Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 875/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2018-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1512
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jedn.
article: art. 76 par. 1 i par. 2, art. 80, art. 107 par. 1 i par. 5
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 119 pkt 2, art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 22 ust. 3
journal: Dz.U. 2015 poz 1551
law: Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w L. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 11 sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 11 sierpnia 2017 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa uchylił decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 10 kwietnia 2017 r. o ustaleniu kwoty nadmiernie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i ustalił "A" Spółce z o.o. w L. kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości 9.129,15 zł.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Decyzją z dnia 10 kwietnia 2017 r. (nr [...]) Kierownik Biura Powiatowego ARIMR - działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 – dalej zwanej: "k.p.a."), art. 29 ust. 1, ust. 2 i ust. 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j.: Dz. U. z 2014 r., poz. 1438 ze zm. - zwanej dalej: "ustawą o Agencji") w zw. z art. 7 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014 r., str. 69 - zwanego dalej: "rozporządzeniem Komisji (UE) nr 809/2014") - ustalił dla "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w L. (zwanej dalej: "spółką", "skarżącą") kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego uzyskanych na mocy decyzji z dnia 26 stycznia 2016 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, w wysokości 9.196,43 zł, w tym z tytułu:

jednolitej płatności obszarowej – 7.516,43 zł;

płatności za zazielenienie – 1.680,00 zł.

Organ nakazał zwrócić określoną kwotę w terminie 60 dni.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że dnia 11 czerwca 2015 r. spółka wystąpiła z wnioskiem o przyznanie płatności na 2015 r. Wniosła o przyznanie jednolitej płatności obszarowej do działek rolnych o łącznej powierzchni 756,24 ha. Do wniosku załączyła materiał graficzny, na którym zaznaczyła działki rolne objęte wnioskiem.

Decyzją z dnia 26 stycznia 2016 r. (nr [...]) organ przyznał płatność na 2015 r. w wysokości 592.766,21 zł w tym:

- jednolita płatność obszarowa w wysokości 338.394,82 zł;

płatność za zazielenienie w wysokości 226.971,40 zł;

płatność redystrybucyjna w wysokości 4.532,83 zł;

płatności do powierzchni upraw roślin wysokobiałkowych w wysokości 15.708,76 zł;

zwrot dyscypliny finansowej w kwocie 7.158,40 zł.

W trakcie ponownej kontroli stwierdzono nieprawidłowości na działkach ewidencyjnych: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] - które zostały wyjaśnione w oparciu o system informacji geograficznej. Wyliczona procentowa różnica między powierzchnią deklarowaną kwalifikowaną działek rolnych a powierzchnią stwierdzoną w toku prowadzonego postępowania wynosi 0,75 %.

Zgodnie z art. 19 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 20.06.2014 r., str. 48 - dalej zwanego: "rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) nr 640/2014"), jeżeli różnica między powierzchnią zadeklarowaną (kwalifikowaną) we wniosku a powierzchnią stwierdzoną przekracza 3 % lub 2 ha, lecz nie więcej niż 20 % powierzchni stwierdzonej, wówczas pomoc oblicza się na podstawie obszaru stwierdzonego, pomniejszonego o dwukrotność stwierdzonej różnicy.

Różnica między powierzchnią deklarowaną (kwalifikowaną), a powierzchnią stwierdzoną wynosi 5,60 ha. Mając to na uwadze powierzchnia zatwierdzona do jednolitej płatności obszarowej wynosi w sprawie 739,44 ha.

Zgodnie z art. 23 ust. 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014, jeżeli obszar zgłoszony do jednolitej płatność obszarowej przekracza obszar zatwierdzony, do obliczania płatności za zazielenienie, stosuje się obszar zatwierdzony.

Stwierdzona w toku prowadzonego postępowania powierzchnia działek rolnych deklarowanych do jednolitej płatności obszarowej wynosiła 750,64 ha, a zatem powierzchnia ta stanowiła podstawę do przyznania płatności za zazielenienie.

Powierzchnia deklarowana działek rolnych kwalifikowana do płatności do upraw wysokobiałkowych wynosiła 38,36 ha. Powierzchnia działek rolnych stwierdzona w toku prowadzonego postępowania wynosiła 38,25 ha, gdyż z działki rolnej [...] o powierzchni 12,44 ha, na której m.in. zadeklarowano uprawę wysokobiałkową, wykluczono 0,11 ha.

Wypłacone nienależnie środki publiczne z tytułu jednolitej płatności obszarowej pochodzą z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a/ ustawy o Agencji. Oznacza to, że kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności stanowi kwota odpowiadająca kwocie płatności wypłaconej za powierzchnię, na której stwierdzona została nieprawidłowość skutkująca powstaniem obowiązku zwrotu pobranych płatności w wyżej określonej wysokości.

Odnosząc się do kwestii odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności organ zauważył, że zgodnie z art. 49 ustawy o płatnościach OB 2015, kierownik biura powiatowego Agencji odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, w przypadku określonym w art. 54 ust. 3 lit. a/ pkt i/ rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE Nr L 347, s. 549 z 20.12.2013 r.) - zwanego dalej: "rozporządzeniem (UE) nr 1306/2013", tj. gdy kwota każdej z tych płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013. W rozpatrywanej sprawie, na kwotę nienależnie pobranych płatności składają się kwoty wyższe niż równowartość 100 euro.

Z kolei przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności zostały określone w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014. Zgodnie z tym przepisem obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek:

- płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy;

- błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nie powstaje wyłącznie wówczas, jeżeli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Zasadą jest, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, a tym samym przepisy ustanawiające wyjątki od tej zasady powinny być interpretowane zawężająco.

W konkluzji organ uznał, że kwota płatności w wysokości 9.196,43 zł jest płatnością nienależną w rozumieniu art. 7 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 i jednocześnie nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności, o których mowa w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014. Artykuł 29 ust. 1 ustawy o Agencji, przewiduje wydanie decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych. Przepis ten nie uzależnia konieczności wydania decyzji od przyczyny, z powodu której nastąpiła taka wypłata. Obejmuje swoim zakresem sytuację, gdy stwierdzona została nieprawidłowość, której następstwo stanowi obowiązek zwrotu. Stosownie do treści art. 7 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki.

