Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 106/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2020-07-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i 1a
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Leszek Tyliński asesor WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 lipca 2020 r. sprawy ze skargi (..) na decyzję SKO z dnia (..) 2019 r., nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Wójta (..) 2. zasądza od (...) na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2019, nr [...] od.2019, Wójt Gminy C. odmówił M. C. (skarżącej) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem A. W.. W uzasadnieniu decyzji, przytoczywszy treść art. 17 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 – dalej "u.ś.r."), organ stwierdził, że jej niepełnosprawny brat (zaliczony do I grupy inwalidzkiej) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ojciec skarżącej, który jest osobą w pierwszym stopniu spokrewnioną z osobą wymagającą opieki, posiada orzeczenie o stałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym i nie zastała stwierdzona jego niezdolność do samodzielnej egzystencji, co oznacza brak spełnienia przesłanek do świadczenia z art. 17 ust 1 a u.ś.r. Organ wskazał nadto, że skarżąca pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy przyznany na okres od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r.

W odwołaniu od powyższej decyzji, działający z imieniu skarżącej pełnomocnik podniósł, że organ nieprawidłowo zastosował literalną wykładnię art. 17 ust. 1a u.ś.r., nie biorąc pod uwagę celu regulacji dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego i pomijając okoliczność, iż poza krewnym w stopniu pierwszym istnieje inna osoba zobowiązana do alimentacji, gotowa i potrafiąca opiekować się bratem. Ponadto podniósł, że organ – wskazując na okoliczność pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego – pominął treść art. 27 ust. 5 u.ś.r. Wskazał, że z treści oświadczenia dołączonego do wniosku wynika, iż dokonała ona wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego, oraz świadomość zaprzestania pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Decyzją z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że o ile słuszna jest argumentacja skarżącej co do skutecznie dokonanego przez nią wyboru świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce dotychczas pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego, to przeszkodą dla przyznania wnioskowanego świadczenia jest fakt, że żyje ojciec skarżącej i jego brata – osoba spokrewniona w pierwszym stopniu – i nie legitymuje się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a więc nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 a u.ś.r. Organ wskazał, że ojciec skarżącej i jej brata legitymuje się orzeczeniem o stałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, jednak orzeczenie to nie stwierdza niezdolności do samodzielnej egzystencji, a więc nie można uznać, iż ojciec jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, co aktualizowałoby uprawnienie do ubiegania się o przedmiotowe świadczenie wobec spokrewnionych w dalszej kolejności. W ocenie organu odwoławczego na tę konstatację nie ma wpływu oświadczenie ojca skarżącej i jej niepełnosprawnego brata, że ze względu na stan zdrowia i postępujący wiek nie jest on w stanie sprawować opieki nad synem, zaś opiekę tę sprawuje siostra niepełnosprawnego.

W skardze na powyższą decyzję M. C., działając przez swojego pełnomocnika, wniosła o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty poprzez przyznanie skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez wykluczenie skarżącej z kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia, oraz art. 7, 77 §1 i art. 107 §3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018, poz. 2096, dalej "u.ś.r") poprzez niedostateczne zbadanie okoliczności dotyczących sytuacji życiowej i stanu zdrowia ojca skarżącej i ich wpływu na możliwość sprawowania przezeń opieki nad niepełnosprawnym synem. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ ograniczył się do językowej wykładni art. 17 ust. 1a u.ś.r. i w konsekwencji nie wziął pod uwagę, że mogą zaistnieć sytuacje życiowe niepozwalające podmiotom uprawnionym zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. na sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Wskazano, że o ile ojciec niepełnosprawnego nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to nie jest on w stanie sprawować opieki nad synem ze względu na swoją sytuację życiową i zdrowotną.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji dokonana na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej "p.p.s.a.") wykazała, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na okoliczności, że siostra (skarżąca) osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym nie jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem, w sytuacji, gdy żyje ojciec osoby niepełnosprawnej nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Istotną dla sprawy okolicznością był fakt, że skarżąca kwestionując stanowisko organu podniosła, że ojciec niepełnosprawnego, ze względu na swój stan zdrowia oraz sytuację życiową, - pomimo faktu, że legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie jest w stanie samodzielnie wykonywać opieki nad synem (bratem skarżącej). Twierdzenie to wymagało przez organy ustosunkowania się do tak podnoszonych okoliczności w oparciu o poczynione przez organ ustalenia faktyczne mające na celu zweryfikowanie twierdzeń skarżącej w ww. zakresie, czego organy nie poczyniły, a co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i co naruszało przepisy art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu (pkt 1) opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 2), osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt 3) a także innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 4) - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W odniesieniu do podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca wprowadził w art. 17 ust. 1a u.ś.r. tego rodzaju ograniczenie w przyznaniu im przedmiotowego świadczenia, że osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jak wynika z akt sprawy, w dniu [...] lipca 2019 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad bratem A. W. (k. 8 akt adm.). Do wniosku załączono orzeczenie Obwodowej Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia [...] sierpnia 1995 r. zaliczające ww. do pierwszej grupy inwalidów i stwierdzające, że jest osobą on osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, wymagająca opieki innych osób (k. 12 akt adm.). Zgodnie z art. 3 pkt 21 lit. d) u.ś.r. przez znaczny stopień niepełnosprawności rozumie się m.in. posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów. Przedstawione przez skarżącą orzeczenie jest zatem orzeczeniem, o którym mowa w art. 17 ust. 1 in fine u.ś.r.

