Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 809/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: uchylono zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 145  par. 1  pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: Art. 5 pkt 4a i art. 12 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2011 nr 212 poz 1263
law: Ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej - tekst jednolity.
article: Par. 8  ust. 1 i par. 11 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec (spr.) Sędziowie WSA Dorota Dąbek WSA Janusz Kasprzycki Protokolant Asystent sędziego Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2015 r. sprawy ze skarg J. S. na decyzje Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 15 kwietnia 2015 r. nr [...] z dnia 15 kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzjami z dnia 15 kwietnia 2015 r.:

- znak [...] utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T z dnia [...] 2014 r. znak [...] o braku podstaw do stwierdzenia u J. S. choroby zawodowej pod postacią przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli, które spowodowało trwałe upośledzenie sprawności wentylacyjnej płuc z obniżeniem natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV1) poniżej 60 % wartości należnej, wywołane narażeniem na pyły lub gazy drażniące, jeżeli w ostatnich 10 latach pracy zawodowej co najmniej w 30 % przypadków stwierdzono na stanowisku pracy przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń, wymienionej w poz. 5 wykazu chorób zawodowych, będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r.;

- znak [...] utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T z dnia [...] 2014 r. znak [...] o braku podstaw do stwierdzenia u J. S. choroby zawodowej pod postacią przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy, pod postacią przewlekłego zapalenia okołostawowego barku, wymienionej w poz. 19/4 wykazu chorób zawodowych, będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r.

Jako podstawa prawna decyzji wskazane zostały przepisy art. 5 pkt 4 a i art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. z 2011 r., Nr 212, poz., 1263 ze zm.) oraz § 8 ust. 1 i § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1367).

Z uzasadnień powyższych decyzji wynika następujący stan faktyczny:

Powiatowy Inspektor Sanitarny w B pismem z dnia 27 maja 2010 r. wszczął postępowanie administracyjne w sprawie choroby zawodowej u J. S. na skutek zgłoszenia lekarza medycyny pracy podejrzenia choroby zawodowej.

W dnu 5 maja 2010 r. sporządzono kartę oceny narażenia zawodowego.

Z treści karty wynika, że J. S. w okresie od 16 sierpnia 1967 r. do 30 czerwca 1992 r. pracował w Zakładach Przetwórstwa [...] w B – Oddział [...] (obecnie A) na stanowisku tokarz, w okresie od 1 lipca 1992 r. do 31 grudnia 1997 r. pracował w S SA w B na stanowiskach tokarz i operator obrabiarek a w okresie od 1 stycznia 1998 r. do 23 października 2009 r. pracował w S – W Sp. z o.o. w B na stanowiskach tokarz i operator obrabiarek.

Ocenę narażenia zawodowego opracowano na podstawie wystąpienia Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B z 14 kwietnia 2010 r., w którym wskazano, że w dniu 9 kwietnia 2010 r. dokonano przeglądu lokalizacji stanowiska pracy w S - W Sp. z o.o. w B, które zdaniem organu zajmował J. S. Stanowisko było zlokalizowane w wydzielonej hali przy tokarce SU-100. Opisano czynności związane z obsługą tokarki.

Za czynniki stanowiące przyczynę choroby zawodowej uznano hałas i sposób wykonywania pracy. Nie stwierdzono emisji pyłów i dymów. Stwierdzono, że czynności J. S. polegały na nadzorze pracy urządzeń a wykonywane ruchy nie powodowały przeciążenia barku i nie były monotypowe. W przedmiocie organizacji pracy, dostosowania stanowiska pracy pod względem ekonomicznym do wykonywania opisanych czynności, pozycji ciała podczas wykonywania tych czynności, orzekania o przeciwskazaniach do wykonywania pracy, korzystania z urlopu do poratowania zdrowia organ nie pozyskał informacji. Ustalił natomiast, że w zakładzie pracy przeprowadzane były kontrole warunków pracy.

Z pisma Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B wynikało też, że J. S. został przeniesiony w roku 2001 na własną prośbę na stanowisko ślusarza, które było zlokalizowane w tzw. magazynie, wydzielonym przy hali, zamykanym. Do jego obowiązków należało wydawanie narzędzi do pracy: wiertła, płytki skrawające, frezy i narzędzia pomiarowe.

W związku ze złożonym wnioskiem o stwierdzenie choroby zawodowej J. S. został poddany badaniom w Ośrodku Medycyny Pracy.