Spółka odwołała się od decyzji organu I instancji zarzucając naruszenie at. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z 30 listopada 2009 r. wobec braku jego zastosowania, a także obrazę art. 8 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej. Zdaniem spółki organ wydając pierwotną decyzję z dnia 26 stycznia 2016 r. o przyznaniu płatności dokonał pomiaru deklarowanych we wniosku działek rolnych i poczynił ustalenia w zakresie powierzchni kwalifikowanej do płatności w oparciu o dane systemu informacji geograficznej, o którym mowa w art. 70 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013, a wobec tego płatność została wypłacona w wyniku błędu organu, zaś błąd ten nie mógł zostać wykryty przez spółkę w zwykłych okolicznościach z uwagi na niewielkie różnice powierzchni kwestionowanych działek, w większości nie przekraczające 0,50 ha. W postępowaniu wszczętym po upływie 1 roku oraz 3 miesięcy od daty wydania decyzji, organ zakwestionował powierzchnie wskazane we wniosku o przyznanie płatności na 2015 r., czym naruszył art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 oraz art. 8 k.p.a. Spółka wyjaśniła przy tym, że wniosek o płatności został opracowany na podstawie danych w zakresie maksymalnego kwalifikowanego obszaru (powierzchni PEG) przekazanych stronie przez ARIMR.

Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia 11 sierpnia 2017 r. (nr [...]) uchylił decyzję organu I instancji i ustalił w stosunku do "A" Sp. z o.o. kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości 9.129,15 ha (przy czym postanowieniem z dnia 5 października 2017 r. nr [...] organ sprostował oczywistą omyłkę pisarską w rozstrzygnięciu oraz na 14. stronie uzasadnienia ww. decyzji poprzez zastąpienie zwrotu "w wysokości 9 129,15 ha" zwrotem "w wysokości 9 129,15 zł").

Organ odwoławczy stwierdził, że w zakresie przyznawania przedmiotowych płatności zastosowanie w sprawie mają m.in. przepisy ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j.: Dz. U. z 2015 r., poz. 1551 - zwanej dalej: "ustawą") oraz art. 41a tej ustawy w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 marca 2016 r.

Obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie w sprawie nienależnie pobranych płatności jest ustalenie czy strona pobrała nienależnie przyznane płatności, a jeśli tak, to w jakiej kwocie. Wynika to z treści art. 7 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014, który stanowi, że w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki.

Bezspornym jest, że we wniosku o przyznanie płatności na 2015 r. spółka zadeklarowała działki rolne o łącznej powierzchni 756,24 ha, a organ I instancji, przeprowadziwszy kontrolę administracyjną określił obszar, w odniesieniu do którego uznał, iż wnioskodawca spełnił wszystkie kryteria kwalifikowalności i inne obowiązki związane z warunkami przyznania pomocy. Przedmiotowe sprawdzenie wykonano również w oparciu o dane systemu informacji geograficznej, o którym mowa w art. 70 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 r., mając na uwadze treść art. 8 ust. 1 pkt 1 i 4 ustawy, zgodnie z którą płatności obszarowe przysługują do powierzchni działki rolnej położonej na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami w rozumieniu art. 32 ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013, jednak nie większej niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. a/ rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) nr 640/2014.

Stosownie do art. 70 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 system identyfikacji działek rolnych ustanawia się w oparciu o mapy, dokumenty ewidencji gruntów lub też inne dane kartograficzne przy wykorzystaniu z technik opartych na skomputeryzowanym systemie informacji geograficznej, w tym ortoobrazów lotniczych lub satelitarnych. Ponadto w myśl art. 5 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014, system ten stosowany jest na poziomie działek referencyjnych, obejmujących jednostkę gruntu stanowiącą powierzchnię użytków rolnych rozumianych jako obszar zajmowany przez grunty orne, trwałe użytki zielone i pastwiska trwałe lub uprawy trwałe. Jednocześnie art. 5 ust. 2 lit. a/ oraz ust. 3 ww. rozporządzenia nakłada na Państwo Członkowskie m.in. obowiązek określenia dla każdej działki referencyjnej maksymalnego kwalifikowanego obszaru (zwanego również powierzchnią ewidencyjno-gospodarczą, PEG), w tym do celów płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, a obszar ten winien być właściwie określony ilościowo w granicach maksymalnie 2 %, biorąc pod uwagę obwód i stan działki referencyjnej. Przepis art. 74 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 stanowi również o tym, że kontrole administracyjne uzupełniane są przez kontrole na miejscu, z czego wynika, że dane systemu identyfikacji działek rolnych, a w tym wartość powierzchni ewidencyjno-gospodarczej, powinny być aktualizowane w oparciu o ustalenia dokonane podczas inspekcji terenowej.

W dniach od 2.03.2015 r. do 9.03.2015 r. w gospodarstwie spółki przeprowadzono czynności kontrolne w zakresie kwalifikowalności powierzchni działek rolnych deklarowanych przez stronę we wniosku na 2014 rok, w znacznej części tożsamych z gruntami rolnymi wykazanymi w 2015 roku. W trakcie kontroli na miejscu stwierdzono konieczność aktualizacji danych systemu identyfikacji działek rolnych w odniesieniu do deklarowanych działek rolnych, o czym świadczą zastosowane kody nieprawidłowości DR52 oraz DR53, które oznaczają, że wykryto konieczność zmiany zasięgu tzw. pól zagospodarowania, będących obiektami przestrzennymi zapisanymi w systemie, których powierzchnia i przebieg decydują o wartości powierzchni ewidencyjno-gospodarczej na danej działce referencyjnej.

Organ I instancji począwszy od dnia 23 marca 2015 r. dysponował materiałem dowodowym w postaci raportu sporządzonego na okoliczność kontroli na miejscu, o której mowa wyżej. Mimo to, dokument ten nie został uwzględniony w toku postępowania wszczętego na wniosek złożony przez stronę w dniu 11 czerwca 2015 r., a po wtóre - do dnia wydania decyzji z dnia 26 stycznia 2016 r. - ARiMR nie wprowadziła odpowiednich zmian do systemu identyfikacji działek rolnych, wynikających z ustaleń dokonanych podczas czynności kontrolnych przeprowadzonych w zakresie kwalifikowalności powierzchni w 2015 roku, jak i z obrazu ortofotomapy cyfrowej zaimportowanej do ww. systemu w dniu 6 listopada 2015 r., sporządzonej ze zdjęć lotniczych wykonanych w dniu 4 lipca 2015 r.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że z nadmiernie pobranymi środkami mamy do czynienia, gdy do wypłaty nieprawidłowych kwot doszło wyłącznie z przyczyn leżących po stronie organu, przy jednoczesnym braku możliwości stwierdzenia nieprawidłowości w działaniu lub zaniechaniu rolnika. Taka sytuacja nie ma miejsca w sprawie, bowiem do błędu doszło zarówno po stronie spółki, która zadeklarowała we wniosku dane niezgodne ze stanem faktycznym, jak i po stronie organu I instancji. Tym samym mamy do czynienia z kwotą środków pobranych nienależnie.

