Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 60/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 9, art. 75a, art. 77 par. 1, art. 80, art. 81a par. 1, art. 79a, art. 80 i art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: at. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 162
law: Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców - t.j.
article: art. 3 pkt 22, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 27 us.t 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 61(4) par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Dnia 10 maja 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jan Szuma Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 maja 2022 roku sprawy ze skargi M. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę [...]zł [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] listopada 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w wyniku rozpatrzenia sprawy z odwołania M. B.-A., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy P. z [...] października 2021 r., znak [...], wydaną w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzje te zostały wydane w następującym stanie sprawy.

W dniu [...] czerwca 2021 r. M. B.-A. (dalej również: wnioskodawczyni; skarżąca; strona) złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad R. B. będącym osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Wnioskodawczyni dołączyła do akt odpis prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w K. z [...] czerwca 2021 r., sygn. akt I Ns [...] orzekające separację małżeństwa R. B. i M. B..

Burmistrz Miasta i Gminy P. (dalej również: Burmistrz; organ I instancji) decyzją z [...] lipca 2021 r., znak: [...], na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej: u.ś.r., odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem R. B.. Decyzja ta została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] września 2021 r. nr [...], a sprawa przekazana Burmistrzowi do ponownego rozpatrzenia.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ I instancji decyzją z [...] października 2021 r., znak [...] drugi raz odmówił wnioskodawczyni przyznania przedmiotowego świadczenia.

W uzasadnieniu Burmistrz wyjaśnił, że decyzją z [...] kwietnia 2021 r., znak [...] przyznał M. B.-A. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem R. B. na okres od [...] grudnia 2020 r. do [...] października 2021 r.

W następnej kolejności stwierdził, że na wnioskodawczyni bezspornie ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do ojca - R. B., który posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...] stycznia 2021 r. nr [...], wydane na okres do [...] stycznia 2023 r. Organ I instancji uznał zarazem, że strona nie podejmuje zatrudnienia, przy czym prowadzi nierejestrowaną działalność, która nie jest działalnością gospodarczą i nie można tego rodzaju aktywności traktować jako podjęcia zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej. W tym względzie wyjaśnił, że realizując wytyczne zawarte w decyzji organu II instancji, odebrał w dniu [...] października 2021 r. od M. B.-A. oświadczenie co do charakteru prowadzonej nierejestrowanej działalności, w którym strona podała, że zajmuje się fotografią, praca ma charakter niesystematyczny, zazwyczaj sesje odbywają się raz lub dwa razy w miesiącu, jednorazowa sesja trwa od 30 do 45 min.; dochód za 2020 rok wyniósł [...] zł; z uwagi na nieregulowany czas pracy wnioskodawczyni może poświęcić czas na opiekę nad ojcem.

Końcowo Burmistrz stwierdził, że odmawia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ niepełnosprawność R. B. (osoby wymagającej opieki) istnieje od 47. roku życia, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] maja 2019 r. (od 61. roku życia osoby niepełnosprawnej).

Wnioskodawczyni nie zgodziła się z tym rozstrzygnięciem, podnosząc w odwołaniu, że przedmiotowa decyzja jest dla niej krzywdząca, gdyż sprawuje opiekę nad ojcem, a Burmistrz ponownie odmówił przyznania jej świadczenia, powołując się na przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., który został uznany za niekonstytucyjny.

W aktach administracyjnych znajduje się odpis decyzji Burmistrza Miasta i Gminy P. z [...] listopada 2021 r., znak: [...], którą zostało przyznane wnioskodawczyni prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem R. B. na okres od [...] listopada 2021 r. do [...] października 2022 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: Kolegium; organ II instancji; organ odwoławczy), motywując rozstrzygnięcie zawarte w decyzji z dnia [...] listopada 2021 r., stwierdziło, że skarżąca prowadzi niezarejestrowaną działalność gospodarczą, w ramach której wykonuje pracę dorywczo raz lub 2 razy w miesiącu i z tego tytułu osiąga wynagrodzenie w kwocie [...]zł miesięcznie. Oceniając taki stan faktyczny na płaszczyźnie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., Kolegium wyjaśniło, że przepis ten "należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze, tak jak ma to miejsce w omawianym przypadku". W tym względzie organ II instancji podniósł jeszcze, że przepisy nie przewidują możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości części kwoty tego świadczenia. Zdaniem Kolegium, skoro wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad ojcem przez niepełny miesiąc, to nie spełnia jednego z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. wymogu konieczności stałej lub długotrwałej opieki.

