Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1928/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Protokolant - spec. Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2016 r. sprawy ze skargi P. J. na postanowienie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym; oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi, wniesionej przez P.J. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2013 r. nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] września 2013 r. o uznaniu zarzutów zobowiązanego P.J. za nieuzasadnione.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

P.J. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w R. wniosek o pomoc finansową na działanie "wspieranie gospodarstw niskotowarowych" i zobowiązał się do nieprzenoszenia własności gospodarstwa przed upływem pięciu lat od dnia przyznania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego - zgodnie z przepisem § 3 ust. 1 pkt 4 lit b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. z 2004 r. nr 286), dalej: "rozporządzenie".

Decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. Kierownik BP w R. przyznał płatności, które będą wypłacane przez pięć kolejnych lat. Decyzja została odebrana przez Stronę w dniu [...] lutego 2006 r. i wobec nie wniesienia odwołania, uzyskała walor prawomocności. Płatność za pierwszy rok zobowiązania została przekazana na konto Strony w dniu [...] kwietnia 2006 r. w wysokości 4. 818,66 zł, za drugi rok - w dniu [...] kwietnia 2007 r. w wysokości 4. 788,87 zł, trzecia rata w wysokości 4. 491,87 zł - w dniu [...] marca 2009 r.

W dniu [...] marca 2009 r. P.J.złożył w BP akt notarialny rep. Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2008 r. z którego wynika, iż działający w jego imieniu jego ojciec J.W.J. przeniósł własność gospodarstwa rolnego na siebie.

W wyniku wszczętego w dniu [...] czerwca 2011 r. postępowania administracyjnego Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wydał decyzję z dnia [...] lipca 2011 r. w której ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarstw niskotowarowych w wysokości 14.099,28 zł. Wobec braku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - decyzja uzyskała walor ostateczności.

W dniu [...] września 2011 r. wystawione zostało upomnienie a następnie został wystawiony tytuł wykonawczy i wszczęto postępowanie egzekucyjne.

W dniu [...] sierpnia 2013 r. P.J. złożył zarzuty.

Zgłosił zarzut przedawnienia roszczenia wskazując, iż podstawą prawną należności jest orzeczenie z dnia [...] lipca 2011 r. Ponadto uważa, iż korzystał z płatności z tytułu wspierania gospodarstw niskotowarowych zgodnie z przepisami. Nadmienił, iż odwołał pełnomocnictwo udzielone ojcu, więc nie mógł on dokonać czynności przeniesienia własności przedmiotowego gospodarstwa (ojciec wprowadził notariusza w błąd). Wskazał także, iż jest schorowany i przebywał w szpitalu w okresie od [...] kwietnia 2012 r. do [...] lipca 2013 r.

Postanowieniem z dnia [...] września 2013 r. Nr [...]- stanowisko wierzyciela w sprawie zarzutów zobowiązanego - Dyrektor [...] OR ARiMR , działający z upoważnienia Prezesa ARiMR, uznał zarzuty zobowiązanego za nieuzasadnione.

W uzasadnieniu organ wskazał na treść przepisów § 3 ust. 1 pkt 4 lit b, § 10 rozporządzenia oraz podkreślił, iż w niniejszej sprawie nie zaistniały przesłanki do zastosowania art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez Skarżącego nienależnej płatności.

W zażaleniu na powyższe postanowienie P.J. podkreślił, że całą otrzymaną kwotę pomocy przeznaczył na gospodarstwo ekologiczne i przez okres 3 lat dochowywał wszystkich wymogów. Został pozbawiony własności gospodarstwa podstępnie przez ojca, który nie będąc już jego pełnomocnikiem, wprowadził notariusza w błąd, co pozwoliło zawrzeć przedmiotowy akt notarialny, którym własność gospodarstwa została przeniesiona na ojca. Podał również, że ojciec pozbawił jego i jego żonę i troje dzieci źródła utrzymania i wyrzucił z domu. Z powodu tych przeżyć, ciężko się rozchorował.