Dalej organ odwoławczy uznał, że materiały przekazane stronie przez ARiMR, mają charakter informacyjny i nie stanowią o rzeczywistej powierzchni gruntu kwalifikującego się do płatności w danym roku, a rolnik, ubiegając się o płatności obszarowe, zobowiązany jest do podania rzeczywistego uprawianego obszaru, zgodnie ze swoją najlepszą wiedzą. Obowiązek ten wynika z art. 17 ust. 5 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014, który stanowi m.in. o tym, iż to beneficjent jednoznacznie identyfikuje i zgłasza powierzchnię każdej działki rolnej, a jeśli informacje dotyczące powierzchni, lokalizacji lub granicy działki rolnej są niepoprawne lub niekompletne, to powinny one być skorygowane lub uzupełnione - na podstawie uwag strony w tym zakresie organ ocenia, czy niezbędna jest aktualizacja danych systemu identyfikacji działek rolnych.

Organ stwierdził, że spółka zarzuciła naruszenie przez organ I instancji art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z 30 listopada 2009 r., które zostało uchylone poprzez art. 43 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014, niemniej jednak treść tej normy i art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 jest tożsama. I tak, zastosowanie art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 wymaga spełnienia łącznie następujących warunków:

- dana płatność musi zostać dokonana na skutek pomyłki właściwego organu;

- błąd organu musi być tego rodzaju, iż nie mógł on być wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach;

- decyzja w sprawie zwrotu środków nie została doręczona stronie w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności, jeśli błąd organu dotyczył elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem płatności.

W sprawie decyzja o ustaleniu kwoty została doręczona spółce w dniu 12 kwietnia 2017 r., a zatem po upływie 12 miesięcy od daty przekazania płatności na konto strony, co nastąpiło w dniu 1 lutego 2016 r. Organ odwoławczy przyznał, że faktem jest, iż płatność została dokonana na skutek pomyłki organu, który nieprawidłowo ustalił stan faktyczny w zakresie powierzchni kwalifikowanej do płatności obszarowej, natomiast kwestią sporną było to, czy błąd ten nie mógł być wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach.

W przekonaniu organu odwoławczego za merytoryczną treść wniosku każdorazowo odpowiada występujący o płatności, i to on winien ponieść konsekwencje zgłoszenia nieprawidłowych danych. Zatem nawet w sytuacji, gdy w sprawie doszło do błędnej oceny wniosku dokonanej przez organ I instancji, to odpowiedzialność w tym zakresie nie może spoczywać wyłącznie na tym organie, z pominięciem winy strony. Spółka jest profesjonalnym podmiotem, który prowadzi działalność rolniczą na dużą skalę jako posiadacz wielkopowierzchniowego gospodarstwa. Z pewnością ma wszelkie możliwości, aby przy wykorzystaniu doświadczenia oraz wiedzy swoich pracowników mogła precyzyjnie i zgodnie ze stanem faktycznym określić rzeczywiste powierzchnie deklarowanych gruntów, uwzględniając materiały opracowywane i przekazywane stronie przez ARiMR. Ponadto spółka była w posiadaniu raportu z czynności kontrolnych, który przekazano spółce listem poleconym w dniu 19 marca 2015 r. Z dokumentu tego bezpośrednio wynikało, iż rzeczywista powierzchnia części zadeklarowanych działek rolnych zmierzona w 2015 roku jest mniejsza od tej, jaka ostatecznie została zadeklarowana we wniosku.

Organ wskazał, że przy ocenie możliwości wykrycia błędu przez rolnika nie można stosować surowszych kryteriów niż te przyjęte w stosunku do oceny pomyłki organu. Tym samym uznając, że w niniejszej sprawie doszło do błędu organu, który nie uwzględnił wyników kontroli na miejscu oraz ortofotomapy, należy stwierdzić, iż w ten sam sposób skarżąca miała możliwość wykrycia błędu w zwykłych okolicznościach, w szczególności poprzez analizę wyników kontroli na miejscu lub wykonanie starannych pomiarów deklarowanych przez siebie gruntów.

W tych okolicznościach organ odwoławczy uznał, że nie ma podstaw do zastosowania normy art. 7 ust. 3 rozporządzeniem Komisji (UE) nr 809/2014 i tym samym nie podzielił również stanowiska spółki w zakresie naruszenia art. 8 k.p.a.

Weryfikację prawidłowości kwot nienależnie pobranych płatności działek organ odwoławczy dokonał w oparciu o dane systemu informacji geograficznej, o którym mowa w art. 70 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 z uwzględnieniem wartości i przebiegu maksymalnego kwalifikowanego obszaru, wyznaczonego syntetycznie na podstawie obrazu ortofotomapy jak i wyników kontroli na miejscu. W formie tabelarycznej organ przedstawił powierzchnię poszczególnych działek deklarowaną we wniosku i stwierdzoną w trakcie weryfikacji. Ustalenia w tym zakresie są odmienne niż organu I instancji, bowiem organ odwoławczy uwzględnił do płatności pełną wartość maksymalnego kwalifikowalnego obszaru na działce ewidencyjnej nr [...], na której położona jest część działki rolnej [...]. Jednocześnie w zakresie deklaracji działki rolnej [...] organ odwoławczy stwierdził, iż jej część położona na działce ewidencyjnej nr [...] posiada powierzchnię 0,09 ha, a pozostały fragment maksymalnego kwalifikowalnego obszaru stanowi uprawę innego rolnika. Podobnie w formie tabeli przestawił uprawy roślin wysokobiałkowych.

