Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 607/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2012-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c, art. 250
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: § 2 ust. 3 i § 14 ust. 2 pkt 1 lit c
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1349
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik Sędziowie Sędzia WSA Marek Szumilas Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.) Protokolant referent - stażysta Malwina Tomiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2012 r. sprawy ze skargi R.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim na rzecz radcy prawnego A.P. wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2012 r. R.S. wystąpił o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od stycznia do sierpnia 2003 r. W uzasadnieniu wskazał, iż jest osoba bezrobotną, bez prawa do zasiłku, nie ma żadnych źródeł utrzymania. W szerokim zakresie korzysta z pomocy społecznej. Jest osoba niepełnosprawną, ze względu na schorzenia kręgosłupa nie może wykonywać ciężkiej pracy, co było powodem utraty ostatniego zatrudnienia. Wskazywał, iż niepowodzenie zakończonej w sierpniu 2003 r. działalności gospodarczej, a tym samym i zaległości składkowe wynikły z faktu upadłości jego jedynego kontrahenta – spółki L.

Decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2012r. organ umorzył, jako bezprzedmiotowe, postępowanie w części dotyczącej składek finansowanych przez samych ubezpieczonych ze względu na fakt, iż z mocy przepisu art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie podlegają one umorzeniu.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2012r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia należności składkowych za okres od marca do sierpnia 2003 r. w łącznej kwocie łącznej 108 837, 34 zł wraz z odsetkami i kosztami upomnienia.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż działalność gospodarczą w związku z którą powstało zadłużenie wnioskodawca prowadził w okresie od stycznia do sierpnia 2003 r. Aktualnie dłużnik prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka z matką korzystając z jej pomocy finansowej i partycypując w kosztach utrzymania w okresach osiągania dochodów. Korzysta ze środków pomocy społecznej. Posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności do lipca 2013 r. Leczy się w poradni zdrowia psychicznego. W latach 2003-2011 okresowo podejmował zatrudnienie, ostatnio od lipca do października 2011 r., osiągając dochód brutto od 1 961 do 2 512 zł. Aktualnie pobiera stypendium z Powiatowego Urzędu Pracy. R.S. nie posiada żadnych ruchomości ani nieruchomości. Poza zaległościami z tytułu składek i kosztów egzekucji (objętych innym postępowaniem o ich umorzenie) dłużnik nie posiada żadnych innych obciążeń. Przysługiwała mu wierzytelność w kwocie 297 481,33 zł od upadłej spółki L, która nie została zaspokojona w postępowaniu upadłościowym, zakończonym [...] października 2006r., ze względu na brak dostatecznej masy upadłościowej.

W oparciu o poczynione ustalenia organ uznał, iż w okolicznościach sprawy nie wystąpił żaden z przypadków całkowitej nieściągalności o jakiej mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o sus. W szczególności wskazał, iż wobec wnioskodawcy prowadzona jest egzekucja, która nie jest bezskuteczna ze względu na podejmowane okresowo zatrudnienie w latach 2003-2011.

Analizując możliwość umorzenia zależności składkowych - mimo braku całkowitej nieściągalności - w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a ustawy o sus i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek, mającego zastosowanie do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, organ uznał, iż sytuacja życiowa i materialna wnioskodawcy, potwierdzona zeznaniami podatkowymi, decyzjami MOPS, zaświadczeniami lekarskimi i kartą leczenia szpitalnego, jest trudna. Nadto ma on, wynikające z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, ograniczenia w możliwości zatrudnienia. Jednakże oznacza to zachowanie zdolności do zatrudnienia przy pracach lekkich, nie obciążających kręgosłupa. Aktualnie zresztą jest zatrudniony i uzyskuje dochód z tytułu pobierania stypendium absolwenckiego. Istnieje zatem możliwość odzyskania należności składkowych w drodze egzekucji administracyjnej. W tych okolicznościach organ, akcentując uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności składkowych, uznał, że nie zaszły podstawy do umorzenia należności ze względu na ważny interes zobowiązanego, który nadal ma możliwość ubiegania się o rozłożenie należności na raty. Podkreślił, iż umorzenie należności byłoby w obecnym stanie sprawy przedwczesne i działałoby na niekorzyść finansów ubezpieczeń społecznych, a tym samym i interesu ogólnospołecznego.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy R.S. ponownie powoływał się na swą trudną sytuację materialną i zdrowotną. Wywodził, iż stan jego zdrowia nie pozwala mu na znalezienie i utrzymanie zatrudnienia przynoszącego dochód wyższy niż w granicach płacy minimalnej, a tym samym pozwalający na spłatę zadłużenia. Aktualne zatrudnienie to staż w firmie kurierskiej trwający do maja 2012 r. nie rokujący dalszego zatrudnienia ze względu na konieczność dźwigania paczek. W takiej sytuacji brak jest jakichkolwiek szans na odzyskanie przez organ zaległości składkowych. Ponownie wyjaśniał niezawinione przez niego przyczyny powstania zaległości składkowych. Podniósł, iż w celu realizacji ciążących na nim zobowiązań wobec pracowników zadłużył się w FGŚP, co pozwoliło na uzyskanie środków na wypłatę wynagrodzeń, jak też na częściowe opłacenie składek, zadłużenie to zostało przez FGŚP umorzone .