Orzeczenie dotyczące przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli bez trwałego upośledzenia sprawności wentylacyjnej płuc i obniżenia natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV1) poniżej 60 % wartości należnej zostało wydane w dniu 25 maja 2010 r. (nr [...]). Przyjęto, że nie ma podstaw do stwierdzenia u skarżącego tej choroby jako zawodowej. Opisano przeprowadzone badanie spirometryczne, wskazując, że stwierdzono wartości natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej FEV 1 wynoszące w dniu 22 stycznia 2010 r. FEV 1 = 67,0 %, w dniu 17 lutego 2010 r. FEV 1 = 56,9 %, w dniu 24 lutego 2010 r. FEV 1 = 73,3 %. Zaznaczono, że warunkiem uznania za chorobę zawodową przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli jest stwierdzenie trwałego upośledzenia sprawności wentylacyjnej płuc z obniżeniem natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej FEV 1 poniżej 60 % wartości należnej, brak narażenia w środowisku pracy na pyły lub substancje drażniące. Ponadto wymaganym jest w ciągu ostatnich 10 lat pracy zawodowej stwierdzenie na stanowisku pracy w co najmniej 30 % przypadków przekroczenia odpowiednich normatywów higienicznych dla tych substancji. Natomiast dochodzenie epidemiologiczne nie dostarczyło dowodów na to, by w ciągu ostatnich 10 lat pracy zawodowej istniało dostatecznie udokumentowane narażenie zawodowe na zapylenie i czynniki drażniące drogi oddechowe w stężeniach przekraczających dopuszczalne normatywy higieniczne. Również w badaniach spirometrycznych nie stwierdzono trwałego upośledzenia sprawności wentylacyjnej płuc z obniżeniem natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV 1) poniżej 60 % wartości należnej. Uznano wobec tego, że nie ma związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy aktualnym stanem zdrowia J. S. a warunkami pracy.

Ośrodek Medycyny Pracy w drugim orzeczeniu z dnia [...] 2010 r. Nr [...] dotyczącym choroby zawodowej przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy – przewlekłego zapalenia okołostawowego barku prawego również stwierdził brak podstaw do rozpoznania u J. S. opisanej choroby.

Wyjaśniono, że pomimo stwierdzenia u J. S. przewlekłego zapalenia okołostawowego barku prawego nie można uznać, że schorzenie to ma związek z warunkami pracy, gdyż analiza narażenia zawodowego pacjenta, w tym dochodzenie z dnia 14 kwietnia 2010 r. w zakresie sposobu wykonywania pracy, nie ujawniła takiego narażenia zawodowego.

J. S. odwołał się od powyższych orzeczeń do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego, który wydał w dniu [...] 2010 r. orzeczenia o nr [...] stwierdzające brak podstaw do rozpoznania opisanych wyżej chorób.

W uzasadnieniach orzeczenia dotyczącego choroby zawodowej przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli pochodzenia zawodowego wyjaśniono, że w badaniu fizykalnym osłuchowo stwierdzono szmer pęcherzykowy symetryczny i nie zaobserwowano patologicznych zmian osłuchowych nad polami płucnymi. W badaniach gazów krwi kapilarnej arterializowanej w spoczynku nie stwierdzono cech niewydolności oddechowej a przeprowadzone badanie spirometryczne wykazało zaburzenie wentylacji typu obturacji w stopniu umiarkowanym. Przeprowadzona próba rozkurczowa z Berotekiem była ujemna – wzrost FEV1 o 3,1 % w stosunku do wartości należnej, co wskazuje w ocenie badającego na słabą odwracalność skurczu oskrzeli. Zwrócono uwagę, że opisana wyżej choroba zawodowa charakteryzuje się obniżeniem natężonej objętości wydechowej pierwszosekundopwej FEV1 poniżej 60 % natomiast w badaniach spirometrycznych wykonanych u J. S. wartości FEV1 wyniosły 63%, 60 % wartości należnej. Ponadto z karty oceny narażenia zawodowego wynikało, że na stanowiskach pracy J. S. nie było przekroczenia wartości NDS zapylenia, podczas gdy choroba, wobec której istnienia prowadzi się badania – wymaga by w ostatnich 10 latach pracy zawodowej co najmniej w 30 % przypadków stwierdzono na stanowisku pracy przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń pyłów lub gazów drażniących.

Odnośnie choroby zawodowej pod postacią przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy – przewlekłego okołostawowego barku zwrócono uwagę na okoliczności wynikające z karty oceny narażenia zawodowego, że w okresie zatrudnienia w latach 1967 – 2001 czynności na stanowisku pracy badanego nie wymagały ruchów monotypowych i nie dochodziło do przeciążenia stawu barkowego. Wskazano, że przeprowadzona została konsultacja ortopedyczna z oceną zdjęcia rtg barku prawego. Nie stwierdzono aktualnie cech przewlekłego, okołostawowego zapalenia stawu barkowego prawego. Stwierdzono natomiast istnienie zmian zwyrodnieniowych. Jednak, jak zwrócono uwagę, zmiany zwyrodnieniowe stawów nie są ujęte w wykazie chorób zawodowych a dochodzenie epidemiologiczne przeprowadzone przez Inspekcję Sanitarną nie potwierdziło narażenia badanego na przeciążenie stawów barkowych.

