Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 903/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok w części i w tej części skargę oddalono, w pozostałym zakresie skargę kasacyjną oddalono
Powołane przepisy: article: art. 28 w zw. z art.  127 § 1, art. 138 § 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art, 188 w zw. z art. 151, art. 184 w zw. z art. 153
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 130 ust. 1, art. 134 ust. 3 i 4 w zw. z art. 130 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 121
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Wiśniewska Sędziowie NSA Jolanta Rudnicka del. WSA Marcin Kamiński (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Joanna Drapczyńska po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 stycznia 2016 r. sygn. akt IV SA/Po 360/15 w sprawie ze skargi Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta Poznania i B. N. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość 1. uchyla zaskarżony wyrok w punkcie 1 i 3; 2. oddala skargę Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta Poznania; 3. oddala skargę kasacyjną w pozostałym zakresie.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi kasacyjnej jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 stycznia 2016 r. wydany w sprawie o sygn. akt IV SA/Po 360/15 ze skarg Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta P. i B. N. (wnioskodawczyni) na decyzję Wojewody W. z dnia [...]r. nr [...]w przedmiocie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Orzeczeniem z [...]r. Prezydium Rady Narodowej Miasta P. Urząd Spraw Wewnętrznych (PRN) wywłaszczyło na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną przy ul. L. w P.. Jednocześnie za dokonane wywłaszczenie przyznano dotychczasowym właścicielom odszkodowanie. Orzeczenie to, począwszy od [...] r., było wielokrotnie z inicjatywy następców prawnych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości, w tym m.in. B. N. , weryfikowane w trybie postępowania nadzwyczajnego. Ostatecznie decyzją z [...]r. Minister Budownictwa utrzymał w mocy decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z [...]r. o stwierdzeniu nieważności orzeczenia PRN z [...]r. o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w P. przy ul. L.. Wyrokiem z 28 listopada 2007 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 1385/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Budownictwa z [...]r. i poprzedzającą ją decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z [...]r., obie w częściach dotyczących stwierdzenia nieważności orzeczenia PRN z [...]r. tylko w zakresie orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości, a w pozostałym zakresie skargi oddalił. Z kolei wyrokiem z 1 kwietnia 2009 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I OSK 515/08, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargi kasacyjne wnioskodawczyni i Prezydenta Miasta, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, od ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 listopada 2007 r.

Decyzją z [...]r. nr [...]Starosta P. (Starosta) ustalił odszkodowanie w wysokości [...]zł na rzecz wnioskodawczyni, za nieruchomość przy ul. L. w P. wywłaszczoną na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem PRN z [...]r. Organ wskazał przy tym, że z uwagi na położenie wywłaszczonej nieruchomości na terenie Miasta P. , zobowiązanym do zapłaty odszkodowania jest Prezydent Miasta, wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Prezydent Miasta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej.

Wojewoda decyzją z [...]r. nr [...]umorzył postępowanie odwoławcze. W uzasadnieniu Wojewoda wskazał, że odwołanie zostało wniesione przez Prezydenta Miasta jako prezydenta miasta na prawach powiatu wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, który - stosownie do art. 127 § 1 w zw. z art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca [...]r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) nie mógł skutecznie tego uczynić, bowiem nie jest stroną postępowania. Stroną postępowania administracyjnego nie może być bowiem organ, który został powołany na mocy przepisów prawa do wydania decyzji administracyjnych.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosło Miasto P.. Wyrokiem z dnia 9 marca 2011 r. wydanym w sprawie o sygn. akt IV SA/Po 937/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję organu II instancji oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty.

Po rozpoznaniu skarg kasacyjnych Wojewody oraz wnioskodawczyni Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 lipca 2012 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I OSK 1015/11 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że Miasto P., reprezentowane przez swój organ wykonawczy – Prezydenta Miasta – mogło występować w charakterze strony czy to w postępowaniu administracyjnym, czy też sądowoadministracyjnym. Zwrócono bowiem uwagę na cel, jaki przyświecał uznaniu, że jednostka samorządu terytorialnego nie może być stroną postępowania, nawet gdy posiada interes prawny, w którym wyznaczona jej została rola organu wydającego decyzję. W rozpoznawanej sprawie Prezydent Miasta P. nie wydawał decyzji ustalającej odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość. Został bowiem postanowieniem Wojewody z dnia [...]r. wyłączony od załatwienia wniosku o ustalenie odszkodowania. Wbrew stanowisku składającego skargę kasacyjną organu, nie ma w tej sprawie znaczenia przyczyna wyłączenia. Istotne jest jedynie to, że Prezydent Miasta nie wydał decyzji w I instancji. Odszkodowanie ustalił wyznaczony przez Wojewodę inny organ – Starosta. Odpadła zatem przyczyna, dla której organ reprezentujący Miasto P. nie mógł występować w charakterze strony w postępowaniu administracyjnym, czy też złożyć skargi do sądu administracyjnego. Skoro zaś Miasto P. miało przymiot strony w postępowaniu administracyjnym, zaskarżona decyzja o umorzeniu postępowania odwoławczego była wadliwa, a jej uchylenie przez Sąd I instancji – prawidłowe. Odmiennej natomiast oceny dokonał Naczelny Sąd Administracyjny w odniesieniu do wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przyczyn uchylenia decyzji z dnia [...]r. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że decyzja organu I instancji o ustaleniu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość zapadała w sytuacji, gdy orzeczenie z dnia [...]r. o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu odszkodowania poddane zostało kontroli w ramach postępowania nadzorczego, które w części zostało ostatecznie (i prawomocnie) zakończone. Zaistniała zatem sytuacja, w której obowiązywało ostateczne orzeczenie z [...]r. w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości (choć wciąż toczyło się wszczęte na wniosek postępowanie nadzorcze wobec tej części orzeczenia), przy jednoczesnym wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc części tego orzeczenia dotyczącej ustalenia odszkodowania. Ziściła się zatem hipoteza art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.) obligującego właściwy organ do wydania odrębnej decyzji o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny nie zaakceptował stanowiska Sądu I instancji, że wciąż toczące się postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z [...]r. w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości nie pozwala na wydanie decyzji ustalającej odszkodowanie za to wywłaszczenie, oraz że organ winien rozważyć możliwość zawieszenia postępowania w trybie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Skoro orzeczenie z [...]r. w części dotyczącej wywłaszczenia nie zostało wciąż skutecznie wzruszone w trybie postępowania nadzorczego, to orzeczenie to, w myśl określonej w art. 16 k.p.a. zasady trwałości decyzji administracyjnej, we wskazanej części jest ostateczne i korzysta z domniemania zgodności z prawem. Na tym etapie postępowania należy zatem uznawać, że doszło do ważnie dokonanego wywłaszczenia. Nie było zatem przeszkód, by prowadzić postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że uchylenie przez Sąd I instancji decyzji Starosty z [...]r. o ustaleniu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, z uwagi na toczące się postępowanie nadzorcze w stosunku do orzeczenia wywłaszczeniowego, było błędne.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 5 grudnia 2012 r. wydanym w sprawie o sygn. akt IV SA/Po 984/12 uchylił decyzję Wojewody z dnia [...]r., powołując się na uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lipca 2012 r.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosła wnioskodawczyni. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14 listopada 2013 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I OSK 445/13 oddalił skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny ocenił, że zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej sprowadzają się do polemiki ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartym w prawomocnym orzeczeniu z dnia 18 lipca 2012 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I OSK 1015/11. Merytoryczne rozpoznanie takich podstaw kasacyjnych w istocie sprowadzałoby się do oceny ich zgodności z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu ponownie rozpoznając sprawę nie mógł dokonać wykładni przepisów znajdujących zastosowanie w sprawie w sposób odmienny niż wynikało to z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lipca 2012 r. Nie miała miejsce sytuacja, w której Sąd I instancji mógłby odstąpić od powyższej zasady.

Decyzją z dnia [...]r. nr [...]Wojewoda uchylił w całości decyzję Starosty dnia [...]r. ustalającą odszkodowanie w wysokości [...]zł na rzecz wnioskodawczyni za przedmiotową nieruchomość. Wojewoda wskazał, że Starosta prawidłowo ustalił odszkodowanie i jedynie dezaktualizacja głównego dowodu w sprawie przesądza o konieczności uchylenia decyzji Starosty. Wycena nieruchomości pochodzi sprzed prawie 4 lat i nie może przejść prawidłowej weryfikacji w świetle art. 80 kpa w związku z art. 156 ust. 3 u.g.n., który ustanawia zasadę 12-miesięcznej aktualności wyceny. Wprawdzie rzeczoznawca może potwierdzić aktualność wyceny po tym okresie, jednak zdaniem Wojewody nie może to dotyczyć czasu czterokrotnie dłuższego.

Decyzją z dnia [...]r. nr [...]Starosta, wskazując na art. 104 k.p.a., art. 128 ust. 1, art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 130, art. 132 ust. 1a, 2, 3 i 3a oraz art. 134 u.g.n.:

1. ustalił na rzecz wnioskodawczyni odszkodowanie w łącznej kwocie [...] zł za nieruchomość położoną w P. przy ul. L., wywłaszczoną na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem PRN z dnia [...]., nr [...], stanowiącą w dacie wywłaszczenia działkę nr [...]o pow. [...]ha, zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...], aktualnie oznaczoną jako działki nr [...]o pow. [...]ha, [...]o pow. [...]ha i [...]o pow. [...]ha, zapisane w księdze wieczystej KW nr [...]; wskazał, że wartość przedmiotowej nieruchomości określona została na kwotę [...]zł, w tym wartość gruntu wyniosła [...]zł, natomiast wartość nakładów budowlanych wyniosła [...]zł i wskazał, że na poczet przedmiotowego odszkodowania zaliczono kwotę odszkodowania wypłaconego na podstawie orzeczenia PRN nr [...] z dnia [...]r., zwaloryzowanego na dzień wydania niniejszej decyzji w wysokości [...]zł (punkt pierwszy decyzji),

2. określił, że tak ustalone odszkodowanie zostanie wypłacone na rzecz wnioskodawczyni przez Prezydenta Miasta wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, jednorazowo w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o ustaleniu odszkodowania stanie się ostateczna (punkt drugi decyzji).

