Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2071/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 102 ust. 5 pkt 24, art. 109 ust. 5
journal: Dz.U. 2015 poz 581
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r.o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska Protokolant sekr. sąd. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi "S." Sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2013 r.; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej "S." Sp. z o.o. z siedzibą w S. kwotę 440 zł (słownie: czterysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.


UZASADNIENIE

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Prezes NFZ) decyzją nr [...] z dnia [...] października 2013 r., po rozpatrzeniu odwołania S. Sp. z o.o. z siedzibą w [...] (dalej: skarżąca, spółka, płatnik), utrzymał w mocy decyzję dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (w skrócie: [...]OWNFZ) z dnia [...] lipca 2013 r., znak [...]w przedmiocie ustalenia, że [...] (dalej: uczestniczka) podlegała w dniu [...] lutego 2010 r. oraz w dniu [...] marca 2010 r. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu umowy o świadczenie usług zawartej ze spółką. Jako podstawę prawną organ powołał art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 581, z późn. zm., dalej: ustawa o świadczeniach) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23, dalej: k.p.a.).

Do powyższego rozstrzygnięcia doszło w oparciu o następujące ustalenia:

Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...]. (dalej: ZUS) zwrócił się do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia o wydanie decyzji w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym m.in. usług na rzecz skarżącej. W swoim wniosku ZUS wskazał, iż płatnik składek nie dokonał zgłoszenia i nie naliczył składek na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne z tytułu umów cywilnoprawnych nazwanych przez strony umowami o dzieło. Do swojego wniosku ZUS przedstawił:

- umowę o dzieło zawartą w dniu [...] stycznia 2010 r. pomiędzy skarżącą a uczestniczką dotyczącą przygotowania i wygłoszenia wykładu szkoleniowego [...] w dniu [...] lutego 2010 r. oraz w dniu [...] marca 2010 r.;

- kserokopię protokołu kontroli spółki z dnia [...] kwietnia 2012 r. przeprowadzonej przez ZUS;

- kserokopię protokołu przesłuchania [...]reprezentującej skarżącą przed ZUS;

- kserokopię zastrzeżeń płatnika do protokołu kontroli z dnia [...] kwietnia 2012 r.;

- kserokopię informacji o sposobie rozpatrzenia przez ZUS zastrzeżeń spółki do protokołu kontroli z dnia [...]kwietnia 2012 r.

Dyrektor [...]OWNFZ powołaną decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. ustalił, że [...] podlegała w dniu [...] lutego 2010 r. oraz w dniu [...] marca 2010r. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu umowy o świadczenie usług zawartej ze skarżącą.

W uzasadnieniu przyjął, że z umowy o dzieło przekazanej przez ZUS wynika, iż uczestniczka zawarła ze spółką umowę o dzieło na przygotowanie i wygłoszenie wykładu szkoleniowego [...] w dniu: [...] lutego 2010 r. i [...] marca 2010 r. Podczas kontroli przeprowadzonej u płatnika bowiem ustalił, że umowa zawarta pomiędzy spółką i [...]nazwana umową o dzieło, faktycznie jest umową o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu.

Spółka wniosła odwołanie od powyższej decyzji do Prezesa NFZ, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Prezes NFZ nie podzielił argumentów spółki i zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie.

Organ odwoławczy stwierdził, że trafnie Dyrektor [...]OWNFZ uznał, iż w przypadku każdej zawartej umowy decydująca jest jej treść. Zatem, nie nazwa umowy, lecz jej cel i przedmiot decydują o charakterze czynności. W ocenie organu rozpatrującego odwołanie, prawidłowo przyjął organ I instancji, iż czynności wykonywane w ramach przedmiotowych umów nie miały charakteru czynności przynoszących konkretny materialny rezultat, były one w istocie realizowane w ramach umowy starannego działania, mającej charakter umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W ocenie Prezesa NFZ sformułowany przedmiot umowy jako: "przygotowanie i wygłoszenie wykładu szkoleniowego" wskazuje, iż przedmiotowa umowa - wbrew nazwie - nie była umową o dzieło, lecz ukrywała świadczenie usług z zachowaniem staranności i jej istotą było wykonywanie określonych czynności, a nie wykonanie dzieła. Umowa o dzieło jest bowiem jednym z instrumentów prawnych służących wymianie dóbr majątkowych, która ma doprowadzić do powstania oznaczonego dzieła i następnie jego wydania zamawiającemu. Jednym z kryteriów pozwalających na odróżnienie umowy o dzieło od umowy o świadczenie usług jest możliwość poddania umówionego rezultatu (dzieła) sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych. Taka możliwość w przypadku spornej umowy nie istnieje. Dlatego nie znalazł podstaw do zakwalifikowania umowy z dnia [...] stycznia 2010 r., jako umowy rezultatu w myśl przepisów o umowie o dzieło. Przygotowanie i wygłoszenie wykładu szkoleniowego jest procesem który trwa, a zatem umowa o dzieło nie powinna mieć zastosowania.

