Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 3716/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3
journal: Dz.U. 2014 poz 518
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Sędziowie sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Anna Sękowska, Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2016 r. sprawy ze skargi A. R. i T. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty O. z dnia [...] lipca 2015 roku nr [...]; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących A. R. i T. R. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") z dnia [...] września 2015 r. nr [...] (dalej "zaskarżoną decyzją") Wojewoda [...] (dalej także "Wojewoda"), po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez adw. B. R., działającą w imieniu A. R. i T. R. (dalej "skarżących") od decyzji Starosty [...] (dalej "Starosty") z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...], umarzającej w całości postępowanie w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...], której stan prawny uregulowano w księdze wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] w W, [...] pod numerem [...], uchylił decyzję Starosty w całości i orzekł o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...].

II. Stan sprawy, poprzedzający wydanie przez Wojewodę zaskarżonej obecnie decyzji z dnia [...] września 2015 r., przedstawia się w sposób następujący:

1. Pismem z dnia [...] listopada 2014 r., skierowanym do Prezydenta [...] (dalej "Prezydenta"), skarżący, reprezentowani przez pełnomocnika, wystąpili z wnioskiem o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości, położonej w W. przy ul. [...] oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...], dla której Sąd Rejonowy [...] w W. [...] prowadzi Księgę Wieczystą nr [...]. Przedmiotowa nieruchomość została przejęta na własność Miasta [...] (dalej "Gminy") na podstawie decyzji Prezydenta nr [...] z dnia [...] czerwca 2009 r. o ustaleniu lokalizacji drogi dla inwestycji polegającej na budowie ul. [...] na odcinku od Al. [...] do Trasy [...]. Decyzja Prezydenta z dnia [...] czerwca 2009 r. została utrzymana w mocy decyzją Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] września 2009 r., wydaną w sprawie prowadzonej pod oznaczeniem [...].

2. W wskazanym wyżej wniosku skarżący oświadczyli, że dążą do uzyskania zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości o powierzchni około [...] m2 (dalej także "spornego gruntu") zgodnie z załączonym do wniosku załącznikiem graficznym. W ocenie skarżących cała nieruchomość została wprawdzie wywłaszczona pod realizację inwestycji, polegającej na budowie ul. [...], jednakże analiza planu zagospodarowania nieruchomości oraz prac związanych z realizacją inwestycji drogowej prowadzi do jednoznacznego wniosku, że sporna część gruntu, określona we wniosku, jest zbędna do realizacji celu, pod który wywłaszczenie nastąpiło. W ocenie skarżących powyższe uzasadnia ich wniosek o zwrot tej części wywłaszczonej nieruchomości na zasadach określonych w art.136 ust.3 i nast. ustawy z 21 sierpnia 1997 r, o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2014, poz. 518 ze zm.), dalej także "u.g.n.".

3. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] Wojewoda wyznaczył Starostę jako organ właściwy do załatwienia sprawy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

4. Decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. Starosta orzekł o umorzeniu postępowania w przedmiocie zwrotu na rzecz skarżących wywłaszczonej nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...], której stan prawny uregulowano w księdze wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] w W., [...] pod numerem [...].

5. Pismem z dnia [...] lipca 2015 r. pełnomocnik skarżących wniósł do Wojewody odwołanie od decyzji Starosty z dnia [...] lipca 2015 r.

III. Zaskarżoną obecnie do Sądu decyzją z dnia [...] września 2015 r. Wojewoda rozpatrzył odwołanie skarżących od decyzji Starosty z dnia [...] lipca 2015 r., uchylając tę decyzję i orzekając o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Uzasadniając orzeczenie odwoławcze, Wojewoda wskazał w szczególności, co następuje:

1. Ustawową przesłanką, warunkującą dopuszczalność zwrotu wywłaszczonej nieruchomości byłemu właścicielowi jest jej zbędność dla realizacji celu publicznego, uzasadniającego wywłaszczenie, a określonego w decyzji o wywłaszczeniu, przy czym wskazaną wyżej zbędność definiuje art. 137 ust. 1 u.g.n. Nie sposób uznać, że wskazane w przywołanym przepisie kryteria zbędności na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu spełnia wywłaszczona nieruchomość, oznaczona jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...]. Podzielić należy stanowisko zaprezentowane przez Starostę, zgodnie z którym w niniejszej sprawie nie doszło do wypełnienia dyspozycji art. 137 ust.1 pkt 1 u.g.n. skoro budowa ulicy [...] została rozpoczęta przed upływem siedmiu lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna (t.j. od dnia [...] września 2009 r.). Organ I instancji słusznie odwołał się do stanowiska Zarządu Miejskich Inwestycji Drogowych, informującego że obecnie prowadzone są roboty, polegające na budowie ul. [...] na odcinku od ul. [...] do ul. [...], prowadzonej na podstawie decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] września 2013 r., zezwalającej na budowę w/w. drogi. Zarząd Miejskich Inwestycji Drogowych wskazał, że w ramach ww. budowy na działce ew. nr [...] z obrębu [...] wybudowana zostanie jezdnia, chodnik, ścieżka rowerowa oraz wykonane zostaną nasadzenia roślinne (zgodnie z załączonym planem sytuacyjnym, dołączonym do pisma).

2. Poza sporem pozostaje kwestia niewypełnienia się w niniejszej sprawie dyspozycji art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n., jako przesłanki do zwrotu nieruchomości, w sytuacji, w której termin dziesięciu lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna jeszcze nie upłynął. Tym samym postulowane przez skarżących sporządzenie generującej koszty postępowania opinii geodezyjnej oraz przeprowadzanie dowodów na okoliczność zgodnego z planowanym przed wywłaszczeniem zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości jest przedwczesne. Nie można, co prawda wykluczyć, że określony we wniosku o zwrot fragment wywłaszczonego gruntu okaże się zbędny dla realizacji celu publicznego w postaci budowy ulicy [...], lecz nie oznacza to, że naruszone zostały zagwarantowane na poziomie konstytucyjnym uprawnienia jednostek. Skarżący będą wszak mogli skutecznie ubiegać się o zwrot wywłaszczonego gruntu po upływie terminu określonego w art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n.

3. Ustalenie przez organ braku tzw. zbędności wywłaszczonego gruntu dla realizacji celu wywłaszczenia przemawia za wydaniem decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, nie zaś za umorzeniem postępowania administracyjnego. Nie ulega przy tym wątpliwości, iż roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie wygasło i nadal przysługuje poprzednim właścicielom wywłaszczonego gruntu - nie może tylko odnieść skutku z uwagi na niewypełnienie ustawowych przesłanek zwrotu. Zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 organ administracji publicznej właściwy do rozpatrzenia odwołania wniesionego od decyzji organu I-szej instancji władny jest uchylić zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy. W ocenie Wojewody [...] zaistniałe w niniejszej sprawie okoliczności usprawiedliwiają zastosowanie przywołanego powyżej przepisu. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ustalono bowiem, że nieruchomość położona w W. przy ul. [...], oznaczona jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...], nie stała się zbędna dla realizacji celu publicznego w postaci budowy ulicy [...] w rozumieniu art. 137 ust. 1 u.g.n. Zdaniem Wojewody [...] w niniejszej sprawie nie można także mówić o bezprzedmiotowości postępowania, skoro roszczenie o zwrot nieruchomości co do zasady skarżącym przysługuje i nie zostało wygaszone przez żaden przepis powszechnie obowiązującego prawa.

IV. Pismem z dnia [...] października 2015 r. skarżący, reprezentowani przez pełnomocnika, wnieśli do tut. Sądu (za pośrednictwem organu) skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2015 r., zarzucając orzeczeniu:

1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 10 § 1 kpa w zw. z art. 140 kpa poprzez ich niezastosowanie polegające na zaniechaniu przez organ odwoławczy wydania postanowienia na mocy, którego zostałby wyznaczony stronie termin na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań i wydanie merytorycznej decyzji w przedmiocie żądania strony z pominięciem ostatecznego stanowiska strony, co niewątpliwie miało wpływ na wynik sprawy.

2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 15 kpa w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 138 § 2 kpa w zw. z art. 8 kpa poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie poprzez wydanie przez organ II instancji na mocy skarżonej decyzji rozstrzygnięcia merytorycznego wykraczającego poza granice decyzji pierwszoinstancyjnej, bowiem organ I instancji umorzył postępowanie, zatem organ II instancji nie mógł orzekać reformatoryjnie a jedynie kasatoryjnie, co skutkuje pozbawieniem strony możliwości odwołania rozpatrywanego w postępowaniu administracyjnym i stanowi rażące naruszenie przepisów postępowania.

3. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 78 kpa w zw. z 84 § 1 kpa w zw. z art. 136 kpa w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 kpa polegające na błędnej ocenie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy w postaci pisma z Zarządu Miejskich Inwestycji Drogowych w W. oraz pism skarżących i wyciągnięcie błędnych wniosków, iż materiał zgromadzony w sprawie jest wystarczający do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ II instancji bez konieczności przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, poprzez zaniechanie powołania biegłego geodety celem wydzielenia z działki objętej wnioskiem odrębnej działki ewidencyjnej, która jest częścią nieruchomości zbędną dla realizacji celu wywłaszczenia oraz poprzez zaniechanie przeprowadzenia oględzin, w sytuacji kiedy stan faktyczny sprawy w zakresie ustalenia celu wywłaszczenia wnioskowanej części nieruchomości, wykorzystywania tej części nieruchomości zgodnie z celem wywłaszczenia oraz okoliczności czy doszło do zmiany przeznaczenia objętej wnioskiem części nieruchomości w stosunku do celu pod, który dana nieruchomość została wywłaszczona i czy skarżący zostali zawiadomieni o zmianie przeznaczenia wywłaszczonej nieruchomości nie zostały w sposób dostateczny wyjaśnione przez organ I instancji. Polegające na wydaniu decyzji reformatoryjnej rozstrzygającej sprawę, co istoty na niekompletnym materiale dowodowym, którego uzupełnienia w odpowiednim zakresie mógł dokonać jedynie organ I instancji, bowiem okoliczności te są kluczowe i nie mogły zostać uzupełnione przez organ li instancji na podstawie art. 136 kpa i w konsekwencji nie było podstaw do wydania decyzji reformatoryjnej przez organ II instancji.

4. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 139 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i wydanie decyzji przez organ II instancji, na mocy której odmówiono skarżącym zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, co jest rozstrzygnięciem niekorzystnym dla skarżących i narusza zakaz reformationis iti peius, podczas gdy nie zachodziły podstawy do wyłączenia stosowania zasady reformationis in peius, gdyż decyzja organu I instancji nie była decyzją, która rażąco naruszała prawo lub rażąco naruszała interes społeczny oraz organ nie podał w uzasadnieniu skarżonej decyzji przyczyn odstąpienia od zakazu z art. 139 k.p.a.

5. naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (dalej: ugn) w zw. z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu przez organ, że nie możliwe jest orzeczenie o zwrocie wywłaszczonej części nieruchomości i stwierdzenie jej zbędności do realizacji celu, pod który została wywłaszczona przed upływem 7 lat od wywłaszczenia, w sytuacji kiedy zasada ochrony własności i prymatu Konstytucji nakazuje aby termin określony w art. 137 ugn stosować jedynie instrukcyjnie, co w konsekwencji umożliwia zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli jest ona zbędna do realizacji celu wywłaszczenia, nawet jeśli nie upłynął 7 letni termin od dnia wywłaszczenia.

6. Naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 136 ust. 1 i ust. 2 ugn poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na odmowie zwrotu wnioskowanej przez skarżących części wywłaszczonej im nieruchomości, mimo że zgodnie z informacjami przekazanymi w piśmie Zarządu Miejskich Inwestycji Drogowych przedmiotowa część nieruchomości będzie użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu tj. nasadzenia roślinne i drzewne a nie budowa drogi, co stanowi podstawę do zwrotu nieruchomości poprzednim właścicielom.

V. W odpowiedzi na skargę, udzielonej pismem z dnia [...] grudnia 2015 r., Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

VI. Na rozprawie przed Sądem w dniu [...] marca 2016 r. pełnomocnik skarżących wskazał, co następuje: (-) cała infrastruktura drogowa, zgodna z celem wywłaszczenia została już zrealizowana na wywłaszczonej działce nr [...], (-) część wywłaszczonej nieruchomości, objęta wnioskiem zwrotowym, posiadająca powierzchnię [...] m², niezagospodarowana obecnie i ogrodzona przez jej obecnego właściciela, tj. Gminę, nie zostanie już wykorzystana na cele związane z realizacją celu wywłaszczenia, (-) obecnie na tym terenie nie są prowadzone żadne prace, (-) wbrew treści pisma Zarządu Miejskich Inwestycji Drogowych z dnia [...] maja 2015 roku jedynym możliwym sposobem zagospodarowana tego terenu mogły być zieleń, nasadzenia roślinne - wspomniane w piśmie ścieżka rowerowa, chodnik i jezdnia już powstały.

