Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1416/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 1 i 4, art. 65
journal: Dz.U. 2012 poz 159
law: Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.), , Sędzia WSA Bogusław Cieśla, Sędzia WSA Krystyna Tomaszewska, Protokolant spec. Katarzyna Ławnik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2015 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie uznania praktyk jako naruszające zbiorowe prawa pacjentów oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. K.jest decyzja Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] kwietnia 2015 r. znak: [...], wydana na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 3 i 4, art. 65 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012 r., poz. 159 ze zm.) oraz art. 104 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), uznająca praktyki - stosowane w dniu 2 stycznia 2015 r. przez A. K., prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwą: Praktyka Lekarza Rodzinnego A. K., polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej spowodowanym zaprzestaniem udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r. i zamknięciem ww. podmiotu leczniczego w związku z prowadzonym protestem lekarzy zrzeszonych w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie Z., przez co pacjenci mogli złożyć wnioski o udostępnienie dokumentacji medycznej jedynie w formie pisemnej przesyłając je na adres ww. podmiotu leczniczego bądź złożyć je za pośrednictwem następujących środków porozumiewania na odległość: poczty elektronicznej bądź telefonu, - jako naruszające zbiorowe prawa pacjentów i stwierdził zaniechanie stosowania tych praktyk z dniem 5 stycznia 2015 r.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, przedstawiając przebieg postępowania, Rzecznik Praw Pacjenta podał, iż za pośrednictwem ogólnopolskiej bezpłatnej infolinii pozyskał informacje uprawdopodobniające naruszenie zbiorowych praw pacjentów, zatem postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r. sygn. [...] wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów przez A. K., prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą: Praktyka Lekarza Rodzinnego A. K.. Jednocześnie, pismem z dnia 12 stycznia 2015 r. Rzecznik Praw Pacjenta, działając na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, wystąpił do podmiotu leczniczego z prośbą o przesłanie pisemnych informacji i wyjaśnień w sprawie, a także dokumentu ustanawiającego procedurę wewnętrzną obowiązującą w przychodni w zakresie udostępniania dokumentacji medycznej oraz kopię regulaminu organizacyjnego. W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia 19 stycznia 2015 r., podmiot leczniczy wyjaśnił, iż nie udzielał świadczeń zdrowotnych pacjentom w pierwszych dniach stycznia 2015 r. Świadczenia zaczęty być ponownie udzielane w dniu 7 stycznia 2015 r. bez zawartej stosownej umowy z NFZ. Podmiot leczniczy poinformował pacjentów, iż udostępnianie im dokumentacji medycznej może nastąpić po złożeniu stosownego wniosku w formie pisemnej, mailowej bądź telefonicznej - sms. Wskazał, że stosowna informacja została wywieszona na drzwiach przychodni oraz nagrana na automatycznej sekretarce, z podaniem numeru telefonu, pod którym takie wnioski mogły być składane. Z kolei wydanie dokumentacji następowało bez zbędnej zwłoki, po rozpatrzeniu wniosku i w sposób umożliwiający zachowanie ochrony danych zawartych w dokumentacji medycznej. Do powyższych wyjaśnień przychodnia dołączyła kopię regulaminu organizacyjnego.

Następnie, Rzecznik Praw Pacjenta podał, że A. K. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą: Praktyka Lekarza Rodzinnego A. K.(adres: ul. U. [...],[...] W.), która widnieje w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej z datą rozpoczęcia działalności 7 marca 1997 r. A. K. udzielająca świadczeń zdrowotnych jest zarejestrowana w Rejestrze Praktyk Zawodowych, prowadzonym przez [...] Izbę Lekarską pod numerem księgi: [...], oznaczenie organu: [...], co wynika z kopii księgi rejestrowej praktyk zawodowych (stan na dzień 20 kwietnia 2015 r.).

Rzecznik Praw Pacjenta stwierdził dalej, że kontrolowany podmiot leczniczy w dniu 2 stycznia 2015 r. stosował praktyki polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej spowodowanym zaprzestaniem udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r. i zamknięciem podmiotu leczniczego, w związku z prowadzonym protestem lekarzy zrzeszonych w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie Z., przez co pacjenci mogli złożyć wnioski o udostępnienie dokumentacji medycznej jedynie w formie pisemnej, mailowej bądź telefonicznej, co wynika z pisma podmiotu leczniczego z dnia 19 stycznia 2015 r. W dniu 7 stycznia 2015 r. zostało zawarte porozumienie pomiędzy lekarzami zrzeszonymi w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie Z. a Ministrem Zdrowia, w wyniku którego protest lekarzy zakończył się, co jest faktem powszechnie znanym, nie wymagającym dowodu.

