Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 432/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2007-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Sędzia NSA Jan Jędrkowiak (spr.) Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Katarzyna Gross po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2007 r. na rozprawie sprawy ze skargi K. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 maja 2006 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych zasiłków celowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 31 marca 2006 r., 2. określa, że wymienione w punkcie pierwszym decyzje nie mogą być wykonane, 3. zasądzą od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz adwokata A. M. kwotę 292,80 zł (dwieście osiemdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 31 marca 2006 r., Prezydent Miasta w oparciu o art. 7, art. 39, art.. 104 ust. 1, 2, 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2004 r. Nr 64, poz. 593 ze zm.) oraz art. 104, 108 k.p.a., postanowił, iż zasiłki celowe przyznane K. R. w okresie od miesiąca listopada 2005 r. do miesiąca marca 2006 r. w łącznej wysokości 1.597,00 zł są świadczeniem nienależnie pobranym i podlegają zwrotowi do dnia 30 kwietnia 2006 r.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż K. R. nie poinformowała o fakcie, że jej syn – P. O., od dnia 01 września 2005 r. otrzymuje pomoc pieniężną na kontynuowanie nauki w wysokości 486,30 zł miesięcznie. Łączny dochód rodziny wynosi 1.105,96 zł, natomiast kryterium dochodowe wynosiło 632,00 zł, tym samym nastąpiło jego przekroczenie.

Od powyższej decyzji odwołała się K. R. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, wskazując na swoją trudną sytuację materialną. Stwierdziła, iż nienależnie pobrane świadczenie nie było jej celem i zamiarem ani wprowadzeniem w błąd, gdyż zasiłek przyznany był na syna.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 10 maja 2006 r. Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Kolegium podało, iż przepisy art. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.) stanowią, że pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W szczególności, według art. 7 tej ustawy, pomocy tej udziela się z powodów ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, n niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby itp. Niezbędne jest przy tym spełnienie kryteriów dochodowych wymienionych w art. 8 ustawy, z którego wynika, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje m.in. rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, w przypadku odwołującej się 632 zł (316 +316). Kierując się tymi kryteriami organ I instancji przyznał wnioskującej zasiłki celowe w łącznej wysokości 1597,00 zł. Zasiłki przyznano decyzją z dnia 04 listopada 2005 r. - 140,00 zł i 120,00 zł., decyzją z dnia 7 grudnia 2005 r. - 500,00 zł., decyzją z dnia 6 grudnia 2005. - 120,00 zł, decyzjami z dnia 3 lutego 2006 r. - 107,00 zł, 50,00 zł, 120,00 zł oraz decyzjami z dnia 7 marca 2006 r. - 50,00 zł, 100,00 zł, 120,00 zł i 50,00 zł. Organ stwierdził, iż niezależnie od spełnienia innych kryteriów warunkujących przyznanie pomocy K. R. posiada dochód niższy od kryterium dochodowego rodziny tj. 619,66 zł. Po pobraniu w/w świadczeń w dniu 20 marca 2006 r. organ I instancji otrzymał decyzję z dnia 06 października 2005 r. o przyznaniu P. O. - synowi odwołującej się, pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki w wysokości 486,30 zł, na okres od 01 września 2005 r. na czas nauki, do czasu jej ukończenia, nie dłużej jednak jak do ukończenia 25 roku życia. W tej sytuacji dochód, łącznie z wspomnianą pomocą pieniężną przekroczył kwotę kryterium dochodowego rodziny. Wobec tego organ I instancji orzekł o pobraniu nienależnych świadczeń i obowiązku ich zwrotu.

Kolegium uznało, że organ I instancji orzekając zwrot nienależnie pobranych zasiłków celowych nie naruszył prawa, bowiem zgodnie z art. 104 ustawy o pomocy społecznej należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają zwrotowi, a ich wysokość oraz termin zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej.

Na powyższą decyzję K. R. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku podtrzymując dotychczasową argumentację i wskazując ponadto, iż winą za zaistniałą sytuację ponosi organ I instancji, który przyznając wszystkie świadczenia tj. zasiłki celowe, okresowe, pomoc na kontynuowanie nauki i świadczenia rodzinne wiedział o uzyskiwanym przez jej rodzinę dochodzie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podnosząc argumentacje zawartą w zaskarżonej decyzji. Nadto Kolegium podało, iż organem przyznającym pomoc jest Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie, jednakże ze względu na charakter świadczeń poszczególnymi sprawami zajmują się wyodrębnione działy i tak zasiłki celowe i okresowe przyznaje Rejon Pracy Socjalnej nr 1, zasiłki rodzinne – Dział Świadczeń Rodzinnych, pomoc na kontynuowanie nauki – Dział Specjalistycznej Pomocy Rodzinie, Strategii i Doradztwa Medycznego. Ponadto w trakcie przeprowadzanych aktualizacji wywiadów rodzinnych skarżąca zawsze wykazywała , że na jej dochód rodziny składa się renta, alimenty i zasiłek rodzinny pomijając kwotę 486,30 zł którą pobrał P. O., z którym skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. 153 poz. 1270) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga K. R. zasługiwała na uwzględnienie jednakże z innych przyczyn niż te wskazane w skardze.

