Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1164/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 229
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

SENTENCJA

Dnia 8 grudnia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz Sędziowie: WSA Agnieszka Nawara – Dubiel WSA Sebastian Pietrzyk (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 grudnia 2022 roku sprawy ze skargi E. K. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 25 sierpnia 2022 roku znak: WS-VI.7534.3.115.2022.KP w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości skargę oddala.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Wojewody Małopolskiego z 25 sierpnia 2022 r., znak WS-VI.7534.3.115.2022.KP utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z 10 czerwca 2022 r., znak: GS-11.6821.73.2021.KK, którą umorzono jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], położonej w obr. [...] jedn. ewid. N. H. m. K..

Powyższa decyzja została wydana w następujących okolicznościach.

Orzeczeniem z dnia 29 stycznia 1955 roku znak: L.Dz.Sa.IV-58-318/54 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie na podstawie art. 1, art. 10 i art. 21 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 roku o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (t.j. Dz. U. z 1952 roku, Nr 4, poz. 31) orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Państwa – na cele budowy Miasta N. H. nieruchomości oznaczonych jako L.kat. [...] księga wieczysta Lwh [...], dla której akta wieczystoksięgowe prowadzone były przez Sąd Powiatowy w Krakowie. Cała działka miała powierzchnię 5830 m2, natomiast wywłaszczona została część tej działki o powierzchni 2420 m2. Jak wynika z wypisu tego orzeczenia, który został załączony do wniosku (wypis decyzji – k. 8 a.a. I instancji; kserokopia całej decyzji – k. 23-25 a.a. I instancji) decyzja stała się ostateczna z dniem 28 lutego 1955 roku.

Decyzją z dnia 31 grudnia 1974 roku, znak: GKM.DZGT-630/35/74 Naczelnik Dzielnicy Nowa Huta w Krakowie, orzekł na podstawie art. 1-5, art. 7, art. 8 ust. 8 pkt. 3), art. 8 ust. 11 i ust. 12, art. 12, art. 14. Art. 21-24, art. 27 i art. 31 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz. U. z 1974 roku, Nr 10, poz. 64 ze zm.) o wywłaszczeniu na rzecz Państwa na cele budowy pawilonu meblowego typu [...]" dla Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Handlu Meblami w K. m.in. nieruchomość l.kat. [...] i l.kat. [...] położone w gm.kat. C., będących uprzednio własnością J. C.. Wskazane parcele objęte były księgą wieczystą Lwh [...], przy czym l.kat. [...] posiadała powierzchnię 2962, natomiast wywłaszczono część, to jest powstałe z niej parcele l.kat. [...] o pow. 513 m2 i l.kat. [...] o pow. 240 m2 (k. 75-76 a.a. I instancji).

Pismem z dnia 3 listopada 2021 r. (data wpływu w dniu 8 listopada 2021 roku – k. 11 a.a. I instancji), skarżąca E. K., działająca przez adwokata A. G. złożyła wniosek o zwrot nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] wywłaszczonej wskazanym powyżej orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 29 stycznia 1955 roku.

Następnie pismem z dnia 9 grudnia 2021 r., stanowiącym uzupełnienie wniosku (k. 35 a.a. I instancji – w piśmie tym omyłkowo wskazano, że wniosek stanowi pismo z dnia 23 listopada 2021 roku), zaznaczono że roszczeniem o zwrot jest objęta działka nr [...] w granicach parcel katastralnych: l. kat. [...] i l. kat. [...], b. gm. kat. C. . Parcele katastralne l.kat. [...] i l.kat. [...] zostały – jak wskazano w tym piśmie – wywłaszczone od J. C. w dniu 31 grudnia 1974 roku. Ponadto wskazano, że wnioskodawczyni E. K. jest spadkobierczynią wywłaszczonego M. C..

W toku postępowania Prezydent Miasta Krakowa ustalił, że parcele katastralne: I. kat. [...] o pow. 0,0513 ha i I. kat. [...] o pow. 0,0240 ha b. gm. kat.. wraz z innymi parcelami weszły w skład działki nr [...] o pow., 2,7317 ha, poł. w obr. [...] jedn. ewid.. m. K. (wykaz zmian dla działki nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid. N. m. K. z dnia 13 lutego 1992 r. nr [...]).

