Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 854/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-07-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Grunty warszawskie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7
journal: Dz.U. 1945 nr 50 poz 279
law: Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.
article: art. 97 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 190
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Sędziowie: WSA Dariusz Pirogowicz WSA Maria Tarnowska Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lipca 2012 r. sprawy ze skargi M.N. i H.J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2008 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących M.N. i H.J. solidarnie kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I SA/Wa 854/12

U Z A S AD N I E N I E

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...] Wojewoda. [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z [...] października 2008 r., nr [...] odmawiającą ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w W., oznaczonej jako "[...]", stanowiącej obecnie część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...].

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] wskazał, że przedmiotowa nieruchomość znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). W dniu 21 listopada 1945 r., tj. z dniem wejścia w życie dekretu, grunt przedmiotowej nieruchomości, na podstawie art. 1 dekretu, przeszedł na własność Gminy W., a następnie na mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) stał się własnością Skarbu Państwa.

Wojewoda [...] wyjaśnił, że dotychczasowi właściciele gruntu lub ich następcy prawni będący w posiadaniu gruntu, względnie osoby prawa ich reprezentujące, mogli w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę złożyć wniosek o przyznanie prawa własności czasowej. Organ orzekający był zobowiązany wniosek uwzględnić, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela można było pogodzić z przeznaczeniem nieruchomości według planu zabudowy (obecnie planu zagospodarowania przestrzennego).

Objęcie przedmiotowego gruntu w posiadanie przez Gminę W. nastąpiło na podstawie rozporządzenia Nr [...] Ministra Odbudowy z [...] sierpnia 1948 r. Termin do złożenia przez dotychczasowego właściciela wniosku o przyznanie prawa własności czasowej, w trybie wskazanego dekretu, upływał zatem 16 lutego 1949 r. Wniosek właścicieli hipotecznych złożony został 11 lutego 1949 r., a więc z zachowaniem terminu.

Organ podkreślił, że w toku postępowania ustalone zostało, iż osobami uprawnionymi do występowania z roszczeniem o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do gruntu opisanej wyżej nieruchomości są M.N. i H.J.

Prezydent W. decyzją z [...] października 2008 r. odmówił M.N. i H.J. ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do części gruntu pochodzącego z "[...]", położonego w W., stanowiącego obecnie część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] wskazując, że na gruncie ustanowione zostało prawo użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyły M.N. i H.J.

Wojewoda [...] rozpoznając sprawę uznał, że stanowisko organu pierwszej instancji jest prawidłowe. Organ odwoławczy zaznaczył, że art. 7 dekretu z 26 października 1945 r. zakreśla w sposób jednoznaczny kryteria prawne i faktyczne, których kumulatywne wystąpienie obliguje organ do uwzględnienia wniosku dotychczasowego właściciela o ustanowienie na gruncie prawa użytkowania wieczystego. Przesłankami wypełniającymi te kryteria są - złożenie wniosku w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia gruntu w posiadanie przez gminę oraz korzystanie z gruntu dające się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania (obecnie planu zagospodarowania przestrzennego).

Zdaniem Wojewody [...] organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił termin złożenia wniosku dekretowego oraz że przedmiotowy grunt nie jest objęty żadnym obowiązującym miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Prezydent W. zasadnie również uznał, że wniosek o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do gruntu opisanej wyżej nieruchomości nie może zostać uwzględniony, bowiem działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] jest własnością Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym "[...]" Sp. z o.o. w W.

Organ drugiej instancji zaznaczył, że z treści aktu notarialnego z dnia [...] sierpnia 2002 r., Rep. A nr [...] wynika, iż spółka "[...]" nabyła prawo użytkowania wieczystego działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] od firmy "E. [...] S.A. w W., która z kolei nabyła prawo użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości na podstawie decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 1997 r., nr [...].

Wojewoda [...] podkreślił, że zgodnie z poglądami prezentowanymi w judykaturze, gdy na nieruchomości dekretowej ustanowiono prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, nawet w sytuacji, gdy w sposób niezgodny z prawem odmówiono dotychczasowemu właścicielowi ustanowienia użytkowania wieczystego, dopóki nie dojdzie do rozwiązania użytkowania wieczystego, a osoba trzecia korzysta z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, nie ma możliwości ustanowienia użytkowania wieczystego na rzecz innej osoby.

