Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2488/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-08-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 76 par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędziowie WSA Łukasz Trochym WSA Joanna Skiba Protokolant Referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Wojewody (...) z dnia (...) września 2019 r. nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta (...) z dnia (...) sierpnia 2019 r. nr (...); 2. zasądza od Wojewody (...) na rzecz skarżącej Z. P. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z [...] września 2019 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Z. P., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] sierpnia 2019 r. nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] ozn. hip. "[...] nr hip. [...] dawny nr [...] nr rej. hip.- [...]".

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Nieruchomość położona w [...] w rejonie ul. [...] ozn. hip. "[...] nr hip. [...] dawny nr [...], nr rej. hip. - [...]" znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) – dalej zwanego "dekretem".

Powyższy grunt z dniem [...] maja 1990 r. stał się własnością Dzielnicy-Gminy [...], co potwierdził Wojewoda [...]: decyzją nr [...] z [...] marca 1997 r. w zakresie dz. nr [...], decyzją nr [...] z [...] marca 1997 r. w zakresie działki nr [...], decyzją nr [...] z [...] kwietnia 1997 r. w zakresie dz. nr [...], decyzją nr [...] z [...] stycznia 1997 r. w zakresie dz. nr [...].

W akcie notarialnym za Rep. nr [...] zeznanym przed notariuszem S. B. [...] marca 1943 r. nieruchomość ozn. hip. "[...] nr hip. [...] dawny nr [...], rej. hip.- [...]" opisana jest jako składająca się m.in. z nieruchomości: "[...]" o pow. [...] m2 "[...] nr [...]" o pow. [...] m2, "[...]" o pow. [...] m2, "działka nr [...]" o pow. [...]m2 i połowa "działki nr [...]" o pow. [...]m2. Wymienionym aktem notarialnym W. K. z nieruchomości ozn. hip. "[...] nr hip. [...] dawny nr [...], nr rej. hip. - [...]" darował na rzecz F. K. działkę ozn. jako "[...]" o pow. [...] m2. Przedmiotem niniejszej decyzji jest działka "[...]".

Działka "[...]" zgodnie z opracowaniem geodezyjnym z [...] listopada 2018 r. wykonanym przez geodetę A. K. zawierała pow. [...]ha. Obecnie nieruchomość "[...]" wchodzi w skład następujących działek ewidencyjnych: - dz. nr [...] z obrębu [...] na pow. [...] m2, stanowiącej własność osoby prawnej, - części dz. nr [...] z obrębu [...], na pow. [...] m2, stanowiącej własność [...], - dz. nr [...] z obrębu [...], na pow. [...] m2, stanowiącej własność osoby prawnej, - części dz. nr [...] z obrębu [...], na pow. [...] m2, stanowiącej własność [...].

Jak wynika z pisma Sądu Rejonowego dla [...] Wydział [...] Ksiąg Wieczystych z [...] lipca 2019 r., Dz. Odp. [...] w archiwum Sądu brak jest w skorowidzu ksiąg hipotecznych księgi dawnej o nazwie "[...] Hip. Nr [...] d. [...] (nr rej. hip. [...])", wobec czego odpis księgi hipotecznej nie może być wydany.

W aktach własnościowych sprawy brak jest wniosku dawnego właściciela o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie użytkowania wieczystego) złożonego w trybie art. 7 dekretu.

[...] maja 1995 r. Z. P. złożyła pierwszy wniosek o odszkodowanie za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] ozn. hip. "[...] nr hip. [...] dawny nr [...] nr rej. hip. -[...]". Wniosek następnie był wielokrotnie ponawiany.

Strona postępowania złożyła do akt sprawy następujące dokumenty: - postanowienie Sądu Powiatowego dla [...] Wydział [...] Cywilny z [...] maja 1968 r. sygn. akt [...] Ns [...], zgodnie z którym spadek po F. K. zmarłym [...] grudnia 1951 r. nabył w całości z mocy testamentu brat R. K.

Organ podkreślił, że prawa do spadku po F. K. zostały także stwierdzone na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] Wydział [...] Cywilny z [...] czerwca 1982 r. sygn. akt [...] Ns [...], zgodnie z którym spadek po F. K. nabył w całości z mocy testamentu brat R. K. Prawo do wchodzącego w skład spadku gospodarstwa rolnego nabył w całości brat R. K.

Uznając, że wniosek złożony został przez osobę nieuprawnioną decyzją nr [...]z [...] sierpnia 2019 r. Prezydent [...] umorzył, jako bezprzedmiotowe, postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ozn. hip. "[...] nr hip. [...] dawny nr [...], nr rej. hip. - [...]".

Pismem z [...] września 2019 r. w przepisanym ustawowo terminie wnioskodawczyni Z. P. wniosła odwołanie od ww. decyzji.

