Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 504/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie sędzia NSA Iwona Bogucka sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 2 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 706/20 w sprawie ze skargi T. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości i oddala skargę; 2. odstępuje od obciążenia T. T. kosztami postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 2 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 706/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, po rozpoznaniu sprawy ze skargi T. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z [...] lipca 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz skarżącego kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją z [...] grudnia 2019 r. Prezydent Miasta T. odmówił przyznania T. T. świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem.

W wyniku wniesienia przez T. T. odwołania od ww. decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., decyzją z [...] lutego 2020 r. uchyliło decyzję z [...] grudnia 2019 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji ze względu na błędną wykładnię przepisów prawa, tj. art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. – dalej jako: "u.ś.r.") oraz nieustalenie, czy w sprawie istniał związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę sprawującą opiekę, wynikający z art. 17 ust. 1 tej ustawy. Ponadto wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie został złożony z wykorzystaniem urzędowego wzoru.

Po uzupełnieniu braków formalnych, i ponownej analizie dokumentów zgromadzonych w sprawie, organ pierwszej instancji, decyzją z [...] maja 2020 r. odmówił T. T. przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego na okres od [...] września 2019 r. do [...] kwietnia 2020 r. oraz przyznał przedmiotowe świadczenie bezterminowo, od [...] maja 2020 r., w wysokości 1 830,00 zł miesięcznie.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że K. T. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym [...] maja 2012 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. na stałe ze wskazaniem, że wymaga stałej opieki osoby drugiej w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] kwietnia 2012 r. Ze względu na stan zagrożenia epidemiologicznego i brak możliwości osobistego kontaktu z wnioskodawcą, T. T., pracownik socjalny [...] kwietnia 2020 r. przeprowadził z nim rozmowę telefoniczną, podczas której ustalił, że zamieszkuje on wspólnie z żoną oraz ojcem, K. T., który jest wdowcem i nie ma oprócz T. T. innych dzieci czy wnuków. K. T. jest osobą pampersowaną, po mieszkaniu porusza się przy pomocy kul, jednak wymaga asekuracji syna, posiłki spożywa samodzielnie, a leki przyjmuje trzy razy dziennie (są to leki na schorzenia neurologiczne, kardiologiczne i urologiczne). Żona T. T. jest osobą aktywną zawodowo, pomaga przy niektórych czynnościach związanych z opieką nad teściem. Wnioskodawca do kwietnia 2012 r. pracował za granicą, po czym wrócił do kraju ze względu na pogarszający się stan zdrowia rodziców. Od [...] czerwca 2012 r. T. T. pobierał w Ośrodku Pomocy Społecznej świadczenia na ojca.

Organ pierwszej instancji wskazał, że w sprawie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskodawcę a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Jednak ze względu na to, że do [...] kwietnia 2020 r. T. T. pobierał zasiłek dla opiekuna zasadna była odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od [...] września 2019 r. do [...] kwietnia 2020 r. Z tego względu świadczenie pielęgnacyjne przyznano od [...] maja 2020 r., na stałe.

Odwołanie od powyższej decyzji, w zakresie okresu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, złożył T. T.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z [...] lipca 2020 r., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, że K. T., wdowiec, (ur. [...] czerwca 1935 r.) orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z [...] maja 2012 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe ze wskazaniem, że wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] kwietnia 2012 r., i że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność.

W rozpatrywanej sprawie spełnione są zatem przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawania skarżącego i jego ojca w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym.

W sprawie bezspornym jest także, jak wskazało Kolegium, że spełniona została przesłanka określona w art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. rezygnacja z pracy zarobkowej (lub jej niepodejmowanie) spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Z akt spawy wynika, że T. T. z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem zrezygnował z pracy, ponieważ do kwietnia 2012 r. pracował za granicą, po czym wrócił do kraju ze wglądu na pogarszający się stan zdrowia rodziców, a od [...] czerwca 2012 r. pobierał świadczenie na ojca. Skarżący, jak wynika z akt sprawy, sprawuje całodzienną opiekę nad ojcem: podaje leki trzy razy dziennie, przygotowuje posiłki, pomaga przy jedzeniu, ubieraniu się, kąpaniu, sprząta, pierze. K. T. nie jest w stanie sam zjeść i napić się, porusza się po mieszkaniu za pomocą kul wyłącznie przy asekuracji syna. Żona T. T. pracuje zawodowo (wraca z pracy około godziny 18:00). Zakres sprawowanej przez skarżącego opieki wyklucza podjęcie przez niego pracy zawodowej. T. T. spełnia zatem przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na ojca K. T.