Organ odwoławczy zaznaczył, że w przedmiotowej sprawie doszło do sprzedaży prawa użytkowania wieczystego. Natomiast organ administracji, działając w granicach swojej właściwości, nie ma możliwości prawnych zniweczenia skutków cywilnoprawnych powstałych wskutek zawarcia umowy sprzedaży (wyrok NSA z dnia 8 października 1999 r., sygn. akt I SA 119/99). Przepisy prawa materialnego, ani też przepisy procesowe, stanowiące podstawę działania organu administracji publicznej, nie czynią danego organu właściwym do cofnięcia tego skutku przez wydanie decyzji.

Wojewoda [...] podkreślił, że uprawnienie użytkownika wieczystego do korzystania z nieruchomości z wyłączeniem innych osób wyklucza możliwość przyznania takiego samego uprawnienia do tej samej nieruchomości innej osobie. W ocenie organu odwoławczego słusznie organ pierwszej instancji stwierdził, że decyzja ustanawiająca prawo użytkowania wieczystego na przedmiotowej nieruchomości byłaby decyzją niewykonalną, obarczoną wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 5 kpa. Obciążenie nieruchomości objętej wnioskiem dekretowym prawem użytkowania wieczystego stanowi wystarczającą podstawę odmowy uwzględnienia wniosku, bowiem organ rozstrzygający sprawę nie ma prawnej możliwości ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na gruncie, który jest już tym prawem obciążony.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły M.N. i H.J. podnosząc, że zaskarżona decyzja narusza prawo materialne, tj. art. 7 ust. 2 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy oraz prawo procesowe, tj. art. 7, art. 77, art. 97 § 1 pkt 4 i art. 107 § 1 i § 3 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skargi powołano wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 września 2009 r., sygn. akt I OSK 32/09 i zarzucono, że organy obu instancji nie zbadały przesłanki z art. 7 ust. 2 dekretu, tj. nie poczyniły ustaleń co do obowiązującego w czasie rozpatrywania wniosku dekretowego planu zagospodarowania przestrzennego, przeznaczenia w tym planie terenu obejmującego przedmiotową nieruchomość oraz możliwości pogodzenia korzystania z tej nieruchomości przez następców prawnych byłych właścicieli z jej przeznaczeniem określonym w planie zagospodarowania przestrzennego. Zdaniem skarżących organy nie rozważyły ponadto jaki wpływ na wynik sprawy może mieć rozstrzygnięcie w toczącym się przed Ministrem Infrastruktury postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 1997 r., nr [...].

Skarżące zarzuciły, że wobec tego organ naruszył także przepis art. 97 § 1, pkt 4 kpa. Skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji.

Wyrokiem z 19 sierpnia 2010 r. w sprawie I SA/Wa 560/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.

Sąd podzielił pogląd organów, że istnienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej stoi na przeszkodzie ustanowieniu tego prawa na rzecz następców prawnych byłego właściciela, zatem bezprzedmiotowe było badanie przesłanki zgodności z planem zagospodarowania. Sąd podkreślił, że wyrok powołany w skardze wiąże w sprawie w której był wydany, a nadto, że toczące się postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej nie ma wpływu na wynik tego postępowania, gdyż obecnie użytkownikiem wieczystym jest inny podmiot.

M.N. i H.J. wniosły skargę kasacyjną od tego wyroku, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania i zarzucając:

1) naruszenie prawa materialnego art. 7 ust. 2 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż w sytuacji, w której doszło do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej zbędnym stało się badanie przesłanek określonych w tym przepisie, warunkujących przyznanie prawa użytkowania wieczystego,

