Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 411/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-05-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 20-23, art. 55
journal: Dz.U. 1934 nr 86 poz 776
law: Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowem.
article: art. art. 72
journal: Dz.U. 1928 nr 36 poz 341
law: Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem.
article: art. 48
journal: Dz.U. 1961 nr 18 poz 94
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadzie i trybie wywłaszczania nieruchomości - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2010r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Wojewody . z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę /-/ W. Batorowicz /-/ E. Podrazik /-/ A. Łaskarzewska


UZASADNIENIE

Wojewoda W. decyzją z dnia [...]2009 r. uchylił w całości decyzję Starosty P. z [...]2008 r. odmawiającą ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, położoną we wsi G., gm. S.L, oznaczoną geodezyjnie w [...] r. jako dz. nr [...], [...], [...], [...] i umorzył postępowanie pierwszej instancji.

Powyższe decyzje wydano w następującym stanie faktycznym.

W dniu [...].1993 r. do Urzędu Rejonowego Oddział Geodezji i Gospodarki Gruntami w P. (k. 30 akt adm.) wpłynęło pismo od I. oraz M. G. z wnioskiem o odszkodowanie za zabrane rodzicom R. i J. K. gospodarstwo rolne obejmujące dz. nr [...], [...], [...], [...]. W piśmie podniesiono, że rodzina została wysiedlona bez żadnego odszkodowania, ani zamiennego siedliska. We wniosku podano również, że w dniu [...].1947 r. złożono wniosek o odszkodowanie za zabudowania i grunty, ale został on oddalony "jako nieistotny i nieuzasadniony".

Pismem z [...].1999 r. wnioskodawców wezwano do nadesłania postanowienia sądu o nabyciu praw do spadku po R. i J. małż. K., pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Jak wynika z treści pisma Starosty P. z [...].2004 r. (k. 39/ t. I akt adm.) wniosek z 1993 r. pozostawiono bez rozpoznania, bowiem brak było postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku po współwłaścicielach wywłaszczonej nieruchomości położonej w G., tj. po R. i J. małż. K.

Pismem z dnia [...].2004 r. E. G., T. Ś., A. K., R. K., A. K., A. K., G. K. i K. K. zwrócili się o rozpoznanie wniosku o zwrot nieruchomości lub odszkodowanie za gospodarstwo rolne położone we wsi G. (w [...] r. oznaczone geod. jako dz. nr [...], [...], [...], [...] (k. 38/t. I akt adm.). Dostarczono postanowienia o stwierdzeniu nabycia po J., R. K., J. Z. K.

W dniu [...].2005 r. swój udział w postępowaniu zgłosił pełnomocnik profesjonalny E. G. (k. 44/ t. I akt adm.), precyzując jednocześnie, iż żądanie dotyczy ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczona nieruchomość.

W toku postępowania administracyjnego ustalono, że orzeczeniem Wojewody P. z [...].1947 r. (k. 4 akt adm.) wydanym na podstawie art. 20-23 oraz art. 55 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 24.09.1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz.U. Nr 86, poz. 776 – dalej Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym z 1934 r.) wywłaszczono grunty położone w m. C., C., G., G., G., Ł., M., S.L, Z. i Z. położone w powiecie p.. Jak jednoznacznie wynika ze zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji, orzeczenie wyłożone zostało do wglądu w okresie od [...].1947 r.

W toku postępowania administracyjnego ustalono, że objęta żądaniem wniosku, wywłaszczona nieruchomość oznaczona w [...] r. jako dz. nr [...], [...], [...], [...], odpowiada następującym oznaczeniom geodezyjnym: parcela nr [...] odpowiada w części działce nr [...], parcele nr [...] odpowiadają w części działce nr [...], parcele [...] odpowiadają w części działce nr [...], parcela nr [...] odpowiada w części działce nr [...] (k. 168/t. I akt adm.).

Po wydaniu decyzji wywłaszczeniowej, decyzją z dnia [...]1951 r. J. K. została pozbawiona obywatelstwa polskiego (k. 502/t. II akt adm.).

Nie odnaleziono akt rehabilitacyjnych oraz dokumentów określających datę odzyskania obywatelstwa polskiego. W dniu [...].1970 r. [...] w P. wydała J. K. dowód osobisty (k. 502/t. II akt adm.).