Pismem z dnia [...] czerwca 2012r. dłużnik poinformował organ o zakończeniu stażu i utracie stypendium.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. ( znak [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych – w imieniu którego działał z upoważnienia Prezesa Dyrektor Oddziału - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wskazał, iż postępowanie dowodowe wywołane wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy ma jedynie uzupełniający charakter, zaś organ odwoławczy ma obowiązek ustosunkować się do zarzutów wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy i ponownie ocenić stan faktyczny ustalony na podstawie dowodów zebranych przez organ I instancji.

Analizując okoliczności sprawy i zarzuty odwołania organ odwoławczy podzielił stanowisko, iż nie wystąpiła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności o jakiej mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o sus. W szczególności podkreślił, iż prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, a naczelnik urzędu skarbowego lub komornik nie stwierdzili do chwili obecnej braku majątku z którego można prowadzić egzekucję.

Odnosząc się do możliwości umorzenia należności składkowych w sytuacji wykazania przez zobowiązanego, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęło by to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go to możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych ( § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia ) organ odwoławczy uznał, iż w sprawie taka sytuacja nie zachodzi. Dłużnik ma 35 lat, od listopada 2011 r. figuruje w PUP jako osoba bezrobotna. Od lutego do [...] maja 2012r. pobierał stypendium w wysokości 913 zł z tytułu odbywania stażu. W lutym i marcu pobierał zasiłek okresowy z MOPS z przeznaczeniem na leczenie, żywność, środki czystości w kwocie 238 zł, a w okresie od stycznia do czerwca 2012 r. korzysta z darmowych posiłków finansowanych przez opiekę społeczną. Ma orzeczony lekki stopień niepełnosprawności. Uznając, iż sytuacja finansowa wnioskodawcy jest trudna, organ stwierdził jednocześnie, że obecny brak zatrudnienia nie świadczy o braku możliwości wyegzekwowania zaległych składek. Dłużnik pozostaje bowiem w okresie aktywności zawodowej, ma możliwość znalezienia zatrudnienia przy pracach nie obciążających kręgosłupa, po odbyciu szkolenia i zdobyciu odpowiednich kwalifikacji. Potwierdzają to propozycje zatrudnienia przedstawiane dłużnikowi przez urząd pracy. Aktualna sytuacja ma zatem charakter przejściowy i może ulec poprawie. Zdaniem organu, wskazywanych w odwołaniu przyczyn powstania zaległości składkowych nie można utożsamiać okolicznościami o jakich mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia bowiem utrata wypłacalności prowadzonej firmy i w konsekwencji jej likwidacja, spowodowane upadłością kontrahenta, były następstwem zwykłego ryzyka związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej, a nie wynikiem zdarzeń nadzwyczajnych.

Nie kwestionując faktu choroby wnioskodawcy organ odwoławczy stwierdził, iż stan zdrowia zobowiązanego nie uniemożliwia mu pozyskiwania środków na spłatę zadłużenia, ma bowiem zachowaną zdolność do wykonywania pracy lekkiej. Nie zachodzą zatem przesłanki o jakich mowa w pkt 3 ust. 1 § 3 rozporządzenia.