W skardze na powyższą decyzję organu odwoławczego wnioskodawczyni, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego, zarzuciła naruszenie prawa materialnego polegające na błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad taka osobą.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową, gdyż warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę. Ponadto strona stwierdziła, że nie jest prawdą, by z prowadzonej przez nią działalności uzyskała dochód w wysokości [...] zł miesięcznie, bowiem – jak wynika z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu za rok 2020 – z działalności tej uzyskała jedynie [...] zł.

Przy tak sformułowanych i umotywowanych zarzutach strona wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza z dnia [...] października 2021 r. i "orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie (...) [jej] prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania"; 2) zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego; 3) "skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym".

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - dalej: P.p.s.a.). W skardze został zawarty wniosek o rozpoznanie sprawy w tym trybie, a organ w odpowiedzi na skargę się nie sprzeciwił się powyższemu i nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję odmawiającą stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia [...] lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Wyjściowo zauważyć należy, że Kolegium w sposób dorozumiany skorygowało błąd organu I instancji związany z zastosowaniem w sprawie przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., jako przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis ten został bowiem uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności (patrzy: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13; Dz. U. z 2014 r., poz. 1443; OTK-A 2014/9/104). Wobec tego okoliczność powstania u osoby wymagającej opieki niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, nie stanowi podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy do odmowy przyznania stronie przez organ I instancji przedmiotowego świadczenia.

Ponadto, wobec orzeczenia separacji małżeństwa R. B. (niepełnosprawnego ojca wnioskodawczyni) z M. B. (orzeczenie Sądu Okręgowego w K. z [...] czerwca 2021 r., sygn. akt I Ns [...], prawomocne do dnia [...] czerwca 2021 r.) w sprawie nie znajduje zastosowania przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Żaden z organów nie wskazał na zaistnienie tej przesłanki jako przeszkody do przyznania świadczenia. Z kolei tutejszy Sąd uznaje, że orzeczenie o separacji zgodnie z art. 61(4) § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego na płaszczyźnie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wywołuje takie same skutki, jak orzeczenie rozwodu (rozwiązanie małżeństwa przez rozwód). Taki stan nie wypełnia negatywnej przesłanki świadczeniowej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. (por. wyrok WSA w Poznaniu z 15 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 936/21, ten i pozostałe powoływane w niniejszym uzasadnieniu judyjkaty dostępne w Centralnej Bazie orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Poza tym wywiad środowiskowy z dnia [...] listopada 2021 r. potwierdza, że niepełnosprawny ojciec wnioskodawczyni nie ma żadnego kontaktu z żoną, z którą pozostaje w separacji.

W następnej kolejności Sąd zauważa, że organ II instancji, mimo że zasadniczo przedstawił trafne uwagi ogólne co do rozumienia przepisu art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., to ostatecznie w niniejszej sprawie nie wziął pod uwagę wszystkich aspektów funkcjonalnych i celowościowych, jakie należało uwzględnić przy wykładni prawa i stosowaniu tego przepisu w okolicznościach niniejszej sprawy. Tym samym doszło po jego stronie do naruszenia, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.

Z łącznie czytanych przepisów art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 22 u.ś.r. wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Drugą zaś przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja (lub powstrzymanie się) z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (zob. np. wyrok NSA z 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13).

Dlatego też w sytuacji, gdy opieka nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy między koniecznością rezygnacji z zarobkowania (lub niepodejmowania zatrudnienia) a opieką nie istnieje. W postępowaniu administracyjnym konieczne jest zatem ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. wymiaru opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy.