W dacie wywłaszczenia nieruchomość stanowiła współwłasność R. i J. małż. K., przy czym jak wynika z treści postanowienia Sądu Rejonowego w P. z [...].2002 r. sygn. [...] R. K. zmarł [...]1955 r., a J. K. zmarła [...]1979 r., zaś spadek po nich nabyli E. G., T. Ś., A. K., R. K., A. K., J. K. (k. 66/t. I akt adm.). J. K. zmarł [...].2003 r., a spadek po nim nabyli synowie A. K., G. K. i K. K. (k. 35/t. I akt adm.).

Prowadząc postępowanie w niniejszej sprawie, organy w oparciu o Wypis z ewidencji gruntów ustaliły, że wskazane działki stanowią własność Skarbu Państwa, w trwałym zarządzie Nadleśnictwa Ł. (k. 137/t. I akt adm.). Prowadzący postępowanie organ ustalił też, że Gmina S.L nie dysponuje aktami Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, dotyczącymi wywłaszczenia nieruchomości położonej w G. (k. 155/t. I akt adm.). Dokumentacji tej nie odnaleziono również w Powiatowym Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartografii (k. 151/t. I akt adm.), Archiwum Państwowym w P. (k. 154/t. I akt adm.), Również E. G. pismem z dnia [...]2005 r. wyjaśniła, że nie posiada żadnej dokumentacji "gdyż jej rodzice i żaden ze spadkobierców po małż. K. nie występował o odszkodowanie" (k. 178/t. I akt adm.). W oparciu o treść niepełnej dokumentacji wywłaszczeniowej ustalono jedynie, iż Powiatowe Biuro Geodezji i Urządzeń Rolnych w P. pismem sporządzonym [..].1969 r. informowało Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P., iż J. K. nie otrzymała ekwiwalentu za nieruchomość położoną w G.. Została ona w tej sprawie wezwana celem złożenia wyjaśnień, jednak "nie otrzymano w tej sprawie żadnych wyjaśnień" (k. 252/t. I akt adm.). W toku postępowania administracyjnego prowadzonego w niniejszej sprawie również nie odnaleziono decyzji ustalającej odszkodowanie na rzecz R. i J. małż. K. za nieruchomość wywłaszczoną w 1947 r. (k. 219/t. I akt adm.).

W oparciu o zgromadzoną w aktach sprawy dokumentację Starosta P. decyzją z dnia [...].2006 r. odmówił ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość położoną w G. (k. 385/t. II akt adm.), ale na skutek odwołania E. G. Wojewoda W. decyzją z dnia [...]2007 r. uchylił tę decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji (k.415/t.II akt adm.). Wojewoda zwrócił uwagę na potrzebę wyjaśnienia kwestii utraty obywatelstwa polskiego przez J. K. oraz jej ewentualnego wpływu na możliwość uzyskania odszkodowania za wywłaszczona nieruchomość. Organ wskazał też na potrzebę poczynienia ustaleń, co do przywrócenia w 1956 r. tytułu własności wywłaszczonej nieruchomości.

Ponownie rozpoznając sprawę Starosta P. decyzją z dnia [...].2008 r. (k. 593/t. II akt adm.) odmówił ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość położoną w G..

Uzasadniając swoją decyzję Starosta wyjaśnił, że podjął działania zmierzające do wyjaśnienia okoliczności utraty i odzyskania obywatelstwa polskiego przez J. K. W świetle zebranej dokumentacji za bezsporne przyjęto, iż w dacie śmierci tj. [...].1979 r. J. K. posiadała obywatelstwo polskie zgodnie z art. 1 ustawy z 15.02.1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz.U. z 2000 r. Nr 28, poz. 353 ze zm.), a w dniu 02.01.1970 r. otrzymała dowód osobisty. Nie znaleziono natomiast akt rehabilitacyjnych "odzyskania" przez nią obywatelstwa. Wyjaśniono, że w aktach archiwalnych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urzędu Spraw Wewnętrznych Oddziału Wojskowego znajduje się notatka służbowa z treści której wynika, iż J. K. wraz z dziećmi pozbawiona została obywatelstwa polskiego na podstawie przepisów art. 1 i 7 dekretu z 13.09.1946 r. o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego osób narodowości niemieckiej (Dz.U.RP nr 55, poz. 310 i z 1949 Dz. U. Nr 65, poz. 533).

