Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 928/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity
article: art. 7 art. 77 i 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Ewa Dzbeńska Sędziowie: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz Sędzia del. NSA Jacek Hyla (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Magdalena Błaszczyk po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2015r na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 26 listopada 2013 r. sygn. akt II SA/Rz 941/13 w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Sędziszowa Małopolskiego z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 26 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Rz 941/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] sierpnia 2013 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddalił skargę.

Wyrok wydany został w następujących okolicznościach sprawy:

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., w zw. z art. 30 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012, poz. 1228 ze zm. – zwana dalej "ustawą") utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Burmistrza Sędziszowa Małopolskiego decyzję Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych z dnia [...] czerwca 2013 r. Nr [...] o odmowie umorzenia wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 9110,01 zł wraz z ustawowymi odsetkami.

Postępowanie zainicjowane zostało wnioskiem J. M. z dnia 7 października 2011 r. o umorzenie kwoty wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, motywowanym trudną sytuacją materialną. Wniosek dotyczył umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. ([...]) Burmistrz Sędziszowa Małopolskiego odmówił J. M. umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego w kwocie 9 110,01 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Od tej decyzji odwołał się J. M. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie uznało, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie i decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. ([...]) utrzymało w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie.

Na skutek złożonej przez J. M. skargi, powyższe decyzje zostały objęte kontrolą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który wyrokiem z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 1010/12 uchylił zaskarżoną decyzję SKO i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Sędziszowa Małopolskiego. Sąd wskazał, że organy obu instancji nie zbadały w wystarczający sposób, czy w odniesieniu do wnioskodawcy nie zostały rzeczywiście spełnione przesłanki umorzenia przedmiotowych świadczeń. Organy przy ustalaniu comiesięcznych wydatków, jakie obciążają J. M., nie wzięły pod uwagę jakichkolwiek kwot przeznaczanych na żywność, ubranie czy też pomoce naukowe (córka wnioskodawcy jest studentką). Ponadto uwadze organów uszło, że J. M. obowiązany jest do uiszczenia należności wynikających z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie tylko w okresie od 1.10.2010 r. do 30.09.2011 r. (którego dotyczy przedmiotowa sprawa), ale również w okresie od 1.12.2009 r. do 30.09.2010 r. Do ostatnio wymienionego okresu odnosi się zaś decyzja Burmistrza Sędziszowa Małopolskiego z dnia [...] października 2010 r. o odmowie umorzenia skarżącemu należności w kwocie 6 000 zł wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz jego dzieci, utrzymana w mocy decyzją SKO w Rzeszowie z dnia [...] lutego 2011 r. na którą skarga oddalona została wyrokiem WSA w Rzeszowie z dnia 7 lipca 2011 r. (sygn. akt II SA/Rz 422/11). Sąd zwrócił uwagę, że kwestia ta wskazana została wprawdzie w uzasadnieniu pierwszoinstancyjnego rozstrzygnięcia, jednak nie uwzględniono jej przy rozstrzyganiu.

Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, w tym po uzupełnieniu materiału dowodowego m.in. o przeprowadzony aktualny wywiad środowiskowy, wezwanie i przedłożenie przez J. M. dodatkowych dokumentów i oświadczeń oraz uzyskaniu informacji o bezskuteczności egzekucji kwoty 6000 zł tytułem zwrotu należności wypłaconym osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 2009/2010, działający z upoważnienia Burmistrza Sędziszowa Małopolskiego - Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. Nr [...] odmówił umorzenia wyżej wymienionemu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 9110,01 zł wraz z ustawowymi odsetkami.

W uzasadnieniu organ, przedstawiając dotychczasowe postępowanie i wskazując na dowody, szczegółowo opisał dokonane w ponownie prowadzonym postępowaniu ustalenia a dotyczące dochodu i sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i finansowej J. M. Wskazał, że wnioskodawca mieszka wraz z córką S. M. i matką H. S. i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Posiada on ważne do czerwca 2014 r. orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności; nie korzysta ze środków pomocy społecznej. Natomiast H. S. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ważnym do września 2015 r. Miesięczny dochód rodziny to 2 747,68 zł na który składają się następujące kwoty: 111,68 zł (dochód z gospodarstwa rolnego wnioskodawcy o pow. 0,4940 ha przeliczeniowego), 586,00 zł (dochód z gospodarstwa rolnego H. S. o pow. 2,592 ha przeliczeniowego), 520 zł (świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną matką), 250 zł (alimenty zasądzone na rzecz S. M. od matki B. M.), 1180,00 zł (świadczenie H. S. z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych), 100 zł (stypendium naukowe S. M.). Rodzina ponosi comiesięczne wydatki w kwocie 769,14 zł, co powoduje, że do jej dyspozycji pozostaje kwota 1 978,54 zł, co z kolei na członka rodziny daje kwotę 659,51 zł, która nie uprawnia do korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej.