Spółka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, żądając uchylenia zaskarżonej decyzji oraz zasądzenia kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi.

Wyrokiem z dnia 29 lipca 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 3430/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę.

W uzasadnieniu Sąd I instancji, przedstawiwszy i omówiwszy stanowisko judykatury oraz doktryny, podzielił argumentację organu. Uznał za prawidłowe ustalenia, że uczestniczka podlegała w dniach: [...] lutego 2010 r. i [...] marca 2010 r. obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu umowy o świadczenie usług zawartej ze spółką w dniu [...] stycznia 2010 r. W pełni podzielił wywody zaskarżonej decyzji, że czynności wykonywane w ramach omawianej umowy nie miały charakteru czynności przynoszących konkretny materialny rezultat. Były bowiem realizowane w ramach umowy starannego działania, mającej charakter umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Zdaniem WSA, w sprawie w istocie chodziło o czynności w postaci przygotowania i wygłoszenia wykładu szkoleniowego. Przedmiot umowy sformułowany: "przygotowanie i wygłoszenie wykładu szkoleniowego" wskazuje, iż umowa ta - wbrew nazwie - nie była umową o dzieło, lecz ukrywała świadczenie usług z zachowaniem staranności i jej istotą było wykonywanie określonych czynności, a nie wykonanie dzieła. Umowa o dzieło jest bowiem jednym z instrumentów prawnych służących wymianie dóbr majątkowych, która ma doprowadzić do powstania oznaczonego dzieła i następnie jego wydania zamawiającemu.

Sąd I instancji podzielił stanowisko i wnioski organu co do interpretacji charakteru umowy stron i zastosowania art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach, że [...] podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, ponieważ wykonywała pracę na podstawie innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Nadto WSA nie podzielił zarzutów dotyczących nieprawidłowego prowadzenia postępowania dowodowego, uznając, iż nie znajdują one oparcia w stanie faktycznym sprawy. Przyjął, że organ rozstrzygając o kwalifikacji prawnej umowy, której przedmiotem było przygotowanie i przeprowadzenie wykładu szkoleniowego, oparł się na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, z uwzględnieniem w szczególności treści przedmiotowej umowy.

S. Sp. z o.o. z siedzibą w [...] złożyła skargę kasacyjną, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu orzeczeniu Spółka zarzuciła:

I. naruszenie przepisów postępowania:

a). art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji, pomimo zaistnienia przy jej wydaniu:

- oczywistego naruszenia prawa materialnego - art. 66 ust. 1 w zw. z art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, polegającego na uznaniu, że uczestniczka podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego za okresy [...] lutego 2010 r. i [...] marca 2010 r. na skutek błędnej interpretacji art. 734 § 1 i 750 k.c. w zw. z art. 627 k.c.,

- oczywistego naruszenia przepisów postępowania - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Dyrektora [...]OWNFZ, naruszającej podstawowe zasady postępowania administracyjnego, w postaci: obowiązku rzetelnego zgromadzenia materiału dowodowego i jego wyczerpującego rozpatrzenia lub uzupełnienia; art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 136 k.p.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez nieodniesienie się do zarzutów skarżącej podniesionych w odwołaniu, powielenie wad decyzji organu pierwszoinstancyjnego, tj. aprioryczne stwierdzenie podlegania uczestniczki ubezpieczeniu zdrowotnemu,

