Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 20/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Marek Krawczak (spr.), Sędzia WSA - Bożena Zwolenik, Protokolant spec. - Anna Szaruch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2019 r. sprawy ze skargi M. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia i zwrotu nadpłaty z tytułu kosztów procesu: oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi [...] (dalej: "[...]", "Strona" lub "Skarżąca") jest decyzja Ministra Finansów (dalej: "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] października 2018 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] (dalej: "Wojewoda" lub "organ I instancji") z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia i zwrotu nadpłaty w kwocie 57,00 zł z tytułu kosztów procesu, ustalonych nakazem zapłaty Sądu Rejonowego w [...] sygn. akt II Nc [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r.

Rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Pismem z dnia [...] stycznia 2018 r. Nr [...] Naczelnik Wydziału Gospodarki Nieruchomościami Urzędu Miasta [...], z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] zwrócił się do [...] Urzędu Wojewódzkiego z wnioskiem o zwrot nadpłaty w kwocie 45,00 zł, przekazanej przez Miasto [...] na rachunek bankowy Wojewody [...] z tytułu kosztów procesu, ustalonych przez Sąd Rejonowy w [...] nakazem zapłaty sygn. akt II Nc [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w związku z dokonanymi przez użytkowników wieczystych wpłatami na poczet zaległych opłat z tytułu użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa na koncie kontrahentów powstała nadpłata w wysokości 60,00 zł, która jest należna radcy prawnemu, pełnomocnikowi reprezentującemu Skarb Państwa - Prezydenta Miasta [...] z tytułu zasądzonych nakazem zapłaty kosztów procesu.

Z uwagi na nieuregulowanie przez użytkowników wieczystych zaległych opłat za użytkowanie wieczyste nieruchomości Skarbu Państwa za lata 2012-2014 w łącznej wysokości 118,98 zł (39,66 zł za każdy rok) wraz z odsetkami, Prezydent Miasta [...], jako reprezentant Skarbu Państwa, zastępowany przez pełnomocnika radcę prawnego [...] [...], pismem z dnia [...] marca 2015 r., wniósł do sądu pozew o zapłatę.

Sąd Rejonowy w [...], nakazem zapłaty sygn. akt II Nc [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r., nakazał użytkownikom wieczystym zapłatę na rzecz Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta [...] zaległych kwot za lata 2012-2014 z tytułu opłat za użytkowanie wieczyste nieruchomości Skarbu Państwa w łącznej wysokości 118,98 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie wraz z kwotą 60 zł tytułem kosztów procesu.

W związku z nakazem zapłaty, użytkownicy wieczyści na poczet zasądzonych należności w dniu [...] czerwca 2015 r. dokonali wpłaty na rachunek bankowy Miasta [...] kwoty w wysokości 105,32 zł oraz dodatkowo w dniu [...] czerwca 2015 r. kwoty 105,00 zł, czyli łącznie 210,32 zł. Miasto [...] kwotę 210,32 zł zarachowało na poczet zaległych za lata 2012-2014 opłat za użytkowanie wieczyste gruntu Skarbu Państwa w łącznej wysokości 118,98 zł, odsetek od zasądzonych zaległych opłat w wysokości 31,34 zł. Pozostałe środki w wysokości 60,00 zł z tytułu kosztów procesu, zostały zaewidencjonowane jako nadpłata.

Prezydent Miasta [...] celem przekazania kwoty 60,00 zł radcy prawnemu, pełnomocnikowi reprezentującemu Skarb Państwa - Prezydenta Miasta [...], z tytułu zasądzonych nakazem zapłaty kosztów procesu, wystąpił do [...] Urzędu Wojewódzkiego z wnioskiem o zwrot kwoty 45,00 zł, stanowiącej 75% dochodu z kwoty 60,00 zł, przekazanej na rachunek bankowy Wojewody [...], w klasyfikacji budżetowej dział 700, rozdział 70005 § 0550, w dniu [...] lipca 2016 r. w łącznej kwocie przelewu 373.542,85 zł.

W następstwie powyższego, pismem z dnia [...] lutego 2018 r. [...] Urząd Wojewódzki wystąpił do Strony o przedłożenie dokumentu, z którego wynika wysokość wypłacanego radcy prawnemu dodatkowego wynagrodzenia z tytułu kosztów procesu. Jednocześnie zwrócono się o wskazanie podstawy prawnej, w oparciu o którą, Miasto [...] dokonało pomniejszenia o 25% uzyskanych wpływów z tytułu kosztów procesu.

