Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1005/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a i ust. 1b
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 119 pkt 2, art. 120, art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Sędziowie Sędzia WSA Michał Zbrojewski (spr.) Asesor WSA Tomasz Furmanek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 30 września 2022 r. nr KO.441.267.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. ał


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do tutejszego Sądu decyzją z dnia 30 września 2022 r. nr KO.441.267.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Tomaszów Mazowiecki w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z akt administracyjnych przedmiotowa sprawa była dwukrotnie rozpatrywana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim na skutek wniesienia przez stronę odwołania od decyzji z dnia 10 grudnia 2021 r. nr GOPS.8252.2323.1.SP.2021 i z dnia 5 kwietnia 2022 r. nr GOPS.8252.2323.1.SP.2022. Kolegium odpowiednio decyzjami nr KO.441.26.2022 z dnia 22 lutego 2022 r. i nr KO.441.174.2022 z dnia 21 czerwca 2022 r. uchyliło zaskarżone decyzje w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji ze względu na błędną wykładnię przepisów prawa, tj. art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz brak wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

Po rozpatrzeniu ponownie sprawy, decyzją z dnia 25 lipca 2022 r. nr GOPS.8252.2323.2.SP.2022, Wójt Gminy Tomaszów Mazowiecki odmówił D.B. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na ojca E.D.. W uzasadnieniu decyzji organ powołał przepisy art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazał, że E.D. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniem niepełnosprawności z dnia 7 października 2021 r. wydanym przez Powiatowy Zespół Orzekania o Niepełnosprawności w T. na stałe. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 23 września 2021 r. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem, a gdyby takiej opieki nie sprawowała podjęłaby pracę zarobkową. Ostatni raz była zatrudniona w B. w wymiarze 1/4 etatu do 10 listopada 2014 r. Natomiast E.D. został zaliczony do osób niepełnosprawnych w 2021 r. Zainteresowana nie była aktywna zawodowo przez 7 lat. Mąż D.B. - K.B. jest zatrudniony w firmie S. jako kierowca i ze względu na nienormowany czas pracy nie jest w stanie wspierać żony w opiece nad teściem, z kolei syn - M.B. (kawaler) mieszka w Łodzi, gdzie pracuje i prowadzi działalność gospodarczą, co wiąże się z pełną dyspozycyjnością i nienormowanym czasem pracy, co uniemożliwia mu niesienie pomocy matce w opiece nad dziadkiem. Organ wskazał, że z ustaleń dokonanych w takcie wywiadu środowiskowego wynika, że E.D. mieszka obecnie u córki D.B.. Choruje na zakrzepicę, porusza się przy pomocy laski, miewa częste zawroty głowy, dlatego istnieje obawa, że mógłby się przewrócić i zrobić sobie krzywdę. Zgłasza potrzeby fizjologiczne, jednak musi być asekurowany przy dojściu do toalety. Bez pomocy opiekuna nie jest w staniu opuścić domu. D.B. zrezygnowała z pracy, ponieważ ojciec nie jest w stanie sam funkcjonować. Oświadczyła, że od 2014 r. nie mogła podjąć pracy zawodowej, ponieważ zmuszona była zająć się ojcem. Od czerwca 2021 r. ojciec mieszka w domu wnioskodawczyni, ma swój pokój. Każdy dzień rozpoczyna się podaniem przez wnioskodawczynię leków o godzinie 5:00, pomocą przy toalecie (mycie i asekuracja ojca pod prysznicem, zmiana bielizny). Wykonanie tych czynności zajmuje około 1,5 