Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 37/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art.17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 maja 2022 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 29 października 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

UZASADNENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 29 października 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia 14 lipca 2021 r. o odmowie przyznania A. G. (dalej również jako "wnioskodawca", "strona" lub "skarżący") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną D. G.

Z akt sprawy wynikają następujące okolicznością faktyczne i prawne.

Wnioskiem z dnia 2 czerwca 2021 r. A. G., działając przez pełnomocnika, wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną D. G. Do wniosku dołączono dokumenty obejmujące m.in.:

- dwa orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 9 grudnia 2019 r. (nr akt [...]), z których wynika, że D. G. urodzona [...] 1988 r. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji i niezdolność ta istniała na dzień 1 października 2019 r. oraz jest trwale całkowicie niezdolna do pracy

oświadczenie A. G., z którego wynika że z chwilą przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego,

kartę czynności wykonywanych podczas opieki nad D. G., w której wymieniono: higiena (kąpiel, obcinanie paznokci) - 26 razy w miesiącu; przygotowywanie ubrań, ubieranie 30 razy w miesiącu; podawanie leków - 15 razy w miesiącu; przygotowywanie i podawanie posiłków - 30 razy w miesiącu; sprzątanie, pranie prasowanie - 20 razy w miesiącu; wizyty lekarskie - 2 razy w miesiącu; opłacanie rachunków - 1 raz w miesiącu; robienie zakupów, realizacja recept - 10 razy w miesiącu; załatwianie spraw urzędowych - 3 razy w miesiącu; wyjścia do kościoła, potrzeby religijne - 4 razy w miesiącu; wyjścia na spacery - 30 razy w miesiącu; przygotowywanie i przynoszenie opału, palenie w piecu - 30 razy w miesiącu; odśnieżanie - w zależności od potrzeb; czynności ogrodnicze - 10 razy w miesiącu; czytanie książek, pism urzędowych - 4 razy w miesiącu; masaże, oklepywanie - 10 razy w miesiącu.

orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 1 grudnia 2020 r. na mocy którego A. G. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 grudnia 2022 r., gdzie wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się do 14 listopada 2016 r.

W dniu 21 czerwca 2021 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy z A. G., podczas którego ustalono, że zamieszkuje on wspólnie z żoną i dwójką dzieci (córki w wieku szkolnym). Stwierdzono, że D. G. nie jest osoba leżącą, porusza się samodzielnie bez pomocy kul czy wózka inwalidzkiego i tylko czasami wymaga pomocy w przemieszczaniu się (podczas nasilenia bólu kręgosłupa), wychodzi na wspólne spacery z mężem i dzieci. Z wywiadu wynikało w tym zakresie również, że w czasie w którym był on przeprowadzany z A. G. w ośrodku pomocy społecznej, D. G. bez jakiejkolwiek pomocy poruszała się samodzielnie po K. W toku wywiadu ustalono, że D. G. nie wymaga żadnych specjalistycznych zabiegów w postaci masaży, czy oklepywania (ale oczekuje na rehabilitację w K. z uwagi na kręgosłup), miewa czasami napady padaczkowe, sama korzysta z toalety, jest samodzielna w zakresie higieny osobistej i jedynie podczas nasilenia bólu kręgosłupa wymaga pomocy w kąpieli i myciu włosów. Z wywiadu wynikało też, że wnioskodawca przygotowuje posiłki sam lub wraz z żoną - która spożywa je samodzielnie, przygotowuje również leki, które żona zażywa sama 3 razy dziennie, towarzyszy żonie podczas wizyt lekarskich. W wywiadzie odnotowano także, że wnioskodawca pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad żoną. Natomiast wcześniej, to jest po 2016 roku nie podejmował zatrudnienia z powodu złego stanu zdrowia (miał uraz barku).