W sprawie sporna jest natomiast, zdaniem organu odwoławczego, data początkowa, od której świadczenie powinno być przyznane, z uwagi na zbieg tego świadczenia z zasiłkiem dla opiekuna, który był skarżącemu uprzednio przyznany.

Na mocy decyzji z [...] czerwca 2014 r., zmienionej decyzją z [...] listopada 2018 r., skarżącemu zostało przyznane prawo do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad ojcem K. T. od [...] maja 2014 r. na stałe. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Przepis ten nie może być jednak interpretowany i stosowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 u.ś.r., który stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do określonych świadczeń, m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną.

Zdaniem Kolegium, decyzja w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, o które wniósł skarżący, nie przysługuje gdy ustalone jest prawo do któregokolwiek ze świadczeń wymienionych w sposób enumeratywny w powołanym art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. Decyzja ta nie ma również charakteru aktu administracyjnego wydawanego pod określonymi warunkami. Przesłanki, jakie muszą zostać spełnione, aby możliwe było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, zostały precyzyjnie i wiążąco określone w ustawie. Tym samym, dopóki w obrocie prawnym pozostaje decyzja przyznająca skarżącemu prawo do zasiłku dla opiekuna, nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem organ pierwszej instancji prawidłowo orzekł, że w okresie od [...] września 2019 r. do [...] kwietnia 2020 r. T. T. nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, ponieważ był on wtedy uprawniony do zasiłku dla opiekuna. Dopiero od [...] maja 2020 r., decyzją z [...] maja 2020 r., organ pierwszej instancji uchylił decyzję z [...] czerwca 2014 r., przyznającą prawo do zasiłku dla opiekuna.

Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. wniósł T. T., wnosząc o jej uchylenie w części i ustalenie na rzecz T. T. świadczenia pielęgnacyjnego od [...] września 2019 r., tj. od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. podtrzymało argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, uwzględniając skargę, stwierdził m.in., że w sprawie Kolegium przyznało skarżącemu wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne, prawidłowo oceniając, że spełnił on wszystkie przesłanki do jego uzyskania. Zasadnie także wywiodło, że choć art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie (m.in. świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna), jednak nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia, a w konsekwencji jego przyznania przez organ.

Kwestią sporną było wyłącznie istnienie przesłanki negatywnej, określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów, a w konsekwencji – od kiedy powinno zostać przyznane skarżącemu wnioskowane świadczenie.

Zdaniem Kolegium, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje skarżącemu dopiero od [...] maja 2020 r., ponieważ do [...] kwietnia 2020 r. ustalono skarżącemu zasiłek dla opiekuna. Skarżący wywodzi zaś, że przedmiotowe świadczenie przysługuje mu od miesiąca złożenia wniosku.

Sąd przypomniał, że zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Stosownie zaś do art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym, ukształtowanym na tle przepisów dotyczących zbiegu uprawnień do świadczeń rodzinnych, przyjmuje się, że skoro ustawodawca przewidział w cytowanym przepisie sytuację "zbiegu uprawnień" do wymienionych świadczeń, a uprawnienie do konkretnego świadczenia rodzinnego przysługuje w sensie ścisłym dopiero z chwilą wydania decyzji administracyjnej przyznającej dane świadczenie rodzinne, ponieważ decyzja taka ma charakter konstytutywny, co oznacza, że wcześniej nie może być mowy o nabyciu ("uzyskaniu") prawa do takiego świadczenia przez wnioskodawcę, z powołaniem się na samą okoliczność spełniania ustawowych przesłanek do jego uzyskania, to należy uznać, że art. 27 ust. 5 u.ś.r. dopuszcza przysługiwanie dwóch (lub więcej) świadczeń w tym przepisie wymienionych, natomiast wyklucza możliwość kumulatywnego pobierania tych świadczeń. Wobec tego, sam fakt, że na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) m.in. specjalny zasiłek opiekuńczy, co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji gdy, tak jak w kontrolowanej sprawie, strona wnosiła o uchylenie przyznanego uprzednio świadczenia w postaci zasiłku dla opiekuna, a ponadto ten sam organ administracji był właściwy sprawach dotyczących przyznania obu świadczeń.