.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

VII. Sąd rozpoznał skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2015 r. z racji sprawowania wymiaru sprawiedliwości, polegającego na kontrolowaniu działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art.1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. z dnia 20 września 2002 r., Nr 153, poz.1269 z późn.zm.). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3§2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn.zm. – zwanej dalej "p.p.s.a.").

Zgodnie z art.134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie natomiast z art.135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Skargę należało uwzględnić, albowiem zarówno zaskarżona decyzja odwoławcza Wojewody [...] z dnia [...] września 2015 r., jak i poprzedzającą tę decyzję decyzja Starosty [...] z dnia [...] lipca 2015 r. wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art.7 i 77 § 1 k.p.a., mogącym istotnie wpłynąć na wynik sprawy. Z tej racji obie wydane w sprawie decyzje należało wyeliminować z obrotu prawnego.

VIII. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2015 r. prowadzi do następujących wniosków:

1. Przedmiotem kontrolowanego przez Sąd postępowania administracyjnego, wszczętego na podstawie art.136 ust.3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w którym to postępowaniu w drugiej instancji orzekł zaskarżoną decyzją Wojewoda, było wyjaśnienie, czy zachodzą przesłanki do zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości następcom prawnym byłych właścicieli z racji tego, że część ta miałaby się stać zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

2. Przepis art.136 ust.3 ustawy stanowi, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art.137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Stosownie do treści art.137 ust.1 ustawy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Stosownie do treści art.137 ust.2 ustawy jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.

3. W związku z objęciem należącej do skarżących działki nr [...] z obrębu [...], położonej w Dzielnicy [...], o powierzchni [...] m2, decyzją ustalającą lokalizację drogi publicznej, tj. ulicy [...] na odcinku od Al. [...] do Trasy [...] na terenie dzielnic: [...],[...] i [...], wydaną na podstawie ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, działka ta przeszła w całości na własność Gminy. Skarżący konsekwentnie wywodzą, że cel wywłaszczenia, przewidziany w decyzji lokalizacyjnej (tj. budowa drogi publicznej) został już - w odniesieniu do ich byłej działki - całkowicie zrealizowany (poprzez wybudowanie odpowiedniej infrastruktury drogowej), a w ramach tej realizacji wykorzystano jedynie część działki, podczas gdy wskazana we wniosku zwrotowym pozostała jej część o powierzchni [...] m2, nie została w żadnej formie wykorzystana na cel wywłaszczenia i stan ten należy uznać za trwały (z uwagi na całkowitą realizację celu wywłaszczenia na pozostałej części). W ocenie skarżących okoliczność ta uprawnia ich do żądania zwrotu niezagospodarowanej części działki na zasadach wynikających z art.136 ust.3 i nast. u.g.n. Organy stoją natomiast na stanowisku, że: 1) wniosek o zwrot jest niezasadny w kontekście przesłanki z art.137 ust.1 pkt 1 u.g.n. albowiem realizacja inwestycji, stanowiącej przyczynę wywłaszczenia została rozpoczęta przed upływem wskazanego tam termin, 2) wniosek zwrotowy skarżących jest przedwczesny w kontekście przesłanki, o której mowa w art.137 ust.1 pkt 2, albowiem wskazany tam termin 10 lat jeszcze nie upłynął, 3) beneficjent wywłaszczenia planuje realizację na spornym gruncie dalszych inwestycji, mających realizować cel wywłaszczenia, 4) po ewentualnym bezskutecznym upływie terminu, o którym mowa w art.137 ust.1 pkt 2 u.g.n., strony mogą ponownie wnosić o zwrot nieruchomości.