Do wywiadu środowiskowego dołączono oświadczenie A. G., w którym podał, że jego żona nie jest osobą leżącą, porusza się samodzielnie, jest samodzielna w zakresie załatwiania potrzeb fizjologicznych i czynności higienicznych, ubiera się sama, spożywa sama posiłki, które wspólnie przygotowują, sama zażywa przygotowane przez męża leki, nie przyjmuje żadnych

kroplówek, ani zastrzyków, nie wymaga masaży ani oklepywania, nie może jednak zostać sama w domu ze względu na zdarzające się w różnych porach napady padaczkowe. Zakupy i wizyty lekarskie małżonkowie odbywają wspólnie. Ze względu na wadę wzroku żony, to mąż musi czytać jej pisma urzędowe.

Zawiadomieniem z dnia 23 czerwca 2021 r. Wójt Gminy K. poinformował pełnomocnika strony, wskazując na podstawę z art. 10 § 1 oraz art. 79 a § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2021 r. , poz. 735 ze zm., dalej jako "k.p.a.") o możliwość wypowiedzenia się w sprawie, co do zabranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań i o możliwości przełożenia dodatkowych dowodów. Strona nie skorzystała z przysługujących jej w tym zakresie uprawnień.

Decyzją z dnia 14 lipca 2021 r. (nr[...]) Wójt Gminy K., działając na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej jako "u.ś.r.") odmówił przyznania A. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną żoną D. G., ur. [...] 1988 r.

W uzasadnieniu wskazano, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest należne za samo sprawowanie opieki, jest to bowiem świadczenie należne za rezygnację z aktywności zawodowej wymuszoną koniecznością sprawowania opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustanawia szereg przesłanek, które musza być spełnione łącznie, aby wnioskodawca mógł otrzymać świadczenie. Główną przesłanką jest wśród nich istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki, a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę. Rezygnacja z aktywności zawodowej musi być zatem wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad chorym, a rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby uniemożliwiał on podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. Z tych względów organ uznał, że skoro z akt sprawy wynika, że wnioskodawca przed rozpoczęciem opieki nad małżonką nie pozostawał w zatrudnieniu od dłuższego okresu czasu oraz nie podejmował też innej pracy zarobkowej, w sprawie nie wystąpił związek czasowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia czy niepodejmowaniem pracy, a koniecznością zapewnienia stałej opieki żonie. W ocenie organu w sprawie nie bez znaczenia był ponadto fakt, że stopień samodzielności osoby wymagającej opieki jest ograniczony, ale nie wykluczony. Szczególnie, że D. G. nie jest osobą leżącą oraz przemieszcza się samodzielnie w obrębie mieszkania, jak i na zewnątrz. Na podstawie wywiadu środowiskowego oraz dodatkowo zgromadzonych w sprawie dokumentów ustalono w tym zakresie, że D. G. porusza się bez kul i wózka, wychodzi z całą rodziną na spacery, nie wymaga wykonywania żadnych specjalnych czynności higieniczno-pielęgnacyjnych, nie przyjmuje żadnych kroplówek, czy zastrzyków, nie wymaga rehabilitacji, nie wymaga pomocy drugiej osoby podczas korzystania z toalety, wspólnie z mężem przygotowuje posiłki, które spożywa samodzielnie, sama też się ubiera. Głównym powodem dla którego nie może zostać sama w domu są napady padaczkowe.

W odwołaniu od decyzji pełnomocnik podniósł zarzut błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie przez organ, że w sprawie nie został spełniona przesłanka związku przyczynowego pomiędzy rezygnacja z zatrudnienią przez wnioskodawcę, a opieką jaką sprawuje nad żoną.

Decyzją z dnia 29 października 2021 r. ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, nie znajdując podstaw do uwzględnienia zarzutów odwołania.

W uzasadnieniu w pierwszej kolejności wskazano, że A. G. jest mężem D. G. - osoby wymagającej opieki, w związku z tym należy on do kręgu osób uprawnionych do występowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). D. G. posiada orzeczenie lekarza orzecznika ZUS uznające ją za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, a zatem jest osobą o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Organ nie zakwestionował, że wnioskodawca opiekuje się żoną. Niemniej podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że zakres tej opieki z uwagi na stosukowo dużą samodzielność D. G. nie wyłącza możliwości podjęcia zatrudniania przez opiekuna, jak też wskazał, że w okolicznościach sprawy nie można przyjąć, aby wnioskodawca nie podejmował pracy jedynie z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad żoną.

Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki i nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegająca na "niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny" powinna być więc rozumiana, jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową. Zatem jeżeli sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn, takich jak np. brak pracy, czy swój stan zdrowia, to świadczenie takie nie będzie przysługiwało. W świetle powyższego, nie każda zatem rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, a jedynie takie, których celem jest sprawowanie opieki.

W ocenie Kolegium ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby rozmiar i zakres opieki sprawowanej przez wnioskodawcę nad żoną wymuszał niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze. Organ podkreślił, że D. G. nie jest osobą obłożnie chorą i leżącą, porusza się samodzielnie, sama przemieszcza się po mieszkaniu, potrzebuje ewentualnie wsparcia poza domem, nie jest też niesprawna ruchowo w górnej części ciała, jest zdolna do samoobsługi w zakresie utrzymania higieny osobistej, zaspokojenia potrzeb fizjologicznych, ubierania się, zażywania leków, spożywania posiłków (nie wymaga karmienia, pojenia), jest w stanie również przy pomocy męża przygotowywać posiłki, jest świadoma. Czynności opiekuńcze związane z osobą niepełnosprawną wykonywane przez wnioskodawcę regularnie to przygotowanie leków, przygotowanie posiłków, uczestniczenie w wizytach lekarskich i spacerach, zaś w czasie gdy nasilają się bóle kręgosłupa dodatkowo pomoc przy kąpieli i ubieraniu się. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika zatem, że żona wnioskodawcy mimo posiadanego orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji i pracy jest w stanie określone czynności wykonywać samodzielnie bez stałej obecności i pomocy drugiej osoby. Takie czynności jak przygotowywanie posiłków, czy leków, sporadyczna pomoc przy kąpieli i ubieraniu, czy także umawianie i towarzyszenie żonie podczas wizyt lekarskich nie mogą być zatem w ocenie organu uznane za czynności wymagające pełnej dyspozycyjności wnioskodawcy. Czynności te mogą być wykonane z pewnym wyprzedzeniem czasowym lub też stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego, co -tym bardziej w sytuacji wspólnego zamieszkiwania wnioskodawcy i ich wspólnych dzieci z żoną - nie może usprawiedliwiać go w powstrzymywaniu się (niepodejmowaniu) wykonywania przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i wiązania braku aktywności zawodowej z koniecznością sprawowania opieki nad żoną. W ocenie Kolegium z akt sprawy nie wynika, aby D. G. wymagała ciągłej (całodziennej) obecności czy też nadzoru ze strony męża. W związku z czym czynności odnoszące się do opieki nad żoną wykonywane przez wnioskodawcę nie zajmują stale jemu czasu, są realizowane w pewnych odstępach czasowych jak np. przygotowywanie posiłków i leków i nie świadczą o stałym i tak dużym zaangażowaniu wnioskodawcy, a przede wszystkim mogą być zorganizowane w sposób umożliwiający podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym zakresie czasu pracy. Zdaniem Kolegium aktualny stan zdrowia D. G., zakres deklarowanych przez wnioskodawcę czynności opiekuńczych, obiektywny czas i sposób ich wykonywania, fakt, że żona wnioskodawcy jest w stanie funkcjonować samodzielnie wskazują na to, że nie tyle sprawuje on opiekę nad żoną, uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zawodowej, co w istocie świadczy jej określoną pomoc, która nie uprawnia do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Podejmowane przez wnioskodawcę rzeczywiste czynności związane z opieką nad żoną nie są zdaniem organu czynnościami tak zintensyfikowanymi i absorbującymi czasowo, by mogły uniemożliwiać podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Pozostałe zaś czynności wskazane przez wnioskodawcę - jak sprzątanie, pranie, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, przygotowywanie i przynoszenie opału, palenie w piecu, odśnieżanie, czy czynności ogrodnicze są czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w którym wnioskodawca również przecież zamieszkuje.