Uzasadniając decyzję Starosta wskazał, że postanowieniem z dnia [...] r. powołał biegłego celem sporządzenia operatu szacunkowego dla przedmiotowej nieruchomości. Następnie, na wniosek pełnomocnika Prezydenta Miasta postanowieniem z dnia [...]r. Starosta zawiesił postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość w związku z postępowaniem toczącym się przed Ministrem Infrastruktury i Rozwoju w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z [...]r. o wywłaszczeniu, w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości. Wskutek zażalenia wnioskodawczyni Wojewoda postanowieniem z dnia [...]r. uchylił zaskarżone postanowienie Starosty. Zdaniem Wojewody wnioskodawczyni ma rację, że pomiędzy postępowaniem prowadzonym w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia z [...]roku, a postępowaniem w przedmiocie ustalenia i zapłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość brak jest zależności, o której mowa w art. 97 §1 pkt 4 kpa. Nieprawomocnym wyrokiem z dnia 15 grudnia 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 707/14 WSA w Poznaniu oddalił skargi Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta P. i Miasta P. na postanowienie Wojewody.

Starosta wskazał, że postanowieniem z dnia [...]r. powołał nowego biegłego w sprawie, celem sporządzenia operatu szacunkowego dla przedmiotowej nieruchomości. Wartość gruntu określono w podejściu porównawczym, metodą korygowania ceny średniej, natomiast dla określenia wartości nakładów znajdujących się na nieruchomości w dacie wywłaszczenia posłużono się podejściem kosztowym, metodą kosztów odtworzenia. Dokonując wyceny gruntu, do analizy przyjęto nieruchomości o cechach zbliżonych do wywłaszczonej nieruchomości według stanu z daty wywłaszczenia, tj. niezabudowane przeznaczone pod zabudowę mieszkaniową wielorodzinną oraz wielorodzinną z dopuszczonymi usługami podstawowymi w parterze. Analizą objęto 11 cen transakcyjnych nieruchomości zlokalizowanych w P., zbytych w latach [...]-[...]. Z uwagi na niewielką liczbą transakcji zanotowanych w okresie ostatnich dwóch lat, badanie rozszerzono na okres od [...]r. Spośród analizowanych transakcji najniższą cenę ([...]zł/m2) zanotowano przy ul. Cz./S. w rejonie N. i dotyczyła ona nieruchomości o powierzchni [...]m2, posiadającej urządzone drogi dojazdowe i dostęp do uzbrojenia w dalszym zasięgu. Sąsiedztwo stanowiła zabudowa mieszkaniowa wielorodzinna, szeregowa, tereny uprawiane rolniczo i nieużytki. Najwyższą cenę ([...]zł/m2) osiągnięto za nieruchomość położoną przy ul. G o powierzchni [...]m2, uzbrojeniu niepełnym (pozostałym w zasięgu) i urządzonej drodze dojazdowej. Sąsiedztwo stanowiła zabudowa mieszkaniowa wielorodzinna, mieszkaniowo - usługowa, place targowe, szpital miejski, placówki edukacyjne. Cena średnia wyniosła [...]zł/m2. Rzeczoznawca majątkowy przyjął, iż wyceniana nieruchomość charakteryzuje się dostateczną lokalizacją ogólną, dobrym sąsiedztwem, bardzo dobrą intensywnością i rodzajem zabudowy, dostateczną powierzchnią, dobrym uzbrojeniem, bardzo dobrym dojazdem oraz oceną bardzo dobrą atrybutu "ograniczenia". Biegły zastosował współczynnik korekcyjny z tytułu posiadania przez wycenianą nieruchomość szczególnej wady wykraczającej poza cechy rynkowe polegającej na przesunięciu w czasie potencjalnych inwestycji dot. zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej na poziomie K = 0,90. Z uwagi na fakt, iż przeznaczenie mieszkaniowe o wysokiej intensywności, przyjęte jako podstawa do określenia stanu nieruchomości w dacie wywłaszczenia dla doboru rynku w procesie wyceny - zakładane było dla przedmiotowej nieruchomości od roku [...], podczas gdy wywłaszczenie nastąpiło w [...]r., zasadne było przyjęcie w/w. współczynnika jako uwzględnienie zamrożenia środków finansowych potencjalnego inwestora z jednej strony oraz wzrost atrakcyjności, potencjału gruntów wycenianych i sąsiednich oraz czas potrzebny na rozpoczęcie inwestycji - z drugiej strony. Mając na uwadze powyższe, wartość gruntu będącego przedmiotem postępowania, została określona na kwotę [...]zł (tj. [...]zł/m2). Aktualna wartość nakładów budowlanych znajdujących się na gruncie w dacie wywłaszczenia wyceniona została na łączną kwotę [...]zł, w tym wartość budynku mieszkalnego wyniosła [...]zł, wartość piwnicy wolnostojącej murowanej - [...]zł, wartość szopy wolnostojącej drewnianej - [...]zł, wartość budynku gospodarczego - [...]zł, wartość studni wierconej - [...]zł oraz pompy stojakowej żeliwnej z "abisynką" - [...]zł. Wartość gruntu wraz z posadowionymi na nim w dacie [...]r. nakładami budowlanymi wyniosła zatem [...]zł.

Starosta wskazał, że zgodnie z art. 132 ust. 3a u.g.n., jeżeli decyzja, na podstawie której wypłacono odszkodowanie, została następnie uchylona lub stwierdzono jej nieważność, osoba, której wypłacono odszkodowanie, lub jej spadkobierca są zobowiązani do zwrotu tego odszkodowania po jego waloryzacji na dzień zwrotu. Starosta napisał, że za wywłaszczoną nieruchomość przyznano odszkodowanie w kwocie [...]zł, jednak postanowieniem z dnia [...]r. Sąd Powiatowy dla Miasta P. zezwolił PRN na złożenie do depozytu sądowego kwoty [...]zł na rzecz N. P. zamieszkałej w Niemieckiej Republice Federalnej i oddalił wniosek o zezwolenie na złożenie do depozytu kwoty [...]zł. Wobec powyższego, na poczet przedmiotowego odszkodowania wpłynęła na konto sum depozytowych Sądu jedynie kwota [...]zł, i zgodnie z art. 470 k.c. wpłacona do depozytu kwota [...]zł podlega zwrotowi, po waloryzacji na dzień zwrotu. Po dokonaniu waloryzacji wskaźnikami cen towarów i usług konsumpcyjnych publikowanymi przez Główny Urząd Statystyczny za okres od [...]roku do miesiąca [...]r. oraz po uwzględnieniu denominacji, kwota podlegającego zwrotowi odszkodowania wyniosła [...]zł. Mając na uwadze powyższe, odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość ustalone zostało w wysokości odpowiadającej aktualnej wartości nieruchomości wg jej stanu z daty wywłaszczenia umniejszonej o kwotę zwaloryzowanego odszkodowania wypłaconego w [...]r., tj. w kwocie [...] zł.

Starosta opisał przebieg postępowania, w tym przebieg rozprawy administracyjnej przeprowadzonej w dniu [...]r. w Starostwie, zastrzeżenia pełnomocnika Miasta P. do operatu szacunkowego, uwagi tegoż pełnomocnika do operatu zgłoszone w piśmie z dnia [...]r. oraz wyjaśnienia autora operatu szacunkowego. W dniu [...]r. rzeczoznawca przedłożył trzy egzemplarze operatu szacunkowego z dnia [...]r., w wersji z dnia [...]r., poprawionej w zakresie opisu wyglądu załącznika graficznego planu ogólnego, zawartego w punkcie 3.2.2. na stronie [...], gdzie w pierwotnej wersji pas w kolorze jasnobrązowym opisany został (zgodnie z legendą) jako "tereny mieszkalnictwa o niskiej intensywności", natomiast w wersji z [...]. jako "ślad (cień) po przyklejonej taśmie klejącej". Biegły zaznaczył, że dokonana korekta nie wpływa na zmianę prawidłowości pozostałych elementów operatu, w tym wartości rynkowej nieruchomości szacowanej. Starosta ocenił, że operat szacunkowy został sporządzony zgodnie z wymaganiami art. 175 ust. 1 u.g.n.

Starosta zaznaczył, że postępowanie toczące się przed Ministrem Infrastruktury i Rozwoju w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...]r. w części dotyczącej wywłaszczenia dawnej działki nr [...] - zostało ostatecznie zakończone. Decyzją z dnia [...] r. Minister Infrastruktury i Rozwoju utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] r. odmawiającą stwierdzenia nieważności przedmiotowego orzeczenia w części dotyczącej wywłaszczenia dawnej działki [...]. Decyzja z [...] r. nie została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Odnosząc się do podnoszonych przez pełnomocnika Prezydenta Miasta zastrzeżeń co do podstaw do ustalenia na rzecz wnioskodawczyni odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość Starosta wyjaśnił, że legitymacja wnioskodawczyni do występowania w niniejszej sprawie w charakterze strony postępowania uprawnionej do otrzymania odszkodowania była przedmiotem analizy podczas rozpatrywania tej sprawy przez organ po raz pierwszy, tj. w [...] r. i brak jest podstaw do jej kwestionowania. Konsekwencją powyższych ustaleń, do których Prezydent Miasta nie zgłaszał żadnych zastrzeżeń, było ustalenie na rzecz wnioskodawczyni decyzją z dnia [...]r. odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Wskazana decyzja w latach [...] do [...] była wielokrotnie - w ramach postępowania odwoławczego oraz kontroli sądowo-administracyjnej - weryfikowana przez Wojewodę W. , Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oraz Naczelny Sąd Administracyjny, jednakże pomimo iż sprawa była rozpatrywana merytorycznie, w jej całokształcie, żaden z ww. podmiotów nie zakwestionował legitymacji wnioskodawczyni. Co więcej, z uzasadnienia ostatecznej decyzji Wojewody z dnia [...]r. uchylającej decyzję Starosty, jednoznacznie wynika, że ustalenie odszkodowania na rzecz wnioskodawczyni było prawidłowe. Zdaniem Starosty decyzja Wojewody wydana została w oparciu o wiążące Wojewodę W. prawomocne wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu zapadłe w niniejszej sprawie, których treścią związany jest też Starosta, a to na podstawie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.).

