Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 219/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-09-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36  ust. 2, ust. 3, ust. 4
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski /sprawozdawca/, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, Protokolant Specjalista Ilona Obara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2014 r. sprawy ze skargi P. C. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca 2013 r. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, uchwałą z [...] grudnia 2013 r., nr [...], na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm., zwanej dalej "ustawą o radcach prawnych") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej jako "K.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania P. C. od uchwały Nr [...] z [...] kwietnia 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2013 r. z siedzibą w K. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Jak wynika z akt sprawy Komisja Egzaminacyjna do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w K. uchwałą nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. stwierdziła, że P. C. uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że zdający z części pierwszej egzaminu otrzymał ocenę dostateczną, z drugiej części egzaminu ocenę dostateczną, z trzeciej części egzaminu ocenę niedostateczną, z czwartej części egzaminu ocenę dobrą, zaś z piątej części egzaminu ocenę dostateczną. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja wskazała, że zdająca uzyskała wynik negatywny

z egzaminu radcowskiego.

Odwołanie od ww. uchwały wniosła zdająca P. C.. Uchwale

tej zarzuciła: niewłaściwe określenie ocen cząstkowych zadania z zakresu prawa cywilnego (trzecia część egzaminu radcowskiego) na poziomie niedostatecznym,

a w konsekwencji nietrafne stwierdzenie o negatywnym wyniku całego egzaminu radcowskiego.

W uzasadnieniu odwołująca się podniosła, że w ocenie zdającego, sporządzona przez niego apelacja spełnia wszystkie wymagania formalne i konstrukcyjne apelacji

z art. 126 § 1 i 2 k.p.c. i art. 368 k.p.c. Oceniając negatywnie sporządzoną apelację

w omawianym zakresie, obowiązkiem egzaminatorów było wskazanie, którego/których

z wymogów określonych w powołanych wyżej przepisach zdający rzekomo nie zachował. To na Komisji, a nie na zdającym, spoczywał ciężar dowodu wykazania omawianych rzekomych uchybień pracy. W sytuacji, gdy Komisja nie wskaże zarzutów wobec ocenianej pracy bądź uczyni to w sposób ogólnikowy - jak ma to miejsce

w przedmiotowej sprawie - zdający nie ma ani obowiązku ani możliwości przeprowadzania wywodu w celu wykazania bezzasadności zarzutów Komisji i w takich okolicznościach ocenę negatywną Komisji należy uznać za wystawioną niesłusznie. Brak w apelacji precyzji przy określeniu np. granic zaskarżenia, w sytuacji, gdy treść wniosku apelacyjnego jednoznacznie określała zakres zaskarżenia, powinien być kwalifikowany jako oczywista niedokładność, nie stanowiąca przeszkody do nadania jej biegu. Zaznaczenie w apelacji zakresu żądanej zmiany lub uchylenia zaskarżonego orzeczenia w sposób niezgodny z granicami zaskarżenia nie stanowi braku uniemożliwiającego nadanie biegu apelacji, jeżeli ze względu na tzw. integralność zaskarżonego orzeczenia sąd drugiej instancji może wyjść poza te granice oraz granice wniosków (uchwała z dnia 17 listopada 2009 r., III CZP 83/09, OSNC 2010, nr 5). Apelujący nie ma obowiązku wskazywania sposobu wyliczenia wartości przedmiotu zaskarżenia, więc brak w tym zakresie nie może skutkować negatywną oceną pracy zdającego. Biorąc pod uwagę konstrukcję zadania egzaminacyjnego oraz fakt, że sąd II instancji nie jest związany zarzutami naruszenia prawa materialnego, brak szczegółowego wyliczenia wartości należnego zachowku w apelacji nie powinien skutkować jej negatywną oceną. Sąd II instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji powinien wziąć pod rozwagę w granicach zaskarżenia wszystkie stwierdzone naruszenia prawa materialnego popełnione przez sąd I instancji, niezależnie od tego, czy zostały wytknięte w apelacji. Zdający miał prawo przyjąć, że zażalenie

w przedmiocie kosztów procesu zostało uprzednio złożone, dlatego też nie można czynić mu zarzutu, iż nie zakwestionował w apelacji rozstrzygnięcia sądu w przedmiocie kosztów procesu.

Odwołująca się podniosła, że zdarzeniem, które miało wpływ na warunki zdawania egzaminu było poinformowanie przed przystąpieniem do jednej z części egzaminu w dniu poprzedzającym o znalezieniu poza salą egzaminacyjną "materiałów niedozwolonych", przy uznaniu, że należały one do któregoś ze zdających. Tą uwagą Przewodniczący Komisji potraktował wszystkich zdających jak potencjalnych przestępców. Uwłaczającym godności ludzkiej była też organizacja czasowego opuszczania sali egzaminacyjnej przez zdających.

