Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 306/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2009-08-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 137 ust. 1, art. 229, art. 136 ust. 3, art. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 5
journal: Dz.U. 2001 nr 124 poz 1361
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 11 października 2001 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o księgach wieczystych i hipotece.
article: art. 2 a
journal: Dz.U. 2007 nr 19 poz 115
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jednolity
article: art. 35
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Teresa Kobylecka, Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2009r. ze skargi H.Ł., J.K., A.K., E.K., Sz.K., J.K., Cz.K., D.K. i W. J. na decyzję Wojewody z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

II SA/Ke 306/09

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Wojewoda, po rozpoznaniu odwołania H.Ł., (działającej w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik pozostałych stron), utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] orzekającą o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka nr 1 o pow. 0,6085 ha, stanowiąca obecnie w ewidencji gruntów miasta K.:

- działkę nr [...] i część działki nr [...], będące własnością Skarbu Państwa w użytkowaniu Miejskiego Zarządu Dróg oraz

- część działki nr [...], stanowiącej własność Spółki "A",

na rzecz spadkobierców K.K., tj. H.Ł., W.J., D.K., J.K., A.K., Cz.K., Sz.K., J.K. i E.K.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ ustalił, że na mocy aktu notarialnego z dnia 21 września 1977r., Rep. [...] Skarb Państwa nabył od K.K. wyżej opisaną nieruchomość, która zgodnie z decyzją z dnia [...]. została przeznaczona pod budownictwo mieszkaniowe dla Spółdzielni Mieszkaniowej w K. na osiedlu [...].

K.K. zmarła w dniu 20 czerwca 1987r. Spadek po niej na podstawie postanowień Sądu Rejonowego z dnia 27 października 1989r., sygn. akt Ns 1246/89 oraz z dnia 24 października 1996 r., sygn. akt Ns 1040/94 nabyły dzieci: H.Ł., W.J., D.K., J.K., A.K., Cz. K., Sz. K., J. K. i E.K.

Organ odwoławczy wskazał, że wnioskiem z dnia 29 kwietnia 1997r. spadkobiercy byłej właścicielki wystąpili do Kierownika Urzędu Rejonowego (który przekazał Wojewodzie akta do dalszego prowadzenia w związku z ze zmianą kompetencji - art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1998r. o gospodarce nieruchomościami) o zwrot powyższej nieruchomości.

Organ II instancji wyjaśnił, że w dacie złożenia wniosku, część nieruchomości oznaczona była jako część działki nr [...] (obr. 0012) i stanowiła własność Gminy, na podstawie decyzji Wojewody z dnia [...]. Pozostała część nieruchomości stanowiła część działki ewidencyjnej nr [...]. W trakcie prowadzonego przez Wojewodę postępowania zwrotowego Gmina przeniosła własność działki nr [...] umową zamiany z dnia 8 maja 1998r., Rep. [...] na własność Spółki "B" z siedzibą w W. Natomiast decyzją Komisarza Rządowego dla Gminy z dnia [...], zatwierdzony został projekt podziału nieruchomości oznaczonej w jako działka nr [...] - przedstawiony na mapie sytuacyjnej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego ODGiK w dniu 9 lipca 1998r., na następujące działki: działkę nr [...] o pow. 0,0624 ha, działkę nr [...] o pow. 0,1392 ha, działkę nr [...] o pow. 0,0044 ha i działkę nr [...] o pow. 8,1885 ha.

W związku z reformą ustrojową Państwa, Wojewoda przy piśmie z dnia 18 stycznia 1999r., przekazał wnioski dotyczące zwrotu nieruchomości do Prezydenta Miasta, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, celem rozpatrzenia.