b). art. 133 § 1 p.p.s.a. - poprzez niepełne, niedostatecznie wnikliwe odniesienie się do stanu faktycznego i prawnego, wynikającego z akt sprawy, bez uwzględnienia stanowiska skarżącej, której argumenty istotne dla przeprowadzonej oceny prawnej zostały pominięte albo rozważone w sposób wadliwy - co dotyczy w szczególności argumentu błędnej interpretacji essentialia negotii umowy zawartej z uczestniczką oraz pominięcia dowodu z przesłuchania [...]i wyjaśnień spółki zawartych m. in. w zastrzeżeniach do protokołu kontroli; a także nienależyte zbadanie, czy ustalenia faktyczne dokonane w toku postępowania przed organami administracyjnymi, odpowiadają prawu,

c). art. 134 § 1 p.p.s.a. - poprzez nienależyte, niepełne odniesienie się do zarzutów skarżącej zawartych w skardze, niedokonanie oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, w szczególności nieodniesienie się do opisanych w skardze naruszeń przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania administracyjnego, a w konsekwencji – nierozpoznanie meritum skargi, skutkujące sporządzeniem wadliwego uzasadnienia, nieodnoszącego się do stanu faktycznego sprawy oraz zgromadzonych w sprawie dowodów, a jedynie powielającego aprioryczne stwierdzenia organów obu instancji z powołaniem się na orzecznictwo oraz na poglądy doktryny,

d). art. 141 § 4 p.p.s.a. - poprzez niezawarcie w uzasadnieniu wyroku koniecznego elementu w postaci przedstawienia stanu sprawy, rozumianego jako odniesienie się do okoliczności stanu faktycznego, w tym przy uwzględnieniu zarzutów spółki, a nadto nienależyte wyjaśnienie podstawy prawnej wydanego wyroku - przejawiające się w braku wyjaśnienia stronie motywów rozstrzygnięcia (przyczyn, dla których decyzja organu II instancji została uznana przez Sąd za zgodną z prawem mimo wagi zgłoszonych przez skarżącą zarzutów) oraz pominięcie argumentów skarżącej, a zamiast tego przedstawienie jedynie ogólnikowej aprobaty ustaleń organów, pomimo ich kwestionowania przez skarżącą, bez poddania ich gruntownej analizie i bez wskazania z jakich powodów Sąd uważa je za prawidłowe w świetle przepisów prawa, a z jakich powodów uznaje zarzuty spółki (zwłaszcza zaś zarzut nienależytego przeprowadzenia postępowania dowodowego) za niezasadne,

II. naruszenie prawa materialnego: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach w zw. z art. 734 § 1 i 750 k.c. w zw. z art. 627 k.c., poprzez uznanie za Prezesem NFZ, że umowa zawarta przez skarżącą z uczestniczką spełnia warunki umowy zlecenia, a nie umowy o dzieło, a wobec takiego uznania - że [...]podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego za okres: [...] lutego 2010 r. i [...] marca 2010 r., chociaż specyfika ocenianej umowy wskazywała na wszelkie cechy umowy o dzieło.

Prezes NFZ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 maja 2016 r., sygn. akt

II GSK 2981/14 uchylił zaskarżone orzeczenie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji na mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. Uznał, że skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach i dlatego zasługiwała na uwzględnienie.

Sąd kasacyjny zauważył, że istotę sporu prawnego stanowiła kwestia ustalenia podlegania przez [...] obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartej umowy cywilnoprawnej o charakterze świadczenia usług. Sporne było, czy umowę powyższą, wobec jej treści, w świetle przepisów obowiązującego prawa, rzeczywiście należało oceniać i kwalifikować jako umowę o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu (tak jak uczynił to Prezes NFZ oraz WSA w Warszawie), czy też, jak wywodziła strona skarżąca kasacyjnie, jako umowę o dzieło.

W ocenie NSA, z niespornych i nie podważanych okoliczności stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, przyjętych przez Sąd I instancji za podstawę wyrokowania, wynikało, że spółka w dniu [...] stycznia 2010 r. zawarła z uczestniczką umowę, nazwaną "umową o dzieło". Przedmiotem tej umowy, jak wynikało z jej treści, było przeprowadzenie dwóch wykładów szkoleniowych na temat: [...] w dniach [...] lutego i [...] marca 2010r. Na gruncie tak ustalonych faktów, za w pełni uzasadnione NSA uznał stanowisko WSA, że sam fakt nazwania przez strony łączącej je umowy "umową o dzieło" nie mogło przesądzać o jej charakterze.