Podnosząc powyższe zarzuty odwołująca się wniosła o uchylenie wyżej oznaczonej uchwały i podjęcie uchwały stwierdzającej, że uzyskała wynik pozytywny

z egzaminu radcowskiego.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia, analizując obowiązujący stan prawny z punktu widzenia zakresu orzekania przez Komisję II stopnia, doszła do wniosku, że postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Obowiązek Komisji Egzaminacyjnej II stopnia ponownego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie polega zatem na ponownej, ostatecznej ocenie propozycji rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakwestionowanej przez zdającego części egzaminu w kontekście zarzutów i argumentacji odwołania.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia następnie wskazała, że zgodnie z art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Przystępując do ponownej analizy pracy egzaminacyjnej z prawa cywilnego odwołującej się, Komisja Egzaminacyjna II stopnia wskazała, że egzaminatorzy ocenili jednolicie opracowane przez zdającego rozwiązanie z prawa cywilnego, w kontekście przesłanek przewidzianych przez art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, na ocenę niedostateczną. Analiza oceny cząstkowej zadania z zakresu prawa cywilnego sporządzonej przez egzaminatora sędziego W. M. wskazuje, że egzaminator sędzia uznał, że:

sporządzona apelacja nie spełnia wymogów formalnych przyjmując ocenę staranności profesjonalnego pełnomocnika. Zakres zaskarżenia w kontekście przytoczonego zarzutu i dotychczasowego uznania powództwa jest nielogiczny,

a uzasadnienie zarzutu nie jest wystarczające,

zdający prawidłowo podnosi jedynie zarzut miarkowania zachowku z uwagi na treść przepisu art. 5 k.c. Pomija pozostałe zarzuty. Zarzut z art. 320 k.p.c. ogólnikowo wskazany jest jedynie w uzasadnieniu apelacji. Błędnie obliczona wartość zachowku. Uzasadnienie wskazanego zarzutu nie jest logiczne. Z możliwych do powołania

w przedmiotowym stanie przytacza tylko niewielką część przepisów, a ich interpretacja świadczy o nikłej wiedzy prawniczej w ocenianym stanie prawnym,

niewątpliwie tak sporządzona apelacja nie uwzględnia interesu reprezentowanej strony jakiej mogła oczekiwać od profesjonalnego pełnomocnika. Do przytoczenia ogólnie samego zarzutu miarkowania zachowku nie jest konieczne posiadanie profesjonalnej wiedzy prawniczej. Interes pozwanego w sposób oczywisty jest naruszony poprzez brak zarzutu, co do zaliczenia kwoty 12.000 złotych oraz zarzutu co do błędnej daty zasądzenia odsetek. Język, styl i staranność pracy należy ocenić na poziomie niedostatecznym. Świadczy o tym brak logicznego uzasadnienia zakresu zaskarżenia oraz sposób uzasadnienia zarzutu miarkowania zachowku,

apelacja nie daje podstaw do przyjęcia, że zdający w ocenianym zakresie posiada wiedzę prawniczą pozwalającą na ochronę prawną interesów podmiotów, na rzecz których mogłaby być świadczona pomoc prawna przewidziana przez ustawę

o radcach prawnych.

Analiza oceny cząstkowej zadania z zakresu prawa cywilnego sporządzonej przez egzaminatora radcę prawnego D. L. – K. wskazuje, że egzaminator radca prawny uznała, że:

- zdający nie zachował wymogów formalnych z art. 368 k.p.c. do wniesienia

apelacji. Brak wskazania sposobu wyliczenia wartości przedmiotu zaskarżenia.

- apelacja nie podnosi wszystkich zarzutów w zakresie uchybień sądu pierwszej instancji. W szczególności nie podnosi błędnego zasądzenia odsetek oraz błędnego rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji w zakresie kosztów procesu. Brak prawidłowego i pełnego uzasadnienia zarzutów apelacji. Uzasadnienie niepełne, wręcz lakoniczne. Zbyt ogólnikowe powołanie i uzasadnienie zarzutu z art. 5 k.c. w zakresie miarkowania kwoty zachowku, aby uznać, że sporządzona apelacja zasługuje na ocenę pozytywną. Brak prawidłowej interpretacji przepisów prawa.

- zaproponowany przez zdającego sposób rozstrzygnięcia problemu nie uwzględnia interesu strony, którą reprezentuje. Zdający nie podniósł zarzutu co do niezaliczenia kwoty 12.000 zł. na poczet zachowku oraz błędnie zasądzonych odsetek, jak również błędnego rozstrzygnięcia w zakresie kosztów procesu, co niewątpliwie negatywnie wpływa na interes reprezentowanej strony.