Wojewoda ustalił, że wnioskiem z dnia 6 maja 2008r., powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 kwietnia 2008r., sygn. akt K 6/05, H.Ł. działająca w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik stron zwróciła się do Prezydenta Miasta o wznowienie postępowania w sprawie o zwrot nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], podnosząc, że Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją przepisów, na podstawie których wydano decyzję odmawiającą zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

W związku z ustaleniami organu I-szej instancji, iż w postępowaniu nie została wydana żadna decyzja, Prezydent Miasta traktując powyższe pismo jako wniosek o zakończenie postępowania, decyzją z dnia [...] odmówił H.Ł., W.J., D.K., J.K., A.K., Cz.K., Sz.K., J.K. i E.K. zwrotu nieruchomości położonej przy ul. [...], stanowiącej obecnie w ewidencji gruntów miasta K. działkę nr [...] i część działki nr [...] będących własności Skarbu Państwa w użytkowaniu Miejskiego Zarządu Dróg oraz umorzył postępowanie o zwrot w zakresie dotyczącym części wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów miasta K. jako działka nr [...], stanowiącej własność Spółki "A".

Organ II instancji wskazał, że powyższe rozstrzygnięcie zostało następnie uchylone na mocy decyzji Wojewody z dnia [...], a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji z uwagi na nieustalenie przez Prezydenta Miasta prawidłowości umocowania H.Ł. do reprezentowania pozostałych wnioskodawców w prowadzonym postępowaniu administracyjnym.

Wojewoda ustalił, że po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezydent Miasta wydał opisaną na wstępie decyzję z dnia [...] odmawiającą zwrotu przedmiotowej nieruchomości, podnosząc w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, że część nieruchomości - oznaczona jako działka nr [...] i cześć działki [...] - będąca własnością Skarbu Państwa, w użytkowaniu Miejskiego Zarządu Dróg, stanowi drogę publiczną w rozumieniu ustawy o drogach publicznych i zgodnie z orzecznictwem sądowym nie podlega zwrotowi (por. wyrok NSA Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku z dnia 25 maja 2003 r. w sprawie II SA/Gd 1206/01, Lex Nr 109703).

Jeżeli natomiast chodzi o zwrot nieruchomości oznaczonej jako część działki nr [...], organ I instancji podniósł, że nie może ona podlegać zwrotowi, gdyż ani Skarb Państwa ani Gmina już nią nie dysponują, zaś umowa zamiany zawarta po dniu 1 stycznia 1998r. na rzecz osoby trzeciej, nie podlega ocenie zgodności z prawem przez organy administracji rozpatrujące wniosek o zwrot.

Wojewoda wskazał, że z ustaleń organu I instancji wynika, że nieruchomość położona w K. przy ul. [...] oznaczona w dacie wywłaszczenia jako działka nr [...] o pow. 0.6085 ha, obecnie w ewidencji gruntów m. K. (obręb 0012) stanowi część działki nr [...] (pow. 0.3395 ha), działkę nr [...] (pow. 0.1392 ha) oraz część działki nr [...] (pow. 0.1298 ha).

Działka nr [...] jest własnością Spółki "A", co potwierdza wpis w księdze wieczystej Nr KII L/00003168/3. Pozostała część nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot, tj. działka nr [...] oraz część działki nr [...] stanowi obecnie pas drogowy ulicy [...], znajdującej się ciągu drogi krajowej nr [...], jest własnością Skarbu Państwa (działka hip. nr [...] o pow.0.2690 ha ujawniona w księdze wieczystej [...]) i znajduje się w użytkowaniu Miejskiego Zarządu Dróg.

Z oględzin przeprowadzonych przez organ I instancji w dniu 22 stycznia 2009r., wynika natomiast, że działka nr [...] w całości stanowi część urządzonego parkingu przed supermarketem [...]. Działka nr [...] położona jest wzdłuż ulicy [...]. Znajduje się na niej urządzony pas zieleni, skarpa, trawnik i chodnik z kostki betonowej. Wzdłuż chodnika biegnie oświetlenie na słupach metalowych. Dalej w kierunku północno-zachodnim na części nieruchomości objętej roszczeniem o zwrot, która obecnie stanowi część działki nr [...] usytuowane są dwa pasy ruchu ulicy [...] o nawierzchni asfaltowej, rozdzielone pasem zieleni o szerokości ok. 3 m. Środkiem pasa zieleni rozdzielającej, biegnie linia oświetlenia ulicznego.

