Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1659/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2008-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6069 Inne o symbolu podstawowym 606
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Urząd Górniczy
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 10 pkt 1 par. 40 ust. 1 par. 239 ust. 2 par. 247 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2002 nr 139 poz 1169
law: Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz  specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożarowego w podziemnych zakładach górniczych.
article: art. 113 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2005 nr 228 poz 1947
law: Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Karpińska, Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Kupiec (spr.), Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Protokolant Staż. ref. Anna Tymowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2008r. przy udziale - sprawy ze skargi S.B. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zakazu wykonywania czynności na stanowisku osoby wyższego dozoru ruchu w zakładach górniczych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezes Wyższego Urzędu Górniczego utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w G. z dnia [...] r., nr [...] - wydaną na podstawie art. 113 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. - Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U. z 2005 r. Nr 228, póz. 1947, z późn. zm., zwanym dalej Prawem geologicznym i górniczym), zakazującą wykonywania S.B. czynności na stanowisku osoby wyższego dozoru ruchu w podziemnych zakładach górniczych wydobywających węgiel kamienny na czas [...] lat.

Postępowanie jakie zostało przeprowadzone w tym zakresie było wynikiem zaistniałego w dniu [...] r. o godzinie [...] w "A" S.A. Oddziale KWK "B" w R., w rejonie likwidowanej ściany [...] w pokładzie [...] na poziomie [...] m, zbiorowego wypadku śmiertelnego spowodowanego zapaleniem i wybuchem metanu oraz pyłu węglowego.

Organy nadzoru górniczego ustaliły następujący stan faktyczny sprawy w oparciu o zebrany materiał dowodowy, a w szczególności:

- dokumentację wykonania robót,

- protokoły przesłuchań świadków i protokoły ich konfrontacji,

- protokoły przesłuchań S.B. w charakterze świadka i strony,

- orzeczenia z dnia [...] r. Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w G. w sprawie zapalenia metanu, wybuchu metanu i pyłu węglowego oraz wypadku zbiorowego zaistniałego dnia [...]r. o godz. [...] w "A" S.A. Oddział Kopalnia Węgla Kamiennego "B" w R.,

- sprawozdania Komisji powołanej decyzją nr [...] Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia [...] r. dla zbadania przyczyn i okoliczności wyżej wymienionego zdarzenia.

W dniu [...] r. w rejonie ściany [...] w pokładzie [...] w "A" S.A. Oddział KWK "B" w R. zaistniały [...] wstrząsy, które spowodowały tąpnięcie.

W dniu [...] r. Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego w G. wydał decyzję, w której nakazał między innymi zaniechanie eksploatacji pokładu [...] ściany [...].

Z uwagi na brak możliwości wykonania robót likwidacyjnych przez pracowników KWK "B" w dniu [...] r. kierownik ruchu zakładu górniczego zwrócił się do "A" S.A. w K. o wszczęcie procedury przetargowej w celu wyłonienia firmy zewnętrznej do realizacji robót. Procedurę przetargową rozpoczęto w dniu [...] r. po podjęciu przez Zarząd "A" stosownej uchwały. W wyniku tych działań w dniu [...] r. odbył się przetarg na roboty, a w dniu [...] r. Zarząd "A" S.A. zatwierdził wybór "C" Sp. z o.o. z siedzibą w R. (zwanego dalej Spółką "C") do robót likwidacyjnych w rejonie ściany [...].

W [...] r. sporządzono "Projekt techniczny likwidacji ściany [...] w pokładzie [...]", który został zatwierdzony przez kierownika ruchu zakładu górniczego. Zgodnie z tym dokumentem przy rabunku obudowy ściany winny pracować [...] osoby, a wyniki kontroli robót należy odnotowywać. Ze "Schematu organizacyjnego współpracy i zależności kierownictwa i dozoru cuchu KWK "B" i firmy "C", stanowiącego integralną część powyższego dokumentu wynikało, że ustanawia się odrębne stanowiska dla nadsztygara górniczego i nadsztygara ds. bezpieczeństwa i higieny pracy.

W dniu [...] r. zawarto umowę nr [...], która określała między innymi zasady wykonywania robót oraz współpracy pomiędzy "A" S.A., a Spółką "C". Od dnia [...] r. pracownicy Spółki "C" rozpoczęli prace w rejonie ściany [...] w pokładzie [...]. Nadzór nad tymi pracami sprawował między innymi nadsztygar ds. bhp S.B., który od dnia [...] r. wykonywał jednocześnie obowiązki nadsztygara górniczego. Dnia [...] i [...]r. na zmianach nocnych [...] i [...] oraz w dniu [...]r. na zmianie rannej [...] przy rabunku sekcji obudowy zmechanizowanej w ścianie [...] w pokładzie [...] było zatrudnionych [...] zamiast [...] górników rabunkarzy.

Organy ustaliły też, że od dnia [...]r. do [...]r. S.B. nie dokumentował przeprowadzania wymaganych cotygodniowych kontroli robót prowadzonych w ścianie [...] w pokładzie [...], a dnia [...]r. nie przeprowadził kontroli mimo tego odnotował to w książce raportowej oddziału Spółki "C". Poza tym ustaliły, że S.B. w dniu [...]r. na zmianie rannej [...], rozpoczynającej się o godzinie [...] nie wycofał ludzi z odcinka ściany [...] w pokładzie [...], przewietrzanego wentylacją odrębną, podczas przekroczeń zawartości 2 % metanu, rejestrowanych przez czujnik metanometrii automatycznej nr [...] oraz zatrudnił w ścianie [...] pokładu [...], na zachód od dowierzchni [...], gdzie temperatura powietrza pomierzona termometrem suchym wynosiła ponad [...] °C, w normalnym czasie pracy wynoszącym [...] godzin i [...] minut, zamiast w czasie ograniczonym do [...] godzin.

