od udzielania takich szczegółowych wskazówek i ograniczył swoje rozważania do ogólnych wytycznych. Jak już zauważono powyżej, wnioski Trybunału dotyczące niezgodności procedury powoływania sędziów z udziałem KRS z wymogami "niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą" na podstawie art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności będą miały konsekwencje dla jego oceny podobnych skarg w innych toczących się lub przyszłych sprawach. Uchybienia tej procedury wskazane w niniejszej sprawie w odniesieniu do nowo powołanych sędziów Izby Cywilnej Sądu Najwyższego oraz w sprawie Reczkowicz (cyt. powyżej) w odniesieniu do Izby Dyscyplinarnej tego sądu, oraz w sprawie Dolińska-Ficek i Ozimek (cyt. powyżej) w odniesieniu do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych już negatywnie wpłynęły na istniejące nominacje i mogą systemowo wpływać na przyszłe nominacje sędziów, nie tylko do innych izb Sądu Najwyższego, ale również do sądów powszechnych, wojskowych i administracyjnych (zob. również paragrafy 127 i 142 powyżej). Nieodłącznym elementem ustaleń Trybunału jest to, że naruszenie praw skarżącego miało swoje źródło w zmianach w polskim ustawodawstwie, które pozbawiły polskie sądownictwo prawa wyboru członków KRS i umożliwiły władzy wykonawczej i ustawodawczej bezpośrednią lub pośrednią ingerencję w procedurę powoływania sędziów, tym samym systemowo naruszając legalność sądu złożonego z tak powołanych sędziów. W tej sytuacji, w interesie praworządności oraz zasad podziału władzy i niezależności sądownictwa, wymagane jest szybkie działanie naprawcze ze strony Państwa Polskiego (364).

W tym kontekście przed pozwanym państwem otwierają się różne opcje; nieuchronnym wnioskiem jest jednak, że dalsze funkcjonowanie KRS w kształcie nadanym jej ustawą zmieniającą z 2017 r. oraz jej zaangażowanie w procedurę nominacji sędziowskich utrwala dysfunkcję systemową stwierdzoną powyżej przez Trybunał i może w przyszłości skutkować potencjalnie wielokrotnym naruszeniem prawa do "niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą", prowadząc tym samym do dalszego pogłębienia kryzysu rządów prawa w Polsce. W odniesieniu do prawnych i praktycznych konsekwencji dla prawomocnych wyroków już wydanych przez składy sędziowskie powołane zgodnie z rekomendacją KRS oraz skutków takich wyroków w polskim porządku prawnym. Trybunał na tym etapie pragnie zauważyć, że jedną z możliwości, którą pozwane Państwo powinno rozważyć, jest włączenie do niezbędnych środków naprawczych wniosków Sądu Najwyższego zawartych w jego uchwale z dnia 23 stycznia 2020 r. w odniesieniu do Sądu Najwyższego i innych sądów oraz wyroków wydanych przez odpowiednie składy sądu (zob. pkt 127 powyżej) (365).

W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny pragnie zaznaczyć, że w sprawie, w której złożono przedmiotowy wniosek o wyłączenie Sędziego, nie mogą mieć zastosowania regulacje wynikające z ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r. poz.1259) regulujące badanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, na wniosek uprawnionego.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny w tej sprawie oceniając, czy przedmiotowej sprawie może wystąpić okoliczność przewidziana w art. 271 pkt 1 p.p.s.a., sięgnął do wniosków Sądu Najwyższego zawartych w jego uchwale z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/20).

W tezie 1 ww. uchwały wskazano, że nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. albo sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.

Natomiast w tezie 2 ww. uchwały wskazano, że nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. albo sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

W związku z powyższym podkreślić należy, że zgodnie z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi, jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy.

Zauważyć należy, że żadna z ww. tez uchwały Sądu Najwyższego nie odnosi się do sądów administracyjnych. Stąd też Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając wniosek o wyłączenie sędziego sądu administracyjnego, doszedł do przekonania o konieczności zastosowania w tej sprawie tezy 2 odnoszącej się do sądów innych niż Sąd Najwyższy.

W tym jednak przypadku przesłanką wyłączenia sędziego nie jest wyłącznie wadliwość procesu powoływania sędziego, ale musi ponadto wystąpić konkretna okoliczność, która prowadzi do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Powyższe spostrzeżenie wskazuje na konieczność indywidualnego podejścia do orzeczeń wydawanych przez sędziów powołanych do sądów powszechnych lub administracyjnych, a także do kwestii związanych z ich wyłączeniem (zob. też zdanie odrębne Sędziego Krzysztofa Wojtyczka do wyroku ETPCz z dnia 3 lutego 2022 r. Advance Pharma Sp. z o.o. przeciwko Polsce).

Naczelny Sąd Administracyjny w tym miejscu zwraca uwagę, że w rozpatrywanym wniosku o wyłączenie sędziego jego autor nie wskazał oprócz wadliwości procesu powoływania sędziego (związanej z działaniem w tym procesie Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw) jakichkolwiek innych konkretnych okoliczności wadliwość procesu powoływania sędziego.

Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wniosek Skarżącego o wyłączenie sędziego NSA Małgorzaty Grzelak jest bezzasadny i podlega oddaleniu na podstawie art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a. w związku z art. 193 p.p.s.a.