2) naruszenie przepisów procesowych art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 7, 77, art. 97 § 1, pkt 4, art. 107 § 1 i 3 K.p.a. co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 8 marca 2012 r. w sprawie I OSK 379/11 uchylił wyrok Sądu I instancji i przekazał temu Sądowi sprawę do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że wynik postępowania nadzorczego dotyczącego decyzji uwłaszczeniowej, wydanej w czasie, gdy nie był rozpoznany wniosek byłego właściciela nieruchomości, może mieć wpływ na załatwienie tego wniosku. Wniosek ten miał pierwszeństwo co do ustanowienia prawa do gruntu, gdyż rozpatrzony pozytywnie uniemożliwiłby następnie uwłaszczenie, a nadto uwłaszczenie nie mogło naruszać praw osób trzecich, a takim było prawo do rozpoznania wniosku dekretowego, w świetle przesłanek z art. 7 ust. 2 dekretu z 26 października 1945 r. Postępowanie nadzorcze co do uwłaszczenia, w razie pozytywnego rozstrzygnięcia, otworzyć może również drogę do wyeliminowania aktu notarialnego zbycia prawa użytkowania wieczystego przez E., co z kolei wyeliminuje przeszkodę, która legła u podstaw odmownych decyzji organów obu instancji, będących przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazując na treść przepisu art. 97§ 1 pkt 4 k.p.a. stwierdził, że nie jest przesądzone, w jaki sposób zagadnienie to zostanie rozstrzygnięte, ale wystarczy, że ma wpływ na toczącego się postępowania. Sąd ten podkreślił, że w niniejszej sprawie taka zależność niewątpliwie występuje, co powinien dostrzec Wojewódzki Sąd Administracyjny, jak wcześniej i organ II instancji i zawiesić postępowanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie rozpoznając sprawę zważył, co następuje:

W myśl art. 190 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ) zwanej dalej "p.p.s.a.", Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W wyroku z 8 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 379/11 Naczelny Sąd Administracyjny dokonał wykładni przepisu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w kontekście toczących się jednocześnie postępowań z wniosku dekretowego i postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej dotyczącej nieruchomości objętej tym wnioskiem.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że zasadny jest zarzut skargi odnośnie naruszenia przez organy przepisu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. z przyczyn wskazanych przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Na rozprawie w dniu 26 lipca 2012 r. pełnomocnik skarżących oświadczył, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej nie zostało jeszcze zakończone.

Odnosząc się natomiast do zarzutu skargi dotyczącego naruszenia przez organy obydwu instancji przepisu art. 7 ust 2 dekretu z 26 października 1945 r., uznać należy,

że jest on zasadny. Trzeba dodać, że odmowa ustanowienia prawa użytkowania wieczystego w trybie art. 7 ust. 2 dekretu musi wyraźnie wskazywać, czy wynika z braku spełnienia przesłanek określonych w tym przepisie, czy też z innych okoliczności prawnych, mimo spełnienia przesłanek. Jeżeli bowiem nieruchomość objęta wnioskiem dekretowym spełniałaby przesłanki wynikające z art. 7 ust. 2 dekretu do oddania jej w użytkowanie wieczyste, to zaistnienie innej przeszkody prawnej w ustanowieniu takiego prawa niweczy restytucyjny cel art. 7 ust. 2 dekretu. Dlatego ocena spełnienia przesłanek określonych w art. 7 ust. 2 dekretu w takiej sytuacji, z racji zastrzeżenia jej do właściwości organów administracji, nie mogłaby stanowić przedmiotu rozważań w innym odrębnym postępowaniu mającym za przedmiot, np. odszkodowanie z tytułu niemożliwości oddania nieruchomości w użytkowanie wieczyste w trybie art. 7 ust. 2 dekretu, pomimo spełnienia wszystkich przesłanek określonych w powyższym przepisie. Organy obydwu instancji nie dokonały oceny wniosku w kontekście wszystkich przesłanek wynikających z art. 7 ust 2 dekretu. Organ I instancji rozważań w tym zakresie w ogóle nie przeprowadził, a organ odwoławczy ograniczył się do stwierdzenia, że wniosek został złożony w terminie, a nieruchomość nie jest objęta miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Z powyższych względów uchylenie przez Sąd decyzji organów obydwu instancji jest uzasadnione koniecznością wywiązania się przez te organy z obowiązku rozpatrzenia wniosku dekretowego w ramach przesłanek określonych w art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy oraz wynika z konieczności zapewnienia dwuinstancyjności postępowania.

Mając na uwadze powyższe wywody, w tym stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego z wyroku z 8 marca 2012 r., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) a) i c) P.p.s.a

Organ I instancji zawiesi postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4) k.p.a. do czasu zakończenia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 1997 r. o uwłaszczeniu "P. [...]" w W.

Po zakończeniu tego postępowania rozpozna wniosek dekretowy dokonując oceny przesłanek określonych w art. 7 ust. 2 dekretu.