Kolegium podkreśliło ponadto, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Ze zgromadzanych w sprawie dowodów wynika, że A. G. posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia 1 grudnia 2020 r. ze wskazaniem - "praca w warunkach chronionych". Z orzeczenia wynika też, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 14 listopada 2016 r. Z wywiadu środowiskowego wynika, że ostatnie zatrudnienie wnioskodawczy ustało właśnie w 2016 r. Następie zaś wnioskodawca nie podejmował już jakiejkolwiek pracy zawodowej z powodu złego stanu zdrowia (uraz barku). Powyższe w ocenie Kolegium wskazuje, że nieaktywność zawodowa wnioskodawcy spowodowana jest raczej jego stanem zdrowia, nie zaś wyłącznie opieką nad żoną. W tych okolicznościach niepodejmowanie pracy zarobkowej przez wnioskodawcę nie ma realnego i faktycznego związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną i nie jest na nią ukierunkowane, co zdaniem organu musi skutkuje uznaniem, że nie spełnia on przesłanki "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

A. G. działając przez pełnomocnika zaskarżył opisana wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w drodze skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylnie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji.

W skardze zawarto podniesiony uprzednio w odwołaniu zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię, to jest "poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizująca się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczaną możliwością samodzielnej egzystencji".

Pełnomocnik podkreślił, ze przez pojęcie stałej opieki nie należy rozumieć jako opieki wykonywanej nieustannie i przez 24 godziny na dobę, ale ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad osobą niepełnosprawną, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. Istota opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych codziennych potrzeb osoby i zapewnienie jej takiej egzystencji, jakiej sama bez pomocy osób trzecich nie jest sobie w stanie zapewnić.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę, wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz.137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) określonego przejawu działalności administracji publicznej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji, postanowień i innych aktów podejmowanych przez organy administracji publicznej z przepisami prawa, to jest czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast stosownie do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi strona uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 października 2021 r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia 14 lipca 2021 r., którą odmówiono skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - powoływanej w skrócie jako "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 tej ustawy, w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu;

2) opiekunowi faktycznemu dziecka;

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z powołanego unormowania zawartego w art. 17 u.ś.r. wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18).

Omawiane świadczenie, co zasadnie podkreślały orzekające w sprawie organy nie jest jednak przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia, powodowanych koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie wykonuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) z uwagi wyłącznie na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza aby opiekun miał możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu było ustalenie związku pomiędzy niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Do oceny w tym zakresie konieczne było stwierdzenie, czy istotnie powodem (celem) rezygnacji - a w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy w istocie nie podejmowania - zatrudnienia przez skarżącego była konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (tutaj: żoną), w tym również rozważenie tego, czy to wymiar faktycznie sprawowanej przez skarżącego i koniecznej w związku ze specyfiką niepełnosprawności D. G. opieki rzeczywiście stoi na przeszkodzie możliwości podjęcia przez skarżącego jakiegokolwiek - choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy - zatrudnienia.