W dalszej kolejności podjęto działania celem ustalenia czy za wywłaszczoną nieruchomość położoną w G. małż. K. lub ich następcy prawni otrzymali odszkodowanie ewentualnie nieruchomość zamienną. Jak jednak ustalono, ani R. K., ani J. K., jak też ich spadkobiercy nigdy nie występowali z wnioskiem o ustalenie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Z kolei w aktach ksiąg wieczystych brak jakiejkolwiek informacji lub dokumentu dotyczącego przyznania na ich rzecz nieruchomości zamiennej.

Uzasadniając swoją decyzję organ powołał również art. 128 ust. 1 ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r. nr 261, poz. 2603 – dalej ugn) stanowiący, iż wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego, następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Starosta wyjaśnił jednak, że przez wzgląd na treść art. 129 ust. 5 ugn przyjąć należy, że w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajdują przepisy art. 117-125 ustawy z dnia 23.04.1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm. – dalej kc). Zgodnie z art.118 kc roszczenie o ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną w 1947 r. nieruchomość położona we wsi G., stanowiącą uprzednio współwłasność R. i J. małż. K. uległo przedawnieniu.

W przewidzianym ustawą terminie odwołanie od tej decyzji wniosła E. G.. Skarżąca podniosła, iż zaskarżona decyzja jest wadliwa. W myśl art. 117 § 1 kc, przedawnieniu ulegają roszczenia majątkowe, tymczasem roszczenie rozpatrywane w niniejszej sprawie nie ma charakteru majątkowego, ale jest roszczeniem o ustalenie. Brak jest więc podstaw do przyjęcia, że roszczenie to przedawnia się w terminach wskazanych w kodeksie cywilnym dla roszczeń majątkowych.

Wojewoda W. decyzją z dnia [...].2009 r. uchylił w całości decyzję Starosty P. z [...].2008 r. i umorzył postępowanie pierwszej instancji.

Uzasadniając swoją decyzję Wojewoda w całości podzielił ustalenia faktyczne przedstawione w uzasadnieniu decyzji Starosty. Wojewoda wskazał przy tym, że gdyby intencją ustawodawcy było, aby przepis art. 129 ust. 5 ugn miał zastosowanie do stanów faktycznych zaistniałych przed wejściem w życie tej ustawy, dałby temu wyraz w postaci konkretnej normy prawnej. Na poparcie swojego stanowiska organ odwoławczy powołał wyrok WSA w P. z 11.12.2008 r. sygn. II SA/Po 380/08. W świetle powyższego Wojewoda uznał, że w przedmiotowej sprawie wnioskodawcom nie przysługuje roszczenie o odszkodowanie za nieruchomość wywłaszczoną w 1947 r.

W ocenie Wojewody powyższe ustalenia faktyczne wskazują na zasadność zastosowania art. 105 § 1 kpa. Organ wyjaśnił, że w świetle obowiązujących przepisów brak jest podstaw prawnych do zaspokojenia żądania opisanego we wniosku. Aktualnie, bowiem nie ma przepisu na podstawie, którego organ mógłby ustalić odszkodowanie za nieruchomość wywłaszczoną w 1947 r. W ocenie organu II instancji postępowanie administracyjne stało się więc bezprzedmiotowe, a w takiej sytuacji rzeczą organu administracji publicznej jest umorzenie postępowania, brak bowiem podstaw do merytorycznego rozstrzygania sprawy.

