Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 870/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2014-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6041 Profilaktyka  i   rozwiązywanie  problemów alkoholowych, ustalanie liczby punktów sprzedaży,  zasad  usytuowania miejsc
Hasła tematyczne: Przeciwdziałanie alkoholizmowi
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 1 pkt 4, 6, art. 15 ust. 1 pkt 2, art. 18 ust. 3, ust. 5-6, ust. 7 pkt 6, 9, ust. 10 pkt 1 lit. a, pkt 2, ust. 11, art. 43 ust. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 1356
law: Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Teresa Rutkowska Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska Sędzia WSA Ewa Cisowska – Sakrajda (spr.) Protokolant asystent sędziego Anna Dębowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi E.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych o zawartości do 4,5 % alkoholu oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] nr [...] o cofnięciu E. K. zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych o zawartości do 4,5 % alkoholu oraz piwa przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży w sklepie spożywczo – przemysłowym usytuowanym przy ul. A 6 w Ł.

W uzasadnieniu tej decyzji podniosło, że decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta [...] cofnął E. K. zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych o zawartości do 4,5 % alkoholu oraz piwa przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży w sklepie spożywczo – przemysłowym usytuowanym w Ł. przy ul. A 6. Organ pierwszej instancji stwierdził, że bezsprzecznie miało miejsce nieprzestrzeganie określonych w ustawie zasad sprzedaży napojów alkoholowych, a w szczególności sprzedaż napojów alkoholowych osobom nieletnim.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca wyjaśniła, że nie przyznaje się do zarzucanego jej czynu, gdyż sprzedając mężczyźnie piwo była pewna, że dawno ukończył 18 lat. Jego wygląd, pewność siebie i swoboda w zachowaniu wskazywały, że jest dużo starszy. Po tym incydencie od każdej młodej osoby żąda okazania dokumentu potwierdzającego ukończenie 18 lat. Nigdy wcześniej nie było żadnych uchybień i zastrzeżeń, co do przestrzegania prawa. Cofnięcie zezwolenia znacznie obniży obroty firmy. W uzupełnieniu odwołania, złożonym przez adwokat E. A. – G., wskazano, że niezbędne jest naruszenie zasad przynajmniej co do kilku zdarzeń. Wykładnia przyjęta przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 lipca 1998r., II SA 714/98, wskazuje, że ustawodawca nie miał na myśli jednorazowego działania, ale powtarzające się zdarzenia. Wezwanie do usunięcia braku formalnego poprzez złożenie pełnomocnictwa do działania w imieniu skarżącej pod rygorem uznania, że strona nie działa przez pełnomocnika pozostało bez odpowiedzi.

W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego analiza akt sprawy wskazuje, że skarżąca sprzedała alkohol nieletniemu. W prawomocnym wyroku z dnia [...],[...], Sąd Rejonowy dla Ł. – Śródmieścia w Ł. uznał, że oskarżona E. K. dopuściła się czynu polegającego na tym, że w dniu [...] w Ł., sprzedała napoje alkoholowe w postaci 4 puszek piwa nieletniemu. Treść art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 26 października 1982r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r., poz. 1356 ze zm.), zwanej dalej u.w.t.p.a., jest jednoznaczna. Powołany przepis jest skorelowany z art. 15 ust. 1 pkt 2 u.w.t.p.a., który ustanawia zasadę, do której odwołuje się art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t.p.a. Zgodnie z tą zasadą zabrania się sprzedaży napojów alkoholowych osobom do 18 lat. Brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia dla poglądu, według którego zabrania się wielokrotnej sprzedaży alkoholu małoletnim albo że dopiero wielokrotne złamanie zakazu skutkuje cofnięciem zezwolenia. Gdyby ustawodawca miał na myśli działania wielokrotne, wskazałby to wyraźnie w ustawie. Z redakcji przepisu oraz kategorycznej formy zakazu (zabrania się) wynika, że każde naruszenie wskazanej zasady skutkuje cofnięciem zezwolenia. Pogląd ten jest już od dawna ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Na gruncie art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t.p.a. nawet jednorazowe złamanie zasady sprzedaży napojów alkoholowych określone w ustawie powoduje obowiązek właściwego organu cofnięcia zezwolenia na sprzedaż tych napojów. Organ pierwszej instancji był zobligowany do wszczęcia w sprawie postępowania administracyjnego z urzędu. Ustawodawca nie pozostawił organom administracji, żadnej możliwości oceny stopnia zawinienia strony. W przepisie art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t.p.a. brak jest przesłanki winy. Zasadą jest, że sankcje administracyjne nie są uzależnione od winy strony. Jedyną przesłanką sankcji administracyjnej jest w tym wypadku udowodniona okoliczność sprzedaży napoju alkoholowego osobie do 18 lat. Organ administracji może weryfikować tylko tę przesłankę. Pogląd zaprezentowany przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 lipca 1998r., II SA 714/98, według którego ustawodawca mówiąc o nieprzestrzeganiu zasad obrotu napojami alkoholowymi zawartych w ustawie, a w szczególności sprzedaży alkoholu osobom nieletnim, miał na myśli nie jednorazowe działanie i to jeszcze niezawinione, a więc sporadyczny przypadek, ale powtarzające się zdarzenia, należy uznać za odosobniony.