Argumentując odmowę uwzględnienia wniosku organ powołał się na art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i podniósł, że zadłużenie J. M. z tytułu wypłaconych przez organ świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych tj. M. M., E. M., M. M. wynosi 9110,01 zł. Powstanie tego zadłużenia i obowiązek jego uregulowania jest, następstwem zaniechania wnioskodawcy polegającego na niewywiązywaniu się z obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci: M. M., E. M., M. M., ustanowionego postanowieniem Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 13 lipca 2009 r. (sygn. [...]) oraz wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 9 września 2010 r. (sygn. akt [...]). Organ I instancji podkreślił, że fakt wypłaty przez organ świadczeń alimentacyjnych nie zwalniał wnioskodawcy z obowiązku alimentacji wobec własnych dzieci. Zaznaczono, że choć sytuacja zdrowotna i rodzinna i dochodowa wnioskodawcy jest trudna to nie kwalifikuje go do umorzenia kwoty.

Odwołanie od powołanej decyzji złożył J. M. wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zarzucił naruszenie art. 30 ust. 2 ustawy poprzez uznanie, że sytuacja dochodowa i rodzina nie uzasadnia umorzenia należności podczas, gdy znajduje się on w bardzo trudnej sytuacji finansowej i życiowej. Zarzucił również naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez niepodjęcie czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i zebrania materiału dowodowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie, nie uwzględniło powyższego odwołania i decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że na odwołującym się ciąży obowiązek alimentacyjny wobec jego dzieci, zaś powstanie zadłużenia i obowiązek jego uregulowania był następstwem niewywiązywania się przez J. M. z obowiązku alimentacyjnego. W ocenie organu odwołującego się dokonane przez organ I instancji ustalenia faktyczne dotyczące sytuacji rodzinnej, dochodowej i zdrowotnej odwołującego się są prawidłowe, a jednocześnie niewywiązywanie się przez J. M. z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego względem trójki dzieci, uprawniał organ I instancji do wydania decyzji odmawiającej umorzenia wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Reasumując, organ dodał, że organ I instancji należycie zbadał i uwzględnił sytuację materialną i rodzinną odwołującego się, a wyprowadzone przez ten organ wnioski nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Za słuszne Kolegium uznało stanowisko, że choć sytuacja rodzinna i dochodowa J. M. jest trudna, to nie uzasadnia umorzenia ciążących na zobowiązanym należności. Podkreślono, że z akt sprawy wynika nadto, że odwołujący nie czyni żadnych starań by znaleźć pracę odpowiednią do swego stanu zdrowia, co w konsekwencji umożliwiłoby mu dokonywanie wpłat i zmniejszenie swoich zaległości. Organ zwrócił uwagę, że sam wnioskodawca nie występował do Sądu o obniżenie zasądzonych alimentów.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą decyzję J. M. wniósł o jej uchylenie i decyzji ją poprzedzającej, umorzenie należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucił naruszenie:

- art. 30 ust. 2 ustawy przez przyjęcie, że stan faktyczny sprawy został należycie zbadany i nie przekroczono granic uznania administracyjnego,

- art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. przez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, podczas, gdy jego uzupełnienie wykazałoby, że nie jest on w stanie dokonać spłaty przedmiotowych należności z powodu swojej sytuacji dochodowej i rodzinnej,

- art. 80 i art. 8 k.p.a. przez przyjęcie, że odwołujący obecnie nie czyni żadnych starań by znaleźć pracę.

Podkreślił, że twierdzenie, że ma 52 lata i jest zdolny do pracy jest "nadużyciem ze strony organu". Podał, że właśnie ze względu na stan zdrowia nie może podjąć żadnej pracy. Nadto sprawuje całodobową opiekę nad chorą matką i nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia. Z tego względu pobiera też świadczenie pielęgnacyjne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu skarżonej decyzji.