Organ odwoławczy wskazał, że z pisma Miejskiego Zarządu Dróg z dnia 5 lutego 2009r., wynika, iż inwestorem południowego pasa ulicy [...] była Spółka "B". Inwestycja została zrealizowana zgodnie z decyzjami Prezydenta Miasta o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu z dnia [...], oraz Wojewody z dnia [...], zatwierdzającą projekt budowlany i wydającą pozwolenie na budowę. W zakres przedmiotowej inwestycji wchodziła budowa drugiego pasma ulicy [...] z elementami jego odwodnienia, skrzyżowania z sygnalizacją świetlną, pasa wyłączenia i pasa włączenia prawoskrętów, zatoki autobusowej i chodników oraz ukształtowanie terenu (skarp).

Odwołanie od decyzji organu I-szej instancji z dnia [...] złożyła H.Ł. działająca w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik pozostałych wnioskodawców i zarzucając rażącą obrazę przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. art. 136 ust. 3, art. 137 i art. 229 w zw. z art. 216, domagała się uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia, ewentualnie jej zmianę i uwzględnienie wniosku.

W uzasadnieniu odwołania H.Ł. podniosła, że przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie dowodowe wykazało, iż cel wywłaszczenia nieruchomości, określony w decyzji z dnia [...], pod budownictwo mieszkaniowe dla SM na osiedlu "[...]" nie został zrealizowany. Bezsporne jest także, że obecnie część wywłaszczonej nieruchomości stanowiąca działkę nr [...] jest własnością osoby trzeciej. Jednakże w ocenie skarżącej nie zachodzą przesłanki określone w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, bowiem sporna nieruchomość nie została sprzedana przed dniem wejścia w życie w/w ustawy, ani nie ustanowiono na niej użytkowania wieczystego. H.Ł. podkreśliła, iż Gmina rozporządziła nieruchomością w części dotyczącej działki nr [...] jak też nieruchomością o nr [...] i [...] w trakcie toczącego się postępowania zwrotowego, przy czym żadna ze stron nie została o tym fakcie poinformowana.

Odnośnie odmowy zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] i nr [...], będących obecnie własnością Skarbu Państwa, H.Ł. zarzuciła, że żaden przepis ustawy o gospodarce nieruchomościami nie wskazuje jednoznacznie, iż nieruchomość zajęta pod drogę publiczną nie może być zwrócona poprzedniemu właścicielowi w razie zaistnienia przesłanek określonych w art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 powołanej wyżej ustawy. Ponadto podniosła, że inwestycja budowy drugiego pasa ulicy [...] zrealizowana została w trakcie postępowania zwrotowego. Pozwolenie na budowę wydano w dniu [...].

Rozpatrując powyższe odwołanie Wojewoda przytaczając treść art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami podkreślił, że bezsporny w niniejszej sprawie pozostaje fakt, że przedmiotowa nieruchomość nie została wykorzystana zgodnie z celem jej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa, określonym w decyzji z dnia [...], tj. pod budownictwo mieszkaniowe dla Spółdzielni Mieszkaniowej na osiedlu [...].

Z dowodów zebranych w sprawie wynika, że część wnioskowanej do zwrotu nieruchomości stanowiąca część działki nr [...] nie stanowiła w dacie orzekania własności Skarbu Państwa ani jednostki samorządu terytorialnego i w związku z tym nie mogła być przedmiotem zwrotu. Obecnie działka nr [...] jest własnością spółki "A", co potwierdza wpis w księdze wieczystej.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu organ II instancji stwierdził, że zwrot nieruchomości poza spełnieniem przesłanek określonych w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest możliwy wtedy, gdy stanowią one nadal własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. W ustawie tej nie ma wprawdzie przepisu wprost stanowiącego, że zwrotu wywłaszczonej nieruchomości można żądać jedynie od Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jednakże jest to wniosek oczywisty i wynika w szczególności z art. 1 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Powołując się na ustalenia dokonane w toku oględzin przeprowadzonych przez organ I instancji w dniu 22 stycznia 2009 r. oraz przytaczając treść przepisów art. 4 pkt 1 oraz art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, Wojewoda podkreślił, że pozostała część wnioskowanej do zwrotu nieruchomości, oznaczona jako działka nr [...] oraz część działki nr [...] stanowi obecnie pas drogowy ulicy [...] znajdującej się ciągu drogi krajowej nr 73. W dacie orzekania stanowiła część drogi publicznej w rozumieniu przepisów ustawy o drogach publicznych i nie mogła podlegać zwrotowi. Wojewoda powołał się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyrażony został pogląd, że niedopuszczalne jest orzeczenie o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej lub nabytej na podstawie przepisów wymienionych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jeśli nieruchomość objęta żądaniem jest wprawdzie zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (lub w umowie sprzedaży nieruchomości) lecz w chwili orzekania stanowi część drogi publicznej w rozumieniu przepisów ustawy o drogach publicznych (np. wyrok NSA O/Z w Gdańsku z dnia 29 maja 2003r. sygn. akt II SA/Gd 1206/01, publ. ONSA 2004/2/72, Lex Nr 109703).