Jednocześnie, odwołująca zobowiązała się uzupełnić treść odwołania w ciągu 14 następujących po złożeniu odwołania dni, co, pomimo upływu wskazanego terminu, nie nastąpiło.

Wojewoda [...] decyzją z [...] września 2019 r. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] sierpnia 2019 r. nr [...]. W uzasadnieniu wskazał, że w rozumieniu art. 105 § 1 kpa sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej (w formie decyzji administracyjnej) ingerencji organu administracyjnego, co oznacza, że jakiekolwiek rozstrzygnięcie organu - pozytywne, czy negatywne - staje się prawnie niedopuszczalne.

W odniesieniu do jednego z elementów przedmiotu postępowania, jakim jest podmiot, któremu służy status strony, w związku z posiadaniem przez niego interesu prawnego w sprawie organ wskazał, że stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek (art. 28 kpa).

Dopiero potwierdzenie posiadania interesu prawnego skutkować będzie nabyciem uprawnień należnych stronie postępowania administracyjnego i powinno opierać się na przepisach prawa materialnego, z których wynikają dla tego podmiotu określone prawa lub obowiązki. Interes prawny polega na możliwości zastosowania w ustalonym stanie faktycznym normy prawa materialnego do podmiotu oczekującego ochrony prawnej. Zatem ustalenie interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym oznacza wskazanie przepisu prawa materialnego, na podstawie którego dany podmiot może domagać się czynności organu. Musi przy tym też istnieć bezpośredni związek między sytuacją danego podmiotu, a normą prawa materialnego, z której wywodzony jest interes prawny. Od interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, czyli taką sytuację, w której podmiot jest zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, jednak nie może powołać się na przepis prawa materialnego, z którego wynikałyby dla tego podmiotu określone prawa lub obowiązki.

Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 grudnia 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 1361/09 uprawnienia wymienione w art. 28 kpa upoważniające dany podmiot do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony nie przysługują podmiotowi nie legitymującemu się tytułem prawnym do nieruchomości, będącej przedmiotem postępowania, a więc nie przysługują one podmiotowi, który dokonał nakładów na przedmiotowej nieruchomości i nią faktycznie władał.

Interes prawny w rozumieniu art. 28 kpa lub obowiązek może wypływać nie tylko z konkretnego przepisu powołanego jako postawa materialnoprawna rozstrzygnięcia, ale i z przepisów regulujących prawa i obowiązki osób, których prawa i obowiązki zderzają się z prawami i obowiązkami podmiotów, których uprawnienia wynikają z zastosowanego w sprawie przepisu prawa materialnego (wyrok NSA w Warszawie z 3 sierpnia 2000 r. sygn. akt I SA 565/99). Interes prawny może zatem wynikać nie tylko z przepisów prawa administracyjnego, lecz także z norm prawa materialnego cywilnego, wiążących się bezpośrednio z sytuacją prawną określonego podmiotu kształtowaną decyzją administracyjną.

Zgodnie z art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r. poz. 2204 ze zm.) – dalej zwanej "ugn" (stanowiącym materialnoprawną podstawę postępowania odszkodowawczego za nieruchomość dekretową, w którym ustalenia odszkodowania domaga się Z. P.) przepisy ustawy dotyczące odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do odszkodowania za gospodarstwo rolne na gruntach, które na podstawie dekretu przeszły na własność państwa, jeżeli ich poprzedni właściciele lub następcy prawni tych właścicieli, prowadzący gospodarstwo, zostali pozbawieni faktycznego władania wspomnianym gospodarstwem po 5 kwietnia 1958 r. (ust. 1). Przepisy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po 5 kwietnia 1958 r. oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie wymienionego dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po 5 kwietnia 1958 r. (ust.2).

Z przepisu powyższego należy wywieść, że - niezależnie od rodzaju nieruchomości - gospodarstwo rolne, działka lub dom jednorodzinny, odszkodowania za nieruchomość mogą żądać osoby, które były jej właścicielami na dzień wejścia w życie dekretu, tj. na 21 listopada 1945 r. Bowiem to dekret regulował, z mocy swego art. 1, przejście, z mocy prawa, z dniem jego wejścia w życie, wszystkich nieruchomości [...] na własność gminy [...]. Zatem, to dotychczasowi właściciele nieruchomości [...] - na 21 listopada 1945 r. - lub ich następcy prawni, są uprawnieni do bycia stroną postępowania prowadzonego w trybie art. 215 ugn, który reguluje tryb rekompensaty za utratę prawa własności do nieruchomości, która nastąpiła 21 listopada 1945 r.

W przypadku, gdy to następcy prawni dawnego właściciela żądają ustalenia na ich rzecz odszkodowania, winni wykazać swą legitymację prawną w rozumieniu art. 28 kpa w zw. z art. 215 ugn, w ten sposób, że istnieje ciągłość prawa własności nieruchomości na rzecz ich poprzenika prawnego od dnia jej nabycia do dnia jej utraty z mocy prawa poprzez wejście w życie dekretu oraz, że są oni pełnoprawnymi następcami prawnymi takiego właściciela.