W skardze na powyższą decyzję E. K. wniosła o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie art. 15 ust. 1 pkt 2 i art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t.p.a. poprzez nieuznanie, że jej zachowanie było incydentalne, niepowtarzające się.

Zdaniem skarżącej nie było podstaw do cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych w związku z prowadzoną działalnością spożywczą przy ul. A 6 w Ł. mimo zapadłego w sprawie sygn. akt [...] w dniu [...] wyroku warunkowo umarzającego postępowanie na okres jednego roku. W tego rodzaju sprawach zasadą jest, że niezbędne jest naruszenie zasad przynajmniej co do kilku zdarzeń. Tak wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 lipca 1998 r., w sprawie sygn. akt II SA 714/98. W wypadku skarżącej chodzi o jednorazowe zdarzenie, a społeczne niebezpieczeństwo jej czynu sąd uznał za nieznaczne, skoro warunkowo umorzył wobec niej postępowanie karne na okres jednego roku. Brak jest tym samym podstawy do cofnięcia zezwolenia. Minął już ponad rok od rozstrzygnięcia sądu i żadnych podobnych zdarzeń nie było.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 16 grudnia 2014 r. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi skarżąca oświadczyła, że osobiście sprzedała alkohol nieletniemu, ale nie wyglądał on na nieletniego. Była przekonana, że skończył on 18 lat.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a. uchylić ją, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a – c); stwierdzić nieważność, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach (pkt 2); stwierdzić wydanie z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych przepisach (pkt 3). W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną decyzję, sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, że prawomocnym wyrokiem z dnia [...],[...], Sąd Rejonowy dla Ł. – Śródmieścia w Ł., V Wydział Karny uznał, iż skarżąca dopuściła się czynu polegającego na tym, że w dniu [...] w Ł., sprzedała nieletniemu napoje alkoholowe w postaci 4 puszek piwa marki "Warka" każda o pojemności 0,5 litra i zawartości alkoholu 5,7 % w wypadku kiedy jest to zabronione, tj. czynu wypełniającego dyspozycję art. 43 ust. 1 u.w.t.p.a. i na podstawie art. 66 § 1 i 2 k.k. oraz art. 67 § 1 k.k. postępowanie karne wobec skarżącej warunkowo umorzył na okres jednego roku próby. Samego faktu sprzedaży nieletniemu alkoholu skarżąca zresztą nie kwestionuje, chociaż wskazuje, że pozostawała wówczas w błędnym przekonaniu, iż jest on pełnoletni, co uwzględnił sąd wydając wskazany wyżej wyrok (wyjaśnienia z dnia [...], odwołanie, oświadczenie złożone na rozprawie w dniu 16 grudnia 2014r.). Tym samym w rozpoznawanej sprawie nie został zakwestionowany fakt jednorazowej sprzedaży alkoholu przez skarżącą osobie nieletniej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że okoliczności (fakty) potwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu, należy uznać za udowodnione. Pogląd ten należy odnieść do każdego prawomocnego wyroku sądu, w tym warunkowo umarzającego postępowanie karne. Wówczas należy przyjąć, że ustalenia co do faktów zawarte w sentencji prawomocnego wyroku sądu nie są przedmiotem postępowania dowodowego w sprawie (vide: wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2007r., II GSK 58/07).

Zdaniem skarżącej zaskarżona decyzja narusza art. 15 ust. 1 pkt 2 i art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t.p.a., gdyż naruszenie zasad sprzedaży napojów alkoholowych poprzez ich sprzedaż osobie nieletniej miało charakter incydentalny, jednorazowy, nie powinno skutkować cofnięciem zezwolenia.

