Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 588/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2012-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 41a
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom,, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Radosław Stelmasiak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 4 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi H. S. i M. S. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na rolnicze ubezpieczenie społeczne uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 8 marca 2012 r. H. i M. S. wystąpili do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w B. o umorzenie zaległych składek z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników "na poczet podwójnie opłaconych składek w latach 1983-89".

Pismem z dnia 19 marca 2012 r. wezwano M. S. do uzupełnienia braków formalnych podania z 8 marca 2012 r. poprzez złożenie zaświadczeń o otrzymanej pomocy de minimis. Pismem z dnia 30 marca 2012 r. Placówka Terenowa KRUS w H. poinformowała wnioskodawcę o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o umorzenie w części dotyczącej składki emerytalno-rentowej, ze względu na nieuzupełnienie wniosku w wyznaczonym terminie.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., znak: [...], wydaną z upoważnienia Prezesa KRUS, odmówiono M. S. umorzenia składek za okres 2010.1.02 do 2012.1/03, w wysokości 1.813,92 zł z tytułu ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego.

W piśmie z dnia 27 marca 2012 r. H. i M. S. podtrzymali swoje żądanie umorzenia należności z tytułu składek. W piśmie stwierdzili, że korzystali już z pomocy de minimis – Gmina umorzyła im podatek rolny. Do pisma dołączyli decyzję w sprawie umorzenia zaległości podatkowych oraz zaświadczenie o pomocy de minimis wystawione dnia 25 listopada 2011 r. przez Wójta Gminy M.

Pismem z dnia 25 kwietnia 2012 r. H. i M. S. wnieśli odwołanie od decyzji z [...] kwietnia 2012 r., dołączając te same dokumenty, co do pisma z 27 marca 2012 r.

Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., znak: [...], wydaną z upoważnienia Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, utrzymano w mocy decyzję z [...] kwietnia 2012 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że strony są właścicielami gospodarstwa rolnego o powierzchni 14,26 ha fizycznych (21,80 ha przeliczeniowych). Zadłużenie na koncie powstało w wyniku nie wywiązywania się z terminowego opłacania należności. Dotychczas wnioskodawcy korzystali z ulg w spłacie zadłużenia w postaci odroczenia terminów płatności oraz rozłożenia zadłużenia na raty. Kwota zadłużenia realizowana była w większości poprzez potrącanie zaległych kwot ze świadczeń krótkoterminowych oraz poprzez realizację tytułu wykonawczego.

Stwierdzono, że gospodarstwo rolne prowadzone przez strony przynosi miesięczny dochód, oszacowany na ok. 4.138,52 zł (szacunek w oparciu o obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2011 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2010 r.). Jego wyposażenie stanowią 2 ciągniki C-360 i T-25 oraz podstawowe maszyny rolnicze do tych ciągników. Stan techniczny budynku gospodarczego i mieszkalnego umożliwia ich użytkowanie zgodnie z przeznaczeniem.

Nadpłata składek w latach 1983-1989 w gminach M. i T. wynika jedynie z niepoinformowania naczelnika gminy w tamtym czasie o posiadaniu gruntów rolnych na terenie różnych gmin., ponadto nadpłata nie powstała w wyniku księgowania wpłat na konto płatnicze w KRUS-ie.

Wspomniana nadpłata nie jest problemem w rolnictwie i nie może stanowić ulgi w postaci umorzenia.

Pismem z dnia 14 lipca 2012 r., wniesionym za pośrednictwem organu, skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zatytułowanym jako "pozew o zapłatę" H. i M. S. wnieśli o "zasądzenie od pozwanego KRUS kwoty 8.150,50 zł wraz z ustawowymi odsetkami od stycznia 1983 r.".

W uzasadnieniu skarżący wyjaśnili, że w latach 1983-89 jako rolnicy z winy "pozwanego KRUS" zmuszeni byli do podwójnego opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. O fakcie tej "nadpłaty" skarżący dowiedzieli się w 2010 r. Dochodzenie zwrotu nadpłaconych składek od KRUS nie przyniosło rezultatu.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jej odrzucenie, podnosząc iż sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego.