Na podstawie mapy uzupełniającej podział działki z dnia 26 maja 1992 r. nr [...] ustalono, że działka nr [...] o pow. 2,7317 ha, poł. w obr. [...] jedn. ewid. N. H. m. K. podzieliła się na działki: nr [...] o pow. 0,0875 ha, nr [...] o pow. 0,0324 ha, nr [...] o pow. 0,0227 ha i nr [...] o pow. 2,5891 ha, poł. w obr[...], jedn. ewid. N. m. K..

Następnie działka nr [...] o pow. 2,5891 ha, poł. w obr. [...], jedn. ewid.. m. K. podzieliła się na działki: nr [...] o pow. 2,5535 ha i nr [...] o pow. 0,0356 ha, poł. w obr. [...], jedn. ewid. N. H. m. K. (mapa uzupełniająca regulację stanu prawnego z dnia 6 czerwca 1994 r. nr [...]). Na podstawie mapy uzupełniającej podział z dnia 26 lutego 1997 r. nr [...] ustalono, że działka nr [...] o pow. 2,5535 ha podzieliła się na działki: nr [...] o pow. 2,4275 ha i nr [...] o pow. 0,1260 ha, poł. w obr. [...], jedn. ewid. N. H. m. K.. Z kolei z wykazu zmian działek z dnia 18 marca 1998 r. nr [...] wynika, iż działka nr [...] o pow. 2,4275 ha, poł. w obr. [...], jedn. ewid. N. m. K. podzieliła się na działki: nr [...] o pow. 0,0253 ha, nr [...] o pow. 0,0341 ha i nr [...] o pow. 2,3681 ha, poł. w obr. [...], jedn. ewid. N. m. K..

Zgodnie z wpisem w księdze wieczystej nr [...] działka nr [...], poł. w obr. [...] jedn. ewid. N. m. K. stanowi własność Skarbu Państwa.

Organ I instancji wskazał, że parcele katastralne I. kat. [...] i I. kat. [...] b. gm. kat. C. zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa na mocy orzeczenia o wywłaszczeniu z dnia 31 grudnia 1974 r. nr [...] na cele budowy pawilonu meblowego typu [...]". Z uwagi na nadzwyczajną sytuację, w jakiej znalazło się Archiwum Zakładowe Urzędu Miasta Krakowa, nie było możliwe odnalezienie ww. decyzji w archiwalnych aktach wywłaszczeniowych (pismo Archiwum Zakładowego z dnia 25 stycznia 2022 r. nr [...] Niemniej jednak Prezydent Miasta Krakowa pozyskał do akt sprawy kserokopię decyzji Urzędu Dzielnicowego z dnia 31 grudnia 1974 r. nr DZGT.I-630-35/74 o wywłaszczeniu z Archiwum Zakładowego Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie.

Z dokumentacji zgromadzonej w niniejszej sprawie wynika, że działka nr [...], poł. w obr[...], jedn. ewid. N. m. K., w granicach parcel katastralnych: I. kat. [...] i I. kat. [...] b. gm. kat. C. została wywłaszczona na mocy decyzji Naczelnika Dzielnicy Kraków - Nowa Huta z dnia 31 grudnia 1974 r. nr DZGT.I-630-35/74. Do akt sprawy nie udało się pozyskać decyzji opatrzonej klauzulą ostateczności, niemniej jednak fakt, iż uzyskała ona przymiot ostateczności ustalono na podstawie zapisów w Lwh 28, (którym objęte były przedmiotowe parcele katastralna) oraz księgi wieczystej nr [...].

Na karcie B Lwh [...] wpisane jest wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego w odniesieniu do części działki nr [...] o pow. 753 m2, na rzecz Skarbu Państwa pod budowę pawilonu meblowego, na podstawie zawiadomienia Urzędu Dzielnicowego Nowa Huta z dnia 12 listopada 1974 r.

Powierzchnia objęta postępowaniem wywłaszczeniowym odpowiada sumie powierzchni parcel katastralnych: I. kat. [...] i I. kat. [...] b. gm. kat. C. Z treści Lwh [...] wynika ponadto, że przedmiotowe parcele katastralne "odłączono i przeniesiono do nowej KW nr [...], tworząc m.in. działkę nr [...], na wniosek z dnia 13 marca 1992 r. nr [...], wpisano 16 kwietnia 1992 r.".