Po rozpoznaniu zażalenia, postanowieniem z dnia [...] października 2013 r. utrzymano w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, po zacytowaniu przepisów § 3 ust. 1 pkt 4 lit b i § 10 rozporządzenia i art. 73 ust.1 i ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 organ wyjaśnił, iż nie mamy tu do czynienia z dobrą wiarą po stronie rolnika ani z sytuacją, że dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy a błąd nie mógł zostać wykryty w zwykłych okolicznościach przez rolnika. Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 art. 73 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż 10 lat, a w przypadku dobrej wiary - ten okres jest skrócony do lat czterech. Co do kwestii umorzenia należności organ wskazał, § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej polityki Rolnej (Dz. U. z 2010 r. Nr 258 poz. 1747)

W skardze na powyższe postanowienie, P.J. wniósł o uchylenie:

- tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] maja 2012 r. wystawionego przez Dyrektora [...] Oddziału ARiMR,

- postanowienia nr [...] Dyrektora [...] Oddziału ARiMR - stanowisko wierzyciela w sprawie zarzutów zobowiązanego,

- decyzji nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarstw niskotowarowych,

- zwrot przez Dyrektora [...] Oddziału ARiMR kwoty 7.878,20 zł zajętej przez organ egzekucyjny.

Uzasadniając zarzuty skargi, P.J., dalej: "Skarżący", powtórzył zarzuty zawarte w zażaleniu co do nieprawidłowości zawartej aktem notarialnym umowy przeniesienia własności gospodarstwa. Ponadto szczegółowo opisał swoje kłopoty zdrowotne.

W piśmie z dnia [...] czerwca 2014 r., złożonym przez pełnomocnika z urzędu, uzupełniono zarzuty skargi.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono:

- naruszenie art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. postępowanie administracyjne w administracji poprzez brak przesłania zobowiązanemu pisemnego upomnienia zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego

- naruszenie art. 27 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. postępowanie administracyjne w administracji poprzez brak dołączenia do tytułu wykonawczego dowodu doręczenia upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 ww. ustawy

- naruszenie art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2005 z dnia 21 kwietnia 2004 r. poprzez jego niezastosowanie i brak umorzenia zobowiązania w zakresie płatności przekazanej Skarżącemu w dacie [...] kwiecień 2006 r. oraz w dacie [...] kwiecień 2007 r. pomimo upływu okresu czterech lat miedzy datą płatności pomocy a powiadomieniem beneficjenta o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, w sytuacji gdy Skarżący działał w dobrej wierze.

Ponadto zarzucono naruszenie art. 58 § 1 kpa poprzez jego niezastosowanie i brak potraktowania wniesionych przez Skarżącego zarzutów do tytułu egzekucyjnego z dnia [...] sierpnia 2013 r. oraz zażalenia z dnia [...] września 2013 r. jako wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] ustalającą kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarstw niskotowarowych.

W odpowiedzi na skargę, Prezes ARiMR wnosił o jej oddalenie.

Rozpoznając sprawę po raz pierwszy tut. sąd wyrokiem z dnia 11 czerwca 2014 r. sygn. akt V SA/WA 122/14 uchylił zaskarżone postanowienie oraz orzekł o kosztach postępowania sądowego.

W uzasadnieniu ww. wyroku podkreślono m.in., że przy rozpoznaniu niniejszej sprawy brak jest kompetencji sądu do kontrolowania i ewentualnego uchylania tytułu wykonawczego z dnia [...] maja 2012 r., ostatecznej decyzji z dnia [...] lipca 2011 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarstw niskotowarowych czy tez zwrotu kwoty 7.878, 20 zł zajętej przez organ egzekucyjny.

Co do zarzutu naruszenia art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 z pózn. zm.), dalej:,,u.o.p.e.a.", WSA uznaje go za bezzasadny. Upomnienie Nr [...] z dnia [...] września 2011 r. zostało doręczone Skarżącemu zgodnie z obowiązującymi przepisami - wobec nie podjęcia przez adresata w Urzędzie Pocztowym - było to tzw. doręczenie w trybie zastępczym, na co jest dowód w aktach administracyjnych. Zasadne jest uznanie, iż upomnienie doręczone zostało w dniu [...] października 2011 r. W związku z tym, niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 27 § 3 u.o.p.e.a.

Sąd przypomina, że zgodnie z art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. (Dz. U. UE.L. 2004. 141. 18) w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3.