Ustalając stan faktyczny sprawy organy zauważyły, że w orzeczeniu z dnia [...] r. Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego w G. szczegółowo opisał przyczyny i okoliczności wyżej opisanego wypadku zbiorowego. Zwrócono uwagę, że organ ten przyjął, że przyczyną zapalenia i wybuchu metanu było utrzymywanie się niebezpiecznych nagromadzeń metanu w rejonie likwidowanej ściany [...] w pokładzie [...]. Wykluczono w tym zakresie jako przyczyny zainicjowania zapalenia metanu następujące źródła: roboty strzałowe, roboty spawalnicze, iskry mechaniczne powstałe podczas tarcia liny kołowrotu o metalowe elementy wyposażenia ściany, wyładowania elektrostatyczne związane ze stosowaniem środków chemicznych i środków ochrony indywidualnej oraz otwarty ogień. W związku z tym organ ten uznał, że do wypadku przyczyniła się nieprawidłowa praca osób kierownictwa i dozoru ruchu kopalni oraz Spółki "C", polegająca między innymi na: niewłaściwej ocenie ryzyka zawodowego, która nie uwzględniała w dostatecznym stopniu zagrożenia metanowego i wybuchem pyłu węglowego; niewycofywaniu pracowników z zagrożonego rejonu pomimo przekroczeń dopuszczalnej zawartości metanu oraz występowania mieszaniny wybuchowej w niezlikwidowanym odcinku wyrobiska ściany [...] za sekcją asekuracyjną; braku i niewłaściwej kontroli rejonu likwidowanej ściany, zgodnie z wymogami projektu technicznego oraz dopuszczeniu pracowników do pracy w trudnych warunkach bez wymaganych kwalifikacji i instruktażu. W związku z tym organ ten powołując się na art. 68 ust. 1, art. 77 ust. 1 i 2 Prawa geologicznego i górniczego i szereg przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożarowego w podziemnych zakładach górniczych (Dz. U. Nr 139, poz. 1169 z późn. zm., zwanego dalej rozporządzeniem w sprawie bhp) wskazał na [...] osób odpowiedzialnych za ten stanu rzeczy w tym na S.B.

W tym orzeczeniu S.B., nadsztygarowi górniczemu i nadsztygarowi ds. bhp Spółki "C", Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego w G. zarzucił naruszenie dyscypliny i porządku pracy, a w szczególności obowiązków określonych przepisami § 10 pkt 1, § 40 ust. 1, § 239 ust. 2 i § 247 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie bhp, poprzez to, że:

1/ w okresie od [...]r. do [...]r., wykonywał jednocześnie obowiązki nadsztygara górniczego i nadsztygara bhp, co było niezgodne ze Schematem organizacyjnym współpracy i zależności kierownictwa i dozoru ruchu KWK "B" i Spółki "C", stanowiącym integralną część "Projektu technicznego likwidacji ściany [...] w pokładzie [...]", gdzie przewidziano odrębne stanowiska dla nadsztygara górniczego i nadsztygara ds. bhp,

2/ w dniach [...]r. i [...]r. na zmianach [...] i [...] oraz w dniu [...] r. na zmianie rannej [...], tolerował zatrudnienie [...], zamiast co najmniej [...] górników rabunkarzy, przy rabunku sekcji obudowy zmechanizowanej w ścianie [...], w pokładzie [...], jak wymagał "Projekt techniczny likwidacji ściany [...] w pokładzie [...]",

3/ od dnia [...]r. do [...]r. nie udokumentował przeprowadzenia wymaganych cotygodniowych kontroli robót prowadzonych w ścianie [...] w pokładzie [...], za wyjątkiem dnia [...]r., kiedy to w książce raportowej Spółki "C", odnotował wyniki przeprowadzenia kontroli robót pomimo, że jej nie przeprowadził, co naruszało ustalenia "Projektu technicznego likwidacji ściany [...] w pokładzie [...]",

4/ w dniu [...]r. na zmianie rannej [...], rozpoczynającej się o godz. [...] nie wycofał ludzi z odcinka ściany [...] w pokładzie [...], przewietrzanego wentylacją odrębną, podczas przekroczeń zawartości 2% metanu, rejestrowanych przez czujnik metanometrii automatycznej nr [...] oraz zatrudnił załogę w ścianie [...] w pokładzie [...], na zachód od do wierzchni [...], gdzie temperatura powietrza, mierzona termometrem suchym wynosiła ponad [...]°C, w normalnym czasie pracy wynoszącym [...] godzin i [...] minut, zamiast w czasie ograniczonym do [...] godzin.

