Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 153/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2015-07-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 8, art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Sachanbińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Cisyk Sędzia WSA Grażyna Jeżewska Protokolant St. sekretarz sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lipca 2015 r. sprawy ze skargi T. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 23 września 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 1 kwietnia 2014 r. T. R. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego na zakup artykułów spożywczych, środków czystości i higieny osobistej, leków, na opłaty za energię elektryczną i gaz, bieliznę, odzież i obuwie. Nadmienił, że we wrześniu i październiku 2012 r. został pozbawiony środków pieniężnych ze świadczenia rentowego, ponieważ w wyniku egzekucji komorniczej alimentów zostało zablokowane jego konto bankowe. Podał, że aby nie głodować i móc kupić artykuły spożywcze oraz leki, musiał się zadłużyć u znajomych na łączną kwotę 1.800 zł. Przedstawił też wydatki, jakie poniósł w marcu 2014 r. Podczas przesłuchania w dniu 14 kwietnia 2014 r. wskazał dodatkowo, że oczekuje również pomocy w spłacie zadłużenia w spółdzielni mieszkaniowej oraz zadłużenia u znajomych.

Po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, Kierownik Działu Świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie, działający z upoważnienia Burmistrza Nysy, decyzją z dnia 30 kwietnia 2014 r., nr [...], odmówił T. R. przyznania specjalnego zasiłku celowego na zakup środków czystości i higieny osobistej, odzieży, obuwia, bielizny osobistej, leków, artykułów spożywczych, na opłaty, spłatę zadłużenia w spółdzielni mieszkaniowej i u znajomych, a także odmówił przyznania zasiłku celowego. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 2, art. 8, art. 39 i art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182, z późn. zm.), zwanej dalej również "ustawą", oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823). Organ ustalił, że T. R. jest żonaty, lecz pomimo zmiany stanu cywilnego prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe; żona zamieszkuje oddzielnie pod innym adresem w [...]. Źródłem utrzymania wnioskodawcy w marcu 2014 r. była renta inwalidzka w wysokości 701,30 zł, z której potrącane są należności alimentacyjne. Suma alimentów świadczonych na rzecz innych osób wyniosła w marcu 2014 r. - 386,96 zł, co wynika z zaświadczenia komornika z dnia 9 kwietnia 2014 r. Natomiast wydatki wyniosły: telefon i Internet - 125 zł, energia elektryczna - 76,22 zł; gaz - 56,16 zł, leki - 20,80 zł. Organ odnotował, że strona nie reguluje opłat czynszowych, co doprowadziło do powstania zadłużenia, które na 31 grudnia 2013 r. wynosiło 39.381,17 zł. Dalej, organ stwierdził, że dochód T. R. przekracza ustawowe kryterium ustalone zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej, które wynosi 542 zł, zatem nie kwalifikuje się on do otrzymania pomocy w formie zasiłku celowego. Odnosząc się do żądania strony dotyczącego przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego, organ wskazał na wynikającą z art. 2 ustawy zasadę subsydiarności, podkreślając m.in., że osoby zwracające się o pomoc społeczną zobowiązane są przede wszystkim do wykorzystania własnych środków, możliwości i uprawnień, zaś rodzaj, forma i rozmiar pomocy muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych Ośrodka. Ze względu na ograniczony budżet, jakim dysponuje organ, przyznawanie pomocy uzależnione jest od liczby osób ubiegających się o pomoc oraz od wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organ podkreślił, że T. R. od sierpnia 2010 r. nie odbiera przyznanych mu świadczeń, które wynoszą 2.825,83 zł, a także nie wskazał żadnych istotnych przyczyn, z powodu których nie mógłby ich odebrać. W ocenie organu, wykorzystanie własnych środków, do czego w pierwszym rzędzie zobowiązana jest strona ubiegająca się o pomoc, oznacza wykorzystanie wszelkich środków finansowych, jakie posiada, w tym pozostających w jej dyspozycji. Z art. 39 ustawy wynika, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, zaś zależne od woli wnioskodawcy nieodbieranie przyznawanych świadczeń uchyla cechę niezbędności potrzeby. Powyższe oznacza również, że przyznawanie pomocy finansowej osobie, która świadomie nie pobiera przyznanych świadczeń mija się z celem pomocy społecznej i oznacza, że strona jest w stanie samodzielnie zaspokoić swoje potrzeby życiowe. Ponadto organ podkreślił, że przy rozpatrywaniu podań kieruje się przede wszystkim koniecznością niesienia pomocy rodzinom wielodzietnym, osobom samotnie wychowującym dzieci, osobom samotnym bez dochodu lub o niskim dochodzie, a także udziela pomocy w sytuacjach zagrożenia podstawowych warunków egzystencji rodziny. Dalej, przedstawił szczegółową analitykę rozdysponowania posiadanych środków finansowych na zasiłki celowe w kwietniu 2014 r., a następnie stwierdził, że odmowa przyznania stronie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego podyktowana została ograniczonymi środkami finansowymi będącymi w posiadaniu Ośrodka, dużą liczbą osób ubiegających się o ten rodzaj pomocy oraz faktem pozostawania w kasie OPS w Nysie nieodebranych przez stronę środków finansowych.