W uzasadnieniu wyroku wskazano, że orzekający w sprawie organ, wydając zaskarżoną decyzję wykonał zalecenia zawarte w wydanym w sprawie wyroku sądu administracyjnego. Przede wszystkim uzupełnił materiał dowodowy o przeprowadzony aktualny wywiad środowiskowy, wezwał J. M. do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń oraz uzyskał informację o bezskuteczności egzekucji kwoty 6000 zł. tytułem zwrotu należności wypłaconym osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie 2009/2010. Powyższe ustalenia stanowiły podstawę dla organów do wydania decyzji o odmowie umorzenia wyżej wymienionemu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 9110,01 zł. wraz z ustawowymi odsetkami. Uprawnienie organu do orzekania w przedmiocie umorzenia zobowiązań w stosunku do funduszu alimentacyjnego opiera się na uznaniu administracyjnym. Zatem nawet wówczas, gdy zostaną spełnione przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy, umorzenie należności nie jest obligatoryjne.

Wydanie decyzji wymaga jednakże wyjaśnienia okoliczności sprawy pod kątem występowania przesłanek umorzenia, a mianowicie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy – i zindywidualizowania uzasadnienia decyzji. Aby rozstrzygnięcie sprawy nie było dowolne, musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności sprawy, a w uzasadnieniu decyzji organ administracji musi wskazać motywy podjętego rozstrzygnięcia. Sąd administracyjny nie jest władny wkraczać w to uznanie, gdyż wtedy musiałby dokonać oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia słuszności i celowości, wykraczając poza zakres sądowej kontroli decyzji administracyjnych, ograniczony do kontroli pod względem zgodności z prawem. Zbadania natomiast (w ramach sądowej kontroli legalności decyzji o charakterze uznania administracyjnego) wymaga to, czy uznanie było w ogóle dopuszczalne oraz czy nie przekroczono granic uznania przy wydawaniu decyzji, jak również czy prawidłowo uzasadniono wybór danego rozstrzygnięcia sprawy. Zdaniem sądu I instancji materiał zebrany w sprawie, jego analiza i wnioski wyciągnięte przez organy obu instancji nie dają podstaw do stwierdzenia przekroczenia przez te organy granic uznania administracyjnego.

Umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego w myśl art. 30 ust. 2 ustawy powinno mieć miejsce tylko wtedy, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego nie pozwala na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest skutkiem czynników obiektywnych, tj. takich, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadnić umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności – stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. Te kwestie są istotne, bowiem działając w ramach uznania administracyjnego, organ winien rozważyć, czy sytuacja dłużnika zmusza go rzeczywiście do wystąpienia o umorzenie długu i uzasadnia to umorzenie, czy też nie czyni on żadnych starań aby dług spłacić, choć mógłby tego dokonać. Na sytuację rodzinną składa się z kolei ustalenie, czy prowadzi on samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz.

Umorzenie jednakże na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego uniemożliwia mu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, przy czym stan taki winien być skutkiem czynników obiektywnych, czyli takich na które zobowiązany nie miał wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadnić umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Aktualizacja wywiadu środowiskowego i uzyskane dodatkowe oświadczenia wskazują, że wnioskodawca mieszka wraz z córką S. M. i matką H. S. i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Posiada on ważne do czerwca 2014r. orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności; nie korzysta ze środków pomocy społecznej. Natomiast H. S. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ważnym do września 2015 r. Miesięczny dochód rodziny to 2 747,68 zł. Udokumentowane comiesięczne wydatki to kwota 769,14 zł. Zatem jak ustalił organ do dyspozycji rodziny pozostaje kwota 1 978,54 zł, co z kolei na członka rodziny daje kwotę 659,51 zł. Tym samym przekracza kryterium dochodowe uprawniające do wparcia ze środków z pomocy społecznej.

W tych okolicznościach Sąd za prawidłowe uznał stanowisko organów, że sytuacja zdrowotna i dochodowa J. M., jakkolwiek trudna w dacie orzekania w przedmiocie umorzenia należności, nie pozwala na wyjątkowe potraktowanie dłużnika. Zauważono trafnie, że może ona ulec zmianie, jak również stanowić podstawę ubiegania się o zmianę orzeczenia w przedmiocie alimentacji. Wskazywane przez skarżącego okoliczności nie czynią bowiem jego sytuacji wyjątkową oraz nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. Nawet bardzo trudna sytuacja dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych.