W przewidzianym ustawą terminie E. G. wniosła skargę do sądu administracyjnego. Żądaniem skargi objęto uchylenie decyzji Wojewody w całości z uwagi na naruszenie art. 129 ust. 5 ugn, poprzez błędną jej wykładnię, a także z uwagi na naruszenie art. 2 Konstytucji RP. W ocenie skarżącej wskazane naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy. W dalszej części skargi podniesiono, że wbrew twierdzeniom organów art. 129 ust. 5 ugn znajduje zastosowanie do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami, a w konsekwencji skarżącej przysługuje roszczenie o ustalenie odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną w 1947 r. W dalszej kolejności wskazano, iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji pozostaje w sprzeczności z zagwarantowanymi w Konstytucji RP zasadami ochrony własności. Jak bowiem podkreślono, art. 64 konstytucji RP gwarantuje każdemu prawo do własności, a także równą dla wszystkich ochronę prawa własności. W ocenie autora skargi przyjęta w zaskarżonej decyzji argumentacja bezzasadnie różnicuje sytuację obywateli. Niezrozumiałe jest, bowiem przyznawanie możliwości zwrotu nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa przed wejściem w życie ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami, przy jednoczesnym pozbawieniu możliwości otrzymania należnego w świetle poprzednich przepisów, odszkodowania za wywłaszczenie. W dalszej kolejności podniesiono, że w świetle przepisów rozporządzenia, w oparciu o które dokonano wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości położonej w G., tj. rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 24.09.1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz.U. Nr 86, poz. 776 – dalej Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym z 1934 r.) wywłaszczenie było dopuszczalne wyłącznie za odszkodowaniem.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada wymogom prawa.

Wyjaśniając przesłanki podjętego rozstrzygnięcia wskazać przede wszystkim należy, że w przepisie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) ustawodawca zastrzegł, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (jeżeli ustawy nie stanowią inaczej), formułując w ten sposób generalne kryterium wiążące sądy administracyjne w pełnym zakresie ich kognicji. Jednoznaczność tej zasady sprawia, że wojewódzki sąd administracyjny w toku podjętych czynności rozpoznawczych dokonuje oceny, co do zgodności kontrolowanej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub tryb podjęcia innego aktu albo czynności, będącej przedmiotem zaskarżenia. Wiążące są przy tym przepisy obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego aktu.

Poza sporem w niniejszej sprawie pozostaje, iż E. G. jest następczynią prawną R. i J. małż. K., którzy byli współwłaścicielami gruntów wywłaszczonych na podstawie ostatecznego orzeczenia Wojewody P. z [...].1947 r. (k. 4 akt adm.).

Istota sporu sprowadza się natomiast do tego, czy w świetle obowiązujących w dacie wydania zaskarżonej decyzji Wojewody przepisów prawa istniały podstawy do zaspokojenia złożonego w niniejszej sprawie wniosku, poprzez ustalenie odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną w 1947 r.

Podstawą prawną orzeczenia z [...].1947 r. były przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 24.09.1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz.U. Nr 86, poz. 776 – dalej Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym z 1934 r.), a konkretnie jego art. 20-23 oraz art. 55. Przepis art. 55 Prawa o postępowaniu wywłaszczeniowym z 1934 r. stanowił materialną podstawę do wywłaszczenia na cele obrony Państwa. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy wywłaszczenie w niniejszej sprawie nastąpiło właśnie na cele obrony Państwa. Zauważyć jednak należy, że postępowanie w takich przypadkach toczyło się wedle zasad ogólnych, z tym, że o tym czy w danym przypadku interes obrony Państwa wymaga wywłaszczenia decydowały władze wojskowe, a wnioski wywłaszczeniowe w zakresie potrzeby, przedmiotu i rozmiaru wywłaszczenia były wiążące dla wojewody i władzy odwoławczej, jak również strony, która nie mogła w drodze odwołania w/w kwestii skutecznie zakwestionować (M.Zimmermann, op. cit. s.139).

Przyjęty przepisami Prawa o postępowaniu wywłaszczeniowym z 1934 r. model wywłaszczenia bezspornie zakładał, że wywłaszczenie jest odebraniem prawa za zwrotem jego wartości ekonomicznej, czyli tzw. odszkodowaniem. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym z 1934 r. uzależniało wywłaszczenie od zaistnienia trzech warunków. Było ono dopuszczalne wyłącznie ze względów wyższej użyteczności, za odszkodowaniem i tylko w przypadkach określonych przepisami prawa. Ponad wszelką, zatem wątpliwość ówczesny ustrojodawca gwarantował prawo do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Zauważyć jednak trzeba, że zasady skonsumowania tego prawa stanowiły kwestię odrębną, również z uwagi na fakt, że jak wynika z art. 30 Prawa o postępowaniu wywłaszczeniowym z 1934 r. oprócz odszkodowania w pieniądzach przewidywano wówczas również inne formy odszkodowania (por. wyrok WSA z 20.10.2008 r., sygn. II SA/Kr 647/08).