Na rozprawie w dniu 4 grudnia 2012 r. skarżący sprecyzowali, że wnieśli skargę do sądu ponieważ nie zgadzają się z decyzją odmawiającą umorzenia zaległych składek na ubezpieczenie społeczne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przyjmując za kryterium tej kontroli legalność, czyli zgodność z prawem (art. 184 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r.; Dz. U. Nr 78, poz. 483, ze zm. oraz art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.; dalej jako: p.u.s.a.). Istotne znaczenie dla wyznaczenia zakresu kontroli ma treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej jako: p.p.s.a.), w świetle którego sądy administracyjne nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma obowiązek usunięcia z obrotu wadliwej decyzji niezależnie od tego, czy zarzuty podniesione w skardze są uzasadnione. Ponadto, w świetle art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Oznacza to, że sąd administracyjny ma obowiązek skontrolować nie tylko bezpośrednio zaskarżoną decyzję organu drugiej instancji, ale również poprzedzającą ją decyzję pierwszoinstancyjną.

Taka sytuacja zachodzi w przedmiotowej sprawie. Po pierwsze: Sąd, będąc zobligowany do dokonania z urzędu całościowej kontroli legalności zaskarżonej decyzji, dostrzegł nie wskazane w skardze uchybienia, które skutkować muszą jej uchyleniem. Po drugie: uchybienia te dotyczą nie tylko zaskarżonej bezpośrednio do sądu decyzji z [...] czerwca 2012 r., ale również poprzedzającej ją decyzji z [...] kwietnia 2012 r., co musi skutkować uchyleniem obydwu decyzji.

W pierwszej jednak kolejności należy zauważyć, że skarżący wnieśli o umorzenie należności wobec KRUS w wysokości 8 185,50 zł, określając we wniosku z dnia 8 marca 2012 r., iż kwota ta obejmuje wszystkie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jakie posiadają w Kasie. Organ objął swoim postępowaniem i rozstrzygnięciem kwotę 1 813,92 zł, zaległych składek z tytułu ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego, macierzyńskiego za okres od 2010 r. pierwszego kwartału do pierwszego kwartału 2012 r. Wniosek skarżących w przedmiocie umorzenia składek z tytułu ubezpieczenia emerytalno-rentowego pismem z dnia 30 marca 2012 r., pozostawiono bez rozpoznania. Argumentem przemawiającym za pozostawieniem wniosku w tej części bez rozpoznania było nie złożenie w zakreślonym terminie przez skarżących dokumentów i oświadczenia o skorzystaniu z pomocy de minimis. Zdaniem sądu działanie organu naruszyło przepisy art. 64 § 2 k.p.a. oraz art. 65 k.p.a. Skarżący bowiem w dniu 27 marca 2012 r., z zachowaniem terminu zakreślonego przez organ (wezwanie do uzupełnienia braków podania otrzymali 20 marca 2012 r.), złożyli w KRUS Placówce Terenowej w B. wymagane od nich dokumenty z których wynikało, że w 2011 r. skorzystali z pomocy de minimis w kwocie 1 451 zł. Dokumenty te zostały przekazane do Placówki Terenowej w H. i wpłynęły dnia 2 kwietnia 2012 r., a więc jeszcze przed wydaniem pierwszej decyzji przez ten organ w dniu [...] kwietnia 2012 r. Abstrahując od faktu, iż pismo stron wpłynęło do organu w terminie co wprost wynika z treści art. 65 § 2 k.p.a. zgodnie z którym podanie wniesione do organu niewłaściwego przed upływem przepisanego terminu uważa się za wniesione z zachowaniem terminu, to sąd podziela stanowisko zajęte w wyroku NSA z dnia 22 lutego 2012 r. sygn. akt II GSK 3/11, zgodnie z którym treść art. 64 § 2 k.p.a., nakazująca pozostawienie podania bez rozpoznania, odnosi się do sytuacji, w której strona w ogóle nie uzupełni braku formalnego uniemożliwiającego nadanie podaniu właściwego biegu, nie zaś sytuacji, gdy brak zostaje uzupełniony jednak z naruszeniem wskazanego terminu, skoro takiego rygoru ww. przepis nie przewiduje. Jak zwrócił uwagę NSA w wyroku z dnia 11 marca 2011 r., sygn. akt II GSK 337/10, uzupełnienie braków formalnych podania z uchybieniem 7 dniowego terminu nie pozwala organowi administracji publicznej na zastosowanie art. 64 § 2 k.p.a., gdyż rygor zawarty w tym przepisie odnosi się wyłącznie do nieusunięcia braków pisma, a nie do ich usunięcia z uchybieniem terminu (por. wyrok WSA w Gliwicach z 26 sierpnia 2009 r., sygn. akt II SAB/Gl 51/08 z glosą W. Tarasa, OSP 2011, Nr 3, poz. 26). Już samo to uchybienie popełnione przez organ rozpoznający sprawę skutkuje uchyleniem powyżej określonych decyzji na mocy art.145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a.

