Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1192/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak Sędziowie Sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej C.Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 25 października 2018 r., sygn. akt II SA/Lu 459/18 w sprawie ze skargi C.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję i ją poprzedzającą decyzję Wójta Gminy D. z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...]


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 25 października 2018 r., sygn. akt II SA/Lu 459/18, po rozpoznaniu sprawy ze skargi C.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, oddalił skargę. U podstaw rozstrzygnięcia Sądu I instancji legły następujące ustalenia oraz ocena prawna.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] marca 2018 r. (nr [...]) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. (nr [...]), którą odmówiono C.Z. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że matka skarżącej C.Z.2 legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co jest udokumentowane orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] lipca 2017 r. (Nr [...]). Jej niepełnosprawność datuje się od dnia [...] czerwca 2012 r., a strona skarżąca mieści się w kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego według art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.), dalej "u.ś.r.", bowiem stosownie do tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – ciąży obowiązek alimentacyjny. Ostatniej przesłanki, wymienionej w art. 17 ust. 1 u.ś.r., którą jest istnienie związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a opieką nad matką, organ pierwszej instancji wprawdzie nie badał, jednakże nie stanowi to uchybienia mającego wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, bowiem zaistnienie jednej z przesłanek negatywnych, wymienionych w art. 17 ust. 5 u.ś.r., wyklucza przyznanie tego świadczenia, choćby wszystkie inne przesłanki pozytywne zostały spełnione.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że świadczenie pielęgnacyjne skarżącej nie może być przyznane z uwagi na zaistnienie przesłanki negatywnej, wymienionej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Stosownie do tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. C.Z. ma zaś ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r., co potwierdza decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] października 2017 r. (Nr [...]), a w tej sytuacji świadczenie pielęgnacyjne nie może być jej przyznane.

Odnosząc się do drugiego z powodów odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie niespełnienia warunku określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność matki skarżącej powstała w wieku 66 lat, a więc nie w wieku określonym w tym przepisie, tj. przed ukończeniem 18 roku życia (pkt 1) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (pkt 2), Kolegium stwierdziło, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., w sprawie sygn. akt K 38/13 orzekł, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W sentencji tego wyroku Trybunał Konstytucyjny nie określił daty utraty mocy obowiązującej przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r, w związku z czym wyrok wszedł w życie z dniem ogłoszenia, to jest w dniu 23 października 2014 r. W ocenie organu odwoławczego chociaż Trybunał Konstytucyjny orzekł o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r., to nie zmienił sytuacji prawnej skarżącej. Zdaniem organu, rozważania Trybunału Konstytucyjnego dotyczyły sytuacji w ramach tej samej grupy świadczeniobiorców – czyli opiekunów niepełnosprawnych dzieci, gdy ich niepełnosprawność powstała w wieku dorosłym.

W skardze skierowanej do WSA w Lublinie na powyższą decyzję C.Z. zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a także naruszenie prawa materialnego poprzez:

a) zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

b) błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., polegającą na pominięciu celów tej ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna przyznanego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162, ze zm.) stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna ma przesądzające znaczenie dla oceny jej wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

c) niezastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. i przez to nieuwzględnienie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń, jak wynika z treści art. 27 ust. 5 ustawy.

W uzasadnieniu powołanego na wstępie wyroku Sąd I instancji wskazał, że przesądzenia wymagała kwestia, czy organy odmawiając skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego prawidłowo zastosowały w tej sprawie przepisy art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. W ocenie Sądu działaniom organów nie można zarzucić ani naruszenia prawa materialnego, ani też naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. Nie można bowiem zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej, że organ naruszył przepisy prawa materialnego stosując w sprawie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., jakoby bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104). Zdaniem Sądu I instancji skoro niepełnosprawność osoby pozostającej pod opieką skarżącej, to jest jej matki C.Z.2 (ur. [...]) datuje się od dnia 8 czerwca 2012 r., to oznacza, że jej niepełnosprawność jako osoby wymagającej opieki powstała w 65 roku jej życia. Tymczasem unormowanie art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. jako przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stawia wymóg, aby niepełnosprawność osoby pozostającej pod opieką powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia, a w przypadku gdy osoba kontynuuje naukę nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Wynika z tego, że niepełnosprawność osoby pozostającej pod opieką skarżącej powstała poza zakresem wiekowym, o którym mowa w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy, a zatem skarżąca nie spełniła warunku do przyznania przedmiotowego świadczenia. Tym samym nie można zarzucić organowi, że zastosowanie przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowiło naruszenie prawa materialnego i nie uwzględniało skutków wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Skoro przepis ten obowiązuje, to organy administracji miały prawo i jednocześnie były obowiązane go zastosować.