Wobec tak sformułowanego zarzutu należy wskazać cele, jakim ma służyć wprowadzona tym przepisem regulacja prawna. Ma ona bowiem istotne znaczenie dla oceny charakteru i wagi naruszenia zakazu sprzedaży alkoholu osobom nieletnim. W preambule do u.w.t.p.a. ustawodawca uznał, iż życie obywateli w trzeźwości jest niezbędnym warunkiem moralnego i materialnego dobra Narodu. Zgodnie zaś z art. 1 ust. 1 u.w.t.p.a. organy administracji państwowej i jednostek samorządu terytorialnego są obowiązane do podejmowania działań zmierzających do ograniczania spożycia napojów alkoholowych oraz zmiany struktury ich spożywania, inicjowania i wspierania przedsięwzięć mających na celu zmianę obyczajów w zakresie sposobu spożywania tych napojów, działania na rzecz trzeźwości w miejscu pracy, przeciwdziałania powstawaniu i usuwania następstw nadużywania alkoholu, a także wspierania działalności w tym zakresie organizacji społecznych i zakładów pracy. Zadania w zakresie przeciwdziałania alkoholizmowi wykonuje się przez odpowiednie kształtowanie polityki społecznej, w szczególności ograniczanie dostępności alkoholu oraz zapobieganie negatywnym następstwom nadużywania alkoholu i ich usuwanie (art. 2 ust. 1 pkt 4 i 6 u.w.t.p.a.). Cele u.w.t.p.a. nie budzą w judykaturze wątpliwości. U.w.t.p.a. odwołuje się do powszechnie uznawanych wartości. Wartości te związane są z ochroną zdrowia, dobrem rodziny, porządkiem publicznym i bezpieczeństwem obywateli. Cele te stanowią więc wskazówkę interpretacyjną przepisów szczególnych analizowanej regulacji prawnej. Uzasadniają one wprowadzenie systemu sprzedaży alkoholu na zasadzie reglamentacji oraz stosowanie instrumentów prawnych służących ograniczaniu nadmiernego jego spożycia (por. wyroki TK z dnia 24 listopada 1998r., K 22/98, OTK ZU nr 7/1998, poz. 115; z dnia 5 kwietnia 2011r., P 26/09, OTK-A 2011/3/18). Tym samym ustawodawca dał wyraz temu jakie wartości traktuje za szczególnie ważne, podlegające ochronie, choćby miało odbyć się to z uszczerbkiem dla indywidualnego interesu podmiotu gospodarczego. Zatem wzgląd na powszechnie uznane wartości, a także na indywidualne i społeczne skutki wywołane nadmiernym spożyciem alkoholu, uzasadnia i usprawiedliwia zarazem, zarówno rygorystyczne określenie zasad obrotu napojami alkoholowymi (por. wyroki TK z dnia 8 kwietnia 1998r., K 10/97; z dnia 28 stycznia 2003r., K 2/02; z dnia 14 czerwca 2004r., SK 21/03; z dnia 5 kwietnia 2011r., P 26/09), jak i również rygorystyczne ich egzekwowanie. Życie obywateli w trzeźwości jest wartością niedającą się w żaden sposób porównać z utratą korzyści majątkowych przez przedsiębiorcę prowadzącego sprzedaż napojów alkoholowych niezgodnie z prawem (por. uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 30 października 2007r., II GPS 2/07).

W myśl art. 18 ust. 1 u.w.t.p.a. sprzedaż napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia w miejscu lub poza miejscem sprzedaży może być prowadzona tylko na podstawie zezwolenia wydanego przez wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) właściwego ze względu na lokalizację punktu sprzedaży. Według art. 18 ust. 7 pkt 6 i 9 u.w.t.p.a. warunkiem prowadzenia legalnej sprzedaży napojów alkoholowych do spożycia w miejscu lub poza miejscem sprzedaży jest wykonywanie tej działalności w zakresie objętym zezwoleniem i tylko przez przedsiębiorcę oznaczonego w zezwoleniu, wyłącznie w miejscu wskazanym w zezwoleniu, a także przestrzeganie innych niż określone w art. 18 ust. 7 u.w.t.p.a. zasad i warunków określonych przepisami prawa. W art. 15 ust. 1 pkt 2 u.w.t.p.a. wprowadzono zakaz sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom do lat 18. Z kolei art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t.p.a. stanowi, że zezwolenie o którym mowa w ust. 1, organ zezwalający cofa w przypadku nieprzestrzegania określonych w ustawie zasad sprzedaży napojów alkoholowych, w szczególności sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom nieletnim, nietrzeźwym, pod kredyt lub pod zastaw. Niewątpliwie celem art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t.p.a. jest więc ochrona nieletnich.