- poziom pracy z zakresu prawa cywilnego wskazuje, że zdający nie legitymuje się w tej dziedzinie przygotowaniem prawniczym pozwalającym na samodzielne

i należyte wykonywanie zawodu radcy prawnego w rozumieniu art. 361 ust. 1 ustawy

o radcach prawnych.

Ustosunkowując się do zarzutów podniesionych w odwołaniu Komisja Egzaminacyjna wskazała, że zasadnie zdający sporządził apelację a nie opinię prawną o niezasadności jej wnoszenia, wniósł ją w terminie i do właściwego sądu, co wskazuje na prawidłowy kierunek działania zdającego jako autora apelacji w interesie reprezentowanej strony. Zasadnie uznał egzaminator sędzia, że apelacja zdającego nie spełnia wymogów formalnych z art. 368 k.p.c. Wbrew stanowisku zawartym

w odwołaniu zakres zaskarżenia wyroku w apelacji powinien być precyzyjnie oznaczony, tak jak i wnioski apelacji. Oba te elementy powinny być przy tym zbieżne, gdyż decydują one o granicach prawomocności w zakresie części niezaskarżonej oraz o kognicji sądu drugiej instancji. Dlatego też nieusunięta przez stronę sprzeczność pomiędzy zakresem zaskarżenia, a wnioskami apelacji, bądź określenie w sposób niejednoznaczny tych elementów uniemożliwia rozpoznanie apelacji prowadząc do jej odrzucenia, oczywiście po uprzednim wezwaniu także profesjonalnego pełnomocnika do usunięcia braku formalnego apelacji. Wskazując zakres zaskarżenia pkt. I zdający nie odnosi się do treści art. 320 k.p.c. dla uzasadnienia zakresu, co wskazywałoby na świadome działanie zdającego. Zakres zaskarżenia jest niespójny z wnioskiem apelacji i wartością przedmiotu zaskarżenia. Odnosząc się do wymagań apelacji, które określa art. 368 k.p.c. zgodnie z § 1 pkt 5 op. cit. przepisu apelacja winna zawierać wniosek

o zmianę lub o uchylenie wyroku z zaznaczeniem zakresu żądanej zmiany. Nie budzi przy tym wątpliwości, iż w warunkach opisanych w kazusie korzystne i leżące

w interesie pozwanego jest reformatoryjne rozstrzygnięcie sądu II instancji szybko, sprawnie i prawomocnie kończące postępowanie w sprawie. Wniosek skarżącego

w części dotyczącej zmiany zaskarżonego wyroku jest zatem prawidłowy, zaś w części w której zdający wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku całkowicie bezzasadny. Pełny wniosek apelacji musi precyzować jakiej decyzji procesowej domaga się skarżący od sądu drugiej instancji. Zgłaszając żądanie zmiany zaskarżonego wyroku obligatoryjne jest oznaczenie na czym konkretnie polegać ma zmiana. Istotne jest, aby ze sformułowań apelacji wynikało w sposób niewątpliwy jaka część wyroku się uprawomocniła oraz jakiej treści ma zapaść wyrok w sądzie drugiej instancji, aby można było zidentyfikować przedmiot apelacji /tak też postanowienie SN z 14 listopada 2006 r. w sprawie II CZ 87/06/. Wbrew stanowisku odwołującej się tej niespójności zakresu zaskarżenia i wniosku apelacji oraz wartości przedmiotu zaskarżenia nie sposób uznać za oczywistą niedokładność. Zdający nie podniósł zarzutu naruszenia art. 481 §1 k.c. pomimo, że utrwalonym w judykaturze jest pogląd, iż obliczenie zachowku następuje na podstawie wartości spadku ustalonej według cen z daty orzekania o roszczeniach

z tego tytułu /uchwała 7 sędziów SN z 26 marca 1985 r. III CZP 75/84 i uchwała SN

z 17 maja 1985 r. III CZP 69/84/ z tą też datą winny być zasądzone odsetki /art. 455 k.c./. Zdający nie wyliczył także prawidłowej kwoty zachowku i nie zakwestionował rozstrzygnięcia o kosztach. Nie odniósł się ani do kwoty 30 000 zł oszczędności ani też do kwoty 12 000 zł wręczonej przez matkę pozwanego powodowi na poczet zachowku. Tych braków pracy nie sposób usprawiedliwić działaniem sądu, który zarzuty prawa materialnego bierze pod uwagę z urzędu. Wyliczenie w pracy wysokości należnego zachowku pokazywałoby, czy zdający rozumie zadanie.