Jednakże Sąd I instancji, dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pominął kwestię związaną z badaniem przez organy NFZ zgodnego zamiaru stron i celu zawartej umowy, czy było nim – tak jak to przyjął organ - uniknięcie dopełnienia obowiązków ubezpieczonego i płatnika składek, czyli uniknięcia w drodze czynności prywatno - prawnych (zawieranych umów) obowiązków publiczno - prawnych, wynikających z ustawy o świadczeniach oraz ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm., dalej: u.s.u.s.), czy też zawarcie umowy o dzieło.

Sąd kasacyjny, odwołując się do treści art. 627 k.c. przypomniał, że umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Zatem istotą umowy o dzieło jest osiągnięcie określonego, zindywidualizowanego rezultatu w postaci materialnej lub niematerialnej. Natomiast umowa o świadczenie usług jest umową starannego działania, której celem jest wykonywanie określonych czynności, które nie muszą zmierzać do osiągnięcia rezultatu. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie uzupełnienie), przy czym rezultat, na który umawiają się strony musi mieć samoistny byt pozwalający odróżnić wytworzone dzieło od innych przedmiotów. Jednakże, w ocenie NSA, dzieło może mieć postać niematerialną. Wówczas rezultat działania przyjmującego zamówienie na dzieło musi mieć charakter samoistny i musi przybrać określoną postać w świecie zjawisk zewnętrznych. Rezultat umowy o dzieło musi być konkretny, jednorazowy i indywidualnie oznaczony, zdefiniowany przez zamawiającego w momencie zawierania umowy i sprawdzalny, np. możliwe jest zawarcie umowy o dzieło, nieobjętej obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, której przedmiotem jest wygłoszenie wykładu, pod warunkiem jednak, że wykładowi można przypisać cechy utworu. Ten warunek, w ocenie NSA, spełnia tylko wykład naukowy o charakterze niestandardowym, niepowtarzalnym, wypełniający kryteria twórczego indywidualnego dzieła naukowego. Natomiast wykonanie szeregu powtarzających się czynności jest cechą charakterystyczną dla umów o świadczenie usług.

Kierując się powyższym NSA uznał, że organy Narodowego Funduszu Zdrowia, rozstrzygając sprawę dotyczącą objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym uczestniczki, były zobowiązane do przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego w celu ustalenia charakteru prawnego umowy z dnia [...] stycznia 2010r. łączącej ją ze skarżącą. W ramach tego badania organy powinny były wyjaśnić, czy wykłady były realizowane przez [...] dla celów dydaktycznych, czy też dla celów promocji leków wśród lekarzy i farmaceutów, czy ich przygotowanie wymagało nakładu pracy twórczej wykonawcy, w tym opracowania materiałów przy wykorzystaniu źródeł naukowych oraz własnej praktyki, czy praca wykonawcy była samodzielna i autorska, czy miała twórczy charakter i indywidualizm, czy też wykłady miały charakter rutynowy i szablonowy.

Dla ustalenia, że umowy zawarte pomiędzy uczestniczką a skarżącą są umowami o świadczenie usług (umowa zlecenia), a nie umowami o dzieło, organ realizując zasadę prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., powinien był ustalić fakty potwierdzające, że uczestniczka nie wykonywała umowy o dzieło, a czynności przez nią wykonywane wypełniały przesłanki do uznania ich za świadczenie usług. Zatem organy powinny były przeanalizować czynności wykonywane w ramach spornych umów pod kątem przepisów definiujących umowę zlecenia i umowę o dzieło. Dopiero w razie stwierdzenia, że czynności te nie mogą stanowić umowy o dzieło - przeanalizować te czynności pod kątem przesłanek koniecznych do uznania ich za świadczenie usług, do których na zasadzie art. 750 k.c. stosuje się przepisy o zleceniu. Takich ustaleń, w ocenie NSA, w niniejszej sprawie zabrakło, a Sąd I instancji nie dostrzegł tego. Zatem NSA przyjął zasadność zarzutów skargi kasacyjnej co do naruszenia art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a.