Skargę na powyższe rozstrzygniecie złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach: H.Ł., J.K., A.K., E.K., Sz.K., J.K., Cz.K., D.K. i W.J., którzy zarzucając naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 75 § 1 kpa, art. 77 § 1 kpa, art. 79 § 1 kpa i art. 80 kpa oraz naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, tj. art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi jej autorzy podnieśli, że organ administracyjny nie podejmował żadnej inicjatywy dowodowej ani nie informował ich o przebiegu postępowania, zaś przez kilka lat od złożenia wniosku w sprawie nie były podejmowane żadne działania. Mimo żądania skierowanego do organu o wyjaśnienie przyczyn bezczynności, żadna odpowiedź nie została udzielona.

Jeżeli zaś chodzi o naruszenie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, skarżący przytaczając treść powyższego przepisu wyjaśnili, że nie zachodzą określone w nim przesłanki, gdyż sporna nieruchomość nie została zbyta przed dniem wejście w życie ustawy. Akt notarialny został bowiem podpisany w dniu 8 maja 1998 r., natomiast ustawa weszła w życie w dniu 1 stycznia 1998 r. Ponadto nieruchomość nie została sprzedana, ani też nie ustanowiono na niej użytkowania wieczystego, zawarto jedynie umowę zamiany. Na potwierdzenie powyższego twierdzenia skarżący powołali wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2007 r. w sprawie I OSK 544/06 oraz z dnia 30 stycznia 2007 r. w sprawie I OSK 386/06.

Autorzy skargi podnieśli także, że Gmina rozporządziła nieruchomością w części dotyczącej działki o nr [...] oraz nieruchomością o nr [...] i [...] w trakcie trwania postępowania o zwrot nieruchomości. Wniosek w tym przedmiocie został bowiem złożony w dniu 30 kwietnia 1997 r.

Skarżący wskazali, że żaden przepis ustawy o gospodarce nieruchomościami nie wskazuje jednoznacznie, że nieruchomość zajęta pod drogę publiczną nie może być zwrócona poprzedniemu właścicielowi, nawet w razie zaistnienia przesłanek z art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 cyt. ustawy. Co więcej, inwestycja polegająca na budowie drugiego pasa ul. [...] przeprowadzona została w trakcie postępowania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, zaś pozwolenie na budowę wydano w dniu [...].

Mając na uwadze powyższe, w przekonaniu autorów skargi wszelkie czynności dotyczące rozporządzania wywłaszczonymi nieruchomościami podjęte w czasie trwania postępowania o ich zwrot były bezprawne. Skarb Państwa natomiast w sposób bezprawny dokonał zamiany nieruchomości, gdyż w dacie dokonywania czynności istniały podstawy do jej zwrotu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w pisemnych motywach rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności ( art. 145 § 1 ustawy p.p.s.a.).

Stan faktyczny ustalony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie jest kwestionowany i znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Bezspornym jest przy tym, że nieruchomość objęta wnioskiem skarżących, usytuowana w K. przy ul. [...]j, składa się z:

1. działki oznaczonej obecnie w ewidencji gruntów miasta K. nr [...] oraz części działki nr [...], będących własnością Skarbu Państwa - w użytkowaniu Miejskiego Zarządu Dróg oraz

2. części działki o nr ewidencyjnym [...], stanowiącej własność Spółki "A", przy czym prawo własności spółki zostało ujawnione w księdze wieczystej Nr [...].

