Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 187/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-05-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 i art. 142
journal: Dz.U. 2020 poz 1990
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Niedźwiedź Sędziowie: Sędzia WSA Piotr Fronc Sędzia WSA Małgorzata Łoboz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 maja 2022 r. sprawy ze skargi N. B., M. B., A. B., P. B., J. B. na decyzję Wojewody z dnia 24 listopada 2021r. znak [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Uzasadnienie:

Decyzją Nr [...] z dnia 15 września 2021 r., znak: [...] Prezydent Miasta K., na podstawie art. 136 ust. 3 i art. 142 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r., poz. 1990 ze zm.), orzekł w pkt. 1 o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] i część działki nr [...], poł. w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K., w granicach działki nr [...], obr. [...], na rzecz: N. B., M. B., A. B. oraz P. B.; w pkt. 2 o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] i część działki nr [...], poł. w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K., w granicach działki nr [...], obr. [...], na rzecz J. B..

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] obr. [...] zostało zainicjowane przez N. B., M. B., A. B. oraz P. B.. W toku postępowania oświadczenie o przystąpieniu do postępowania złożył J. B..

Decyzja rozstrzyga zgłoszone roszczenie o zwrot nieruchomości w stosunku do nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] oraz część działki nr [...], poł. w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K., w granicach wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa działki nr [...], obr. [...]. Powyższe działki powstały z działek nr [...] i nr [...], obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K..

Organ ustalił, że decyzją Kierownika Wydziału Rolnictwa i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego K. - [...] z dnia 19 marca 1990 r. nr [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa działki: nr [...] o pow. 0,3622 ha i nr [...] o pow. 1,7762 ha, poł. w obr. [...]. Przedmiotowa nieruchomość została przeznaczona pod budownictwo wielorodzinne os. [...]. Przedmiotowa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Zastępcy Dyrektora Wydziału Urzędu Miasta K. z dnia 18 czerwca 1990 r. nr [...]

Przedmiotowa nieruchomość stanowiła współwłasność W. B. i M. B. na prawach własności ustawowej. Na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia 12 kwietnia 2013 r. Rep. A [...] ustalono, że spadek po zmarłym w dniu 24 marca 2013 r. W. B. nabyli: M. B., N. B., P. B., A. B., każdy po 1/4 części.

Organ wskazał, że z uwagi na fakt, iż J. B. nie jest poprzednim właścicielem w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami, a tym samym nie ma legitymacji procesowej do występowania z wnioskiem o zwrot nieruchomości, stąd należało orzec o odmowie zwrotu przedmiotowej nieruchomości na jego rzecz.

Nieruchomość oznaczona jako działki: nr [...] i nr [...], poł. w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K. objęta jest księgą wieczystą nr [...] i stanowi własność Spółdzielni Mieszkaniowej [...]" w K.. Umową sprzedaży zawartą w formie aktu notarialnego z dnia 28 października 1998 r. Rep. A

-15 98 Gmina K. sprzedała prawo własności działek: nr [...] i nr [...], poł. wobr. [...], jedn. ewid. [...] m. K. na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej [...]. Wpis prawa własności działek: nr [...] i nr [...], poł. w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K. na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w księdze wieczystej nr [...] nastąpił w dniu 9 lutego 1999 r., na wniosek z dnia 2 listopada 1998 r.

Mając powyższe na względzie organ I instancji zwrócił uwagę na stanowisko judykatury, zgodnie z którym brak władania przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego wywłaszczoną nieruchomością uniemożliwia orzeczenie o jej zwrocie na rzecz uprawnionych osób i w takiej sytuacji zbyteczne jest badanie materialnych przesłanek zwrotu, określonych w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w tym zwłaszcza jej zbędności na cel wskazany w decyzji wywłaszczeniowej.

Odwołanie od ww. decyzji Prezydenta Miasta K. złożyli N. B., M. B., A. B., P. B. i J. B., zarzucając jej naruszenie:

- art. 136 ust. 2 u.g.n. poprzez niedopełnienie przez Prezydenta Miasta K. obowiązku polegającego na zawiadomieniu poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o zamiarze przeznaczenia wywłaszczonej nieruchomości na cel inny niż wskazany w decyzji o wywłaszczeniu oraz braku poinformowania o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w niej;

- art. 7 i 77 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz brak przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego, którego celem jest ustalenie, czy cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości stał się zbędny, przez co organ błędnie załatwił sprawę nie uwzględniając słusznego interesu obywatela;

- art. 80 k.p.a. poprzez dowolną ocenę dowodu polegającą na wydaniu decyzji, która została oparta na przyjęciu, że organ nie ma obowiązku przeprowadzać kompletnego postępowania dowodowego oraz zbadania całokształtu materiału dowodowego.