Sąd podkreślił, że użyty w art. 27 ust. 5 ustawy zwrot "zbieg uprawnień" należy rozumieć jako sytuację, w której dana osoba obiektywnie spełnia przesłanki do otrzymania co najmniej dwóch świadczeń, jak również sytuację, gdy ma już ustalone, na mocy ostatecznej decyzji administracyjnej, prawo do otrzymania jednego ze świadczeń wymienionych w tym przepisie i spełnia jednocześnie przesłanki otrzymania innego świadczenia. Ponadto, aby strona mogła dokonać wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawiałoby stronę w dość trudnej sytuacji, wprowadzając stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego.

Skoro więc przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić żadnych przeszkód w uzyskaniu przez stronę świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, by strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. W tym celu organy obowiązane są poszukiwać rozwiązań proceduralnych gwarantujących stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 ustawowe prawo wyboru świadczenia. Na organie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, które gwarantowałoby wnioskodawcy realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale także do przyznania tego prawa na taki okres, jaki wynika z art. 24 ust. 2 u.ś.r., tj. począwszy od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie prawa z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.

W niniejszej sprawie skarżący dokonał wyboru korzystniejszego świadczenia już w dacie wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W tej sytuacji, z uwagi na treść art. 24 ust. 2 u.ś.r., nie mógł zostać pozbawiony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym wpłynął kompletny wniosek. Zatem zdaniem Sądu, Kolegium dokonało błędnej wykładni wskazanych przepisów ustawy przyjmując, że zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna uzasadnia przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia dopiero od dnia, od którego nie będzie mu przysługiwał zasiłek dla opiekuna (tu: od [...] maja 2020 r.), pomijając oświadczenie skarżącego o wyborze świadczenia pielęgnacyjnego, złożone już we wrześniu 2019 r.

Okoliczność, że skarżący miał wcześniej ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna na okres obejmujący m.in. miesiące od września 2019 r. do kwietnia 2020 r., a nawet pobrał za te miesiące zasiłek, nie wyklucza przyznania na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. Sąd przypomniał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażony został pogląd, że jest możliwe rozliczenie obu świadczeń przyznanych na ten sam okres, z których jedno zostało wcześniej wypłacone, przez skompensowanie świadczeń i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego zasiłku.

W niniejszej sprawie już w piśmie z [...] września 2019 r. skarżący wnioskował, aby w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne, uchylona została decyzja o przyznaniu zasiłku dla opiekuna. Należy to uznać, zdaniem Sądu, za wymaganą, w świetle art. 155 k.p.a., zgodę strony na uchylenie, w odpowiedniej części i w niezbędnym zakresie nawet z mocą wsteczną, tej decyzji.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., zaskarżając go w całości.

Na podstawie art. 173 i 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyrokowi zarzucono:

1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i zastosowanie, polegające na pominięciu prawnie uzasadnionych celów ustawy i:

- uznaniu, że choć art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, m.in. świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna, to możliwe jest przyznanie skarżącemu za ten sam okres świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo przysługiwania w tym okresie konkurencyjnego świadczenia, wykluczającego możliwość jednoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji na:

- uznaniu, że zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, o jakim mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie stoi na przeszkodzie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. od miesiąca złożenia wniosku, co miało miejsce we wrześniu 2019 r. i skompensowanania obu świadczeń przyznanych za ten sam okres, pomimo tego, że dopiero od maja 2020 r., tj. od daty uchylenia decyzji przyznającej skarżącemu zasiłek dla opiekuna, nie było przesłanek negatywnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego,

2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie obrazę:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a., polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji uchylił zaskarżoną decyzję SKO, gdy skarga podlegała oddaleniu w okolicznościach wskazanych w decyzji,

- art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. przez nieuzasadnione, a wiążące wskazania co do dalszego postępowania w sprawie.

Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, względnie o przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

Skarżący kasacyjnie organ oświadczył, że zrzeka się rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. W myśl zatem tego przepisu nie można w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń.

Przepisem, który umożliwia osobie uprawnionej wybór przysługującego mu świadczenia, jest przepis art. art. 27 ust. 5 u.ś.r. Przepis ten stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: (...) 2) świadczenia pielęgnacyjnego lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną.