Z kolei jako właściciel parcel katastralnych: I. kat. [...] i I. kat. [...] b. gm. kat. C. w Lwh [...] ujawniony był J. C..

Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Krakowie Wydział V Cywilny Nieprocesowy z dnia 27 października 1976 r., sygn. akt V Ns [...] ustalono, że spadek po zmarłym w dniu 12 grudnia 1970 r. J. C. nabyli: K. C., M. C., M. C. oraz W. C., każdy po % części.

Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa - Nowej Huty w Krakowie Wydział I Cywilny z dnia 15 kwietnia 2004 r., sygn. akt I Ns [...] ustalono, że spadek po zmarłym w dniu 31 sierpnia 2000 r. M. C. nabyli: E. K., J. C. oraz H. C..

W księdze wieczystej nr [...] w dziale 11 jako właściciela działki nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid. N. m. K. wpisano Skarb Państwa.

Podstawę do rozpoznania wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości stanowią przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 r. (t.j. : Dz. U. z 2021 r., poz. 1899 ze zm.) – dalej jako "u.g.n."

Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Z kolei przepis art. 136 ust. 7 u.g.n. stanowi, że uprawnienie do zwrotu o którym mowa w ust. 3, wygasa jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, a w tym terminie uprawniony nie złożył wniosku, o którym mowa w ust. 3.

Powyższy przepis został dodany ustawą z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2019 r. poz. 801), która weszła w życie 14 maja 2019 r. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ww. ustawy zmieniającej, w przypadku gdy termin, o którym mowa w art. 136 ust. 7 ustawy zmienianej w art. 1, upłynął przed wejściem w życie niniejszej ustawy do upływu tego terminu pozostało nie więcej niż 12 miesięcy, wniosek, o którym mowa w art. 136 ust. 3 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, może zostać złożony w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.

Z powyższych regulacji wynika, że termin do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości wywłaszczonych decyzją Urzędu Dzielnicowego z dnia 31 grudnia 1974 r. nr DZGT.I-630-35/74 upływał co do zasady 14 maja 2020 r.

Jednakże 31 marca 2020 r. weszła w życie ustawa z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 568), którą dodano w ustawie z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) m.in. przepis art. 15zzr, zgodnie z którym w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg przewidziany przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki oraz terminów zawitych, z zachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony - nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na te okres (w dniu wejścia w życie ww. ustawy obowiązywał na terenie kraju stan epidemii ogłoszony z powodu COVID-19). Dotyczy to między innymi terminów od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed sądem lub organem, terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki czy terminów przedawnienia. Przepis ten dotyczy także terminu do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Wykładnia językowa art. 15zzr ust. 1 prowadzi do wniosku, że intencją ustawodawcy było uregulowanie kwestii biegu terminu przedawnienia zarówno w odniesieniu do uchylonego już i wyraźnie wymienionego w treści przepisu stanu zagrożenia epidemicznego, jak i trwającego stanu epidemii. Przyjęcie wykładni gdzie ograniczono by moc obowiązującego przepisu art. 15zzr do okresu od jego wejścia wżycie (31 marca 2020 r.), stanowiłoby zaprzeczenie racjonalności ustawodawcy (por. np. uzasadnienie do wyroków: NSA z dnia 5 października 2021 r., sygn. akt I OSK 456/21, i NSA z dnia 5 października 2021 r., sygn. I OSK 457/21).

Powołany powyżej przepis art. 15zzr ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych w związku z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, zawiesił z dniem 14 marca 2020 r. bieg 12-sto miesięcznego terminu wynikającego z art. 136 ust. 7 u.g.n. Zawieszenie biegu ww. terminu trwało do 23 maja 2020 r. z upływem którego wszedł w życie przepis art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r., poz. 875) - zgodnie z jej art. 76 - który stanowi, że terminy, o których mowa w art. 15zzr ust. 1, których bieg uległ zawieszeniu na podstawie art. 15 zzr ust. 1, rozpoczęły swój dalszy bieg po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie ww. ustawy.