W ramach prowadzonego postępowania o powyższych zarzutach poinformowano S.B. dnia [...] r. spisując z tej czynności protokół zwanym "protokołem z przesłuchania strony", który został podpisany przez osobę przesłuchiwaną i przesłuchujących oraz protokolanta. Pouczony o przysługujących mu prawach strony S.B. oświadczył, że podtrzymuje złożone wcześniej i odczytane mu zeznania w charakterze świadka. Ustosunkował się przy tym do poszczególnych zarzutów. W ramach pierwszego zarzutu wyjaśnił, że obowiązki nadsztygara ds. bhp i nadsztygara górniczego pełnił w związku z nieobecnością chorobową nadsztygara górniczego K.K. i na wyraźne ustne polecenie pracodawcy, tj. M.D. Jeśli chodzi o drugi zarzut to wskazał, że liczba kwalifikowanych górników rabunkarzy była wystarczająca by na każdej zmianie do robót rabunkowych wyznaczyć [...] rabunkarzy. Zaznaczył, że obowiązek właściwego obłożenia robót spoczywał na sztygarze zmianowym prowadzącym zmianę roboczą. Uznał, że przy rabowaniu obudowy zmechanizowanej liczba [...] lub [...] górników rabunkarzy nie ma znaczenia, ponieważ rabunku dokonuje jeden górnik rabunkarz pod nadzorem przodowego rabunkarza, który nie bierze bezpośredniego udziału w rabunku. W sprawie trzeciego zarzutu oświadczył, że w wymienionych dniach był prawie codziennie na dole i kontrolował roboty, ale przez niedopatrzenie nie udokumentował wyników kontroli i że nie było to działanie celowe. Natomiast odnosząc się do czwartego zarzutu zaznaczył, że po uzgodnieniu z brygadą rabunkową i z inicjatywy pracowników tej brygady pozostali oni dłużej, aby wykonać powierzone im zadanie, za które mieli otrzymać wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych. W żaden sposób nie zmuszał ich do tego. Wskazał przy tym, że działania takie podjął na skutek nacisków ze strony dyrekcji KWK "B", aby przyśpieszyć likwidację ściany do [...] sekcji obudowy na dobę, co wymagało rabowania minimum [...] sekcji na zmianę, a było to możliwe tylko w normalnym czasie pracy.

W powyższym protokole wskazano, że strona nie zażądała przeprowadzenia dowodu, nie zawnioskowała o przesłuchanie innych osób oraz nie wniosła uwag do protokołu.

Decyzją z dnia [...] r. Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego w G., działając na podstawie art. 113 ust. 1 pkt 3 Prawa geologicznego i górniczego, zakazał S.B. wykonywania czynności na stanowisku osoby wyższego dozoru ruchu w podziemnych zakładach górniczych wydobywających węgiel kamienny, na czas [...] lat, tj. od dnia [...] r. do dnia [...] r.

W uzasadnieniu tej decyzji wskazano na ustalone okoliczności i naruszone przepisy stwierdzając, że strona swoim postępowaniem naraziła pracowników na utratę zdrowia i życia oraz naruszyła dyscyplinę i porządek pracy wynikający z tych przepisów, co, według organu, uzasadniało orzeczenie zakazu wykonywania wskazanych czynności na okres [...] lat.

W odwołaniu z dnia [...]r. S.B. wnosił o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji uznając ją za stronniczą, rażąco niesprawiedliwą i bezpodstawną.

Uzasadniając swoje wnioski wskazał, że zarzucane mu uchybienia nie miały wpływu na zaistniały zdarzenie i wypadek w dniu [...]r. na zmianie [...] o godzinie [...]. Nie zgodził się z tym, że niewłaściwie wykonywał swoje obowiązki i że swoim postępowaniem naraził kogokolwiek na utratę zdrowia i życia oraz naruszył dyscyplinę i porządek pracy. Powołał się przy tym na wyjaśnienia składane w toku postępowania.

Rozpatrując to odwołanie Prezes Wyższego Urzędu Górniczego decyzją z dnia [...]r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji uznając, że brak było podstaw do jej uchylenia. W tym zakresie przeprowadził analizę zebranego materiału dowodowego wskazując na zeznania składane przez stronę jako świadka.

Organ odwoławczy odnosząc się do argumentów podniesionych w odwołaniu zauważył, że strona ponosi odpowiedzialność za działania niezgodne z przepisami powołanymi w uzasadnieniu organu pierwszej instancji, a które to działania, zdaniem organu, przyczyniły się do zaistnienia zdarzenia w dniu [...]r. Ponadto podkreślono, że cytowany przez stronę ppkt [...] Instrukcji z [...] r. dotyczącej wybudowy zestawów obudowy zmechanizowanej typu [...] odnosi się do czynności związanych z rabowaniem już samego zestawu obudowy zmechanizowanej, a w ppkt [...] tej Instrukcji wyraźnie zapisano, że rabowanie obudowy dokonuje brygada rabunkowa, która powinna składać się z minimum [...] pracowników: przodowego o kwalifikacjach górnika rabunkarza oraz [...] górników rabunkarzy, w tym operatora obudów zmechanizowanych. Wskazano też, że w odwołaniu strona sama zaznaczyła, iż nieudokumentowanie zjazdów było jej niedopatrzeniem i że zgodnie z zakresem zadań i obowiązków pracownika strona była zobowiązana do przestrzegania przepisów i zadań bezpieczeństwa i higieny pracy oraz przepisów ochrony przeciwpożarowej, jak również przestrzegania zarządzeń i instrukcji oraz do przeprowadzania kontroli robót pod ziemią pod kątem zgodności ich prowadzenia z projektem technicznym i technologią. Podkreślono przy tym, że strona była zobowiązana do natychmiastowego zatrzymania robót w przypadku stwierdzenia niezgodności z tymi regulacjami.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżący podniósł następujące zarzuty:

1/ błędnego wysunięcia wniosku, że wykonywanie obowiązków nadsztygara górniczego i nadsztygara ds. bhp w Spółce "C" było naruszeniem przez niego dyscypliny pracy i narażało pracowników na utratę zdrowia i życia oraz przyczyniło się do zdarzenia w dniu [...]r. na zmianie [...] o godzinie [...] w KWK "B",