W wyroku z dnia 5 kwietnia 2011r., P 26/09, OTK-A 2011/3/18, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t.p.a. w zakresie, w jakim wyklucza możliwość skutecznego powołania się przez przedsiębiorcę na wypełnienie przez niego wszystkich obowiązków mających na celu zapewnienie przestrzegania przez jego pracowników określonych w ustawie zasad sprzedaży napojów alkoholowych osobom nieletnim, jest zgodny z art. 22 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił, że w świetle Konstytucji zapewnienie prawidłowego rozwoju dzieci i młodzieży oraz ochrona przed demoralizacją wynikającą ze spożywania przez nie alkoholu jest "ważnym interesem publicznym", o którym mowa w art. 22 Konstytucji. Na wykładnię art. 22 Konstytucji niewątpliwy wpływ ma brzmienie art. 72 ust. 1 Konstytucji, z którego wynika obowiązek państwa ochrony dziecka (rozumianego w ujęciu konstytucyjnym jako osoba poniżej 18 lat) i jego praw nie tylko przed demoralizacją, ale też przed przemocą, okrucieństwem i wyzyskiem wynikającym m.in. z nadużywania alkoholu przez nie samo i przez bliskie mu osoby. Waga interesu publicznego w przypadku nieletnich wynika z faktu negatywnego wpływu spożycia nawet niewielkich ilości alkoholu na ich rozwój fizyczny, psychiczny i intelektualny. Alkohol może prowadzić u tych osób do zmian osobowościowych i osłabienia funkcji poznawczych. Zastosowanie sankcji określonej w art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t.p.a. prowadzi bezpośrednio do całkowitego zaprzestania – po cofnięciu zezwolenia na sprzedaż alkoholu – legalnej sprzedaży napojów alkoholowych w punkcie prowadzonym przez konkretnego przedsiębiorcę. Wstrzymanie sprzedaży nie następuje wprawdzie natychmiast po wykryciu nielegalnej sprzedaży alkoholu, lecz jakiś czas po tym fakcie, zależnie od szybkości reakcji organu administracji. Kwestionowana sankcja prowadzi do ustania w przyszłości zarówno sprzedaży alkoholu zgodnej z ustawowymi zasadami, jak i ewentualnych ponownych naruszeń ustawy w przyszłości. Pośrednim skutkiem zastosowania tego przepisu jest również oddziaływanie na pozostałych przedsiębiorców i opinię publiczną. Samo obowiązywanie art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t.p.a. ma działanie prewencyjne dla części przedsiębiorców. Stanowi także środek motywujący tych przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży napojów alkoholowych, którzy potrafią zapewnić przestrzeganie ustawowych zasad tejże sprzedaży. Spośród możliwych środków oddziaływania ustawodawca wybrał zatem środek dolegliwy, w zasadzie nieuchronny, ale efektywny dla osiągnięcia założonego celu, ponieważ ewidentnie zapobiega powtórzeniu naruszenia ustawy w przyszłości. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, kwestionowany przepis zapewnia dość skutecznie osiągnięcie zamierzonego przez ustawodawcę skutku. Na jego efektywność wskazuje się w orzecznictwie sądowym, zgodnie z którym do działań przeciwdziałających demoralizacji nieletnich zalicza się przede wszystkim konsekwentne egzekwowanie zakazu sprzedaży alkoholu osobom, które nie ukończyły 18 lat, oraz rygoryzm w stosowaniu sankcji administracyjnych w razie złamania takiego nakazu (zob. wyrok NSA z dnia 27 września 2005r., II GSK 148/2005). Zakaz sprzedaży alkoholu pewnym grupom konsumentów stanowi nie tylko środek reglamentacji alkoholu. Oznacza również pomoc – w postaci odmowy sprzedaży lub podania alkoholu – osobom niemogącym, z racji np. wieku, w pełni świadomie kierować swoim postępowaniem, dla dobra tych osób (zob. B. Jaworska-Dębska [w:] Materialne prawo administracyjne. Pojęcia, instytucje, zasady w teorii i orzecznictwie, red. M. Stahl, Warszawa 2002, s. 180). Elementem wolności