Pismem z dnia [...] lutego 2018 r. Strona poinformowała, że dane zwarte w piśmie z dnia [...] stycznia 2016 r. zostały podanie błędnie. W związku z tym, Strona skorygowała wniosek, występując o zwrot kwoty 57,00 zł, stanowiącej 95% dochodu z kwoty 60,00 zł, przekazanej na rachunek bankowy Wojewody [...], w klasyfikacji budżetowej dział 700, rozdział 70005, § 0970, w dniu [...] lipca 2015 r. (błędnie wskazano rok 2016) w łącznej kwocie przelewu 2 312,58 zł. Ponadto Strona wyjaśniła, że dodatkowe wynagrodzenie z tytułu kosztów procesu, które powinno być wypłacone radcy prawnemu, zostało zasądzone w nakazie zapłaty sygn. akt II Nc [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. na podstawie przepisów w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Z kolei pismem z dnia [...] marca 2018 r. [...] Urząd Wojewódzki zwrócił się do Strony o przedłożenie umowy, na podstawie której wypłacane jest radcy prawnemu dodatkowe wynagrodzenie z tytułu zastępstwa procesowego.

Urząd Miejski w [...] pismem z dnia [...] marca 2018 r. przedłożył umowę cywilnoprawną z dnia [...] września 2017 r. nr [...] zawartą pomiędzy Miastem [...] a Kancelarią Radców Prawnych s.c. [...], [...]. Strona podniosła, że zgodnie z § 5 pkt 8 ww. umowy radca prawny otrzymuje dodatkowe wynagrodzenie przyznane mu w postępowaniu sądowym w wysokości zasądzonej przez sąd i wyegzekwowanej od dłużnika, a zatem w przypadku dobrowolnej wpłaty kosztów zastępstwa procesowego dokonanej przez dłużnika na rachunek Urzędu Miejskiego należy zwrócić je radcy. Ponadto, przy piśmie z dnia [..] marca 2018 r. Strona przedłożyła umowy cywilnoprawne zawarte pomiędzy Miastem [...] a Kancelarią Radców Prawnych s.c. [...], [...] dotyczące okresów wcześniejszych, w tym umowę za okres, w którym Sąd Rejonowy w [...], nakazem zapłaty sygn. akt II Nc [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. nakazał użytkownikom wieczystym zapłatę na rzecz Skarbu Państwa, m.in. kwotę 60 zł tytułem kosztów procesu.

Wojewoda [...] pismem z dnia [...] kwietnia 2018 r. poinformował Prezydenta Miasta [...], że wypłata należnego radcy prawnemu dodatkowego wynagrodzenia, z tytułu kosztów zastępstwa procesowego, stanowi wydatek i pomimo ścisłego powiązania tego wydatku z wpłaconymi przez dłużnika kosztami procesu, zgodnie z ustaloną zasadą gospodarowania środkami publicznymi, nie może on być sfinansowany z dochodu uzyskanego z tego tytułu. W piśmie wskazano, że wypłaty radcy prawnemu należnych kwot z tytułu pobranych kosztów procesu, w części w jakiej dochody z tego tytułu zostały przekazane do budżetu państwa, tj. w wysokości 57,00 zł należy dokonać z dotacji celowej przyznanej na realizację zadań z zakresu gospodarowania nieruchomościami Skarbu Państwa.

Wojewoda [...] decyzją z [...] lipca 2018 r. o numerze wskazanym wyżej, odmówił Miastu [...] stwierdzenia i zwrotu nadpłaty w kwocie 57,00 zł z tytułu kosztów procesu, ustalonych nakazem zapłaty Sądu Rejonowego w [...] sygn. sygn. akt II Nc [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2018 r. Strona złożyła odwołanie od wskazanej decyzji Wojewody [...], wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i stwierdzenie na rzecz Miasta [...], nadpłaty w kwocie 57,00 zł z tytułu kosztów procesu, ustalonych nakazem zapłaty Sądu Rejonowego w [...] sygn. akt II Nc [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. należnych radcy prawnemu prowadzącemu sprawę.