godziny. Następnie około 1 godziny trwa przygotowanie i podanie ojcu śniadania oraz przypilnowanie, aby nie zachłysnął się podczas jedzenia. Później godzinny wspólny spacer lub pobyt na tarasie domu. Około 10:00 E.D. zjada drugie śniadanie, natomiast o godzinie 12:00 obiad. Spożycie każdego posiłku trwa około 1 godziny. Wieczorem ponownie wymaga pomocy przy toalecie, podania leków, pomiar ciśnienia oraz pogawędka przed snem. W nocy E.D. budzi się 3 razy i wówczas wymaga także pomocy i asekuracji w toalecie. Raz w tygodniu D.B. goli ojca i przycina paznokcie. Wnioskodawczyni określiła, że opieka nad ojcem zajmuje jej około 8 godzin dziennie. E.D. ma jeszcze jedną córką J.P., która mieszka w Tomaszowie Mazowieckim, utrzymuje się z renty rodzinnej otrzymywanej po zmarłym mężu w wysokości 5.000 zł miesięcznie. Z oświadczenia złożonego w dniu 24 marca 2022 r. wynika, że pomaga ojcu w formie finansowej (opłaca mieszkanie ojca). Obecnie leczy się onkologicznie. Organ podkreślił, że Gmina Tomaszów Mazowiecki oferuje usługi opiekuńcze, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobami schorowanymi. Usługi opiekuńcze mogą być sprawowane w środowisku maksymalnie 8 godzin tygodniowo, jednak D.B. nie ubiegała się nigdy o taką formę pomocy. Organ I instancji wskazał następnie, że na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b pkt 2a-2d ustawy o świadczeniach rodzinnych został uchylony w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Ustawodawca nie zmienił jednak przepisów w tym zakresie, mimo, że z wyroku wynika, iż władze powinny niezwłocznie podjąć działania zmierzające do zmiany przepisów w celu równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nadal jest uzależnione m.in. od wieku, w którym powstała niepełnosprawność osoby pozostającej pod opieką. Organ I instancji wskazał, że sądy są związane orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie dokonanej oceny zgodności z Konstytucją, natomiast ośrodki pomocy społecznej zobowiązane są do wydawania rozstrzygnięć na podstawie przepisów zawartych w ustawie o świadczeniach rodzinnych.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła D.B., reprezentowana przez radcę prawnego D.G.. Strona zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że niepełnosprawność E.D. powstała po 18. roku życia i w związku z tym skarżącej jako opiekunowi nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Ponadto zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co narusza to art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Strona zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 K.p.a., polegające na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia na rzecz opieki nad niepełnosprawnym E.D.. Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 października 2021 r. Na poparcie swojego stanowiska, strona przytoczyła w odwołaniu liczne wyroki sądów administracyjnych. Odnosząc się do związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki na ojcem, wskazała, że stanowisko organ I instancji jest przedwczesne i nie znajduje dostatecznego potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym sprawy. Zdaniem strony organ I instancji nie przeprowadził w tym zakresie dostatecznego postępowania dowodowego. Z ustaleń pełnomocnika strony wynika, że E.D. orzeczeniem z dnia 24 lutego 2003 r. został zaliczony do I grupy inwalidzkiej przez Wojskową Komisję Lekarską. Wymagał zatem opieki przed datą 23 września 2022 r. i D.B. zmuszona była całkowicie zrezygnować z zatrudnienia na rzecz opieki nad ojcem.

Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 30 września 2022 r. nr KO.441.267.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wyjaśniło, że podstawą odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie może być data powstania niepełnosprawności jej ojca, na co Kolegium zwracało już uwagę w decyzjach z dnia 22 lutego 2022 r. i z dnia 21 czerwca 2022 r., bowiem Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Oznacza to, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później (co ma miejsce w niniejszej sprawie), kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tym samym w odniesieniu do tych osób, a w niniejszej sprawie do ojca skarżącej, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało i należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Treść sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie sygn. akt K 38/13 z 21 października 2014 r. jest jasna i nie budzi wątpliwości. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Kolegium stwierdziło, że w sprawie bezspornym jest, iż ojciec skarżącej E.D. legitymuje się orzeczeniem z dnia 7 października 2021 r. wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Tomaszowie Mazowieckim, którym został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe. W orzeczeniu wskazano, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 23 września 2021 r. W analizowanej sprawie, pomimo błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r., organ I instancji zasadnie, zdaniem Kolegium, odmówił przyznania skarżącej prawa doświadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na ojca. Brak jest bowiem związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez D.B., a sprawowaniem opieki nad ojcem. Na gruncie art. 17 ust. 1 u.ś.r. podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej (lub jej niepodejmowanie) spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. Rezygnacja z aktywności zawodowej musi być wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad chorym, zaś rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. W sytuacji więc, gdy sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn, jak np. brak pracy czy swój stan zdrowia, świadczenie takie nie będzie przysługiwało. Nie każda bowiem rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, lecz wyłącznie takie, których celem jest sprawowanie opieki. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej i osobistej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa i musi mieć związek ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji osoby pozostającej pod opieką. Nie może to być opieka świadczona nieregularnie, a nawet jeżeli sprawowana jest codziennie, to nie może być sprawowana w ograniczonym zakresie. Kolegium stwierdziło w dalszej kolejności, że w przypadku D.B. trudno mówić o rezygnacji z zatrudnienia, bowiem ostatni raz była zatrudniona na ¼ etatu do 10 października 2014 r. w B.. Ze świadectwa pracy z dnia 14 listopada 2014 r. wynika, że stosunek pracy został rozwiązany za wypowiedzeniem przez pracodawcę (likwidacja działalności gospodarczej). Następnie była zarejestrowana jako bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w Tomaszowie Mazowieckim bez prawa do zasiłku. W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, w ocenie Kolegium, przedstawiony zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad ojcem nie wyklucza całkowicie podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie sposób uznać, aby czynności opiekuńcze nad niepełnosprawnym ojcem zajmowały taką ilości czasu w ciągu dnia, aby skarżąca przy należytej organizacji tej opieki nie mogła podjąć zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Opieka nad ojcem w dużej mierze nie wykracza poza zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (sprzątanie, pranie, robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, załatwianie spraw urzędowych), które wykonywane są w każdej rodzinie przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy oraz nie przekraczają zakresu opieki przez osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Czynności związane z opieką nad ojcem polegające na myciu, ubraniu, podaniu leków nie mogą być uznane za czynności wymagające pełnej dyspozycyjności skarżącej i nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia. Nie bagatelizując stanu zdrowia E.D. Kolegium podkreśliło, że z akt sprawy nie wynika, iż jest on osobą całkowicie niesamodzielną i niesprawną ruchowo. Wręcz przeciwnie, jak wynika z wywiadu, ojciec porusza się samodzielnie przy pomocy laski, samodzielnie spożywa posiłki. Zakres samodzielności ojca skarżącej, choć ograniczony, to jednak nie wyklucza podjęcia przez skarżącą zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium nie zakwestionowało osobistego zaangażowania skarżącej w opiekę nad ojcem, nie jest to jednak opieka całodobowa o charakterze niezbędnym, wykluczającym jakąkolwiek zawodową aktywność skarżącej. Skarżąca w żaden sposób nie wykazała, aby rezygnacja z pracy lub jej niepodejmowanie miało związek z koniecznością podjęcia opieki nad ojcem. Nadto, jak wynika z akt sprawy D.B. jest osobą długotrwale bezrobotną. Z ewidencji Urzędu Pracy wynika, że 16 września 2015 r. odmówiła bez uzasadnionej przyczyny przyjęcia propozycji pracy. Co więcej, E.D. oprócz skarżącej ma jeszcze jedną córkę J.P. zamieszkałą w Tomaszowie Mazowieckim, na której także ciąży obowiązek alimentacyjny względem ojca, wynikający wprost z treści art. 129 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, zwanej dalej w skrócie k.r.o.). Sprawowanie opieki nad rodzicem nie musi być przy tym wykonywane przez wszystkie dzieci bezpośrednio i polegać na osobistym świadczeniu. W sytuacji, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jednak osoba. Ponadto, skarżąca może skorzystać z usług opiekuńczych oferowanym przez Gminy Ośrodek Pomocy Społecznej w Tomaszowie Mazowieckim, po to aby mogła podjąć aktywność zawodową chociaż w ograniczonym zakresie czasowym. Kolegium nie zakwestionowało złego stanu zdrowia ojca skarżącej, zasadności udzielania mu wsparcia w codziennych czynnościach oraz sprawowania opieki nad nim, ale stwierdził, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Kolegium pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką, a niepodejmowaniem przez skarżącą pracy zawodowej nie istnieje związek przyczynowy. Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem jest zatem w pełni uzasadniona. W konsekwencji nie została spełniona pozytywna przesłanka przyznania prawa doświadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.). Odnosząc się do kwestii podnoszonej w odwołaniu przez pełnomocnika strony, według której E.D. legitymuje się orzeczeniem z dnia 24 lutego 2003 r. wydanym przez Wojskową Komisje Lekarską zaliczającą go do I grupy inwalidztwa i wymagał opieki przed datą 23 września 2022 r., Kolegium zauważyło, że z załączonej do odwołania kserokopii orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji nie wynika kogo dotyczy to orzeczenie. Ponadto, organ nie kwestionuje tego, iż ojciec skarżącej jest osobą niepełnosprawną, lecz istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, bądź jej niepodejmowaniem ze względu na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Okoliczność, wedle której E.D. posiadał orzeczenie o zaliczeniu do I grupy inwalidztwa z dnia 24 lutego 2003 r., nie świadczy o tym, iż istnieje związek niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą a opieką nad ojcem, bowiem istnienie związku należy badać na dzień złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła D.B., reprezentowana przez radcę prawnego B. S.. Strona skarżąca zarzuciła naruszenie:

- prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnego E.D. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczny nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia oraz nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym ojcem;

- przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Wojskową Komisję Lekarską o I grupie inwalidzkiej i konieczności stałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością do samodzielnej egzystencji, że niepełnosprawny E.D. nie wymaga stałej opieki swojej córki, która nie musiała rezygnować z zatrudnienia.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji organu II instancji, ponadto o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Strona podniosła, że organ odwoławczy dokonał błędnej, ale przede wszystkim dowolnej oceny zebranego w sprawie materiału w kwestii czasookresu opieki, której wymaga niepełnosprawny podopieczny oraz możliwości podjęcia pracy zawodowej przez skarżącą. W aktach sprawy znajduje się orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności E.D., z którego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że wymaga on stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Dokument ten jest dokumentem urzędowym wydanym przez Wojskową Komisję Lekarską składającą się ze specjalistów lekarzy, którzy posiadając fachową wiedzę uznali niepełnosprawność znaczną ojca skarżącej. Zdaniem strony skarżącej dokonując oceny zakresu sprawowanej opieki organ winien wziąć pod uwagę, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Konsekwencją błędnej oceny zakresu opieki nad E.D. było uznanie, że skarżąca wcale nie musi rezygnować z pracy, aby zajmować się ojcem. Podczas gdy niepełnosprawny podopieczny jest całkowicie zależny od osób trzecich i nawet w nocy nie może zostać sam. Zdaniem skarżącej błędnie uznano, że nie musi sprawować stałej opieki nad ojcem, co umożliwia jej podjęcie pracy zawodowej. W skardze, na poparcie swojego stanowiska, strona przytoczyła liczne wyroki sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do argumentacji skargi Kolegium wyjaśniło, że nie neguje, iż w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., nie podlega badaniu w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy. Organy nie są uprawnione w postępowaniu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej do kwestionowania orzeczeń, z których wynika znaczny stopień niepełnosprawności ojca skarżącej. Jednakże w orzecznictwie wskazuje się, że dopuszczalne jest wywodzenie braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą. Zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby takiej osoby w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie przez wnioskodawcę pozostają z sobą w związku. O ile więc konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o świadczenie uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia w skrócie jako "p.p.s.a", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Należy wyjaśnić, że skarga D.B. została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a. W myśl powołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 P.p.s.a.).

