Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 2742/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2004-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Oddalono skargę

SENTENCJA

sygn. akt 4 II SA/Wr 2742/2001 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 listopada 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następuj ącym: Przewodniczący: Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędzia NSA Bogumiła Skrzypczak Asesor WSA Elżbieta Naumowicz (spr.) Protokolant: Agnieszka Figura po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi B. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę


UZASADNIENIE

Sygn. akt 4 II SA/Wr 2742/2001

UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez B. S. jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...]r., nr [...], wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a i art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., nr 142, poz. 950 ze zm.), którą organ utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r., pozbawiającą skarżącego uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu podniesiono, iż skarżący nabył w b. ZBoWiD uprawnienia kombatanckie z tytułów służby w Ludowym Wojsku Polskim oraz walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej. W okresie zaliczonym jako działalność kombatancka służył w Wojsku Polskim oraz w latach [...]-[...] był zatrudniony w organach Bezpieczeństwa Publicznego (akta ZBoWiD oraz zaświadczenie Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej we W. z dnia [...] r., nr [...]). Po myśli zatem powołanych przepisów, osobom, które pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w aparacie bezpieczeństwa publicznego, w strukturach UB, uprawnienia kombatanckie nie przysługują z żadnego tytułu i stanowi to podstawę pozbawienia już posiadanych uprawnień. Odnosząc się do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, w którym B. S. wskazywał, że jako niepełnoletni z rodziny chłopskiej został wywieziony na Sybir do O. następnie pracował w Magnitogorsku oraz przy budowie zakładów przemysłowych w europejskiej części Rosji i został powołany do wojska radzieckiego, a w dniu [...]r. został wcielony do [...] Brygady Pancernej im. B. W., z którą przeszedł szlak bojowy, co miało wpływ na jego zdrowie, a po demobilizacji rozpoczął pracę w Wojewódzkim Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego we W. i był aresztowany oraz osadzony przez miesiąc z powodu picia alkoholu w rocznicę swoich urodzin, zbiegających się datą ze śmiercią Stalina, organ podniósł, że skarżący nie wskazał okoliczności ani dokumentów mogących stanowić

2

Sygn. akt 4 II SA/Wr 2742/2001

podstawę do zmiany decyzji w myśl art. 21 ust. 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, a nadto, powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazał, że organ nie jest zobowiązany do dokonywania innych ustaleń, w szczególności czy istnieją inne przesłanki do przyznania uprawnień z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 powyższej ustawy. Natomiast podnoszony przez B. S. udział w deportacji i pracy przymusowej na rzecz ZSRR nie jest rodzajem represji wymienionej w art. 4 tej ustawy, gdyż sprawy te rozstrzyga ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej lub osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395), przy czym termin do składania wniosków w tej sprawnie minął [...] r.

W skardze na powyższą decyzję B. S. domagał się jej uchylenia, zarzucając iż organ bezpodstawnie nie rozgraniczył ponad rocznej walki zbrojnej z niemieckim okupantem na frontach II wojny światowej od pracy w Urzędzie Bezpieczeństwa, nadto nie został uwzględniony fakt służby w Batalionach Pracy w Rosji Sowieckiej od [...] do [...]r. Podał poza tym, że po demobilizacji nie uzyskał żadnego przydziału ani pracy i zakwaterowania. Z tego powodu zgłosił się do W.K.R. w celu uzyskania pomocy i przez ten organ został skierowany do pracy w Wojewódzkim Urzędzie Bezpieczeństwa Wewnętrznego we W., przy czym zakres jego obowiązków służbowych stanowiło wyjaśnianie skarg i zażaleń wnoszonych przez społeczeństwo i administrację.

Organ wnosił o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że stosownie do treści art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu

3

Sygn. akt 4 II SA/Wr 2742/2001

Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), kontrola działalności administracji publicznej przez sąd administracyjny sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna prawem, wynika konsekwencja co do tego, iż sąd ten rozważa prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji, jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania tej decyzji, badając prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Takie wady i uchybienia nie występują w ocenie Sądu, w zaskarżonej decyzji.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy spełnione zostały przesłanki do zastosowania przepisu art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a i art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 ze zm.), zwanej dalej ustawą o kombatantach, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, na których organ oparł swoje rozstrzygnięcie.

Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, wymienione w art. 21 ust. 1, 3 i 4 z zastrzeżeniem art. 21 ust. 3. Stosownie do treści art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie,

4

Sygn. akt 4 II SA/Wr 2742/2001

która w latach 1944-1956 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Przepis art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach czyni w tym względzie wyjątek jedynie w stosunku do osób, które przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im pomocy.

Zgodnie z utrwalonym poglądem wyrażanym w orzecznictwie, powyższe unormowanie w sposób kategoryczny wyklucza możliwość zachowania uprawnień kombatanckich przez byłego pracownika lub funkcjonariusza organów Bezpieczeństwa Publicznego, bez względu na to jaka była podstawa przyznania tych uprawnień (por. uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 21 października 200Ir., sygn. akt OPS 2/02, ONSA z 2003, nr 2, poz. 42 oraz orzecznictwo powołane w uzasadnieniu).