Od opisanej decyzji odwołania wnieśli: Prezydent Miasta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej oraz Miasto P. – zastępowani przez tego samego pełnomocnika. Pełnomocnik wniósł o uchylenie decyzji Starosty i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Pełnomocnik zarzucił naruszenie:

1. § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r., w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzenia operatu szacunkowego (Dz. U. z 2004r., Nr 207, poz. 2109)

2. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez błędną interpretację zebranego materiału dowodowego,

3. art. 28 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że wnioskodawczyni posiada przymiot strony w postępowaniu.

Decyzją z dnia [...]r. nr [...]Wojewoda wskazując na art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. umorzył postępowanie odwoławcze w stosunku do Prezydenta Miasta P. - statio fisci Skarbu Państwa (pkt 1) oraz uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji (pkt 2).

Uzasadniając napisał, że organ I instancji ustalił kwotę odszkodowania na podstawie operatu szacunkowego, który nie odzwierciedla prawidłowo rzeczywistości, a zatem pozbawiony jest wartości dowodowej dla potrzeb sprawy o odszkodowanie, a co nastąpiło wskutek uchylenia się przez Starostę od dokonania samodzielnej oceny jego wartości dowodowej. Ponadto organ I instancji przedwcześnie uznał, że wnioskodawczyni jest osobą która ma prawo majątkowe do całości odszkodowania, podczas gdy z akt sprawy wynika, iż takie prawo ma, ale tylko co do 3/4.

Wojewoda stwierdził, że w sprawie bezsporne jest, iż w [...]r. doszło do wywłaszczenia, za które na dzień dzisiejszy brak w obiegu prawnym ostatecznej decyzji administracyjnej ustalającej odszkodowanie. Okoliczność ta powoduje, iż powstaje konieczność ustalenia odszkodowania na nowo w drodze odrębnej decyzji administracyjnej. Zdaniem Wojewody biegły błędnie określił przeznaczenie przedmiotowej nieruchomości, wbrew jednoznacznej dyspozycji zawartej w zdaniu pierwszym art. 130 ust. 1 u.g.n. Pojęcie przeznaczenia nieruchomości należy aktualnie utożsamiać z efektem planistycznego władztwa gmin w stosunku do nieruchomości, a wynikającego z ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. W okresie Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej zadanie to wykonywały prezydia, organy zarządzające miastem. Zgodnie z obowiązującą w dacie wywłaszczenia ustawą z dnia 31 stycznia 1961 r. o planowaniu przestrzennym istniały ogólne i szczegółowe miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego. Plany szczegółowe cechowała zgodność z ustaleniami planu ogólnego. Plan ogólny określał natomiast w sposób wszechstronny podstawowe kierunki i skalę rozwoju oraz zasady zagospodarowania przestrzennego terenu na cały okres planu, jak również program i sposób zagospodarowania przestrzennego jednostki osadniczej w okresie najbliższego wieloletniego narodowego planu gospodarczego. Działka numer [...] w dacie [...]r. była objęta wyłącznie ustaleniami planu z [...] r. Plan ten składał się z tzw. jednostek bilansowych. Działka przedmiotowa znajdowała się w jednostce bilansowej "[...] " i oznaczona była symbolem [...]. Ustalenia dla poszczególnych symboli tej jednostki znajdują się na stronach [...] planu. Ustalenia dla symbolu [...] znajdują się na stronie 61. Zgodnie z zapisem w kolumnie 5 na nieruchomości znaleźć miały się ogrody działkowe. Przesądza o tym również decyzja lokalizacyjna wydana przed aktem wywłaszczenia, jak i sama decyzja wywłaszczeniowa. W kolumnie 6 dla tego symbolu widnieje zapis o konieczności likwidacji istniejącej zabudowy zgodnie z punktem 1.2.10. Punkt ten głosi, iż w celu realizacji zamierzeń urbanistycznych na obszarze nie wolno dokonywać zabudowy i remontu kapitalnego, a także nakazuje się rozbiórkę obiektów istniejących. Na działce [...] miało zostać zrealizowane zamierzenie urbanistyczne w postaci pracowniczych ogródków działkowych. Zapis ten oznaczał, że skoro na działce [...]w dacie powzięcia planu z [...] istniała zabudowa (dom mieszkalno-gospodarczy, stodoła i itp.) to nakazana była ich rozbiórka i zakazana ich rozbudowa i remont. Na działce [...]powstały ogrody działkowe, co jest faktem notoryjnym. Oprócz tego na stronie 54 znajduje się punkt [...], który jednoznacznie wskazuje jakie obszary są przeznaczone pod budownictwo rodzinne o wysokiej intensywności (tj. stanowią tzw. "tereny rozwojowe"). Terenami tymi były obszary oznaczone symbolami [...]oraz [...]. Uwaga ta pokrywa się z ustaleniami szczegółowymi dla tych symboli w kolumnie 5 na stronie 56 oraz 58 planu. Mając na względzie powyższy stan rzeczy Wojewoda stwierdził, że biegły uchybił art. 130 ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 134 ust. 3 u.g.n. przy sporządzaniu wyceny. Operat powinien bowiem w pierwszej kolejności zawierać wycenę według aktualnego na dzień wywłaszczenia sposobu korzystania. Tym sposobem było gospodarstwo rolne. Przesądza o tym fakt, iż działka stanowiła pole uprawne, dom mieszkano-gospodarczy i znajdujące się na niej: szopa, budynek gospodarczy chlewni i stajni, a także piwnica wolnostojąca. Powyższe oznacza, że biegły powinien najpierw ustalić wartość gruntu według takiego sposobu użytkowania (gospodarstwo rolne/zabudowa zagrodowa), chyba że cel wywłaszczenia zgodny z przeznaczeniem planistycznym działki w postaci ogródków działkowych, byłby dla wywłaszczonych korzystniejszy. W sprawie niniejszej biegły uznał, że nieruchomość przeznaczona była na cele mieszkalnictwa intensywnego wskutek błędnej i niezrozumiałej wykładni zapisów prawa miejscowego. W konsekwencji biegły przyjął do wyceny nieruchomości niepodobne względem podlegającej wycenie. Wojewoda podkreślił, że dostrzeżony błąd ma charakter podstawowy, a nowy operat szacunkowy opierał się będzie na zupełnie innych podstawach.

W drugiej kolejności Wojewoda ocenił, że Starosta przedwcześnie uznał, iż Wnioskodawczyni uprawniona jest do całości prawa do odszkodowania za działkę [...]. Zdaniem Wojewody w roszczeniu o odszkodowanie za nieruchomość, której własność przeszła w drodze wywłaszczenia na rzecz innego podmiotu przeważają elementy cywilnoprawne. Specyfika tego roszczenia z jednej strony polega na tym, że: jest ono ustalane na drodze administracyjnej, materialnoprawnym źródłem jego powstania jest ustawa i określone zdarzenie prawne (wywłaszczenie); nie podlega ono przedawnieniu, a z drugiej jest ono zbywalne; może być ustalone przed wszczęciem postępowania w drodze umowy w dowolnej wysokości; zwłoka w zapłacie powoduje obowiązek - zgodnie z art. 132 ust. 2 u.g.n. - odsetkowy; prawo to można nabyć można pod tytułem szczególnym i ogólnym. Jedną z form nabycia tego prawa może być spadkobranie.