Należy też podkreślić, że sprawowanie opieki zgodnej z wymogami danego orzeczenia o niepełnosprawności, nawet jeżeli z uwagi na stan zdrowia (sprawności organizmu) i potrzeby osoby niepełnosprawnej wymaga wykonywania opieki lub pomocy w sposób stały, nie musi polegać na wykonywaniu czynności opiekuńczych lub pomocowych "stale przez cały dzień" (por. wyrok NSA z 29 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1854/19). Ma rację skarżąca co do tego, że warunku "stałej lub długotrwałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (zob. wyrok NSA z 7 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 3946/18).

Z wywiadu środowiskowego z dnia [...] listopada 2021 r. wynika jednoznacznie, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, niezdolnym do samodzielnej egzystencji, który wymaga pomocy drugiej osoby w codziennych czynnościach. Organ I instancji w istocie potwierdził fakt wykonywania takiej opieki również poprzez przyznanie skarżącej innego świadczenia opiekuńczego, tj. specjalnego zasiłku opiekuńczego, o którym mowa w art. 16a u.ś.r., dla którego uzyskania konieczne jest sprawowanie stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu wykonywania tej opieki. Wskazują na to dwie decyzje Burmistrza Miasta i Gminy P. – jedna z [...] kwietnia 2021 r. znak [...], a druga z [...] listopada 2021 r. znak: [...] – przyznające stronie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem R. B. odpowiednio na okres: 1) od [...] grudnia 2020 r. do [...] października 2021 r. i 2) od [...] listopada 2021 r. do [...] października 2022 r. Skoro na użytek innego postępowania, w którym został przyznany skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy na podstawie art. 16a u.ś.r., organ I instancji uznał już po jej stronie fakt rezygnacji z pracy zarobkowej (jej niepodejmowania) w związku z koniecznością wykonywania stałej opieki nad niepełnoprawnym ojcem, to organ odwoławczy powinien był mieć na uwadze zasady wyrażone Kodeksie postępowania administracyjnego (dalej: K.p.a.) – w tym zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 K.p.a.) – i szczegółowo odnieść się do tej okoliczności. Ponadto wszelkie ewentualne wątpliwości faktyczne, których nie dałoby się usunąć w toku postępowania, należało rozstrzygać na korzyść strony (art. 81a § 1 K.p.a.).

W obowiązującym stanie prawnym ustawodawca na płaszczyźnie przepisu art. 17 u.ś.r. (podobnie, jak w odniesieniu do art. 16a tej ustawy) nie dopuszcza możliwości pozostawania opiekuna w jakimkolwiek stosunku zatrudnienia czy stosunku prawnym dotyczącym innej pracy zarobkowej, gdyż sprawowanie opieki w sposób oczywisty stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej (por. wyroki NSA z [...] sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK [...] i z [...] kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK [...],).

Stąd też w judykaturze prezentowany jest pogląd (przywołany przez organ II instancji), że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres wykonywanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, gdyż realizacja tego celu nie jest możliwa bez powstrzymania się od podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (por. powoływany w późniejszym orzecznictwie wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11). Zdaniem Sądu, nie chodzi tu jednak o niemożliwość fizyczną podjęcia jakiejkolwiek innej aktywności (brak czasu w ciągu doby), lecz przeszkodę życiowo-organizacyjną związaną z koniecznością wykonywania określonych czynności opiekuńczych w określonych porach dnia i tygodnia, jak również stałego czuwania i pozostawania w pełnej gotowości do wykonywania niezbędnej pomocy w ramach wykonywanej opieki.

W ocenie Sądu, deklarowany w niniejszej sprawie fakt wykonywania sporadycznej, niesystematycznej (podejmowanej nieregularnie) aktywności, z której może być uzyskiwany niewielki – a wręcz znikomy ([...] zł rocznie daje niespełna [...] zł miesięcznie) – dochód roczny w warunkach tzw. działalności nierejestrowanej, nie stanowi ani podstawy do uznania, że skarżąca nie wykonuje stałej opieki nad swoim ojcem niepełnosprawnym w stopniu znacznym, ani też przeszkody do przyjęcia, że skarżąca zrezygnowała z aktywności zarobkowej (spełnia warunek niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) w związku z koniecznością wykonywania tej opieki.