Organy obu instancji w istocie nie przeprowadziły postępowania dowodowego w sprawie, opierając się jedynie na wynikach kontroli dokonanej przez ZUS Oddział w[...] . Organy te, posiadając umowy z dnia [...] stycznia 2012r., nie dokonały oceny ich postanowień. Swoje rozstrzygnięcia oparły jedynie na analizie samej treści umowy dokonanej przez ZUS w [...], bez ustalenia faktycznego zamiaru i celu stron zawierających tą umowę. Nie ustaliły ani rodzaju, ani charakteru i sposobu realizacji usług świadczonych przez uczestniczkę na rzecz spółki. Organy oparły się jedynie na ustaleniach innego organu, dokonanych w innej sprawie administracyjnej, pomimo że skarżąca już na etapie postępowania odwoławczego zgłaszała zarzuty w tym zakresie.

W tej sytuacji, zdaniem NSA, Sąd I instancji nie dokonał należytej oceny, czy stan faktyczny w rozpoznawanej sprawie został ustalony przez organ prowadzący postępowanie prawidłowo, tzn. czy stan ten został ustalony w sposób wnikliwy i wyczerpujący - przy użyciu stosownych i dostępnych środków dowodowych. Ponadto Sąd nie dokonał również analizy zgłoszonych przez stronę zarzutów względem ustaleń poczynionych przez organa administracji. Sąd I instancji nie dostrzegł również, że Prezes NFZ w żaden sposób nie wypowiedział się co zeznań złożonych w charakterze świadka przez [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po ponownym rozpoznaniu sprawy zważył, co następuje:

Przede wszystkim należy podnieść, że zgodnie z przepisem art. 190 p.p.s.a. (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.), wojewódzki sąd administracyjny, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Przyjmuje się, że wykładnia prawa wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wiążąca w sprawie dla sądu pierwszej instancji zarówno wówczas, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego. Oznacza to, że wojewódzki sąd administracyjny jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do wykładni prawa zawartej w uzasadnieniu wyroku NSA, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych podobnych sprawach.

Przez wykładnię prawa rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych.

Należy uznać, że wykładnia prawa, w rozumieniu art. 190 p.p.s.a., obejmuje zarówno prawo materialne, jak i procesowe. Sąd pierwszej instancji nie jest natomiast związany oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczącą stanu faktycznego sprawy, bowiem ocena ta nie jest wykładnią przepisów prawa (tak: m.in. H. Knysiak-Molczyk /w:/ T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie 4, LexisNexis, Warszawa 2011, s. 881 i powołane tam orzecznictwo; podobnie: J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 268).

Obowiązek podporządkowania się wykładni prawa wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, ciążący na wojewódzkim sądzie administracyjnym, może być wyłączony tylko wyjątkowo, np. w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego sprawy (vide: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2011, s. 624 i cyt. tam wyrok NSA z dnia 10 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1290/07), a co w niniejszej sprawie nie wystąpiło.

W konsekwencji, związanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w rozumieniu art. 190 p.p.s.a., oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażoną wcześniej oceną prawną NSA i zobowiązany jest do podporządkowania się jej w pełnym zakresie, co z kolei determinuje treść nowego wyroku.

Związanie wykładnią dokonaną w wyroku NSA na podstawie art. 190 p.p.s.a. oznacza w praktyce, że sąd administracyjny, ponownie rozpoznając sprawę, która została mu przekazana przez NSA, nie może stosować postanowień art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a.

Mając na względzie powyższe, należy wyjaśnić, że w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając sprawę ponownie, związany był wykładnią prawa zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2016 r., sygn. akt II GSK 2981/14.

Analizowana pod tym kątem skarga S. Sp. z o.o. z siedzibą w [...] zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji - wydane w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego bowiem naruszają przepisy prawa. Zakwestionowaną decyzją Prezes NFZ, nie przeprowadziwszy jakiegokolwiek dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów (art. 136 k.p.a.) utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Dyrektora [...]OWNFZ wydane z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik postępowania, czym naruszył art. 139 § 2 k.p.a.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Dyrektora [...]OW NFZ stanowił art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach. Zgodnie z tym uregulowaniem obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi.

W rozpatrywanej sprawie podstawowy problem prawny sprowadza się do oceny charakteru umowy zawartej między skarżącą a [...] (ubezpieczoną), czy jest to, jak twierdzi spółka, umowa o dzieło, która nie daje podstaw do objęcia zleceniobiorcy obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, czy też jest to, w myśl art. 66 ust. 1 lit e) ustawy o świadczeniach i poglądami organów NFZ i ZUS, umowa o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia, a której zawarcie i wykonywanie daje podstawę do objęcia ich wykonawców obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego.