Podstawy prawne umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rolników określa art. 41a ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r., nr 50, poz. 291, ze zm.; dalej jako: u.u.s.r.). Z ust. 1 tego przepisu wynika, że Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może m.in. odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Zgodnie z ust. 2, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy może także, z urzędu, umorzyć część lub całość należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności.

Użycie w cytowanym przepisie sformułowania "może umorzyć" wskazuje na to, że decyzje podejmowane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek opierają się na konstrukcji uznania administracyjnego.

Uznanie administracyjne charakteryzuje się tym, że ustawodawca określając w hipotezie normy prawnej przesłanki (okoliczności) podjęcia przez organ administracji publicznej działania, jednocześnie formułuje dyspozycję tego przepisu w sposób, który pozwala organowi na swobodę wyboru w zakresie tego, czy organ podejmie w ogóle określone działanie, lub w zakresie tego, który spośród dopuszczonych przez ustawodawcę sposobów zachowania (rozstrzygnięcia sprawy) wybierze. Uznanie administracyjne nie oznacza oczywiście dowolności organu. Działając w oparciu o uznanie organ zobligowany jest przede wszystkim do zachowania wszystkich standardów proceduralnych. Ponadto swobodę wyboru rozstrzygnięcia organu ogranicza wyrażona w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego (publicznego) i słusznego interesu strony. Zasada ta obliguje organ do podjęcia decyzji w sprawie po dokładnym wyważeniu wchodzących w grę konkurujących ze sobą wartości ogólnospołecznych i indywidualnych.

Decyzje administracyjne oparte na uznaniu administracyjnym nie są wyłączone spod kontroli sprawowanej przez sąd administracyjny, jednakże kontrola ta jest pod pewnymi względami ograniczona. Kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sąd administracyjny opiera się wyłącznie na kryterium legalności, czyli zgodności z prawem (art. 1 § 2 p.u.s.a.). Sądowa kontrola decyzji uznaniowych obejmuje przede wszystkim to, czy organ nie wykroczył poza zakres przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania oraz to, czy organ zachował określone prawem wymogi proceduralne. Jeżeli jednak sąd stwierdzi, że działanie organu mieści się w granicach określonych konstrukcją uznania oraz że organ dochował wymogów proceduralnych, nie może objąć kontrolą prawidłowości wyboru przez organ jednej z możliwych opcji rozstrzygnięcia sprawy, jakie daje mu uznanie administracyjne.

Wybór rozstrzygnięcia wymyka się bowiem kryteriom prawnym, opierają się na przesłankach celowościowych, rzetelnościowych, gospodarnościowych i innych tego typu determinantach pozaprawnych. Pozaprawne kryteria wyboru rozstrzygnięcia zastosowane w sprawie administracyjnej przez organ nie mogą być przedmiotem kontroli sądu administracyjnego, sprawowanej – jak wyżej wskazano – wyłącznie pod kątem zgodności z prawem.

Z drugiej strony w przypadku decyzji uznaniowych w orzecznictwie kładzie się szczególny nacisk na ich należyte uzasadnienie. Organ ma wprawdzie swobodę wyboru rozstrzygnięcia w sprawie, jednak aby rozstrzygnięcie to nie miało charakteru niedopuszczalnej decyzji arbitralnej, obowiązkiem organu jest pełne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, zgodnie z rzeczywistością oraz właściwe ustalenie podstaw prawnych rozstrzygnięcia i ich wykładnia. Rozważania, które doprowadziły organ do takiego, a nie innego wyboru rozstrzygnięcia muszą znaleźć się w uzasadnieniu decyzji.