Powiatowy Inspektor Sanitarny wydał w dniu [...] 2011 r. decyzję znak [...] o niestwierdzeniu u J. S. chorób zawodowych przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli, które spowodowało trwałe upośledzenie sprawności wentylacyjnej płuc z obniżeniem natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV1) poniżej 60 % wartości należnej, wywołane narażeniem na pyły lub gazy drażniące, jeżeli w ostatnich 10 latach pracy zawodowej co najmniej w 30 % przypadków stwierdzono na stanowisku pracy przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń (poz. 5) oraz przewlekłego zapalenia okołostawowego barku prawego.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że ocena zgromadzonego materiału dowodowego została dokonana zgodnie z § 6 ust. 3 pkt 3 ww. rozporządzenia. Przedstawiono szczegółowe ustalenia w zakresie czynności, które wykonywał w trakcie zatrudnienia J. S. Pełniąc obowiązki tokarza/szlifierza tokarza walców/operatora obrabiarek w latach 1967 – 2001, wykonywał czynności związane głównie z obsługą wolnoobrotowej tokarki SU-100, podczas pracy nie dochodziło do powstawania pyłów ani dymów. Jako chłodziwo stosowano emulsję do obróbki skrawaniem. W latach 2001 – 2009 wydawał narzędzia z magazynu, wyodrębnionego z hali. Praca przy tokarce SU-100 polegała na obróbce skrawania, toczeniu noży krążkowych, wałów korbowych, szlifowaniu otworów na sucho, regeneracji rolek agregatu, toczeniu nowych tulei grubościennych i regeneracji nowych. Praca wiązała się z zamocowaniem obrabianego elementu przy pomocy uchwytu (duże elementy były podtrzymywane suwnicą), dokonaniem pomiaru obrabianego elementu, ustawieniem parametrów i obsługa panelu sterowniczego, nadzorem pracy tokarki i interwencją w sytuacji wystąpienia zakłóceń. J. S. podczas pracy przyjmował różne pozycje (wyciąganie rąk w górę, pochylanie się do przodu, kucanie) bez konieczności trwania w wymuszonej pozycji przez dłuższy czas, jedynie na potrzeby wykonania konkretne czynności jak dokręcenie, odkręcenie czy ustawienie parametrów toczenia. Wskazano, że wymienione czynności powtarzały się w ciągu zmiany roboczej kilka, kilkanaście lub kilkadziesiąt razy.

Organ wskazał, że sposób wykonywania pracy może stwarzać zróżnicowane zagrożenie zdrowotne jeżeli stanowisko pracy nie jest dostosowane pod względem ergonomicznym do wykonywania czynności zawodowych lub gdy technologia procesu produkcyjnego powoduje przeciążenie układu ruchu. Do głównych czynników wywołujących przeciążenie układu ruchu zalicza się monotypię ruchów, wymuszoną pozycję ciała, obciążenie mięśni, nadmierny wysiłek fizyczny, podnoszenie i przenoszenie znacznych ciężarów, przy czym wpływa na to dodatkowo czas trwania takich czynności, powtarzalność zadań, rytm pracy (monotypowość) czy siła wywierania w czasie poszczególnych czynności. Natomiast monotypowość występuje wówczas, gdy czynności powtarzają się w odstępach krótszych niż 5 minut, przy częstotliwości powtarzania czynności większej niż 40 razy na minutę. Zwrócono uwagę na ustalenia w sprawie, że J. S. jako pracownik narzędziowni w latach 201 – 2009 miał obowiązek wydawania narzędzi. Cięższe narzędzia między innymi imadła tokarskie były wydawane sporadycznie to jest raz na miesiąc i były transportowane przy pomocy wózka widłowego lub ręcznego albo przy pomocy suwnicy. Nie występowały w miejscu pracy J. S. czynniki szkodliwe takie jak hałas, czynniki chemiczne czy pyły.

Następnie organ przedstawił treść wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich, zwracając uwagę na nieścisłość między orzeczeniem lekarskim nr [...] wydanym przez Ośrodek Medycyny Pracy, który stwierdził, że "przeprowadzone aktualnie badania (ortopedyczne, neurologiczne) dają podstawę do rozpoznania przewlekłego zapalenia okołostawowego braku prawego" a orzeczeniem nr [...] Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego, który w badaniu ortopedycznym nie stwierdził aktualnie cech przewlekłego okołostawowego zapalenia stawu barkowego prawego, potwierdził natomiast istnienie zmian zwyrodnieniowych tego stawu.

Wobec powyższej nieścisłości organ wystąpił w piśmie z dnia 24 listopada 2010 r. do obu ośrodków o podanie jednostki chorobowej stwierdzonej u J. S.