Ponadto Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 września 1999 r., sygn. akt K 11/99 (OTK z 1999 r., nr 6, poz. 116) wskazał, iż odmowa przyznania uprawnień kombatanckich lub pozbawienie takich uprawnień nie jest karaniem, a jedynie odmową nagradzania, czy honorowania. Dodał, że jeżeli osoba ubiegająca się o status kombatanta podejmowała działalność w organach, o których mowa w omawianej ustawie i przez to pośrednio lub bezpośrednio legitymowała działania represyjne w latach [...]-[...], to Państwo może uznać te osoby, mimo wcześniejszych zasług, za nie zasługujące na szacunek, honor i przywilej, który należy się kombatantom.

Europejski Trybunał Praw Człowieka w decyzji z dnia 16 kwietnia 1998 r., nr 28356/95 oraz z dnia 1 czerwca 1999 r., nr 39860/98 (System Informacji Prawnej LEX nr 41064 oraz nr 41096) wyjaśnił natomiast, że: "Celem ustawy z 1991 (ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego) było między innymi potępienie politycznej roli, jaką komunistyczna milicja i służby bezpieczeństwa odgrywały w stworzeniu

5

Sygn. akt 4 II SA/Wr 2742/2001

reżimu komunistycznego i w represjach przeciw opozycji politycznej. Prawodawstwo to oparte jest na założeniu, że członkowie tych służb, których zadaniem było zwalczanie politycznych i zbrojnych organizacji walczących przed rokiem 1956 o niepodległość Polski i odbudowę demokratycznego systemu politycznego, nie zasługują na przywileje, które zostały przyznane im przez ustawę o kombatantach z 1982 r. Takie założenie w polityce publicznej, nawet jeśli działanie ustaw zeń wynikających prowadzi do obniżenia świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nie narusza praw materialnych wypływających z systemu ubezpieczeń społecznych w sposób nieproporcjonalny lub arbitralny, sprzeczny z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji".

W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że B. S. pracował w okresie objętym działaniem wspomnianego przepisu w Wojewódzkim Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego we W. oraz to, że nie przedłożył on dowodów wskazujących na okoliczności wymienione w art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach. Powoduje to, że nie można postawić zaskarżonej decyzji zarzutu naruszenia prawa materialnego.

Podnoszona w skardze okoliczność, że praca w organach Bezpieczeństwa Publicznego polegała na rozpatrywaniu skarg i zażaleń, a nie na braniu udziału w działaniach o charakterze represyjnym, straciła znaczenie prawne po uchyleniu z dniem 9 października 1999 r. ustawą z dnia 4 marca 1999 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 77, poz. 862) przepisu art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach, przewidującego możliwość zachowania uprawnień przez byłych pracowników aparatu bezpieczeństwa w razie wykazania, że podczas zatrudnienia, pełnienia służby lub funkcji w strukturach, jednostkach i na stanowiskach, o których mowa w ust. 2 w pkt 4 lit. a) i b), wykonywały wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

W tym miejscu zauważyć należy, że B. S. uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu utrwalania władzy ludowej, a ponadto z tytułu służby w Ludowym Wojsku Polskim od [...]r. do [...]

6

Sygn. akt 4 II SA/Wr 2742/2001

r. Z tego względu należy uznać, że skarżący posiada niewątpliwie inny, poza walką o utrwalenie władzy ludowej, tytuł do uprawnień kombatanckich wymieniony w ustawie o kombatantach, w postaci pełnienia służby wojskowej w Wojsku Polskim podczas działań wojennych prowadzonych na froncie przez Państwo Polskie (art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy o kombatantach). Tytuł ten, jak również inne ewentualne tytuły z ustawy o kombatantach - ze względu na wskazywane wyżej kategoryczne brzmienie dyspozycji art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach - nie może jednak być brany pod uwagę i nie może stanowić okoliczności mającej znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich.

W tym kontekście można podzielić wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji pogląd, że na organie nie ciążył obowiązek rozpatrywania czy istnieją inne przesłanki do przyznania uprawnień z tytułu działalności kombatanckiej.

Podobnie należy ocenić również twierdzenie organu, że podawany przez skarżącego udział w deportacji i pracy przymusowej na rzecz ZSRR jest podstawą do ubiegania się o świadczenie pieniężne w trybie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.), przy czym zauważyć trzeba, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 17 czerwca 2003 r., sygn. akt P 24/02 (OTK-A z 2003 r., nr 6, poz. 55) uznał, że przepis art. 4 ust. 5 tej ustawy, ustalający wskazywany przez organ termin do składania wniosków o przyznanie świadczenia pieniężnego (tj. do dnia 31 grudnia 1999 r.) jest niezgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W świetle powyższego zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję pierwszej instancji należy uznać za prawidłowe. W niczym bowiem nie naruszają zarówno przepisów prawa materialnego, będącego podstawą ich podjęcia, jak i przepisów procedury administracyjnej.

Z tych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), skarga podlegała oddaleniu.

7