Za niesporne i nie podważane okoliczności stanu faktycznego można przyjąć (na co zwrócił już uwagę NSA), że skarżąca w dniu [...] stycznia 2010 r. zawarła z [...]umowę, nazwaną przez strony "umową o dzieło", przedmiotem której, jak wynika z treści jej postanowień, było przeprowadzenie dwóch wykładów szkoleniowych na temat: [...]w dniach [...] lutego 2010r. i [...] marca 2010 r. Sąd kasacyjny zauważył, że na gruncie tak ustalonych faktów, zaakceptować należało stanowisko, że sam fakt nazwania przez strony łączącej je umowy "umową o dzieło" w żadnym razie nie przesądzał o jej charakterze. Nie mogło budzić żadnych wątpliwości, że tak jak w rozpoznawanej sprawie, odpowiedź na pytanie o prawny charakter umowy cywilnej oraz jej istotę, nie może pomijać konieczności przeprowadzenia jej oceny z punktu widzenia treści zawartych w tej umowie postanowień, jej celu, jak również z punktu widzenia przepisów Kodeksu cywilny.

Organy zaś, badając zgodny zamiar stron i cel zawartej umowy, przedwcześnie, bez głębszej refleksji przyjęły, że chodziło o uniknięcie dopełnienia obowiązków ubezpieczonego i płatnika składek, czyli uniknięcia w drodze czynności prywatno - prawnych (zawieranych umów) obowiązków publiczno - prawnych, wynikających z ustawy o świadczeniach oraz ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, ze zm.) a nie o rzeczywiste zawarcie umowy o dzieło.

Prezes NFZ uznał, że przedmiotowa umowa była umową zlecenia, nie zaś - jak twierdzą jej strony - umową o dzieło. Czynności wykonywane przez zleceniobiorcę (uczestniczkę) nie miały charakteru czynności przynoszących konkretny rezultat, lecz miały charakter czynności faktycznych realizowanych w ramach umowy starannego działania.

W ślad za NSA należy podkreślić, że o ile przedmiotem umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu jest dokonanie (wykonywanie) określonej czynności faktycznej, to uwzględniając treść art. 627 k.c. (przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia), przyjąć należy, że umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". W konsekwencji istotą umowy o dzieło jest osiągnięcie określonego, zindywidualizowanego rezultatu w postaci materialnej lub niematerialnej. Z kolei umowa o świadczenie usług jest umową starannego działania, której celem jest wykonywanie określonych czynności, które nie muszą zmierzać do osiągnięcia rezultatu. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie uzupełnienie por. np. wyrok SN z dnia 3 listopada 1999 r. IV CKN 152/00, LEX 45451), przy czym rezultat, na który umawiają się strony musi mieć samoistny byt pozwalający odróżnić wytworzone dzieło od innych przedmiotów. Jednakże dzieło może mieć także postać niematerialną. Wówczas rezultat działania przyjmującego zamówienie na dzieło musi mieć charakter samoistny i musi przybrać określoną postać w świecie zjawisk zewnętrznych. Rezultat umowy o dzieło musi być konkretny, jednorazowy i indywidualnie oznaczony, zdefiniowany przez zamawiającego w momencie zawierania umowy i sprawdzalny (por. wyrok SN z dnia 27 marca 2013 r. I CSK 403/12, LEX 1341643 i wyrok SN z dnia 12 sierpnia 2015 r. I UK 389/14, LEX 1816587). Nie stoi powyższe na przeszkodzie temu, że możliwe jest zawarcie umowy o dzieło, nieobjętej obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, której przedmiotem jest wygłoszenie wykładu, pod warunkiem jednak, że wykładowi można przypisać cechy utworu. Ten warunek spełnia tylko wykład naukowy o charakterze niestandardowym, niepowtarzalnym, wypełniający kryteria twórczego indywidualnego dzieła naukowego (por. wyroki SN z dnia 27 sierpnia 2013 r. II UK 26/13, LEX 1379926 i z dnia 28 sierpnia 2014 r. II UK 12/14, LEX 1521243, z dnia 4 czerwca 2014 r., sygn. akt II UK 420/13, LEX 1480060). Natomiast wykonanie szeregu powtarzających się czynności jest cechą charakterystyczną dla umów o świadczenie usług.