Spółce przysługują zatem płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2015 rok do następujących powierzchni:

- zakresie jednolitej płatności obszarowej wskazano, że powierzchnia działek rolnych zadeklarowana we wniosku wynosi 756,24 ha, natomiast powierzchnia stwierdzona w toku postępowania - 750,73 ha. Różnica pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną a stwierdzoną wynosi 5,51 ha i przekracza bezwzględną wartość 2 ha, określoną w art. 19 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014, zgodnie z którym, w takiej sytuacji pomoc oblicza się na podstawie obszaru stwierdzonego, pomniejszonego o dwukrotność wykrytej różnicy (750,73 ha - 2 x 5,51 ha = 739,53 ha);

- w zakresie płatności z tytułu praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska (płatność za zazielenienie) wskazano, że powierzchnia działek rolnych zadeklarowana we wniosku wynosi 756,24 ha, natomiast powierzchnia stwierdzona w toku postępowania - 750,73 ha. Zgodnie z art. 28 ust. 3 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014, kar administracyjnych w odniesieniu do płatności za zazielenienie nie stosuje się w latach składania wniosków 2015 i 2016. Jednocześnie w myśl art. 23 ust. 2 tego rozporządzenia podstawę do przyznania płatności za zazielenienie stanowi stwierdzona w toku postępowania powierzchnia działek rolnych w ramach jednolitej płatności obszarowej, a zatem obszar wynoszący 750,73 ha;

- zakresie płatności dodatkowej (redystrybucyjnej) wskazano, że – stosownie do art. 18 ust. 3 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 - jeżeli obszar zgłoszony w ramach systemu jednolitej płatności obszarowej przekracza limit wyznaczony przez państwo członkowskie, obszar zgłoszony do płatności dodatkowej zmniejsza się do tego limitu. Mając na uwadze powyższe powierzchnia zadeklarowana do płatności dodatkowej została zredukowana do wartości 30,00 ha. Ze względu na art. 14 ust. 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, powierzchnię tę pomniejszono o 3 ha, a płatność dodatkowa przysługuje stronie do powierzchni 27,00 ha;

- w zakresie płatności do powierzchni upraw roślin wysokobiałkowych wskazano, że powierzchnia działek rolnych zadeklarowana we wniosku wynosi 38,36 ha, natomiast powierzchnia stwierdzona w toku postępowania - 38,25 ha. Różnicę pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną a stwierdzoną obliczono w następujący sposób: 38,36 ha - 38,25 ha = 0,11 ha, a następnie 0,11 ha : 38,25 ha x 100% = 0,29 %. Zgodnie z art. 18 ust. 6 akapit pierwszy rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 powierzchnia zatwierdzona do płatności do powierzchni upraw roślin wysokobiałkowych wynosi 38,25 ha. Stawki płatności zostały określone w stosownych rozporządzeniach Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Przysługujące spółce kwoty jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie oraz płatności redystrybucyjnej zostają pomniejszone ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego (por. art. 8 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013, art. 6 ust. 2 lit. c/ rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 oraz art. 3 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 639/2014).

Łączna kwota przysługujących spółce płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego po zastosowaniu obniżek z tytułu stwierdzonych nieprawidłowości wynosi 584.454.160 zł, co przy kursie wymiany euro 4,2448 zł stanowi kwotę 137.687,09 euro. Zatem do kwoty stanowiącej nadwyżkę w wysokości 135.687,09 euro zastosowano współczynnik korygujący w wysokości 1,393041 %. Całkowita kwota pomniejszenia wynikająca z zastosowania współczynnika korygującego wynosi 1.890,17 euro, z czego proporcjonalna kwota pomniejszenia przypadająca dla: jednolitej płatności obszarowej wynosi - 4.606,10 zł; płatności za zazielenienie wynosi - 3.136,24 zł; płatności dodatkowej wynosi - 63,05 zł; płatności do powierzchni upraw roślin wysokobiałkowych wynosi - 218,03 zł. Tym samym wysokość przysługujących w 2015 r. rolnikowi płatności wynosi: 739,53 ha x 453,70 zł – 4.606,10 zł = 330.918,66 zł w ramach jednolitej płatności obszarowej; 750,73 ha x 304,31 zł - 3 136,24 zł = 225.318,41 zł w ramach płatności za zazielenienie; 27,00 ha x 170,11 zł 63,05 zł = 4.529,92 zł w ramach płatności dodatkowej oraz 38,25 ha x 415,21 zł - 218,03 = 15.663,75 zł w ramach płatności do powierzchni upraw roślin wysokobiałkowych.

Zgodnie z art. 26 ust. 5 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013, w drodze odstępstwa od art. 169 ust. 3 rozporządzenia (UE Euratom) Nr 966/2012 z dnia 25 października 2012 r. w spawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE, Euratom) Nr 1605/2002 (Dz. U. L 298 z 26.10.2012, s. 1), państwa członkowskie zwracają środki przeniesione zgodnie z art. 169 ust. 3 akapit czwarty rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE Euratom) nr 966/2012 odbiorcom końcowym, w odniesieniu do których w roku budżetowym, na który przeniesiono środki, zastosowano współczynnik korygujący. Zgodnie z postanowieniami rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 oraz rozporządzenia (UE Euratom) nr 966/2012 zwrot powinien spełniać kryteria równego traktowania i być proporcjonalny do korekty dyscypliny finansowej.

Mając na uwadze, że kwoty przyznanych spółce płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego objęte zostały zmniejszeniem z tytułu dyscypliny finansowej zgodnie z art. 8 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013 oraz zgodnie z rozporządzeniem wykonawczym, do tego rozporządzenia, rolnikowi przysługuje zwrot dyscypliny finansowej za rok obrotowy 2015 na mocy art. 26 ust. 5 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 w wysokości 7.044,56 zł.

Kwoty stanowiące płatności nienależne w rozumieniu art. 7 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 to: 7.476,16 zł w ramach jednolitej płatności obszarowej; 1.652,99 zł w ramach płatności za zazielenienie; 2,91 zł w ramach płatności dodatkowej; 45,01 zł w ramach płatności do powierzchni upraw roślin wysokobiałkowych; 113,84 zł w ramach zwrotu dyscypliny finansowej.

Odnosząc się do kwestii odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności zauważyć należy, że zgodnie z art. 49 ustawy, Kierownik biura powiatowego Agencji odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, w przypadku określonym w art. 54 ust. 3 lit. a/ pkt i rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE Nr L 347, s. 549 z 20.12.2013 r.), tj. gdy kwota każdej z tych płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote wg kursu euro ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013. Zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013, państwa członkowskie dokonują przeliczenia na walutę krajową kwoty pomocy wyrażonej w euro na podstawie ostatniego kursu walutowego ustalonego przez Europejski Bank Centralny przed dniem 1 października roku, dla którego pomoc została przyznana. Kurs wymiany euro na dzień 30 września 2015 r. wynosił 4,2448 zł, zatem równowartość kwoty 100 euro przeliczonej na złote według tego kursu euro wynosi 424,48 zł.

Kwota stanowiąca równowartość 100 euro, od ustalenia której odstępuje Kierownik biura powiatowego Agencji, dotyczy poszczególnych schematów pomocowych w ramach sprawy o przyznanie płatności w ramach jednej kampanii, dla tego samego rolnika i jest ustalana oddzielnie dla schematów pomocowych takich jak jednolita płatność obszarowa, płatność za zazielenienie, płatność dodatkowa, płatność do powierzchni upraw roślin wysokobiałkowych oraz kwota zwrotu dyscypliny finansowej.