W sprawie ustalono, że D. G. posiada wydane w 2019 r. orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie z dnia 14 listopada 2019 r. ważne do dnia 30 listopada 2023 r.) oraz orzeczenie lekarza orzecznika ZUS stwierdzające, że jest osobą trale niezdolną do samodzielnej egzystencji (orzeczenie z dnia 9 grudnia 2019 r.), w którym jako datę powstanie niezdolności do samodzielnej egzystencji wskazano dzień 1 października 2019 r. W uzasadnienia orzeczenia wskazano, że u D. G., mającej ówcześnie 31 lat, doszło do naruszenia funkcji organizmu, co potwierdziło badanie bezpośrednie oraz dokumentacja medyczna (karty informacyjne leczenia szpitalnego w okresie 20 września 2019, 28 września 2019 r.) oraz opinia konsultanta ZUS z dnia 16 listopada 2019 r. Naruszona sprawność organizmu dała podstawę do orzeczenia niezdolności do samodzielnej egzystencji na trwałe – niezdolność do samodzielnej egzystencji istniała na dzień 1 października 2019 r. W sprawie prawidłowo zatem przyjęto, że D. G. jest osobą, która legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W sprawie nie zakwestionowano również, że wnioskodawca pomaga żonie w ustalonych w toku wywiadu poszczególnych czynnościach (przygotowywanie leków, wspólne przygotowywanie posiłków, wspólne spacery i wizyty u lekarzy, czytanie pism urzędowych). Pomimo jednak tego, że D. G. posiada ww. orzeczenia, ma dużą wadę wzroku (osoba niedowidząca) i ma napady padaczkowe, ustalenia sprawy wykazały, że jest w codziennym życiu w znacznej mierze samodzielna. W tym zakresie w ocenie Sądu zasadnie przyjęto, że ustalony zakres pomocy, jakiej skarżący udziela żonie nie wykracza poza przeciętne ramy pomocy świadczonej sobie nawzajem przez małżonków i obiektywnie nie wyklucza to możliwości podjęcia przez niego pracy zarobkowej chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. D. G. porusza się samodzielnie zarówno w domu, jak i poza domem (co stwierdzono naocznie także podczas przeprowadzenia wywiadu w dniu 21 czerwca 2021 r.), samodzielnie spożywa posiłki, samodzielnie korzysta z toalety oraz wykonuje czynności higieniczne, samodzielnie się ubiera, wychodzi na wspólne spacery z mężem i dziećmi, wspólnie z mężem robi zakupy i przygotowuje posiłki dla rodziny. Dodatkowa pomoc przy wskazanych czynnościach ze strony męża ma jak wskazano jedynie charakter sporadyczny, to jest tylko w te dni, kiedy D. G. odczuwa dolegliwości związane z bólem kręgosłupa.

W ocenie Sądu orzekające w niniejszej sprawie organy w sposób prawidłowy zgromadziły, a następnie oceniły materiał dowodowy pod kątem istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy opieką sprawowaną przez skarżącego nad żoną, w tym jej faktycznego zakresu, a jednocześnie koniecznością niepodejmowania z tego powodu przez skarżącego aktywności zawodowej, stwierdzając, że w istocie całokształt okoliczności faktycznych sprawy wskazuje, iż nie zachodzi sytuacja, w której można by przyjąć, że skarżący, bez wątpienia wspierający swoją żonę w ww. czynnościach, nie jest z tego powodu w stanie podjąć żadnej aktywności zawodowej.

W ocenie Sądu wyniki wskazanego postępowania potwierdziły, że na zakres opieki składa się niewiele czynności ściśle związanych z opieką nad żoną wynikających z jej niepełnosprawności, które obejmują co do zasady przygotowywanie leków oraz doraźną pomoc w myciu, czy poruszaniu się w dniach gorszego samopoczucia żony z uwagi na bóle kręgosłupa. Jednocześnie stopień samodzielności żony wnioskodawcy powoduje, że nie można przyjąć, aby w zakres koniecznej stałej opieki można było włączyć w tym konkretnym przypadku czynności opiekuńcze związane z prowadzeniem domu (gotowanie, sprzątanie, zakupy).

Mając na uwadze powyższe ustalenia w ocenie Sądu podzielić należy stanowisko organów, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy zasadne jest przyjęcie, że za powód braku jakiejkolwiek aktywności zawodowej skarżącego nie może być uznany fakt sprawowania przez niego opieki nad żoną, której zakres prawidłowo został oceniony przez organy za bliższy świadczeniu doraźnej pomocy niż stałej opiece. Powyższe stwierdzenie poczyniono nie kwestionując stanu zdrowia D. G. i konieczności wsparcia jej przez męża (do czego jest on zobowiązany zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy). W sprawie prawidłowo jednak zaakcentowano, że samo sprawowanie opieki (pomocy) osobie niepełnosprawnej, nie stanowi jeszcze w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnosząc się do charakteru koniecznej opieki, dostrzec należy, że ustawodawca nie posłużył się dla jej określania żadnym epitetem, w szczególności zaś nie wykazał, aby musiała to być opieka stała. Jednak cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego stanowią wystarczającą podstawę, by twierdzić, że chodzi tu właśnie o ustawiczną opiekę nad osobą niepełnosprawną. Zatem należy podzielić pogląd, zgodnie z którym punkt ciężkości w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a nie w samej opiece nad nim (por. Świadczenia rodzinne. Komentarz, pod redakcją Piotra Rączki, Wydawnictwo Wolters Kluwer Warszawa 2021, s. 431 i następne). Przedstawione wyżej okoliczności sprawy, pomimo istniejącej niepełnosprawności D. G., nie wskazują zaś na takie zaabsorbowanie czasu skarżącego, by podjęcie przez niego jakiejkolwiek aktywności zawodowej można było w tym wypadku uznać za obiektywnie niemożliwe (niewykonalne). Posiadanie przez bliską osobę orzeczenia o niepełnosprawności, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie przesądza jednocześnie z góry, aby każdy zajmujący się osobą legitymującą się takim orzeczeniem lub jej pomagający, automatycznie sprawował opiekę, która uniemożliwia zatrudnienie, ani że fakt ten uprawnia wprost do przyjęcia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej, a sprawowaną opieką.