Okres od 14 marca 2020 r. obejmował 62 dni, a zatem ostatnim dniem omawianego terminu zawitego, który rozpoczął swój dalszy bieg 24 maja 2020 r. był 24 lipca 2020 r. Jak wskazano na wstępie, wniosek Pani E. o zwrot nieruchomości wpłynął do Urzędu Miasta Krakowa w dniu 8 listopada 2021 r., a zatem po terminie przewidzianym do jego złożenia.

Zgodnie z art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1 Kpa, oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle, bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Przy czym bezprzedmiotowość postępowania może wynikać z istnienia przesłanki podmiotowej bądź też przesłanki przedmiotowej w prowadzonym postępowaniu. W szczególności, gdy w znaczeniu prawnym brakuje przedmiotu postępowania, można mówić o braku przesłanki przedmiotowej do merytorycznego rozstrzygnięcia. Podobnie jest w przypadku braku przesłanki podmiotowej, a więc w sytuacji braku strony postępowania mającej interes prawny w uzyskaniu rozstrzygnięcia.

W okolicznościach niniejszej sprawy bezprzedmiotowość dotyczy braku przedmiotu postępowania, gdyż brak jest po stronie wnioskodawczyni uprawnienia do domagania się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z powodu złożenia wniosku o zwrot nieruchomości na podstawie art. 136 u.g.n. po terminie wskazanym w przepisach prawa.

Według art. 136 ust. 7 u.g.n. uprawnienie do zwrotu, o którym mowa w ust. 3, wygasa, jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, a w tym terminie uprawniony nie złożył wniosku. Nowelizacja z 4 kwietnia 2019 r., którą wprowadzono przepis art. 136 ust. 7 u.g.n., zawierała również przejściowy przepis art. 2, dotyczący stosowania ust. 7, który stanowił, że w przypadku gdy termin, o którym mowa wart. 136 ust. 7 u.g.n., upłynął przed dniem wejścia w życie tej nowelizacji, tj. przed 14 maja 2019 r., albo gdy od tej daty do upływu tego terminu pozostało nie więcej niż 12 miesięcy, wniosek, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n. w brzmieniu nadanym tą nowelizacją może zostać złożony w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia tej nowelizacji w życie. Niemniej jednak termin do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości, z uwagi na pandemię COVID-19 został wydłużony i ostatecznie upłynął z dniem 24 lipca 2020 r.

Termin do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości jest termin prawa materialnego, co powoduje, że skutkiem jego niezachowania jest jednoznaczna i bezpowrotna utrata uprawnienia do skutecznego ubiegania się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Wobec powyższego decyzją z dnia z 10 czerwca 2022 r., znak: GS-11.6821.73.2021.KK, Prezydent Miasta Krakowa umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], położonej w obr[...], jedn. ewid. N. m. K..

Odwołanie od powyższego decyzji wniosła E. K. działająca przez adwokata A. G.. W odwołaniu skarżąca zarzuciła organowi, że nie określił terminu, w którym decyzja z 31 grudnia 1974 r. o wywłaszczeniu stała się ostateczna w stosunku do jej poprzedników prawnych, a od którego to terminu, zgodnie z art. 136 ust. 7 u.g.n. mógłby rozpocząć bieg termin przedawnienia do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Skarżąca podniosła, że domniemanie uzyskania klauzuli ostateczności przez decyzję o wywłaszczeniu nieruchomości organ wywiódł z wpisu na karcie B Lwh [...] o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego wobec części działki nr [...] wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa pod budowę pawilonu meblowego, na podstawie zawiadomienia Urzędu Dzielnicowego Nowa Huta z 12 listopada 1974 r. Zdaniem skarżącej, wspomniana działka, nie jest w żadnym sensie prawnym związana z działką będącą przedmiotem postępowania. Nie można zatem na podstawie wpisu w Lwh dotyczącego innej działki domniemywać istnienia klauzuli ostateczności, a także tego, że przedmiotowa działka wchodziła w skład nowo utworzonej KW [...] w przypadku gdy o ostateczności decyzji nr DZGT.I-630-35/74 nie ma wzmianki w żadnych dokumentach.

Po rozpatrzeniu sprawy w wyniku wniesionego odwołania, Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 25 sierpnia 2022 r., znak WS-VI.7534.3.115.2022.KP utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z 10 czerwca 2022 r., znak: GS-11.6821.73.2021.KK, którą umorzono jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], położonej w obr[...], jedn. ewid. N. m. K..