Prawo do odszkodowania za działkę [...]nabyły pierwotnie M. P. i jej matka N. P. - współwłaścicielki nieruchomości w dacie wywłaszczenia. M. P. posiadała prawa do 3/4 odszkodowania, zaś N. P. do 1/4. Starosta ustalił, iż spadek po zmarłej w 1984 r. N. P. w zakresie bliżej nieokreślonej nieruchomości położonej w P. nabyła M. P. w całości. Nie wiadomo jednak, kto nabył pozostałą masę spadkową po N. P. . Wojewoda stwierdził, że w odziedziczonym spadku po N. P. na podstawie testamentu z [...]r., jak stwierdził Sąd Rejonowy w Poznaniu, znajdowało się wyłącznie prawo rzeczowe do nieruchomości w Polsce. W czasie gdy zmarła N. P. osoba ta nie była właścicielem nieruchomości wywłaszczonej. N. P. w dacie śmierci była osobą wywłaszczoną, której przysługiwało prawo do odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną, a które to prawo na chwilę śmierci było zaspokojone (w obiegu prawnym pozostawała decyzja wywłaszczeniowo-odszkodowawcza z [...]r.). Wskazane postanowienie rozstrzygało jedynie o części masy spadkowej w postaci prawa rzeczowego do nieruchomości znajdującej się w Polsce - a to z uwagi na wyłączną jurysdykcję krajową w takich sprawach spadkowych na zasadzie ówczesnego art. 1102 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (k.p.c.) - a nie o całym spadku wobec braku zastosowania art. 1109. W masie spadkowej, co do której wskazany Sąd stwierdził nabycie spadku nie znajdowało się jednak prawo majątkowe w postaci roszczenia o odszkodowanie w wysokości 1/4 za nieruchomość wywłaszczoną. Prawo to ma bowiem charakter niezależny (samoistny) względem innych praw majątkowych i rzeczowych. Aktualnie prawo do domagania się ustalenia odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną po N. P. mają jej spadkobiercy ustawowi lub testamentowi, którzy dziedzicząc jej masę spadkową obejmującą między innymi prawo majątkowe do odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną, weszli w jej sytuację prawną: obowiązki i uprawnienia. Skoro przywołane orzeczenie stwierdzało jedynie powołanie M. T. (de domo P. ) co do części masy spadkowej po N. P. , w rozumieniu art. 677 § 1 k.p.c. w zw. z art. 959 k.c. - ściśle określonej w postaci prawa rzeczowego do nieruchomości położonej w P. - to nie sposób domniemywać, iż osoba ta dziedziczyła także pozostałą masę spadkową po N. P. , a w której to masie znajdowało się prawo majątkowe w postaci roszczenia o odszkodowanie. Aktualnie trudno o stwierdzenie, czy przedmiotowym testamentem N. P. (de domo K. ) powołała do całości swego spadku M. T. (de domo: P. ;), a jedynie polski sąd orzekł co do masy spadkowej obejmującej prawo rzeczowe do nieruchomości znajdującej się w Polsce, czy też przedmiotowym testamentem spadkobierczyni przeznaczyła M. T. określony przedmiot majątkowy w postaci prawa do nieruchomości położonej w Polsce. Wojewoda podsumował, że do ustalenia, czy wnioskodawczyni nabyła od M. T. tylko przysługujące jej prawo do 3/4 wysokości odszkodowania, czy też 1/4 po N. P. ustalić trzeba, czy w dniu transakcji z [...] r. takie prawo M. T. posiadała. W polskim ustawodawstwie obowiązuje, aczkolwiek tylko w formie niepisanej, ogólna zasada, że nikt nie może przenieść więcej praw aniżeli jemu przysługuje (nemo plus iuris in alium transferre potest, quam ipse habet). Sam akt notarialny z [...] r. nie przesądza od razu iż wnioskodawczyni nabyła prawo do całości odszkodowania. Skuteczność tej czynności prawnej w zakresie prawa do całości odszkodowania uzależnione jest bowiem od tego, czy M. T. w dacie sprzedaży takie prawo posiadała. Niewątpliwie posiadała ona prawo do odszkodowania w wysokości 3/4, gdyż była w dacie wywłaszczenia współwłaścicielem nieruchomości w tej części. Nie sposób jednak uznać - w obecnym stanie rzeczy - iż posiada ona prawo również do odszkodowania po N. P. w 1/4, skoro stosowne postanowienie stwierdzające nabycie spadku nie zostały dotychczas przedłożone, ani przez Starostę znalezione.

Uzasadniając umorzenie postępowania odwoławczego w stosunku do Prezydenta Miasta – statio fisci Skarbu Państwa Wojewoda stwierdził, że zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Artykuł 29 k.p.a. wskazuje, iż stronami mogą być osoby fizyczne i osoby prawne, a gdy chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne i organizacje społeczne - również jednostki nieposiadające osobowości prawnej. Artykuł 30 § 1 k.p.a. odsyła do przepisów prawa cywilnego w zakresie nieuregulowanym i oceny zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnych. Z uwagi na to odesłanie i art. 33 k.c. Wojewoda stwierdził, że Skarb Państwa to osoba prawna, która występować może w sprawie administracyjnej jako strona, jak również stroną może być Miasto P. jako samorządowa jednostka organizacyjna. W sprawie administracyjnej nie może być stroną Prezydent Miasta, gdyż jest on jedynie organem wykonawczym w mieście na prawach powiatu P. lub reprezentuje na zasadzie art. 23 ust. 1 u.g.n. Skarb Państwa (w sferze dominium) w zakresie sprawowanego władztwa nad nieruchomościami. Zdaniem Wojewody Skarb Państwa postrzegany jako osoba prawna nie posiada samodzielnego interesu prawnego do występowania w sprawie. Skarbowi Państwa nie zależy na ustaleniu jak najmniejszego odszkodowania. Skarb Państwa jest osobą prawną uosabiającą państwo, którego gwarantem w aspekcie ustalenia słusznego dla strony i interesu społecznego - odszkodowania jest organ prowadzący sprawę o odszkodowanie. W niniejszej sprawie takim organem w pierwszej kolejności jest Starosta, na którym spoczywa obowiązek ustalenia odszkodowania oraz odpowiedzialność by było ono właściwe i obowiązek taki spoczywa również na organie odwoławczym. Ubocznie Wojewoda zauważył, że nawet w sytuacji przyznania Skarbowi Państwa samodzielnego interesu prawnego do uczestniczenia w sprawie o odszkodowanie za nieruchomość wywłaszczoną, to nie sposób domniemywać, iż kompetencję do reprezentowania tej osoby prawnej posiada starosta (prezydent miasta naprawach powiatu) z uwagi na art. 132 ust. 1 u.g.n. Odnosząc się do zarzutów odwołania Wojewoda ocenił jako chybiony zarzut niezaliczenia przez Starostę kwoty [...] zł, która została wypłacona wnioskodawczyni na podstawie poprzedniej decyzji odszkodowawczej. Zgodnie z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w związku z art. 130 ust. 1 u.g.n. w decyzji odszkodowawczej ustala się kwotę odszkodowania równą wartości rynkowej nieruchomości. Nie istnieje w systemie prawnym zobowiązująca kompetencyjna norma prawna, której adresatem byłby starosta, a z której wynikać miałby obowiązek ustalenia kwoty odszkodowania pomniejszonej o kwotę odszkodowania wypłaconego na podstawie decyzji uchylonej lub umieszczenia w sentencji decyzji informacji o poprzednio wypłaconych odszkodowaniach. Dopiero rezultatem decyzji ustalającej odszkodowanie jest jego należyta wypłata i ewentualne wzajemne rozliczenia pomiędzy organem administracji rządowej (Skarbem Państwa), a uprawnionym do odszkodowania. Konsekwencja ta następuje w postaci zespołu obrachunkowych czynności materialno-technicznych dokonywanych przez podmiot wypłacający odszkodowanie. Tym podmiotem nie musi być organ ustalający odszkodowanie. Podmiot wypłacający odszkodowanie ma wszak świadomość i wiedzę o wypłaconym poprzednio odszkodowaniu, a które z dniem uchylenia decyzji stanowiącej podstawę jego ustalenia zaczęło podlegać reżimowi art. 132 ust. 3a u.g.n.

Na opisaną decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł Prezydent Miasta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, w części, w której Wojewoda umorzył postępowanie odwoławcze w stosunku do Prezydenta Miasta – statio fisci Skarbu Państwa. Uzasadniając skargę pełnomocnik Prezydenta Miasta napisał, że Skarb Państwa reprezentowany przez Prezydenta Miasta posiada przymiot strony w niniejszym postępowaniu, ponieważ to on został zobowiązany decyzją Starosty z dnia [...]r., do wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną dawna działkę [...]. Tym samym posiada on własny interes prawny. Powyższe twierdzenie znajduje odzwierciedlenie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 marca 2011 r. wydanym w sprawie o sygn. akt IV SA/Po 937/10 oraz w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lipca 2012 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I OSK 1015/14, które to wyroki odnoszą się do przedmiotowej sprawy. Skarga została zarejestrowana pod sygn. akt IV SA/Po 360/15.

Na opisaną decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła także wnioskodawczyni, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. Wnioskodawczyni zarzuciła:

1. rażące naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 130 ust. 1 i 134 ust. 3 u.g.n. (przez błędną ich interpretację), art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, art. 151, art. 134 ust. 1, art. 154 i art. 135 u.g.n. - przez brak ich zastosowania i wykładni, art. 922 k.c., 1036 k.c. - przez błędną wykładnię tych przepisów i art. 1102 § 1 k.p.c. (w pierwotnym brzmieniu) i art. 1109 k.p.c. (w pierwotnym brzmieniu) przez całkowicie błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie,

2. rażące naruszenie prawa procesowego - przepisów art. 153 p.p.s.a. oraz 183 § 1 p.p.s.a. (z którego pośrednio wynika, iż przy ponownym rozpoznawaniu sprawy następuje związanie "granicami sprawy" zawężonymi do granic skargi kasacyjnej), art. 190 p.p.s.a.

W odpowiedzi na skargi Wojewoda wniósł o oddalenie obu skarg.

Postanowieniem z dnia 7 lipca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zarządził połączenie spraw o sygn. akt IV SA/Po 360/15 i IV SA/Po 361/15 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia, a połączone sprawy prowadzić dalej pod sygn. akt IV SA/Po 360/15.

Opisanym na wstępie wyrokiem z dnia 13 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu: 1) uchylił zaskarżoną decyzję w punkcie 1; 2) oddalił skargę wnioskodawczyni; 3) zasądził od Wojewody na rzecz Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta kwotę 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.). W wyniku tego naruszenia w punkcie 1 zaskarżonej decyzji umorzono postępowanie odwoławcze w stosunku do Prezydenta Miasta – statio fisci Skarbu Państwa.

Sąd I instancji wskazał, że w orzecznictwie tak wojewódzkich sądów administracyjnych, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd o związaniu organu administracji i sądu ponownie rozpoznającego sprawę oceną prawną i wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu wcześniejszego wyroku. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Dalej wyjaśnił, że obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie administracji oraz sądzie, może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku. Zdaniem Sądu I instancji, w niniejszej sprawie nie zaszła żadna istotna zmiana stanu prawnego lub faktycznego, która czyniłaby niewiążącą ocenę prawną wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 1015/11. W postępowaniu tym do Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżony został wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu dotyczący decyzji Wojewody z [...]r. umarzającej postępowanie odwoławcze od decyzji Starosty z [...]r. z powodu tego, iż odwołanie to wniósł Prezydent Miasta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej. W uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie I OSK 1015/11 wskazano expressis verbis, że "zaskarżona do Sądu I instancji decyzja Wojewody o umorzeniu postępowania odwoławczego była wadliwa, a jej uchylenie przez Sąd I instancji – prawidłowe". Oceniana w niniejszym postępowaniu decyzja w punkcie 1 również umarza postępowanie odwoławcze z analogicznych przyczyn jak decyzja z [...]r. Tak więc ocena, iż jest ona wadliwa jest, z przyczyn opisanych wyżej, wiążąca w niniejszym postępowaniu. Dlatego też w ocenie Sądu I instancji nie mogła się ostać w obrocie prawym decyzja organu II instancji w części umarzającej postępowanie odwoławcze.