Takie stanowisko należy uznać za dominujące w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Dla przykładu w wyroku z 26 października 2006 r. (III SA/Wa 2039/06, LEX nr 296007) WSA w Warszawie stwierdził: "Prezes KRUS w sprawach o umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia powinien przede wszystkim, w sposób rzetelny, oceniać - i dać temu wyraz w treści uzasadnienia decyzji - stan majątkowy, w którym znajduje się wnioskodawca, ponieważ dopiero po ustaleniu stanu majątkowego można rozstrzygać o nieściągalności, pozbawieniu źródeł dochodu, czy niemożności uiszczenia składek.". W innym wyroku tego sądu, z 9 września 2005 r. (III SA/Wa 939/05; LEX nr 192082), można znaleźć następujący wywód: "Decyzja organu administracji publicznej przewidziana w art. 41a ustawy (...) o ubezpieczeniu społecznym rolników (...) posiada charakter uznaniowy rozstrzygnięcia, co nie przekreśla zasady, że uznanie jest ograniczone dyrektywami ustawowymi, nakazującymi organom rozważenie każdej sprawy z punktu widzenia występowania bądź braku w konkretnym przypadku względów gospodarczych lub społecznych, które uzasadniałyby umorzenie zaległości składkowych lub odsetek. Właściwa ocena występowania bądź braku rzeczowych przesłanek w konkretnej sprawie może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym wyczerpującym zebraniem materiału dowodowego oraz dokładnym wyjaśnieniem wszystkich okoliczności faktycznych".

Odnosząc powyższe uwagi do badanej sprawy należy stwierdzić, że zarówno kontrolowana bezpośrednio decyzja z [...] czerwca 2012 r., jak i poprzedzająca ją decyzja z [...] kwietnia 2012 r. w żadnym razie nie odpowiadają standardom prawidłowego uzasadniania decyzji uznaniowych.

W obydwu decyzjach wskazanie okoliczności, które organ wziął pod uwagę oraz ich ocena zajmują 3-4 zdania. Stosowny fragment w decyzji z [...] czerwca 2012 r. można przytoczyć in extenso: "Stwierdzono, że gospodarstwo rolne prowadzone przez państwa przynosi miesięczny dochód, oszacowany na ok. 4.138,52 zł (szacunek w oparciu o obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2011 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1ha przeliczeniowego w 2010 r.). Jego wyposażenie stanowią dwa ciągniki C-360 i T-25 oraz podstawowe maszyny rolnicze do tych ciągników. Stan techniczny budynku gospodarczego i mieszkalnego umożliwia ich użytkowanie zgodnie z przeznaczeniem". Podobne sformułowania znalazły się we wcześniejszej decyzji z [...] kwietnia2012 r.

Tego typu sformułowania nie pozwalają na stwierdzenie, że organ w należyty, pełny sposób ustalił możliwości finansowe skarżącego oraz jego stan rodzinny. Trudno przyjąć, aby w tych warunkach ocenił należycie ustawowe kryterium "ważnego interesu zainteresowanego" w kontekście "stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego". Do zaistniałej sytuacji w pełni można odnieść stwierdzenia WSA w Warszawie zawarte w uzasadnieniu wyroku z 10 listopada 2006 r. (III SA/Wa 1937/06; LEX nr 328563): "W sytuacji gdy organ, uzasadniając swoje rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, jednym zdaniem stwierdził, iż wziął pod uwagę możliwości płatnicze, stan finansów emerytalno- rentowego i składkowego, niedotrzymanie warunków poprzednio zawartej umowy o układ ratalny oraz fakt wszczęcia postępowania egzekucyjnego, to takie uzasadnienie nie może być uznane za prawidłowe. Stosownie do przepisu art. 41a [u.u.s.r.] rozłożenie na raty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne następuje w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, z uwzględnieniem jego możliwości płatniczych. Wobec powyższego organ, badając stan faktyczny sprawy, ma obowiązek dokonać przede wszystkim analizy sytuacji materialnej, rodzinnej

i zdrowotnej wnioskodawcy, a dokonane w tym zakresie ustalenia zawrzeć w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia".

Należy w tym miejscu przypomnieć, że zgodnie z art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Kilka ogólnikowych zdań zawartych w uzasadnieniach badanych decyzji w żadnej mierze nie może być uznane za odpowiadające wymogom należytego uzasadnienia faktycznego. Uzasadnienia prawnego w decyzji w zasadzie nie ma w ogóle – organ ani nie przytoczył treści przepisów, które stosował, ani tym bardziej, nie wyjaśnił sposobu ich zastosowania w sprawie. Niewątpliwie organ dopuścił się tym samym naruszenia art. 107 § 3 k.p.a.