Biorąc pod uwagę wskazane wyżej okoliczności, organy Narodowego Funduszu Zdrowia, rozstrzygając sprawę dotyczącą objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym uczestniczki, były zobowiązane do przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego w celu ustalenia charakteru prawnego umowy z dnia [...] stycznia 2010 r. łączącej spółkę z uczestniczką. W ramach tego badania organy powinny wyjaśnić, czy wykłady były realizowane przez [...]dla celów dydaktycznych, czy też dla celów promocji leków wśród lekarzy i farmaceutów, czy ich przygotowanie wymagało nakładu pracy twórczej wykonawcy, w tym opracowania materiałów przy wykorzystaniu źródeł naukowych oraz własnej praktyki, czy praca wykonawcy była samodzielna i autorska, czy miała twórczy charakter i indywidualizm, czy też wykłady miały charakteru rutynowy i szablonowy.

Dlatego dla przesądzenia charakteru umowy zawartej pomiędzy skarżącą a uczestniczką w dniu [...] stycznia 2010 r. należało dokonać analizy treści tejże umowy pod kątem przepisów definiujących umowę zlecenia i umowę o dzieło. Należało również ustalić fakty potwierdzające, że [...] nie wykonywała umowy o dzieło, a czynności przez nią wykonywane wypełniały przesłanki do uznania ich za świadczenie usług. Rolą organów było przeanalizowanie czynności wykonywanych w ramach spornej umowy (realizowanej w dwóch terminach), a dopiero w razie stwierdzenia, że czynności te nie mogą stanowić umowy o dzieło, przeanalizowanie tych czynności pod kątem przesłanek koniecznych do uznania ich za świadczenie usług, do których na zasadzie art. 750 k.c. stosuje się przepisy o zleceniu. Takich ustaleń w niniejszej sprawie zabrakło.

Dyrektor MOW NFZ, jak i Prezes NFZ, w istocie nie przeprowadzili postępowania dowodowego w sprawie, opierając się jedynie na wynikach kontroli dokonanej przez ZUS Oddział w [...].

Jak podniesiono, organy administracji, posiadając umowę z dnia [...] stycznia 2010r., nie dokonały oceny jej postanowień. Oparły swoje rozstrzygnięcia jedynie na analizie samej treści umowy dokonanej przez ZUS, bez ustalenia faktycznego zamiaru i celu stron zawierających tą umowę. Nie ustaliły zatem rodzaju, charakteru i sposobu realizacji usług świadczonych przez uczestniczkę na rzecz spółki. Organy oparły się jedynie na ustaleniach innego organu dokonanego w innej sprawie administracyjnej, pomimo że skarżąca już na etapie postępowania odwoławczego zgłaszała zarzuty w tym zakresie. Organy nie rozpatrzyły innych dołączonych do akt administracyjnych dowodów, jak np. zastrzeżeń spółki zgłoszonych do protokołu kontroli, informacji organu o sposobie rozpatrzenia przez ZUS zastrzeżeń płatnika do omawianego protokołu kontroli. Ponadto organy NFZ nie wypowiedziały się, jaki był cel i jaki charakter mają dołączone z urzędu do akt kserokopie zeznań: [...] (pracownic skarżącej).

Opisane mankamenty postępowania naruszają przepisy art. 7 (organy stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie czynności niezbędne do załatwienia sprawy), art. 77 § 1 (organ administracji obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy) oraz art. 80 k.p.a. (organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona), a w konsekwencji – art. 107 § 3 k.p.a. (określa co powinno zawierać uzasadnienie decyzji – faktyczne oraz prawne), albowiem uzasadnienie każdej z decyzji nie wyjaśnia przedstawionych wątpliwości.

Zatem organy nie ustaliły prawidłowo stanu faktycznego. Trudno jest bowiem – bez wnikliwej i wyczerpującej oceny całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego – stwierdzić, że stan faktyczny ustalony został przy użyciu stosownych i dostępnych środków dowodowych.

Wyeliminowanie przez organy opisanych uchybień w przeprowadzonym postępowaniu pozwoli na prawidłową kwalifikację zawartej w dniu [...] stycznia 2010 r. między spółką a uczestniczką umowy, zgodnego zamiaru stron tej umowy.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200, w zw. z art. 205 § 2 i art. 209 tej ustawy.