Sąd I instancji nie podzielił natomiast zarzutów sformułowanych w skardze wnioskodawczyni. W ocenie Sądu I instancji zasadne są zarówno przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wątpliwości, co do tego, czy wnioskodawczyni jest osobą uprawnioną do całości odszkodowania (te wątpliwości zostały zresztą na etapie postępowania sądowego dodatkowo wzmocnione), jak i zarzuty sformułowane pod adresem decyzji organu I instancji co do niewłaściwej oceny prawidłowości operatu szacunkowego. Odnośnie do pierwszej kwestii Sąd I instancji podkreślił, że postanowienie Sądu Rejonowego w Poznaniu z dnia 10 lipca 1998 r. w sprawie III Ns 4368/98 o stwierdzeniu nabycia spadku po N. P. posługuje się liczbą pojedynczą: "co do nieruchomości położonej w Polsce". Należy więc przyjąć, że dotyczy ono jednej nieruchomości, która niestety nie została oznaczona w sposób umożliwiający identyfikację. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz skardze wnioskodawczyni przedstawione zostały przeciwstawne poglądy co do tego czy sformułowanie "co do nieruchomości" obejmuje także wszelkie roszczenia związane z nieruchomością, w tym żądanie zapłaty odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną. W postanowieniu z dnia 2 czerwca 2015 r., sygn. akt XII Ns 414/15 Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto w Poznaniu oddalił wniosek o dokonanie wykładni postanowienia Sądu Rejonowego w Poznaniu z dnia 10 lipca 1998 r. w sprawie III Ns 4368/98 w tym zakresie. Jak jednak wynika z pisma pełnomocnika wnioskodawczyni z dnia [...] r. postępowanie w przedmiocie wykładni postanowienia nie jest jeszcze prawomocnie zakończone. W takiej sytuacji uznać należy, że zajmowanie stanowiska w tej kwestii przez sąd administracyjny jest przedwczesne. Byłoby ono wiążące na podstawie art. 153 p.p.s.a., a mogłoby pozostawać w kolizji z orzeczeniem sądu powszechnego, o ile takowe zapadnie. W tej kwestii organ administracji, ponownie rozpoznając sprawę, winien honorować postanowienie w przedmiocie wykładni postanowienia, jeżeli zostanie ono wydane przez sąd powszechny. Przede wszystkim rzeczą organu będzie jednak wyjaśnienie czy w ogóle postanowienie Sądu Rejonowego w Poznaniu z dnia 10 lipca 1998 r. w sprawie III Ns 4368/98 o stwierdzeniu nabycia spadku dotyczy nieruchomości, na kanwie wywłaszczenia której toczy się niniejsze postępowanie. Ze wzmianki w uzasadnieniu postanowienia z dnia 2 czerwca 2015 r. Sądu Rejonowego Poznań – Stare Miasto w Poznaniu, sygn. akt XII Ns 414/15 wynika bowiem, że wniosek o stwierdzenie nabycia przez M. T. spadku po N. P. dotyczył udziału w nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. Pozytywne ustalenie tej okoliczności czyniłoby spór co do tego, czy sformułowanie "co do nieruchomości" obejmuje także wszelkie roszczenia związane z nieruchomością, bezprzedmiotowym.

Sąd I instancji podzielił także zarzuty Wojewody co do operatu szacunkowego. Sąd nie znalazł podstaw, by przyjąć dla wycenianej nieruchomości jako przeznaczenie: "mieszkalnictwo rodzinne i niskiej i wysokiej intensywności". Argumenty Wojewody w tej materii przedstawione na stronie 12 i 13 ab principio uzasadnienia decyzji Sąd w pełni zaaprobował. Sąd nie znalazł także podstaw do przyjęcia dla przedmiotowej nieruchomości, jak to czyni rzeczoznawca w operacie szacunkowym, przeznaczenia "tymczasowego" (ogródki działkowe) i "docelowego" (mieszkalnictwo rodzinne o niskiej i wysokiej intensywności). W szczególności nie jest takim argumentem wydana [...]r. decyzja o pozwoleniu na budowę budynku socjalno-usługowego. Wręcz przeciwnie: decyzja o pozwoleniu na budowę budynku socjalno-usługowego wydana na wniosek zarządu Pracowniczych Ogrodów Działkowych (pomijając już kwestię, że została wydana prawie 6 lat po wywłaszczeniu), potwierdza, że przeznaczenie terenu na ogrody działkowe nie jest tymczasowe, skoro wznoszono 6 lat po wywłaszczeniu trwałą infrastrukturę związaną z POD. W ocenie Sądu I instancji, do takiego wniosku prowadzi także analiza zapisów ustaleń szczegółowych dla jednostki bilansowej "C" ustaleń realizacyjnych ogólnego planu zagospodarowania przestrzennego m. P. Zapisów w kolumnie 5 tych ustaleń "Przeznaczenie w planie perspektywicznym rok [...]" nie można rozumieć jako przeznaczenia "do roku [...]" czyli z założeniem, że po [...] r. przeznaczenie to się zmieni. W przeciwnym wypadku niezrozumiałe byłoby wskazanie dla obszarów o symbolach C 26 UO i C 29 UO w kolumnie 5 przeznaczenia "szkoła średnia". Dla obszarów tych jako stan w [...]r. wskazano uprawy ogrodnicze, zieleń parkowa, uprawy rolne. Nie do przyjęcia jest przecież takie rozumienie, że planista w latach sześćdziesiątych zakłada wzniesienie do roku [...] szkół po to, by po roku [...] je zlikwidować i tereny te przeznaczyć na inne cele. Nakaz likwidacji istniejącej zabudowy (kolumna 6) dla spornego terenu rozumieć należy jako nakaz jej likwidacji w celu stworzenia ogrodów działkowych, a nie w związku z przeznaczeniem tego terenu pod mieszkalnictwo. Nie zmienia tej oceny fakt, że w punkcie 2.4.ustaleńzawarto opis: Do roku [...] przewaga terenów upraw rolniczych i ogrodniczych oraz wypoczynkowych. Nie oznacza to, że po roku [...] na terenie całej jednostki bilansowej "[...]" takie tereny znikną. Dla wielu obszarów nastąpić jednak miała zmiana przeznaczenia terenu i zostało to szczegółowo przedstawione w ustaleniach szczegółowych dla jednostki bilansowej "[...]" (np. [...],[...],[...]czy powołane już [...]i [...]). Dla spornego terenu [...]taka zmiana jednak nie została przewidziana. Z kolei w punkcie [...] wyraźnie wskazano, które tereny stanowią rezerwę pod mieszkalnictwo rodzinne o wysokiej intensywności po [...] r[...] i [...]. Dla obu tych obszarów wskazano takie właśnie przeznaczenie w kolumnie 5, co również potwierdza, że nie można tej kolumny interpretować jako przeznaczenie "do [...] r.", lecz przeciwnie: "po [...] r." Dla w obszaru będącego przedmiotem niniejszego postępowania przeznaczeniem po [...] r. były ogrody działkowe.

Następnie Sąd I instancji wskazał, że okoliczność dzisiejszego przeznaczenia wycenianej nieruchomości nie może mieć w sprawie znaczenia, na co słusznie zwrócił uwagę organ w odpowiedzi na skargi. Ustalone odszkodowanie nie ma bowiem na celu wyrównanie utraconych na skutek wywłaszczenia korzyści (tak w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 maja 2010 r., wydanym w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 2150/09, wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2013 r. wydanym w sprawie sygn. akt I OSK 374/12, oba dostępne CBOSA). W ocenie Sądu I instancji zasadnie także w odwołaniu od decyzji organu I instancji podniesiono okoliczność, że wyceniana nieruchomość w chwili wywłaszczenia położona była na peryferiach P. i rzeczą organu administracji będzie ocena czy fakt ten znajdzie odzwierciedlenie w treści nowego operatu szacunkowego. Konieczność sporządzenia nowego operatu jest – w ocenie Sądu I instancji – przesłanką uzasadniająca wydanie kasatoryjnej decyzji przez Wojewodę.