Rozpoznając sprawę na skutek złożonego odwołania, Minister Finansów decyzją z dnia [...] października 2018 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że kwestie związane z gromadzeniem środków publicznych oraz ich dysponowaniem pozostają poza sferą stosunków cywilnoprawnych i są rozstrzygane na podstawie przepisów prawa publicznego w ramach systemu finansów publicznych. Nie doszło, w ocenie Ministra do naruszenia art. 5 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 2009 roku o finansach publicznych (Dz.U. 2017 poz. 2077 ze zm.), dalej: "u.o.f.p.", w związku z art. 225 ust. 1 i 2 ustawy o radcach prawnych (Dz.U. 2017 poz. 1850 ze zm.), dalej: "ustawa o radcach prawnych", oraz art. 99 w związku z art. 98 § 3 i art. 109 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 poz. 1360 ze zm. - dalej: "k.p.c.") - poprzez przyjęcie, że koszty zastępstwa procesowego ustalone w oparciu o wskazane przepisy, należne pełnomocnikowi procesowemu będącemu radcą prawnym, zasądzone na jego wniosek na rzecz Skarbu Państwa w sytuacji gdy radca prawny prowadził sprawę na podstawie pełnomocnictwa procesowego udzielnego mu przez starostę (prezydenta miasta na prawach powiatu) wykonującego w tym zakresie zadania zlecone z zakresu administracji rządowej, stanowią dochód budżetu państwa.

Organ II instancji wskazał, że zasądzone przez sąd powszechny od dłużnika na rzecz wierzyciela należności pieniężne, zdefiniowane jako koszty zastępstwa procesowego, stanowią dochód tego wierzyciela. Jeżeli zatem wierzycielem (powodem) jest Skarb Państwa, to określone w wyroku sądu koszty zastępstwa procesowego zasądzone na rzecz Skarbu Państwa będą stanowiły dochód budżetu państwa uzyskany w analizowanej sprawie w związku z realizacją przez miasto na prawach powiatu zadań z zakresu administracji rządowej zleconych ustawą. Art. 224 ustawy o radcach prawnych, określa wysokość dodatkowego wynagrodzenia radcy prawnego, jednak nie przesądza, iż wynagrodzenie to musi być potrącane z otrzymanych przez jednostkę środków. Zatem nie jest regulacją o charakterze lex specialis w stosunku do art. 255 u.o.f.p.

W ocenie Ministra Finansów w przedmiotowej sprawie, z uwagi na obowiązujące zasady gospodarowania środkami publicznymi, brak jest możliwości prawnej bezpośredniego przekazania wpłaconej przez dłużnika Skarbu Państwa kwoty 90 zł tytułem kosztów procesu na rachunek bankowy radcy prawnego. Zgodnie z zasadą prawidłowego gospodarowania finansami publicznymi, a mianowicie określoną w art. 42 ust. 2 uofp zasadą niefunduszowania - środki publiczne pochodzące z poszczególnych tytułów nie mogą być przeznaczane na finansowanie imiennie wymienionych wydatków, chyba że odrębna ustawa stanowi inaczej. W przedmiotowej sprawie mamy niewątpliwie do czynienia ze środkami publicznymi i nie można zgodzić się z twierdzeniem Strony, że zasądzone na rzecz Skarbu Państwa koszty procesu, nie stanowią dochodów budżetu państwa oraz że z przepisów ustawy o radcach prawnych i ustawy Kodeks postępowania cywilnego wynika możliwość bezpośredniego wyegzekwowania przez radcę prawnego należnego mu wynagrodzenia od strony przeciwnej i nie narusza to zasady niefunduszowania, zawartej w art. 42 ust. 2 u.o.f.p.

Nadto organ odwoławczy wskazał, że na zwrot na rzecz Miasta [...] kwoty 57,00 w dochodach uzyskanych z tytułu trwałego zarządu nieruchomości Skarbu Państwa nie zezwala zapis art. 255 ust. 1 i 2 u.o.f.p., gdyż koszty procesu w niniejszej sprawie zostały zasadzone na rzecz Skarbu Państwa i stanowią dochód odprowadzony do budżetu państwa. Art. 255 u.o.f.p. nie obejmuje trybu nadpłaty, gdyż instytucja nadpłaty, która została unormowana w przepisach ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2018 poz. 800 z późn. zm.). Natomiast w przedmiotowej sprawie nie mają odpowiedniego zastosowania przepisy działu III ustawy - Ordynacja podatkowa w przedmiocie nadpłaty, gdyż przepis art. 67 u.o.f.p. ma zastosowanie wyłącznie do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą. W ocenie Ministra Finansów nie ulega wątpliwości, że przepis ten, korelujący bezpośrednio z art. 255 u.o.f.p. nie ma zastosowania do dochodów pobranych i odprowadzonych na rachunek budżetu państwa.