Ośrodek Medycyny Pracy potwierdził, że przeprowadzona konsultacja ortopedyczna i neurologiczna wskazała na występowanie cech schorzenia to jest zapalenia okołostawowego barku prawego przy jednoczesnym stwierdzeniu zmian zwyrodnieniowych i dyskopatycznych kręgosłupa z zespołem bólowym. Schorzenia nie powiązano z chorobą zawodową, gdyż nie stwierdzono ruchów monotypowych i przeciążenia barku prawego. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego podtrzymał wcześniejsze stanowisko wyjaśniając, że w trakcie przeprowadzonej obserwacji klinicznej w dniach 13 – 19 września 2010 r. konsultujący ortopeda w trakcie badania klinicznego połączonego z oceną zdjęcia rtg nie stwierdził cech przewlekłego okołostawowego zapalenia stawu barkowego a jedynie zmiany zwyrodnieniowe, które nie są ujęte w wykazie chorób zawodowych.

Organ podkreślił, że z zebranego materiału dowodowego nie wynika, by podczas wykonywania pracy przez J. S. dochodziło do przeciążenia prawego braku ruchami monotypowymi czy dźwigania ciężarów.

Zwrócono uwagę, że zgodnie z załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. wskazany został okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. Dla przewlekłych chorób układu ruchu wywołanych sposobem wykonywania pracy został określony czas 1 roku, tymczasem J. S. zakończył pracę na tokarce w 2001 r., a jako ślusarz w narzędziowni nie był narażony na prace powodujące przeciążenie stawu barkowego.

Organ miał na uwadze złożoną przez J. S. do akt sprawy dokumentację leczenia, jednak wynika z niej, że od lat leczony jest z powodu zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa, które nie figurują w wykazie chorób zawodowych.

Organ podsumował, że na podstawie przeprowadzonych badań i konsultacji nie stwierdzono u J. S. chorób zawodowych oskrzeli i układu ruchu, dodatkowo warunki pracy J. S. nie pozwoliły na potwierdzenie związku przyczyno – skutkowego pomiędzy jednostkami chorobowymi, a warunkami pracy, stąd brak podstaw prawnych do stwierdzenia tych chorób zawodowych.

Wskutek odwołania się przez J. S. od ww. decyzji do Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, organ ten decyzją z dnia 23 grudnia 2011 r. uchylił decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2011 r. w części dotyczącej braku podstaw do stwierdzenia u J. S. choroby zawodowej dotyczącej oskrzeli i układu ruchu.

Organ odwoławczy nakazał wyjaśnić rozbieżności dotyczące ekspozycji J. S. na czynniki szkodliwe dla zdrowia oraz ustalić częstotliwość i czas tej ekspozycji na podstawie zeznań stron, świadków i materiału dowodowego oraz określić w ocenie narażenia zawodowego oraz w uzasadnieniu decyzji czy na zajmowanych przez J. S. stanowiskach pracy występowało, czy nie narażenie na czynniki uznane jako przyczyna chorób zawodowych. Ponadto nakazano sporządzić nową kartę oceny narażenia zawodowego, o ile wystąpią nowe okoliczności i fakty.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny wydał w dniu [...] 2012 r. decyzje znak [...] i [...] nie stwierdzające u J. S. chorób zawodowych dotyczących oskrzeli i narządu ruchu.

Kierując się wytycznymi organu odwoławczego, Powiatowy Inspektor Sanitarny przedstawił ustalenia mające na celu wyjaśnienia opisanych w decyzji odwoławczej rozbieżności. J. S. podczas przesłuchania wyjaśnił, że obsługa tokarki SU-100 wymagała stania przez kilka godzin w pozycji pochylonej z rękami poniżej kolan. W sposób odmienny od pracodawcy J. S. opisał rodzaj obrabianych przez siebie elementów. S – W Sp. z o.o. podała, że J. S. wykonywał wyłącznie obróbkę tulei. Wobec tych rozbieżności przesłuchano pracowników. Świadek E. K. zeznał, że J. S., pracując na tokarce SU-100 wykonywał toczenie nowych tulei grubościennych, regenerację tulei grubościennych i po napawaniu, toczenie noży krążkowych, szlifowanie otworów "na sucho", toczenie wałów korbowych, regenerację rolek formujących. Szlifowanie/doczyszczanie kształtów wymagało użycia tzw. łaty, na którą nakładano kamień czy papier ścierny, a następnie, dociskając ją ramieniem do obrabianego elementu, niwelowano nierówności. Czynności te były powtarzane w ciągu zmiany roboczej w zależności od rodzaju obrabianego elementu kilka, kilkanaście czy kilkadziesiąt razy. Praca wymagała przyjmowania różnych pozycji niejednokrotnie wymuszonych, a czas pozostawania w nich był uzależniony od rodzaju/kształtu obrabianego elementu. Świadek R. P. przyznał, że praca na tokarce nie wymaga ruchów jednostajnych – monotypowych. Potwierdził, że J. S. obrabiał różne elementy a praca wymagała od niego przyjmowania niejednokrotnie wymuszonych pozycji jak kucanie, schylanie się, pochylenie tułowia do przodu, przy czym nie były one długotrwałe. Świadek K. B. potwierdził wykonywanie przez J. S. czynności wymagających przyjmowania różnych pozycji, podobnie zeznali pozostali świadkowie J. K. i A. Ć. Sporządzona została w dniu 1 marca 2012 r. dokumentacja fotograficzna precyzująca czas potrzebny do zamontowania elementu na tokarce SU-100.