Sąd pierwszej instancji wydając zaskarżony wyrok uznał, że art. 27 ust. 5 u.ś.r. dopuszcza przysługiwanie dwóch (lub więcej) świadczeń w tym przepisie wymienionych, natomiast wyklucza możliwość kumulatywnego pobierania tych świadczeń. Wobec tego, sam fakt, że na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) m.in. specjalny zasiłek opiekuńczy, co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres. Dotyczy to, zdaniem Sądu, zwłaszcza takiej sytuacji gdy strona wnosiła o uchylenie przyznanego uprzednio świadczenia w postaci zasiłku dla opiekuna, a ponadto ten sam organ administracji był właściwy sprawach dotyczących przyznania obu świadczeń.

Wykładnia powyższego przepisu dokonana przez Sąd pierwszej instancji jest prawidłowa. Jest ona zgodna z wykładnią przyjętą w najnowszych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego, a którą Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznający niniejszą sprawę w całości podziela. W orzecznictwie tym wskazuje się, że skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, ale powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać, stosując rozwiązania proceduralne gwarantujące stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawo wyboru świadczenia (zob. wyroki NSA: 14 września 2021 r., sygn. akt I OSK 685/21, LEX nr 3225485 i z 15 września 2020 r. sygn. akt I OSK 2199/19, 18 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 2122/20, dostępne pod adresem internetowym: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny we wskazanym wyżej wyroku z 14 września 2021 r. wskazał, że na organie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, który zagwarantuje realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia samego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale również przyznania go na taki okres, jaki wynika z momentu złożenia stosownego wniosku.

Zauważyć jednak trzeba, a czego nie dostrzegł Sąd pierwszej instancji, że w rozpoznawanej sprawie profesjonalny pełnomocnik działający w imieniu T. T., składając wniosek z [...] września 2019 r. (wpływ do organu [...] września 2019 r.) o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oświadczył, że w przypadku przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad K. T., wnosi o uchylenie decyzji Prezydenta Prezydent Miasta T. o Nr [...] z [...] listopada 2018 r. przyznającej jej klientowi zasiłek dla opiekuna (karta 17 akt administracyjnych).

Organ uwzględnił wyżej wskazany wniosek skarżącego i decyzją z [...] maja 2020 r. Nr [...] Prezydent Miasta T., na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2020 r., poz. 1297) w związku z art. 32 ust. 1 u.ś.r. uchylił od dnia [...] maja 2020 r. decyzję Nr [...] z [...] czerwca 2014 r., zmienioną decyzją Nr [...] z [...] listopada 2018 r., przyznającą T. T. zasiłek dla opiekuna na ojca K. T. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że do organu wpłynął wniosek z [...] września 2019 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz z wnioskiem o uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna w przypadku przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro decyzją [...] z [...] maja 2020 r. organ przyznał T. T. świadczenie pielęgnacyjne od [...] maja 2020 r. bezterminowo, to zasadnym jest uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna od pierwszego maja 2020 r. Decyzja ta wobec jej niezaskarżenia stała się ostateczna i prawomocna.

Na mocy art. 16 § 1 k.p.a., ostateczna decyzja organów administracji publicznej korzysta z domniemania legalności i dopóki funkcjonuje w obrocie prawnym, dopóty organ, podobnie zresztą jak i Sąd, zobowiązany jest do jej uwzględnienia przy wydawaniu swojego rozstrzygnięcia. Wydanie przez organ ww. decyzji o uchyleniu decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna wyeliminowało negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., w postaci posiadania prawa do zasiłku dla opiekuna wyłącznie od [...] maja 2020 r. Skoro T. T. ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, decyzją Nr [...] z [...] czerwca 2014 r., zmienioną decyzją Nr [...] z [...] listopada 2018 r., za okres od [...] września 2019 r. do [...] kwietnia 2020 r., to rozpoznawanej sprawie wystąpiła przesłanka negatywna do przyznania żądanego świadczenia, o jakiej mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. za okres od [...] września 2019 r. do [...] kwietnia 2020 r. Prawidłowo zatem wywiodło skarżące kasacyjnie Kolegium, że nie jest możliwe przyznanie T. T. wnioskowanego świadczenia, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.

Biorąc powyższe pod uwagę należy uznać, że podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. i art. 24 ust. 2 u.ś.r. przez błędne jego zastosowanie jest zasadny

W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny miał podstawy do uchylenia zaskarżonego wyroku i do rozpoznania skargi w oparciu o art. 188 p.p.s.a. a w następstwie tego do oddalenia skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, wobec uznania, że odstąpienie od zasądzenia kosztów w sprawie, w której przedmiotem jest świadczenie pielęgnacyjne, mieści się w pojęciu przypadku szczególnie uzasadnionego.

Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.