Miasto [...] wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na omówioną decyzję Ministra Finansów zarzucając naruszenie:

1) art. 5 ust. 2 u.o.f.p. w związku z art. 224 ust. 1 i 2 ustawy o radcach prawnych oraz art. 99 w związku z art. 98 § 3 K.p.c. i art. 109 k.p.c. - poprzez przyjęcie, że koszty zastępstwa procesowego ustalone w oparciu o wskazane przepisy, należne pełnomocnikowi procesowemu będącemu radcą prawnym, zasadzone na jego wniosek na rzecz Skarbu Państwa, w sytuacji gdy radca prawny prowadził sprawę na podstawie pełnomocnictwa procesowego udzielonego mu przez starostę (prezydenta miasta na prawach powiatu) wykonującego w tym zakresie zadania zlecone z zakresu administracji rządowej, stanowią dochód budżetu państwa,

2) art. 42 ust. 2 u.o.f.p. poprzez uznanie, że zapłata wynagrodzenia należnego radcy prawnemu pod warunkiem jego ściągnięcia od drugiej strony procesu, mające podstawę w art. 224 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, wprost ze środków pieniężnych wpłaconych przez przeciwnika procesowego, narusza zasadę niefunduszowania, podczas gdy zasada ta nie ma charakteru absolutnego i odrębne ustawy mogą stanowić inaczej, a taką ustawą jest m.in. ustawa o radcach prawnych,

3) rozporządzenia Ministra Finansów z 2 marca 2010 r. w sprawie szczegółowej klasyfikacji dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1053 z póżn. zm.), dalej: "rozporządzenie MF z 2 marca 2010 r.", poprzez przyjęcie, że koszty zastępstwa procesowego stanowiące przedmiot niniejszej sprawy winny być sklasyfikowane w paragrafie 063 (Wpływy z tytułu opłat i kosztów sądowych oraz innych opłat uiszczanych na rzecz Skarbu Państwa z tytułu postępowania sądowego i prokuratorskiego), jako zwrot kosztów postępowania sądowego i prokuratorskiego, podczas gdy nie zostały one wcześniej poniesione przez Skarb Państwa na rzecz pełnomocnika procesowego, ale zostały zasądzone od strony przeciwnej i przez nią wpłacone, zatem nie miał miejsca "zwrot" tych kosztów, ale ich zapłata "po raz pierwszy" przez przegraną stronę procesu,

4) art. 60 w związku z art. 67 u.o.f.p. poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy katalog należności, co do których możliwe jest stwierdzenie nadpłaty nie jest wyczerpujący i obejmuje również kwotę kosztów zastępstwa procesowego wpłaconą na rachunek budżetu jednostki samorządu terytorialnego należną pełnomocnikowi procesowemu, która błędnie została przekazana na rachunek budżetu państwa.

Podnosząc te zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu skargi, Skarżący podniósł, że co do zasady istnieją dwa sposoby uregulowania w umowie z pełnomocnikiem zasad wynagrodzenia za reprezentowanie mocodawcy w postępowaniu sądowym: po pierwsze koszty zastępstwa procesowego mogą być należne niezależnie od wyniku sprawy i ich zapłaty przez drugą stronę, po drugie, można się umówić, że będą one należne wyłącznie w przypadku ich uzyskania od drugiej strony, przegrywającej sprawę. W pierwszym przypadku koszty zastępstwa procesowego są ponoszone ze środków publicznych, a następnie, jeśli sprawa zostanie wygrana i druga strona jest obciążona obowiązkiem zapłaty tych kosztów, następuje ich zwrot, stanowiący dochód publiczny. Z odmienną sytuacją mamy do czynienia w przypadku, gdy pełnomocnik ma prawo do kosztów zastępstwa procesowego wyłącznie w przypadku gdy zostały one zasądzone i wyegzekwowane od drugiej strony procesu. W przypadku gdy radca prawny jest związany taką umową ze swoim mocodawcą, istotnego znaczenia nabiera zasada dyspozycyjności w zakresie żądania kosztów procesu. Z przepisów ustawy Kodeks postępowania cywilnego wynika, że koszty zastępstwa procesowego w przypadku, gdy w sprawie występuje pełnomocnik będący radcą prawnym, są zasądzane przez sąd pod warunkiem złożenia takiego wniosku przez pełnomocnika. Zatem w procedurze cywilnej radca prawny jest co do zasady dysponentem roszczenia o zwrot kosztów zastępstwa procesowego. Jeśli nie złoży takiego wniosku, roszczenie to wygasa. Analogiczna regulacja, co podkreślił wnoszący skargę została przewidziana w art. 210 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.".

Istotne jest też w ocenie Skarżącego, że pełnomocnik procesowy w postępowaniu cywilnym ma prawo do bezpośredniego odbioru kosztów procesu od strony przeciwnej (art. 91 pkt 5 k.p.c.). W świetle tych przepisów brak jest podstaw do przyjęcia, iż należności z tytułu zastępstwa procesowego przysługujące radcy prawnemu będącemu pełnomocnikiem procesowym stanowią dochód publiczny.