Do wniosku dołączono m.in. kserokopię wypisu orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] stycznia 2003 r., uznającego E. W. (ojca skarżącej) za osobę stale niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym z jednoczesnym brakiem stwierdzenie niezdolności do samodzielnej egzystencji (k. 16 akt adm.). W załącznikach znajduje się też oświadczenie wyżej wymienionego, o braku możliwości opiekowania się synem z uwagi na stale pogarszający się stan zdrowia (k. 15 akt adm.).

Sytuacja rodzinna skarżącej w zakresie istotnym dla niniejszej sprawy kształtuje się zatem w ten sposób, że skarżąca jest osobą spokrewnioną w drugim stopniu linii bocznej względem osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym, a więc jest "inną osobą" w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu, czyli taką, której zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. mogłoby przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne – jest ojciec skarżącej i jej brata – E. W..

Literalne brzmienie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 1 u.ś.r. wskazuje, że osoby inne niż spokrewnione w stopniu pierwszym z osobą wymagającą opieki mogą uzyskać świadczenie pielęgnacyjne wówczas, kiedy rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie jest kwestionowane w sprawie, że warunek ten nie został spełniony, bowiem niepełnosprawny ma ojca, który jednak nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wbrew twierdzeniu SKO nie jest to jednak dostateczny powód do odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, kiedy kwestionowana jest zdolność ojca nie legitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności do faktycznej możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawnym znacznie synem i kiedy tak powstała kwestia sporna w sprawie nie została w jakikolwiek sposób wyjaśniona przez organy.

Sąd podziela bowiem to stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, które zwraca jednak uwagę, że w konkretnych indywidualnych stanach faktycznych, w związku z tak istotną i wrażliwą materią jak zapewnienie koniecznej opieki niepełnosprawnej w stopniu znacznym osobie spokrewnionej, mogą wystąpić szczególne i wyjątkowe sytuacje, wymagające szerszego uwzględnienia wykładni systemowej i celowościowej cytowanych przepisów, w zgodnie z przepisami Konstytucji RP. Przykładowo nie można bowiem wykluczyć, że obiektywnie i w sposób jednoznacznie widoczny, zaistnieje taka sytuacja, że krewny osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym wymagającej stałej opieki, mimo że dotychczas nie dysponował orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub równoważnym, znajdzie się w takim stanie, który jakkolwiek formalnie niestwierdzony, to jednak faktycznie odpowiada takiemu stanowi zdrowia, który wyklucza możliwość sprawowania przez niego opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym, przez co zaistnieje niezwłoczna potrzeba rezygnacji z zatrudnienie innej osoby spokrewnionej w celu sprawowania opieki. Nadto w niektórych sytuacjach z oczywistych i naturalnych względów, np. bardzo zaawansowany wiek (czego nie można generalnie odnosić do osoby 69-o letniej) lub ze względów zupełnie szczególnych, np. stan zdrowia psychicznego, pobyt w domu opieki, wymagać może uwzględnienia w procesie wykładni komentowanych przepisów, zgodnie z celem i zamiarem ustawodawcy, a jednocześnie z poszanowaniem dla wartości konstytucyjnych.