Dodatkowo obowiązkiem organów prowadzących postępowanie w trybie art. 215 ugn jest przede wszystkim ustalenie, czy osoby występujące z wnioskiem o odszkodowanie posiadają legitymację do występowania z takim roszczeniem.

Przy tym organ II instancji w pełni podzielił stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z 13 maja 2016 r. sygn. akt I OSK 1915/14, w którym sąd stwierdził, że z art. 7 i art. 77 kpa wynika, że postępowanie dowodowe oparte jest na zasadzie oficjalności, a organ administracji publicznej zobowiązany jest z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Nie znaczy to jednak, że strona jest zwolniona od współudziału w realizacji tego obowiązku, zwłaszcza, że nieudowodnienie określonej okoliczności faktycznej może prowadzić do rezultatów dla niej niekorzystnych. W piśmiennictwie aprobowany jest pogląd, że w wypadku, gdy strona występuje do organu z żądaniem wydania decyzji o określonej treści, powołując się na określone fakty lub zdarzenia, to jej obowiązkiem jest również wskazanie dowodów lub środków dowodowych służących udowodnieniu istotnych okoliczności sprawy. W takim wypadku odpowiednie zastosowanie mieć będzie art. 6 kc, z którego wynika, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Przy czym w postępowaniu administracyjnym ciężar dowodu należeć będzie w pewnych sytuacjach do organu administracji, natomiast w pewnych do strony, w zależności od tego, kto z tych okoliczności wywodzić będzie skutki prawne (zob. F. Elżanowski [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz pod red. R. Hausera i M, Wierzbowskiego, wyd. C.H. Beck, W-wa 2014, str. 325).

[...] maja 1995 r. Z. P. złożyła pierwszy wniosek o odszkodowanie za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] ozn. hip. "[...] nr hip. [...] dawny nr [...], nr rej. Hip. -[...]". Strona postępowania złożyła do akt sprawy: - postanowienie Sądu Powiatowego dla [...] Wydział [...] Cywilny z [...] maja 1968 r. sygn. akt [...] Ns [...], zgodnie z którym spadek po F. K. nabył w całości z mocy testamentu brat R. K. Prawa do spadku po F. K. zostały także stwierdzone na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] Wydział [...] Cywilny z [...] czerwca 1982 r. sygn. akt [...] Ns [...], zgodnie z którym spadek po F. K. nabył w całości z mocy testamentu brat R. K. Prawo do wchodzącego w skład spadku gospodarstwa rolnego nabył w całości brat R. K.; - postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] Wydział [...] Cywilny z [...] listopada 1978 r. sygn. akt [...] Ns [...], zgodnie z którym spadek po R. K. nabyli: żona G. K., syn A. K. i córka Z. K. po 1/3 części spadku każde z nich. Położone w osadzie [...] przy ul. [...] w [...] gospodarstwo rolne o pow. [...] dziedziczą żona G. K., syn A. K. i córka Z. K. po 1/3 części każde z nich, - postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] Wydział [...] Cywilny z [...] października 2002 r. sygn. akt [...] Ns [...], zgodnie z którym spadek po G. K. na podstawie ustawy nabyli: córka Z. P. z domu K., syn A. K. po 1/2 części spadku każde z nich, - akt poświadczenia dziedziczenia z [...] czerwca 2012 r. Rep. [...] nr [...], z którego wynika, że spadek po A. K. nabyła z mocy ustawy w całości Jego siostra Z. P. (nazwisko rodowe: K.), - odpis skrócony aktu małżeństwa wydanego [...] lipca 2001 r. przez Urząd Stanu Cywilnego w [...] za nr [...], z którego wynika, że Z. K. po zawarciu [...] lipca 2001 r. związku małżeńskiego nosi nazwisko "P.".

Wojewoda zauważył, że w aktach własnościowych sprawy brak jest wniosku dawnego właściciela o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie użytkowania wieczystego) złożonego w trybie art. 7 dekretu.

Wobec tego organ I instancji podjął, zgodnie z art. 7, art. 77 i art. 80 kpa, czynności procesowe, mające na celu ustalenie stanu własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] ozn. hip. "[...] nr hip. [...] dawny nr [...], nr rej. hip. -[...]", na [...] listopada 1945 r., aby wyjaśnić, czy F. K. pozostawał właścicielem ww. nieruchomości w chwili wejścia w życie dekretu, tj. [...] listopada 1945 r.

W tym celu wystąpiono do Sądu Rejonowego dla [...][...] Wydziału Ksiąg Wieczystych o wydanie zaświadczenia z działu I i II księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości ozn. hip. "[...] nr hip. [...] dawny nr [...], nr rej. hip.- [...]".