Wbrew zarzutom skargi organ nie naruszył wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego jak i procesowego, wręcz przeciwnie prawidłowo zbadał stan faktyczny sprawy, w sposób wyczerpujący zgromadził materiał dowodowy i dokonał jego oceny. Wywody organów, w ocenie Sądu, są zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł J. M. domagając się zmiany zaskarżonego wyroku poprzez umorzenie skarżącemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:

1.naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez przyjęcie, że organ pierwszej instancji zbadał stan faktyczny sprawy pod kątem występowania przesłanek i nie przekroczył granic uznania administracyjnego, podczas gdy w niniejszej sprawie organ pierwszej instancji nie zbadał należycie stanu faktycznego sprawy pod w/w kątem, przekroczył granice uznania administracyjnego, a ponadto błędnie przyjął, że skarżący mając na względzie jego sytuację finansowa, nie spełnia przesłanek do umorzenia mu należności z funduszu alimentacyjnego,

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść zapadłej decyzji, tj.

- art. 7 w zw. z art 77 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i tym samym niezebranie i nierozpatrzenie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, podczas gdy w niniejszej sprawie dokłada analiza materiału dowodowego i ewentualne uzupełnienie stanu faktycznego w sposób bezsprzeczny wykazałoby, iż skarżący nie jest w stanie dokonać spłaty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z powodu swojej sytuacji rodzinnej i dochodowej,

- art. 80 k.p.a. i art 8 k.p.a. poprzez przyjęcie w oparciu o część materiału dowodowego, iż odwołujący obecnie nie czyni żadnych starań, aby znaleźć pracę i w dłuższej perspektywie czasu ma możliwość spłaty, podczas gdy zebrany materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie, iż wskazane wyżej okoliczności zostały udowodnione,

- art. 106 § 3, 4 i 5 p.p.s.a., a w konsekwencji, przyjęcie, iż organy obu instancji prawidłowo dokonały ustaleń faktycznych i trafnie rozważyły przesłanki umorzenia należności.

W uzasadnieniu wskazano, że organ pierwszej instancji nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i tym samym nie zebrał, ani nie rozpatrzył materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, bowiem skupił się w swoich ustaleniach wyłącznie na zliczaniu dochodów skarżącego, zaś zupełnie pominął trudną sytuacją życiową i rodzinną. Fakt trudnego położenia skarżącego jest bezsporny i jako taki powinien zostać poddany wnikliwej analizie jako jedna z przesłanek umorzenia należności. Wprawdzie decyzja organu co do umorzenia należności ma charakter uznaniowy, jednak nie można pominąć oczywistych i niepodważalnych faktów co do rzeczywistej sytuacji skarżącego, co jednak uczynił Sąd wydając zaskarżony wyrok. Tym samym Sąd naruszył zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej. Sam skarżący nie ma obecnie, a także nie miał wcześniej fizycznej możliwości spłacenia długu. Skarżący opiekuje się niepełnosprawną i chora matką oraz ma na utrzymaniu dorosłą, uczącą się córkę i nie ma możliwości podjąć zatrudnienia. Nie jest zatem prawdą, że skarżący nie czyni obecnie żadnych starań, aby znaleźć pracę i w dłuższej perspektywie czasu ma możliwość spłaty zadłużenia. J. M. ma obecnie 52 lata i nie jest w stanie podjąć zatrudnienia ze względu na stan zdrowia (posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności). Stan zdrowia pogarsza się natomiast z wiekiem. Wobec tego, a ponadto mając na względzie, że skarżący pełni całodobowy dyżur przy chorej matce, to nie sposób przyjąć, że ma on jednocześnie możliwość podjęcia zatrudnienia. Nie jest on w związku z powyższym w stanie dokonać spłaty należności.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. dalej jako p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki powodujące nieważność postępowania, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył się do oceny zarzutów powołanych w skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna opierała się na usprawiedliwionej podstawie.

W pełni trafne są poglądy sądu I instancji co do uznaniowego charakteru decyzji opartej na przepisie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz.1228 ze zm.) w przedmiocie umorzenia zobowiązań z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Słusznie też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wskazał, że rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o konstrukcję uznania administracyjnego wymaga wyjaśnienia i rozważenia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy. Powołany wyżej przepis przewiduje jako wyłączne przesłanki uzasadniające umorzenie zobowiązań z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego sytuację dochodową i rodzinną dłużnika. Zatem organy administracji, rozstrzygając sprawę w oparciu o ten przepis zobowiązane były dokonać ustaleń faktycznych co do sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika w oparciu o zgromadzony i właściwie oceniony materiał dowodowy.