działalności gospodarczej jest m.in. tzw. swoboda kontraktowa. Wolność kontraktowania przy umowie sprzedaży polega na swobodzie podjęcia decyzji przez obie strony (tj. zarówno przez osobę pragnącą kupić alkohol, jak i przedsiębiorcę) co do zawarcia umowy, wyboru kontrahenta oraz ukształtowania treści umowy, w tym określenia jej przedmiotu. Swoboda kontraktowania może być ograniczana ze względu na przesłanki interesu publicznego. Trybunał Konstytucyjny wyraził także pogląd, że sankcjonowanie cofnięciem zezwolenia naruszeń ustawowego zakazu sprzedaży alkoholu nieletnim (wprowadzonych ograniczeń swobody kontraktowania) może mieć uzasadnienie w ważnym interesie publicznym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 maja 2001r., K 19/00, OTK ZU nr 4/2001, poz. 82). Zatem ten środek tak dolegliwy stanowi przejaw dbałości o dobro dzieci, przeciwdziała naruszeniom ustawy w przyszłości i oddziałuje prewencyjnie na innych przedsiębiorców. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego z uwagi na dochodowość sprzedaży alkoholu za zdecydowanie mało efektywne rozwiązanie należy ocenić stosowanie wyłącznie sankcji karnej określonej w art. 43 ust. 1 u.w.t.p.a. wobec osoby, która faktycznie sprzedała alkohol osobom niepełnoletnim. Jest to rozwiązanie niewystarczające dla wymuszenia generalnego respektowania zakazu sprzedaży alkoholu w punkcie prowadzonym przez przedsiębiorcę. Sankcja określona w art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t.p.a. nie jest bezterminowa, ponieważ zgodnie z art. 18 ust. 11 u.w.t.p.a., przedsiębiorca, któremu cofnięto zezwolenie, może wystąpić z wnioskiem o ponowne wydanie zezwolenia po upływie 3 lat od dnia wydania decyzji o jego cofnięciu. Przedsiębiorca musi wówczas spełnić ogólne przesłanki formalne dotyczące ubiegania się o wydanie zezwolenia na sprzedaż alkoholu zawarte w art. 18 ust. 5 – 6 u.w.t.p.a. Tak określone cele regulacji, jak i waga problematyki nie pozwalają zaakceptować poglądu prezentowanego w powoływanym przez skarżącą wyroku z dnia 7 lipca 1998r., II SA 714/98. W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził wprawdzie, iż wykładnia celowościowa, logiczna, a także gramatyczna przepisu prowadzi do wniosku, że ustawodawca, mówiąc o nieprzestrzeganiu zasad obrotu napojami alkoholowymi zawartych w ustawie, a w szczególności sprzedaży alkoholu osobom nieletnim, miał na myśli nie jednorazowe działanie czy sporadyczny przypadek, zwłaszcza niezawiniony przez przedsiębiorcę, ale powtarzające się zdarzenia, zaś jednorazowa sprzedaż napojów alkoholowych nieletniemu stanowi naruszenie ustawowych zasad obrotu napojami alkoholowymi, ale niekoniecznie musi automatycznie prowadzić do obligatoryjnego cofnięcia zezwolenia na sprzedaż alkoholu. Użycie w art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t.p.a. sformułowania "cofa się" oznaczałoby jedynie to, że w przypadku stwierdzenia spełnienia wszystkich przesłanek tego przepisu, organ winien podjąć decyzję o cofnięciu lub utrzymaniu zezwolenia, a nie że w każdym przypadku musi zapaść decyzja o jego cofnięciu. Cofnięcie zezwolenia za sprzedaż alkoholu osobie nieletniej stanowi sankcję nieadekwatną i niewspółmierną do czynu, a sprzedaż alkoholu osobie nieletniej powinna mieć charakter wielokrotny albo szczególnie rażący. Ponadto przez sprzedaż alkoholu nieletniemu należy rozumieć świadomą sprzedaż alkoholu nieletniemu. Pogląd ten jest jednakże odosobniony. Nie został zaakceptowany ani w orzecznictwie, ani w literaturze przedmiotu (por. np. wyrok NSA z dnia 25 października 2006r., II GSK 175/06; R. Sawuła "Glosa do wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 22 marca 2005r., II SA/Bd 1157/04", ZNSA 2006 Nr 4-5/194).