Zdaniem Wojewody, chybione było odwołanie się przez organ I instancji do regulacji art. 136 ust. 7 u.g.n. i art. 2 ust. 1 ustawy z 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż w dacie wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie o zwrot nieruchomości objętej rozstrzygnięciem nie istniało, tym samym wszczęte w tym zakresie postępowanie było od początku bezprzedmiotowe.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 229 u.g.n., roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje jeżeli przed dniem wejścia w życie u.s.g. nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W związku z powyższym, zdaniem Wojewody, rozpoznawanej sprawie znajdzie zastosowanie ww. przepis art. 229 u.g.n., bowiem działka nr [...], obr. [...] jedn. ewid. N. została z mocy prawa oddana w użytkowanie wieczyste osób trzecich (prawnych) i fakt ten ujawniono w księdze wieczystej przed 1 stycznia 1998 r.

Organ odwoławczy nie zgodził się z zarzutami odwołania, że wobec nieodnalezienia decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości opatrzonej klauzulą ostateczności, organ I instancji wadliwie uprawdopodobnił ostateczność tej decyzji na podstawie odrębnych dokumentów, w tym zawiadomienia Urzędu Dzielnicowego Kraków - Nowa - Huta z 12 listopada 1974 r., znak: DZGT.I-630-35/74. W ocenie organu odwoławczego w sprawie zostało wykazane, że ww. dokumenty dotyczyły przedmiotowego postępowania wywłaszczeniowego. Wątpliwości co do ostateczności decyzji wywłaszczeniowej nie miał nadto sąd wieczystoksięgowy, który w księdze wieczystej ujawnił własność Skarbu Państwa, jak również Wojewoda Krakowski, który decyzją z 10 grudnia 1991 r. znak: GG.III.7224/124/91/Ma, wydaną na podstawie art. 2 ust. 1, 2 i 3 ustawy z 20 września 1991 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, stwierdził m.in. nabycie z mocy prawa przez Przedsiębiorstwo Handlu Artykułami Wyposażenia Mieszkań [...]" w K., z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu, stanowiącego własność Skarbu Państwa, składającego się z działki nr [...], ustalając równocześnie okres użytkowania wieczystego na 99 lat i stwierdzając nieodpłatne nabycie z mocy prawa przez ww. przedsiębiorstwo prawa własności wymienionych w decyzji budynków i urządzeń, położonych na ww. działce.

W związku z ustaleniem, że roszczenie o zwrot nieruchomości wygasło już 31 grudnia 1998 r., z innych przyczyn niż to wskazał organ I instancji, zdaniem Wojewody odnoszenie się do zarzutów odwołania, dotyczących argumentacji przedstawionej w decyzji organu I instancji, było zbędne.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca domagała się uchylenia decyzji organu odwoławczego, zarzucając jej:

1/ błędne przyjęcie jako podstawy rozstrzygnięcia, art. 229 u.g.n., podczas, gdy nie znajduje on zastosowania w przedstawionym stanie faktycznym.;

2/ brak określenia przez organ I instancji terminu, w którym decyzja z 31 grudnia 1974 r. o uwłaszczeniu stała się ostateczna w stosunku do skarżącej (jej protoplastów), a od którego to terminu, zgodnie z art. 136 ust. 7 u.g.n. mógłby rozpocząć bieg terminu przedawnienia do złożenia wniosku o zwrot uwłaszczonej nieruchomości, na zasadzie art. 136 ust. 3 u.g.n., a związku z tym błędne wyrzeczenie, że doszło do przedawnienia terminu do złożenia wniosku,

3 / brak ustalenia decyzji z dnia 31 grudnia 1974 r. o uwłaszczeniu, opatrzonej klauzulą ostateczności, co skutkuje brakiem dowodu potwierdzającego, że była ona kiedykolwiek ostateczna i przyjęcie jej ostateczności za uprawdopodobnione na podstawie odrębnych dokumentów,

4/ naruszenie ogólnej zasady postępowania administracyjnego przyjętej w art. 7 K.p.a., polegającego na niedostatecznym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy i przyjęcie domniemania, które nie jest domniemaniem ustawowym.