Podkreślić przy tym należy, że przyjęcie przez Kolegium, że skarżąca osiąga miesięczny dochód w wysokości [...] zł miesięcznie nie znajdowało potwierdzania w zgromadzonym materiale dowodowym. Skarżąca w oświadczeniu złożonym w warunkach, o których mowa w art. 75 § 2 K.p.a., podała, że jej dochód za rok 2020 wyniósł [...] zł. Organ I instancji prawidłowo wskazał na taki stan rzeczy i nie wywiódł z tego faktu negatywach konsekwencji dla wnioskodawczyni.

Natomiast organ odwoławczy poczynił w tym zakresie całkowicie błędne ustalenia faktyczne, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem naruszył przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

Tego rodzaju aktywność, którą podejmuje skarżąca, tj. zajmowanie się fotografią w sposób niesystematyczny (raz lub dwa razy w miesiącu, jednorazowa sesja trwa od 30 do 45 min.), nawet jeżeli stanowi jakiś rodzaj działalności zarobkowej, to nie jest zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, o której mowa w art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. Ten ostatni przepis stanowi, że zatrudnienie lub inna praca zarobkowa oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Przepis art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2021, poz. 162 ze zm.) wprost określa, że nie stanowi działalności gospodarczej działalność wykonywana przez osobę fizyczną, której przychód należny z tej działalności nie przekracza w żadnym miesiącu 50% kwoty minimalnego wynagrodzenia, o którym mowa w ustawie z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2018 r., poz. 2177 oraz z 2019 r., poz. 1564), i która w okresie ostatnich 60 miesięcy nie wykonywała działalności gospodarczej.

Podejmowana przez skarżącą działalność nie stanowi zatem pozarolniczej działalności gospodarczej wymienionej w art. 3 pkt 22 u.ś.r. ani innego rodzaju pracy zarobkowej wymienionej w tym przepisie. Jej sporadyczne, nieregularne wykonywanie, nawet jeśli skutkuje uzyskaniem pewnego niewielkiego (znikomego) dochodu rocznego, nie jest objęte wymogiem rezygnacji, o którym mowa w ar. 17 ust. 1 u.ś.r. Ponadto uwarunkowania tej aktywności oraz wykonywanej opieki nad niepełnosprawnym ojcem (wspólne zamieszkiwanie z ojcem; możliwość skorzystania przez skarżącą z wsparcia jej męża przy wykonywaniu opieki nad ojcem) nie stanowią przeszkody do uznania stałości sprawowanej opieki, adekwatnej do potrzeb osoby niepełnosprawnej.

Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie ziściły się przesłanki do przyznania skarżącej przedmiotowego świadczenia opiekuńczego, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., a zarazem nie zachodzi negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a tej ustawy. W tym miejscu zauważyć jednak należy, że żaden z organów orzekających w sprawie nie wypowiedział się co do okoliczności, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. i zbiegu świadczeń, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Jeżeli kwestie te nie stanowiły przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszej sprawie, organ odwoławczy powinien był dać temu odpowiedni wyraz. W odniesieniu do tego zagadnienia Sąd wyjaśnia, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Właściwa wykładnia tego przepisu wymaga uwzględnienia treści art. 27 ust. 5 u.ś.r., jak i funkcji obydwu tych przepisów. Stąd też w orzecznictwie prezentowany jest pogląd – podzielany przez skład orzekający w niniejszej sprawie – zgodnie z którym, dla uniknięcia zbiegu omawianych świadczeń (dopuszczalny jest zbieg uprawnień, ale nie kumulatywne pobieranie świadczeń) możliwe jest wydanie decyzji ustalającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem zrzeczenia się ustalonego już zasiłku dla opiekuna (por. wyroki NSA: z 21 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 2758/17; z 13 kwietnia 2018 r., sygn. akt I OSK 82/18; z 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1939/18). Fakt korzystania przez stronę ze specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może być zatem przeszkodą do przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do tej samej osoby podopiecznej. W sytuacji zbiegu po stronie tego samego podmiotu uprawnień do obydwu tych świadczeń znajduje bowiem zastosowanie przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. Taka wykładnia uwzględnia wszystkie powyżej sygnalizowane aspekty celowościowe i wartości chronione konstytucyjnie, jak również funkcję tych świadczeń rodzinnych, które związane są z opieką nad osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji. Nie zachodzi przy tym konieczność uprzedniej rezygnacji z przyznanego już świadczenia, tj. jeszcze przed rozstrzygnięciem co do innego świadczenia objętego zbiegiem, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać (por. wyroki NSA z 13 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 235/18 i z 14 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1939/18). Rozwiązania proceduralne mogą być w tym względzie różne, włącznie z rozważeniem jednoczesnego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenia decyzji przyznającej inne świadczenie dla opiekuna. Kwestia przedmiotowego wyboru, a tym samym i rezygnacji z wcześniej przyznanego świadczenia, stanowi element faktyczny sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1676/18, dostępny jw.).