Sąd podkreśla, że w sprawie mamy do czynienia z decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarstw niskotowarowych, na podstawie której na Skarżącego nałożony został obowiązek zwrotu nienależnie pobranej kwoty wraz z należnymi odsetkami. W tym postępowaniu Sąd nie ma uprawnień do badania prawidłowości tej decyzji, ani też prawidłowości zawarcia aktu notarialnego z dnia [...] kwietnia 2008 r. na mocy którego, dysponujący pełnomocnictwem Skarżącego, jego ojciec przeniósł własność gospodarstwa rolnego na siebie. WSA nie może także zająć stanowiska odnośnie twierdzenia P.J., iż ustnie odwołał on udzielone ojcu pełnomocnictwo.

Jednakże należy zwrócić uwagę, że zgodnie z treścią pkt. 5 art. 73 Komisji (WE) nr 796/2004 obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż 10 lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

Zważywszy na znajdujące się w aktach administracyjnych oświadczenia o poważnej chorobie psychicznej, wskazywanej przez P.J. jako przyczynę braku jego reakcji na decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranej kwoty płatności, jak też oświadczenie co do stanu zdrowia zawarte w skardze oraz informacje wynikające z załączonych do akt sądowych: karty informacyjnej z [...] Centrum Zdrowia z dnia [...] lipca 2013 r. i opinii sądowo-psychiatrycznej z dnia [...] lipca 2010 r., należy - zdaniem Sądu - zbadać zarzut przedawnienia (art. 33 pkt. 1 u.o.p.e.a.) w kontekście dobrej wiary związanej ze stanem zdrowia psychicznego Skarżącego w powiązaniu z datami wypłaty płatności i pierwszego powiadomienia o nieuzasadnionym charakterze danej płatności. Zdaniem WSA, złożone dokumenty wskazują na ciężką chorobę psychiczną Skarżącego i w związku z tym, na niemożność kierowania swoim postępowaniem w różnych okresach , ważnych w niniejszej sprawie.

Od wyroku sądu I instancji opisanego powyżej skargę kasacyjną wniósł organ.

W następstwie jej rozpoznania Naczelny Sąd Administracyjny orzeczeniem z dnia 23 marca 2016 r. sygn. akt II GSK 2305/14 uchylił tenże wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.

W uzasadnieniu własnego wyroku NSA wskazał m. in., iż zaskarżone postanowienie dotyczy stanowiska wierzyciela wyrażanego w trybie art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, a nie stanowiska organu egzekucyjnego. Tak więc o ile organ egzekucyjny nie ma uprawnienia do oceny zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym ( art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym), to wierzyciel ma takie prawo, wynikające z art. 34 § 1 tej ustawy. ( wyrok NSA z dnia 31 grudnia 2012 r. II FSK 1413/10).

Zasadnie więc Prezes ARiMR zarzucił, iż w tym postępowaniu, brak jest możliwości badania przesłanek wyłączających obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności, bowiem ustalenie tych okoliczności mogło nastąpić jedynie w postępowaniu dotyczącym ustalenia nienależnie pobranych należności z tytułu wspierania gospodarstw niskotowarowych. W postępowaniu dotyczącym zwrotu nienależnie pobranych płatności, organ dokonuje badania czy zaistniały przesłanki określone w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Rady nr 796/2004, a więc okresu który upłynął od daty pierwszej płatności do daty pierwszego powiadomienia, a także czy Skarżący żywił dobrą wiarę, bowiem te właśnie ustalenia należą do istoty postępowania toczonego na gruncie art. 73 ust. 5 rozporządzenie Rady nr 796/2004. Jak podkreślono wierzyciel może jedynie w postępowaniu dotyczącym jego stanowiska w przedmiocie przedstawionych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, zająć swoje stanowisko co do zarzutu przedawnienia, a więc dokonać swojej oceny wniesionego zarzutu, w tym przypadku zarzutu przedawnienia. Nie może natomiast dokonywać ustaleń które zmierzałyby do badania istoty sprawy i podważenia decyzji dotyczącej zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Zdaniem NSA nieuzasadnione jest stanowisko Sądu I instancji wskazujące na konieczność zbadania zaistnienia przedawnienia w kontekście dobrej wiary Skarżącego związane z jego stanem zdrowia psychicznego w powiązaniu z datami wypłaty płatności i pierwszego powiadomienia nieuzasadnionym charakterze danej płatności. Sąd I instancji w istocie nie dokonał oceny prawidłowości stanowiska wierzyciela co do zarzutu przedawnienia, a nakazał prowadzenie postępowania, celem określenia podstaw do ustalenia nienależnych płatności uzyskanych przez Skarżącego. Takie postępowanie zmierza więc do kontroli prawidłowości wydania decyzji z dnia [...] maja 2012 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności, co na etapie postępowania egzekucyjnego nie jest możliwe.