Na działkach o nr [...] i [...] znajduje się pas drogowy ulicy [...] wraz z urządzeniami nadziemnej i podziemnej infrastruktury technicznej, pas zieleni, skarpa, trawnik i chodnik z kostki betonowej, natomiast na działce o nr [...] został urządzony parking przed supermarketem [...].

Nie ulega również wątpliwości, że nieruchomość objęta wnioskiem, stała się w całości zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, w rozumieniu art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz.U. nr 261 z 2004 r., poz. 2603 ze zm.), zwanej dalej ugn.

W takim – prawidłowo ustalonym - stanie faktycznym zasadnie organy odmówiły zwrotu nieruchomości objętej wnioskiem.

Nie można przy tym podzielić poglądu wyrażonego w skardze, dotyczącego naruszenia przez organy art. 229 ugn, chociażby z tej przyczyny, że w stanie faktycznym sprawy nie ma podstaw do zastosowania tego przepisu. Zgodnie z jego treścią, roszczenie o zwrot nieruchomości wywłaszczonej określone w art. 136 ust.3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy, nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Należy jednak zwrócić uwagę, że art. 229 ugn ma charakter przejściowy, a więc reguluje stany faktyczne zaszłe przed dniem wejściem w życie ustawy (tj. przed 1 stycznia 1998r.), do których ugn będzie miała zastosowanie. Dlatego nie ma podstaw do stosowania tego przepisu w sytuacji, gdy nieruchomość gminy lub Skarbu Państwa została zbyta już po wejściu w życie ustawy, tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie. Działka oznaczona nr [...] została bowiem nabyta przez Spółka "B" (poprzednika prawnego aktualnego właściciela), na podstawie umowy zamiany zawartej z Gminą w formie aktu notarialnego w dniu 8 maja 1998 r.

Podstawą odmowy zwrotu działki nr [...] nie jest przepis art. 229 ugn, jak błędnie wywodzą skarżący, lecz ogólne zasady zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, wedle których obowiązek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości spoczywa bądź na Skarbie Państwa bądź na właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, w czyim władaniu jest nieruchomość. Tylko te dwa podmioty zobowiązane są do realizacji roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości i tylko wówczas, jeżeli dysponują prawem do nieruchomości.

Przeniesienie prawa własności przez Skarb Państwa czy gminę na rzecz osoby trzeciej uniemożliwia zwrot wywłaszczonej nieruchomości bez względu na to, czy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w wywłaszczeniu oraz kiedy przeniesienie tego prawa nastąpiło (przed wszczęciem postępowania zwrotowego czy w czasie jego trwania). Nie można bowiem obciążyć obowiązkiem zwrotu nieruchomości podmiotu nie będącego Skarbem Państwa, bądź jednostką samorządu terytorialnego. Zbycie wywłaszczonej nieruchomości podlegającej zwrotowi może natomiast rodzić ewentualne roszczenia odszkodowawcze po stronie byłych jej właścicieli (ich spadkobierców), dochodzone jednak wyłącznie na drodze procesu cywilnego.

Aktualnie działka nr [...] jest własnością Spółka "A". Prawo własności na rzecz tej Spółki zostało wpisane do księgi wieczystej i jest chronione poprzez rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych wyrażoną w art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz.U. z 2001 r., Nr 124, poz.1361 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, stanowiącym gwarancję bezpieczeństwa obrotu prawnego, w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe.