W odpowiedzi z [...] lipca 2019 r. Sąd Rejonowy dla [...][...] Wydział Ksiąg Wieczystych za nr Dz. Odp. [...] poinformował, że w archiwum sądu brak jest w skorowidza ksiąg hipotecznych księgi dawnej o nazwie "[...] Hip. Nr [...] d. [...] (nr rej. hip. [...])" wobec czego odpis księgi hipotecznej nie może być wydany. Z kolei z kopii zaświadczenia Sądu Grodzkiego w [...] Oddziału Ksiąg Wieczystych wynika, że według stanu na [...] maja 1949 r. w archiwum hipotecznym nie odnaleziono księgi hipotecznej pod nazwą "[...] hip. [...] dawniej [...], nr rej. Hip. -[...]".

Brak w skorowidzu księgi o nazwie "[...] hip. [...] dawniej [...], nr rej. Hip. -[...]" potwierdza także znajdujące się w aktach sprawy opracowanie geodezyjne z [...] listopada 2018 r. wykonane przez geodetę A. K., na zlecenie organu prowadzącego postępowanie.

Pismem z [...] stycznia 2019 r. organ I instancji wezwał stronę postępowania do uzupełnienia zebranego materiału dowodowego poprzez dostarczenie oryginału bądź poświadczonej za zgodność z oryginałem czytelnej kopii dokumentu wskazującego właściciela nieruchomości w przeddzień wejścia w życie dekretu.

Organ wyznaczył wnioskodawczyni 30-dniowy termin do udzielenia odpowiedzi. Zgodnie ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru pismo zostało doręczone adresatowi w [...] stycznia 2019 r. wobec czego termin upłynął [...] lutego 2019 r.

Pismem z [...] stycznia 2019 r. strona postępowania odpowiedziała na ww. wezwanie podnosząc, że prawo własności przedmiotowej nieruchomości wynika m.in. z aktu notarialnego nr [...] z [...] marca 1943 r., ze znajdujących się w aktach sprawy opracowań geodezyjnych, a także z decyzji/postanowień dotyczących wypłaty odszkodowania za pozostałe działki wchodzące w skład dawnej nieruchomości ozn. hip. "[...] nr hip. [...] dawny nr [...], nr rej. Hip. -[...]".

Strona dołączyła do ww. pisma nakazy opłat płatniczych za podatek gruntowy oraz zaświadczenie z [...] października 2001 r. wydane przez Burmistrza Gminy [...] stwierdzające, że w latach 1978 do 1989 r. G. K. opłacała podatek gruntowy z pow. [...] ha fiz., w skład której wchodziły dz. nr [...],[...] przy ul. [...] oraz dz. nr [...] przy ul. [...].

Odnosząc się do tej części dokumentacji, dostarczonej przez wnioskodawczynię, organ odwoławczy wskazał, że numery działek z nakazów płatniczych nie pokrywają się z działkami będącymi przedmiotem wniosku w tej sprawie. Przy piśmie z [...] lutego 2019 r. strona poinformowała o wystąpieniu do sądu wieczystoksięgowego o stosowne wypisy z archiwalnej dokumentacji hipotecznej, które zostaną przekazane organowi niezwłocznie po ich uzyskaniu. Do dnia wydania decyzji Prezydenta [...] z [...] sierpnia 2019 r. nie przedłożono ww. dokumentów.

Przy piśmie z [...] kwietnia 2019 r. strona postępowania załączyła kopię postanowienia Państwowego Biura Notarialnego w [...] z [...] stycznia 1973 r. o urządzeniu zbioru dokumentów Rep. [...] nr [...] dla nieruchomości położonej w [...] w Dzielnicy [...] przy ul. [...] o pow. [...] m2 oraz stwierdzenie przejścia na własność Państwa nieruchomości położonej przy ul. [...] ozn. hip. część "[...] hip. [...] d. [...]" działka ,. [...]", wydane [...] października 1974 r.

Zdaniem Wojewody wymienione dokumenty nie odnoszą się wprost do działki będącej przedmiotem niniejszej decyzji.

[...] czerwca 2019 r. strona postępowania złożyła do akt sprawy oświadczenie z informacją o możliwości przeprowadzenia rozprawy administracyjnej na okoliczność potwierdzenia nieprzerwanego prawa własności przedmiotowej nieruchomości w czasie od [...] marca 1943 r. do [...] listopada 1945 r.

Organ I instancji nie przeprowadził dowodu z rozprawy administracyjnej na wskazaną wyżej okoliczność, podając w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że nie byłby to dowód przydatny w sprawie odszkodowania, a wręcz niemożliwy do przeprowadzenia.

Wojewoda wskazał, że zgodnie z art. 78 § 1 kpa żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu powinno być uwzględnione, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Organ może nie uwzględnić żądania strony, które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy (art. 78 § 2 kpa).