Organ przyjął wobec powyższych zeznań, że w środowisku pracy J. S. nie było narażenia na czynności, które powodowałyby nadmierne obciążenie układu kostno – stawowego.

Ponadto wobec rozbieżności między zeznaniami J. S. a S - W Sp. z o.o. dotyczących wagi wydawanych przez J. S. narzędzi z magazynu zlokalizowanego przy hali produkcyjnej, zakład pracy wdrożył w dniach od 27 lutego 2012 r. do 15 marca 2012 r. rejestrację wydawanych narzędzi, z której wynika, że waga narzędzi nie przekracza kilkudziesięciu dkg, sporadycznie zdarzają się narzędzia o wadze powyżej kilku czy kilkunastu albo kilkudziesięciu kilogramów. Potwierdzono, że narzędzia wydawane aktualnie z magazynu są adekwatne do lat 2001 – 2009 (okresu zatrudnienia J. S.). J. S. zeznawał z kolei, że waga wydawanych narzędzi wynosiła 20,30, 50 i 80 kg.

Wskazano, że ocena narażenia zawodowego opracowana dla J. S. przez Pracownie Higieny Pracy i Szkodliwości Zawodowych przy OMP stanowi, że według oceny BHP w całym okresie pracy zawodowej pacjent nie był narażony na wykonywanie ruchów seryjnego zginania i prostowania nadgarstków. Czynności dokręcania, zakładania elementów na maszynę, sterowania i nastawiania maszyn posiadają znamiona monotypowości jednak tylko w zakresie niskiej częstotliwości powtarzania. Podczas wykonywania tych ruchów pacjent przyjmował wymuszoną pozycję ciała.

Zwrócono uwagę, że monotypowość ruchów występuje wówczas, gdy czynności powtarzają się w odstępach krótszych niż 5 minut przy częstotliwości powtarzania czynności większej niż 40 razy na minutę. Tymczasem J. S. wykonywał stwierdzone czynności w czasie krótkim 1 – 2 minuty.

Odnosząc się do ustaleń w postępowaniu dotyczącym choroby układu oddechowego, wskazano, że tokarka SU-100 jest tokarką wolnoobrotową, chłodzoną przy użyciu emulsji, co wyklucza proces tworzenia się pyłów i emisji ich do środowiska. Karta oceny narażenia zawodowego dla stanowiska operatora obrabiarek w katalogu możliwych zagrożeń nie zawiera tych dotyczących pyłów. Wskazano też, że doczyszczanie obrabianych elementów było czynnością sporadyczną, praktykowaną wyłącznie w odniesieniu do niektórych elementów (walce), które wymagały niwelowania niedokładności. Podczas tej czynności pracownik miał kontakt z opiłkami i pyłem metalu, ale jak podkreślono, nie jest on tożsamy z pracą w środowisku, gdzie panuje przekroczenie norm higienicznych zapylenia.

J. S. odwołał się od powyższych decyzji do Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, podnosząc w odwołaniach między innymi zarzut rozpoznania spraw przez niewłaściwy organ z uwagi na zaistnienie okoliczności stanowiących podstawę do wyłączenia organu.

Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzjami z dnia [...] 2013 r. znak [...] i [...] uchylił decyzję z dnia [...] 2012 r. w uwzględnieniu zarzutu podniesionego przez J. S.

Wojewódzki Inspektor Sanitarny postanowieniami z dnia [...] 2013 r. wyłączył Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B od udziału w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie stwierdzenia u J. S. opisanych wyżej chorób zawodowych, wyznaczając do załatwienia sprawy Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T.

Powodem wyłączenia była okoliczność, że Powiatowy Inspektor Sanitarny w B pełnił i pełni nadal funkcję lekarza zakładowego w zakładzie, w którym zatrudniony był J. S.

Powiatowy Inspektor Sanitarny w T wszczął w dniu 13 stycznia 2014 r. postępowanie w sprawie chorób zawodowych u J. S., które zakończyło się wydaniem w dniu [...] 2014 r. decyzji Nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia u J. S. choroby zawodowej przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy, pod postacią przewlekłego zapalenia okołostawowego barku, wymienionej w poz. 19/4 wykazu chorób zawodowych, będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. oraz decyzji Nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej pod postacią przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli, które spowodowało trwałe upośledzenie sprawności wentylacyjnej płuc z obniżeniem natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV1) poniżej 60 % wartości należnej, wywołane narażeniem na pyły lub gazy drażniące, jeżeli w ostatnich 10 latach pracy zawodowej co najmniej w 30 % przypadków stwierdzono na stanowisku pracy przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń, wymienionej w poz. 5 wykazu chorób zawodowych, będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r.