Odnosząc się do zarzutów dotyczących przebiegu egzaminu, także czynności Komisji po jego zakończeniu Komisja Egzaminacyjna II stopnia wskazała, że żaden

z nich nie uzasadnia wniosku odwołania. Zdający bowiem nie wykazał, aby podniesione w odwołaniu okoliczności miały wpływ na treść pracy podlegającej ocenie. Oceniając zaś zasadność zarzutów sporządzonej apelacji Komisja podkreśliła, że zdający podniósł zarówno zarzuty dotyczące prawa procesowego jak i prawa materialnego. Oczywiście ilość zarzutów nie decyduje o jakości apelacji, którą określa trafność zarzutów

i umiejętność ich uzasadnienia w celu maksymalnego zabezpieczenia interesu osoby reprezentowanej. Istotna jest analiza zarzutów dotyczących naruszenia prawa procesowego, bo zarzuty te wiążą Sąd II instancji /uchwała 7 sędziów SN z 31 stycznia 2008 roku , III CZP 49/07/.

Do najistotniejszych uchybień zdającego Komisja odwoławcza zaliczyła:

1) wadliwe sformułowanie zakresu zaskarżenia przez brak właściwego

i wyczerpującego wskazania zakresu zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji, zdający skarży wyrok w pkt. l, co jest formalnie słuszne, nie wskazuje jednak dokładnie zakresu zaskarżenia, wynika on dopiero z wniosku apelacji i uzasadnienia zarzutów, które jednak nie uwzględniają interesu strony pozwanej, 2) brak prawidłowo sformułowanego wniosku apelacji przy uwzględnieniu treści zarzutu apelacji dotyczącego naruszenia art. 320 k.p.c., 3) brak przedstawienia wyliczeń rachunkowych należnego zachowku, 4) brak zarzutu dotyczącego naruszenia art. 98 i 100 k.p.c, art. 481 § 1 k.c. i art. 455 k.c.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia podkreśliła, że zadaniem fachowego pełnomocnika jest sporządzenie apelacji w taki sposób, aby w najszerszym zakresie zabezpieczyć interesy pozwanego, samo zaś wniesienie apelacji, która nie podlega odrzuceniu i podlegać będzie rozpoznaniu nawet w przypadku trafnie skonstruowanych i podniesionych zarzutów prawa procesowego, nie pozwala na uznanie, iż zdający jest odpowiednio przygotowany do wykonywania zawodu radcy prawnego. Mając na uwadze powyżej omówione uchybienia, ich skalę i znaczenie i cechy pozytywne pracy zdającego, także ich wagę gatunkową, biorąc pod uwagę cel jaki ma spełniać egzamin radcowski, organ odwoławczy uznał podniesiony przez zdającego zarzut niewłaściwego określenia oceny cząstkowej z zakresu prawa cywilnego /trzecia część egzaminu radcowskiego/ na poziomie niedostatecznym za nieuzasadniony. Odwołująca się

w sporządzonej apelacji nie wykazała, że posiada przygotowanie prawnicze, o którym mowa w art. 36 4 ust. 1 ustawy o radcach prawnych niezbędne do samodzielnego

i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego w celu zabezpieczenia interesu strony, którą reprezentuje. Praca zdającego nie zabezpiecza interesu pozwanego

w procesie. Mając na uwadze powyższe oraz uznając zarzuty zdającego

w najistotniejszym zakresie za chybione Komisja odwoławcza uznała, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania.

Pismem z [...] stycznia 2014 r. P.C. (dalej jako "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia z [...] grudnia 2013 r., wnosząc o jej uchylenie oraz o zwrot kosztów postępowania. Zaskarżonej uchwale skarżąca zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7, 8, 11, 15, 77 § 1, 80, 107 § 1 i 3 oraz 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, poprzez:

- pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały rozpatrzenia wszystkich zarzutów, polegające na całkowitym braku odniesienia się w uzasadnieniu do przeważającej części zarzutów podniesionych w nim, co oznacza brak wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia materiału sprawy,

- nieprawidłowe rozpatrzenie odwołania polegające na odniesieniu się

w uzasadnieniu uchwały do pozostałych zarzutów w sposób powierzchowny

i ogólnikowy,

- przekroczenie przez Komisję II stopnia granicy tzw. luzu decyzyjnego,

próbę sanowania uchybień organu I instancji w postępowaniu odwoławczym, polegającą na oznaczeniu (identyfikacji) uchybienia pracy egzaminacyjnej (braku formalnego) dopiero w postępowaniu odwoławczym;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 364 ust. 10 w zw. z art. 365 ust. 3 oraz art. 36 ust. 1 i 6 ustawy o radcach prawnych.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że w jej ocenie, analiza argumentacji uzasadnienia uchwały Komisji II stopnia prowadzi do konkluzji, iż uzasadnienie zaskarżonej uchwały stanowi próbę "dopasowania" argumentacji uzasadnienia do jej rozstrzygnięcia. Za kuriozalną należy uznać okoliczność, że paradoksalnie Komisja II stopnia, która uznaje, że celem postępowania odwoławczego w sprawie jak przedmiotowa jest "przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania", rozpatruje odwołanie zdającego praktycznie w zupełnym oderwaniu od jego zarzutów, nie odnosząc się (nie rozpatrując) większości z nich, a w konsekwencji z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 § 1, a w konsekwencji i art. 107 § 1 i 3 K.p.a.