Niestety w tym zakresie organy administracji nie dopełniły swych obowiązków należycie, zaś sąd I instancji stan ten zaakceptował, co czyni zasadnymi podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania w postaci art. 7 w zw. z art 77 k.p.a. a także art. 80 k.p.a.

Jak wynika bowiem z ostatniego, znajdującego się w aktach sprawy kwestionariusza wywiadu środowiskowego z 24 kwietnia 2013 r. matka skarżącego jest osobą leżącą, wymagającą całkowitej opieki osób drugich. Skarżący otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad matką. Przesłanką nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym przed 1 lipca 2013 r. (t.j. Dz.U. z 2006 r., Nr 139 poz. 992 ze zm.) było niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Rozpatrujące sprawę organy administracji, oceniając sytuację dochodową skarżącego, powinny były rozważyć, czy istotnie przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad obłożnie chorą matką nie stoi w sprzeczności z wyrażonym w zaskarżonej decyzji twierdzeniem, że skarżący "..jest zdolny do podjęcia pracy". Twierdzenie to, w kontekście w jakim użyte zostało w uzasadnieniu wyroku dotyczyło przy tym potencjalnej możliwości wykonywania pracy w ogóle, a nie tylko sprawności fizycznej umożliwiającej podjęcie zatrudnienia. Działania organów władzy publicznej dotyczące najbardziej podstawowych spraw życiowych obywateli powinny pozostawać spójne. Trudno zaakceptować sytuację, w której w jednej sprawie przyjmuje się, że strona nie podejmuje zatrudnienia lub z niego rezygnuje z powodów w pełni uzasadnionych, w związku z czym przyznaje się jej świadczenie z środków publicznych, zaś w innej znów sprawie ogranicza się ocenę możliwości uzyskania dochodów do stwierdzenia, że strona jest zdolna do pracy, pomijając przywołane powyżej okoliczności.

Sąd I instancji niekonsekwencji tej nie dostrzegł. Co więcej, zwracając uwagę na to, że podstawą umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego mogą być czynniki obiektywne, na które zobowiązany nie ma wpływu, sąd nie określił czy i dlaczego uznał, że wykluczająca zatrudnienie opieka nad matką nie należy do tego rodzaju czynników obiektywnych. Sąd wskazał także, że sytuacja zdrowotna i dochodowa skarżącego może ulec zmianie, lecz nie odniósł tego twierdzenia do konkretnych okoliczności sprawy związanych z opieką nad matką, wiekiem skarżącego i jego niepełnosprawnością.

Powyżej omówione wady dotyczą postępowania dowodowego prowadzonego przez organy administracji, a przede wszystkim oceny materiału dowodowego dokonanej przez te organy, zaakceptowanej przez sąd I instancji. Uznać je należało za wady mogące mieć istotne znaczenie na rozstrzygnięcie sprawy.

Nie można uznać za usprawiedliwione zarzutów skargi kasacyjnej opartych na art. 106 § 1-3 p.p.s.a. dotyczących postępowania dowodowego prowadzonego przez sąd administracyjny. Zarzuty te nie znalazły zresztą żadnego rozwinięcia w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpatrywanej sprawie nie zachodziła potrzeba przeprowadzania przez sąd I instancji jakiegokolwiek postępowania dowodowego w ramach sądowoadministracyjnej kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.

Wobec zasadności części powołanych w skardze kasacyjnej podstaw prawnoprocesowych przedwczesnym było odnoszenie się merytoryczne do zarzutu naruszenia prawa materialnego w postaci art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Uznając, że wyjaśniona została istota niniejszej sprawy, sprowadzająca się do ustalenia, czy materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji został przez nie prawidłowo oceniony Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 188 p.p.s.a. jak w sentencji wyroku.

Wniosek adwokata ustanowionego w ramach prawa pomocy dla skarżącego - o przyznanie mu wynagrodzenia - związanego z udziałem w postępowaniu kasacyjnym podlega, zgodnie z art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a., rozpoznaniu przez referendarza sądowego właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.