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji w ramach wyżej wskazanego zakresu kognicji sądów administracyjnych wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada przepisom obowiązującego prawa i brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę tę opiekę sprawującą, to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Natomiast stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Z przywołanych wyżej unormowań wynika, że jednym z zasadniczych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by osoba ubiegająca się o jego przyznanie sprawowała stałą lub długotrwałą opiekę nad osobą niepełnosprawną, a jednocześnie opieka ta musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Z tego też względu związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. W sytuacji, gdy opieka nie nosi cech stałej lub długotrwałej taki związek przyczynowo - skutkowy między koniecznością rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania a opieką nie istnieje. W postępowaniu administracyjnym konieczne jest zatem ustalenie związku między niepodejmowaniem zatrudnienia (pracy zarobkowej) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnoprawną. Konieczne jest więc ustalenie wymiaru opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy (zob. Wyrok WSA w Łodzi z 27.04.2022 r., II SA/Łd 1019/21, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - https://orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej powoływana jako "CBOSA").

Uzasadniając decyzję podjętą na ww. podstawie prawnej Kolegium słusznie stwierdziło, że organ I instancji błędnie przyjął, iż jedną z przesłanek odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego stanowi fakt, że ustalony znaczny stopień niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki powstał po 25 roku życia. W tej kwestii zasadnie Kolegium powołało się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13, zgodnie z którym art. 17 ust. 1b u.ś.r., w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Natomiast w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019r., I OSK 8/19, LEX nr 2676639).

Nie ulega zatem wątpliwości, że wskazana powyżej przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. zaistniała w sprawie ale zgodnie już z utrwalonym orzecznictwem nie mogła mieć wpływu na wynik sprawy. Jednak, jak zasadnie podniosło Kolegium, nie ziściła się przesłanka bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaną nad ojcem opieką.

Jak ustalono w trakcie postępowania administracyjnego orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Tomaszowie Mazowieckim z dnia 7 października 2021 r. E.D. został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe i nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 23 września 2021 r.

Stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie Kolegium prawidłowo przyjęło, iż spełnione są dwie przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, czyli znaczny stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawanie skarżącej i osoby niepełnosprawnej, wymagającej opieki w gronie osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, a wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Natomiast Kolegium uznało, że pomimo spełnienia ww. dwóch pozytywnych przesłanek, brak było podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a to z tego powodu, że pomimo sprawowania przez D.B. opieki nad ojcem nie zachodzi w niniejszej sprawie związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą, czy też niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela stanowisko organów, o czym mowa niżej.

Jak wynika z akt sprawy E.D. ur. 14 sierpnia 1937 r., choruje na zakrzepicę i miewa często zawroty głowy. Jest jednak osobą sprawną ruchowo (choć wymaga asekuracji), nie wymaga karmienia, nie jest pampersowany, samodzielnie zjada przygotowane posiłki. Opiekę nad E.D. sprawuje jego córka D.B.. Wnioskodawczyni zajmuję się myciem, ubraniem i podawaniem leków. Ponadto opieka skarżącej nad ojcem w głównej mierze sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego (sprzątanie, pranie, robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, załatwianie spraw urzędowych) - są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. W opiece nad ojcem powinna pomagać także druga córka E.D., która mieszka w Tomaszowie Mazowieckim.

Należy też zauważyć, że D.B. ostatni raz była zatrudniona na ¼ etatu do 10 października 2014 r. w B.. Ze świadectwa pracy z dnia 14 listopada 2014 r. wynika, że stosunek pracy został rozwiązany za wypowiedzeniem przez pracodawcę (likwidacja działalności gospodarczej). Z ewidencji Urzędu Pracy wynika, że 16 września 2015 r. odmówiła bez uzasadnionej przyczyny przyjęcia propozycji pracy. Zaprzestanie pracy jak i odmowa przyjęcia pracy nie nastąpiły z powodu konieczności opieki nad ojcem, którego ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 23 września 2021 r.