Strona jest przekonana, że koszty zastępstwa procesowego są należne radcy prawnemu prowadzącemu sprawę, mimo iż formalnie w orzeczeniu są zasądzane na rzecz Skarbu Państwa. Nie są więc one środkami publicznymi. W sytuacji gdy druga strona procesu wpłaci koszty na rachunek budżetu miasta, wówczas po stronie Miasta [...] powstaje obowiązek przekazania tej nienależnej Miastu kwoty pełnomocnikowi. Z chwilą jej przekazania następuje pomniejszenie dochodu uzyskanego przez Miasto wskutek tej nienależnej wpłaty. Nadto zdaniem autora skargi, organy nie wskazały w decyzjach żadnego przepisu ustawowego, z którego wynikałoby wprost, że koszty zastępstwa procesowego pełnomocnika Skarbu Państwa stanowią dochód publiczny.

W odpowiedzi na skargę, Minister Finansów wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W przypadku stwierdzenia, iż w sprawie naruszono przepisy - czy to prawa materialnego, czy też postępowania – sąd uchyla zaskarżoną decyzję i zwraca sprawę do postępowania przed organem administracyjnym, właściwym do jej rozstrzygnięcia. Jednocześnie, stosownie do treści przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oceniając wydane w sprawie rozstrzygnięcie przy zastosowaniu powyższych kryteriów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Ministra Finansów z dnia [...] października 2018 r. jest zgodna z prawem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podzielił ustalenia faktyczne zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji czyniąc je integralną częścią ustaleń własnych.

Przypomnieć należy, że zaskarżona decyzja wydana została w następstwie rozpatrzenia wniosku Skarżącego z [...] stycznia 2018 r. o zwrot kosztów procesu ustalonych nakazem zapłaty Sądu Rejonowego w [...] sygn. akt. II Nc [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r.

W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał, że w związku z dokonanymi przez użytkowników wieczystych wpłatami na poczet zaległych opłat z tytułu użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa na koncie kontrahentów powstała nadpłata w wysokości 60,00 zł, która jest należna radcy prawnemu, pełnomocnikowi reprezentującemu Skarb Państwa - Prezydenta Miasta [...] z tytułu zasądzonych nakazem zapłaty kosztów procesu.

Z uwagi na powyższe, celem przekazania kwoty 60,00 zł radcy prawnemu, pełnomocnikowi reprezentującemu Skarb Państwa - Prezydenta Miasta [...], z tytułu zasądzonych nakazem zapłaty kosztów procesu, Skarżący wystąpił do Wojewody o zwrot kwoty 57,00 zł, stanowiącej 95% dochodu z kwoty 60,00 zł, przekazanej na rachunek bankowy Wojewody [...], w klasyfikacji budżetowej dział 700, rozdział 70005 § 0550, w dniu 15 lipca 2017 r.

Materialnoprawną podstawę orzekania w rozpoznawanej sprawie stanowiły przepisy ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Zgodnie z art. 255 ust. 1, 2 i 4 u.o.f.p. zarząd jednostki samorządu terytorialnego przekazuje pobrane dochody budżetowe związane z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych jednostce samorządu terytorialnego odrębnymi ustawami, pomniejszone o określone w odrębnych ustawach dochody budżetowe przysługujące jednostce samorządu terytorialnego z tytułu wykonywania tych zadań, na rachunek bieżący dochodów dysponenta części budżetowej przekazującego dotację celową, według stanu środków określonego na:

1) 10 dzień miesiąca – w terminie do 15 dnia danego miesiąca;

2) 20 dzień miesiąca – w terminie do 25 dnia danego miesiąca.

Pobrane do dnia 31 grudnia i nieprzekazane w terminach, o których mowa w ust. 1, dochody budżetowe związane z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych jednostce samorządu terytorialnego odrębnymi ustawami są przekazywane odpowiednio przez zarząd jednostki samorządu terytorialnego na rachunek bieżący dochodów dysponenta części budżetowej przekazującego dotację celową – w terminie do dnia 8 stycznia roku następującego po roku budżetowym, a gdy ten dzień jest dniem wolnym od pracy – do pierwszego dnia roboczego po tym terminie.