W ocenie NSA w związku z powyższym przy ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd I instancji winien dokonać oceny prawidłowości stanowiska wierzyciela zawartego w zaskarżonym postanowieniu, w przedmiocie zgłoszonego zarzutu przedawnienia. W swojej ocenie winien uwzględnić również i to, że zgodnie z art. 29 ust. 7 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. nr 98 poz. 634 z późn.zm.) do należności o których mowa w art. 29 ust. 2 tej ustawy, a więc kwoty nienależnie pobranych płatności stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. (Dz.U. nr 2015 poz. 613 z późn. zm) ordynacji podatkowej w tym również art. 70 § 1 ordynacji podatkowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skarga nie jest zasadna.

Na wstępie przypomnieć jednak należy, że w przedmiotowej sprawie zajmował stanowisko zarówno WSA w Warszawie jak i Naczelny Sąd Administracyjny. Ze względu na treść art. 190 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) wiążące w sprawie niniejszej jest stanowisko wyrażone przez NSA (w uzasadnieniu wyroku wydanego w sprawie o sygn. akt II GSK 2305/14). Powołany przepis stanowi bowiem, że sąd któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, oraz że nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny .

W związku z tym przypomnieć należy, iż NSA podkreślił, że zaskarżone postanowienie dotyczy stanowiska wierzyciela w trybie art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Wskazał nadto, że :

1) W przedmiotowym postępowaniu brak jest możliwości badania przesłanek wyłączających obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności.

2) Wierzyciel w postępowaniu dotyczącym jego stanowiska w przedmiocie przedstawionych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym może jedynie zająć stanowisko, co do zarzutu przedawnienia

3) Nieuzasadnione jest stanowisko wskazujące na konieczność zbadania przedawnienia w kontekście dobrej wiary skarżącego.

4) Sąd I instancji winien dokonać jedynie oceny prawidłowość stanowiska wierzyciela zawartego w zaskarżonym postanowieniu w przedmiocie zgłoszonego zarzutu przedawnienia.

5) Do nienależnie pobranych płatności, o których mowa w art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dz.U. nr 98, poz. 634 ze zm.) stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (dz.U. 2015.613) w tym również art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej.

Mając powyższe na względzie, w tym w szczególności stanowisko organu (wierzyciela ), co do zgłoszonego przez dłużnika (skarżącego) zarzutu przedawnienia uznać należy, iż jest ono prawidłowe.

Przepis art. 70 § 1 Op. stanowi, że zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku.

Termin wskazany w ww. przepisie w związku, ze zobowiązaniem skarżącego do zwrotu kwoty nienależnie pobranej płatności w wysokości 14.099,28 zł ustalonej na mocy decyzji z dnia [...] lipca 2011 r. został zachowany. Od ww. decyzji skarżący nie złożył bowiem wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, zatem stała się ona ostateczna.

Ponieważ skarżący nie uiścił ww. kwoty dobrowolnie wystawiono mu najpierw upomnienie wzywające do uregulowania należności, a następnie tytuł wykonawczy skutkujący wszczęciem postępowania egzekucyjnego.

Ponieważ w dniu [...] sierpnia 2013 roku skarżący złożył zarzuty przeto bieg terminu przedawnienia jego zobowiązania został przerwany w rozumieniu art. 70 § 4 O.p. albowiem zastosowano wobec niego środek egzekucyjny (wymieniony w tytule wykonawczym), o którym został powiadomiony.

Mając powyższe na względzie sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 190 p.p.s.a.