W orzecznictwie sądowym zaprezentowano bowiem stanowisko, że sama tylko językowa wykładnia powyższych przepisów nie jest wystarczająca, a na względzie należy jeszcze mieć cel zawartych w tych przepisach regulacji, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom rzeczywiście sprawującym opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia. W orzecznictwie tym zwraca się uwagę, że skoro w art. 17 ust. 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2086 – dalej "k.r.o."), to nie można pominąć treści art. 132 tej ustawy. Zgodnie tym przepisem obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Mając na uwadze treść art. 132 k.r.o. należy wyprowadzić wniosek, że wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji tylko osób spokrewnionych w pierwszym stopniu i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej wywodzoną z art. 2 Konstytucji RP, a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną, o których mowa w art. 18 Konstytucji RP (vide: wyroki NSA z 5 listopada 2015 r. I OSK 1062/14, z 13 listopada 2015 r. I OSK 1286/14, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 16 października 2019 r. II SA/Po 657/19 – dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wynikającego z art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. ograniczenia nie można stosować w sposób rygorystyczny w takiej sytuacji, kiedy preferowany przez prawodawcę opiekun ze względów obiektywnych, a więc niezależnych od niego nie jest w stanie opieki sprawować. Jasnym jest zatem, że w sytuacji, gdy osoba preferowana przez ustawodawcę sama legitymuje się orzeczeniem stwierdzającym jej ułomność psychiczną lub fizyczną w jakimkolwiek zakresie (np. lekka lub umiarkowana niepełnosprawność, tutaj – niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym), jej możliwości sprawowania skutecznej opieki nad osobą tego wymagającą są co najmniej ograniczone. W realiach niniejszej sprawy zarówno załączony wypis orzeczenia lekarskiego KRUS, jak i oświadczenie ojca skarżącej jednoznacznie wskazują na to, że istnieją poważne wątpliwości co do możliwości sprawowania przezeń opieki nad niepełnosprawnym synem. Zauważyć też należy, że ww. orzeczenie o niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym wydane zostało ponad 17 lat temu, w związku z czym stan zdrowia ojca skarżącej mógł od tego czasu podupaść chociażby z uwagi na postępujący wiek. Nawet jeżeli nie stał się on osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji (co, jak słusznie zaznaczył organ, winno zostać poświadczone odpowiednim orzeczeniem) to nie jest wykluczone, że nie jest on w stanie sprawować opieki nad osobą niepełnosprawną w sposób dostateczny albo tak efektywny, w jaki robi to jego córka (skarżąca siostra niepełnosprawnego).

Wszystkie te kwestie wymagają skrupulatnego zbadania w postępowaniu dowodowym, dopiero bowiem ich przesądzenie da podstawę do (jak się okazało - przedwczesnego w kontrolowanym postępowaniu) rozstrzygnięcia, czy ojciec skarżącej jest osobą, która w pierwszej kolejności winna sprawować skuteczną opiekę nad niepełnosprawnym synem. Nie można bowiem wykluczyć, że zachodzi możliwość wykazania obiektywnego i oczywistego braku zdolności ojca do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem, zaś oceny niemożności sprawowania opieki nad synem można dokonać kierując się zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego. Tym bardziej, że w wypadku wątpliwości co do okoliczności wskazanych we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ustawodawca przewidział możliwość, a nawet konieczność wyjaśnienia ich chociażby w drodze właściwego wywiadu środowiskowego, który winien opisać, jaki jest rozmiar koniecznej i świadczonej bratu skarżącej opieki. Jej specyfikę i ciężar organ winien odnieść do możliwości podołania tej opiece przez ojca niepełnosprawnego syna. Oczywistym jest, że organy nie mają narzędzi do ustalenia i wypowiadania się w sposób szczegółowy o stanie zdrowia ojca skarżącej i wpływu tego stanu na możliwość sprawowania opieki nad synem, zwłaszcza w sytuacjach, w których nie sposób wyciągnąć właściwych wniosków bez specjalistycznej wiedzy medycznej. Nie dotyczy to jednak okoliczności, które bez jakichkolwiek wątpliwości wskazują na faktyczną niemożność sprawowania opieki. Fakt, że nie w każdym wypadku, organy mogą powziąć pewność, że występuje właśnie taka obiektywna niemożność sprawowania omawianej opieki, nie może jednak usprawiedliwiać zaniechania przez nie próby dokonania ustaleń w omawianym zakresie i przedstawienia ich wyników w uzasadnieniu decyzji.