W uzasadnieniach decyzji zostały przedstawione i uwzględnione ustalenia dokonane przed Powiatowym Inspektorem Sanitarnym w B, zarówno jeśli chodzi o czynniki szkodliwe w środowisku pracy J. S., jak i okoliczności wynikające z wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich.

Orzekający w sprawie organ uznał, że dane te są wystarczające do wydania przedmiotowych decyzji. Jedyną dodatkową czynnością organu było przesłuchanie w dniu 3 marca 2014 r. J. S. oraz dokonanie w S – W oceny narażenia zawodowego wraz z kontrolą stanowisk pracy zajmowanych przez J. S. Z przesłuchania wynikało, że do lat 80 –tych J. S. wykonywał głównie rolki (walce) stanowiące sprzęt do agregatów cięcia. Wykonywanie jednej rolki trwało od 6 do 12 godzin. W razie wystąpienia wad toczonej powierzchni J. S. czyścił je przy pomocy papieru ściernego i dociskał prawym ramieniem poprzez drewnianą dźwignię. Trwało do od 15 do 30 minut. Podczas szlifowania dochodziło do emisji pyłów. Emisja trwała ok 22 minuty. J. S. podniósł także, że zdarzało się, iż przez całą zmianę szlifował rolki a także otwory szlifierkami suportowymi. W latach 80 – tych J. S. wykonywał tuleje, noże i wały korbowe. Wykonał 10 wałów korbowych. Przy wykonywaniu tych czynności należało manewrować korbami i pochylać się. J. S. wykonywał również noże krążkowe. Od polowy lat 80 – tych do 2001 r. J. S. obrabiał także tuleje grubościenne.

Oceniając podane wyżej fakty, organ odniósł je do zeznań świadków przesłuchanych w postępowaniu przed Państwowym Powiatowym Inspektorem Sanitarnym w B, którym w przeciwieństwie do zeznań skarżącego dał wiarę.

W uzasadnieniu decyzji dotyczącej choroby zawodowej układu oddechowego organ zwrócił uwagę na okoliczności akcentowane w poprzednich postępowaniach, że J. S. był w ekspozycji na stężenie pyłu tylko podczas niwelowania niedokładności powstałych podczas toczenia rolki (walca) przez średnio 22 minuty. Uznano, że praca ta nie jest tożsama z pracą w środowisku, gdzie panuje przekroczenie norm higienicznych zapylenia zwłaszcza, że zdecydowana większość detali była ze stali.

Odwołując się od powyższych decyzji J. S. zarzucił decyzjom naruszenie przepisów postępowania art. 7, 77 § 1, 107 § 3, 80 i 140 kpa poprzez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego i niewyjaśnienie sprawy, nierozpatrzenie zarzutów zawartych w pismach skarżącego, wydanie decyzji w oparciu o fragmentaryczne ustalenia oraz dokonanie ustaleń sprzecznych z zebranym materiałem dowodowym.

Wojewódzki Inspektor Sanitarny wydał po rozpoznaniu odwołań opisane na wstępie decyzje.

Uzasadnienia decyzji w całości stanowią powtórzenie dotychczasowych ustaleń organów, z położeniem akcentu na okoliczności, iż wydane w sprawie orzeczenia lekarskie wskazują na brak podstaw do rozpoznania u J. S. chorób zawodowych związanych z układem ruchu oraz układem oddechowym a dokonana przez PPIS w B i PPIS w T ocena narażenia zawodowego wykazała brak narażenia J. S. w środowisku pracy na czynności, które powodowałyby nadmierne obciążenie stawu barkowego oraz nie dostarczyła dowodów na to, że w ciągu ostatnich 10 lat pracy zawodowej J. S. istniało dostatecznie udokumentowane narażenie zawodowe na zapylenie i/lub czynniki drażniące drogi oddechowe w stężeniach przekraczających dopuszczalne normatywy higieniczne ( 8 lat pracy w magazynie przy wydawaniu narzędzi, pozostałe 2 lata praca na tokarce SU-100 z użyciem chłodziwa – emulsji do obróbki skrawaniem – bez narażenia na pyły i gazy drażniące).

J. S. wniósł na powyższe decyzje skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

Nie zgadzając się z ich treścią, zarzucił błędnie zastosowanie prawa materialnego, błędną wykładnię prawa, naruszenie norm o charakterze powszechnie obowiązującym stanowiącym podstawę rozstrzygnięć, w tym naruszenie ustawowej definicji choroby zawodowej.

Skarżący zarzucił wadliwość przeprowadzonych badań polegających na nieuwzględnieniu faktu, że w trakcie badań dostał ataku kaszlu, co mogło mieć wpływ na wynik badań, a także faktu, że przed badaniem zażył leki rozkurczowo – wziewne.