Zgodnie natomiast z zasadą prawidłowego gospodarowania finansami publicznymi, określoną w art. 42 ust. 2 u.o.f.p. zasadą niefunduszowania - środki publiczne pochodzące z poszczególnych tytułów nie mogą być przeznaczane na finansowanie imiennie wymienionych wydatków, chyba że odrębna ustawa stanowi inaczej. Art. 5 ust. 2 pkt 2 u.o.f.p. stanowi, że dochodami publicznymi są inne dochody budżetu państwa, jednostek samorządu terytorialnego oraz innych jednostek sektora finansów publicznych należne na podstawie odrębnych ustaw lub umów międzynarodowych. Jak natomiast wynika z art. 111 pkt 15 ww. ustawy dochodami podatkowymi i niepodatkowymi budżetu państwa są inne dochody określone w odrębnych ustawach lub umowach międzynarodowych.

Z akt sprawy wynika, iż Miasto [...] przekazało dochód z tytułu kosztów procesu na rachunek bankowy Wojewody [...], jako dysponenta części budżetowej, po pomniejszeniu przysługującego jednostce 5% udziału w zrealizowanym dochodzie, tj. w wysokości 57,00 zł, stanowiącej 95% dochodu z kwoty 60,00 zł, gdyż ustalona przez sąd na rzecz Skarbu Państwa kwota 60,00 zł tytułem kosztów procesu, związana z reprezentacją radcy prawnego w postępowaniu dotyczącym realizacji zadań z zakresu administracji rządowej, należy do kategorii dochodów budżetowych, o których mowa w art. 255 ust. 1 u.o.f.p.

W sprawie nie budzi wątpliwości, że wypłata radcy prawnemu [...] należnej kwoty z tytułu pobranych kosztów procesu, w części w jakiej dochody z tego tytułu zostały przekazane do budżetu państwa, tj. w wysokości 57 zł , winna nastąpić z dotacji celowej przyznanej Miastu [...] na realizację zadań z zakresu gospodarowania nieruchomościami Skarbu Państwa. Nie ulega natomiast wątpliwości, że kwestia rozliczeń z tytułu kosztów zastępstwa procesowego jest działaniem wtórnym i dotyczy stron zawartej w tym zakresie umowy, tj. Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta [...] i radcy prawnego.

Jednocześnie przedmiotem sporu jest ściągnięcie od strony przeciwnej zasądzonych na rzecz Skarbu Państwa kosztów procesu, tak by odbyło się to bez udziału skarbu Państwa – reprezentowanego przez Prezydenta Miasta [...], wyłącznie między dłużnikiem a pełnomocnikiem procesowym Skarbu Państwa.

W sprawie, koszty procesu zostały ustalone przez Sąd na rzecz Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta [...], tym niemniej wypłata należnego radcy prawnemu dodatkowego wynagrodzenia z tytułu zastępstwa procesowego, stanowi wydatek, który nie może on być sfinansowany z zasądzonych kosztów.

Przy czym brak jest możliwości prawnej bezpośredniego przekazania wpłaconej przez dłużnika Skarbu Państwa – U. M. i J. M. w związku z opłatami za użytkowanie wieczyste - kwoty 60 zł tytułem kosztów procesu na rachunek bankowy radcy prawnego. Na inne sposoby regulowania kosztów zastępstwa procesowego wskazywane przez Stronę Skarżąca nie zezwalają bezwzględnie obowiązujące ww. przepisy ustawy o finansach publicznych, stanowiące podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.

Ustalono, że z art. 224 ust. 2 ustawy o radcach prawnych wynika, że radca prawny jest uprawniony do dodatkowego wynagrodzenia w wysokości nie niższej niż 65% kosztów zastępstwa sądowego zasadzonych na rzecz strony przez niego zastępowanej lub jej przyznanych w ugodzie, postępowaniu polubownym, arbitrażu zagranicznym lub w postępowaniu egzekucyjnym, jeżeli koszty te zostały ściągnięte od strony przeciwnej. W państwowych jednostkach sfery budżetowej wysokość i termin wypłaty wynagrodzenia określa umowa cywilnoprawna.

Z § 5 pkt 8 przedłożonej przez Skarżącą umowy cywilnoprawnej z dnia [...] września 2017 r. zawartej pomiędzy Miastem [...] a Kancelarią Radców Prawnych s.c. [...], [...] wynika, że radca prawny otrzymuje dodatkowe wynagrodzenie przyznane mu w postępowaniu sądowym w wysokości zasądzonej przez sąd i wyegzekwowanej od dłużnika, a zatem w przypadku dobrowolnej wpłaty kosztów zastępstwa procesowego dokonanej przez dłużnika na rachunek Urzędu Miejskiego, należy zwrócić je radcy.