Skarżąca zauważyła, że to dopiero Komisja II stopnia podjęła próbę oznaczenia, którym to z braków formalnych - w ocenie Komisji - została obarczona sporna apelacja, wskazując na "wadliwe sformułowanie zakresu zaskarżenia", a w konsekwencji naruszenie art. 368 § 1 pkt 1 k.p.c., podejmując jednocześnie próbę "sanacji" rozstrzygnięcia Komisji w postępowaniu odwoławczym, czym niewątpliwie naruszyła zasadę dwuinstancyjności postępowania, o której mowa w art. 15 K.p.a. Nie podjęła jednak nawet próby odniesienia się do - trafnego, w ocenie zdającego - zarzutu odwołania, że argumentacja ocen cząstkowych Komisji "zmuszała" de facto zdającego do "domyślania" się, jakim uchybieniem w zakresie wymogów formalnych została obarczona jego praca egzaminacyjna. Oceniając negatywnie sporządzoną apelację, obowiązkiem Komisji było wskazanie, którego/których z wymogów określonych

w powołanych wyżej przepisach zdający rzekomo nie zachował. Jak podniesiono

w odwołaniu, to na Komisji, a nie na zdającym, spoczywał ciężar dowodu wykazania uchybień pracy. Niezależnie od powyższego, skarżąca zauważyła, że Komisja II stopnia nie odniosła się do argumentacji odwołania dotyczącej zarzutu Komisji w przedmiocie zakresu zaskarżenia, z której wynika, że okoliczność, o której mowa powyżej, nie mogła stanowić braku uniemożliwiającego nadanie biegu apelacji, bowiem brak ten został uzupełniony we wniosku apelacyjnym i uzasadnieniu apelacji. Jak podniesiono

w odwołaniu, brak w apelacji precyzji przy określeniu np. granic zaskarżenia, w sytuacji, gdy treść wniosku apelacyjnego jednoznacznie określała zakres zaskarżenia, powinien być kwalifikowany jako oczywista niedokładność, niestanowiąca przeszkody do nadania jej biegu. Pomimo wyczerpującego wywodu, mającego na celu wykazać, że oczywista niedokładność w zakresie granic zaskarżenia, której dopuścił się zdający nie może stanowić przesłanki dyskwalifikującej pracę egzaminacyjną i ugruntowanego stanowiska orzecznictwa, Komisja II stopnia nawet nie próbowała podjąć polemiki z nimi, skupiając się na ogólnikowym "wykazywaniu" zarzuconej niespójności "zakresu zaskarżenia

z wnioskiem apelacji". Nie można więc nie odnieść wrażenia, że celem Komisji II stopnia było wykazanie "za wszelką cenę" jakim to dużym ciężarem gatunkowym obarczone zostało pierwotne nieoznaczenie w apelacji zakresu zaskarżenia, pomimo iż następnie, jak trafnie stwierdza organ odwoławczy, brak ten został uzupełniony zarówno we wniosku apelacyjnym, jak i treści apelacji.

Zdaniem skarżącej, biorąc pod uwagę powyższe, nie można nie uznać, że gdyby organ odwoławczy rozważył zasadność argumentacji odwołania w wyżej oznaczonym zakresie, dokonałby prawidłowego uzasadnienia faktycznego i prawnego, o których mowa w art. 107 § 1 K.p.a. W sytuacji natomiast odmowy jej wartości dowodowej, obowiązkiem procesowym Komisji II stopnia było wskazanie przyczyn tej odmowy (art. 107 § 3 K.p.a.), co nie nastąpiło, a w konsekwencji doprowadziło do chybionego stwierdzenia braku formalnego apelacji.