W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji T. R. wskazał na swoją złą sytuację zdrowotną i materialną, akcentując fakt pozbawienia go koniecznej pomocy. Zarzucił, że organ naruszył przepisy prawa materialnego i procesowego, dlatego wniósł o zmianę decyzji ze wskazaniem na obowiązek wypłacenia zasiłku na poziomie zapewniającym minimum socjalne. Domagał się również przeprowadzenia szeregu dowodów, w tym m.in. na okoliczność rozdysponowania środków pomocowych i wysokości posiadanego świadczenia rentowego. Wniósł ponadto o zasądzenie na jego rzecz "kosztów odwoławczych".

W wyniku rozpatrzenia odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 23 września 2014 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, uznając, że decyzja organu pierwszej instancji odpowiada prawu. W uzasadnieniu powołano mające zastosowanie w niniejszej sprawie przepisy ustawy o pomocy społecznej (art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 3 i 4 art. 39 ust. 1, art. 41 pkt 1) oraz przepisy rozporządzenia w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (§ 1 pkt 1 lit. a). Kolegium ponownie przeanalizowało sytuację zdrowotną oraz materialną wnioskodawcy, a następnie ustaliło, że jego dochód z marca 2014 r. wyniósł - po potrąceniach z renty i po doliczeniu kwoty dodatku pielęgnacyjnego - 628,99 zł. Stwierdziło, że jest to kwota przekraczająca kryterium dochodowe wynoszące 542 zł, dlatego strona nie kwalifikuje się do objęcia pomocą w formie zasiłku celowego. Odnośnie specjalnego zasiłku celowego, o jakim mowa w art. 41 pkt 1 ustawy, organ odwoławczy wyjaśnił, że decyzja w tym zakresie ma charakter uznaniowy. Zasiłek ten można przyznać jedynie w wyjątkowych, nadzwyczajnych przypadkach, które są niezależne od strony. O wystąpieniu takich przypadków nie świadczy natomiast długotrwałe leczenie i koszty z tym związane. Kolegium wywodziło, że sytuacja T. R. jest ustabilizowana i nie mieści się w pojęciu "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w ww. przepisie. Strona ma stałe źródło dochodu, bowiem pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy od 29 września 1988 r. na stałe. Systematycznie reguluje płatności za media (energia elektryczna, gaz), natomiast nie opłaca czynszu za mieszkanie, a zaległość z tego tytułu na 31 grudnia 2013 r. wyniosła 39.381,17 zł. Jednak fakt nieopłacania czynszu za mieszkanie nie może uzasadniać udzielenia wnioskowanej pomocy, ponieważ taki stan rzeczy jest wynikiem indywidualnej decyzji strony co do zarządzania własnymi finansami. Podnoszona we wniosku okoliczność zablokowania we wrześniu i październiku 2012 r. konta bankowego i związana z tym konieczność zaciągania drobnych pożyczek u znajomych również nie może wpłynąć na istotę rozstrzygnięcia, bo zdarzenie to miało miejsce w 2012 r., a poza tym nie jest nadzwyczajną okolicznością wywiązywanie się z obowiązku płacenia alimentów. Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności, w ocenie Kolegium, organ pierwszej instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając stronie przyznania wnioskowanych świadczeń. Odnosząc się do wniosku strony o zasądzenie kosztów postępowania, organ odwoławczy wyjaśnił, że brak jest podstaw do zastosowania przepisu art. 263 w zw. z art. 56 K.p.a.