Natomiast w utrwalonym już orzecznictwie, na co zwrócił uwagę także Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyżej wyroku z dnia 5 kwietnia 2011 r. rekonstruując normatywną treść art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t.p.a., przyjmuje się, że każda, nawet jednorazowa, sprzedaż alkoholu osobie nieletniej stanowi nieprzestrzeganie określonych w ustawie zasad sprzedaży napojów alkoholowych, o których mowa w art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t.p.a., i jest podstawą do cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych (por. np. wyroki: WSA w Krakowie z dnia 21 stycznia 2009r., III SA/Kr 870/08; WSA w Warszawie z dnia 6 października 2008r., VI SA/Wa 1319/08; NSA z dnia 29 sierpnia 2007r., II GSK 111/07; NSA w Warszawie z dnia 11 grudnia 2007r., II GSK 102/07; WSA w Warszawie z dnia 21 lutego 2006r., VI SA/Wa 1942/05; NSA z dnia 25 października 2006r., II GSK 175/06; WSA w Warszawie z dnia 2 listopada 2006r., VI SA/Wa 1529/06; WSA w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2006 r., VI SA/Wa 411/06; NSA z dnia 27 września 2005 r., II GSK 198/05; NSA z dnia 29 sierpnia 2007r., II GSK 111/07; NSA z dnia 4 lutego 2011r., II GSK 166/10; NSA z dnia 1 września 2011r., II GSK 843/10; NSA z dnia 18 sierpnia 2011r., II GSK 769/11; NSA z dnia 19 kwietnia 2011 r., II GSK 436/10; NSA z dnia 4 luty 2011r., II GSK 167/10; NSA z dnia 7 grudnia 2010 r., II GSK 972/09; NSA z dnia 14 maja 2009r., II GSK 923/08; WSA w Opolu z dnia 3 czerwca 2014r., II SA/Op 179/14). Zastosowanie w treści przepisu art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t.p.a. liczby mnogiej ogranicza się wyłącznie do wskazania (podkreślenia), że zasad sprzedaży napojów alkoholowych jest wiele. Nie oznacza to jednak, iż wiele też musi zaistnieć przypadków nieprzestrzegania zasad sprzedaży napojów alkoholowych, aby wystąpiła konieczność zastosowania sankcji w postaci cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych (por. wyroki WSA w Warszawie z dnia 21 lutego 2008r., VI SA/Wa 2236/07; NSA w Warszawie z dnia 27 września 2005r., II GSK 148/05). Gdyby ustawodawca miał na myśli działania wielokrotne wskazałby to wyraźnie w ustawie. Tymczasem z redakcji przepisu oraz kategorycznej formy zakazu (zabrania się) wynika, że każde naruszenie wskazanej zasady skutkuje cofnięciem zezwolenia (por. wyroki NSA z dnia 27 września 2005r., II GSK 148/05; z dnia 10 października 2006r., II GSK 160/06; z dnia 25 października 2006r., II GSK 175/06; z dnia 29 sierpnia 2007r., GSK 111/07; z dnia 19 stycznia 2011r., II GSK 90/10; z dnia 22 maja 2014r., II GSK 388/13). Sam fakt sprzedaży alkoholu nieletnim w miejscu prowadzenia przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej rodzi zatem bezwzględny obowiązek cofnięcia zezwolenia na sprzedaż alkoholu przez uprawniony organ. Nie jest przy tym istotne ustalenie winy sprzedawcy, gdyż wina nie jest elementem konstrukcyjnym przesłanki nakazującej organowi cofnięcie zezwolenia. Nie jest także ważne, czy sprzedawca (sam przedsiębiorca lub osoba przez niego zatrudniona) miał świadomość, że dokonuje sprzedaży alkoholu osobie małoletniej (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 23 października 2008 r., II SA/Bd 607/08), ponieważ rezygnacja z zasady winy, jako podstawy odpowiedzialności, nastąpiła na rzecz zasady ryzyka (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 15 stycznia 2008r., III SA/Wr 311/07). Ustawodawca nie różnicuje także skutku nieprzestrzegania warunków sprzedaży alkoholu w zależności od stopnia szkodliwości społecznej konkretnego naruszenia ani ilości (notoryczności) dokonanych naruszeń. Brak złej woli również pozostaje bez wpływu na skutek prawny naruszenia (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 grudnia 2005r., VI SA/Wa 1703/05). Wina stanowi natomiast warunek odpowiedzialności karnej za popełnienie przestępstwa określonego w art. 43 ust. 1 u.w.t.p.a. Polega ono na sprzedaży lub podawaniu przez samego przedsiębiorcę lub jego pracowników napojów alkoholowych w wypadkach, kiedy jest to zabronione, albo bez wymaganego zezwolenia lub wbrew jego warunkom (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 lutego 2008r., VI SA/Wa 2236/07, Lex nr 463919). Choć czyn wypełniający znamiona przestępstwa określonego w art. 43 ust. 1 u.w.t.p.a. w zupełności odpowiada czynowi określonemu w art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a w zw. z art. 15 ust. 1 tej ustawy (por. wyrok WSA z dnia 4 listopada 2009r., II SA/Po 271/09, Lex nr 531593), to jednak art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t.p.a. nie uzależnia skutku w nim przewidzianego od skazania kogokolwiek za przestępstwo określone w art. 43 ust. 1 u.w.t.p.a. (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 20 stycznia 2010r., II SA/Sz 1232/09, Lex nr 554179).