Akta administracyjne sprawy wskazują na to, że organ prowadził jakieś postępowanie w celu wyjaśnienia sytuacji majątkowej skarżących, ale nie znalazło to praktycznie żadnego odbicia w uzasadnieniu, które ogranicza się do kilku ogólników. Już na podstawie samej analizy akt administracyjnych można stwierdzić istnienie całego szeregu istotnych dla sprawy okoliczności, które nie zostały w ogóle wyjaśnione przez organ lub pominięte w uzasadnieniu.

W decyzji nie ma żadnych konkretnych ustaleń co do faktycznych wysokości dochodów i wydatków skarżących, są jedynie ogólnikowe stwierdzenia. Organ powinien przywołać konkretne kwoty dochodów i wydatków, to dopiero bowiem pozwala na należytą analizę możliwości płatniczych skarżących. W decyzji nie ma żadnych odniesień do sytuacji zdrowotnej skarżących – jakie wydatki ponoszą w związku z występującymi schorzeniami. Tymczasem w aktach administracyjnych (k. 249) znajduje się protokół z wizytacji w gospodarstwie pracownika KRUS, w którym jest wzmianka, że M. S. posiada kłopoty zdrowotne. Potwierdzeniem powyższego są zaświadczenia w aktach administracyjnych o pobieraniu przez skarżącego kilkakrotnie na przestrzeni ostatnich lat zasiłku chorobowego. Organ nie wyjaśnił również, jakie są wydatki wspólnego gospodarstwa domowego (wyżywienie, utrzymanie mieszkania).

Organ w uzasadnieniu powołuje się na fakt, że w gospodarstwie znajdują się podstawowe maszyny rolnicze, nie dokonuje jednak ustaleń czy ten sprzęt jest sprawny i faktycznie wykorzystywany w tym gospodarstwie, zważywszy iż z protokołu wizytacji z dnia 30 marca 2012 r. wynika wiek ciągników po ok. 35 i 40 lat i zapis, że wymagają remontu. Organ bez trudu mógł wyjaśnić tą kwestie w czasie wizytacji w gospodarstwie w dniu 30 marca 2012 r.

Treść decyzji nie wskazuje aby organ poczynił jakiekolwiek ustalenia, co do wysokości pobieranych przez skarżących dopłat z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, a przecież mógł się zwrócić do właściwego oddziału Agencji o tę informację. Ponadto zdaniem sądu organ prowadzący postępowanie w przedmiocie umorzenia należności składkowych powinien wezwać stronę do przedstawienia stosownych dowodów na potwierdzenie zasadności wniosku. Dopiero gdy strona nie wskaże takich konkretnych okoliczności, mimo że na niej spoczywa ciężar dowodowy, można z tego wywieść negatywne dla niej wnioski (por.: wyroki NSA z dnia 20 maja 1998 r., sygn. akt I SA/Ka 1605/96, LEX nr 33414 oraz z dnia 23 września 1998 r., sygn. akt III SA 2792/97, LEX nr 44742). Jest to zatem sytuacja szczególnego rodzaju i należy stronę o tych ewentualnych konsekwencjach poinformować.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy zaznaczyć należy, że organ skierował jedno pismo do skarżących, w których wskazał przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, które regulują postępowanie w sprawach o umorzenie należności oraz wskazał ogólnikowo, że istnieje możliwość uzupełnienia wniosku o dodatkowe dokumenty potwierdzające okoliczności uzasadniające wniosek, nie wzywał skarżących do przedłożenia konkretnych dokumentów, czy podanie szczegółowych informacji w zakresie budzącym wątpliwości organu. Skoro zatem organ nie dysponował danymi pozwalającymi na rzetelną ocenę sytuacji wnioskodawców i ich możliwości płatniczych, to winien wezwać ich o podanie

i udokumentowanie owych danych, ewentualnie pozyskać je z urzędu. Strona nie może bowiem domyślać się jakie informacje niezbędne są organowi do podjęcia rozstrzygnięcia. Dopiero w sytuacji milczenia strony lub odmowy udzielenia żądanych informacji, organ ma prawo wywodzić w tym zakresie negatywne skutki dla wnioskodawcy, o których zresztą należało go wcześniej pouczyć.

