Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1386/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 73
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
article: art. 61 par. 1,  art. 107 par. 3, 9 i 8
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Protokolant starszy inspektor Ewa Nieora po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi T. R. i B. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku o ustalenie odszkodowania. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] marca 2010 nr [...] orzekającą o odmowie uwzględnienia wniosku w sprawie przyznania i ustalenia odszkodowania za grunt zajęty pod drogę publiczną położony w W. przy [...] z nieruchomości uregulowanej w księdze wieczystej [...] oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki ewidencyjne Nr [...] z obr. [...] o pow. [...] m2 i Nr [...] z obr. [...] o pow. [...] m2

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda podał, że Prezydent W. decyzją z dnia [...] marca 2010 r. Nr [...] odmówił uwzględnienia wniosku T. R. i B. J. z dnia [...] stycznia 2010 r. w sprawie przyznania i ustalenia odszkodowania za grunt zajęty pod drogę publiczną przy [...] z uwagi na fakt, iż wniosek został złożony z uchybieniem terminu określonego w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.).

Od powyższej decyzji odwołanie złożyły T. R. i B. J. kwestionując zasadność rozstrzygnięcia i twierdząc, że wywłaszczenie nastąpiło bez wiedzy i zgody prawowitej właścicielki.

Rozpatrując odwołanie organ odwoławczy uznał, iż dokonana przez organ I instancji ocena stanu prawnego i faktycznego nie budzi zastrzeżeń. Wojewoda wskazał, iż w świetle przepisu art. 73 ust. 1 w/w ustawy nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem.

Zgodnie zaś z ust. 4 w/w artykułu odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w dacie od 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.

Organ II instancji wyjaśnił, iż wskazanie w przepisie art. 73 ust. 4 terminu do składania wniosków ma takie znaczenie, że nie można było skutecznie złożyć wniosku przed dniem 1 stycznia 2001 r., a z kolei po dniu 31 grudnia 2005 r. roszczenie o odszkodowanie wygasło.

Wojewoda zaznaczył, że brak decyzji deklaratoryjnej – stwierdzającej nabycie własności z mocy prawa stanowi zagadnienie wstępne w postępowaniu o ustalenie wysokości i wypłatę odszkodowania i nakłada na organ administracji publicznej obowiązek zawieszenia postępowania na zasadzie art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Jednakże w ocenie organu II instancji w realiach niniejszej sprawy kwestia wydania decyzji deklaratoryjnej nie była kwestią stanowiącą zagadnienie wstępne, bowiem bez względu na rozstrzygnięcie w kwestii potwierdzenia nabycia przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa zaniechanie przez byłą właścicielkę M. M. wystąpienie z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania w terminie wskazanym w art. 73 ust. 4, tj. do końca 2005 r., uniemożliwiło organowi skorzystania z trybu zawieszenia postępowania odszkodowawczego.

Wojewoda podkreślił, że termin określony przez ustawodawcę w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. jest terminem prawa materialnego i ma charakter terminu zawitego (prekluzyjnego), a więc nie może być przedłużany, skracany bądź przywracany. Zgodnie zaś z wolą ustawodawcy przekroczenie tego terminu powoduje wygaśnięcie roszczenia, w związku z czym strona traci możliwość dochodzenia przysługujących jej uprawnień. Nie mają tu znaczenia okoliczności usprawiedliwiające spóźnienie zgłoszenia wniosku zdarzeniami niezależnymi od strony.

Wojewoda stwierdził, że skarżące wniosek o odszkodowanie złożyły w dniu [...] stycznia 2010 r., czyli po upływie terminu określonego w art. 73 ust. 4. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, dotyczących nie poinformowania strony przez organy administracji państwowej o wywłaszczeniu działek będących przedmiotem niniejszego postępowania, a także o terminie składania wniosków, Wojewoda stwierdził, że przepis art. 9 kpa nakłada na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stanu o okolicznościach faktycznych i prawnych, które nie mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Zdaniem organu zakres przedmiotowego tego przepisu nie można jednak rozszerzać na podmioty, które nie są stroną postępowania i wywodzić z niego obowiązku informowania właścicieli nieruchomości o przysługującym im roszczeniu odszkodowawczym. Prawo to bowiem uregulowane jest w powszechnie obowiązującym, opublikowanym akcie prawnym.

Skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły T. R. i B. J. wnosząc o przyznanie im jako spadkobierczyniom M. M. prawa do należnego odszkodowania za zajęte działki.

W ocenie skarżących powoływanie się przez Wojewodę [...] na wymienione w decyzji ustawy jest całkowicie bezpodstawne, ponadto zdaniem skarżących organ odwoławczy nie odniósł się do zarzutów podniesionych w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że Sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jego wynik. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2001 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpatrując sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę uznać należy za niezasadną.