Ustalone kwoty nienależnie pobranych płatności nie przekraczają kwot, które stanowią równowartość 100 euro: 2,91 zł w ramach płatności dodatkowej; 45,01 zł w ramach płatności do powierzchni upraw roślin wysokobiałkowych oraz 113,84 zł w ramach zwrotu dyscypliny finansowej. Natomiast pozostałe kwoty nienależnie pobranych płatności przekraczają równowartość 100 euro i w odniesieniu do nich nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, o których mowa w art. 49 ustawy.

W kwestii przedawnienia terminu na ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności zastosowanie ma art. 3 ust. 1 w rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE L z 1995 r., Nr 312, str. 1 ze zm.) organ wskazał, że w niniejszej sprawie datą dopuszczenia się nieprawidłowości jest data złożenia przez stronę wniosku o przyznanie płatności na 2015 rok, w którym zadeklarowano nieprawidłowe dane, a więc dzień 11 czerwca 2015 r., natomiast kwota nienależnie pobranych płatności została ustalona w niniejszej decyzji, a zatem czteroletni okres przedawnienia wynikający z powyższego przepisu nie upłynął.

W podsumowaniu organ wskazał, że kwota płatności w wysokości 9.129,15 zł (7.476,16 zł + 1.652,99 zł) jest płatnością nienależną w rozumieniu art. 7 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014. Jednocześnie, z uwagi na odmiennie ustalony stan faktyczny w zakresie powierzchni kwalifikowanej do poszczególnych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, jak i mając na uwadze inne kwoty płatności nienależnych organ odwoławczy uchylił decyzję organu niższej instancji i ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Kończąc organ wyjaśnił, że na podstawie art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji do należności z tytułu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności ustalonych niniejszą decyzją, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze. zm.), z wyłączeniem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności, z tymże termin, o którym mowa w art. 47 § 1 Ordynacji podatkowej, wynosi 60 dni. Zgodnie zatem z art. 47 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji termin płatności kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności wynosi 60 od dnia doręczenia decyzji ustalającej wysokość tej kwoty.

"A" Sp. z o.o. w L. zaskarżyła decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie w całości. Wniosła również o rozpoznanie sprawy przez Sąd w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że błąd organu mógł zostać wykryty przez beneficjenta - skarżącą spółkę w zwykłych okolicznościach;

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez wydanie zaskarżonej decyzji, która nie zawiera wszystkich niezbędnych elementów wymienionych w przywołanym przepisie poprzez błędne rozstrzygnięcie o kwocie nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i w konsekwencji uniemożliwienie stronie kontroli rozstrzygnięcia organu w tym zakresie.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że organy obydwu instancji niezasadnie przyjęły, iż spółka była w stanie wykryć niewątpliwy błąd organu co do stanu faktycznego w zakresie powierzchni kwalifikowanej do płatności obszarowej. Wskazała, że na poparcie tych twierdzeń organy, poza ogólnikowym stwierdzeniem, że skarżąca jako profesjonalny podmiot prowadzący działalność rolniczą na dużą skalę posiadała doświadczenie oraz wiedzę swoich pracowników umożliwiającą wykrycie błędu, nie przedstawiła żadnych dowodów.

W ocenie skarżącej, przywołany przez organ odwoławczy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2014 r. (sygn. akt II GSK 26/13) - odmiennie od tego na co wskazuje organ - potwierdza słuszność jej postępowania, gdyż z treści uzasadnienia tego orzeczenia wynika wprost, że skoro organ sam dostrzegł konieczność dokonania przez beneficjenta korekty i w konsekwencji tego beneficjent poprawił wniosek, ograniczając powierzchnię działek zgłoszonych do przyznania płatności bezpośrednich, to nie można przenosić na beneficjenta odpowiedzialności za omyłkę organu. Trudno wymagać od rolnika, aby wykrył błąd organu, skoro przyznano mu płatności w stanie faktycznym przez niego przedstawionym. Rolnik nie ma obowiązku znać przepisów prawa zarówno materialnego, jak i procesowego i w przeciwieństwie do pracowników organu nie jest profesjonalistą w zakresie płatności (podobnie: wyrok NSA z 9 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 31/12). W powołanym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wywody organu, iż beneficjent mógł błąd wykryć, bowiem znał przepisy - stanowi jedynie polemikę ze stanowiskiem Sądu.

W ocenie skarżącej spółki organy orzekające nie były uprawnione do stawiania jej zarzutu profesjonalnego charakteru prowadzonej przez nią działalności, który miałby stanowić o możliwości wykrycia błędu, skoro skarżąca nie jest obowiązana znać przepisów prawa zarówno materialnego, jak i procesowego. To sam organ i jego pracownicy są profesjonalistami w zakresie płatności. Wyjaśniła, że wniosek o przyznanie płatności obszarowych, który zawierał wykaz powierzchni działek uprawniających do otrzymania płatności, został opracowany na podstawie powierzchni PEG czyli maksymalnego obszaru kwalifikowanego do płatności bezpośredniej na działce ewidencyjnej, pomniejszonego o obszary nieuprawnione do płatności np. zadrzewienia, zakrzaczenia itp. Wielkości powierzchni PEG zostały wskazane w oparciu o dane uzyskane bezpośrednio z ARiMR, które - jak się okazało - nie były na bieżąco aktualizowane, co przyznał organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Również niewielka różnica w powierzchniach zakwestionowanych przez organy działek ewidencyjnych, przy uwzględnieniu ogólnej powierzchni wszystkich działek będących w posiadaniu skarżącej, nie pozwalała na poczynienie zarzutów w tym zakresie przez organy i przeniesienia części odpowiedzialności na skarżącą.

W ocenie skarżącej, mając na uwadze całokształt ustalonego w sprawie stanu faktycznego należy uznać, że zostały spełnione wszystkie przesłanki z art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/204 powodujące brak powstania obowiązku zwrotu części przyznanej płatności.