Akcentując wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności organ podkreślił, iż orzekając w sprawie stosownie do art. 7 Kpa wyważył zarówno interes zobowiązanego jak i interes społeczny, czyli interes innych ubezpieczonych, regularnie płacących składki, na których nie można przerzucać skutków nieudanej działalności gospodarczej dłużnika. W ocenie organu, umorzenie zadłużenia w sytuacji, gdy istnieje realna możliwość jego spłaty naruszałaby interes społeczny.

W skardze R.S. zarzucił decyzji niedokładności i błędy merytoryczne. Wskazywał, iż błędne pozostawało ustalenie organu by komornik sądowy lub naczelnik urzędu skarbowego nie stwierdzili w postępowaniu egzekucyjnym braku majątku z którego można by ją prowadzić, gdyż właśnie ta okoliczność była przyczyną odstąpienia od egzekucji i umorzenia jego długu w FGŚP. Zarzucał, iż organ, wbrew swym twierdzeniom, przy rozstrzyganiu sprawy nie uwzględnił jego słusznego interesu. Opisywał też napotykane trudności w znalezieniu pracy. Podnosił, iż o jego ubóstwie dobitnie świadczy fakt, iż nadal korzysta z pomocy opieki społecznej, co potwierdzają kolejne, dołączone do skargi, decyzje z dnia [...] czerwca 20012 r.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko, podkreślając ponownie uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności składowych i wyjątkowy charakter tej instytucji.

W piśmie procesowym z dnia [...] października 2012 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucił iż narusza ona przepisy art. 107 § 3, 11, 7 , 77 § 1 i 80 Kpa oraz art. 28 ust. 3a, 3b ustawy o FUS oraz przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS z 31 lipca 2003 r. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy poprzez nieprawidłowe uzasadnienie decyzji, a także pominięcie, iż opłacenie składek przez skarżącego pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny w szczególności pozbawiając możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Pełnomocnik wniósł też o zasądzenie na jego rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.

Na rozprawie w dniu 24 października 2012 r. strona skarżąca podtrzymała dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje :

Skarga podlegała uwzględnieniu.

Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem (legalności). Usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego w wyniku orzeczenia sądu administracyjnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jej wydawaniu organy naruszyły prawo materialne lub przepisy postępowania w zakresie określonym w art. 145 § 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U z 2012 , poz. 270 – powoływanej dalej jako ppsa ). W myśl przepisu art. 134 § 1 ppsa sąd administracyjny, rozpoznając zasadność skargi, nie jest związany zarzutami i wnioskami w niej zawartymi oraz powołaną podstawą prawną. Spoczywa na nim bowiem obowiązek kontroli całokształtu sprawy administracyjnej i uwzględniania dostrzeżonych uchybień organu, a nie tylko tych podnoszonych przez stronę skarżącą. Sprawując kontrolę w oparciu o powołane kryterium zgodności z prawem sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy administracyjnej, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania ocenianej decyzji, nie uwzględniając okoliczności, które zaistniały w okresie późniejszym.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie pozostawała decyzja dnia [...] czerwca 2012 r., utrzymująca w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] kwietnia 2011 r., odmawiającą R.S. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Zważywszy na przedmiot kontrolowanego aktu wskazać należy, iż materialnoprawną podstawę do umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, stanowi przepis art. 28 ust.1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm. - powoływanej jako ustawa o sus ). Stosownie zaś do przepisu art. 32 ustawy również umorzenie składek na ubezpieczenie zdrowotne, FP i FGŚP następuje wg zasad przewidzianych dla umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne.