O wysokości odszkodowania orzekała władza administracyjna (wojewoda, względnie starosta), a strona – niezadowolona z takiego orzeczenia – mogła żądać przekazania sprawy na drogę sądową. Jeżeli natomiast wywłaszczający, pomimo ciążącego na nim obowiązku, nie złożył stosownego wniosku wojewodzie, wywłaszczeni, wykazujący należytą dbałość o swoje sprawy i chcący skorzystać z konstytucyjnego prawa do odszkodowania – mogli sami - zażądać ustalenia odszkodowania (M.Zimmermann, Polskie prawo wywłaszczeniowe, Lwów [...], s. 83). Wywłaszczeni orzeczeniem Wojewody P. z [...].1947 r. małż. K. z prawa tego nie skorzystali. Ustalenia w tym zakresie znajdują potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Przede wszystkim, bowiem pomimo poszukiwań prowadzonych zarówno przez Starostę, jak i Wojewodę brak jakiegokolwiek dokumentu, który uzasadniałby przyjęcie odmiennych ustaleń. Spójne w tym zakresie pozostaje również oświadczenie samej skarżącej, która okoliczność tę potwierdziła wyjaśniając, że nie dysponuje ona żadną dokumentacja, bowiem jej rodzice, ani żaden ze spadkobierców po R. i J. małż. K. nie występowali o żadne odszkodowanie (k. 178/t. II akt adm.).

Orzeczenie o wywłaszczeniu, wydane w oparciu o przepisy Prawa o postępowaniu wywłaszczeniowym z 1934 r. podlegało doręczeniu wywłaszczającemu i wywłaszczanemu. W wypadku jednak gdy – jak w niniejszej sprawie – dotyczyło ono większej ilości osób, mogło ono zostać podane do wiadomości zainteresowanych za pomocą obwieszczenia publicznego we właściwych gminach. Poza sporem w niniejszej sprawie pozostaje, iż orzeczenie z [...].1947 r. wyłożone zostało do wglądu w okresie od [...]1947 r. Z tym dniem rozpoczął swój bieg 7-dniowy termin do złożenia odwołania od tego orzeczenia, o czym wywłaszczani zostali pouczeni. Podkreślenia wymaga, że skrócenie terminu do złożenia odwołania wynikało, ze znajdującego w niniejszej sprawie zastosowanie art. 56 Prawa o postępowaniu wywłaszczeniowym z 1934 r. W aktach sprawy brak dokumentów, które wskazywałyby, że od orzeczenia z [...].1947 r. złożono odwołanie. Okoliczność taka nie była również nigdy podnoszona w toku trwającego wiele lat postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie. W konsekwencji uwzględniając obowiązujące w dacie wydania orzeczenia z [...]1947 r. przepisy rozporządzenia z mocą ustawy wydanego przez Prezydenta Rzeczypospolitej 22.03.1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz.U. Nr 36, poz. 341 – dalej rozporządzenie z mocą ustawy) przyjąć należało, iż z upływem 7-dniowego terminu do wniesienia odwołania orzeczenie to stało się ostateczne (art. 72 ust. 1 w zw. z art. 73 ust. 1 rozporządzenia z mocą ustawy).

Za wywłaszczoną ostatecznym orzeczeniem z [...]1947 r. nieruchomość położoną w G. wywłaszczonym przysługiwało odszkodowanie, o wysokości którego, w świetle obowiązujących wówczas przepisów prawa, orzekała władza administracyjna. Jak już wskazano powyżej, w przypadku gdy wywłaszczający nie wywiązał się z ciążącej na nim powinności złożenia wniosku o którym mowa w art. 31 § 1 Prawa o postępowaniu wywłaszczeniowym z 1934 r. wywłaszczanemu (a więc rodzicom skarżącej) przysługiwało prawo do wystąpienia z żądaniem ustalenia takiego odszkodowania (§ 2). Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym z 1934 r nie ograniczało – jak trafnie wywodzi skarżąca - terminu do złożenia stosownego wniosku. Stan ten uległ jednak zmianie z dniem [...]1952 r.