Ponadto wskazano, że stosownie do treści art. 107 § 1 k.p.a. jednym ze składników decyzji jest rozstrzygniecie, które stanowi swoistą odpowiedź organu na postawione w podaniu żądanie strony i stanowi ono o uprawnieniu lub obowiązku, wyrażanym najczęściej w postaci formuły: przyznaję, ustalam, zezwalam, odmawiam itp. Tymczasem w niniejszej sprawie z osnowy zaskarżonej decyzji, jak i jej uzasadnienia wynika jednoznacznie, że kwota nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego została określona w wysokości "9.129.15 ha", a wiec nie w jednostce monetarnej obowiązującej na terenie Rzeczpospolitej Polskiej, a co więcej, w treści uzasadnienia (str. 14) organ również posługuje się określeniem takiej kwoty w hektarach a nie złotych polskich. Błąd ten – w ocenie skarżącej - uniemożliwia prawidłowe wykonanie obowiązku wynikającego z decyzji oraz nie pozwala na zweryfikowanie stanowiska organu, co prawidłowości wyliczenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej w skrócie jako: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR dnia 11 sierpnia 2017 r., którą organ odwoławczy uchylił decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia 10 kwietnia 2017 r. w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcie bezpośredniego i orzekł w tym zakresie co do istoty sprawy ustalając w stosunku do skarżącej kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015 w wysokości 9.129,15 zł.

Podstawę prawną zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 2137 ze zm. – dalej jako: "ustawa o ARiMR"), ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. – dalej jako: "k.p.a."), rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. U. L 347 z 20.12.2013, s. 549), rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013 r., str. 608 ze zm.), rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. U. L 181/48 z 20.06.2014) oraz rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014 r., str. 69, ze zm. – dalej jako: "rozporządzenie Komisji (UE) nr 809/2014").

Stosownie do treści art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Z treści tego przepisu ustawy o ARiMR wynika wprost, że przedmiotem postępowania toczącego się przed organem ARiMR jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków.

W niniejszej sprawie stan faktyczny był niesporny, zaś "spór" pomiędzy skarżącą a organami dotyczył w istocie oceny zaistniałego stanu faktycznego w kontekście wypełnienia przesłanek określonych w sprawie art. 7 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 i zasadności zastosowania wobec skarżącej tego przepisu w niniejszej sprawie przez organy.

W tym zakresie należy zwrócić uwagę, że dniu 11 czerwca 2015 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie jednolitej płatności obszarowej oraz płatności za zazielenienie, płatności dodatkowej, płatności do powierzchni upraw roślin wysokobiałkowych za 2015 r. Złożyła przy tym oświadczenie o powierzchni działek ewidencyjnych objętych wnioskiem, które łącznie obejmowały 756,24 ha. Po rozpatrzeniu wniosku skarżącej Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z dnia 26 stycznia 2016 r. przyznał płatności na rok 2015 w wysokości 592.766,21 zł, przyjmując zadeklarowane we wniosku powierzchnie działek, a kwota przyznanych płatności została przekazana na konto skarżącej w dniu 1 lutego 2016 r. W toku postępowania w sprawie kwot nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przyznanych "A" Sp. z o.o. w L. dokonano weryfikacji zadeklarowanych działek ewidencyjnych nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...], które zostały wyjaśnione w oparciu o system informacji geograficznej, na skutek czego dokonano pomniejszenia zadeklarowanej przez spółkę powierzchni (756,24 ha) o 5,60 ha, co dawało powierzchnię 750,64 ha.

W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego (t.j.: Dz. U. z 2015 r., poz. 1551 ze zm.) wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich składa się na formularzu wraz z załącznikami, przy czym Agencja przesyła formularz wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich oraz materiał graficzny (materiał geograficzny) lub udostępnia je na stronie internetowej Agencji, zgodnie z art. 72 ust. 3 rozporządzenia nr 1306/2013, rolnikowi, który złożył wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich w poprzednim roku (...).

W niniejszej sprawie wniosek został sporządzony na stosownym formularzu i w oparciu o dane udostępnione przez Agencję, jednakże - jak się później okazało - udostępnione dane nie były aktualizowane i nie uwzględniały wyników przeprowadzonej u rolnika – "A" Sp. z o.o. kontroli na miejscu w zakresie kwalifikowanej powierzchni dokonanej w dniach od 3 do 9 marca 2015 r. w zakresie powierzchni działek rolnych deklarowanych do płatności na 2014 r., która wykazała określone błędy, w tym dotyczące powierzchni działek objętych przez spółkę także wnioskiem za 2015 r.

Prawdą jest, że przepisy art. 72 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 oraz art. 22 ust. 3 i ust. 4 ustawy o płatnościach nakładają na Agencję obowiązek dostarczenia rolnikowi tzw. wniosków spersonalizowanych, materiałów graficznych, jak i informacji o maksymalnym kwalifikowanym obszarze na danej działce referencyjnej, sporządzonych na podstawie danych określonych w poprzednim roku, to jednak przyjąć należy, że materiały te mają charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowią o rzeczywistej powierzchni gruntu kwalifikującego się do płatności w danym roku, a rolnik, ubiegając się o płatności obszarowe, zobowiązany jest do podania rzeczywistego uprawianego obszaru, zgodnie ze swoją najlepszą wiedzą. Obowiązek ten wynika z art. 17 ust. 5 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014, który stanowi m.in. o tym, iż to beneficjent (a więc rolnik) jednoznacznie identyfikuje i zgłasza powierzchnię każdej działki rolnej. Beneficjent może potwierdzić informacje przekazane za pomocą z góry ustalonego formularza. Jeżeli jednak informacje dotyczące powierzchni, lokalizacji lub granicy działki rolnej lub, w stosownych przypadkach, wielkości i lokalizacji obszarów proekologicznych nie są poprawne lub są niekompletne, beneficjent poprawia z góry ustalony formularz lub wprowadza w nim zmiany. Na podstawie poprawek lub uzupełnień wprowadzonych przez beneficjentów do z góry ustalonego formularza, właściwy organ dokonuje oceny, czy niezbędna jest aktualizacja odpowiedniej działki referencyjnej, uwzględniając art. 5 ust. 3 rozporządzenia delegowanego (UE) nr 640/2014.

