Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1706/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, 209, 205x2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), Sędziowie: sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, sędzia WSA Monika Sawa, , po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 25 kwietnia 2022 r. nr KO-389/4103/150/22 w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz A. C. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] kwietnia 2022 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy [...] z [...] lutego 2022 r., nr [...] i umorzyło postępowanie pierwszej instancji w całości.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym;

Wnioskiem z [...] stycznia 2022 r. (data wpływu do organu) A.C. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem A.C.[1].

Decyzją z [...] lutego 2022 r. Wójt Gminy [...] odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ uzasadnił, że z uwagi na powstanie niepełnosprawności męża wnioskodawczyni w [...] roku życia nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy. Ponadto, w ocenie Wójta, w sprawie brak jest bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia przez wnioskodawczynię, a koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Wnioskodawczyni nie podejmuje bowiem zatrudnienia nie tylko wyłącznie z powodu konieczności sprawowania opieki nad mężem, lecz także z powodu trudności w znalezieniu odpowiedniego zatrudnienia, z którym nie wiązałyby się trudności z dojazdem oraz konieczności zapewnienia opieki nad teściową (ok 4-5 godzin dziennie).

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła A.C..

Decyzją z [...] kwietnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy [...] z [...] lutego 2022 r. i umorzyło postępowanie pierwszej instancji w całości.

Organ uzasadnił uchylenie kontrolowanej decyzji i umorzenie postępowania pierwszej instancji w całości tym, że w sprawie nie ma możliwości wydania merytorycznego rozstrzygnięcia. Przedmiotowa sprawa jest bowiem tożsama ze sprawą rozstrzygniętą już decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z [...] listopada 2021 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] października 2021 r., nr [...]. W obu sprawach zachodzi tożsamość podmiotowa, to jest występuje ta sama strona postępowania czyli A.C.. Zaistniała w nich również tożsamość przedmiotowa, gdyż dotyczą tego samego przedmiotu, to jest ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem A.C.[1]. Ponadto, we wniosku z 24 stycznia 2022r. nie wskazano żadnej okoliczności faktycznej ani prawnej, która uległaby zmianie. W dalszym ciągu osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...] sierpnia 2021 r., z którego wynika, że A.C.[1] został zaliczony do [...] sierpnia 2022 r. do znacznego stopnia niepełnosprawności. Ponownie wnioskodawczyni podnosi, że sprawuje opiekę nad mężem, który jest po przebytym w lutym 2018 r. [...] i z tego powodu pozostaje pod stałą opieką lekarza neurologa. Stan ten istniał już w dacie wydania orzeczenia o niepełnosprawności z [...] sierpnia 2021 r. i nie uległ zmianie po dacie wydania decyzji SKO w [...] listopada 2021 r. Ponadto, w dalszym ciągu jako powód niepodejmowania zatrudnienia i konieczność sprawowania opieki nad mężem wnioskodawczyni wskazuje stan zdrowia męża po przebytym [...] i związane z nim konsekwencje zdrowotne, co potwierdza wywiad środowiskowy z [...] lutego 2022 r. i oświadczenie wnioskodawczyni z tej samej daty o zakresie wykonywanych czynności opiekuńczych.

Zdaniem Kolegium, powyższe uniemożliwia wydanie kolejnej decyzji merytorycznej w sprawie. Wszczęcie bowiem postępowania w sprawie, która została już wcześniej rozstrzygnięta decyzją ostateczną, narusza zasadę trwałości decyzji wynikającą z art. 16 § 1 k.p.a. oraz pewność obrotu prawnego. Wobec stwierdzonej tożsamości obu spraw (podmiotowej i przedmiotowej i takiego samego stanu prawnego i faktycznego), Kolegium zobligowane było uchylić w całości decyzję organu pierwszej instancji i umorzyć postępowanie przed tym organem w całości.

Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła A.C. zarzucając powołanej decyzji naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez błędne zastosowanie, które miało wpływ na wynik sprawy, wobec bezzasadnego uznania, że w sprawie wystąpiły przesłanki do umorzenia postępowania oraz niedopuszczalny był ponowny wniosek skarżącej o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem z uwagi na tożsamość toczących się już spraw w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Powołując się na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w sprawie nie wystąpiła jedna z przesłanek ustawowych określonych w art. 105 § 1 k.p.a., a mianowicie przeszkoda przedmiotowa dotycząca tego samego przedmiotu oraz stanu faktycznego. Po pierwsze skarżąca we wniosku z 24 stycznia 2022 r. ubiegała się o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego od stycznia 2022 r., a wcześniej złożony wniosek obejmował okres od września 2021 r., co oznacza, że odmienne są czasookresy tych wniosków. Po drugie, upływ czasu spowodował zmianę stanu faktycznego oraz prawnego w sprawie. Mianowicie sądy administracyjne jak również jednostki samorządowe przyznające świadczenia rodzinne zaczęły respektować kluczowy w przedmiotowej sprawie wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 38/13 z 21 października 2014 r. Ponadto, stan zdrowotny podopiecznego uległ pogorszeniu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Kontroli Sądu w niniejszej sprawie podlegała decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku, którą organ odwoławczy uchylił w całości decyzję Wójta Gminy [...] z [...] lutego 2022 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości.

Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096, dalej jako "k.p.a."). Zgodnie z powołanym przepisem, organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję – umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części.