Ustalając przesłankę ważnego interesu zobowiązanego organ, obok możliwości płatniczych rolnika, powinien wziąć pod uwagę również stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. W przedmiotowej sprawie kwestia ta nie tyko nie została przeanalizowana przez organ, ale zupełnie pominięta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Należy przy tym wyjaśnić, że jej uzasadnienie nie może ograniczyć się tylko do zacytowania przepisu, lecz winno wyjaśnić jak, w ocenie organu, stan finansów funduszu wpływa na rozpoznanie wniosku konkretnego zobowiązanego o umorzenie należności. Organ powinien bowiem mieć na uwadze funkcję ochronną ubezpieczenia społecznego, która realizowana jest m.in. przez instytucję umorzenia, stanowiącą swoistego rodzaju pomoc publiczną. Odnosząc się do argumentu organu, że w sprawie nie wystąpiły żadne udokumentowane zdarzenia losowe, które miałyby wpływ na pogorszenie sytuacji materialnej małżonków, należy stwierdzić, że przesłanki ważnego interesu zobowiązanego nie uzasadniają jedynie zdarzenia niezależne od woli zobowiązanego. Mając na uwadze dotychczasowe orzecznictwo sądów administracyjnych (por. wyrok z dnia 4 czerwca 2009 r. sygn. akt I SA/Ke 158/09, z dnia 21 stycznia 2009 r. sygn. akt III SA/Gl 1245/08, z dnia 15 lutego 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 2395/07; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl) należy podnieść, że ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację materialną ubezpieczonego, istnieje przede wszystkim wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty należności i możliwościami egzystencjalnymi zobowiązanego istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty należności mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawnych potrzeb życiowych. W przedmiotowej sprawie, jak wyżej wskazano, organ nie ustalił tych relacji stąd ocena skutku zapłaty należności nie była możliwa.

Niewyjaśnienie istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych oznacza naruszenie przez organ podstawowej zasady postępowania – zasady prawdy obiektywnej (art. 7 i 77 § 1 KPA).

Stwierdzone wyżej uchybienia proceduralne (naruszenie art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 KPA) muszą skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji jako niezgodnej z prawem. Ponieważ analogiczne uchybienia dotyczą decyzji z [...] kwietnia 2012 r., także i ta decyzja musi być uchylona. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne (niż dające podstawę do wznowienia postępowania) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nieustalenie kluczowych dla sprawy okoliczności faktycznych sprawy i wskazane wyżej, istotne braki w uzasadnieniu, niewątpliwie muszą być uznane za mające wpływ na wynik sprawy. Nie można wykluczyć, że prawidłowe ustalenia co do stanu majątkowego i rodzinnego skarżącego mogłyby doprowadzić do odmiennego rozstrzygnięcia sprawy.

Uchylenie decyzji skutkuje koniecznością rozpatrzenia sprawy na nowo przez Prezesa KRUS. Ponownie rozpatrując sprawę organ przede wszystkim powinien podjąć starania o należyte wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżących, zwłaszcza w zakresie uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków (przy czym organ powinien tu dążyć do ustalenia konkretnych kwot). Wszystkie te ustalenia powinny znaleźć się w uzasadnieniu faktycznym decyzji. Organ powinien także przytoczyć właściwe przepisy prawa i wyjaśnić, dlaczego zastosował je w sprawie lub odmówił zastosowania.

Ustosunkowując się do zarzutów skargi, że organ powinien dokonać zaliczenia na poczet aktualnego zadłużenia z tytułu składek, nadpłaty która według skarżących istnieje na ich koncie z tytułu podwójnego opłacania składek na ubezpieczenie społeczne za okres 1983 do 1989, sąd wskazuje, iż w przedmiotowej sprawie może jedynie badać, czy organ prawidłowo zastosował przepisy dotyczące umarzania należności, tj. art. 41a ust 1 pkt 1 u.u.s.r., a zatem czy prawidłowo ustalił możliwości płatnicze wnioskodawcy i czy rozważył relacje pomiędzy interesem wnioskodawcy a interesem publicznym (stanem finansów ubezpieczeń społecznych). Dlatego tez skarżący przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez Prezesa Kasy powinni współdziałać z organem w ustaleniu stanu faktycznego sprawy, a nie podnosić okoliczności które dla rozstrzygnięcia sprawy o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nie mają znaczenia.

Sąd pomimo uwzględnienia skargi nie określił, stosownie do art. 152 p.p.s.a., czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, gdyż było to bezprzedmiotowe z uwagi na fakt, że przedmiotem skargi jest decyzja odmowna, a więc nie podlegająca wykonaniu.

Sąd nie orzekał w przedmiocie kosztów postępowania, gdyż skarżący nie składał wniosku w tym zakresie.

Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.