W ocenie Sądu nie jest również trafne stanowisko skarżącej o błędnej wykładni przez organy art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Skarżąca, co nie ulega wątpliwości, jest uprawniona do specjalnego zasiłku dla opiekuna przyznanego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162, z późn. zm.). Świadczenie to przyznano skarżącej na okres od 1 do 31 października 2016 r. (decyzja z dnia [...] października 2016 r. – k. 39 akt adm.). Kolejną decyzją z [...] października 2016 r. (k. 62 akt adm.) przyznano skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 listopada 2016 r. do 31 października 2017 r. Na skutek kolejnego wniosku skarżącej przyznano jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r. (decyzja z dnia [...] października 2017 r. – k. 75 akt adm.). Skarżąca żadnej z powyższych decyzji nie kwestionowała.

C.Z. wniosła od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając go w całości. W skardze kasacyjnej zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r., w zw. z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP "poprzez niewłaściwe zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r., prowadzące do uznania, że skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad matką z uwagi na moment powstania niepełnosprawności podopiecznej, polegające na nieuwzględnieniu okoliczności, że w sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. wydanego w sprawie sygn. K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji",

2) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. "poprzez błędną wykładnię dokonaną z pominięciem prawnie uzasadnionych celów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz zasad konstytucyjnych, polegającą na przyjęciu, że okoliczność pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi przesłankę negatywną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co skutkowało błędnym uznaniem, że sam fakt przyznania i pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego ma decydujące znaczenie przy dokonywaniu oceny wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego",

3) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. "poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. dokonaną z pominięciem normy prawnej określonej w art. 27 ust. 5 u.ś.r., co w konsekwencji doprowadziło do:

- przyjęcia, że w sytuacji skarżącej nie nastąpił zbieg prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego i świadczenia pielęgnacyjnego implikujący prawo wyboru jednego ze świadczeń i, w ocenie Sądu I instancji, przesądziło o braku prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego,

- błędnego wniosku, że nie jest możliwe przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek złożony w trakcie pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego pomimo wyraźnego oświadczenia o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego,

- załatwienia sprawy w sposób sprzeczny ze słusznym interesem skarżącej".

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie i rozpoznanie skargi oraz przyznanie kosztów nieopłaconej przez skarżącą pomocy prawnej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym, według norm przepisanych. Ponadto skarżąca zrzekła się rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej C.Z. podniosła, że Sąd pierwszej instancji przy dokonywaniu interpretacji art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. nie uwzględnił skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. W jej ocenie organy administracji, jak również sąd administracyjny, miały obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, który z dniem 23 października 2014 r. został ostatecznie uznany za niekonstytucyjny. Ponadto zdaniem skarżącej kasacyjnie, prawidłowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., tj. dokonana z uwzględnieniem celów ustawy oraz zasad konstytucyjnych, prowadziłaby do wniosku, że okoliczność pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego nie stanowi przesłanki negatywnej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką skarżącej. Skarżąca kasacyjnie wskazała również, że oceniając jej sytuację WSA nie dostrzegł, że wyłączenie możliwości pobierania dwóch świadczeń opiekuńczych, określone w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., implikuje przy zbiegu uprawnień, zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r., prawo do wyboru korzystniejszego świadczenia. Skarżąca kasacyjnie uznała, że przyjęte przez WSA rozumienie art. 27 ust. 5 u.ś.r. oraz sposób interpretacji złożonego przez nią oświadczenia prowadzi do sytuacji, w której możliwość dokonania wyboru korzystniejszego świadczenia w przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń staje się niemożliwa do realizacji, a uprawnienie do dokonania wyboru ma charakter iluzoryczny.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.

Zasadniczym zarzutem naruszenia prawa materialnego była kwestia prawidłowości wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., w jakim wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego, o które ubiega się skarżąca, oraz uprawnienia do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zbieg taki, jak to wynika wprost z art. 27 ust. 5 tej ustawy, jest możliwy. Przepis ten przewiduje, że w sytuacji zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego (pkt 2) i specjalnego zasiłku opiekuńczego (pkt 3) przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Stwierdzając, że przyznanie skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego jest negatywną przesłanką, której wystąpienie stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, Sąd I instancji błędnie zastosował w sprawie jedynie wykładnię językową przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b tej ustawy, z pominięciem wyników wykładni systemowej i funkcjonalnej. Tymczasem właściwa wykładni tego przepisu wymagała uwzględnienia treści art. 27 ust. 5 tejże ustawy, jak i funkcji obydwu tych przepisów. Ponadto względy celowościowe nakazywały wziąć pod uwagę fakt częściowej niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. Naczelny Sąd Administracyjny wyraża stanowisko, zgodnie z którym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, której wcześniej przyznano prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, jeżeli osoba ta jednocześnie spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto fakt uzyskiwania specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może być przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do tej samej osoby podopiecznej. W sytuacji zbiegu po stronie tego samego podmiotu uprawień do obydwu tych świadczeń znajduje bowiem zastosowanie przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. Z akt postępowania wynika, że skarżąca ma świadomość tego, że możliwe jest pobieranie tylko jednego świadczenia z tytułu opieki.