Organ podał, że podstawę materialnoprawną niniejszej decyzji stanowi art. 64 ust. 3 i 4 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, zgodnie z którym nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i nakazującej jej zaniechanie, jeżeli podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizator strajku zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 59 ust. 1 ustawy. W tym przypadku wydaje się decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania.

Biorąc pod uwagę powyższe, po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, Rzecznik Praw Pacjenta uznał, że w dniu 2 stycznia 2015 r. doszło do stosowania w podmiocie leczniczym praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, poprzez ograniczenie dostępu do dokumentacji medycznej. Organ wskazał przy tym, że zgodnie art. 59 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej. Nie jest zbiorowym prawem pacjenta suma praw indywidualnych.

Rzecznik Praw Pacjenta, powołując się na treść art. 23 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta wyjaśnił, że pacjent ma prawo do dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych mu świadczeń zdrowotnych. Zgodnie z art. 26 ust. 1 ww. ustawy podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu, bądź osobie upoważnionej przez pacjenta.

Powołując się na treść z art. 27 ww. ustawy, Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że dokumentacja medyczna może być udostępniona:

1) do wglądu, w tym także do baz danych w zakresie ochrony zdrowia, w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych;

2) poprzez sporządzanie jej wyciągów, odpisów lub kopii;

3) poprzez wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, jeżeli uprawniony organ lub podmiot żąda udostępnienia oryginałów tej dokumentacji.

Ponadto w myśl § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. Nr 252, poz.1697 ze zm.) udostępnienie dokumentacji medycznej następuje bez zbędnej zwłoki. W przypadku, gdy udostępnienie dokumentacji nie jest możliwe, odmowa wymaga zachowania formy pisemnej oraz podania przyczyny (§ 79 ww. rozporządzenia).

Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że w celu realizacji przedmiotowego prawa pacjent powinien złożyć stosowne żądanie do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych o udostępnienie dokumentacji medycznej w wybranej przez siebie formie określonej w art. 27 ww. ustawy. Niemniej jednak przepisy prawa nie określają w jaki sposób pacjent ma skierować powyższe żądanie. Zatem, zdaniem Rzecznika Praw Pacjenta, należy uznać, że może to być dowolny sposób, w szczególności pacjent może udać się do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych i ustnie zażądać udostępnienia dokumentacji medycznej, a podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych nie może ograniczać sposobu przyjmowania wniosków o udostępnienie tej dokumentacji jedynie do formy pisemnej, mailowej, czy telefonicznej.

Zdaniem Rzecznika Praw Pacjenta, w niniejszej sprawie bezsporne jest, że podmiot leczniczy w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. uczestniczył w proteście lekarzy rodzinnych zrzeszonych w Porozumieniu Z. Z telefonicznego zgłoszenia dokonanego w dniu 2 stycznia 2015 r. wynika, że podmiot leczniczy był zamknięty. Koresponduje to z wyjaśnieniami samego podmiotu, w których wskazano, że na początku stycznia 2015 r. nie udzielano świadczeń zdrowotnych z powodu nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia. Podmiot leczniczy poinformował pacjentów, iż udostępnienie im dokumentacji medycznej może nastąpić po złożeniu stosownego wniosku i przesłaniu go na adres pocztowy podmiotu leczniczego lub przekazaniu go za pośrednictwem następujących środków porozumiewania się na odległość: telefonu bądź poczty elektronicznej. Stosowna informacja została wywieszona na drzwiach podmiotu leczniczego, ze wskazaniem numeru telefonu, pod którym wnioski takie mogą być składane. Natomiast w dniu 5 stycznia 2015 r. w godz. 18:00 - 19:00 w podmiocie leczniczym był już pracownik zajmujący się udostępnianiem pacjentom dokumentacji medycznej.