Podstawę materialno - prawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 87 ze zm.) zgodnie z którym nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Zajęcie pod drogi publiczne oznacza zajęcie nieruchomości pod drogę zaliczoną przed 1 stycznia 1999 r. do jednej z kategorii dróg publicznych w rozumieniu ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. Nr 14, poz. 60 ze zm.).

Zgodnie z art. 73 ust. 4 w/w odszkodowanie będzie ustalone i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczane nieruchomości na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r.

Przewidziany w tym przepisie termin do złożenia wniosku o odszkodowanie jest terminem zawitym (prekluzyjnym) należącym do kategorii prawa materialnego. Przekroczenie tego terminu powoduje wygaśnięcie roszczenia, co oznacza, że dany podmiot utracił możliwość dochodzenia przysługujących mu uprawnień, bowiem naruszenie uległo prekluzji. Z art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. wynika, iż przepis ten nie wprowadza jako warunku skuteczności wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia i wypłacenia odszkodowania, dołączenia do wniosku o odszkodowanie decyzji o przejściu nieruchomości z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego. Uzyskanie takiej decyzji jest natomiast warunkiem przyznania odszkodowania, nie zaś warunkiem wszczęcia postępowania w przedmiocie jego uzyskania. Upływ terminu przewidzianego w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r., od którego zachowania zależy możliwość dochodzenia przez stronę określonego uprawnienia nie podlega przywróceniu. Termin do składania wniosków o ustalenie i wypłatę odszkodowania za grunty zajęte pod drogi publiczne ma charakter terminu prawa materialnego, co oznacza, że jeżeli strona nie złoży wniosku w stosownym terminie, brak jest podstaw do wypłaty należnego jej odszkodowania z uwagi na wygaśnięcie z ostatnim dniem ustalonego terminu roszczenia o przyznaniu odszkodowania, bowiem upływ tego terminu powoduje wygaśnięcie roszczenia.

Orzecznictwo w tej kwestii zarówno Naczelnego Sądu Administracyjnego jak i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest jednolicie utrwalone i niniejszy skład orzekający podziela je w zupełności.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, jak słusznie zauważył Wojewoda [...], że skarżące wniosek o odszkodowanie złożyły w dniu [...] stycznia 2010 r., a zatem po upływie terminu określonego w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Prawidłowo zatem organ odmówił uwzględnienia wniosku w sprawie przyznania odszkodowania za grunt zajęty pod drogę publiczną.

Postępowanie administracyjne wszczyna się na wniosek lub z urzędu, zgodnie z art. 61 § 1 kpa. Jeśli ustawa z dnia 13 października 1998 r. w art. 73 ust. 4 przewiduje określony termin – od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. – do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego o odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości, to wnioskodawcy wprawdzie przysługuje prawo wszczęcia tego postępowania, jednakże pod warunkiem, iż uczyni to w ustawowo przewidzianym terminie. W niniejszej sprawie skarżące składając wniosek w dniu [...] stycznia 2010 r. terminowi zakreślonemu w art. 73 ust. 4, który nie podlega przywróceniu uchybił, przy czym należy podkreślić, iż nieistotne są przyczyny uchybienia temu terminowi. Dlatego też organ administracji prawidłowo odmówił uwzględnienia wniosku o przyznanie odszkodowania, jako złożonego po terminie.

Nie są zasadne również pozostałe zarzuty skargi, bowiem zarówno Prezydent W. rozpoznając sprawę jako organ I instancji jak i Wojewoda [...] rozpoznając sprawę jako organ II instancji nie naruszyli obowiązujących przepisów, w szczególności zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym art. 8 kpa, ani art. 107 § 3 kpa.

Prawidłowo w sprawie uznano, że w pierwszej kolejności należało zbadać zasadniczą w sprawie przesłankę – czy wniosek został złożony w terminie, a dopiero w następnej kolejności, jeśli wniosek wpłynąłby w terminie, badaniu podlegałyby przesłanki kolejne, wskazane w art. 73. Skoro zaś wniosek został złożony po upływie terminu, kolejne przesłanki nie podlegały badaniu.

Prawidłowo Wojewoda [...] w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji uznał więc, że w sprawie nie występuje zagadnienie wstępne, jakim jest decyzja stwierdzająca nabycie z mocy prawa przez Skarb Państwa lub właściwe jednostki Samorządu Terytorialnego własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną. Prawidłowo też uznał i uzasadnił swoje stanowisko, iż w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowanie art. 9 kpa, gdyż organ administracji publicznej nie miał obowiązku informowania właścicieli nieruchomości o przysługującym im uprawnieniu do składania wniosków o odszkodowania za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne jak i o terminie wskazanym w ustawie.

Każdy bowiem właściciel takiej nieruchomości powinien we własnym zakresie zadbać o swoje interesy i nie może się powoływać na nieznajomość prawa. Zdaniem Sądu, postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wnikliwie, zgromadzony zaś w sprawie materiał dowodowy oceniony został właściwie, a mające zastosowanie w sprawie przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.