Jednak ani umowa ani art. 224 ustawy o radcach prawnych, który przecież określa wysokość dodatkowego wynagrodzenia radcy prawnego, nie przesądza, iż wynagrodzenie to musi być potrącane z otrzymanych przez jednostkę środków. Zatem wypłata należnego radcy prawnemu dodatkowego wynagrodzenia, z tytułu kosztów zastępstwa procesowego, stanowi wydatek. Pomimo ścisłego powiązania tego wydatku z wpłaconymi przez dłużnika kosztami procesu, zgodnie z ustaloną zasadą gospodarowania środkami publicznymi, wydatek ten nie może być jednak sfinansowany z dochodu uzyskanego z tego tytułu. Wypłaty z tytułu kosztów procesu należy dokonać z dotacji celowej przyznanej na realizację zadań z zakresu gospodarowania nieruchomościami Skarbu Państwa. Dlatego też art. 224 ustawy o radcach prawnych nie jest regulacją o charakterze lex specialis w stosunku do art. 255 u.o.f.p.

Z kolei w myśl art. 98 § 3 k.p.c., zasądzone przez sąd koszty procesu nie zawsze muszą obejmować wyłącznie wynagrodzenia z tytułu zastępstwa procesowego, tj. do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.

W świetle przywołanych regulacji zasadne stało się zatem wydanie decyzji odmawiającej stwierdzenia i zwrotu nadpłaty w kwocie 57,00 z tytułu kosztów procesu, ustalonych nakazem zapłaty Sądu Rejonowego w [...] sygn. akt: II Nc [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r.

W tym miejscu należy stwierdzić, że pozbawione podstaw prawnych są twierdzenia Strony co do tego, że sporne należności stanowiące koszty procesu, stanowią dodatkowe wynagrodzenie dla radcy prawnego. Ponadto bezzasadne są twierdzenia Strony co do tego, że należności te, winny być przeznaczone wprost na sfinansowanie wynagrodzenia, a ich przekazanie na rachunek budżetu państwa nie stanowi realizacji obowiązku, o którym mowa w art. 255 u.o.f.p., ale stanowi błędną wpłatę, która winna zostać skorygowana w trybie zwrotu nadpłaty. Odnosząc się do przedstawionego stanowiska strony należy wskazać, że w przedmiotowej sprawie nie mają odpowiedniego zastosowania przepisy działu III ustawy - Ordynacja podatkowa w przedmiocie nadpłaty, gdyż przepis art. 67 u.o.f.p. ma zastosowanie wyłącznie do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą. Art. 60 u.o.f.p., zamieszczony w rozdziale 5 ustawy o finansach publicznych (dotyczącym zasad gospodarowania środkami publicznymi), co do zasady określa jedynie jakie dochody budżetu państwa albo jednostki samorządu terytorialnego, należy zaliczyć do środków publicznych stanowiących niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publiczno-prawnym. Wskazany art. 67 u.o.f.p. nie zawiera własnego katalogu spraw ani też nie odsyła do innych przepisów ustawy o finansach publicznych. Tym samym przepis ten, korelujący bezpośrednio z art. 255 u.o.f.p., nie ma zastosowania do dochodów pobranych i odprowadzonych na rachunek budżetu państwa. Powoduje to, że nie można uwzględnić zarzutu Strony, że w sprawie naruszono przepis art. 60 w związku z art. 67 u.o.f.p. poprzez jego niezastosowanie i zdaniem strony błędne przekazanie na rachunek budżetu państwa kosztów zastępstwa procesowego należnego radcy prawnemu.

Sąd wskazuje, że dla przyjęcia, że koszty zastępstwa procesowego zasądzone na rzecz Skarbu Państwa są jego dochodem i muszą być odprowadzone do budżetu państwa w trybie art. 255 u.o.f.p. pomocne jest rozporządzenie Ministra Finansów z 2 marca 2010 r. w sprawie szczegółowej klasyfikacji dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1053 z późn. zm.), które w załączniku nr 3 (Klasyfikacja paragrafów dochodów, przychodów i środków) wymienia paragraf 063 "Wpływy z tytułu opłat i kosztów sądowych oraz innych opłat uiszczanych na rzecz Skarbu Państwa z tytułu postępowania sądowego i prokuratorskiego". W paragrafie tym ujmuje się również wpływy z tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego i prokuratorskiego, zgodnie z zasadą zaklasyfikowania dochodu/wydatku do odpowiedniego paragrafu klasyfikacji budżetowej poprzez ustalenie rodzaju tego dochodu/wydatku oraz jego podstawy prawnej.

Bez znaczenia pozostają twierdzenia Strony, że nie ma potrzeby, aby wydatki z tytułu kosztów zastępstwa procesowego były ponoszone z dotacji, w sytuacji gdy ich finansowanie odbywa się poza środkami publicznymi ze środków wpłaconych przez osobę prywatną będącą drugą stroną procesu.