2/ błędnego wysunięcia wniosków przez Okręgowy Urząd Górniczy w G., że przeprowadzenie kontroli w rejonie ściany [...], w pokładzie [...], lecz jej nie udokumentowanie, było niedopełnieniem obowiązków wynikających z umowy jak i projektu technicznego likwidacji ściany. Według strony "Projekt techniczny likwidacji ściany l w pokładzie [...], w pkt [...] - kontrola wyrobisk oraz prowadzonych robót w okresie likwidacji ściany - nie nakazywał dokumentowania każdej kontroli lecz wpisywanie stwierdzonych usterek do książki raportowej (oświadczył przy tym, że w okresie od dnia [...] do dnia [...]r. codziennie kontrolował roboty prowadzone przez Spółkę "C" w KWK "B", w rejonie ściany [...] w pokładzie [...]),

3/ błędnego wysunięcia w stosunku do niego wniosku, że zatrudnił do prac rabunkowych [...], a nie [...] górników rabunkarzy. Zdaniem strony brygady rabunkowe w ścianie [...] w pokładzie [...] zatrudniał i bezpośrednio nadzorował na zmianie [...] sztygar oddziałowy J.L., natomiast na pozostałych zmianach sztygarzy zmianowi. Wskazał w tym zakresie, że Spółka "C" posiadała wystarczającą ilość górników rabunkarzy, aby na każdej zmianie obłożyć roboty zgodnie z wymogami projektu technicznego i że o fakcie zatrudnienia w brygadzie [...] zamiast [...] górników rabunkarzy dowiedział się dopiero podczas przesłuchania,

4/ niewłaściwego wysunięcia wniosku przez Okręgowy Urząd Górniczy w G., że w dniu [...]r. na zmianie [...], kontrolując rejon ściany [...] w pokładzie [...], nie wycofał ludzi z odcinka ściany przewietrzanego wentylacją odrębną podczas przekroczeń stężeń metanu powyżej 2%, zarejestrowanych przez czujnik metanometrii automatycznej nr [...]. Oświadczył, że podczas kontroli w ścianie, dokonując pomiarów metanomierzem indywidualnym nie stwierdzał stężeń metanu powyżej 2%. Zauważył przy tym, że wskazania stężenia na czujnikach zabudowanych w ścianie i wyniki analiz chromatograficznych kontrolowali na bieżąco dyspozytor bezpieczeństwa metanowego KWK "B", sztygar działu wentylacji i klimatyzacji oraz metaniarz, a obowiązek analizy zagrożenia i podejmowania stosownych działań należał do działu wentylacji kierownictwa KWK "B", o zagrożeniach nie informowano go na odprawach codziennej zmiany [...] o godzinie [...].

Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wnosił o jej oddalenie podtrzymując wywody i argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie dnia 28 maja 2008 r. S.B. podtrzymał zarzuty skargi akcentując, że połączenie funkcji nadsztygara górniczego i nadsztygara bhp nastąpiło na polecenie pracodawcy z uwagi na konieczność zapewnienia zastępstwa chorego pracownika. Dodał też, że do dnia [...] r. wykonał [...] kontrole robót, a do końca miesiąca pozostały jeszcze [...] tygodnie, w związku z tym wykonałby planowaną liczbę kontroli. Podkreślił, że codziennie zjeżdżał razem z brygadą pod ziemię. Wyjaśnił również, że nie wiedział o nieprawidłowościach co do ilości zatrudnionych rabunkarzy. Zwrócił uwagę, iż ostrzeganie o zagrożeniu metanowym należało do obowiązków innych służb a jego indywidualne urządzenia nie wskazywały na przekroczenie metanu zagrażające wybuchem. Jednocześnie oświadczył, że były to niewielkie przekroczenia trwające niewiele ponad minutę.

Natomiast pełnomocnik organu odwoławczego wnosił o oddalenie skargi podkreślając, że argumentacja skarżącego nie jest spójna z zeznaniami złożonymi w dniu [...]r. w charakterze świadka. Podkreślił też, że skarżący nie powinien przyjąć dodatkowych obowiązków nadsztygara górniczego, ponieważ tych dwóch funkcji nie można wykonywać razem, a codzienne zjeżdżanie pod ziemię nie można utożsamiać z wykonywaniem czynności kontrolnych, ponieważ kontrola powinna objąć cały rejon, a nie tylko wykonywane na bieżąco czynności. Pełnomocnik dodał również, że dnia [...]r. skarżący był najwyższym rangą osobą dozoru górniczego przebywającą na ścianie [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Przed podaniem powodów rozstrzygnięcia sądowego w niniejszej sprawie należy wskazać, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę między innymi działań organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, jak stanowi art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.).

Tym samym, aby stwierdzić, że wystąpiło naruszenie prawa prowadzące do uchylenia zaskarżonego aktu lub stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwaną dalej P.p.s.a.) Sąd musi w pierwszej kolejności ustalić treść obowiązujących norm prawnych mających zastosowanie w sprawie, aby wywieść z nich określone prawa i obowiązki, następnie ustalić zakres niezbędnych okoliczności faktycznych, które należy wykazać w ramach postępowania dowodowego i w końcu ocenić prawidłowość dokonanej przez organy subsumcji ustalonych faktów do hipotetycznego stanu prawnego.

Stosownie do art. 113 ust. 1 pkt 3 Prawa geologicznego i górniczego, na który powoływały się organy nadzoru górniczego, przy wykonywaniu nadzoru i kontroli organ nadzoru (podkreślenia i pogrubienia Sądu) może zakazać, na czas nieprzekraczający dwóch lat, wykonywania określonych czynności w ruchu zakładu górniczego osobom, o których mowa w art. 68 ust. 1 oraz w art. 70 ust. 1, albo wykonywania określonych czynności osobom, o których mowa w art. 75a ust. 1, w razie stwierdzenia naruszenia przez te osoby dyscypliny i porządku pracy, a zwłaszcza obowiązków określonych ustawą i wydanymi na jej podstawie przepisami.