W świetle regulacji ustawy o sus nie budzi wątpliwości, iż decyzja ZUS-u o umorzeniu należności z tytułu składek jest decyzją uznaniową. Nie oznacza to jednak pozostawienia Zakładowi pełnej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia w omawianym przedmiocie. Granice luzu administracyjnego dopuszczalnego przy podjęciu decyzji uznaniowej, tj. posiadanej przez organ swobody wyboru rodzaju rozstrzygnięcia, wyznaczone są bowiem ściśle przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 marca 2007r. w sprawie II GSK 345/06 (wszystkie powoływane orzeczenia publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl), granice uznania administracyjnego wyznaczają przesłanki sformułowane w art. 28 ustawy o sus i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz.U z 2003 r., Nr 141, poz. 1365 ). W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć zarzutu dowolności decyzji, organ musi wyjaśnić przyczyny z powodu których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia. Wyjaśnienie to musi przy tym nastąpić z uwzględnieniem zarówno ważnego interesu zobowiązanego, jak i stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

W art. 28 ust. 1 ustawy o sus określone zostały granice przedmiotowe możliwego umorzenia ( umorzenie składek, odsetek w całości lub części ), zaś w ust. 2 i ust. 3 sprecyzowana została zasadnicza przesłanka umożliwiająca umorzenie - nieściągalność należności. Ustawodawca użył dla jej określenia sformułowania "całkowita nieściągalność" i wyczerpująco wskazał w jakich przypadkach ona występuje ( art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ). W art. 28 ust. 3a ustawy o sus przewidziana zaś została dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Dotyczy ona jednakże już tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. Ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej, bowiem zaległe należności składkowe mogą być umarzane, mimo braku całkowitej nieściągalności, w sytuacjach określonych w powołanym rozporządzeniu MGPiPS. Z art. 28 ust. 3b ustawy dodatkowo wynika, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych. Wskazane zasady, wynikające z art. 28 ust. 3a ustawy o sus i rozporządzenia wykonawczego dotyczyć mogą skarżącego w zakresie w jakim zaległości składkowe wynikają z obowiązku opłacania składek z tytułu własnego ubezpieczenia społecznego. Podejmując w tym zakresie decyzję uznaniową organ musi zatem wyważyć oba wskazane interesy. Jest to możliwe jedynie w przypadku dokładnego ustalenia jaka jest sytuacja podmiotu wnioskującego o umorzenie. W wyroku z dnia 21 lutego 2007 r. w sprawie II GSK 301/06, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że prymat interesu społecznego nie może zastąpić rozważenia kwestii zastosowania zasady ogólnej postępowania administracyjnego, określonej w art. 7 Kpa.

Stosownie do § 3 rozporządzenia MGPiPS, Zakład może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Prawodawca wymienia przy tym przykładowo sytuacje, które mogą uzasadniać umorzenie należności tej grupy płatników. Wśród nich jest m.in. pozbawienie zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych ( § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Tę sytuację sam prawodawca uznał za mogącą powodować, że dochodzenie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Właściwa wykładania powołanych przepisów prawa materialnego wyznacza zakres postępowania dowodowego, koniecznego do przeprowadzenia w sprawie wszczętej wnioskiem o umorzenie składek. W wyroku z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II GSK 631/09, Naczelny Sad Administracyjny wyjaśnił, że istota sprawy o umorzenie należności składkowych sprowadza się do należycie przeprowadzonego postępowania dowodowego i właściwej oceny jego wyników oraz wszechstronnego i wnikliwego uzasadnienia decyzji. Organ dla podjęcia prawidłowej decyzji musi mieć bowiem jasność, czy opłacenie należności z tytułu składek rzeczywiście pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jeżeli te okoliczności zostaną w sposób niewątpliwy stwierdzone, brak podstaw do wydania decyzji o odmowie (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2010 r. w sprawie II GSK 349/09 ). Jeżeli w postępowaniu z wniosku o umorzenie należności z tytułu składek Zakład nie ustali istnienia stanu całkowitej nieściągalności, to musi ustalić, czy zobowiązany wykazał, że, ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, zapłata należności pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, m.in. pozbawiając go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Zważywszy na przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS, ciężar dowodu wykazania istnienia przesłanek warunkujących umorzenie należności składkowych, co do zasady, spoczywa na wnioskodawcy. On powinien wskazać okoliczności uzasadniające wniosek i udokumentować je. Nie zwalania to jednak organu od odpowiedzialności za prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego oraz rzetelność dokonanych w nim ustaleń. Prawidłowość powyższych działań organu podlega kontroli sądowej, w ramach której sąd ocenia, czy zgromadzony został wystarczający materiał dowodowy dla ustalenia istnienia (lub nieistnienia) przesłanek umorzenia oraz czy zgromadzony materiał został prawidłowo oceniony, a następnie, czy z oceny tej zostały wyciągnięte wnioski właściwe pod względem logicznym i pod względem prawnym ( vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 1351/10 ).