W skardze na decyzję Kolegium, po wcześniejszym ustanowieniu skarżącemu pełnomocnika z urzędu i po przywróceniu terminu do wniesienia skargi, T. R. wniósł o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji i przekazanie sprawy do rozpoznania Burmistrzowi Nysy, oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego według norm przypisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego, lub - w razie złożenia wykazu kosztów - zgodnie z wykazem kosztów. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego, a to art. 41 w zw. z art. 7 ustawy o pomocy społecznej, poprzez błędne przyjęcie przez organy, że w przedmiotowym stanie faktycznym nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek uprawniający skarżącego do przyznania mu specjalnego zasiłku celowego, a także art. 39 w zw. z art. 7 ustawy o pomocy społecznej, poprzez błędne wskazanie wysokości dochodu uzyskiwanego przez skarżącego i przyjęcie, że przekroczył on kryterium dochodowe uprawniające go do uzyskania zasiłku celowego. Ponadto T. R. zarzucił naruszenie przepisu prawa procesowego, tj. art. 10 K.p.a., przez uniemożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i dowodów.

W uzasadnieniu skargi T. R. podniósł, że ocena przesłanek, od spełnienia których zależy przyznanie specjalnego zasiłku celowego, musi być dokonywana przy uwzględnieniu jego szczególnego charakteru, a to nakłada na organ administracyjny obowiązek szczególnie wnikliwego przeanalizowania sytuacji osobistej, rodzinnej, zdrowotnej i finansowej wnioskodawcy. Skarżący podkreślił, że jest osobą całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji. Prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, utrzymując się wyłącznie z renty inwalidzkiej powiększonej o dodatek pielęgnacyjny. Ze względu na liczne i poważne choroby zmuszony jest do zakupu wielu leków. Ponadto ponosi różne opłaty, a jego dochód jest rażąco niski. Dlatego zadłużenie czynszowe wynosi ok. 40 tys. zł., a ponadto zaciągnął pożyczki u znajomych. Dodatkowo ciąży na nim obowiązek alimentacyjny, co istotnie obniża jego dochód. Z uwagi na te wszystkie okoliczności, zdaniem skarżącego, należało uznać, że wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek, o jakim mowa w art. 41 pkt 1 ustawy. Z kolei, co do odmowy przyznania zasiłku celowego, T. R. uważa, że błędnie wliczono do dochodu kwotę dodatku pielęgnacyjnego. Skarżący zarzucił też, że odebrano mu prawo wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i dowodów. Powyższe świadczy o naruszeniu art. 10 K.p.a., bo powinien mieć możliwość złożenia wyjaśnień, celem uzasadnienia złożonego wniosku.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 8 czerwca 2015 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał stanowisko wyrażone w skardze, akcentując raz jeszcze, że dochód T. R. został obliczony wadliwie, gdyż powinien wynosić 422,33 zł. W konsekwencji, skarżący spełnił kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania zasiłku celowego.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę i zarzuty w niej zawarte.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego i trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję administracyjną następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku natomiast braku wskazanych uchybień skarga podlega oddaleniu na mocy art. 151 P.p.s.a.

Przedmiotem skargi w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 23 września 2014 r., utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego.

Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych powyżej kryteriów, kontrola legalności wykazała, że zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja wydana w pierwszej instancji, odpowiadają przepisom prawa.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej stanowiły przepisy obowiązującej w dacie orzekania, cyt. wyżej ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zwanej nadal w skrócie "ustawą", która określa zasady przyznawania pomocy społecznej. Stosownie do treści art. 2 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy, służy ona wspieraniu osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwieniu im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być jednak odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). Po myśli art. 7 ustawy, pomocy udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi, macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, trudności w integracji cudzoziemców (...), trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej.