Powyższe – w ocenie Sądu - ma znacznie w związku z treścią art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014, który opisuje sytuacje, w którym obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania. Zastosowanie tego przepisu wymaga spełnienia łącznie następujących warunków tj.: dana płatność musi zostać dokonana na skutek pomyłki właściwego organu, a błąd organu musi być tego rodzaju, iż nie mógł on być wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach, a decyzja w sprawie zwrotu środków nie została doręczona stronie w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności, jeśli błąd organu dotyczył elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem płatności. Wyłączenie obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności wymaga w istocie spełnienia łącznie dwóch wymienionych w nim przesłanek; po pierwsze: płatność dokonana być musi na skutek błędu organu, a po drugie: błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika, przy czym prawodawca unijny posłużył się zwrotami niedookreślonymi takimi jak "pomyłka organu", czy też błąd, który "nie mógł zostać wykryty przez rolnika". Podkreślić należy, że rozporządzenie nr 809/2014 nie definiuje pojęcia pomyłki organu, jednakże w judykaturze na tle poprzednio obowiązujących tożsamych unormowań (art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011, art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004) utrwalony został pogląd, że pod pojęciem "pomyłki organu" należy rozumieć wszelkie błędy popełnione przez właściwy organ lub inny organ, których skutkiem było dokonanie nienależnej płatności. Pomyłka organu może zaistnieć zarówno wówczas, gdy np. na podstawie niespornych okoliczności faktycznych wyliczył on kwotę płatności przy zastosowaniu błędnych stawek lub z powodu błędów rachunkowych, jak i za pomyłkę należy uznać wszelkie błędy popełnione przez właściwy organ lub inny organ, których skutkiem było dokonanie nienależnej płatności (por. NSA w wyrokach: z dni 10 kwietnia 2015 r., sygn. akt II GSK 584/14; z dnia 11 października 2013 r., sygn. akt II GSK 849/12; z dnia 11 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 1861/12).

W rozpoznawanej sprawie – czego organy ani skarżąca nie kwestionowali – płatność została dokonana na skutek pomyłki Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, który nieprawidłowo ustalił stan faktyczny w zakresie powierzchni kwalifikowanej do płatności obszarowej na rzecz skarżącej, a zatem niewątpliwym było wypełnienie "pierwszej przesłanki" odstąpienia od zwrotu nienależnie pobranej płatności, która została określona w art. 7 ust. 3 zd. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014. Z kolei w odniesieniu do "drugiej przesłanki", zdaniem Sądu dokonana przez organy w tym zakresie ocena stanu faktycznego i przyjęcie, że powyższe błędy (co do powierzchni deklarowanych działek) nie były błędami, których skarżąca nie mogła wykryć w zwykłych okolicznościach, jest przekonujące i prawnie uzasadnione.

Podkreślenia wymaga, że za rzetelność danych podanych we wniosku o przyznanie płatności odpowiada każdy podmiot (rolnik) ubiegający się o przyznanie wnioskowanego finansowania. Powinien on - jako beneficjent, najlepiej być zorientowany co do zakresu w jakim grunt jest użytkowany rolniczo zgodnie z normami (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2010 r., sygn. akt II GSK 609/09). Obowiązkiem rolnika jest więc deklarowanie powierzchni faktycznie użytkowanej rolniczo, zgodnej ze stanem faktycznym w roku składania wniosku.

Przeprowadzona u skarżącej przed wydaniem decyzji w sprawie przyznania płatności na rok 2015 kontrola wykazała nieprawidłowości, o których skarżąca została powiadomiona. Z czynności kontrolnych został sporządzony raport w zakresie kwalifikowalności powierzchni, który został przekazany skarżącej w dniu 16 marca 2015 r. Zasadnie zatem organy stwierdziły, że ubiegając się oraz przyjmując przyznaną płatność skarżąca mogła wykryć wskazaną nieprawidłowość w przekazaniu środków, a zatem nie zaistniała druga, określona w art. 7 ust. 3 zd. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014, przesłanka wyłączająca obowiązek zwrotu przez skarżącą nienależnie pobranych płatności za 2015 r. W ocenie Sądu - w świetle zaistniałych w sprawie okoliczności – skarżąca wiedziała, a przynajmniej powinna była wiedzieć o nieprawidłowościach w zakresie powierzchni działek deklarowanych do płatności, w okresie przed złożeniem wniosku z dnia 11 czerwca 2015 r. o przyznanie jej płatności za 2015 r. Co więcej, decyzja w sprawie przyznania płatności została wydana przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dopiero w dniu 26 stycznia 2016 r., a zatem po ponad półrocznym okresie od złożenia wniosku (a prawie rocznym od otrzymania raportu ARiMR w zakresie kwalifikowalności powierzchni działek należących do skarżącej), a zatem po upływie czasu, w którym spółka, tj. beneficjent należycie staranny i dbający o swoje interesy, mógła dokonać korekty złożonego wniosku. Warto też podkreślić, że skarżąca występowała już wcześniej o przyznanie płatności za 2014 r., a więc przyjąć należy, że posiadała wiedzę na temat zasad przyznawania płatności.

Należy w tym miejscu raz jeszcze podkreślić, że za rzetelność danych we wniosku o przyznanie każdej płatności, w tym również płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, odpowiada występujący z nim rolnik. Z uwagi na powtarzalność i liczbę tych wniosków, z których korzystają wszyscy rolnicy każdego roku, skrupulatna kontrola przez organy każdego z nich w sposób odpowiadający przepisom k.p.a., nie jest możliwa. Chodzi tu również o niestosowanie art. 80 k.p.a., który nakłada na organ administracji publicznej obowiązek dokonywania oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona - jako formalnego etapu postępowania poprzedzającego wydanie decyzji kształtującej prawa lub obowiązki strony postępowania administracyjnego. Te uproszczenia dowodowe w dysponowaniu funduszami wspólnotowymi tworzą sprawny system bazujący z jednej strony na zaufaniu do informacji zamieszczanych przez rolnika we wniosku o przyznanie płatności, ale z drugiej - na jego odpowiedzialności za ich rzetelność, weryfikowaną sporadycznie przy stosowaniu różnych metod i środków kontroli (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2010 r., sygn. akt II GSK 609/09).

Mając powyższe na uwadze – w ocenie Sądu – stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji o odpowiedzialności organu za błąd jest właściwe. Nie ulega wątpliwości, że błąd w zadeklarowanej wielkości działek wynikał z pochopnego działania organu, który nie uwzględnił wyników kontroli na miejscu u skarżącej i dopiero po wydaniu decyzji z dnia 26 stycznia 2016 r. dokonał weryfikacji powierzchni działek w oparciu o wyniki kontroli należących do skarżącej działek oraz ortofotomapy cyfrowej. Błąd polegający na udostępnieniu niepełnych danych obciąża organ, niemniej jednak – co zostało powyżej zaznaczone – art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 wyraźnie stanowi, że musi wystąpić także druga przesłanka, czyli stwierdzenie, że ów błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach, a ta przesłanka w ocenie organów – z czym tut. Sąd zgadza się – nie została w okolicznościach spray spełniona.