Z woli ustawodawcy przepisy Prawa o postępowaniu wywłaszczeniowym z 1934 r. utraciły moc z dniem [...]1952 r. Z mocy art. 2 ustawy z dnia 29.12.1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26.04.1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r. nr 24, poz. 25 – dalej ustawa zmieniająca z dnia 29.12.1951 r.) moc utraciły wszystkie przepisy dotychczasowe w sprawach, dotyczących wywłaszczenia nieruchomości, a w szczególności rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24.09.1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz.U. R. P. z 1934 r. Nr 86, poz. 776 i z [...] r. Nr 31, poz. 205). Przepisy przejściowe ustawy zmieniającej z dnia 29.12.1951 r. regulowały zasady prowadzenia postępowania wywłaszczeniowego wszczętego w oparciu o art. 55 Prawa o postępowaniu wywłaszczeniowym z 1934 r. (art. 6), kontynuowania nie zakończonego ostatecznie postępowania – z wniosku - o ustalenie odszkodowania (art. 7) oraz zakreśliła termin przedawnienia dla roszczeń odszkodowawczych w sprawach, w których orzeczenie o wywłaszczeniu zostało wydane ostatecznie w toku instancji przed dniem wejścia w życie tej ustawy (art. 9).

W myśl art. 9 zd. 1 ustawy zmieniającej z dnia 29.12.1951 r. terminy przedawnienia roszczeń odszkodowawczych w sprawach, w których orzeczenie o wywłaszczeniu zostało wydane ostatecznie w toku instancji przed wejściem w życie tej ustawy rozpoczynały swój bieg od daty wejścia w życie tej ustawy. Skoro więc orzeczenie z [...]1947 r. stało się ostateczne z upływem 7-dniowego terminu do wniesienia odwołania od niego, nie może budzić uzasadnionych wątpliwości, iż w dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej z dnia 29.12.1951 r. (tj. w dniu [..]1952 r.) na gruncie rozpoznawane sprawy ziściły się przesłanki, o których mowa w art. 9 zd. 1 ustawy zmieniającej z dnia 29.12.1951 r. Wprowadzając zasady przedawnienia, ustawa ta, jednocześnie zmieniła dekret z 26.04.1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. Nr 27, poz. 197) dodając doń art. 38a, w myśl którego roszczenia odszkodowawcze przedawniały się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. Zgodnie z tym przepisem i art. 9 ustawy zmieniającej z dnia 29.12.1951 r. trzyletni termin przedawnienia rozpoczął swój bieg od dnia wejścia w życie tej ustawy, którym w myśl jej art. 14 był dzień ogłoszenia tj. 31.01.1952 r. Stosownie więc do treści tych przepisów ostatnim dniem, w którym możliwe było złożenie skutecznego wniosku o odszkodowanie za nieruchomość wywłaszczoną orzeczeniem z [...]1947 r. był dzień 31.01.1955 r. Ze zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji wynika, że J. i R. K. nigdy nie wystąpili z takim żądaniem. Roszczenie uległo zatem przedawnieniu z upływem wskazanej powyżej daty.

W wystawionym przez Wojewodę W. dokumencie "Poświadczenia obywatelstwa polskiego" (k. 502/t. II akt adm.) stwierdzono, że J. K. została pozbawiona obywatelstwa polskiego mocą decyzji Prezydium Rady Narodowej w P. z dnia [...]1951 r. W tym samym dokumencie stwierdzono, że decyzji tej nie odnaleziono, brak także akt rehabilitacyjnych, dokumentów określających datę odzyskania obywatelstwa.

W dokumencie zawarto również stwierdzenia, że J. K. w chwili śmierci tj.[...].1979 r.posiadała obywatelstwo polskie, dnia [...].1970 r. wydano jej dowód osobisty.

Faktu pozbawienia obywatelstwa nie potwierdził żaden ze spadkobierców Wymienionej. Wezwani przez Starostę pismem z dnia [..].2007 r o udzielenie informacji w tym zakresie nie złożyli żadnych wyjaśnień, dokumentów(k. 428-437akt adm/t. II). E. G. działając poprzez swego pełnomocnika w piśmie z dnia [...].2006 r.(k. 377-378 akt adm/t. II) zaprzeczyła, by jej matkę pozbawiono obywatelstwa. Oświadczyła, że w latach [...] zatrudniona była w Wojsku Polskim, w Składnicy Aptecznej, przy ulicy L. w P..