Zarzucił nieuwzględnienie wniosków dowodowych, między innymi dokumentacji medycznej załączonej do akt, kartoteki lekarskiej lekarzy zawodowych za okres od 1974 do 1977 roku.

W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawach.

J. S. na rozprawie w dniu 10 grudnia 2015 r. zarzucił dokonanie przez organ jednostronnej oceny narażenia zawodowego w oparciu o stanowisko zakładu pracy, a nie w oparciu o zeznania świadków i jego samego. Wskazał ponadto, że w 2010 r. scharakteryzowano stanowisko pracy, które odbiegało od zajmowanego przez niego w roku 1974. Wyjaśnił, że pomieszczenie warsztatowe było inne, mniejsze i niższe niż opisane, co przekładało się na wysoki stopień zapylenia, który był widoczny gołym okiem. Obok warsztatu pracowała maszyna, która szlifowała na sucho otwory w walcach. W pomieszczeniu, w którym pracował znajdowało się 30 maszyn powodujących zapylenie. Pomieszczenie miało powierzchnię 12x50 m kw. Skarżący zwrócił uwagę na wyniki badań tomografii komputerowej z dnia 8 maja 2009 r. i z dnia 25 stycznia 2007 r. potwierdzające u niego schorzenie kręgosłupa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., nr 153, poz.1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, przy czym w sprawowaniu tej kontroli nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, rozstrzygając w granicach danej sprawy (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej p.p.s.a.). Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 p.p.s.a.

Skarga w niniejszej sprawie wniesiona została na decyzje Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 15 kwietnia 2015 r. utrzymujące w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2014 r., którymi to decyzjami organ I instancji orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u J. S. chorób zawodowych wymienionych na wstępie.

Zgodnie z art. 235¹ Kodeksu pracy za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeśli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy w związku ze sposobem wykonywania pracy zwanych narażeniem zawodowym. Wykaz chorób zawodowych stanowi załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (w/w). Stosownie do treści tego rozporządzenia na pojęcie choroby zawodowej składają się dwa elementy: wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych oraz istnienie związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy. We wskazanym rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych, co do niektórych schorzeń sprecyzowano dodatkowo, że ów związek przyczynowy upoważniający do rozpoznania choroby zawodowej istnieje jedynie wówczas, gdy udokumentowane objawy chorobowe wystąpiły w czasie istnienia narażenia zawodowego albo w okresie nie dłuższym niż wskazany w tym rozporządzeniu. Aby zatem doszło do stwierdzenia u danej osoby choroby zawodowej, schorzenie tej osoby powinno być wykazane w wykazie chorób zawodowych załączonych do rozporządzenia oraz powinno być spowodowane narażeniem zawodowym, przy czym związek przyczynowy między schorzeniem i narażeniem zawodowym powinien być stwierdzony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem. W przypadku ustalenia, że rozpoznana u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych, ocena warunków jego pracy musi zatem wykazać bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że pracę wykonywał w warunkach narażających na powstanie tej choroby zawodowej albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Choroba zawodowa jest więc pojęciem prawnym, oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną ją wywołującą jest tylko i wyłącznie sama praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne, a owe przewidywalne uszkodzenia zdrowia zostały ujęte w tzw. wykazie chorób zawodowych.

Obowiązkiem organów administracji w przedmiotowym postępowaniu było ustalenie trzech elementów, a mianowicie czy rozpoznana choroba jest chorobą wymienioną w wykazie chorób zawodowych czy u skarżącego wystąpiło to schorzenie albo jego następstwa oraz czy bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem można stwierdzić, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy.

W powyższym zakresie ustalenia stanu faktycznego poczynione muszą być zgodnie z przepisami prawa procesowego. W myśli art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), wyrażającego między innymi zasadę prawdy obiektywnej, organ orzekający winien podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. W tym celu, stosownie do wymogów określonych przepisem art. 77 § 1 k.p.a., organ obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ocena tak zebranego materiału powinna być dokonana w granicach prawem przewidzianej swobody. Stosownie do art. 80 k.p.a., organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, czemu należy dać wyraz w uzasadnieniu decyzji poprzez wskazanie faktów, które uznano za udowodnione, dowodów, na których się oparto oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 K.p.a.). Przy czym, według art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