Zgodnie z treścią art. 6 pkt 16 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2004 Nr 64 poz. 593) świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej.

Z analizy akt administracyjnych wynika, iż organ I instancji przyznał wnioskującej K. R. zasiłki celowe w łącznej wysokości 1597,00 zł. Zasiłki przyznano decyzją z dnia 04 listopada 2005 r., decyzją z dnia 7 grudnia 2005 r., decyzją z dnia 6 grudnia 2005 r. W decyzjach tych organ I instancji nie pouczył K. R. o konieczności informowania organu o treści art. 109 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Z akt sprawy nie wynika też, aby tego rodzaju pouczenie było kierowane do skarżącej osobnym pismem przed wydaniem decyzji przyznających zasiłki celowe, których zwrot dotyczy. Pouczenie takie znalazło się dopiero w decyzjach z dnia 3 lutego 2006 r. oraz w decyzji z dnia 7 marca 2006 r.

Natomiast w myśl art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Powyższy przepis nakłada obowiązek na organy administracji publicznej należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. Funkcją tej zasady jest nie tylko zapobieżenie, możliwej wskutek nieznajomości prawa, szkodzie, lecz również o udzielenie stronom wszechstronnej pomocy. Przepis art. 9 uchyla w odniesieniu do stron i innych osób uczestniczących w postępowaniu zasadę ujemnych konsekwencji nieznajomości prawa w zakresie spraw rozpatrywanych w postępowaniu administracyjnym. (Ludwik Żukowski – Komentarz – Kodeks postępowania administracyjnego – LexPolonica Maxima – art. 9 k.p.a.).

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, iż w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 9 k.p.a. przez organy administracji.

Wskazać ponadto należy, iż adresatem decyzji z dnia 6 października 2005 r. jest P. O.

W sprawie nie wyjaśniono, czy skarżąca wiedziała o otrzymanych przez jej syna świadczeniach, ewentualnie kiedy się o nich dowiedziała. Ma to znaczenie dla kwestii świadomości pobierania świadczeń przez skarżącą i uznanie ich za świadczenia nienależne.

Podnoszony przez organ II instancji argument, iż ze względu na charakter świadczeń poszczególnymi sprawami zajmują się wyodrębnione działy - zasiłki celowe i okresowe przyznaje Rejon Pracy Socjalnej nr 1, zasiłki rodzinne – Dział Świadczeń Rodzinnych, pomoc na kontynuowanie nauki – Dział Specjalistycznej Pomocy Rodzinie, Strategii i Doradztwa Medycznego dotyczy specyfiki organu i nie może stanowić okoliczności usprawiedliwiającej brak przepływu informacji oraz nie może obciążać skarżącej.

Ponadto wskazać należy, iż zgodnie z założeniami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczną organizują organy administracji rządowej i samorządowej, współpracując w tym zakresie, na zasadzie partnerstwa, z organizacjami społecznymi i pozarządowymi, Kościołem Katolickim, innymi kościołami, związkami wyznaniowymi oraz osobami fizycznymi i prawnymi (art. 2 ustawy). Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa powyżej przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ustawy).

W myśl art. 98 ustawy o pomocy społecznej świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Wskazano ponadto, iż art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio. Zgodnie z tym ostatnim przepisem w przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu.

W ocenie Sądu taką sytuacją możemy mieć do czynienia w niniejszej sprawie. Organ I instancji, mając na uwadze sytuację osobistą i materialną wnioskodawcy, powinien rozważyć czy w niniejszej sprawie nie zachodzi przypadek szczególny o którym mowa w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem Sądu żądanie przez organ I instancji zwrotu wydatków na udzielone świadczenie niweczy skutki udzielonej pomocy skarżącej

Na podstawie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, iż uchylone decyzje nie mogą być wykonane. Rozstrzygniecie to uniemożliwia wykonanie decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku. Wykonanie wadliwych decyzji w tym czasie byłoby bowiem aksjologicznie nieuzasadnione i prowadziło do naruszenia praw i interesów strony postępowania.

W związku z uwzględnieniem skargi, Sąd na podstawie art. 250 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz adwokata A. M. kwotę 292,80 zł tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.