W ocenie Sądu w sprawie niniejszej organ nie sprostał wskazanym powyżej wymogom. Tym samym zasadny pozostawał zarzut strony skarżącej, iż postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało w sposób naruszający – w zakresie o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, przepisy art. 7, 11, 77 § 1, 80 i 107 § 3 Kpa tj. przepisy gwarantujące prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego, jak i ocenę zgromadzonych dowodów oraz ustaleń poczynionych na ich podstawie oraz prawidłowego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia.

Zdaniem Sądu, w okolicznościach sprawy istniejących w dacie podejmowania zaskarżonej decyzji, organ zasadnie uznał, iż nie zachodzą przypadki całkowitej nieściągalności w rozumieniu przepisu art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 , 4a i 6 ustawy o sus. Natomiast niedostatecznie, w ocenie sądu, rozważone zostało zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności o jakiej mowa w pkt 3. Zaprzestanie działalności gospodarczej przez skarżącego niewątpliwie nastąpiło, w dacie ponownego orzekania w sprawie skarżący nie posiadał żadnego majątku ruchomego czy nieruchomego, ale nawet żadnego źródła dochodu. Uznając przy tym, iż nie zachodzi ten przypadek całkowitej nieściągalności organ nie wskazał przy tym na możliwość przeniesienia odpowiedzialności na małżonka ( dłużnik go nie posiada ) czy inne osoby na zasadach przewidzianych w Ordynacji podatkowej.

Co do przypadku całkowitej nieściągalności z pkt 5 ( stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku z którego można prowadzić egzekucję ) to wbrew wywodom skargi brak jest udokumentowania takiego stwierdzenia. W aktach administracyjnych znajdują się bowiem jedynie kopie dwóch pism FGŚP z dnia [...] marca i [...] kwietnia 2011 r. wskazujące, iż doszło do umorzenia zadłużenia skarżącego wobec tego funduszu. Jak natomiast wynika z akt administracyjnych i informacji uzupełniającej, udzielonej sądowi pismem z dnia [...] października 2012 r. administracyjne postępowanie egzekucyjne pozostaje w toku. Tym samym nie można mówić bezskuteczności egzekucji w rozumieniu pkt 5. Pozostawanie egzekucji w toku nie jest natomiast wystarczającą podstawą do odmowy umorzenia zależności z tytułu składek bez wyjaśnienia wszechstronnego wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy. W kontekście twierdzenia organów o skuteczności egzekucji wskazać jednakże należy iż, jak wynika z akt i pisma organu, prowadzona jest ona od sierpnia 2003 r. Mimo ponad 9 letniego okresu jej prowadzenia udało się wyegzekwować w roku 2003 kwotę 1 182 zł oraz kwoty 400, 75 zł w październiku i 785, 25 zł w listopadzie 2011 r. z zadłużenia wynoszącego, jak wynika z decyzji organu 108 837 zł.

Kwestia oceny czy dłużnik ma realne możliwości uzyskania takich dochodów, które pozwalałyby mu na spłatę zadłużenia powinna być rozważana w ramach stosowania art. 28 ust. 1 i ust. 3a u stawy o sus w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Te realne możliwości muszą zostać przez organ wykazane. Na organie spoczywa obowiązek uzasadnienia, dlaczego uznał, że nie powinien zostać zastosowany § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS. Konieczne jest wyjaśnienie jak w ustalonej sytuacji finansowej zobowiązany ma realizować swoje zobowiązania, nawet w sposób ratalny i to nie tylko z tytułu składek finansowanych przez płatnika, ale też tych w kwocie 35 975,08 zł nie podlegających umorzeniu ( decyzja nr [...] z [...] lutego 2012r.). Dopiero przeprowadzenie wskazanego wywodu pozwala stwierdzić, że powołany przepis trafnie został lub nie został zastosowany. W wyroku z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II GSK 176/07, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził przy tym, iż konieczne jest skonfrontowanie sytuacji materialnej strony z wysokością zaległej należności i wskazanie dochodów, które zdaniem organu byłyby wystarczające do pokrycia istniejącego zadłużenia.