Ponadto w odwołaniu zarzucono, że organ I instancji niezasadnie uznał, iż J. B. nie przysługuje uprawnienie do ubiegania się przedmiotowej nieruchomości, podczas gdy jest on spadkobiercą jej poprzedniego właściciela.

Wskazując na powyższe odwołujący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie o zwrocie przedmiotowej nieruchomości na rzecz wnioskodawców względnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi l instancji.

Wojewoda decyzją z dnia 24 listopada 2021 r., znak: [...], na podstawie art. 142 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ II instancji podał, że zasadny był zarzut odwołania dotyczący błędnego uznania, że J. B. nie posiadał legitymacji do wystąpienia o zwrot przedmiotowej nieruchomości. Z załączonych do wniosku postanowień Sądu Rejonowego dla K. - [...] w K. z dnia 3 marca 1987 r., sygn. akt I Ns 341/87/S i z 18 października 1988 r., sygn. akt I Ns 1157/88/S wynika bowiem, że ww. wnioskodawca jest jednym ze spadkobierców W. i M. B. wskazanych w decyzji wywłaszczeniowej i ujawnionych jako właściciele przedmiotowej nieruchomości w KW nr [...]. Powyższa okoliczność nie powoduje jednak wadliwości zaskarżonej decyzji w stopniu mającym wpływ na zawarte w niej rozstrzygnięcie.

Z ustaleń organu I instancji wynika, że wskazana w ww. decyzji wywłaszczeniowej działka nr [...], obr. [...], odpowiada obecnie m.in. działce nr [...] i części działki nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K.. Powyższe działki powstały z działek nr [...] i nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K., które umową sprzedaży z 28 października 1998 r. Rep. A nr [...] zostały sprzedane przez Gminę K. na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej [...], zaś wpis nowego właściciela w księdze wieczystej nastąpił 9 lutego 1999 r. - na wniosek z 2 listopada 1998 r. Aktualnie - zgodnie z treścią księgi wieczystej nr [...] przedmiotowa nieruchomość stanowi własność Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w K..

Organ II instancji wskazał, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości określone w art. 136 ust. 3 u.g.n. przysługuje wyłącznie przeciwko Skarbowi Państwa albo jednostce samorządu terytorialnego. Tym samym brak tytułu prawnego do nieruchomości po stronie zobowiązanego podmiotu publicznoprawnego oznacza brak podstaw do orzeczenia o zwrocie, ponieważ taka decyzja byłaby niewykonalna. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OPS 3/14 stwierdził, że jeżeli spełnione są przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości o których mowa w art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 u.g.n. podstawą odmowy zwrotu nieruchomości może być zbycie tej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego osobie trzeciej z pominięciem procedury przewidzianej w art. 136 ust. 1 i 2 u.g.n. Zbycie przez podmiot publicznoprawny - po wejściu w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami - wywłaszczonej nieruchomości - choćby z naruszeniem prawa osób uprawnionych do jej zwrotu - stanowi podstawę do wydania decyzji o odmowie zwrotu takiej nieruchomości bez konieczności badania jej zbędności na cel wywłaszczenia. Dla poparcia prezentowanego stanowiska organ odwoławczy przytoczył poglądy wyrażone w judykaturze.

Na opisaną wyżej decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wnieśli: N. B., M. B., A. B., P. B. i J. B.. Skarżący zarzucili zaskarżonej decyzji:

1. obrazę prawa materialnego, a to art 136 ust 2 u.g.n. poprzez niedopełnienie obowiązku przez Prezydenta Miasta K. polegającego na zawiadomieniu poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o zamiarze przeznaczenia wywłaszczonej nieruchomości, na cel inny niż w decyzji o wywłaszczeniu oraz braku poinformowania o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części;

2. obrazę prawa procesowego mającą istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7 i 77 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz brak przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego, którego celem jest ustalenie czy cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości stał się zbędny przez co organ błędnie załatwił sprawę nie uwzględniając słusznego interesu obywatela;