Z przepisu tego wynika, że zakaz wykonywania określonych czynności w ruch zakładu górniczego można orzec:

- po pierwsze, tylko w stosunku do danych osób wymienionych w art. 68 ust. 1, art. 70 ust. 1 i art. 75a ust. 1 Prawa geologicznego i górniczego oraz

- po drugie, gdy wykaże się, że osoby te dopuściły się naruszenia obowiązków wynikających z dyscypliny i porządku pracy uregulowanych w przepisach ustawowych lub wykonawczych.

Słusznie podkreśla się w orzecznictwie, że na mocy tego przepisu organ nadzoru górniczego władczo wkracza w materię regulowaną zasadniczo przez prawo pracy, chociaż zakaz powierzania konkretnemu pracownikowi określonych stanowisk ma z jednej strony charakter quasi-dyscyplinarny, a z drugiej strony jest środkiem zapobiegawczym. Poza tym trafnie zaznacza się, że środek ten jest wyrazem przekonania, że pracownik, który dopuścił się naruszenia dyscypliny i porządku pracy, stwarzać może takie zagrożenie również w przyszłości (zob. uzasadnienie uchwały NSA z dnia 3 lutego 1997 r., OPS 9/96, ONSA 1997/3/102).

Nie ulega też wątpliwości, co zostało podkreślone w powyższej uchwale NSA, że przy dokonywaniu takich ustaleń organy państwowego nadzoru górniczego powinny szczególnie rygorystycznie przestrzegać zasad postępowania administracyjnego, a w szczególności zapewnić stronom postępowania czynny udział w każdym stadium postępowania (art. 10 § 1 k.p.a.), gdyż właśnie strony, mające w rozstrzygnięciu danej sprawy określony interes prawny, mogą przyczynić się do wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i wszystkich okoliczności, w jakich doszło do naruszenia przez pracownika dyscypliny i porządku pracy.

Jeśli chodzi o zakres podmiotowy analizowanego przepisu, to jak wynika z art. 68 ust. 1 Prawa geologicznego i górniczego ruch zakładu górniczego może się odbywać tylko pod kierownictwem i dozorem osób posiadających odpowiednie kwalifikacje. Działając w oparciu o delegację ustawową z art. 68 ust. 2 Prawa geologicznego i górniczego Minister Gospodarki w rozporządzeniu z dnia 11 czerwca 2002 r. w sprawie kwalifikacji wymaganych od osób kierownictwa i dozoru ruchu zakładów górniczych, mierniczego górniczego i geologa górniczego oraz wykazu stanowisk w ruchu zakładu górniczego, które wymagają szczególnych kwalifikacji (Dz. U. Nr 84, poz. 755 z późn. zm.) wskazał na kwalifikacje osób kierownictwa ruchu zakładu górniczego, czyli kierowników ruchu zakładu oraz kierowników działów ruchu w ramach między innymi działu ruchu bezpieczeństwa i higieny pracy (§ 5 tego rozporządzenia), a także osób dozoru ruchu zakładu górniczego, czyli pracowników szczebli wyższego, średniego i niższego dozoru, sprawujących w zakładzie górniczym dozór ruchu w odpowiedniej specjalności technicznej (§ 6 tego rozporządzenia).

Natomiast w zakresie przedmiotowym, czyli naruszenia określonych obowiązków wynikających z przepisów ustawowych lub wykonawczych należy odwołać się do ich treści. Przed ustaleniem konsekwencji z nich wynikających należy jeszcze odpowiedzieć na pytanie, czy naruszenie tych obowiązków ma się charakteryzować wyższą intensywnością, czyli, że musi mieć charakter "rażący" oraz czy musi się wiązać z utratą życia lub zdrowia pracowników, albo chociażby zagrożeniem dla życia lub zdrowia.

Wykładnia językowa i historyczna obowiązującego art. 113 ust. 1 pkt 3 Prawa geologicznego i górniczego nakazuje odpowiedzieć na te pytania negatywnie. Po pierwsze, takie przesłanki nie wynikają z jasnej treści tego przepisu, który nie zawiera pojęcia "rażącego naruszenia" ani nie nakazuje doszukiwać się związku z utratą życia lub zdrowia pracowników. Po drugie, jedynie wcześniejsze przepisy obowiązujące do dnia 31 grudnia 2001 r. zawierały w swej treści pojęcie "rażącego" naruszenia dyscypliny i porządku pracy.

Tym samym należy przyjąć, że zakaz wykonywania określonych czynności w ruchu zakładu górniczego wiąże się z każdym naruszeniem przepisów regulujących dyscyplinę i porządek pracy. Przy czym decyzja organu nadzoru górniczego jest podejmowana w pewnym zakresie w ramach uznania, ponieważ organ ten nie tylko "może" orzec taki zakaz, czyli ma pewną swobodę w jego nakładaniu, ale też może ustalić przez jaki okres będzie on obowiązywał, z zastrzeżeniem górnej granicy wynoszącej dwa lata, gdyż ustawodawca nie określił jakie okoliczności należy brać pod uwagę dokonując takiej oceny.

Jak się podkreśla w doktrynie uznanie administracyjne sprowadza się do tego, że organ jest zobligowany do ustalenia czy w danej sprawie mają miejsce przesłanki uzasadniające zaistnienie określonej instytucji, czyli, że organ musi wszechstronnie wyjaśnić okoliczności faktyczne po to, aby na tej podstawie stwierdzić czy występują podstawy do wydania pozytywnej lub negatywnej decyzji w tym zakresie. Ustalenie istnienia przesłanek nie wiąże organu w tym sensie, że nie musi on podejmować niekorzystnej dla pracownika decyzji. Jednak decyzja taka wymaga stosownego uzasadnienia w ramach uznania. W przypadku stosowania art. 113 ust. 1 pkt 3 Prawa geologicznego i górniczego można sobie wyobrazić taką sytuację, że wniosek o orzeczenie zakazu złoży, np. pracodawca lub prokurator, tym samym - w ramach swojego uznania – organ nadzoru górniczego może zadecydować o odmowie orzeczenia zakazu, nawet wówczas, gdy istnieje ku temu podstawa. Natomiast pozytywne rozstrzygnięcie, podjęte w ramach opisanego uznania administracyjnego, powinno być szczególnie przekonująco, wyczerpująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. W przypadku decyzji uznaniowej organ zobowiązany jest w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania.