Odnośnie podniesionej przez Skarb Państwa - Prezydenta Miasta P. w piśmie z dnia [...]r. kwestii zaliczenia wypłaconego już odszkodowania przy ponownym jego ustalaniu, Sąd I instancji podzielił stanowisko przedstawione w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lutego 2014 r. wydanego w sprawie o sygn. I OSK 428/13 (na który to wyrok powołał się pełnomocnik na rozprawie dnia 13 stycznia 2016 r.), że słuszne jest umniejszenie ponownie ustalonego odszkodowania o kwotę odszkodowania wcześniej wypłaconego. Powołał również pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lipca 2013 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I OSK 322/12 (CBOSA): "Nie jest również zasadny pogląd powołany w skardze kasacyjnej o konieczności zawarcia w decyzji odszkodowawczej obowiązku wypłaty odszkodowania w pełnej wysokości, nawet w sytuacji, gdy zostało ono częściowo wypłacone w toku postępowania. Bezsporne jest, iż decyzja musi zawierać rozstrzygnięcie o wysokości odszkodowania za pozbawienie prawa własności danej nieruchomości oraz podmiot zobligowany do jego wypłaty. Jednakże rozstrzygnięcie o wypłacie konkretnej kwoty odszkodowania musi uwzględniać fakt, iż część należnego odszkodowania została już wypłacona. Nie może bowiem dojść do ponownej wypłaty odszkodowania w pełnej wysokości. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej modyfikacja wysokości odszkodowania nie może wynikać z uzasadnienia decyzji, bowiem uzasadnienie jakkolwiek stanowi integralną część decyzji, służy wyjaśnieniu motywacji faktycznych i prawnych zapadłego rozstrzygnięcia. Kwestia wypłaty określonej kwoty odszkodowania winna być zawarta w rozstrzygnięciu decyzji. Ustalenie więc w sentencji decyzji obowiązku wypłaty odszkodowania w pełnej wysokości skutkuje egzekucyjnością kwoty wynikającej z rozstrzygnięcia, co w realiach niniejszej sprawy, oznaczałoby wypłatę kwoty w części nienależnej (tak w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2012 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I OSK 830/2011). Ponadto stosownie do art. 132 ust. 2 i 3 u.g.n. również skutki zwłoki lub opóźnienia, a przede wszystkim waloryzacja odszkodowania odnosiłaby się do pełnej kwoty odszkodowania, co również nie byłoby należne. Sąd I instancji stwierdził, że słusznie Wojewoda wskazał na niekonsekwencję organu I instancji, który w swej decyzji wspomniał o zaliczeniu tylko jednej z wypłaconych już kwot odszkodowania.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła wnioskodawczyni, zaskarżając go w całości.

Skarżonemu wyrokowi wnioskodawczyni zarzuciła:

1. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie:

a) art. 1025 § 1 i § 2 i art. 1027 k.c. w zw. z art. 1102 § 1 oraz art. 677 §1 k.p.c. w treści obowiązującej w dacie wydania postanowienia Sądu Rejonowego w Poznaniu z dnia 10 lipca 1998 r. o sygn. akt Ill Ns 4368/98 - w szczególności błędne uznanie za prawidłową decyzji Wojewody z dnia [...]r. znak [...] w części uchylającej decyzję organu I instancji i przekazującej sprawę do ponownego rozpoznania, w sytuacji gdy Wojewoda ten, a w ślad za nimi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, nie zastosował prawidłowo wskazanych przepisów i nie uwzględnił skutków prawnych sądowego stwierdzenia nabycia spadku, w postaci domniemania prawnego, że osoba która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku jest spadkobiercą i posiada prawa do całości spadku (niekiedy w określonym jedynie udziale), natomiast instytucja ta w żadnej mierze nie odnosi się do składników wchodzących w skład masy spadkowej, a na mocy ww. art. 1102 § 1 k.p.c. materialny zakres domniemania prawnego z art. 1025 § 2 k.c. z mocy prawa wyznacza kognicja sądu polskiego do stwierdzenia nabycia spadku, zatem domniemanie to dotyczy każdej nieruchomości położonej w Polsce oraz innych spraw w takim zakresie, w jakim rozstrzygnięcie dotyczy nieruchomości położonej w Polsce;

b) art. 1028 k.c. w zw. z art. 1102 § 1 kp.c. w treści obowiązującej w dacie wydania postanowienia Sądu Rejonowego w Poznaniu z dnia 10 lipca 1998 roku o sygnaturze akt III Ns 4368/98, w szczególności błędne uznanie za prawidłową zaskarżoną decyzję w części uchylającej decyzję organu I instancji i przekazującej sprawę do ponownego rozpoznania, w sytuacji gdy Wojewoda ten, a w ślad za nimi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, nie zastosował wskazanych przepisów i nie uwzględnił, że nawet jeżeli ten, kto uzyskał stwierdzenie nabycia spadku, a spadkobiercą nie jest, rozporządza prawem należącym do spadku na rzecz osoby trzeciej, osoba, na której rzecz rozporządzenie następuje nabywa prawo lub zostaje zwolniona od obowiązku, chyba że działa w złej wierze.

2. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię:

a) art. 134 ust. 3 i 4 u.g.n. w zw. z art. 21 ust. 2 in fine Konstytucji RP w zw. z art. 130 ust. 1 u.g.n. poprzez przyjęcie, że wykładając normę z art. 134 ust. 3 i 4 u.g.n. i art. 130 ust. 1 u.g.n. należy dać pierwszeństwo przeznaczeniu nieruchomości wynikającemu z celu wywłaszczenia, podczas gdy z tzw. zasady korzyści unormowanej w art. 134 ust. 3 i 4 u.g.n. interpretowanej w duchu prokonstytucyjnym, tj. ustalenia odszkodowania słusznego, wynika obowiązek uwzględnienia najkorzystniejszego dla osoby wywłaszczonej sposobu użytkowania wywłaszczonej nieruchomości dopuszczonego obowiązującymi przepisami określającymi przeznaczenie tej nieruchomości;

3. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania:

a) art. 153 p.p.s.a., poprzez nieuprawnione pominięcie faktu związania tak Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, jak i Wojewody oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w uprzednich orzeczeniach sądowych w przedmiotowej sprawie;

b) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez zaniechanie wskazania w uzasadnianiu wyroku podstawy prawnej do uznania, iż można mieć wątpliwości co do zakresu prawa wnioskodawczyni do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, podczas gdy ze wskazanych przez wnioskodawczynię ww. przepisów obowiązującego prawa (art. 1025 § 1 i § 2, art. 1027 i 1028 k.c. w związku z art. 1102 § 1 oraz art. 677 § 1 k.p.c.) takie wątpliwości nie zachodzą; przez co zaskarżone orzeczenie nie poddaje się kontroli instancyjnej;

c) art. 133 §1 p.p.s.a, art, 134 §1 p.p.s.a. w zw. z 153 p.p.s.a. w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez niewłaściwe zbadanie sprawy i zakresu związania sądu orzekającego w sprawie co do legitymacji skargowej i interesu prawnego Skarbu Państwa działającego przez statio fisci w postaci Prezydenta Miasta;

d) art. 145 §1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. art. 58 ust. 1 pkt 6 p.p.s.a. w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez uwzględnienie skargi Skarbu Państwa działającego przez statio fisci w postaci Prezydenta Miasta, podczas gdy skarga ta w braku interesu prawnego, a tym samym legitymacji skargowej po stronie Skarbu Państwa była niedopuszczalna;

e) art. 133 §1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 §1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 p.p.s.a. poprzez dokonanie przez Sąd niewłaściwej kontroli zaskarżonej decyzji Wojewody, opartej na niewłaściwych wzorcach kontrolnych opisanych w podstawach kasacyjnych z art. 174 pkt 1 p.p.s.a., skutkującej pozostawieniem w obrocie prawnym części decyzji nieodpowiadającej prawu;

f) art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi wnioskodawczyni, podczas gdy zachodziły podstawy jej uwzględnienia wykazane wyżej - które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż w razie ich niepopełnienia Sąd orzekłby o uwzględnieniu skargi wnioskodawczyni i odrzuceniu skargi Skarbu Państwa.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Wojewoda podzielił zarzuty kasacyjne podniesione w punktach 4, 6 i 7, wnosząc o uchylenie punktów 1 i 3 zaskarżonego wyroku i w konsekwencji oddalenie skarg Prezydenta Miasta i wnioskodawczyni co do pkt. 1 zaskarżonej decyzji Wojewody, oraz o oddalenie skargi kasacyjnej w pozostałym zakresie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Skarb Państwa - Prezydent Miasta P. wniósł o jej oddalenie i obciążenie wnioskodawczyni kosztami postępowania wywołanymi wniesioną skarga kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) postępowanie kasacyjne przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie związania granicami skargi kasacyjnej. Treść powyższej zasady ogranicza zakres rozpoznania Sądu kasacyjnego do weryfikacji zasadności zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej w odniesieniu do tej części orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, która została objęta zakresem zaskarżenia. Jedynie w drodze wyjątku – w razie stwierdzenia podstaw nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, o których mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. – Naczelny Sąd Administracyjny jest upoważniony i zobowiązany do przekroczenia granic skargi kasacyjnej i wyjścia poza zakres zaskarżenia oraz zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej. W takiej sytuacji Sąd ten z urzędu bierze pod rozwagę wady nieważności postępowania i sankcjonuje je niezależnie od granic zaskarżenia kontrolowanego orzeczenia oraz podniesionych zarzutów (art. 183 § 1 i art. 186 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego kasacyjnie konkretyzacji poprzez sformułowanie tzw. zarzutów kasacyjnych. Zarzuty te obejmują nie tylko wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub formalno-procesowego, które w ocenie skarżącego kasacyjnie zostały naruszone przez sąd pierwszej instancji, lecz także muszą zawierać określenie sposobu naruszenia prawa (np. błąd oceny obowiązywania prawa, błąd wykładni, błąd subsumpcji) oraz wskazanie prawidłowego – zdaniem kasanta – sposobu wykładni lub zastosowania unormowań, które miały zostać naruszone przez sąd pierwszej instancji. W odniesieniu do zarzutów formalno-procesowych nie jest ponadto wystarczające samo wskazanie naruszenia przepisów, lecz konieczne jest również wykazanie, że powyższe naruszenia miały albo co najmniej mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na skarżącym kasacyjnie ciąży zatem obowiązek wykazania istnienia bezpośredniego i co najmniej potencjalnego związku przyczynowego pomiędzy naruszeniem prawa procesowego a treścią zaskarżonego orzeczenia. Jeżeli nie zostanie wykazane, że podnoszone naruszenia przepisów procesowych co najmniej mogły bezpośrednio i istotnie wpłynąć na wynik sprawy (w sensie kształtowania lub współkształtowania treści orzeczenia sądu pierwszej instancji), zarzuty procesowe nie będą mogły zostać uwzględnione.