3. obrazę prawa procesowego mającą istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 80 k.p.a. poprzez dowolną a nie swobodną ocenę dowodu polegającą na wydaniu decyzji, która została oparta na przyjęciu, iż organ nie ma obowiązku przeprowadzać kompletnego postępowania dowodowego oraz zbadania całokształtu materiału dowodowego.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu przytoczone zarzuty zostały rozwinięte. W szczególności wskazano, że organy zaniechały prawidłowego ustalenia stanu faktycznego w toczących się przed nimi postępowaniami o zwrot w/w nieruchomości. Nie przeprowadziły wyczerpującego i zmierzającego do całkowitego wyjaśnienia sprawy postępowania dowodowego. Skarżący nie zgodzili się ze stanowiskiem, że organy nie miały konieczności badania zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, która została zbyta z naruszeniem prawa. Ustalenie tej kwestii może stanowić prejudykat do wystąpienia z roszczeniem przed sądem powszechnym o zapłatę należnego odszkodowania skarżącym w związku z pogwałceniem prawa przez Prezydenta Miasta K.. Organ nie dochował obowiązku o zawiadomieniu skarżących, że w/w nieruchomość zamierza użyć w innym celu aniżeli został określony w decyzji wywłaszczającej, tj. zbyć prawo własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz osoby trzeciej. Ponadto nie poinformował skarżących o możliwości złożenia wniosku o zwrot przedmiotowej nieruchomości, czym przyczynił się do powstania szkody u skarżących. Takie działanie jest niezgodne z obowiązującym prawem i stanowi czyn niedozwolony, za które przysługuje odszkodowanie. Działanie organów prowadzi do zamknięcia w sposób pośredni domagania się na drodze sądowej przed sądem cywilnym

odszkodowania za utratę przez jej poprzedników prawnych własności nieruchomości w miejscowości K., która została przejęta na własność Skarbu Państwa z rażącym naruszeniem prawa, bowiem skarżący nie są w stanie uzyskać prejudykatu w rozumieniu art. 4171 §2 zd. 1 k.c., który jest konieczny do wystąpienia z tym roszczeniem.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Rozpoczynając, wyjaśnić należy, że istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; zwana dalej p.p.s.a.), stanowiąc, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto w myśl art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Z punktu widzenia powyższego stwierdzić należy, że skarga okazała się być bezzasadna.

W związku z brakiem możliwości przeprowadzenia rozprawy zdalnej, stosownie do treści art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (DZ.U. z 2020r.poz.1842 t.j. z późn. zmianami), w sprawie zarządzono przeprowadzenie posiedzenia niejawnego celem rozpoznania sprawy.

Istotą sprawy jest ustalenie przez organy, niekwestionowane przez strony, że wskazana w przedmiotowej decyzji wywłaszczeniowej działka nr [...], obr. [...] odpowiada obecnie m.in. działce nr [...] i części działki nr [...], poł. w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K.. Powyższe działki powstały z działek nr [...] i nr [...], obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K., które umową sprzedaży z 28 października 1998 r. Rep. A nr [...] zostały sprzedane przez Gminę K. na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w K., zaś wpis nowego właściciela w księdze wieczystej nastąpił 9 lutego 1999 r. - na wniosek z 2 listopada 1998 r. Aktualnie - zgodnie z treścią księgi wieczystej nr [...] przedmiotowa nieruchomość stanowi własność Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w K..

Rozpatrując stan faktyczny j.w. i prawny niniejszej sprawy, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (obecnie tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 1990 z późn. zm., dalej "u.g.n."), w brzmieniu obowiązującym od dnia 14 maja 2019 r., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. W myśl art. 136 ust. 3a u.g.n. w przypadku gdy postępowanie w sprawie zwrotu dotyczy udziału w wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w jej części, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, zawiadamia pozostałych uprawnionych o możliwości zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości albo udziału w jej części. Wedle art. 137 ust. 1. u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (art. 137 ust. 2 u.g.n.). Powołane przepisy stanowią determinantę prawną zaskarżonej decyzji, aczkolwiek jej istotnym uzupełnieniem jest orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11 (Dz. U. poz. 376), w wyniku którego art. 137 ust. 1 pkt 2 utracił moc z dniem 24 marca 2014 r. w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r. zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Na tle powyższych przepisów wyraźnie rysują się trzy przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości: nabycie tejże nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego w drodze wywłaszczenia, wystąpienie o zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców, zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu - niemniej jednak w niniejszej sprawie nie tyle one, ile kwestia stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości i jego wpływu na dopuszczalność zwrotu wysuwa się na plan pierwszy.