Odnosząc się do drugiego ze stwierdzonych przez Komisję II stopnia

z "najistotniejszych uchybień zdającego", tj. "braku prawidłowo sformułowanego wniosku apelacji przy uwzględnieniu treści zarzutu apelacji dotyczącego naruszenia art. 320 k.p.c.", skarżąca wskazała, że nie można nie zauważyć, iż zarzut ten został skonstruowany w oparciu o ten sam model teorii konstrukcji zakresu zaskarżenia, zaprezentowany przez Komisję II stopnia, a zakwestionowany w powyższych rozważaniach. Trzeci zaś z czterech zarzutów Komisji II stopnia dotyczy "braku przedstawienia wyliczeń rachunkowych należnego zachowku". Skarżąca zauważyła, że "uzasadniając" ten zarzut Komisja II stopnia ograniczyła się jedynie do przytoczenia kwot z apelacji. Zarzuty odwołania natomiast i w tym zakresie zostały zupełnie zignorowane przez organ odwoławczy, który nawet nie podjął próby odniesienia się do nich, ograniczając się w zasadzie tylko do lakonicznego stwierdzenia przywołanego powyżej. Z kolei w świetle czwartego i ostatniego z zarzutów Komisji II stopnia,

w apelacji "brak (...)" jest "zarzutu naruszenia art. 98 i 100 k.p.c., art. 481 § 1 k.c. i art. 455 k.c.". Również i w tym zakresie Komisja II stopnia zrezygnowała z podjęcia chociażby próby i odniesienia się do zarzutów odwołania w tej kwestii, ograniczając się w zasadzie do arbitralnego stwierdzenia w tym przedmiocie i wskazania możliwych do wykazania przez zdających uchybień sądu I instancji.

Skarżąca podniosła, że kolejnym zarzutem odwołania, od rozpatrzenia którego uchyliła się Komisja II stopnia, jest kwestia oceny przez Komisję stylu, staranności jak

i języka pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa cywilnego. Pomimo, że również i w tym aspekcie została ona przez Komisję oceniona negatywnie, to Komisja II stopnia

w żaden sposób nie odniosła się do obszernego wywodu odwołania w tym zakresie, zawierającego zarzuty wobec oceny negatywnej w tym zakresie.

W ocenie skarżącej brak odniesienia się do zarzutów odwołania, korzystanie

z lakonicznych, arbitralnych sformułowań wskazuje na "uniwersalny" charakter spornej uchwały. Z zastrzeżeniem nielicznych elementów (kwoty, niektóre dane właściwe tylko zdającemu), kwestionowana uchwała, po nieznacznej modyfikacji mogłaby stanowić orzeczenie w stosunku do większości prac egzaminacyjnych z zakresu prawa cywilnego egzaminu radcowskiego przeprowadzonego w dniach 19 - 22 marca 2013 r. Zaskarżone rozstrzygnięcie nosi cechy dowolności i wyraźnie kładzie nacisk na elementy mające uzasadniać podjęte a priori rozstrzygnięcie, jednocześnie zbywając bądź zupełnie nie podejmując rozpatrzenia innych aspektów argumentacji skarżącej przemawiających na jej korzyść.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia wniosła o oddalenie skargi, podtrzymała w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej uchwale, stwierdzając, że skarga nie jest usprawiedliwiona, a zarzuty w niej stawiane są bezzasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanych przepisów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Rozpatrując sprawę w świetle powyższych kryteriów Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona uchwała nie narusza prawa

w stopniu dającym podstawy do jej uchylenia.

Z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych wynika, że oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych. Przepis ten w ust. 3 stanowi, że każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową

i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Z ust. 4 omawianego przepisu wynika, że ostateczną ocenę

z pracy pisemnej danego zadania z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów.

Poza sporem w niniejszej sprawie pozostaje, że egzaminatorzy oceniający pracę skarżącej z prawa cywilnego wystawili oceny cząstkowe niedostateczne, w wyniku czego średnia arytmetyczna z wystawionych ocen cząstkowych była oceną negatywną.

Z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych ponadto wynika, że oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dwaj egzaminatorzy dokonują biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu

z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Jak wynika z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopiero spełnienie wszystkich przesłanek wymienionych w przywołanym powyżej przepisie, pozwala na wystawienie oceny pozytywnej z danej części egzaminu radcowskiego.

W wyroku z 13 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1929/12, Naczelny Sąd Administracyjny analizując relację przepisów art. 365 ust. 2 oraz 364 ust. 10 ustawy

o radcach prawnych skonstatował, że: "W zależności od stopnia przygotowania do wykonywania omawianego zawodu przez osobę przystępującą do egzaminu wynik ten powinien być jeden, pozytywny albo negatywny, przy czym tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do przejścia do skali ocen pozytywnych (od celującej do dostatecznej)".

Tytułem wyjaśnienia należy dodać, że sąd administracyjny nie jest kolejną komisją egzaminacyjną, która ocenia pracę skarżącej. Zadaniem Sądu jest kontrola prawidłowości prowadzonego postępowania i wydanego rozstrzygnięcia w świetle obowiązującego stanu prawnego, w tym czy ocena dokonana przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia nie ma cech dowolności, uwzględniając kryteria z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, wytyczające merytoryczne granice oceny.