Z powołanych przepisów, ustalających ogólne zasady pomocy wynika, że przyznanie pomocy społecznej jest zależne od całokształtu sytuacji życiowej osoby bądź rodziny, a także od zakresu środków publicznych przeznaczonych na ten cel. Oznacza to, że przyznanie świadczenia z pomocy społecznej dla osoby znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej, nawet jeśli jest ona związana z okolicznością mieszczącą się w katalogu określonym w art. 7 ustawy, nie jest prawem bezwarunkowym i nie wiąże się z przerzuceniem wszelkich kosztów utrzymania na organy pomocy społecznej, będące dysponentami środków publicznych, przeznaczonych na realizację zadań pomocy społecznej. Skarżący, jako osoba niepełnosprawna, bierna zawodowo i niepełnosprawna, niewątpliwie był uprawniony do ubiegania się o przyznanie pomocy społecznej. W złożonym wniosku domagał się udzielenia pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego lub specjalnego zasiłku celowego na zakup artykułów spożywczych, środków czystości i higieny osobistej, leków, na opłaty za energię elektryczną i gaz, bieliznę, odzież i obuwie, a także pomoc w spłacie zadłużenia w spółdzielni mieszkaniowej oraz zadłużenia u znajomych.

W świetle tak sprecyzowanego żądania w pierwszej kolejności dostrzec należy, że w myśl art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie tego rodzaju zasiłku, zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy, w każdym przypadku uzależnione jest jednak od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu nieprzekraczającego kwoty kryterium dochodowego, ustalonego w § 1 pkt 1 wskazanego już wcześniej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, zwanego w skrócie "rozporządzeniem". Stwierdzenie, że uzyskiwany przez wnioskodawcę dochód jest wyższy od ustalonego w rozporządzeniu kryterium dochodowego, bezwzględnie wyłącza możliwość przyznania pomocy w tej formie, niezależnie od zaistniałych trudności życiowych i istnienia "niezbędnej potrzeby bytowej".

Odnosząc się do powyższej przesłanki odnotować trzeba, że skarżący jest w rozumieniu ustawy osobą samotnie gospodarującą. W myśl art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy oraz § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia, prawo do zasiłku celowego przysługuje natomiast osobie samotnie gospodarującej wówczas, gdy jej dochód nie przekracza kwoty 542 zł. Stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych (pkt 1); składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach (pkt 2); kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób (pkt 3). Na zasadzie art. 8 ust. 4 ustawy, do tak ustalonego dochodu nie wlicza się: jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego (pkt 1); zasiłku celowego (pkt 2); pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty (pkt 3); wartości świadczenia w naturze (pkt 4); świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych (pkt 5); dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego (pkt 6). Na tle tych przepisów stwierdzić przyjdzie, że konstruując pojęcie "dochodu" na użytek ustawy, prawodawca precyzyjnie wskazał składniki, jakie podlegają odliczeniu od dochodu stanowiącego podstawę przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, jak i te, które nie są do niego wliczane. Katalog wyłączeń jest katalogiem zamkniętym, co oznacza, że wszystkie inne składniki - poza wymienionymi przez ustawodawcę - podlegają wliczeniu do dochodu.

Uwzględniając powyższe rozważania prawne oraz zgromadzone w sprawie dowody, stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie organy obu instancji w sposób prawidłowy ustaliły, że dochód skarżącego w marcu 2014 r., tj. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, wyniósł 628,99 zł i przekroczył wymagane kryterium dochodowe wynoszące 542 zł. Źródłem dochodu skarżącego w tym okresie była bowiem renta z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 1.034,61 zł. Od tej kwoty odliczono potrącenia komornicze - 459,27 zł, zaliczkę na podatek i składkę na ubezpieczenie zdrowotne - odpowiednio 60 zł i 93,11 zł. Dochód został powiększony o dodatek pielęgnacyjny w wysokości 206,76 zł. Oba te świadczenia (renta i dodatek pielęgnacyjny) nie zostały wskazane w art. 8 ust. 4 ustawy jako wyłączone z dochodu ustalanego zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy, zatem zarzuty skarżącego o braku podstaw do wliczenia do dochodu dodatku pielęgnacyjnego nie zasługują na uwzględnienie. W konsekwencji, odmowę przyznania skarżącemu zasiłku celowego uznać należało za prawidłową. Skarżący nie spełnił bowiem koniecznego warunku przyznania tej formy pomocy, w postaci uzyskiwania dochodu w wysokości nieprzekraczającej kwoty 542 zł.