Kwestia dopuszczalności orzeczenia o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości pomimo to, że nie pozostaje ona we władaniu Skarbu Państwa ani we władaniu jednostki samorządu terytorialnego - wymagała zatem rozważenia w pierwszej kolejności; jej rozstrzygnięcie warunkuje potrzebę badania innych okoliczności potencjalnie relewantnych z punktu widzenia wchodzących w rachubę norm materialnych.

Sąd w tej mierze podziela stanowisko i argumentację zaprezentowaną w niniejszej sprawie przez organy.

W sprawie nie jest sporne, że zarówno w dacie złożenia wniosku o zwrot jak i w dacie orzekania przez organy obu instancji ani jednostka samorządu terytorialnego ani też Skarb Państwa nie dysponowały tytułem prawnorzeczowym do objętych wnioskiem o zwrot, nabytych przez Skarb Państwa w trybie wywłaszczeniowym, działek o numerach wskazanych wyżej.

W świetle utrwalonego orzecznictwa, żądanie zwrotu przedmiotowej nieruchomości nie mogło być zatem uwzględnione już chociażby z tego powodu.

Należy w tym miejscu przywołać uchwałę z 13 kwietnia 2015 r. składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego (sygn. akt I OPS 3/14), w której NSA stwierdził, że: "jeżeli spełnione są przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, o których mowa w art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 u.g.n., podstawą odmowy zwrotu nieruchomości może być zbycie tej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego osobie trzeciej z pominięciem procedury przewidzianej w art. 136 ust. 1 i 2 u.g.n." W uzasadnieniu tej uchwały NSA przychylił się do stanowiska, że sama okoliczność braku władania nieruchomością przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego wyklucza możliwość pozytywnego załatwienia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Jak wskazał NSA "roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, gdy zachodzą przesłanki wymienione w art. 136 ust. 3 u.g.n., przysługuje wyłącznie przeciwko Skarbowi Państwa albo jednostce samorządu terytorialnego. Tym samym brak tytułu prawnego do nieruchomości po stronie zobowiązanego podmiotu publicznoprawnego oznacza brak podstaw do orzeczenia o zwrocie, ponieważ decyzja taka byłaby niewykonalna (...)"

Takie stanowisko zajął także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 3497/15 stwierdzając, iż fakt pozostawania działki stanowiącej własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego w użytkowaniu wieczystym innego podmiotu uniemożliwia zwrot takiej działki, bez względu na przesłankę jej zbędności o której mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n. Podważa to zatem w ogóle sens badania jaki był cel wywłaszczenia i czy został on zrealizowany, albowiem do zwrotu i tak nie może dojść. Sąd podkreślił, iż prawo użytkowania wieczystego w odniesieniu do osób trzecich korzysta z takiej samej ochrony jak prawo własności (por. art. 233 kodeksu cywilnego). Zbycie nieruchomości na rzecz osoby trzeciej, jaką niewątpliwie jest "A" przesądza zatem o niemożności zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i czyni zbędną potrzebę prowadzenia postępowania wyjaśniającego co do realizacji celu wywłaszczenia. Skutkiem wpisu prawa wieczystego użytkowania i prawa własności na rzecz osób trzecich jest objęcie tego wpisu domniemaniem wynikającym z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. Nr 19, poz. 147 z późn. zm.), iż prawo jawne z księgi wieczystej wpisane jest zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym i tym domniemaniem związany jest organ rozstrzygający sprawę o zwrot nieruchomości. Decyzja o zwrocie nieruchomości wydana w tej sytuacji godziłaby w porządek prawny i byłaby w dniu jej wydania trwale niewykonalna, co skutkowałoby stwierdzeniem jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. Zasadnie zatem przyjęły organy orzekające że nie jest dopuszczalne wydanie decyzji o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa lub Gmina już tą nieruchomością nie władają, która to sytuacja w niniejszej sprawie niewątpliwie ma miejsce.