Zdaniem Rzecznika Praw Pacjenta, stosowana przez podmiot leczniczy w dniu 2 stycznia 2015 r. praktyka była bezprawna, gdyż podmiot ten ograniczył sposób przyjmowania od pacjentów wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej umożliwiając wyłącznie ich złożenie w formie pisemnej, poprzez możliwość ich przesłania na adres pocztowy podmiotu leczniczego lub przekazania ich za pośrednictwem środków porozumiewania się na odległość (telefon i poczta elektroniczna) i nie uwzględnił tych pacjentów, którzy z różnych względów nie mogli wykorzystać powyższych form komunikacji z podmiotem udzielającym świadczeń zdrowotnych, w tym przede wszystkim ze względów ekonomicznych. Ponadto zamknięcie podmiotu, w sytuacji w której istniała pilna potrzeba uzyskania dokumentacji medycznej (wystawienie recepty uprawniającej do nabycia leku, przeprowadzenie zabiegu operacyjnego) celem skorzystania ze świadczeń udzielanych przez inny podmiot, stanowiło naruszenie dyspozycji § 78 ust. 1 rozporządzenia w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania, zgodnie z którą udostępnienie dokumentacji następuje bez zbędnej zwłoki.

Dalej Rzecznik Praw Pacjenta podkreślił, że stosowanie przedmiotowych praktyk przez podmiot leczniczy nie było adresowane do konkretnej osoby, lecz było wymierzone w każdego potencjalnego pacjenta.

Zdaniem organu ze wskazanych okoliczności jednoznacznie wynika, iż w rozpatrywanej sprawie spełnione zostały przesłanki z art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, co obligowało Rzecznika Praw Pacjenta do uznania przedmiotowej praktyki jako naruszającej zbiorowe prawa pacjentów.

W skardze do Sądu na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] kwietnia 2015 r. A. K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta w zw. z art. 65 ww. ustawy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w oparciu o stwierdzenie, że forma składania wniosku o wydanie dokumentacji zapewniona przez skarżącą miała charakter działania/zaniechania w rozumieniu tego przepisu, w sytuacji gdy skarżąca zapewniła pełny dostęp do dokumentacji medycznej dla pacjentów;

- art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta w zw. z art. 65 ustawy w zw. z art. 23 ust 1 i art. 26 ust. 1 ww. ustawy w wyniku jego błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania polegającego na uznaniu, że udostępnienie dokumentacji medycznej na wniosek złożony korespondencyjnie lub telefonicznie, z wyłączeniem formy ustnej żądania stanowi bezprawne działanie/zaniechanie oraz poprzez stwierdzenie, że działanie/zaniechanie skarżącej było zorganizowane, tj. zaplanowane;

- art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta w zw. z § 78 ust. 1 rozporządzenia w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że przesłanka "bez zbędnej zwłoki" oznacza wydanie dokumentacji natychmiast, w chwili złożenia żądania przez pacjenta i tym samym ponowne niewłaściwe zastosowanie art. 59 ustawy poprzez przyjęcie, że działanie/zaniechanie skarżącej było bezprawne, w sytuacji niekwestionowania przez organ procedury przedłożonej przez skarżącą, zgodnie z którą dokumentacja wydawana jest do 7 dni od otrzymania wniosku;

- art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta w zw. z art. 65 ustawy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy nie występuje przesłanka zorganizowanego działania/zaniechania skarżącej, mającego na celu pozbawienie pacjentów praw lub ich ograniczenie;

- art. 27 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta poprzez stwierdzenie, że podmiot udzielający świadczeń nie może określić formy składania wniosku przez pacjenta o udostępnienie dokumentacji medycznej i musi zagwarantować formę ustną żądania, w sytuacji gdy "postanowienie" to nie określa zasad występowania o dokumentację medyczną;

2) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. prowadzących do błędu w ustaleniach faktycznych i przyjęciu, że skarżąca uczestniczyła w proteście lekarzy rodzinnych zrzeszonych w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia; a ponadto że forma udostępnienia dokumentacji była zorganizowanym, zaplanowanym działaniem, mającym na celu ograniczenie praw pacjentów, w sytuacji braku jakichkolwiek dowodów na tę okoliczność oraz zapewnienia przez skarżącą możliwości złożenia wniosku za pośrednictwem poczty, telefonicznie oraz dyżuru pracownika w dniu 5 stycznia 2015 r., jak również, że forma złożenia wniosku i "zamknięcie podmiotu" uniemożliwiało wydanie dokumentacji medycznej bez zbędnej zwłoki w sytuacji braku jakichkolwiek dowodów na tę okoliczność, w szczególności braku jakichkolwiek skarg pacjentów na niewydanie dokumentacji; ponadto pominięcie okoliczności, że wszyscy pacjenci skarżącej dysponują swoją dokumentacją medyczna, ponieważ otrzymują ją na każdej wizycie od skarżącej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem - w ocenie Sądu - zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] kwietnia 2015 r. znak: [...] uznająca praktyki - stosowane w dniu 2 stycznia 2015 r. przez A. K., prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwą: Praktyka Lekarza Rodzinnego A. K., polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej poprzez umożliwienie pacjentom złożenia wniosku o udostępnienie dokumentacji medycznej jedynie za pośrednictwem poczty lub telefonicznie bądź na adres poczty elektronicznej - za naruszające zbiorowe prawa pacjentów.