Z kolei byt prawny decyzji, która przyznawała świadczenia na dany okres zasiłkowy – nawet taki, który już upłynął, wobec czego decyzja ta została zrealizowana – nie może stanowić przeszkody do zastosowania przepisu art. 24 ust. 1 i 2 u.ś.r. ani też do skorzystania z prawa wyboru w przypadku ewentualnego zbiegu świadczeń na podstawie art. 27 ust. 5 tej ustawy. Przy ocenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i deklaracji o wyborze określonego świadczenia opiekuńczego (art. 27 ust. 5 u.ś.r.) znajdą zastosowanie art. 24 ust. 2-4 i art. 32 ust. 1 i 2 powołanej ustawy. Skoro przepisy prawa pozwalają stronie na wybór świadczenia, to organ – jak była już o tym mowa – powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa skorzystać. Innymi słowy, po stronie organu leży podjęcie takich działań, by osoba uprawniona do dwóch różnych świadczeń (zbieg uprawnień) nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z tych świadczeń.

Ponownie prowadząc postępowanie, organ II instancji uwzględni przedstawione powyżej rozważania prawne oraz wskazania co do dalszego postępowania. Kolegium będzie obowiązane przyjąć, że skarżąca spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., a zarazem że nie zachodzi przeszkoda, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a tej ustawy. W ramach uzupełniającego postępowania wyjaśniającego organ odwoławczy poczyni niezbędne ustalenia co do faktu przyznania stronie specjalnego zasiłku opiekuńczego, o którym mowa w art. 16s u.ś.r., obejmującego okres po złożeniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., co też miało miejsce [...] czerwca 2021 r. Następnie, w zależności od wyników tych ustaleń, konieczne będzie również podjęcie odpowiednich działań, umożliwiających skarżącej zrezygnowanie z wcześniej przyznanego specjalnego zasiłku opiekuńczego i dokonanie wyboru świadczenia w warunkach zbiegu uprawnień do świadczeń, o którym mowa w art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 (lit. b) u.ś.r. Wszystko to będzie wymagało zachowania zasad z art. 7-11 K.p.a. oraz odpowiedniej argumentacji opartej na wynikach prawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego (z poszanowaniem m.in. art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a.). Poza tym organ, dochowując obowiązków wynikających z art. 9 i art. 79a K.p.a., zapewni stronie możliwość wyboru świadczenia pozostającego w zbiegu (nawet jeżeli w sprawie zaistnieje tzw. zbieg wsteczny uprawnień – tj. za okres, który już upłynął).

Końcowo Sąd stwierdza, że skarga okazała się zasadna, skoro zakwestionowana decyzja nie dopowiada prawu. Miało bowiem miejsce naruszenie prawa materialnego w zakresie błędnej wykładni przepisów art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. Poczyniona zaś przez organ odwoławczy ocena prawna okoliczności sprawy została oparta na częściowo nieprawidłowo ustalonym, a przede wszystkim niedostatecznie wnikliwie rozważonym materiale dowodowym, co skutkowało błędnym zastosowaniem przepisu prawa materialnego i odmową przyznania żądanego świadczenia opiekuńczego.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji (pkt I).

O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął w punkcie II sentencji na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a., uwzględniając wynik sprawy, żądanie strony skarżącej oraz wysokość kosztów niezbędnych dla obrony jej praw. Na zasądzoną od organu sumę kosztów postępowania składa się kwota [...]zł z tytułu wynagrodzenia pełnomocnika, ustalona na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).