Zauważyć również należy, że oprócz przesłanki podmiotowej oraz przesłanki legitymowania się przez osobę niepełnosprawną orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, art. 17 ust. 1 u.ś.r. wprost stanowi, że chodzi tu o sytuację rezygnacji z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w celu sprawowania tej opieki. Niezbędne jest zatem w tym zakresie przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego co do tego, czy osoba wymagająca opieki jest uzależniona od całodniowej obecności i opieki osoby wnioskującej o przedmiotowe świadczenie, i dlatego wnioskująca zmuszona jest zrezygnować zatrudnienia lub pracy zarobkowej, by opiekę taką sprawować. Ustalić należy, czy w gospodarstwie domowym nie pozostają inne osoby, które ww. opiekę wykonują wespół z osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, jak kształtuje się stosunek okresów opieki wykonywanej osobiście przez wnioskującego do opieki wykonywanej pomocniczo przez inne osoby, i przede wszystkim, czy okoliczności te uzasadniają twierdzenie, że wnioskodawczyni zmuszona jest zaniechać podjęcia zatrudnienia (lub z niego zrezygnować), co aktualizowałoby w związku z tym obowiązek państwa do zrekompensowania tego stanu rzeczy w drodze przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie można bowiem zapominać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest wypłacane za samą opiekę, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku osób zobowiązanych alimentacyjnie, ale za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Jak już to podkreślono, ewentualne wątpliwości w powyższym zakresie powinny skłonić organ do skorzystania z instrumentu procesowego w postaci rodzinnego wywiadu środowiskowego, stosownie bowiem do art. 23 ust. 4aa u.s.r. jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej lub wymienionych w tym przepisie innych podmiotów, o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. 1507, 1622, 1690 i 1818), w celu weryfikacji tych wątpliwości. Pamiętać przy tym należy, że o ile wywiad środowiskowy jest zasadniczym instrumentem procesowym służącym usunięciu istniejących wątpliwości co do zakresu sprawowanej opieki, to organy dysponują również możliwością pozyskania innych dowodów, w myśl reguły wyrażonej w art. 75 § 1 k.p.a., takich jak np. oświadczenia osób bliskich lub sąsiadów.

W ocenie Sądu wydane w sprawie decyzje nie zostały poprzedzone wystarczającymi wyjaśnieniami we wskazanym wyżej zakresie, dlatego też należało je uznać za przedwczesne. Dopiero bowiem prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy może stanowić podstawę podjęcia decyzji. Wynika to ze słusznie wskazanych w skardze unormowań k.p.a. zobowiązujących organ administracji publicznej do wszelkich czynności koniecznych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji do jej załatwienia (art. 7 k.p.a.), do całościowej oceny wszystkich zebranych dowodów (art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.) i do wyczerpującego przedstawienia w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia podstawy faktycznej i prawnej tego rozstrzygnięcia (art. 107 § 3 k.p.a.).

Sąd wskazuje także, że Kolegium nie dostrzegło wady decyzji I instancji, polegającej na nieprawidłowym określeniu jej adresata. Decyzja ta zaadresowana została bowiem do pełnomocnika skarżącej. Stroną postępowania bez wątpienia nie jest jej pełnomocnik, zaś decyzja nie załatwia sprawy z wniosku adwokata występującego jako inicjator postępowania. Decyzja administracyjna, jako władczy akt nakładający określony obowiązek lub konkretyzujący określone uprawnienia powinna obowiązek ten lub uprawnienie wyrażać precyzyjnie, kierując je do strony postępowania i powinno to wynikać z treści decyzji bez niedomówień i możliwości różnej interpretacji. Brak prawidłowego określenia adresata decyzji (strony) stoi w sprzeczności z art. 107 § 1 pkt 3 k.p.a.

Nie była to jednak wada powodująca konieczność stwierdzenia nieważności decyzji , o której mowa w art. 156 §1 pkt 4 k.p.a., albowiem kierowanie decyzji do osoby niebędącej stroną postępowania ma miejsce wtedy, kiedy całe postępowanie prowadzono nieprawidłowo uznając za jego stronę podmiot nieposiadający w sprawie interesu prawnego. Jak wynika tymczasem z treści decyzji i jej uzasadnienia decyzji, postępowanie dotyczyło bez wątpienia osoby skarżącej i to jej sytuację materialnoprawną ukształtowało rozstrzygnięcie.

Zaniechanie wyjaśnień w zakresie ustalenia faktycznej sytuacji rodzinnej skarżącej, w tym przede wszystkim możliwości sprawowania przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu (ojca) opieki nad niepełnosprawnym synem, spowodowało, że wydane w sprawie decyzje nie mogły się ostać w obrocie prawnym. Dlatego Sąd uchylił je na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a.

Wskazania co do ponownie prowadzonego postępowania organu wynikają wprost z niniejszego uzasadnienia.