Po drugie negując wystąpienie związku przyczynowo-skutkowego prawidłowo zdaniem Sądu uwzględniono jako istotny fakt, że w toku wywiadu środowiskowego ustalono, że A. G. sam posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności (orzeczenie z dnia 1 grudnia 2020 r. ważne do d dnia 31 grudnia 2022 r.) i wcześniej przez dłuższy czas nie podejmował żadnej pracy zarobkowej z powodu urazu barku, którego doznał w pracy. Następnie zaś ustalono, że A. G. po raz ostatni był zatrudniony w okresie od lutego 2016 r. do października 2016 r. i potem już nigdy nie pracował.

W sprawie zasadnie zatem uwzględniono, że wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (np. stan zdrowia). Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, bowiem świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, jednakże powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19).

Zgodzić należy się zatem ze stanowiskiem, że brak aktywności zawodowej (lub jej zaprzestanie) jako taki (czyli będący wyborem życiowym danej osoby) nie może być automatycznie uznany za stan tożsamy z rezygnacją z bądź nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy należy zgodzić się zatem z organami, że z uwagi na kilkuletnią bierność zawodową skarżącego (od 2016 r.), trwającą jeszcze zanim wglądem żony skarżącego stwierdzono orzeczeniem lekarza ZUS niemożność samodzielnej egzystencji (datowaną na istniejącą w dniu 1 października 2019 r.) nie można przyjąć aby powodem niepodejmowania pracy przez skarżącego było wyłącznie sprawowanie opieki nad żoną. Skarżący sam przyznał bowiem, że nie podejmował pracy z uwagi na swój stan zdrowia, a także niemożność znalezienia odpowiedniej pracy. Okoliczności te nie mogły być pominięte w toku postępowania dla oceny powodów, dla których skarżący jest od wielu lat nieaktywny zawodowo. Osoba bierna zawodowo w poprzednich latach może oczywiście wykazać, że nastąpił stan jej gotowości do zatrudnienia, a ona odstąpiła od jego podejmowania z uwagi na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną. Tego rodzaju sytuacja nie wystąpiła jednak w przedmiotowej sprawie, czego bezpośrednim potwierdzeniem są też stwierdzone w toku sprawy i powiązane wzajemnie: stosunkowo niewielki zakres świadczonej opieki i towarzyszący mu duży zakres samodzielności osoby niepełnosprawnej.

Jeżeli zaś strona chciała wykazać, że zakres opieki był w tym wypadku większy niż ustalono, lub też, że jej stan zdrowia pozostawał bez wpływu na jej bierność zawodową, powinna była przedłożyć stosowne, wykazujące podnoszone przez nią twierdzenia, konkretne dowody. Taka inicjatywa nie została jednak podjęta przez skarżącego mimo, że w toku postępowania administracyjnego był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Sąd podkreśla w szczególności, że pełnomocnik strony - przed wydaniem decyzji przez organem pierwszej instancji - został na podstawie art. 10 w zw. z art. 79a k.p.a. prawidłowo zawiadomiony, że w sprawie nie wykazano spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Pomimo tego strona nie podjęła inicjatywy dowodowej oraz nie zajęła przed wydaniem decyzji stanowiska w sprawie.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).