Rozstrzygnięcie organu odwoławczego o uchyleniu zaskarżonej decyzji i umorzeniu postępowania pierwszej instancji jest możliwe tylko wówczas, gdy postępowanie pierwszoinstancyjne stało się bezprzedmiotowe. Wydając tego rodzaju decyzję organ odwoławczy kieruje się przesłankami określonymi w art. 105 § 1 k.p.a., a zatem bezprzedmiotowością postępowania powstałą z jakiejkolwiek przyczyny. Przypomnieć trzeba, że bezprzedmiotowość postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. występuje wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 k.p.a. Występuje ona zatem wtedy gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Bezprzedmiotowość postępowania może wynikać z okoliczności dotyczących podmiotów stosunku prawnego lub jego przedmiotu.

Nie budzi wątpliwości, że jednym z przypadków bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego jest sytuacja, gdy sprawa została już poprzednio rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną. Wydanie bowiem ponownego rozstrzygnięcia dotyczącego tożsamej sprawy oznaczałoby wydanie decyzji dotkniętej wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Wydanie w tej samej sprawie nowej decyzji administracyjnej załatwiającej sprawę co do istoty naruszyłoby ustanowiony dotychczasową decyzją stan powagi rzeczy osądzonej.

Jak trafnie przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, tożsamość spraw administracyjnych zachodzi wtedy gdy występują w nich te same podmioty, dotyczą one tego samego przedmiotu i stanu prawnego przy niezmienionym stanie faktycznym w stosunku do postępowania zakończonego decyzją ostateczną. Przy czym tożsamość przedmiotową należy rozumieć szerzej niż tylko jako przedmiot sprawy. Chodzi w tym wypadku zarówno o identyczny przedmiot nowej sprawy w stosunku do sprawy uprzednio ostatecznie rozstrzygniętej, jak i o tożsamość stanu prawnego tej sprawy przy niezmienionych jej okolicznościach faktycznych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 grudnia 2016 r., I OSK 1434/15, Lex nr 2299280).

Na gruncie niniejszej sprawy skarżąca w dniach [...] września 2021 r. oraz [...] stycznia 2022 r. złożyła wnioski o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem A.C.[1]. Wbrew jednak stanowisku organu odwoławczego sprawa tocząca się na wniosek z [...] stycznia 2022 r. nie jest sprawą tożsamą ze sprawą rozstrzygniętą na skutek wniosku złożonego [...] września 2021 r. W tej pierwszej sprawie skarżąca złożyła wprawdzie w dniu [...] stycznia 2022 r. wniosek o przyznanie tożsamego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem A.C.[1], ale – co ma w sprawie zasadnicze znaczenie – na inny okres świadczeniowy. Choć zatem uprawnienie do uzyskania wnioskowanego świadczenia skarżąca wywodzi z takiej samej okoliczności faktycznej, co w poprzednim wniosku (sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym mężem), to jednak w ocenie Sądu, o pełnej tożsamości przedmiotowej obu opisanych spraw nie może być mowy. Organ odwoławczy nie uwzględnił bowiem tego, że świadczenie pielęgnacyjne ma charakter okresowy. Oznacza to, że początkowy moment przyznania tego uprawnienia wyznacza data złożenia wniosku o jego przyznanie. Przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615), dalej zwanej "ustawą" lub "ustawą o świadczeniach rodzinnych", przewidują bowiem, że świadczenia te przyznawane są na oznaczony okres zasiłkowy (art. 24 ust. 1 ustawy). Z kolei prawo do nich ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (art. 24 ust. 2 ustawy). Zgodnie zaś z art. 24 ust. 4 ustawy, prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia.

Z powołanych regulacji jasno zatem wynika, że początek okresu świadczeniowego wyznacza miesiąc, w którym wpłynął wniosek o przyznanie świadczenia. W tej sytuacji nie jest możliwe stwierdzenie tożsamości rozpoznawanej sprawy ze sprawą już zakończoną, skoro obecny wniosek dotyczy innego okresu świadczeniowego. Skutkuje to zmianą istotnej okoliczności faktycznej, jaka powinna podlegać ocenie organu. Badaniu organu w sprawie zainicjowanej obecnym wnioskiem podlegać będzie bowiem inny moment czasowy niż miało to miejsce przy rozstrzyganiu sprawy zainicjowanej wnioskiem z [...] września 2021 r. Odmienność wskazanych okresów nie pozwala zatem przyjąć stanowiska organu drugiej instancji, że w sprawie pozostaje niezmieniony stan faktyczny w stosunku do postępowania rozstrzygniętego na skutek wniosku z [...] września 2021 r. Nie sposób zatem obecnego żądania strony interpretować jako identycznego z poprzednim i uznać, jak uczynił to organ odwoławczy, że postępowanie zainicjowane wnioskiem z [...] stycznia 2022 r. jest bezprzedmiotowe. W tej sytuacji wniosek z [...] stycznia 2022 r. należało rozpoznać merytorycznie. Tym samym zasadny okazał się podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

Sąd nie podzielił natomiast zawartego w skardze stanowiska o zmianie w niniejszej sprawie stanu prawnego uprawniającego do ponownej weryfikacji uprawnienia skarżącej, co jej pełnomocnik wywodzi z "rozpoczęcia respektowania" wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Odnosząc się do powyższego podnieść trzeba, że powołany wyrok wszedł w życie z dniem 23 października 2014 r. i obowiązuje w niezmienionym kształcie, podobnie jak przepisy materialnoprawne stanowiące podstawę wydania odmownego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329) orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania sądowego (pkt 2 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powołanej ustawy. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 powołanej ustawy.

Rozpoznając sprawę ponownie organ odwoławczy zobowiązany będzie uwzględnić ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku i ponownie rozpoznać odwołanie skarżącej od decyzji Wójta Gminy [...] z [...] lutego 2022 r. wydanej na skutek rozpoznania wniosku z [...] stycznia 2022 r.