Podstawą wydania przez inspektora sanitarnego decyzji w sprawie choroby zawodowej jest orzeczenie lekarskie wydane przez upoważnioną jednostkę służby zdrowia i wyniki dochodzenia epidemiologicznego. Podnieść jednak należy, że orzeczenia lekarskie wydawane na użytek postępowania w sprawie chorób zawodowych są w istocie opiniami w rozumieniu art. 84 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego i jak każdy dowód winny być przez organ wszechstronnie ocenione. Bez tej opinii bądź sprzecznie z tą opinią organ administracji nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych. Nie oznacza to jednak zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny opinii biegłego w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a. Stanowisko takie jest ugruntowane w orzecznictwie administracyjnym (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 4 sierpnia 2011 r., sygn. akt III SA/Gd 244/11, wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 listopada 2010 r., sygn. akt III SA/Kr 546/10). Organ ma obowiązek kontrolować, czy wydane orzeczenia wyjaśniły istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych. Orzeczenie lekarskie musi w sposób wszechstronny i przekonujący wyjaśniać wszystkie wątpliwości. Opinia jednostki uprawnionej do rozpoznawania chorób zawodowych powinna zawierać merytoryczne uzasadnienie stanowiska z odniesieniem się nie tylko do wyników badań tej jednostki, ale również do innych zebranych dowodów. Nie są wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy orzeczenia lekarskie, które nie odnoszą się w sposób szczegółowy do całości zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie. Organ nie może oprzeć rozstrzygnięcia na opinii lekarskiej lakonicznej, nie zawierającej przekonującego uzasadnienia, wywołującej wątpliwości bądź sprzecznej z przepisami prawa. Opinie lekarskie zawierające rozbieżności czy sprzeczności, nie pozwalające organowi na jednoznaczne rozstrzygnięcie i wydanie decyzji w sprawie, muszą być poprawione lub uzupełnione. W przypadku takich opinii, organ zobowiązany jest wezwać biegłych lekarzy do uzupełnienia opinii w kierunku przez siebie wskazanym bądź z urzędu zasięgnąć opinii innej placówki naukowej służby zdrowia z zakreśleniem jej okoliczności, jakie winny być w opinii ustalone. Organ ma w takiej sytuacji obowiązek uzupełnienia materiału dowodowego, a w razie potrzeby może zwracać się do lekarzy jednostek orzeczniczych o wyjaśnienie. Z § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych wynika, że podstawę do wydania przez właściwego państwowego inspektora sanitarnego decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej lub braku podstaw do jej stwierdzenia stanowi materiał dowodowy, a w szczególności dane zawarte w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Jeżeli zaś właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1 jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację oraz podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału.

W rozpatrywanej sprawie obydwie jednostki I i II szczebla diagnostycznego właściwe do rozpoznawania chorób zawodowych, tj. Ośrodek Medycyny Pracy oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego - placówka naukowo-badawcza resortu zdrowia i opieki społecznej rozstrzygająca w sprawach spornych i wątpliwych wydały nieco odmienne opinie w kwestii rozpoznanych u skarżącego chorób narządu ruchu gdyż według Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia występujące u skarżącego schorzenie dotyczące narządu ruchu, wbrew opinii Instytutu Medycyny Pracy, nie nosi cech przewlekłego zapalenia okołostawowego barku (poz. 19/4 wykazu), a jedynie zmian zwyrodnieniowych. Jednakże obie jednostki orzecznicze odnosząc się do sporządzonej w dniu 5.05.2010 r. karty narażenia zawodowego nie rozpoznały u skarżącego schorzenia figurującego pod poz. 19/ 4 ani pod poz.5 wykazu chorób zawodowych. Należy jednak zwrócić uwagę, że karta narażenia zawodowego sporządzona została w toku postępowania przed Państwowym Powiatowym Inspektorem Sanitarnym w B, który to organ, jak się okazało podlegał wyłączeniu w rozpatrywanej sprawie. Okoliczność ta nabiera dodatkowego znaczenia z uwagi na zastrzeżenia skarżącego co do tej oceny oraz zarzuty związane z poddaniem ocenie warunków, jakie aktualnie panują w na stanowiskach zajmowanych przez Skarżącego, a nie tych jakie panowały w odległym okresie, w którym skarżący rzeczywiście tam pracował.

Nie można też poprzestać na wyjaśnieniu różnic stanowisk organów co do oceny występujących u skarżącego schorzeń, polegającym na przyjęciu, iż trafne jest stanowisko Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego, gdyż jest to jednostka orzeczniczo nadrzędna w stosunku do Ośrodka Medycyny Pracy. Wyjaśnienie rozbieżności co do diagnozy podlega argumentacji medycznej, a nie organizacyjnej.

Reasumując, należy stwierdzić, że przeprowadzenie oceny narażenia zawodowego przez organ podlegający wyłączeniu, a następnie w oparciu o te ustalenia wydanie orzeczeń lekarskich o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, narusza wyrażoną w art. 7, art. 8 zasadę obiektywizmu, a tym samym narusza art. 77 Kpa.

Z tego powodu Sąd uznając, że doszło do naruszenia przepisów postępowania w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił zaskarżone decyzje, jak i je poprzedzające decyzje organu I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa.

Ponownie rozpoznając sprawę organ przeprowadzi ocenę narażenia zawodowego na stanowiskach zajmowanych przez skarżącego, z uwzględnieniem warunków istniejących w okresie wykonywania przez niego zatrudnienia, a następnie dokona oceny przesłanek warunkujących stwierdzenie choroby zawodowej.