W uzasadnieniu skarżąca podała, że z treści Księgi Wieczystej nr [...] prowadzonej dla działki ewid. Nr [...] wynika, że podstawą wpisu nr 1 w dziale I był wniosek z 14 lipca 1998 r., a wpisu dokonano 22 lutego 2000 r. Zatem prawo własności, zostało ujawnione we właściwej księdze Wieczystej po 1 stycznia 1998 r., co czyni niemożliwym zastosowania dyspozycji z artykułu 229 u.g.n. Uzasadniając zarzuty powtórzone z odwołania od decyzji i instancji, skarżąca podała, że organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na decyzji z 31 grudnia 1974 r. nieopatrzonej klauzulą ostateczności, dotyczącej działek w granicach katastralnych I. kat. [...] i 1. kat. [...] , z których później utworzono między innymi działkę ewidencyjną numer [...]. Domniemanie uzyskania tej klauzuli organ wywiódł z wpisu na karcie B Lwh [...] o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego wobec części działki [...] uwłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa, jednakże wspomniana działka, nie jest w żaden sposób w sensie prawnym związana z działką będącą przedmiotem postępowania. Nie można zatem na podstawie wpisu w Lwh dotyczącego innej działki domniemywać istnienia klauzuli ostateczności, a także tego, że przedmiotowa działka wchodziła w skład nowo utworzonej KW [...] w przypadku gdy o ostateczności decyzji nr DZGT.I-630-35/74 nie ma wzmianki w żadnych dokumentach. Brak jednoznacznego stwierdzenia ostateczności decyzji, pociąga za sobą niemożność określenia rozpoczęcia biegu terminu o którym mowa w art. 136 ust. 7 u.g.n., co uniemożliwia również uznanie roszczenia za przedawnione. Ustalając stan faktyczny na podstawie domniemania wynikającego z innego dokumenty organ dopuścił się zatem naruszenia arat. 7 k.p.a.

Skarżąca podniosła nadto, że w innych postępowania administracyjnych dotyczących spornej nieruchomości, nadal jest traktowana przez organy jako właścicielka, jako przykład skarżąca podała postepowanie zakończone wydaniem decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej.

W odpowiedzi Wojewoda wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując w całości swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Przepis art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.).

Zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd oddala skargę w oparciu o art. 151 p.p.s.a.

Ponadto należy wskazać, że na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 491 ze zm.) w okresie od 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Zgodnie z brzmieniem art. 15zzs4 ust.2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 3 lipca 2021 r., wprowadzonym art. 4 pkt 3 ustawy z 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 1090), w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich, wojewódzkie sądy administracyjne przeprowadzają rozprawę wyłącznie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających prowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym, że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. W myśl art. 15zzs4 ust.3 ustawy Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W rozpoznawanej sprawie strony postępowania zostały wezwane o podanie, czy wnoszą o przeprowadzenie rozprawy zdalnej, a jeżeli tak – to o wskazanie adresu elektronicznego na platformie ePUAP - w terminie 7 dni od dnia doręczenia - pod rygorem przyjęcia, że strona nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej. Wszystkie strony nie zajęły w zakreślonym terminie stanowiska, dlatego też zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżoną decyzją Wojewoda Małopolski utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z 10 czerwca 2022 r., znak; GS-11.6821.73.2021.KK, którą umorzono postępowanie w sprawie zwrotu skarżącej nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], położona w obr[...], jedn. ewid. N. H. m. K..

W rozpoznawanej sprawie Skarżąca jest następcą prawnym J. C., który był właścicielem parcel katastralnych I. kat. [...] i I. kat. [...] b. gm. kat. C. . Decyzją Naczelnika Dzielnicy Kraków-Nowa Huta z 31 grudnia 1974 r., nr DZGT.I-630-35/74, parcele te zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa na cele budowy pawilonu meblowego typu "[...]" dla Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Handlu Meblami w K..

Wskazane parcele l.kat. [...] i l.kat. [...] wraz z innymi parcelami weszły w skład działki nr [...].