W orzecznictwie ukształtowała się już wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. w zakresie w jakim wyklucza on możliwość kumulatywnego pobierania świadczenia, o które ubiega się skarżąca. Przyjmuje się w nim, że opiekun może ubiegać się o korzystniejsze świadczenie nawet jeśli przyznano mu inne świadczenie, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. (por. wyroki WSA w Olsztynie z dnia 13 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 392/17, WSA w Białymstoku z dnia 9 maja 2017 r., sygn. akt II SA/Bk 189/17 i z dnia 28 marca 2017r., sygn. akt II SA/Bk 139/17. Można tu też przywołać wyroki WSA w Gdańsku z dnia 7 września 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 510/17 i z dnia 12 października 2017 r., sygn. akt II SA/Gd 523/17 – wszystkie zam. w CBOSA. Ta linia orzecznicza prezentowana przez wojewódzkie sądy administracyjne prezentowana na gruncie prawa do zasiłku dla opiekuna znalazła akceptację w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyrokach z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 2758/17 i z dnia 13 kwietnia 2018 r., sygn. akt I OSK 82/18 (zam. w CBOSA) i w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie ma zastosowanie także do zbiegu prawa z innymi świadczeniami, o których mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Nie można bowiem zaistniałej sytuacji, niekorzystnej dla skarżącej, uznać za nieodwracalną. Przepis art. 27 ust. 5 ustawy przewiduje bowiem, że w sytuacji zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego (pkt 2) i zasiłku dla opiekuna (pkt 5) przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną.

Odnosząc się do kwestii interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazać należy, że w powoływanym wyroku Trybunał Konstytucyjny wyraźnie stwierdził, że: "Art. 17 ust. 1b ustawy powołanej w punkcie 1 [tj. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych] w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji." Powołany art. 17 ust. 1b stanowi natomiast, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego cytowane zróżnicowanie uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego od powstania niepełnosprawności najpóźniej przed ukończeniem 25 roku życia jest niezgodne z Konstytucją RP, dlatego nie ulega wątpliwości, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści po wejściu w życie omawianego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, tj. od dnia 23 października 2014 r.

Powyższe wynika również z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, który stanowi, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

Wyrok TK jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16, wskazał, iż "jest niewątpliwe, że w myśl art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, to Trybunał Konstytucyjny orzeka o zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją. (...)Niezależnie jednak od unormowania art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, obowiązuje wynikająca z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasada ustrojowa bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji. Jedną z form bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy jest oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego". W konsekwencji powołanego wyroku Trybunał Konstytucyjnego należy uznać, że zakres podmiotowy uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego uległ znacznemu przeobrażeniu, bowiem może ono przysługiwać osobom spełniającym przesłanki z art. 17 u.ś.r., interpretowane przy uwzględnieniu treści powołanego wyroku TK. W związku z powyższym odwoływanie się do intencji prawodawcy, jak czynią to Sąd I instancji i organ odwoławczy, powołując druk sejmowy (nr 724/VII kadencja, s. 2-4) jest nietrafne, bo nie uwzględnia ewolucji powołanej normy, spowodowanej wyrokiem TK.

Rozstrzygając sprawę ponownie, organ administracyjny na podstawie art. 188 i art. 153 w zw. z art. 193 p.p.s.a. zastosuje się do oceny prawnej, wyrażonej w uzasadnieniu niniejszego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, zatem pominie przy stosowaniu przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych treść art. 17 ust. 1b powołanej ustawy w tej części, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał w wyroku z dnia 21 października 2014 r. Ponadto przy rozstrzyganiu sprawy organ przyjmie, zgodnie z oświadczeniem skarżącej o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, że fakt posiadania przez skarżącą uprawnienia do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie stanowi przeszkody do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z tych względów na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu strony skarżącej radcy prawnemu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258–261 p.p.s.a.