Prawo własności działki nr [...] przeniesione zostało umową zamiany dokonaną w formie aktu notarialnego z dnia 8 maja 1998r. w kancelarii notarialnej P. Sz. w K., Nr rep. A 1435/98, a jej skutek prawny ujawniony został w księdze wieczystej poprzez zmianę wpisu co do osoby właściciela nieruchomości. Sąd administracyjny nie jest władny do oceny ważności tej umowy, zawartej w prawem przepisanej formie; stanowi ona natomiast bardzo istotny element stanu faktycznego sprawy. Jej prawne konsekwencje w postaci przeniesienia na rzecz osoby trzeciej prawa własności nieruchomości będącej przedmiotem wniosku o zwrot, powodują bowiem niemożność realizacji roszczenia określonego w art. 136 ust.3 ugn i to bez względu na to, że stała się ona zbędna na cel określony w wywłaszczeniu. Jak już powiedziano wyżej, roszczenia objętego tym przepisem nie można realizować wobec podmiotu nie będącego Skarbem Państwa lub jednostką samorządu terytorialnego.

Trafnie orzekły także organy obu instancji odmawiając zwrotu pozostałej części nieruchomości tj. działek nr [...] i [...], skoro stanowią one drogę publiczną.

Wprawdzie zakaz zwrotu takich nieruchomości nie został zawarty przepisach ugn, co słusznie zauważają skarżący, jednak okoliczność ta pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. Zgodnie bowiem z art. 2 ugn, przepisy tej ustawy (w tym także przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości) nie mogą naruszać przepisów innych ustaw w zakresie gospodarki nieruchomościami. W myśl zaś art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985r. o drogach publicznych (Dz.U. nr 19 z 2007r., poz. 115 ze zm.), drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa, zaś drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne stanowią własność właściwego samorządu województwa, powiatu lub gminy.

Przepis ten, obowiązujący od dnia 1 stycznia 1999r., wprowadził zasadę jednolitego tytułu własności dróg publicznych, który odnośnie dróg krajowych – przysługiwać może od tej daty wyłącznie Skarbowi Państwa. Tym samym, ustawodawca zakazał przenoszenia własności krajowych dróg publicznych na rzecz innych podmiotów niż Skarb Państwa.

Ostateczna decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości ma zaś ten skutek, że przenosi jej własność na osobę na rzecz której następuje zwrot, a tym samym stanowi podstawę do wpisu tej osoby w dziale II księgi wieczystej jako właściciela.

Stan prawny działek nr [] i [.] stanowiących drogę krajową, uniemożliwia dokonanie zwrotu, albowiem z punktu widzenia przytoczonego wyżej przepisu art. 2a ustawy o drogach publicznych, nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której nieruchomość będąca faktycznie drogą publiczną, stanowiłaby własność osoby fizycznej, do czego doprowadziłoby uwzględnienie wniosku (por. także wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2009r., sygn. akt I OSK 667/08, wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 39/09, wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 grudnia 2008r., sygn. akt I SA/Wa 1247/08).

Na treść zapadłego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia nie ma również wpływu zarzut skarżących dotyczący przewlekłości postępowania w niniejszej sprawie, aczkolwiek niewątpliwie organ I-szej instancji uchybił przepisom art. 35 i nast. kpa dotyczącym terminów załatwiania spraw. Zgodnie jednak z art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a., sąd administracyjny uchyla zaskarżoną decyzję w razie stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania (a do takich należą wymienione wyżej art. 35 i nast. kpa) tylko wówczas, gdy mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sytuacja taka nie ma jednak miejsca w niniejszej sprawie i brak jest podstaw do przyjęcia, że przedłużenie postępowania administracyjnego miało znaczenie dla rozstrzygnięcia, które jest aktualnie przedmiotem kontroli sądowej.

Wobec przedstawionej wyżej argumentacji prawnej, która legła u podstaw odmowy zwrotu przedmiotowej nieruchomości, wpływu na wynik sprawy nie mają także wszystkie pozostałe podnoszone w skardze okoliczności, dotyczące zbycia bez wiedzy skarżących, własności nieruchomości objętych wnioskiem o zwrot (faktycznie zarzut ten dotyczyć może jedynie działki nr [...], bo tylko ta działka stanowi własność osoby trzeciej, nie będącej gminą ani Skarbem Państwa). Fakt ten, aczkolwiek niewątpliwy, nie może jednak zmienić stanu prawnego wywołanego dokonanym obrotem prawnym w zakresie działki [...], w wyniku czego realizacja roszczenia z art. 136 ust.3 ugn stała się niemożliwa.

W tym stanie rzeczy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.