Zgodnie z wyjaśnieniami zawartymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 sierpnia 2017 r. sygn. I OSK 1607/16, w każdym postępowaniu organ ma obowiązek zgromadzenia dowodów mających znaczenie dla rozstrzygnięcia danej sprawy i poczynienia na tej podstawie niezbędnych ustaleń faktycznych. O tym, jakie ustalenia faktyczne są konieczne dla załatwienia sprawy decydują jednak prawidłowo wyłożone przepisy prawa materialnego, a nie subiektywne przekonanie strony. Żaden organ prowadzący postępowanie nie ma obowiązku przeprowadzenia wszystkich dowodów wnioskowanych przez stronę.

Stosownie do art. 89 § 1 kpa organ administracji publicznej przeprowadzi, z urzędu lub na wniosek strony, w toku postępowania rozprawę, w każdym przypadku gdy zapewni to przyspieszenie lub uproszczenie postępowania lub gdy wymaga tego przepis prawa. Organ powinien przeprowadzić rozprawę, gdy zachodzi potrzeba uzgodnienia interesów stron oraz gdy jest to potrzebne dla wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków lub biegłych albo w drodze oględzin (§ 2).

Zdaniem organu odwoławczego w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek czyniących przeprowadzenie rozprawy administracyjnej koniecznym. Przeprowadzenie rozprawy w sprawie o odszkodowanie za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] ozn. hip. "[...] nr hip. [...] dawny nr [...], nr rej. hip. - [...]" jest tym bardziej niecelowe, że jedyną osobą mogącą przyczynić się do potwierdzenia stanu własności nieruchomości na [...] listopada 1945 r. jest poprzedni właściciel nieruchomości F. K., który nie żyje od 1951 r.

Biorąc powyższe pod uwagę Wojewoda stwierdził, że organ I instancji dokonał analizy materiału dowodowego w sprawie zgodnie z art. 7 i art. 77 kpa. Przy tym załączone przez strony dokumenty nie stanowią potwierdzenia prawa własności przedmiotowej nieruchomości na dzień wejścia w życie dekretu.

W okresie od daty nabycia gruntu przez F. K. [...] marca 1943 r. do dnia wejścia w życie dekretu możliwa była zmiana właściciela nieruchomości. Stąd dowodzenie w zakresie własności nieruchomości wyłącznie na podstawie aktu notarialnego sporządzonego [...] marca 1943 r. byłoby sprzeczne z treścią art. 215 ugn, który wskazuje wprost przesłanki wymagane do ustalenia odszkodowania za nieruchomość przejętą dekretem, tj. m.in. przeznaczenie pod budownictwo jednorodzinne w dacie wejścia w życie dekretu.

Podsumowując Wojewoda wskazał, że organ I instancji nie naruszył art. 105 kpa, gdyż dołożył starań celem ustalenia stanu własności nieruchomości na kluczową datę wejścia w życie dekretu, wypełniając ciążący nań obowiązek wyczerpującego zebrania materiału dowodowego. Wobec ustalenia, że poszukiwania nie doprowadziły do pozytywnego dla uznania legitymacji wnioskodawców rezultatu, wezwał wnioskodawczynię do wykazania tytułu własności jej poprzednika prawnego do przedmiotowej nieruchomości od dnia nabycia przez niego nieruchomości [...] marca 1943 r. do dnia wejścia w życie dekretu.

Wojewoda zaznaczył, że prawo własności do nieruchomości jest ujawniane na podstawie właściwego wpisu w księdze wieczystej, zaś kompetencje związane z ich prowadzeniem posiadają wyłącznie sądy cywilne. Jedynym dokumentem pozwalającym na ustalenie tego rodzaju okoliczności jest wypis z właściwej księgi wieczystej. W sytuacji zaś, gdyby takiego dokumentu nie można było uzyskać (z uwagi na zaginięcie lub zniszczenie księgi) zainteresowanym przysługuje powództwo do sądu cywilnego o ustalenie istnienia prawa lub stosunku prawnego (ewentualnie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym). W takiej sytuacji dopiero prawomocny wyrok sądu cywilnego byłby dla organów administracji wiążący.

W rozpatrywanej sprawie wnioskodawczyni nie wystąpiła z inicjatywą wszczęcia sprawy cywilnej, o której mowa powyżej.