Ponadto wskazać należy, że w uchwale siedmiu sędziów z dnia 30 października 2007r., II GPS 2/07, ONSAiWSA 2008/1/3, Prok.i Pr.-wkł. 2008/2/43, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w razie nieprzestrzegania określonych w u.w.t.p.a. warunków sprzedaży napojów alkoholowych (art. 18 ust. 10 pkt 2), objętych zezwoleniem na sprzedaż napojów alkoholowych o zawartości do 4,5 % alkoholu oraz na piwo (art. 18 ust. 3 pkt 1), organ zezwalający cofa wszystkie zezwolenia udzielone temu samemu podmiotowi na sprzedaż napojów alkoholowych w tym samym miejscu.

Zastosowanie sankcji określonej w art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t.p.a. oznacza zatem odebranie prawa sprzedaży nie tylko tego rodzaju alkoholu, który został sprzedany lub podany, lecz wszystkich rodzajów alkoholu objętych danym zezwoleniem. Orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje, że cel ustawy legitymuje nie tylko cofnięcie jednego z trzech możliwych do uzyskania zezwoleń (zgodnie z art. 18 ust. 3 u.w.t.p.a. zezwolenie wydaje się oddzielnie dla napojów do 4,5 % zawartości alkoholu i na piwo, dla napojów o zawartości alkoholu między 4,5 % a 18 % oraz dla napojów powyżej 18 % zawartości alkoholu), ale także wszystkich trzech, jeżeli zostały przedsiębiorcy udzielone. Cofnięcie zezwolenia na sprzedaż alkoholu nie stanowi bowiem sankcji za niewłaściwe, niezgodne z prawem korzystanie z tego zezwolenia, ale jest rozumiane jako obiektywna sankcja za naruszenie ogólnych warunków i zasad sprzedaży alkoholu w ogólności odnoszących się w jednakowym stopniu do wszystkich napojów alkoholowych (por. wyroki: TK z dnia 5 kwietnia 2011 r., P 26/09; WSA w Krakowie z dnia 21 stycznia 2009 r., III SA/Kr 870/08).

Powołana wyżej uchwała z dnia 30 października 2007 r., II GPS 2/07, jest tzw. uchwałą konkretną, bowiem podjęta została w następstwie wniesienia konkretnego pytania prawnego na podstawie art. 187 § 1 p.p.s.a. Niewątpliwie uchwała składu siedmiu sędziów NSA jest wiążąca w danej sprawie (art. 187 § 2 p.p.s.a.). Ma ona ponadto tzw. ogólną moc wiążącą, wynikającą z art. 269 § 1 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Przepis art. 187 § 1 i 2 stosuje się odpowiednio. Ogólna moc wiążąca uchwały powoduje, że wiąże ona sądy administracyjne we wszystkich sprawach, w których miałby być stosowany interpretowany przepis (por. A. Skoczylas, "Działalność uchwałodawcza Naczelnego Sądu Administracyjnego", Warszawa 2004, s. 221 i n.). Pogląd wyrażony w konkretnej uchwale NSA może zostać zmieniony tylko stosowaną uchwałą takiego samego składu NSA (vide: postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2014 r., II GSK 1518/14). Moc wiążącą ma stanowisko zawarte w sentencji uchwały. Poglądy prawne wyrażone w uzasadnieniu pozbawione są mocy wiążącej, jeśli nie mają bezpośredniego związku z "zajętym stanowiskiem". Mają one jednak moc wiążącą, w takim zakresie, w jakim pozostają w bezpośrednim związku z tym stanowiskiem.

W ocenie sądu sytuacja, o jakiej mowa w powołanej uchwale, ma niewątpliwie miejsce w niniejszej sprawie.