Ponadto – jak ustaliły organy – decyzją z dnia 10 grudnia 1991 r. znak: GG.III.7224/124/91/Ma, wydaną na podstawie art. 2 ust. 1, 2 i 3 ustawy z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. nr 79, poz. 464), Wojewoda Krakowski stwierdził m.in. nabycie z mocy prawa przez Przedsiębiorstwo Handlu Artykułami Wyposażenia Mieszkań "[...]" w K., z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu, stanowiącego własność Skarbu Państwa, składającego się z działki nr [...], pow. 2,7317 ha, poł. w obr. [...], jedn. ewid. N. m. K., ustalając równocześnie okres użytkowania wieczystego na 99 lat i stwierdzając nieodpłatne nabycie z mocy prawa przez ww. przedsiębiorstwo prawa własności wymienionych w decyzji budynków i urządzeń, położonych na ww. działce.

Powyższa decyzja stanowiła podstawę do wpisu w księdze wieczystej nr [...] własności Skarbu Państwa oraz użytkowania wieczystego Przedsiębiorstwo Handlu Artykułami Wyposażenia Mieszkań [...]" w K.. Wpis w tej księdze został dokonany w dniu 16 kwietnia 1992 roku (na wniosek złożony w dniu 13 marca 1992 roku).

Następnie działka nr [...] podzieliła się następnie na działki: nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] o pow. 2,5891 ha, poł. w obr. [...] jedn. ewid. N. m. K.. Działka nr [...] podzieliła się na działki: nr [...] o pow. 2,5535 ha i nr [...]. Z kolei działka nr [...] została podzielona na działki: nr [...] o pow. 2,4275 ha i nr [...]. Działka nr [...] o pow. 2,4275 ha podzieliła się na działki: nr [...], ha, nr [...] oraz nr [...] o pow. 0,0341ha.

Dla powstałej (w wyniku podziałów dz. nr [...]) nieruchomości składającej się z działki nr [...] została założona nowa księga wieczysta nr [...] iw tej nowej księdze ujawniono jako właściciela Skarb państwa, co nastąpiło w dniu 22 lutego 2000 roku. To jest nie oznacza, że wtedy dopiero ujawniono po raz pierwszy własność Skarbu Państwa. Własność ta została ujawniona już w kwietniu 1992 roku, natomiast wpis z 22 lutego 2000 roku związany był jedynie z podziałami nieruchomości i założeniem nowej księgi wieczystej. Te okoliczności w świetle akt sprawy oraz w świetle treści wskazanych powyżej ksiąg wieczystych nie budzą wątpliwości. Trafne są więc w tym zakresie ustalenia organów. Bezzasadne jest zatem twierdzenie Skarżącej, jakoby własność Skarbu państwa została ujawniona dopiero w 2000 roku.

Zgodnie z treścią art. 136 ust.3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Stosownie do treści art. 229 u.g.n. roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n.(żądanie zwrotu nieruchomości) nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy, to jest przed 1 stycznia 1998 roku, nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Oznacza to, że jeżeli przed 1 stycznia 1998 r., rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 u.g.n. i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje. Celem art. 229, który ma charakter regulacji przejściowej, było usankcjonowanie stanu prawnego powstałego przed wejściem w życie tej ustawy, tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r., w wyniku sprzedaży wywłaszczonej nieruchomości lub oddania jej w użytkowanie wieczyste, jeżeli prawo zostało ujawnione w księdze wieczystej. W przypadku sprzedaży lub oddania w użytkowanie wieczyste nieruchomości wywłaszczonej, nieruchomość ta nie podlega zwrotowi niezależnie czy cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany. Przepis art. 229 u.g.n. należy rozumieć w ten sposób, że nie można orzec o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej wówczas, gdy nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste przed wejściem w życie tej ustawy w życie (m. in. uzasadnienie do wyroku NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OSK 1250/10).

Jak wynika z prawidłowo ustalonego przez organy stanu faktycznego przedmiotowa nieruchomość od dnia 5 grudnia 1990 roku stanowi przedmiot użytkowania wieczystego, co zostało ujawnione w księdze wieczystej jeszcze przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami.