Z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, złożony wniosek mógł być więc rozpatrzony wyłącznie w zakresie przyznania specjalnego zasiłku celowego, czyli formy pomocy uregulowanej w art. 41 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

W świetle przytoczonego przepisu, przyznanie świadczenia w tej formie ma charakter wyjątkowy. Nie muszą przy tym zostać spełnione ogólne kryteria otrzymania pomocy, w tym nie obowiązują limity dochodu określone w art. 8 ustawy. O możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego decyduje wyłącznie zaistnienie nadzwyczajnych okoliczności w sytuacji życiowej strony. Organ pomocy społecznej jest więc zobowiązany do badania sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc pod kątem wystąpienia "przypadku szczególnie uzasadnionego". Zgodzić trzeba się ze stanowiskiem, wedle którego przyznanie specjalnego zasiłku celowego nie jest obowiązkiem organu, tak jak ma to miejsce w odniesieniu do osób spełniających kryteria dochodowe. Szczególne przypadki, o jakich mowa w art. 41 pkt 1 ustawy, muszą być wyraziste i odmienne od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego. Należy przyjąć, że specjalny zasiłek celowy winien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód wnioskodawcy przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a jednocześnie nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 615/13, LEX nr 1574679). Odnotowania ponadto wymaga, że decyzja o przyznaniu pomocy w formie komentowanego obecnie zasiłku wydawana jest w ramach uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w art. 41 ustawy zapis, iż tego rodzaju zasiłek "może być przyznany" w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Uznanie administracyjne daje zatem organowi prawo do załatwienia sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny oraz możliwości organu związane z posiadanymi uprawnieniami i środkami. Jednocześnie uznanie administracyjne oznacza, że nie zawsze osoba spełniająca ustawowe kryteria do przyznania świadczenia, świadczenie takie otrzyma, a także, że otrzyma je w oczekiwanej formie i wysokości. Jak zasadnie wskazano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, uznanie administracyjne pozwala organowi administracyjnemu na wybór rozstrzygnięcia, które uważa za najbardziej właściwe przy uwzględnieniu celów pomocy społecznej, możliwości finansowych organu oraz liczby osób wnioskujących o udzielenie tej formy świadczenia. Organ nie ma obowiązku spełnienia każdego żądania osoby ubiegającej się o pomoc, gdyż uwzględnienie wszystkich okoliczności faktycznych oznacza z jednej strony uwzględnienie sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej świadczeniobiorcy, z drugiej zaś uwzględnienie możliwości finansowych organu pomocy (por. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OSK 407/12, LEX nr 1264795). Działanie organu w sferze uznania administracyjnego powoduje też, że dokonywana przez sąd kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, nie naruszając zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądowa w takich przypadkach obejmuje proces wydania decyzji (spełnienie przez organ wymogów proceduralnych), ustalanie stanu faktycznego jako elementu tego procesu czy wszechstronność oceny faktów. Dotyczy ona zatem jedynie tej części treści decyzji uznaniowej, która jest powiązana z kryteriami prawnymi, natomiast nie obejmuje tej części treści rozstrzygnięcia, która wiąże się z realizowaniem określonej polityki administracyjnego stosowania prawa (rozumienia celowości administracyjnej czy roli słuszności w kształtowaniu treści decyzji) w ramach luzów decyzyjnych stworzonych przez podstawy decyzji uznaniowej (por. wyroki NSA z dnia 8 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2886/13; z dnia 30 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 115/12; z dnia 20 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 130/10, dostępne na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dokonując kontroli w tak określonych granicach, Sąd uznał, że rozstrzygając o odmowie przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego organy obu instancji dokonały prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz w sposób prawidłowy oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy, zgodnie z zasadami regulującymi postępowanie administracyjne, a więc zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Na tej podstawie zasadnie przyjęły, że ustalone i uwzględnione okoliczności, mające wpływ na podjęte rozstrzygnięcie, uzasadniały odmowę przyznania skarżącemu dochodzonego świadczenia. Sąd stwierdził, że organy szczegółowo przeanalizowały zarówno sytuację osobistą, jak i majątkową skarżącego. Sądowi wiadomo z urzędu, a także z akt sprawy wynika, że skarżący jest objęty systematyczną pomocą społeczną Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie w różnych formach. Nadto, do jego dyspozycji pozostają - przyznawane od sierpnia 2010 r. - świadczenia w wysokości 2.825,83 zł, której to kwoty do tej pory nie wykorzystał. Wskazane środki niewątpliwie pomogłyby skarżącemu w zaspokojeniu zgłaszanych potrzeb bytowych. Posiadanie niewykorzystanych środków finansowych, w ocenie Sądu, uzasadniało dostatecznie odmowę przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego, zatem organy orzekając w tym zakresie nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, ani nie naruszyły przepisów ustawy. Jak wskazano już wyżej, pomoc społeczna służy przede wszystkim zaspokojeniu podstawowych środków koniecznych do prawidłowej egzystencji, które nie mogą być zabezpieczone w inny sposób, w tym samodzielnie przez stronę. Organy swoje stanowisko uzasadniły w sposób należyty. W tej kwestii organ pierwszej instancji, a za nim organ odwoławczy - utrzymując w mocy podjęte rozstrzygnięcie - wystarczająco wyjaśniły, podając konkretne dane, że wpływ na odmowę przyznania świadczenia miała także ograniczona wysokość środków finansowych pozostających w dyspozycji Ośrodka i duża liczba osób wymagających wsparcia. W świetle zasad zawartych w art. 3 ust. 3 i 4 ustawy nie ulega wątpliwości, że wobec wskazanych przez organ pierwszej instancji ograniczonych środków finansowych, niemożliwe jest zaspokojenie w ramach pomocy społecznej wszystkich potrzeb osób ubiegających się o taką pomoc. Jak wyjaśniono, Ośrodek kieruje się przede wszystkim koniecznością niesienia pomocy rodzinom wielodzietnym, osobom samotnie wychowującym dzieci, osobom samotnym bez dochodu lub o niskim dochodzie, a takiej polityce rozdziału środków pomocowych nie można odmówić słuszności. Dlatego, mając na uwadze, że skarżący ma zabezpieczone podstawowe potrzeby egzystencjalne i posiada wolne środki, z których mogą być zaspokojone dalsze jego potrzeby, nie sposób przyjąć, że odmowa przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego nastąpiła z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. W realiach rozpoznawanej sprawy Sąd zaakceptował stanowisko organów, że nie zachodzą żadne szczególne okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego, z przeznaczeniem na potrzeby podane we wniosku. Trafnie wywodziło Kolegium, że przewlekłych schorzeń i związanych z tym kosztów leczenia oraz niepłacenia przez skarżącego czynszu za mieszkanie przez dłuższy czas, a także faktu zablokowania konta bankowego na skutek prowadzonej przez komornika egzekucji w związku z realizacją obowiązku alimentacyjnego (wrzesień i październik 2012 r.), nie można uznać za szczególnie uzasadniony przypadek, o jakim mowa w art. 41 pkt 1 ustawy, rozumiany w sposób podany wyżej. Stąd, brak było podstaw do przyznania specjalnego zasiłku celowego.