Przechodząc już do ustalenia konkretnych obowiązków, z których osoby kierownictwa i dozoru ruchu zakładu górniczego muszą się wywiązać, a które będą miały zastosowanie w mniejszej sprawie, to wynikają one między innymi z:

1/ art. 77 ust. 1 i 2 Prawa geologicznego i górniczego, zgodnie z którym;

1. Kto spostrzeże zagrożenie dla ludzi lub ruchu zakładu górniczego albo uszkodzenie lub nieprawidłowe działanie urządzeń tego zakładu, jest zobowiązany niezwłocznie ostrzec osoby zagrożone, podjąć dostępne mu środki w celu usunięcia niebezpieczeństwa oraz zawiadomić o niebezpieczeństwie najbliższą osobę kierownictwa lub dozoru ruchu.

2. W razie powstania stanu zagrożenia życia lub zdrowia pracowników zakładu górniczego, należy niezwłocznie wstrzymać prowadzenie robót w strefie zagrożenia i wycofać pracowników w bezpieczne miejsce.,

2/ rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożarowego w podziemnych zakładach górniczych (Dz. U. Nr 139, poz. 1169 z późn. zm.) wydanego na podstawie art. 78 Prawa geologicznego i górniczego, a w szczególności z;

a/ § 10, który stanowi;

Osoby kierownictwa i dozoru ruchu oraz inne osoby kierujące zespołami pracowników powinny:

1) organizować i prowadzić pracę, w sposób zapewniający bezpieczeństwo pracowników, zakładu górniczego i środowiska,

2) informować podległych im pracowników o przepisach i zasadach bezpiecznego wykonywania pracy.

b/ § 40 ust. 1, który stanowi;

Roboty górnicze prowadzi się na podstawie dokumentacji określającej w sposób szczegółowy sytuację geologiczną i górniczą.

c/ § 239 ust. 1 i 2, który stanowi;

1.Temperatura powietrza w miejscu pracy nie powinna przekraczać 28°C przy wykonywaniu pomiaru termometrem suchym, a intensywność chłodzenia nie powinna być mniejsza od 11 katastopni wilgotnych (Kw).

2. W przypadku gdy temperatura powietrza mierzona termometrem suchym w miejscu pracy jest większa od 28°C, a nie przekracza 33°C, lub intensywność chłodzenia jest mniejsza od 11 katastopni wilgotnych, stosuje się odpowiednie rozwiązania techniczne dla obniżenia temperatury powietrza lub ogranicza czas pracy do 6 godzin, liczony łącznie ze zjazdem i wyjazdem, dla pracowników przebywających całą zmianę roboczą w miejscu pracy, gdzie parametry klimatyczne są przekroczone.,

d/ § 247 ust. 1, który stanowi;

W przypadku gdy w wyrobisku zawartość metanu wynosi powyżej 2%, niezwłocznie:

1) wycofuje się ludzi z zagrożonych wyrobisk,

2) wyłącza sieć elektryczną,

3) unieruchamia maszyny i urządzenia,

4) zagradza wejścia do tych wyrobisk,

5) zawiadamia najbliższą osobę dozoru ruchu.

Biorąc pod uwagę ustalone okoliczności faktyczne sprawy i powyższe regulacje Sąd stwierdził, że organy nadzoru górniczego, wydając decyzje w sprawie zakazu wykonywania określonych czynności przez skarżącego, nie naruszyły prawa.

Ustalając istnienie obowiązków w ramach dyscypliny i porządku pracy organy te prawidłowo przyjęły, że przy prowadzeniu robót w okresie likwidacji ściany [...] w pokładzie [...] przewidziano odrębne stanowiska dla nadsztygara górniczego i nadsztygara ds. bhp. Miało to swoje odzwierciedlenie w przyjętych ustaleniach, jeśli chodzi o częstotliwość kontroli dokonanych robót przez te osoby (pkt 8 "Projektu technicznego" karta 433v akt administracyjnych). Słusznie pełnomocnik organu odwoławczego na rozprawie podkreślił, że codziennego zjeżdżania pod ziemię nie można utożsamiać z wykonywaniem czynności kontrolnych przez każdą z tych osób odrębnie, ponieważ kontrola powinna objąć cały rejon, a nie tylko wykonywanie czynności w danym miejscu i czasie. Tym samym łączenie tych stanowiska należy uznać sprzeczne z istotą ich wykonywania i zapisami przyjętego "Projektu technicznego (...)", jako dokumentacji określającej w sposób szczegółowy sytuację geologiczną i górniczą, o której mowa w § 40 ust. 1 rozporządzenia w sprawie bhp.

Prawidłowo przyjęto też, że brygada rabunkowa powinna składać się z minimum [...] pracowników; przodowego o kwalifikacjach górnika rabunkarza oraz [...] górników rabunkarzy w tym operatora obudów zmechanizowanych zgodnie z pkt [...] Instrukcji Nr [...] i [...] "w sprawie wybudowy zestawów obudowy zmechanizowanej typu [...] (...)" stanowiącej załącznik do powyższego "Projektu technicznego (...)" (karta 477 i 486 akt administracyjnych).