Przyjmując nawet, iż J. K. została w roku [...] pozbawiona obywatelstwa polskiego, bezsprzecznie takowe posiadała w dniu wydania dowodu osobistego tj. w dacie [...]1970 r. Z żądaniem o odszkodowanie nie wystąpiła także po tym dniu.

W dacie wydania dowodu osobistego obowiązywały przepisy ustawy z 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1961 r. nr 18, poz. 94 ze zm.). Przepis art. 48 tej ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dniu 02.01.1970 r. stanowił, iż postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte po wyzwoleniu, a w dniu wejścia w życie ustawy z 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości jeszcze nie zakończone, będzie prowadzone nadal według dotychczasowych przepisów (...). Czynności dokonane w dotychczasowym postępowaniu pozostają w mocy, a odszkodowanie ustala się według zasad odszkodowania przewidzianych w ustawie z 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, jeżeli wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło po dniu 01.07.1956 r., a dotychczas nie ustalono odszkodowania; w pozostałych przypadkach odszkodowanie ustala się według przepisów dotychczasowych. Przytoczony przepis przestał obowiązywać dopiero z dniem wejście w życie ustawy z dnia 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1985 r, Nr 22, poz. 99). Oznacza to, iż do odszkodowania za wywłaszczoną w niniejszej sprawie nieruchomość zastosowanie miały wówczas (w czasie obowiązywania ustawy z 1958 r. )przepisy dekretu z dnia 26.04.1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych z uwzględnieniem ustawy zmieniającej z dnia 29.12.1951 r., także co do kwestii przedawnienia roszczeń odszkodowawczych (por. wyrok WSA z 11.12.2007 r., sygn. II SA/Kr 27/07).

Oznacza to, że roszczenie o odszkodowanie uległo przedawnieniu nawet wówczas, gdyby ewentualny brak obywatelstwa potraktować jako przesłankę skutkującą zawieszeniem biegu przedawnienia. W świetle przedstawionych wyżej regulacji prawnych, a także udokumentowanego w dacie [...].1970 r. polskiego obywatelstwa, przyjąć należało, iż zakończenie trzyletniego okresu przedawnienia nastąpiłoby wówczas najpóźniej po upływie trzech lat od tej daty, w czasie obowiązywania ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Tymczasem jak wynika z akt administracyjnych sprawy, po raz pierwszy z wnioskiem o odszkodowanie za wywłaszczoną w 1947 r. nieruchomość wystąpili dopiero spadkobiercy R. i J. małż. K. i miało to miejsce w 1993 r. Przepisy obowiązującej wówczas ustawy z dnia 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1985 r, Nr 22, poz. 99) nie przewidywały możliwości regulowania roszczeń odszkodowawczych za nieruchomości wywłaszczone przed 01.08.1985 r. na podstawie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24.09.1934 r. prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym, w sytuacji gdy postępowanie o odszkodowanie nie zostało wszczęte przed tą datą, roszczenie o odszkodowanie uległo przedawnieniu.

Z tych względów zatem złożony w dacie obowiązywania ustawy z 1985 r. wniosek nie mógł zostać uwzględniony zgodnie z treścią jego żądania.

Prawem materialnym, które aktualnie reguluje zagadnienia wywłaszczania nieruchomości i wypłaty odszkodowań jest bowiem ugn, a w szczególności jej dział III, rozdział 4 i 5. W rozdziale 4 ustawy uregulowane zostały zasady wywłaszczania nieruchomości; przepisy te - wobec przejęcia nieruchomości objętej wnioskiem przed wejściem w życie ustawy - nie mają w sprawie zastosowania. Natomiast rozdział 5 - art. 128 - 134 - normuje zagadnienie odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną. Spośród przepisów rozdziału 5 skarżąca zakwestionowała art. 129 ust. 5 ugn w myśl którego starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu w przypadkach, o których mowa wart. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1, art. 124-126, a także w przypadku gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie (dodany od 22.09.2004 r.).