W tym miejscu należy wskazać, że Sądowi z urzędu znany jest prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 1 grudnia 2016 r. (sygn. akt I SA/Gd 797/16), którym oddalił skargę "A" Sp. z o.o. w L. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 6 maja 2016 r., którą organ uchylił decyzję organu pierwszej instancji z dnia 22 kwietnia 2015 r. i przyznał spółce płatności na rok 2014. Zaskarżone w tym postępowaniu rozstrzygnięcie zostało podjęte w oparciu o kontrolę przeprowadzoną na działkach należących do skarżącej w dniach od 3 do 9 marca 2015 r. (czyli tę samą kontrolę, na którą powoływały się organy w niniejszej sprawie), która wykazała nieprawidłowości w powierzchniach działek zadeklarowanych do płatności za 2014 r. Część z kontrolowanych działek stanowiły działki, które zadeklarowano nieprawidłowo we wniosku o płatności za 2015 r. W uzasadnieniu ww. wyroku Sąd m.in. wskazał, że "raport z czynności kontrolnych jest - co do zasady - dokumentem urzędowym sporządzanym w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w zakresie ich działania (art. 76 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego). Stanowi on dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Organ prowadzący postępowanie z wniosku rolnika o przyznanie płatności, w trakcie postępowania wyjaśniającego ma możliwość weryfikacji deklaracji zawartych we wniosku, jak i ustaleń systemowych, poprzez wykorzystanie wszelkich, zgodnych z prawem narzędzi, w tym kontroli na miejscu, która jest w stanie najpełniej oddać rzeczywisty obraz danych zadeklarowanych we wniosku. Tym samym dowód w postaci raportu z przeprowadzonych czynności kontrolnych może mieć decydujące znaczenie w sprawie i należy mu przypisać przymiot wiarygodności". Jednocześnie Sąd stwierdził, że "do obowiązków rolnika należy wskazanie dokładnych obszarów działek rolnych, jeśli ubiega się o płatności do nich. Działki rolne, ze względu na zmienny ich charakter, nie są przedmiotem wpisu do ewidencji gruntów, ani innych rejestrów. Producent rolny we wniosku o przyznanie płatności jest natomiast zobowiązany podać zarówno działki rolne (ich powierzchnię, prowadzoną na nich uprawę), jak i działki ewidencyjne, na których są one położone. Obowiązek wyznaczenia w terenie i pomiaru powierzchni działek rolnych zgłaszanych do płatności spoczywał wyłącznie na wnioskodawcy. To on bowiem ponosi pełną odpowiedzialność za skutki podania we wniosku informacji niezgodnych ze stanem faktycznym. Przesłany przez organ ARiMR spersonifikowany załącznik graficzny do wniosku ma jedynie ułatwić i pomóc producentowi rolnemu wypełnienie wniosku. Jednakże to producent rolny musi każdorazowo sprawdzić, czy wszystkie działki zgłaszane w ubiegłym roku będą przez niego uprawiane, czy ich stan się nie zmienił np. w wyniku rozrośnięcia się terenów zadrzewionych, zakrzaczonych, zalanych. To producent rolny winien być najlepiej zorientowany w stanie uprawianych przez siebie działek rolnych".

Mając powyższe na uwadze należy z jednej strony zwrócić uwagę, że spółka przed tut. Sądem próbował zakwestionować ustalenia raportu z marca 2015 r., co jednak okazało się bezskuteczne, a z drugiej strony należy zauważyć, że skarżąca już wcześniej miała problem z dokładnym określeniem powierzchni swoich działek, a skoro tak, to – szczególnie jako podmiot profesjonalny, prowadzący działalność rolniczą na dużą skalę jako posiadacz wielkopowierzchniowego gospodarstwa – powinna w sposób szczególny zwrócić uwagę właśnie na te elementy wniosku o przyznanie płatności, tym bardziej, że składając przedmiotowy wniosek w czerwcu 2015 r. miała - a przynajmniej powinna była mieć - wiedzę o wynikach powyższej kontroli, gdyż została o nich powiadomiona w otrzymanym raporcie. W tej sytuacji dokonana przez organy ocena stanu faktycznego i przyjęcie, że skarżąca miała możliwość wykrycia błędu w zwykłych okolicznościach, w szczególności poprzez analizę wyników kontroli na miejscu lub też poprzez wykonanie starannych pomiarów deklarowanych przez siebie gruntów, była w pełni uzasadniona.

Sąd nie zgadza się z twierdzeniem skarżącej, że nie ma ona obowiązku znać przepisów prawa materialnego lub procesowego mających zastosowanie przy ubieganiu się o przyznanie płatności. Działanie w obszarze korzystania z funduszy unijnych wymaga przestrzegania wielu regulacji krajowych i unijnych. Ich naruszenie często wiąże się z dotkliwymi skutkami finansowymi, dlatego też skarżąca - tym bardziej, jako podmiot działający w obrocie gospodarczo-prawnym w formie spółki prawa handlowego – winna posiadać stosowną wiedzę w tym zakresie i jako profesjonalny podmiot gospodarczy dokładać szczególnej staranności ubiegając się o przyznanie wszelkich płatności, w tym również płatności bezpośrednich do gruntów rolnych.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia przez organ odwoławczy art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a. należy wskazać, że nie jest zasadny. Wprawdzie Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w zaskarżonej decyzji błędnie wskazał jednostkę przy kwocie nadmiernie pobranych płatności ("ha" zamiast "zł"), jednakże była to oczywista pomyłka pisarska, czemu organ dał wyraz wydając postanowienie z dnia 5 października 2017 r. (nr [...]) o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej. Organ wyjaśnił, że zarówno treści rozstrzygnięcia (na stronie 1.) oraz w uzasadnianiu (na stronie 14.) prawidłowo winno być: "w wysokości 9.129,15 zł". Sprostowana omyłka była oczywista i nie mogła w żaden sposób wpłynąć na formalną poprawność zaskarżonej decyzji, a organ dokonując sprostowania skorzystał ze swoich ustawowych uprawnień. Nie sposób też dać wiary twierdzeniu skarżącej, że wskazana omyłkowa zamiana jednostki monetarnej na jednostkę powierzchni uniemożliwiała prawidłowe wykonanie przez skarżącą obowiązku wynikającego z decyzji czy też nie pozwalała skarżącej na właściwe zweryfikowanie stanowiska organu, co prawidłowości wyliczenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie Sądu postępowanie prowadzone przez organy było prawidłowe, a wydana decyzja zgodna z prawem. W szczególności organ odwoławczy dokładnie przeanalizował dane z ortomap i uchylił decyzję organu I instancji przyjmując, że organ ten dokonał błędnych ustaleń w zakresie powierzchni kwalifikowanej do poszczególnych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, a następnie na nowo przeliczył i ustalił prawidłowe kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach wsparcia bezpośredniego.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).

W tym stanie sprawy, stwierdzając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób mogący mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku orzekł, jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postepowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.