Powyższa decyzja została wydana na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 3 i 4, art. 65 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 159 ze zm.).

Bezsporne w sprawie pozostaje, iż Rzecznik Praw Pacjenta, na podstawie zgłoszenia dokonanego w dniu 2 stycznia 2015 r., za pośrednictwem ogólnopolskiej infolinii, wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów w przychodni (w aktach: formularz obsługi interesanta). W sprawie niekwestionowane jest również to, że w dniu 2 stycznia 2015 r. przychodnia była zamknięta, bowiem zaprzestała udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r. Pacjenci mogli złożyć wniosek o udostępnienie dokumentacji medycznej za pośrednictwem poczty, telefonicznie bądź na adres poczty elektronicznej podmiotu leczniczego. W dniu 7 stycznia 2015 r. podmiot leczniczy rozpoczął udzielanie świadczeń zdrowotnych. W tym dniu zostało również zawarte porozumienie pomiędzy lekarzami zrzeszonymi w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie Z. a Ministrem Zdrowia, w wyniku którego protest lekarzy zakończył się. Jednocześnie, z wyjaśnień podmiotu leczniczego złożonych w sprawie -i uznanych przez organ za wiarygodne- wynika, że w dniu 5 stycznia 2015 r. w placówce podmiotu leczniczego od godz. 18:00 do 19:00 był już pracownik zajmujący się udostępnianiem pacjentom dokumentacji medycznej.

W konsekwencji, spór w sprawie sprowadza się do oceny, czy ograniczenie pacjentom dostępu do dokumentacji medycznej poprzez uniemożliwienie złożenia osobiście wniosku (o udostępnienie dokumentacji medycznej) w podmiocie leczniczym w dniu 2 stycznia 2015 r., stanowiło praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów w rozumieniu art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, i uzasadniło wydanie decyzji w oparciu o ww. art. 64 ust. 3 i 4.

Przed odniesieniem się do zaistniałych w sprawie kwestii spornych (a tym samym do prawidłowości zaskarżonej decyzji Rzecznika Praw Pacjenta), zauważyć przede wszystkim należy, iż podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 64 ust. 3 i 4 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, zgodnie z którym nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i nakazującej jej zaniechanie, jeżeli podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizator strajku zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 59 ust. 1 ww. ustawy, w tym przypadku wydaje się decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania.

Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej.

Wyjaśnić przy tym należy, iż "zbiorowe" prawa pacjentów odnoszą się do tych praw, o których mowa w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz w przepisach szczególnych. Używając terminu "zbiorowych praw pacjentów" ustawodawca objął ochroną administracyjnoprawną prawa aktualnych i potencjalnych pacjentów, traktowanych jako zbiorowość - grupę zasługującą na szczególną ochronę (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2826/12, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Tym samym ustanowił odrębny przedmiot ochrony, niezależny od ochrony praw indywidualnych pacjentów. O naruszeniu zbiorowych praw pacjentów możemy mówić wówczas, gdy skutki działań mogą zagrażać lub realizować się w sferze każdego potencjalnego pacjenta znajdującego się w podobnych okolicznościach. Zatem dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych praw pacjentów istotne jest ustalenie, czy konkretne działanie podmiotu leczniczego nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu.

Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, nie są bowiem oceniane wyłącznie działania, lecz także zaniechania, które również mogą wywoływać skutki w postaci naruszenia zbiorowych praw pacjenta (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 61/13, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Dyspozycja art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, wskazuje na zorganizowany charakter działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, które mają na celu pozbawienie praw pacjentów. Przesłanka zachowania zorganizowanego kładzie nacisk przede wszystkim na zaplanowanie czegoś i przeprowadzenie jakiegoś działania lub powstrzymanie się od jakiegoś działania. Do uznania "celowości" działania lub zaniechania wystarczy, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych co najmniej przewiduje, iż jego zachowanie doprowadzi do naruszenia praw pacjentów i na to się godzi. Zakaz stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów ma charakter bezwzględny i wynika z samej ustawy (art. 59 ust. 2 ww. ustawy).

Z kolei, naruszenie zbiorowych praw pacjenta wymaga spełnienia dwóch przesłanek: bezprawności działania lub zaniechania i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej.

Prawo pacjenta do dokumentacji medycznej zostało szczegółowo uregulowane w rozdziale 7 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, pacjent ma prawo do dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych mu świadczeń zdrowotnych. W art. 26 ust. 1 ustawy, wskazano, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu, bądź osobie upoważnionej przez pacjenta. Po śmierci pacjenta, prawo wglądu w dokumentację medyczną ma osoba upoważniona przez pacjenta za życia (art. 26 ust. 2 ustawy).

Prawidłowo Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że zgodnie z art. 27 ww. ustawy, dokumentacja medyczna może być udostępniona:

1) do wglądu, w tym także do baz danych w zakresie ochrony zdrowia, w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych;

2) poprzez sporządzanie jej wyciągów, odpisów lub kopii;

3) poprzez wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, jeżeli uprawniony organ lub podmiot żąda udostępnienia oryginałów tej dokumentacji.

Ponadto, w myśl § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. Nr 252, poz.1697 ze zm.), udostępnienie dokumentacji medycznej następuje bez zbędnej zwłoki. W przypadku, gdy udostępnienie dokumentacji nie jest możliwe, odmowa wymaga zachowania formy pisemnej oraz podania przyczyny (§ 79 rozporządzenia).

I tak, kierując się powyższym i kontrolując wskazaną decyzję Rzecznika Praw Pacjenta, mając przy tym na względzie tak zarzuty sformułowane w skardze, jak i akta sprawy, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza.

Zdaniem Sądu, Rzecznik Praw Pacjenta prawidłowo bowiem przyjął, iż w dniu 2 stycznia 2015 r. A. K., prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą: Praktyka Lekarza Rodzinnego A. K., naruszyła zbiorowe prawa pacjentów poprzez ograniczenie dostępu do dokumentacji medycznej umożliwiając pacjentom złożenie wniosku o udostępnienie dokumentacji medycznej jedynie za pośrednictwem poczty lub telefonicznie bądź na adres poczty elektronicznej. Prawidłowo Rzecznik Praw Pacjenta stwierdził jednocześnie zaniechanie stosowania tej praktyki w dniu 5 stycznia 2015 r. (przyjmując za wiarygodne -wobec braku przeciwdowodu- wyjaśnienia podmiotu leczniczego złożone w sprawie, z których wynika, iż w dniu 5 stycznia 2015 r. podmiot leczniczy zapewnił już w swojej placówce dyżur personelu).

Sąd podzielił ocenę Rzecznika Praw Pacjenta przedstawioną w zaskarżonej decyzji, że w celu realizacji przedmiotowego prawa, pacjent powinien złożyć stosowne żądanie do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych o udostępnienie dokumentacji medycznej, w wybranej przez siebie formie, określonej w art. 27 ww. ustawy, a zatem przez udostępnienie dokumentacji do wglądu, w tym także do baz danych w zakresie ochrony zdrowia w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, poprzez sporządzenie jej wyciągów, odpisów lub kopii, czy poprzez wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru. Przepisy prawa nie określają jednak w jaki sposób pacjent może złożyć powyższy wniosek. Zatem, zdaniem Sądu, należy uznać, że wniosek o udostępnienie dokumentacji medycznej może zostać złożony w dowolny sposób; w szczególności pacjent może udać się do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych i osobiście złożyć wskazane podanie. W konsekwencji, podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych nie może ograniczyć sposobu przyjmowania wniosków o udostępnienie tej dokumentacji jedynie do formy pisemnej, telefonicznej bądź elektronicznej.