Jakkolwiek zgodzić się można ze skarżącą, iż zapis art. 129 ust. 5 ugn - budził - wątpliwości interpretacyjne, to jednak aktualnie w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi już wątpliwości, iż ugn ma zastosowanie do stanów faktycznych powstałych po dacie jej wejścia w życie (art. 242 ugn). W rezultacie za błędne uznać należy przywołanie art. 129 ust. 5 ugn, jako nakazu uregulowania roszczeń sprzed 01.01. 1998 r. we wszystkich sprawach, w których doszło do objęcia prawa własności bez ustalonego odszkodowania. Jednoznacznej wykładni art. 129 ust. 5 ugn dokonał Naczelny Sąd Administracyjny wskazując, iż przepis ten ma charakter przepisu postępowania i określa właściwość organu do wydania decyzji o odszkodowaniu. Natomiast nie ma charakteru materialnoprawnego i nie może stanowić podstawy dochodzenia roszczeń. Co do zasady, bowiem przepisy ustawy stosuje się do stanów faktycznych powstałych od dnia wejścia w życie danej ustawy. Jeżeli zaś wolą ustawodawcy jest stosowanie jej przepisów do stanów faktycznych sprzed wejścia jej w życie, to zawiera ona w tym zakresie stosowne przepisy. Takie przepisy zawiera również powołana ustawa o gospodarce nieruchomościami, jednakże w określonym zakresie i znajdują się one w dziale "Przepisy przejściowe, zmiany w przepisach obowiązujących i przepisy końcowe", a nie w art. 129 ust. 5 (por. wyrok z 17.06.2009 r., sygn. I OSK 874/08, wyrok NSA z 12.05.2009 r., sygn. I OSK 710/08). Odnosząc się do argumentacji skargi wskazać też należy, że żaden przepis ustawy, na wzór art. 216 ugn, nie rozszerza zakresu stosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn. Brak zatem podstawy prawnej do orzekania w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną na podstawie przepisów Prawa o postępowaniu wywłaszczeniowym z 1934 r. Przepisy obowiązującego obecnie prawa nie przewidują materialnoprawnej podstawy do orzekania w przedmiocie wniosku zgłoszonego przez skarżącą (por. wyrok WSA z 11.12.2008 r., sygn. II SA/Po 380/08).

Prawidłowo zatem orzekające w rozpoznawanej sprawie organy złożony przez skarżącą wniosek o odszkodowanie za wywłaszczenie wskazanej w orzeczeniu z [...]1947 r. nieruchomości uznały za bezprzedmiotowy.

Reasumując wywieść należało, iż w niniejszej sprawie Sąd nie dostrzegł naruszenia przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji. Sąd miał przy tym na uwadze, że czym innym jest stwierdzenie, że doszło do naruszenia przepisu postępowania, a czym innym zagadnienie czy naruszenie to winno prowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji. Ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przepisów kpa jest, bowiem możliwe na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa. Oznacza to, że naruszenie przepisów postępowania stanowi podstawę uwzględnienia skargi przez Sąd jedynie wówczas, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tymczasem, kontrola legalności przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania prowadzi do wniosku, że w toku całego postępowania skarżąca miała zapewniony czynny udział i była pouczana o prawie do wypowiadania się, co do zebranych materiałów i dowodów oraz o zgłoszonych żądań (k. 364, 576/t. II akt adm.). Organy obu instancji, bez wątpienia dołożyły należytej staranności podejmując rozliczne działania w celu wnikliwego ustalenia stanu faktycznego. Postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało z poszanowaniem art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6 kpa. Postępowanie dowodowe przeprowadzono z uwzględnieniem art. 77 § 1 kpa, o czym świadczy podjęcie czynności procesowych mających na celu zbadanie całego materiału dowodowego, a następnie jego rozpatrzenie. Niewątpliwie celem przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania dowodowego było dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w taki sposób, aby jej załatwienie było oparte na udowodnionych faktach. Dlatego też ustalenia faktyczne w niniejszej sprawie znajdują potwierdzenie w zebranym i niekwestionowanym materiale dowodowym.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skarga została oddalona.

/-/ W.Batorowicz /-/ E.Podrazik /-/ A.Łaskarzewska

MK