Wywodów dotyczących omówionych kwestii zaskarżona decyzja organu jest pozbawiona. Organ w istocie ograniczył się bowiem do stwierdzenia pozostawania egzekucji w toku, wskazania na stosunkowo młody wiek i bliżej nieokreślone możliwości przeszkolenia i uzyskania zatrudnienia "po zdobyciu odpowiednich kwalifikacji", co mają potwierdzać propozycje zatrudnienia składane przez PUP. Tymczasem z zalegającego w aktach pisma PUP z dnia [...] maja 2012 r. wynika, iż prócz stażu, który odbył, otrzymał jedną propozycję pracy w zawodzie kierowcy samochodu osobowego, a która – z nieustalonych zresztą przez organ przyczyn – nie skutkowała zatrudnieniem. Ponadto w dniu [...] czerwca 2012r. otrzymał skierowanie do pracy w charakterze pracownika fizycznego jednakże do zatrudnienia nie doszło gdyż – jak wynika z adnotacji na skierowaniu - nie spełniał oczekiwań pracodawcy.

Brak jest również w zaskarżonej decyzji uzasadnienia dla stwierdzenia, że aktualna trudna – jak przyznał sam organ – sytuacja finansowa ma charakter przejściowy i może ulec poprawie. Znikoma wręcz efektywność prowadzonej od 9 lat egzekucji zdaje się wskazywać, iż uprawniony jest pogląd utrwalonym charakterze trudnej sytuacji finansowej skarżącego.

Zdaniem Sądu, ZUS w sposób niedostateczny rozważył fakt korzystania przez skarżącego z pomocy finansowej państwa w ramach opieki społecznej. Należy mieć na uwadze, że było to obowiązkiem organu w ramach oceny czy możliwe jest uzyskanie zaległości składkowych w sytuacji, gdy źródłem dochodów strony w dacie ponownego rozstrzygania w sprawie pozostawały wyłącznie środki pieniężne z pomocy społecznej przeznaczone na zapewnienie jej minimum egzystencji. Środki pomocy społecznej uruchamiane są bowiem w celu wsparcia osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia życia w warunkach nie zagrażających egzystencji. Okoliczność korzystania z pomocy społecznej, co prawda automatycznie nie przesądza o umorzeniu należności, to może wskazywać, iż sytuacja skarżącego może uzasadniać zastosowanie ulgi. Korzystanie ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa uznać należy za istotną okoliczność mogącą przemawiać za uwzględnieniem żądania strony o umorzenie zadłużenia ( vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2010 r. w spawie II GSK 393/09 ).

W świetle powyższego stwierdzić należy, iż wydanie zaskarżonej decyzji nie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym bowiem organ nie rozważył właściwie wszelkich okoliczności mogących mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi, co mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia organu. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa należało uchylić zaskarżoną decyzję

Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany będzie uwzględnić uwagi wynikające z niniejszego uzasadnienia. Dodatkowo właściwe zasady umarzania składek odniesie do właściwych kategorii zaległości składkowych. Wymagać to będzie udokumentowania w aktach administracyjnych odrębnie wysokości zaległości składkowych obciążających dłużnika R.S. jako płatnika składek za ubezpieczonych ( pracowników ) w części finansowanej przez pracodawcę, podlegających umorzeniu wyłącznie w przypadkach ustawowo wskazanej nieściągalności ( art. 23 ust.3 pkt 1-6 ustawy o sus ) oraz wysokości zaległych składek za jego własne ubezpieczenie społeczne, do których wyłącznie mają zastosowanie zasady wynikające z art. 28 ust. 3a i 3b oraz rozporządzenia MGPiPS.

O wynagrodzeniu dla profesjonalnego pełnomocnika ( radcy prawnego ) ustanowionego dla skarżącego z urzędu w ramach prawa pomocy, orzeczono na podstawie art. 250 ppsa oraz § 2 ust. 3 i § 14 ust. 2 pkt. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U z 2002 r., Nr 163, poz. 1348 ze zm.).