Analiza pracy egzaminacyjnej skarżącej oraz uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, pozwala stwierdzić, że Komisja Egzaminacyjna, oceniając ponownie pracę skarżącej nie wykroczyła poza granice określone w przywołanym przepisie. Zaskarżona uchwała zawiera merytoryczną ocenę pracy egzaminacyjnej skarżącej, bazującą na opiniach dwóch egzaminatorów, którzy wystawili oceny cząstkowe niedostateczne

z egzaminu z prawa cywilnego. W uchwale zostały wskazane prawidłowe elementy pracy skarżącej, jak również zostały wymienione błędy w niej zawarte. Ostatecznie jednak, Komisja Egzaminacyjna II stopnia uznała, że uchybienia zawarte w pracy

z zakresu prawa cywilnego uzasadniały stanowisko, że sporządzone opracowanie wskazywało na brak wystarczającej znajomości przepisów prawa, co uzasadniało utrzymanie oceny niedostatecznej.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia uznała, że skarżąca wadliwie sformułowała zakres zaskarżenia przez brak właściwego i wyczerpującego wskazania zakresu zaskarżenia orzeczenia sądu I instancji (wynika on dopiero z wniosku apelacji

i uzasadnienia zarzutów, które jednak nie uwzględniają interesu strony pozwanej). Zdaniem Komisji w pracy skarżącej brak jest prawidłowo sformułowanego wniosku apelacji przy uwzględnieniu treści zarzutu apelacji dotyczącego naruszenia przez sąd art. 320 k.p.c. Skarżąca nie przedstawiła też wyliczeń rachunkowych należnego zachowku i nie podniosła zarzutu naruszenia art. 98 k.p.c., 100 k.p.c. art. 481 § 1 i art. 455 k.c. Sama zaś skuteczność apelacji nie jest wystarczająca do uznania istnienia przygotowania do samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego

W ocenie Sądu, Komisja Egzaminacyjna II stopnia dokonała trafnej oceny pracy skarżącej oraz wbrew zarzutowi skargi w wystarczający sposób odniosła się do wszystkich istotnych w sprawie kwestii, podniesionych w skardze.

Przede wszystkim zauważyć należy, że istotny w niniejszej sprawie jest cel egzaminu, jakim jest m.in. sprawdzenie wiedzy i stopnia przygotowania do wykonywania zawodu radcy prawnego. Komisja w szczegółowy i precyzyjny sposób wymieniła błędy zawarte w pracy skarżącej polegającej na sporządzeniu apelacji cywilnej oraz w wyczerpujący sposób wyjaśniła swoje stanowisko w tej kwestii. Sąd, nie będąc zaś kolejną komisją egzaminacyjną, ocenia zgodność z prawem, a więc legalność oceny dokonanej przez Komisję II stopnia w zaskarżonej uchwale.

Zauważyć również należy, że przytoczone przez Komisję kryteria oceny zawarte w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, zawierają sformułowania nieostre, pozostawiając w związku z tym egzaminatorom, jak i Komisji Egzaminacyjnej II stopnia pewien ograniczony luz decyzyjny. Zdaniem Sądu organ nie wyszedł jednak poza granice uznania administracyjnego, bowiem swoje rozstrzygnięcie oparł na przepisach prawa i w wystarczający sposób je uzasadnił. Granice dopuszczalnego luzu decyzyjnego nie zostały w niniejszej sprawie przekroczone, a zaskarżona uchwała nie jest obarczona wadą dowolności. Zaskarżona uchwała zawiera bowiem zarówno uzasadnienie faktyczne, jak i prawne, szczegółowo też wyjaśnia motywy i podstawy prawne rozstrzygnięcia. Zarówno Komisja Egzaminacyjna II stopnia jak

i egzaminatorzy, dokładnie i merytorycznie uzasadnili swoją ocenę, co daje podstawy do uznania, iż praca skarżącej nie spełnia kryteriów przywołanego przepisu.

Przypomnienia wymaga, że praca egzaminacyjna powinna spełniać łącznie wszystkie kryteria zawarte w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych co sprawia, że wymogi uzyskania oceny pozytywnej z egzaminu radcowskiego są bardzo rygorystyczne. Surową ocenę pracy egzaminacyjnej wymuszają przepisy ustawy

o radcach prawnych (art. 365 ust. 2, jak i art. 364 ust. 1). Zgodnie z przepisem art. 364 ust. 1 ww. ustawy, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego, do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. W tym miejscu wypada przytoczyć stwierdzenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z przytaczanego już wyroku z 13 lutego 2014 r. sygn. akt II GSK 1929/12: "Celem tego postępowania jest przede wszystkim sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. W postępowaniu dotyczącym ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego obowiązkiem organów administracyjnych jest ochrona interesu publicznego, który w tym wypadku należy rozumieć, jako zapewnienie możliwości wykonywania zawodu zaufania publicznego przez osoby do tego należycie przygotowane".