W kontekście ustalonego przez organy administracji stanu faktycznego należy zauważyć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2020 r.; sygn. akt I OSK 1148/20, CBOSA). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2020 r.; sygn. akt I OSK 516/19, CBOSA). W każdej sprawie właściwy organ musi zatem dokonać dogłębnej oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2015 r.; sygn. akt I OSK 2820/13, CBOSA). Mając na uwadze przytoczone wyżej stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, które Sąd w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę w pełni podziela, stanowisko organów administracji, które przyjęły, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Sąd wskazuje, że o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki decyduje to, jaki jest faktyczny zakres tej opieki i jednocześnie jakie są uzasadnione potrzeby osoby niepełnosprawnej, wynikające z charakteru niepełnosprawności. Zdaniem Sądu, mając na uwadze przytoczone wyżej przepisy oraz orzecznictwo, organy obu instancji na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego poprawnie przyjęły, że wykonywane przez skarżącą czynności, nie kolidują z możliwością podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sąd zgadza się w pełni z dokonaną przez organy oceną, że w znacznej mierze pomoc skarżącej sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego takich jak przygotowanie i podanie posiłków, pranie, sprzątanie, robienie zakupów. Ponadto należy mieć na uwadze, że ojciec skarżącej porusza się samodzielnie, i nie jest osobą leżącą. Tym samym nie została spełniona pozytywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, gdyż zakres sprawowanej opieki nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Co więcej, materiał dowodowy wskazuje, że przyczyny zaprzestania przez skarżącą pracy nie były związane z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, a jednocześnie nie wynika z niego, żeby po zaprzestaniu pracy zarobkowej zaistniały inne okoliczności faktyczne, które uniemożliwiłyby podjęcie zatrudnienia wnioskującej o przyznanie świadczenia.

Sąd zauważa, że obiektywnie sytuacja życiowa skarżącej i jej ojca, jako osoby wymagającej opieki nie jest łatwa, jednakże organ administracji rozstrzygając niniejszą sprawę jest ograniczony ściśle ustalonymi kryteriami ustawowymi określonymi w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i nie działa w ramach uznania administracyjnego. Organ jest związany wskazanymi przepisami prawa, gdyż ustawodawca nie zamieścił w ustawie przepisu dającego możliwość uwzględniania przypadków szczególnych, wykraczających swoim stanem faktycznym poza kryteria ustalone w przepisach u.ś.r. i nie pozostawił organom administracyjnym prawa do przyznawania przedmiotowego świadczenia na zasadzie uznania administracyjnego (tak przykładowo Wyrok NSA z 15.12.2020 r., I OSK 2006/20, CBOSA).

Mając na uwadze poczynione wyżej rozważania w ocenie Sądu brak jest podstaw do uznania, że sformułowany w skardze zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest zasadny.

Odnosząc się do sformułowanego przez pełnomocnika skarżącej zarzutu, należy wskazać, że o ile konieczność stałej lub długotrwałej opieki na osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź zakres czynności w ramach sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę wnioskującą o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Sąd natomiast w pełni podziela stanowisko prezentowane w orzecznictwie, że legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (tak np. wyrok NSA z 16.04.2021 r., I OSK 2859/20, CBOSA). Organy ustaliły, że zakres sprawowanej opieki nie wyklucza podjęcia zatrudnienia przez skarżącą.

Zważywszy powyższe, zwłaszcza charakter czynności wykonywanych przez D.B. oraz okoliczność, że niepełnosprawny ojciec nie jest osobą leżącą, jest stosunkowo samodzielny, organy obu instancji słusznie uznały, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż skarżąca nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia.

W ocenie Sądu uznać należy, że zaskarżona decyzja administracyjna została wydana z wyjaśnieniem okoliczności faktycznych objętych hipotezą przepisów mających w danej sprawie zastosowanie.

Z tych wszystkich względów Sąd, nie stwierdziwszy podstaw do uchylenia wydanej w sprawie decyzji, zobowiązany był oddalić skargę.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

MR