Od decyzji Wojewody [...] z [...] września 2019 r. Z. P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła rażące naruszenie art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 kpa poprzez uznanie przez organ odwoławczy skarżącej za osobę nieuprawnioną do złożenia wniosku o odszkodowanie za nieruchomość ozn. dawniej jako "[...] hip. [...] d. [...] d. [...] z siedliskiem przy ul. [...]" wskutek nieuznania aktu notarialnego Rep. nr [...] z [...] marca 1943 r. stanowiącego podstawę nabycia przedmiotowej nieruchomości przez jej poprzedników prawnych jako wystarczającego dowodu nabycia prawa własności. Wobec tego wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz uchylenie w całości decyzji Prezydenta [...] z [...] sierpnia 2019 r.; 2) zasadzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazała, że ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów, np. wypisów z ewidencji gruntów z 1980 r. i 2003 r. wynika, że działki nr [...] i [...] pozostają we władaniu A. K., G. K. i Z. P.. Także zaświadczenia wydane w 1973 i 1974 r., nakazy płatnicze z 1961 r. i 1979 r., upomnienie z 1979 r. wskazują, że G. K. wraz z mężem R. K. użytkują gospodarstwo rolne osiedle [...], Dzielnicy [...] i że R. K. jest podatnikiem podatku gruntowego gruntu o pow. [...] ha. Także w piśmie Urzędu [...] z [...] czerwca 2005 r. zawarta jest informacja o (spadkodawcach skarżącej) byłych właścicielach przedmiotowej nieruchomości. Zdaniem skarżącej F. K. aktem notarialnym z 1943 r. nabył nieruchomość ozn. jako "[...]" o pow. [...] m2 i władał nią do 1951 r. Jego następcy prawni weszli w posiadanie tej nieruchomości i stan ten trwał po najmniej do 2005 r., co potwierdza treść pozwu Miasta [...] o wydanie nieruchomości. Władanie to było władaniem właścicielskim, co wynika z art. 339, art. 340, art. 341, art. 342 kc. Organ rozpatrując niniejszą sprawę przepisy te pominął. Nieprzerwane władanie sporna nieruchomością potwierdza też postanowienie sądu w wydane w sprawie o zasiedzenie.

Zdaniem skarżącej wszystkie wymienione dowody zostały pominięte przez organ.

Księga wieczysta całego majątku zaginęła jak wskazuje zaświadczenie Państwowego Biura Notarialnego, jednak zachowały się zbiory dokumentów w których widnieją spadkodawcy skarżącej.

Skarżąca nie rozumie dlaczego organ uznał, że sporna nieruchomość została sprzedana przed dniem wejścia w życie dekretu. Uważa, że zaginięcie księgi wieczystej w czasie zawieruchy wojennej mogło się zdarzyć. W takiej sytuacji wystarczającym dowodem potwierdzającym stan własnościowy jest akt notarialny z 1943 r.,jeżeli nie ma przeciwdowodu. Tymczasem organ żąda od skarżącej niemożliwego do uzyskania dokumentu – odpisu z księgi wieczystej.

Ponadto skarżąca wskazała, że organ błędnie pytał sąd wieczystoksięgowy o nieruchomość ozn. jako "[...] Hip. [...] d. [...] (nr rej.hip. [...]), a powinien zapytać o nieruchomość ozn. jako "[...] Hip. [...] d. [...] (nr rej.hip. [...]). Po zwróceniu organowi uwagi na ten błąd organ wskazał, że używa prawidłowej nazwy nieruchomości.

Dalej skarżąca podała, że akt notarialny z 1943 r. był traktowany jako dowód własności różnych działek stanowiących część gospodarstwa rolnego. Taka sytuacja miała miejsce w sprawie o nabycie części spornej nieruchomości przez Skarb Państwa aktem notarialnym z [...] października 1973 r., w sprawie wywłaszczeniowej dotyczącej dawnej działki nr [...] zakończonej decyzją z [...] maja 1977 r. oraz w sprawach o zwrot nieruchomości ozn. "[...]" zakończonych decyzjami z [...] kwietnia 2011 r. i [...] sierpnia 2008 r.

Poza tym organ I instancji oraz Wojewoda [...] powoływali się na art. 215 ugn, tymczasem skarżąca domaga się realizacji roszczenia o odszkodowanie na podstawie art. 215 ust. 1 ugn, ponieważ sporny grunt był składową gospodarstwa rolnego. Art. 215 ust. 2 ugn nie wymaga potwierdzenia stanu własnościowego nieruchomości na 21 listopada 1945 r. Zawarcie umowy powoduje nabycie prawa własności bez względu na istnienie wpisu w księdze wieczystej.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Obecny na rozprawie pełnomocnik skarżącej podtrzymał wnioski skargi dodatkowo wskazując, że wnosi o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Poza tym oświadczył, że wnioskiem o odszkodowanie jest wniosek z [...] maja 1995 r., a pismo z [...] października 2013 r. jedynie popiera pierwotny wniosek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Sąd zauważa, że w niniejszej sprawie organy obu instancji przyjęły, że złożony do sprawy akt notarialny z 1943 r. nie może stanowić dowodu potwierdzającego prawo własności poprzednika prawnego skarżącej F. K. w dacie wejścia w życie dekretu, z uwagi na to, że jego prawo nie zostało potwierdzone w dacie 21 listopada 1945 r. odpisem, wyciągiem, czy zaświadczeniem z dawnej księgi hipotecznej, której nie ma w zasobach archiwum sądu wieczystoksięgowego.