Z analizy pracy egzaminacyjnej skarżącej wynika, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia miała podstawy do przyjęcia, że skarżąca nie wykazała się przygotowaniem prawniczym do wykonywania zawodu w sposób należyty i samodzielny, w związku z czym negatywna ocena z egzaminu nie stanowi naruszenia art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych.

Sąd podziela powyższe stanowisko Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, uznając, że wskazane przez egzaminatorów i potwierdzone przez organy wady sporządzonej apelacji są istotne. W konsekwencji, zdaniem Sądu, prawidłowo uznano, że rozwiązanie zadania egzaminacyjnego zaproponowane przez skarżącą nie spełnia oczekiwań stawianych profesjonalnemu pełnomocnikowi.

Nie można też zgodzić się z zarzutem skarżącej, że organ II instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, nie wyjaśnił stanu faktycznego, czy też nie rozpatrzył w prawidłowy sposób materiału dowodowego. W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały organ dokonał analizy wszystkich błędów pracy skarżącej z zakresu prawa cywilnego i uczynił to mając na uwadze ustawowe kryteria oceny. Uzasadnienie uchwały wyjaśnia powody jej podjęcia. Przywołane są stosowne przepisy prawa, zostały wyjaśnione motywy rozstrzygnięcia. Zaskarżona uchwała została wydana w oparciu o całokształt materiału dowodowego. Sąd nie dopatrzył się zatem zarzucanego naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 art. 107 § 1 i § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawiera bowiem wszystkie elementy wskazane w art. 107 § 3 K.p.a., a postępowanie w sprawie było prowadzone zgodnie ze wskazaniami zawartymi w art. 8 K.p.a. Niezasadne są również zarzuty związane z próbą sanowania dopiero w postępowaniu odwoławczym błędów komisji I stopnia czy też próba wykazywania przez skarżącą naruszenia art. 15 K.p.a. Komisja odwoławcza wskazała bowiem w swojej uchwale, że ponowne rozpatrzenie sprawy w jej całokształcie polega na ponownej, ostatecznej ocenie propozycji rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakwestionowanej przez zdającego części egzaminu w kontekście zarzutów i argumentacji odwołania. Organ przywołał przy tym orzecznictwo sądów administracyjnych z którego wynika, że tego rodzaju podejście nie narusza przepisów prawa.

Sąd, po zbadaniu, czy Komisja Egzaminacyjna w niniejszej sprawie dopuściła się uchybień w procesie oceny pracy skarżącego, nie stwierdził naruszeń mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, uznając przy tym, że organ odniósł się do wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. Zaskarżona uchwała została podjęta z uwzględnieniem obowiązującego prawa po prawidłowym ustaleniu stanu faktycznego sprawy.

Zdaniem Sądu, niezasadne są także zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego tj. art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Oceny wystawione przez obu egzaminatorów, zdaniem Sądu, zostały w sposób prawidłowy uzasadnione i następnie podzielone przez organ drugiej instancji. Komisja Egzaminacyjna II stopnia w sposób obszerny, szczegółowy i konkretny wyjaśniła, dlaczego rozwiązanie zaproponowane przez skarżącego jest nieprawidłowe. W tej sytuacji ocenę tę należy uznać za kompleksową. Biorąc pod uwagę kryteria oceniania wyszczególnione w ustawie o radcach prawnych Komisja Egzaminacyjna II stopnia słusznie uznała, że apelacja nie mogła zostać oceniona pozytywnie.

W ocenie Sądu, co wynika z uzasadnienia uchwały odwoławczej, Komisja Egzaminacyjna II stopnia odniosła się do tych wszystkich zarzutów odwołania, których uwzględnienie mogłoby zaważyć na treści podjętego rozstrzygnięcia. Nawet gdyby Komisja odwoławcza nie rozprawiła się ze wszystkimi argumentami strony skarżącej, naruszając tym samym obowiązek wyczerpującego wyjaśnienia przesłanek, którymi kierowała się, podejmując określone rozstrzygnięcie, to nie byłaby naruszona dyspozycja art. 107 § 3 K.p.a. – co do nieodniesienia się przez organ administracji do wszystkich argumentów odwołania - jeżeli wskazane i objaśnione przez ten organ w uzasadnieniu okoliczności przesądzają o trafności decyzji (tak NSA w wyroku z dnia 2 grudnia 2011 r. II GSK 2333/11).

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał skargę za bezzasadną i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.