4. Dokonując oceny wskazanego wyżej stanu faktycznego w świetle art.137 u.g.n., podkreślić należy, że zastrzeżenie przez ustawodawcę w ust.1 pkt 1 i 2 tego artykułu maksymalnego terminu rozpoczęcia realizacji celu wywłaszczenia oraz maksymalnego terminu zakończenia tej realizacji ma z jednej strony dyscyplinujące, z drugiej zaś gwarancyjne znaczenie z punktu widzenia beneficjenta wywłaszczenia (któremu przyznano obiektywnie długi okres czasu na realizację celu wywłaszczenia). Nie ulega bowiem wątpliwości, że realizacja celów wywłaszczeniowych, mających z zasady postać dużych przedsięwzięć infrastrukturalnych, wymaga koniecznej rezerwy czasowej, w trakcie której beneficjent wywłaszczenia musi dysponować skuteczną ochroną przed roszczeniami byłych właścicieli o zwrot nieruchomości wywłaszczonych na potrzeby realizacji danej inwestycji. Rozpatrywanie przez organy wniosków byłych właścicieli w tym zakresie musi się zatem odbywać z poszanowaniem wskazanych wyżej uwarunkowań, co wyraża się w ścisłym przestrzeganiu wskazanych w ustawie terminów.

Specyfika niniejszej sprawy polega na tym, że pomimo bezspornego nieupłynięcia jeszcze 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna (art.137 ust.1 pkt 2 u.g.n.), skarżący utrzymują, że cel wywłaszczenia ich działki został już w całości zrealizowany w taki sposób, że na realizację tę wykorzystano jedynie część przedmiotowej działki, natomiast jej część pozostała, stanowiąca zwarty obszar gruntu o powierzchni [...] m2 pozostaje w sposób trwały niezagospodarowana i stan ten w sposób oczywisty nie ulegnie zmianie, a to z racji wywodzonego przez skarżących zrealizowania na ich działce celu wywłaszczenia w całości. W ocenie skarżących tak ukształtowany stan faktyczny sprawy upoważnia do uznania, że sporna część wywłaszczonego gruntu stała się zbędna na cel wywłaszczenia w rozumieniu art.137 u.g.n., w następstwie czego winna być przedmiotem zwrotu na rzecz skarżących.

Sąd orzekający w niniejszym składzie wyraża generalne stanowisko, że w szczególnej sytuacji, w której łącznie: (-) cel wywłaszczenia został w sposób bezsporny zrealizowany w całości wyłącznie na części wywłaszczonej działki, (-) w odniesieniu do pozostałej, wyraźnie wyodrębnionej części wywłaszczonej działki nie podjęto w siedmioletnim terminie, przewidzianym w art.137 ust.1 pkt 1 u.g.n. żadnych działań inwestycyjnych, (-) niezagospodarowana część nieruchomości nie pozostaje w żadnym realnym związku funkcjonalnym z inwestycją zrealizowaną na zagospodarowanej części działki, (-) beneficjent wywłaszczenia nie jest w stanie wykazać, że niezagospodarowana część działki jest konieczna do realizacji jakiegokolwiek składnika celu wywłaszczenia, dopuszczalnym jest uznanie, że w stosunku do tej części wywłaszczonej nieruchomości nie został zachowany siedmioletni termin z art.137 ust.1 pkt 1 u.g.n. (tj. pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto – w odniesieniu do tak wyodrębnionej części działki - prac związanych z realizacją tego celu). Powyższe otwierałoby drogę do zwrotu takiej części wywłaszczonej nieruchomości osobom uprawnionym. Zastrzec przy tym należy, że chodzi tu wyłącznie o takie stany faktyczne, które charakteryzują się oczywistym brakiem możliwości realizacji jakiegokolwiek składnika celu wywłaszczeniowego na niezagospodarowanej części działki wywłaszczonej w związku z już zaistniałą całościową realizacją tego celu na innej części działki. Sytuacji tej nie można mylić zatem z taką, w której beneficjent wywłaszczenia zaplanował zagospodarowanie poszczególnych części wywłaszczonej działki nie jednocześnie, a w pewnej kolejności, wykazując że pozostałą część prac zamierza wykonać w przyszłości (nawet jeżeli przystąpienie do tych prac miałoby nastąpić już po upływie wskazanego w art.137 ust.1 pkt 1 terminu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna). Tego rodzaju sytuacja nie daje byłym właścicielom prawa do skutecznego ubiegania się o zwrot części wywłaszczonej działki.