Z "Projektu technicznego" wynika również, że kontrola przez osoby dozoru ruchu powinna być odzwierciedlona wpisami do "Oddziałowej książki raportowej", gdzie w "Raportach dziennych" należy wypełnić między innymi pola dotyczące "dnia objazdu zmiany", "stanowiska służbowego i nazwiska osoby kontrolującej, trasy objazdu, stwierdzenia i polecenia". Jeśli chodzi o raport z dnia [...] r. dotyczący zmiany "[...]", to wynika z niego, że objazdu trasy w tym dniu dokonał skarżący (karta 441 akt administracyjnych). Okoliczność ta stoi w sprzeczności z twierdzeniami świadków jak i samego skarżącego.

Poza tym przeprowadzone postępowanie dowodowe (z uwzględnieniem zeznań strony) wykazało, że dnia [...] r. na zmianie rannej "[...]", rozpoczynającej się o godzinie [...] na odcinku ściany [...] w pokładzie [...], gdzie przebywał skarżący i inni pracownicy nastąpiło przekroczenie zawartości metanu powyżej 2 % rejestrowane przez czujniki metanometrii automatycznej nr [...] oraz że przy temperaturze powyżej [...] ºC, mierzonej termometrem suchym, pracownicy przebywali w takich warunkach około [...] godzin i [...] minut.

Powyższe ustalenia faktyczne wskazujące na naruszenia określonych zakazów i nakazów, znajdują odzwierciedlenie w zeznaniach S.B., który zaznaczał, że miał świadomość ich przekroczenia. Zeznał on między innymi:

1/ do protokołu z dnia [...]r., że;

"W książce raportowej firmy "C" w objazdach jako nadsztygar górniczy udokumentowałem tylko jedną kontrolę w dniu [...]r. i wpisałem tylko trasę objazdu, nie wpisując żadnych stwierdzeń i poleceń. W dniu [...] r. wpisałem w objazdach oddziału razem z mgr inż. L.G. swoją kontrolę jako nadsztygara bhp.",

2/ do protokołu z dnia [...] r., że;

- "Potwierdzam, że istotnie od [...] r. do dnia zdarzenia wykonywałem równocześnie obowiązki nadsztygara górniczego i nadsztygara ds. bhp. Potwierdzam, że jest to niezgodne z w/w schematem organizacyjnym mojej formy, jednak wyjaśniam, że miało to charakter okresowy i jak już wspomniałem związane to było z nieobecnością w pracy mgr inż. K.K..",

- "W dniach pomiędzy [...], a [...]r. na zmianie rannej kiedy wykonywano rabunek obudowy zdarzało się, że w brygadzie rabunkowej nie było [...] górników o kwalifikacjach górnika rabunkarza. Wiem o tym, że jest to niezgodne z ustaleniami projektu technicznego likwidacji ściany [...], zapis ten jest przesadzony. Do rabunku sekcji wystarczyłoby [...] górników rabunkarzy.",

- "Podpisałem się pod objazdem oddziału z datą [...]r., który to wpis sporządził G., pomimo, że wyrobisk tych w dniu [...] r. nie kontrolowałem.",

- "W czasie tych prac [...] miało miejsce przekroczenie progowych zawartości metanu. (...) Na [...] zaistniałe przekroczenia progowych zawartości metanu [...] razy wycofałem się w rejon skrzyżowania z dowierzchnią [...], jednak przyznaję, że nie dopilnowałem wycofania pozostałych pracowników. Możliwe jest, że ktoś pozostał w przodku.",

- "W dniu [...] r. na zmianie rannej na moje polecenie pracownicy pozostali w normalnym czasie pracy, ponieważ chciałem nie [...], ale [...] zestawy obudowy. Zdaję sobie sprawę, że jest to niezgodne z obowiązującymi przepisami w tym zakresie.".

Podkreślić należy, że w ramach prowadzonego postępowania przed wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji strona była pouczona o przysługujących jej prawach wynikających z kodeksu postępowania administracyjnego i przesłuchana w tym charakterze, co znalazło odzwierciedlenie w zapisach protokołu z przesłuchania strony z dnia [...] r. (karta 4 załącznika nr 1 do akt I instancji). Strona w tym dniu złożyła dodatkowe wyjaśnienia. Jak wynika z tego protokołu, podpisanego przez stronę, nie zażądała ona przeprowadzenia dodatkowych dowodów w szczególności przesłuchania innych osób.

Tym samym należy uznać, że postępowanie zostało przeprowadzone prawidłowo. Wszechstronnie wyjaśniono okoliczności faktyczne sprawy, a strona miała możliwość uczestniczenia w tym postępowaniu i składania wyjaśnień i dalszych wniosków dowodowych.

W związku z zaistniałymi faktami i istniejącymi obowiązkami ciążącymi na osobach dozoru ruchu zakładu górniczego zasadnie organy nadzoru górniczego zarzuciły stronie naruszenia dyscypliny i porządku pracy, a w szczególności obowiązków określonych przepisami § 10 pkt 1, § 40 ust. 1, § 239 ust. 2 i § 247 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie bhp, poprzez to, że:

1/ w okresie od [...]r. do [...]r., wykonywała jednocześnie obowiązki nadsztygara górniczego i nadsztygara bhp, co było niezgodne ze Schematem organizacyjnym współpracy i zależności kierownictwa i dozoru ruchu KWK "B" i Spółki "C", stanowiącym integralną część "Projektu technicznego likwidacji ściany [...] w pokładzie [...]", gdzie przewidziano odrębne stanowiska dla nadsztygara górniczego i nadsztygara ds. bhp,