Dlatego też należy zgodzić się z Rzecznikiem Praw Pacjenta, że w dniu 2 stycznia 2015 r. podmiot leczniczy naruszył zbiorowe prawa pacjentów poprzez ograniczenie sposobu składania wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej, bowiem pacjent nie mógł złożyć takiego wniosku bezpośrednio w podmiocie leczniczym, a zważywszy, że udostępnienie dokumentacji nie jest z reguły czynnością wymagającą skomplikowanych procedur, pacjent nie mógł zrealizować swojego prawa "bez zbędnej zwłoki", co w standardowych warunkach może oznaczać niezwłocznie, w myśl § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r.

Zważyć również trzeba, że samo zamknięcie przychodni -niezależnie z jakiego powodu (protest, strajk), w tym nawet w sytuacji zaprzestania udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia- nie ma znaczenia w kontekście stwierdzonego w sprawie naruszenia zbiorowych praw pacjentów. Działanie polegające na zamknięciu podmiotu leczniczego jest działaniem celowym/przewidywalnym, a konsekwencją celowego działania polegającego na jego zamknięciu jest również świadome naruszenie zbiorowych praw pacjentów polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej, czy też zaniechaniu jej udostępnienia w prawem przewidzianej formie.

Dostrzec też trzeba, że podmiot leczniczy nie jest typowym podmiotem gospodarczym o charakterze biznesowym, który w dowolnym momencie można zamknąć. W przypadku podmiotu gospodarczego będącego podmiotem leczniczym należy mieć na uwadze, że w czasie gdy jest zamknięty nadal ma obowiązek przestrzegać praw pacjentów w zakresie prawa do dokumentacji medycznej. Winien więc tak zorganizować działalność, jej zakończenie, czy też choćby chwilowe zamknięcie, aby pacjenci mogli mieć dostęp do swojej dokumentacji medycznej, a wniosek o jej udostępnienie mogli złożyć w dowolny sposób, nie zaś jedynie w formie pisemnej, mailowej bądź telefonicznej.

W końcu, w okolicznościach sprawy, zważyć należy, iż ograniczenie prawa do dokumentacji medycznej potencjalnych pacjentów nastąpiło na skutek zamknięcia przychodni, a to nastąpiło nagle - wobec niepodpisania przez podmiot leczniczy umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia (choć strona skarżąca jako przedsiębiorca może udzielać świadczeń zdrowotnych zarówno tych finansowanych ze środków publicznych, jak również tych, za które płaci sam pacjent). W tej sytuacji pacjenci byli zmuszeni do poszukiwania innych podmiotów leczniczych, które udzieliłby świadczeń, przy czym – dla kontynuacji leczenia wymagana była dokumentacja medyczna. Ta zaś w dniu 2 stycznia 2015 r. znajdowała się w zamkniętej przychodni, która nie zapewniła w tym dniu żadnego dyżuru uniemożliwiając w ten sposób realizację potencjalnym pacjentom prawa gwarantowanego w art. 23 ww. ustawy, w pełnym zakresie. O realizacji tego prawa nie może stanowić fakt, iż pacjenci strony skarżącej (jak podnosi się w skardze), po każdej wizycie otrzymują wydruk z historii choroby. Wydawanie takiego wydruku nie zwalnia podmiotu leczniczego z obowiązku udostępnienia dokumentacji medycznej, na wniosek. Prawo pacjenta w tym zakresie reguluje w sposób wyraźny ustawa. Opisane działanie, a właściwie zaniechanie podmiotu leczniczego mające miejsce 2 stycznia 2015 r., w sposób istotny przełożyło się więc na prawa potencjalnego pacjenta, który nie tylko musiał poszukiwać w tym dniu innego podmiotu leczniczego w celu uzyskania pomocy medycznej, ale też nie posiadał niezbędnej przy kontynuacji leczenia dokumentacji z przebiegu choroby. Nie sposób przy tym przyjąć, aby postępowanie podmiotu leczniczego nie miało charakteru celowego i świadomego, w sytuacji gdy już w dniu 5 stycznia 2015 r. podmiot leczniczy (zdając sobie sprawę z obciążających go obowiązków wobec potencjalnych pacjentów), zapewnił dyżur pracownika w celu przyjmowania wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej.

Z tych też przyczyn Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd nie podzielił zarzutów w niej podniesionych, tak dotyczących prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów procesowych.

Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja -wobec niespornych ustaleń faktycznych w niej występujących- jest zgodna z art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 3 i 4 i art. 65 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Z tych wszystkich przyczyn, podzielając w całości ocenę dokonaną w sprawie przez Rzecznika Praw Pacjenta, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.