Rację mają organy, że prawo własności do nieruchomości w dacie wejścia w życie dekretu ujawniane było na podstawie właściwego wpisu w wykazie księgi hipotecznej, a kompetencje związane z prowadzeniem tych ksiąg posiadał wyłącznie sąd.

Wbrew jednak twierdzeniu organów jedynym dokumentem pozwalającym na ustalenie własności nie było świadectwo lub zaświadczenie z właściwej księgi hipotecznej.

Uszło uwadze organów, że w dacie wejścia w życie dekretu na terenie [...] obowiązywał Kodeks Napoleona – dalej zwany "kn" oraz prawo o ustaleniu własności dóbr nieruchomych, o przywilejach i hipotekach z dnia 26 kwietnia 1818 r. (w brzmieniu nadanym rozporządzeniem Komisarza Generalnego Ziem Wschodnich z dnia 3 sierpnia 1919 r. - Dz. U. RP z 1928 r. Nr 53, poz. 510) w zakresie regulacji stosunków prawnorzeczowych.

Sąd zwraca uwagę, że własność dóbr pod rządem kn (według stanu prawnego z daty wejścia w życie dekretu) przenosiło się przez spadek, darowiznę między żyjącemi albo testamentową i przez skutek zobowiązań (art. 711 kn). Zatem według kn sam tytuł nabycia przenosił własność mienia na nabywcę.

Z tym, że zgodnie z art. 82 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 27 października 1933 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 1933 r. Nr 84, poz. 609 ze zm.), umowy o przejście, ograniczenie lub obciążenie nieruchomości wymagały zachowania formy aktu notarialnego pod rygorem nieważności, co w niniejszej sprawie miało miejsce. Dokument taki nosił w dacie wejścia w życie dekretu znamię dokumentu publicznego (art. 81 Pr. o notariacie).

Trzeba też mieć na uwadze to, że akt notarialny ma walor dokumentu urzędowego, w rozumieniu art. 76 § 1 kpa, a zatem stanowi dowód tego co zostało w nim urzędowo stwierdzone.

Trzeba wskazać, że kwestia braku wpisu nabywcy do księgi hipotecznej (wciągnięcia tytułu nabycia do księgi hipotecznej) pod rządem prawa hipotecznego z 1918 r. miała istotne znaczenie, ale w ściśle określonych przypadkach. W ówczesnej praktyce wieczystoksięgowej nie obowiązywała zasada, że brak wpisu w księdze hipotecznej eliminuje w każdym przypadku nabywcę z kręgu właścicieli nieruchomości. W orzeczeniu Sądu Najwyższego z [...] października 1922 r. sygn. akt [...] C [...] wyjaśniono, że postanowienia zawarte w art. 5 i 11 prawa hipotecznego z 1818 r., z których pierwszy uzależnia od wciągnięcia tytułu nabycia do księgi hipotecznej tylko możność rozporządzania własnością dóbr nieruchomych przez czynności hipoteczne, a drugi przewiduje, że wszelkie tytuły, które wpisane do ksiąg stanowią prawo rzeczowe, przed wpisaniem są tylko prawami osobistymi, należy rozumieć tylko w ten sposób, że tytuły te przed wpisaniem do ksiąg nie dają podstaw do akcji windykacyjnej przeciwko osobom trzecim, które polegając na wykazie hipotecznym, nabyły prawa rzeczowe w dobrej wierze (art. 30 i 31). Argumentu przeciwko odmiennej interpretacji ówczesny Sąd Najwyższy upatrywał w szczególności w regulacji art. 33 prawa hipotecznego z 1818 r., zgodnie z którym pozahipoteczny tytuł nabycia odnosił skutek nie tylko między kontrahentami, lecz uprawniał nabywcę jako "prawdziwego właściciela", również do akcji windykacyjnej przeciwko osobom trzecim, z wyłączeniem tych, którzy mogli się zasłaniać jawnością hipoteczną (por. wyrok NSA z 28 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 1802/18).

Sąd zwraca uwagę, że w niniejszej sprawie nie chodzi o to, aby wykazać, że F. K. jest właścicielem na potrzeby zawarcia z nabywcą umowy przenoszącej własność nieruchomości lub też że poprzednik skarżącej musi wykazać tytuł własności celem windykacji swych praw w stosunku do osób trzecich.

Zatem aby zaprzeczyć okolicznościom wynikającym z aktu notarialnego dokumentującego darowiznę nieruchomości, przy braku danych z księgi hipotecznej, trzeba wykazać, że po zawarciu aktu notarialnego nastąpiła zmiana w stanie własnościowym nieruchomości.