Ponadto, wbrew zarzutom skargi, Sąd nie stwierdził, by uniemożliwienie skarżącemu wypowiedzenia się przed wydaniem rozstrzygnięć co do zebranych materiałów i dowodów, skutkowało koniecznością uchylenia wydanych w sprawie decyzji. Powyższe świadczy o naruszeniu art. 10 § 1 K.p.a., lecz - zdaniem Sądu - naruszenie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, zwłaszcza gdy zważyć, że zdecydowana większość materiału pochodzi od strony lub jest jej znana. Zarzut naruszenia przepisu art. 10 § 1 K.p.a. we wskazanym zakresie może odnieść skutek wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych, albo udowodni istnienie związku przyczynowego pomiędzy naruszeniem przepisów postępowania a wynikiem sprawy. Komentowany zarzut skarżący powiązał z uniemożliwieniem mu złożenia wyjaśnień celem uzasadnienia wniosku, jednak równocześnie nie podał, czego miały dotyczyć te wyjaśnienia i czy stanowiły one informację mającą znaczenie dla sprawy. W efekcie, należy uznać, że skarżący nie wykazał, by omawiane naruszenie mogło istotnie wpłynąć na wynik sprawy, co dopiero skutkowałoby koniecznością uchylenia decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

Z przedstawionych względów zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego są niezasadne. Sąd nie dopatrzył się również z urzędu naruszeń uzasadniających uwzględnienie skargi. Odmawiając skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia w formie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego, organ odwoławczy, stosownie do art. 107 § 3 K.p.a., wskazał podstawy faktyczne i prawne podjętego rozstrzygnięcia, a wyjaśniając jego motywy, prawidłowo odniósł się do istotnych argumentów odwołania.

Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 151 P.p.s.a.