Z przedłożonych do akt administracyjnych umów zawartych przez Prezydenta Miasta [...] z reprezentującym spółkę cywilną Kancelaria Radców Prawnych [...] i [...] - radcą prawnym [...] wynika jedynie ustalenie praw i obowiązków stron, wysokości wynagrodzenia ryczałtowego itp., nie można zasadnie twierdzić, jak czyni to Strona w skardze, że koszty zastępstwa procesowego zasądzone na rzecz Skarbu Państwa stanowić będą dochód tego pełnomocnika. Dodatkowe wynagrodzenie ze wskazanego przez Miasto § 5 pkt 8 umowy z dnia 29 września 2017 r. dopełnia jedynie należności z tytułu zasadniczego świadczenia i nie może być sprzeczne z zapisami ustawy o finansach publicznych. Nie można uznać, że sposób rozliczania się z pełnomocnikiem wskazany w umowie ma decydować o charakterze przyznanych kosztów zastępstwa procesowego.

Zasadnie organ II instancji wywiódł bowiem, iż kwestie związane z gromadzeniem środków publicznych oraz ich dysponowaniem pozostają poza sferą stosunków cywilnoprawnych i są rozstrzygane na podstawie przepisów prawa publicznego w ramach systemu finansów publicznych. Podkreślić należy, że ustawa o finansach publicznych zawiera regulację dotyczącą trybu, w jakim miasto na prawach powiatu jest uprawnione uzyskać dochód związany z wykonywanymi czynnościami. Nawet art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy z 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 1530), dalej: "ustawa o dochodach j.s.t. z 2003 r.", z którego wynika jednoznacznie, że źródłami dochodów własnych powiatu jest 5% dochodów uzyskiwanych na rzecz budżetu państwa w związku z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych ustawami, o ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej - nie zawiera stosownych zapisów ww. zakresie, nie może być również stosowany samodzielnie, w oderwaniu od postanowień art. 255 ust. 1 u.o.f.p.

Wskazany art. 255 ust. 1 u.o.f.p. stanowi o realizacji tego prawa jedynie poprzez pomniejszenie, przy przekazywaniu na właściwy rachunek bieżący dochodów dysponenta części budżetowej, pobranych dochodów budżetowych o określone procentowo kwoty należne powiatowi. Tym samym potrącenia 5% wskazanych środków można dokonać wyłącznie poprzez stosowne pomniejszenie, o którym stanowi art. 255 ust. 1 ustawy o finansach publicznych, a to nastąpić może wyłącznie przy przekazywaniu dochodów (nie później).

Nie można przy tym jak twierdzi Skarżąca przyjąć, że w związku z zawarciem i wykonywaniem umowy cywilnoprawnej przez pełnomocnika traktować go jak dysponenta roszczenia o zwrot kosztów procesu, a uzyskane dochody za dodatkowe wynagrodzenie radcy prawnego, szczególnie w sytuacji gdy ich zapłata nie stanowi "zwrotu" lecz następuje "po raz pierwszy" przez przegraną stronę procesu. Należy zgodzić się z organami, że zasądzone przez sąd od dłużnika na rzecz wierzyciela należności pieniężne, zdefiniowane jako koszty zastępstwa procesowego, stanowią dochód tego wierzyciela. Jeżeli zatem wierzycielem (powodem) jest Skarb Państwa, to określone w wyroku sądu koszty zastępstwa procesowego zasądzone na rzecz Skarbu Państwa będą stanowiły dochód budżetu państwa uzyskany w analizowanej sprawie w związku z realizacją przez miasto na prawach powiatu zadań z zakresu administracji rządowej zleconych ustawą.

Tym samym Sąd za bezzasadne uznał zarzuty skargi odnoszące się do naruszenia treści przepisów materialnych wskazywanych w skardze, tj. art. 5 ust. 2 u.o.f.p., art. 224 ust. 1 i 2 ustawy o radcach prawnych oraz art. 99 w związku z art. 98 § 3 k.p.c. i art. 109 k.p.c., art. 42 ust. 2 u.o.f.p., rozporządzenia MF z 2 marca 2010 r., czy art. 60 i 67 u.o.f.p.

Sąd uznaje, uwzględniając fakt, że sprawa dotyczy zwrotu środków już przekazanych do budżetu państwa, że w obowiązujących przepisach nie ma podstawy prawnej do wydania decyzji orzekającej o zwrocie nadpłaty z tytułu kosztów procesu na rzecz Miasta.

Sąd nie stwierdził ponadto żadnego innego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności.

W tym stanie rzeczy uznając zaskarżoną decyzję za prawidłową, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.