2/ w dniach [...]r. i [...]r. na zmianach [...] i [...] oraz w dniu [...]r. na zmianie rannej [...], tolerowała zatrudnienie [...], zamiast co najmniej [...] górników rabunkarzy, przy rabunku sekcji obudowy zmechanizowanej w ścianie [...], w pokładzie [...], jak wymagał "Projekt techniczny likwidacji ściany [...] w pokładzie [...]",

3/ od dnia [...]r. do [...]r. nie udokumentowała przeprowadzenia wymaganych cotygodniowych kontroli robót prowadzonych w ścianie [...] w pokładzie [...], za wyjątkiem dnia [...]r., kiedy to w książce raportowej Spółki "C", odnotowała wyniki przeprowadzenia kontroli robót pomimo, że jej nie przeprowadziła, co naruszało ustalenia "Projektu technicznego likwidacji ściany [...] w pokładzie [...]",

4/ w dniu [...]r. na zmianie rannej [...], rozpoczynającej się o godz. [...] nie wycofała ludzi z odcinka ściany [...] w pokładzie [...], przewietrzanego wentylacją odrębną, podczas przekroczeń zawartości 2% metanu, rejestrowanych przez czujnik metanometrii automatycznej nr [...] oraz zatrudniła załogę w ścianie [...] w pokładzie [...], na zachód od do wierzchni [...], gdzie temperatura powietrza, mierzona termometrem suchym wynosiła ponad [...]°C, w normalnym czasie pracy wynoszącym [...] godzin i [...] minut, zamiast w czasie ograniczonym do [...] godzin.

Jak Sąd wskazał wcześniej, naruszenie obowiązków, do których odsyła art. 113 ust. 1 pkt 3 Prawa geologicznego i górniczego, nie musi się wiązać z kwalifikowanym ich naruszeniem. Tym samym naruszenie to nie musi być "rażące" albo takie, które prowadzi do utraty życia lub zdrowia pracowników. Dlatego nie można zgodzić się ze stroną skarżącą, że organy winny wziąć pod uwagę to, że nie wywiązanie się przez niego z zarzucanych obowiązków nie miało wpływu na wypadek śmiertelny, który nastąpił dnia [...]r. o godz. [...] w rejonie likwidowanej ściany [...] w pokładzie [...] poprzez zapalenie metanu.

Dochowanie obowiązków wynikających z przepisów regulujących ruch zakładu górniczego ciąży na każdej osobie odpowiedzialnej odrębnie. Nie można uznać za usprawiedliwiające wyjaśnienie, że dane obowiązki, np. pomiaru stężenia metanu i kontroli jego poziomu, ciążyły również na dyspozytorze bezpieczeństwa metanowego, sztygarze działu wentylacji i klimatyzacji oraz metaniarzu. Skarżący pełniący funkcję nadsztygara do spraw bezpieczeństwa i higieny pracy z racji wykonywanego zawodu winien mieć pełną świadomość istniejących zakazów i nakazów oraz odpowiedzialności indywidualnej za ich naruszenie. Ustanowionych norm regulujących ruch zakładu nie można także oceniać i twierdzić, że np. do usuwania obudów wystarczy [...] górników rabunkarzy zamiast [...], wbrew zapisom wynikającym z właściwej instrukcja. Z obowiązków, o których ogólnie stanowi art. 77 ust. 1 i 2 Prawa geologicznego i górniczego, czyli ostrzeżenia osób zagrożonych, podjęcia stosownych środków, zawiadomienia o istniejących nieprawidłowościach przełożonych, a przy zagrożeniu życia nawet wstrzymania prac i wycofania pracowników z zagrożonego rejonu, nie może również zwolnić polecenie przełożonego, czy sytuacja zmuszająca do przyśpieszenia likwidacji ściany poprzez przekroczenia ustalonego czasu pracy w warunkach z przekroczeniem norm dotyczących stężenia metanu i występującej temperatury, czy też chęć pracy w takich warunkach przez samych pracowników.

Biorąc pod uwagę przyczyny wystąpienia śmiertelnego wypadku dnia [...] r. o godz. [...], jakie ustaliły organy nadzoru górniczego, którymi były: nieprawidłowa praca osób kierownictwa i dozoru ruchu polegająca na nieuwzględnieniu zagrożenia metanowego, nie wycofaniu pracowników z zagrożonego rejonu mimo przekroczenia dopuszczalnej zawartości metanu, niewłaściwa kontrola rejonu likwidowanej ściany zgodnie z wymogami projektu technicznego oraz dopuszczenie do pracy pracowników w tych warunkach, należy stwierdzić, że między innymi takie zarzuty można postawić także skarżącemu. Należy jednak zwrócić uwagę, że bezpośrednim skutkiem naruszenia wymaganych norm nie był wspomniany wypadek, ale zagrożenie życia i zdrowia podległych pracowników w sytuacji, kiedy to naruszenie występowało. Słusznie organ odwoławczy podnosi, że argument, iż ".sam codziennie przebywałem z pracownikami w rejonie ściany, byłem więc nieświadomie narażony na zagrożenia, o których musieli wiedzieć, nie informując mnie o tym pracownicy działu wentylacji i klimatyzacji oraz kierownictwo kopalni "B", stanowi o słuszności postawionych skarżącemu zarzutów.

W tych warunkach orzeczony zakaz wykonywania czynności na stanowisku osoby wyższego dozoru ruchu, w ramach którego nastąpiły naruszenia, na okres [...] lat, zdaniem Sądu, nie może być uznany za karę surową, nieobiektywną i krzywdzącą. Tym samym i w tym elemencie organy nie naruszyły prawa.

Tym samym nie zachodzą podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji, dlatego Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z poźn. zm.) oddalił skargę.