Aby obalić fakty wynikające z aktu notarialnego nie wystarczy powołać się na potencjalną możliwość zbycia nieruchomości przez F. K. w okresie między nabyciem nieruchomości pn. "[...]" w 1943 r., a datą wejścia w życie dekretu.

Utrata własności spornej nieruchomości przez poprzednika prawnego skarżącej w okresie pomiędzy [...] marca 1943 r., a [...] listopada 1945 r., przy braku danych wynikających z księgi hipotecznej, winna być wykazana stosownym dowodem własności, tj. umową cywilnoprawną zbycia nieruchomości zawartą w formie aktu notarialnego, prawomocnym orzeczeniem sądowym, ostatecznym orzeczeniem administracyjnym.

Jeżeli takiego dowodu brak wówczas organ winien przyjąć, że stan własnościowy spornej nieruchomości dokumentuje umowa notarialna z [...] marca 1943 r. Rep. Nr [...], skoro nie jest możliwe uzyskanie zaświadczenia sądowego z dawnej księgi hipotecznej.

Sąd nie podziela przy tym stanowiska Wojewody [...], że skarżąca winna wystąpić do sądu o ustalenie prawa własności w trybie art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego – dalej zwanego "kpc" lub też o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym w trybie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2018 r. poz. 1916 ze zm.) – dalej zwanej "ukwh". Po pierwsze wyrok ustalający prawo własności nieruchomości na określoną datę ma skutek tylko między stronami sporu (inter partes) i nie jest samodzielnym dowodem własności (art. 366 kpc). Aby dokonać zmian w dziale II księgi wieczystej, rodzących skutki wobec wszystkich (erga omnes), niezbędne jest wniesienie powództwa w trybie art. 10 ust. 1 ukwh. Z tym, że w księgach wieczystych nie dokonuje się wpisów historycznych. Uzgodnienie treści księgi wieczystej może dotyczyć jedynie aktualnego stanu prawnego nieruchomości, a nie stanu sprzed kilkudziesięciu lat.

Należy zaznaczyć, że w sprawie odszkodowawczej organ nie tyle ma ustalać prawo własności, ale wyjaśnić i ocenić, czy w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy prawo własności zostało udokumentowane. Ustalenie tego rodzaju nie może być przerzucane na inne organy, czy sądy.

Co istotne organy nie kwestionują treści aktu notarialnego z 1943 r. ani jego mocy prawnej. Wywodzą jedynie, że nie ma pewności, czy akt ten stanowił tytuł własności w 1945 r.

Taka argumentacja, w braku konkretnych dowodów zaprzeczających stanowi własnościowemu wynikającemu z aktu notarialnego z 1943 r., w ocenie Sądu, nie mogła mieć miejsca.

Skutkowało to uchyleniem zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. Organy dokonały bowiem błędnej oceny materiału dowodowego naruszając w ten sposób art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa, co miało wpływ na wynik sprawy.

W konsekwencji Prezydent [...] niezasadnie zastosował art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 28 kpa i art. 215 ust. 2 ugn, a Wojewoda [...] wadliwie zaakceptował decyzję organu I instancji naruszając w sposób mający wpływ na wynik sprawy art. 138 § 1 pkt 1 kpa.

Poza tym Prezydent m[...] wadliwie zastosował art. 105 § 1 kpa także z tego względu, że w niniejszej sprawie status strony postępowania (art. 28 kpa) był jednocześnie jedną z materialnoprawnych przesłanek decydujących o merytorycznej zasadności wniosku o odszkodowanie. Z art. 215 ugn wynika, że jedna z przesłanek uwzględnienia wniosku o odszkodowanie odnosi się do wykazania przez wnioskodawcę, że jest następcą prawnym przeddekretowego właściciela nieruchomości. W takiej sytuacji, skoro organ (choć błędnie) uznał, że ta przesłanka nie została wykazana, to winien wydać decyzję o charakterze merytorycznym (odmawiającą przyznania odszkodowania), a nie decyzję o charakterze formalnym (umarzającą postępowanie odszkodowawcze).

Ponownie rozpoznając sprawę Prezydent [...] przyjmie, że dla wywiedzenia statusu Z. P. jako strony postępowania odszkodowawczego dowodem potwierdzającym stan własnościowy spornej nieruchomości w dacie wejścia w życie dekretu może być uwierzytelniony odpis aktu notarialnego z 1943 r. chyba, że organ wykaże innym dowodem własności, że [...] listopada 1945 r. F. K. nie był już właścicielem nieruchomości pn. "[...]".

Jeżeli organ I instancji nie wykaże, że na datę wejścia w życie dekretu obowiązywał inny stan własnościowy, niż ten wynikający z aktu notarialnego z 1943 r., to przy dalszym procedowaniu weźmie pod uwagę to, że skarżąca domaga się rozpoznania sprawy odszkodowawczej w oparciu o art. 215 ust. 1 ugn.

Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powołanej wyżej ustawy w zw. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).