Akceptując zatem stanowisko wyrażone w powołanej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2007 r. i ugruntowane już orzecznictwo sądów administracyjnych, jak również Trybunału Konstytucyjnego, które zostało wyżej przedstawione, uznać należy, że organy administracji prawidłowo zinterpretowały przepisy art. 15 ust. 1 pkt 2 i art. 18 ust. 10 lit. a u.w.t.p.a. W konsekwencji tego za zgodną z prawem uznać trzeba decyzję o cofnięciu skarżącej zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych o zawartości do 4,5 % alkoholu oraz piwa z powodu sprzedaży alkoholu osobie niepełnoletniej. W świetle powyższych unormowań, już sam stwierdzony fakt sprzedaży napojów alkoholowych osobie niepełnoletniej jest wystarczającą podstawą do skonkretyzowania się ciążącego na organie administracji obowiązku cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych w placówce, w której owa sprzedaż miała miejsce. Wina skarżącej nie stanowi warunku wydania decyzji cofającej zezwolenie. Bez znaczenia jest więc okoliczność, czy skarżąca miała świadomość, że sprzedaje piwo osobie małoletniej. Fakt, że osoba, która nabyła alkohol miała wyglądać na pełnoletnią, na co powoływała się skarżąca, nie jest usprawiedliwieniem dla złamania zakazu wynikającego z art. 15 ust. 1 pkt 2 u.w.t.p.a. W myśl art. 15 ust. 2 u.w.t.p.a. w przypadku wątpliwości co do pełnoletniości nabywcy, sprzedający lub podający napoje alkoholowe uprawniony jest do żądania okazania dokumentu stwierdzającego wiek nabywcy. Z treści przyznanego sprzedawcy w przepisie art. 15 ust. 2 u.w.t.p.a. uprawnienia do wylegitymowania nabywcy alkoholu (napoju alkoholowego) wynika, że tylko od niego zależy, czy z tego uprawnienia tego skorzysta. Sposób, w jaki uprawnienie to zostało ukształtowane oznacza, że sprzedawca może z niego skorzystać bez względu na to, jak postrzega wiek osoby kupującej (por. wyroki NSA: z dnia 6 lutego 2009 r., II GSK 712/08; z dnia 30 stycznia 2013 r., II GSK 2003/11). Jeżeli sprzedający z tego uprawnienia nie korzysta, to niejako godzi się na ponoszenie konsekwencji naruszenia zakazu. Z tych względów skutkom udostępniania alkoholu osobom niepełnoletnim nie można przeciwstawiać skutków pozbawienia przedsiębiorcy pozwolenia na sprzedaż lub podawanie napojów alkoholowych (por. wyrok NSA z dnia 25 października 2006 r., II GSK 175/06). Wobec jednoznacznej treści zakazu ustanowionego w art. 15 ust. 1 pkt 2 u.w.t.p.a. uprawnieniem i zarazem obowiązkiem sprzedawcy, w sytuacji odmowy wylegitymowania się przez kupującego, jest odmowa sprzedaży alkoholu (por. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2013 r., II GSK 2003/11). W orzecznictwie podkreśla się nadto, że na podmiocie prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży napojów alkoholowych spoczywa obowiązek zorganizowania jej w taki sposób, aby nie zaistniał jakikolwiek przypadek złamania zasad sprzedaży napojów alkoholowych określonych w ustawie (por. wyrok NSA z dnia 10 października 2006 r., II GSK 160/06, wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 listopada 2006 r., VI SA/Wa 1529/06).

Poza tym wskazać trzeba, że sprzedaż alkoholu osobie nieletniej stanowi w myśl art. 43 ust. 1 u.w.t.p.a. występek, który może być popełniony z winy umyślnej. Ustawodawca nie ustanowił bowiem w przepisach u.w.t.p.a. wyłączenia, o którym mowa w art. 8 k.k., dotyczącego braku umyślności sprzedawcy. Warunkowe umorzenie postępowania jest natomiast jednym ze środków, którymi dysponuje prawo karne, obok kar i środków karnych, w zwalczaniu i zapobieganiu przestępczości – jest więc środkiem reakcji karnoprawnej na fakt popełnienia przestępstwa (zob. pkt 4 Komentarza do art. 66 k.k., Zakamycze 2004r. oraz pkt 4 komentarza do art. 66 k.k. Andrzeja Marka, Dom Wydawniczy ABC, 2006r.). Zgodnie z art. 66 § 1 k.k. sąd może warunkowo umorzyć postępowanie karne, jeżeli wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności jego popełnienia nie budzą wątpliwości, a postawa sprawcy nie karanego za przestępstwo umyślne, jego właściwości i warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że pomimo umorzenia postępowania będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa. Podstawą zastosowania warunkowego umorzenia postępowania musi być ustalenie wszystkich przesłanek odpowiedzialności karnej. Wyrok warunkowo umarzający postępowanie, taki jaki został wydany w dniu [...] wobec skarżącej, oznacza zatem przypisanie sprawcy popełnienia przestępstwa, oparte na stwierdzeniu jego winy (zob. pkt 4 Komentarza do art. 66 k.k. Andrzeja Marka i pkt 5 Komentarza do art. 66 k.k. Andrzeja Zolla, w Lex). Wyrok warunkowo umarzający postępowanie karne nie jest wprawdzie wyrokiem skazującym, jest jednakże orzeczeniem stwierdzającym popełnienie przestępstwa. Osoba względem, której zapadł tego rodzaju wyrok, aczkolwiek nie jest osobą karaną, jak to ma miejsce w przypadku wyroku skazującego, to jednak jest osobą, która niewątpliwie popełniła czyn zarzucany jej w akcie oskarżenia. Skoro zatem w stosunku do skarżącej zapadł prawomocny wyrok warunkowo umarzający postępowanie o czyn z art. 43 ust. 1 u.w.t.p.a., to uznać należy, że fakt sprzedaży osobie nieletniej 4 puszek piwa o zawartości alkoholu 5,7 % niewątpliwie miał miejsce. Wyrok ten także oznacza, że skarżąca co najmniej przewidywała możliwość popełnienia tego czynu i się na to godziła (art. 8 w zw. z art. 9 § 1 k.k.), wbrew temu, co twierdziła zarówno w postępowaniu przed organami administracji, jak i przed sądem administracyjnym.

Mając powyższe na uwadze, sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

b.a.