Naczelny Sąd Administracyjny – zgodnie z zasadą związania granicami skargi kasacyjnej – nie jest natomiast uprawniony do uzupełniania, dookreślania lub korygowania wadliwie skonstruowanych, sformułowanych lub niepełnych zarzutów kasacyjnych.

Mając na względzie wskazane powyżej zasady postępowania kasacyjnego, Naczelny Sąd Administracyjny – wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności postępowania sądowego – ograniczył rozpoznanie skargi kasacyjnej do weryfikacji podniesionych w niej zarzutów.

Weryfikacja zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej prowadzi do wniosku, że zaskarżony wyrok w zakresie pkt. 1 i 3 jest wadliwy, co uzasadnia jego uchylenie w tej części.

W związku z powyższym należy stwierdzić, że zarzuty naruszenia art. 153 w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a. – poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na stwierdzeniu przez Sąd pierwszej instancji, że organ odwoławczy naruszył związanie prawomocną oceną prawną, wynikającą z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lipca 2012 r. wydanym w sprawie o sygn. I OSK 1015/11, w zakresie legitymacji procesowej Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prezydenta Miasta P. jako starostę grodzkiego – są uzasadnione. W konsekwencji podstawą uchylenia zaskarżonej decyzji w części umarzającej postępowanie odwoławcze w stosunku do Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta P. nie mógł być art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) w zw. z art. 153 p.p.s.a.

Uzasadniając dokonaną powyżej kwalifikację, Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za stosowne przypomnieć, że zagadnienie legitymacji procesowej Prezydenta Miasta P. było w przedmiotowej sprawie od początku sporne, co w zasadniczym stopniu było konsekwencją występowania przez ten organ w różnych rolach ustrojowo-zadaniowych lub kompetencyjnych. Z jednej bowiem strony Prezydent występował jako organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego – Miasta P. , natomiast z drugiej – zamiennie – występował jako starosta grodzki (prezydent miasta na prawach powiatu) wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej albo jako reprezentant (statio fisci) Skarbu Państwa.

Odwołanie od decyzji Starosty P. z dnia [...]r. zostało złożone przez Prezydenta Miasta P. działającego jako starosta grodzki (prezydent miasta na prawach powiatu) i wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej. Decyzją z dnia [...]r. Wojewoda W. umorzył postępowanie odwoławcze, uznając, że Prezydent Miasta P. jako starosta grodzki nie może być stroną, gdyż na mocy art. 129 ust. 1 u.g.n. jest on organem powołanym do orzekania w sprawie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Powyższe decyzje zostały uchylone przez WSA w Poznaniu wyrokiem z dnia 9 marca 2011 r. (sygn. akt IV SA/Po 937/10), który został uchylony wyrokiem NSA z dnia 18 lipca 2012 r. (sygn. akt I OSK 1015/11). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził we wskazanym wyżej wyroku, że Miasto P., reprezentowane przez swój organ wykonawczy – Prezydenta Miasta P. ma w przedmiotowej sprawie status strony. Sąd kasacyjny nie zajął jednak stanowiska co do legitymacji procesowej Prezydenta Miasta P. jako starosty grodzkiego wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej. Wyrokiem z dnia 5 grudnia 2012 r. (sygn. akt IV SA/Po 984/12) WSA w Poznaniu uchylił decyzję Wojewody W. z dnia [...]r. Powyższy wyrok został utrzymany w mocy wyrokiem NSA z dnia 14 listopada 2013 r. (sygn. akt I OSK 445/13). Następnie Wojewoda W. uchylił w całości decyzję Starosty P. z dnia [...]r., a organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...]r. ponownie ustalił odszkodowanie na rzecz B. N. . Odwołania od powyższej decyzji zostały wniesione przez Miasto P. reprezentowane przez Prezydenta Miasta P. oraz przez Prezydenta Miasta P. działającego w imieniu Skarbu Państwa (jako jego statio fisci). Decyzją z dnia [...]r. Wojewoda W. umorzył postępowanie odwoławcze względem Prezydenta Miasta P. – statio fisci Skarbu Państwa oraz uchylił w całości zaskarżoną decyzję Starosty P. z dnia [...]r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

W świetle powyższych uwag nie jest prawidłowe wyrażone przez Sąd pierwszej instancji stanowisko, że w cyt. wyżej wyroku z dnia 18 lipca 2012 r. NSA wyraził wiążącą ocenę co do posiadania przez Skarb Państwa – jako osobę prawną reprezentowaną przez Prezydenta Miasta P. działającego jako statio fisci – legitymacji procesowej. Sąd kasacyjny stwierdził jedynie, że Miasto P. jako jednostka samorządu terytorialnego posiada legitymację procesową. Można również – poprzez rekonstrukcję motywów rozstrzygnięcia na tle zarzutów kasacyjnych – stwierdzić, że NSA w powyższym wyroku uznał również legitymację Prezydenta Miasta P. jako starosty grodzkiego. W powyższym wyroku kasacyjnym nie poddano natomiast ocenie zagadnienia legitymacji Skarbu Państwa jako osoby prawnej reprezentowanej przez właściwego starostę.

Powyższe zagadnienie wyznaczenia podstaw legitymacji procesowej ma istotne znaczenie w przedmiotowej sprawie. Prezydent miasta na prawach powiatu jako starosta grodzki jest z jednej strony organem administracji publicznej wykonującym zadania z zakresu administracji rządowej w sprawach gospodarowania nieruchomościami Skarbu Państwa i z zastrzeżeniem wyjątków wynikających z przepisów szczególnych jest uprawniony do reprezentowania Skarbu Państwa w tych sprawach (zob. art. 11 ust. 1 u.g.n.). W takiej sytuacji – reprezentując Skarb Państwa w sprawach gospodarowania nieruchomościami z zasobu nieruchomości Skarbu Państwa – właściwy starosta występuje jako organ administracji publicznej (prezydent miasta na prawach powiatu lub starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej). Z drugiej jednak strony nie można wykluczyć, że Skarb Państwa będzie występował w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym jako osoba prawna reprezentowana przez starostę jako kierownika jednostki organizacyjnej działającej w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa (statio fisci). Nie można zatem utożsamiać obydwu ról, w jakich może wystąpić starosta jako reprezentant Skarbu Państwa (organ administracji publicznej lub kierownik jednostki organizacyjnej będącej statio fisci). Trzeba ponadto zauważyć, że w świetle art. 132 ust. 5 u.g.n. starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej jest zasadniczo zobowiązany do zapłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, za szkody powstałe na skutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 u.g.n., do zapłaty ceny nabycia części nieruchomości, o której mowa w art. 113 ust. 3 u.g.n., a także do zapewnienia nieruchomości zamiennej, jeżeli wywłaszczenie nastąpiło na rzecz Skarbu Państwa. Starosta występuje w tych sprawach jako organ administracji publicznej wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, nie reprezentuje natomiast w tym zakresie Skarbu Państwa. Zapłata odpowiednich sum jest dokonywana ze środków powiatu lub miasta na prawach powiatu, które są refundowane z dotacji pochodzących z budżetu państwa na realizację zadań z zakresu gospodarowania mieniem Skarbu Państwa.

Tym samym wyrażony w uzasadnieniu kontrolowanego wyroku pogląd Sądu pierwszej instancji nie znajduje w powyższym zakresie uzasadnienia. Oznacza to, że uchylenie pkt. 1 decyzji odwoławczej z dnia [...]r. – na tej podstawie, że umorzenie postępowania odwoławczego w stosunku do Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prezydenta Miasta P. było wadliwe z uwagi na naruszenie związania oceną prawną wyrażoną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lipca 2012 r. w zakresie legitymacji procesowej stron przedmiotowego postępowania (s. 26-27 uzasadnienia zaskarżonego wyroku) – nie może być uznane za prawidłowe. Podstawą wzruszenia pkt. 1 decyzji odwoławczej nie mógł być zatem art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) w zw. z art. 153 p.p.s.a. Nie są natomiast uzasadnione podniesione na tle powyższego zagadnienia zarzuty naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a., art. 133 § 1 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) w zw. z art. 58 ust. 1 pkt 6 p.p.s.a. w zw. z art. 28 k.p.a.

Uwzględniając powyższy zarzut kasacyjny i stwierdzając podstawy do uchylenia pkt. 1 i 3 zaskarżonego wyroku, wobec uznania, że w tym zakresie istota sprawy sądowoadministracyjnej została dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę wniesioną przez Skarb Państwa – Prezydenta Miasta P. .

Jakkolwiek uchylenie przez Sąd pierwszej pkt. 1 decyzji organu odwoławczego z dnia [...]r. orzekającej umorzeniu postępowania odwoławczego względem Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta P. było wadliwe ze względu na brak naruszenia przez organ odwoławczy dyspozycji art. 153 p.p.s.a., to jednak nie oznacza to, że prawidłowy jest pogląd, iż Skarb Państwa nie mógł występować jako strona w postępowaniu w sprawie o ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Można wprawdzie rozważać zagadnienie podmiotu uprawnionego w tym wypadku do reprezentowania Skarbu Państwa w sprawie o ustalenie odszkodowania (zob. obowiązujący od dnia 1 stycznia 2017 r. art. 23 ust. 1e u.g.n.) lub zagadnienie reprezentowania interesu prawnego Skarbu Państwa przez organy orzekające w sprawie (np. wojewodę orzekającego jako organ odwoławczy), jednak w niniejszej sprawie legitymacja procesowa Skarbu Państwa została ostatecznie uznana przez Sąd kasacyjny.