5. Wychodząc z powyższych założeń stwierdzić należy konieczność szczegółowego wyjaśnienia w postępowaniu administracyjnym, czy w niniejszej sprawie wystąpiła tego rodzaju sytuacja oczywistego braku możliwości realizacji jakiegokolwiek elementu celu wywłaszczeniowego, wynikającego z decyzji lokalizacyjnej, na niezagospodarowanej części działki wywłaszczonej w związku z już zaistniałą całościową realizacją tego celu na części już zagospodarowanej. Odnotować należy, że w postępowaniu administracyjnym podjęto działania na rzecz ustalenia zamierzeń inwestycyjnych Gminy w odniesieniu do wywłaszczonej działki, związanych z realizacją celu wywłaszczenia, poprzez zwrócenie się o stosowne wyjaśnienia do Urzędu Dzielnicy [...] (pismo Starosty z dnia [...] marca 2015 r. nr [...]). Ustosunkowując się do powyższego wezwania pismem z dnia [...] maja 2015 r., właściwa jednostka organizacyjna Gminy, tj. Zarząd Miejskich Inwestycji Drogowych, wskazał w szczególności, że "W ramach budowy ww. ulicy na działce nr ew. [...] z obrębu [...] wybudowana zostanie jezdnia, chodnik, ścieżka rowerowa oraz wykonane zostaną nasadzenia roślinne (zgodnie z załączonym planem sytuacyjnym)". Aktualność i szczegółowość tego stanowiska Gminy, na które powołują się orzeczenia organów obu instancji, budzi jednakże wątpliwości - w kontekście oceny posiadania przez Gminę zamiaru zagospodarowania spornej części wywłaszczonej nieruchomości - w zestawieniu z kategorycznymi twierdzeniami skarżących, że wspomniane w piśmie ścieżka rowerowa, chodnik i jezdnia już powstały w innej części działki. Zachodzi w tej sytuacji konieczność ponownego złożenia przez Gminę stosownych wyjaśnień, obejmujących precyzyjne informacje na temat jej ewentualnych planów inwestycyjnych, związanych z realizacją celu wywłaszczenia, a odnoszących się bezpośrednio do spornej części wywłaszczonej działki. Niewątpliwie w przypadku podniesienia przez Gminę, że zamierza ona dokonać na spornej nieruchomości np. nasadzeń roślinnych, zajdzie konieczność oceny przez organy, czy nasadzenia te można uznać za realizację celu wywłaszczenia, wynikającego z decyzji lokalizacji. Do uznania organów pozostawić należy dobór ewentualnych innych środków dowodowych (poza ponownym odebraniem wyjaśnień od Gminy), mających na celu ocenę wskazanych wyżej kwestii.

Zaznaczyć jednakże ponownie należy, że wykazanie przez beneficjenta wywłaszczenia w sposób przekonujący, wiarygodny i skonkretyzowany, że na spornej części wywłaszczonej działki zamierza on realizować w ustalonej przez siebie kolejności cel wywłaszczenia, będzie prowadziło do wniosku, że nawet w sytuacji niepodjęcia do tej pory żadnych prac w tym kierunku na tej części działki, termin z art.137 ust.1 pkt 1 został zachowany w stosunku do całości wywłaszczonej działki. Oznaczać to będzie, że dopuszczalność zwrotu wskazanej wyżej części będzie uzależniona od wykazania niedochowania przez beneficjenta wywłaszczenia terminu z art.137 ust.1 pkt 2 u.g.n., a to z kolei, tak jak uznały organy, oznaczałoby przedwczesność wniosku skarżących (przesłankę tę można by bowiem ocenić dopiero po upływie 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna). W takiej sytuacji wniosek skarżących od zwrot wywłaszczonej nieruchomości należałoby ponownie oddalić.

6. W świetle powyższych okoliczności uznać należy, że decyzje organów obu instancji wydano z naruszeniem wskazanych na wstępie przepisów postępowania administracyjnego, a naruszenie to mogło w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy. Z tej racji obie decyzje należało wyeliminować z obrotu prawnego.

7. W następstwie uprawomocnienia się niniejszego wyroku Starosta ponownie rozpatrzy wniosek skarżących o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, przeprowadzając postępowanie wyjaśniające, mające na celu ustalenie okoliczności faktycznych, szczegółowo wskazanych powyżej.

Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c, art.135 oraz art. 200 p.p.s.a.