Jak chodzi o przykładowe dalsze orzeczenia, należy tutaj wskazać na wyrok NSA z dnia 12 lutego 2014 r. I OSK 1602/12, LEX nr 1765702: " Fakt zadysponowania przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego wywłaszczoną nieruchomością przez jej zbycie umową cywilnoprawną na rzecz osób trzecich powoduje, że roszczenie o zwrot przysługujące byłemu właścicielowi z art. 136 ust. 3 u.g.n. staje się bezskuteczne i wnioskowana do zwrotu nieruchomość nie może zostać zwrócona". Podobnie wskazał NSA w wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r. I OSK 1153/17, LEX nr 2440333: "Roszczenie poprzedniego właściciela o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, która nie została użyta na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, w przypadku jej wcześniejszego zbycia przez wywłaszczyciela, nie może być zrealizowane w naturze. Roszczenie to nie może być zrealizowane w drodze restytucji własności na podstawie aktu administracyjnego. Tym samym zbyteczne (niecelowe) jest badanie, czy w sprawie zachodzą przesłanki z art. 137 u.g.n.". Identyczne poglądy zaprezentowały także Wojewódzkie Sądy Administracyjne w wyrokach: WSA w Warszawie w wyroku z dnia 10 stycznia 2014 r. I SA/Wa 1359/13, LEX nr 1575059, WSA w Krakowie w wyroku z dnia 14 września 2021 r. II SA/Kr 589/21, LEX nr 3245156, oraz w wyroku z dnia 7 listopada 2017 r. II SA/Kr 1016/17 LEX nr 2420817, WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 8 lipca 2021 r. II SA/Gl 374/21, LEX nr 3210476.

Podkreślenia wymaga, że nawet ewentualne niezrealizowanie celu wywłaszczenia nie oznacza, iż prawo własności nieruchomości podmiotu, który nabył ją, nie podlega ochronie, o której mowa w art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Prawo własności "nowego" właściciela pozostaje w kolizji z prawem do zwrotu nieruchomości wywłaszczonego właściciela. Rozwiązanie tej kolizji należy do sądu powszechnego, z uwzględnieniem zasady państwa prawa i sprawiedliwości społecznej oraz zasady stabilności stosunków prawnych. Wskazuje na to wyrok NSA z dnia 15 października 2015 r. I OSK 202/14, LEX nr 1985802.

W ocenie Sądu, nie ulega zatem wątpliwości, że ochrona prawa własności innych podmiotów stanowi przeszkodę do orzeczenia o zwrocie nieruchomości. Sąd podziela zatem stanowisko zaprezentowane m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2017 r., I OSK 3497/15 oraz pozostałych wskazanych wyżej.

W tym stanie rzeczy, w ocenie Sądu, nie było potrzeby badania innych okoliczności warunkujących ewentualny zwrot nieruchomości, w szczególności przesłanki zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r. (I OSK 1153/17, CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że: "Niezależnie (...) od tego, jakie postępowanie dowodowe przeprowadziły organy, a mianowicie czy dokonały uprzedniego zbadania celu wywłaszczenia i stopnia jego realizacji, to i tak, w przypadku zbycia nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego, lub obciążenia jej prawem użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich nie jest możliwe wydanie decyzji pozytywnej o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. W tej sytuacji nie sposób nakładać na organy obowiązku prowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność celu wywłaszczenia i stopnia jego realizacji, a co za tym idzie przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. Są to (...) okoliczności pozbawione znaczenia dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy, a jednocześnie nie stanowią prejudykatu dla rozstrzygnięć podejmowanych przez sądy powszechne w postępowaniu odszkodowawczym". Jest tak, bowiem jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 11 sierpnia 2011 r. (sygn. akt I CSK 573/2010 LexPolonica nr 3873652): "Jeżeli na skutek utraty przez Gminę tytułu do wywłaszczonej nieruchomości orzekanie o zwrocie tej nieruchomości w postępowaniu administracyjnym stało się bezprzedmiotowe, to do ustalania istnienia podstaw tego zwrotu w momencie dokonywanej przez Gminę zamiany nieruchomości, jako przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej, uprawnionym jest sąd (powszechny)".

W świetle powyższego, skoro wydane decyzje są prawidłowe, na zas. art. 151 p.p.s.a. skargę jako niezasadną oddalono.