Odnosząc się w tym miejscu do podniesionego zarzutu naruszenia art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 roku, poz. 735 ze zm.) – dalej jako "K.p.a.", trzeba wskazać, że w postępowaniu administracyjnym organy mają obowiązek zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Nie oznacza to jednak przerzucania na nie całego ciężaru dowodzenia w sprawie. Jeżeli organ wyprowadził określone ustalenia dotyczące stanu faktycznego z posiadanych, nienasuwających zastrzeżeń dokumentów, to skuteczne ich zakwestionowanie wymaga przeprowadzenia stosownego kontrdowodu z inicjatywy strony toczącego się postępowania (por. uzasadnienie do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lipca 2007 r., sygn. I OSK 1704/06,

Zasada określona w art. 7 i 77 § 1 K.p.a. nie może być tak rozumiana, iż nawet jeśli strona ma w sprawie interes prawny, niezależnie od tego, czy działa osobiście, czy też przez pełnomocnika, to organ administracji publicznej ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności leżących w interesie strony. Strona nie może zasadnie oczekiwać, że organ administracji publicznej, niejako w jej interesie, dysponując już określonym materiałem dowodowym, będzie poszukiwał jeszcze innych dowodów, które prowadziłyby do obalenia ustaleń dokonanych na podstawie już zgromadzonych dowodów (zob. uzasadnienie do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2008 r., sygn. II OSK 2020/06).

W kontekście podniesionego zarzutu, trzeba jeszcze wskazać, że jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym, a zarzut ich dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszystkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 k.p.a.) (por. uzasadnienia do wyroków: Sądu Najwyższego z 23 listopada 1994 r., III ARN 55/94, Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 2017 roku, sygn. I OSK 1523/16, z dnia 22 września 2020 roku, sygn. I OSK 734/20, z dnia 26 listopada 2021 roku, sygn. II GSK 1892/21 oraz A. Wróbel [w:] Jaśkowska Małgorzata, Wilbrandt-Gotowicz Martyna, Wróbel Andrzej, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el 2022, komentarz do art. 77).

Analizując natomiast zebranie oraz rozpatrzenie materiału dowodowego na gruncie niniejszej sprawy, należy uznać że organy zebrały ten materiał w sposób możliwie pełny i szczegółowo go przeanalizowały nie pomijając przy tym żadnych istotnych zagadnień czy okoliczności, które z materiału dowodowego wynikają, co czyni podniesiony zarzut bezzasadnym. Niezależnie trzeba wskazać, że bezzasadne są także zarzuty dotyczące braku określenia przez organ I instancji terminu ostateczności decyzji z dnia 31 grudnia 1974 roku. Ustalenie ścisłej daty tej ostateczności nie ma istotnego znaczenia ba gruncie niniejszej sprawy, na co zwrócił już uwagę organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji.

W świetle wskazanych powyżej dokonanych przez organ ustaleń faktycznych, należy uznać, że spełnione zostały łącznie obie przesłanki z art. 229 u.g.n., tj. ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i wpis tego prawa do księgi wieczystej przed dniem wejścia w życie u.g.n., czyli dniem 1 stycznia 1998 r., co oznacza że w stosunku do Skarżącej nie powstało roszczenie o zwrot nieruchomości (art. 136 ust. 3 u.g.n.). Wobec powyższego zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

W tym miejscu należy podzielić pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z 9 grudnia 2008 r. II CSK 275/08 (publ. LEX nr 484702), w którym stwierdził, że prawidłowa wykładnia art. 229 u.g.n. prowadzi do wniosku, że jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w tym przepisie i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi - następcy prawnemu, choćby spełnione były przesłanki do zwrotu określone w powołanych przepisach. W okolicznościach objętych hipotezą art. 229 u.g.n. nie dochodzi do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz jedynie do formalnego jej załatwienia, wyłączającego w celu ochrony osób trzecich, które nabyły własność wywłaszczonej nieruchomości lub stały się jej użytkownikami wieczystymi, skuteczne domaganie się zwrotu tej nieruchomości.

Również w orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest pogląd, że zgodnie z art. 229 u.g.n. roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Przepis ten stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 136 ust. 3 u.g.n. i uniemożliwia dochodzenie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w przypadku, gdy przed 1 stycznia 1998 r. ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej (por. np. uzasadnienie do wyroku NSA w Warszawie z dnia 13 czerwca 2008 r., sygn. I OSK 949/07).

Wobec powyższego skarga na zasadzie art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.