Rozpoznając skargę Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta P. na decyzję Wojewody W. z dnia [...]r., Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że skarga ta zakwestionowała pkt. 1 powyższej decyzji, w którym umorzono postępowanie odwoławcze w stosunku do Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prezydenta Miasta P. . Sąd pierwszej instancji uwzględnił powyższą skargę poprzez uchylenie pkt. 1 powyższej decyzji, wskazując jednak wadliwą podstawę prawną uchylenia. Naczelny Sąd Administracyjny –rozpoznając skargę Skarbu Państwa – dostrzegł naruszenie art. 28 w zw. z art. 127 § 1 k.p.a., jednak ostatecznie skarga ta nie mogła zostać uwzględniona z dwóch przyczyn.

Po pierwsze, Sąd pierwszej instancji uchylając pkt. 1 decyzji odwoławczej z dnia [...]r. i nakazując rozpoznanie odwołania Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta P. , nie zauważył, że w pkt. 2 wyroku oddalił skargę B. N. od decyzji odwoławczej, która w pkt. 2 uchyliła decyzję Starosty P. z dnia [...]r. w całości i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Oznacza to, że w następstwie oddalenia skargi na decyzję odwoławczą uchylającą decyzję organu pierwszej instancji przedmiot odwołania Skarbu Państwa przestał obowiązywać w obrocie prawnym. Ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny uznaje powyższe oddalenie skargi za uzasadnione (zob. dalsze uwagi poniżej), dlatego należy uznać, że uchylenie pkt. 1 decyzji odwoławczej i jednoczesne przekazanie sprawy organowi odwoławczemu w celu rozpoznania odwołania Skarbu Państwa było rozstrzygnięciem oczywiście wadliwym z procesowego i materialnego punktu widzenia. Uchylenie decyzji organu drugiej instancji w części umarzającej postępowanie odwoławcze połączone z oddaleniem skargi na tę decyzję jest dotknięte wewnętrzną sprzecznością. Decyzja odwoławcza dotyczy bowiem jednej i tej samej sprawy administracyjnej, a zatem z jednej strony utrzymanie jej w mocy w całości, a z drugiej – częściowe jej uchylenie w celu rozpoznania odwołania jednej ze stron jest niedopuszczalne. Oddalenie skargi B. N. od decyzji odwoławczej będącej decyzją kasatoryjną spowodowało, że przedmiot odwołania Skarbu Państwa (decyzja organu pierwszej instancji) przestał obowiązywać, gdyż został uchylony utrzymaną w mocy decyzją odwoławczą.

Po drugie, należy stwierdzić, że odwołanie Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta P. jest tożsame w treści z rozpoznanym przez organ odwoławczy odwołaniem Miasta P. reprezentowanego przez Prezydenta Miasta P. . Oznacza to, że prawa procesowe Skarbu Państwa jako strony postępowania nie doznały ostatecznie uszczerbku. Wszystkie argumenty i żądania Skarbu Państwa zostały zatem rozpoznane i ocenione przez organ odwoławczy za pośrednictwem odwołania Miasta P. .

W związku z powyższym, uznając, że naruszenie prawa procesowego przez organ odwoławczy w zakresie umorzenia postępowania odwoławczego względem Skarbu Państwa nie miało następczego wpływu na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 p.p.s.a. – wobec stwierdzenia częściowej zasadności skargi kasacyjnej – uchylił zaskarżony wyrok w pkt. 1 i 3 oraz oddalił skargę Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta P. .

Zarzuty kasacyjne kwestionujące prawidłowość pkt. 2 zaskarżonego wyroku, w którym oddalono skargę na decyzję organu odwoławczego wydaną na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., nie mogą natomiast stanowić podstawy do uwzględnienia skargi kasacyjnej w tym zakresie. Zarzuty te można podzielić na dwie zasadnicze grupy.

Pierwsza grupa zarzutów kasacyjnych dotyczących pkt. 2 kontrolowanego wyroku jest związana z zagadnieniem posiadania przez skarżącą kasacyjnie (jako następczynię prawną byłego właściciela) praw do całości odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Sąd pierwszej instancji w ramach dokonanej oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania wyraził pogląd, że M. T. (poprzedniczka prawna skarżącej kasacyjnie) nabyła na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Poznaniu z dnia 10 lipca 1998 r. wydanego w sprawie o sygn. III Ns 4368/98 w drodze spadkobrania po N. P. prawo do jednej "nieruchomości położonej w Polsce", która "niestety nie została oznaczona w sposób umożliwiający identyfikację" (s. 27 uzasadnienia wyroku), a zatem nie jest wiadome, "czy w ogóle postanowienie Sądu Rejonowego w Poznaniu z dnia 10 lipca 1998 r." o stwierdzeniu nabycia spadku "dotyczy nieruchomości" objętej postępowaniem o ustalenie odszkodowania wywłaszczeniowego (s. 28 uzasadnienia wyroku). W ocenie strony skarżącej kasacyjnej stanowisko Sądu pierwszej instancji jest błędne, ponieważ wynikające z wyłącznej jurysdykcji sądów polskich postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po cudzoziemcu w zakresie nieruchomości położonej w Polsce (art. 1102 § 1 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym w dniu 10 lipca 1998 r.) dotyczy wszystkich położonych w Polsce nieruchomości objętych prawami rzeczowymi zmarłego cudzoziemca.

Oceniając zasadność powyższych zarzutów, należy wstępnie zauważyć, że stały się one na skutek zmiany stanu faktycznego sprawy w toku postępowania kasacyjnego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym zasadniczo bezprzedmiotowe. Uwzględniając jednak konieczność odniesienia się do istoty skonkretyzowanych w tym zakresie podstaw kasacyjnych oraz częściowej zmiany oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania sformułowanych przez Sąd pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał merytorycznej oceny twierdzeń i poglądów stojących u podstaw tych zarzutów.

Przede wszystkim należy stwierdzić, że nieruchomość objęta orzeczeniem wywłaszczeniowym z dnia [...]r. (działka [...] położona przy ul. L. w P., objęta księgą wieczystą nr [...]) z chwilą śmierci K. P. a ([...]r.) została nabyta w drodze spadkobrania przez M. T. (z d. P. ) w 3/4 oraz przez N. P. w 1/4 (postanowienie Sądu Powiatowego w Chorzowie z 10 marca 1964 r., sygn. akt II Ns 227/64). Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Poznaniu z dnia 10 lipca 1998 r. (sygn. akt III Ns 4368/98) spadek po N. P. zmarłej [...] r. nabyła w całości M. T. (z d. P. ) co do nieruchomości położonej w Polsce. Jakkolwiek pogląd ograniczający zakres przedmiotowy skuteczności powyższego postanowienia jedynie do "jednej" nieruchomości położonej w Polsce, będącej własnością N. P. jako cudzoziemca, nie znajduje uzasadnienia (por. uchwałę SN z dnia 31 maja 1975 r., III CZP 78/75, OSNCP 1976, nr 2, poz. 33; uchwałę SN z dnia 2 kwietnia 1982 r., III CZP 8/82, OSNCP 1982, nr 10, poz. 142), to jednak zarówno Sąd pierwszej instancji, jak i strona skarżąca kasacyjnie nie zauważyli, że w skład masy spadkowej po N. P. w zakresie wyżej opisanej nieruchomości obejmującej położoną w Poznaniu działkę nr [...]weszło roszczenie o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość, a nie prawo rzeczowe do tej nieruchomości. W konsekwencji sprawa o stwierdzenie nabycia spadku po cudzoziemcu – N. P. udziału (1/4) w zakresie prawa do roszczenia odszkodowawczego za nieruchomość wywłaszczoną orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. P. z dnia [...]r. należała i należy do jurysdykcji sądu pozakrajowego. Nie zachodziła zatem i nie zachodzi potrzeba badania zakresu przedmiotowego skuteczności wyżej opisanego postanowienia sądu polskiego, albowiem właściwość w zakresie stwierdzenia nabycia w drodze spadkobrania roszczeń odszkodowawczych przysługujących w tym zakresie cudzoziemcowi należy do sądu zagranicznego.

W toku postępowania kasacyjnego skarżąca kasacyjnie wraz z pismem procesowym z dnia [...]r. przedłożyła przetłumaczony i poświadczony za pomocą klauzuli apostille dokument w postaci stwierdzenia nabycia spadku po N. P. , wydany przez Sąd Rejonowy (Amtsgericht) w Rendsburgu 18 sierpnia 2016 r. Z dokumentu tego wynika, że jedynym spadkobiercą po N. P. jest M. T. (z d. P. ). Nie ulega zatem wątpliwości, że roszczenie odszkodowawcze w zakresie objętej wywłaszczeniem działki [...] od dnia [...] r. przysługiwało w całości M. T. W świetle aktu notarialnego z dnia [...] r. (nr rep. [...]) obejmującego oświadczenia uzupełniające M. T. oraz B. N. do umowy sprzedaży z dnia [...] r. (nr rep. A [...]) nie ulega wątpliwości, że skarżąca kasacyjnie kupiła od M. T. m.in. nabyte przez nią w drodze spadkobrania po K P. u oraz po N. P. prawa i roszczenia dotyczące objętej wywłaszczeniem działki [...] (zob. § 3 i § 4 aktu notarialnego z dnia [...]r., nr rep. [...]).

Wobec stwierdzenia, że wadliwość uzasadnienia Sądu pierwszej instancji w zakresie wykładni i zastosowania art. 1102 § 1 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym w dniu [...] r. nie miała wpływu na prawidłowość pkt. 2 kontrolowanego wyroku, na podstawie art. 184 w zw. z art. 153 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny dokonał zmiany oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania w powyższym zakresie. Dalej idące zarzuty w zakresie art. 141 § 4 w zw. z art. 151 p.p.s.a., art. 1025 § 1 i § 2, art. 1027 i art. 1028 k.c. oraz art. 677 § 1 k.p.c. – jako oczywiście bezzasadne – zostały natomiast oddalone.

Druga grupa zarzutów kasacyjnych dotyczących pkt. 2 zaskarżonego wyroku została skoncentrowana wokół zagadnienia prawidłowości oceny legalności wykonania przez organ odwoławczy kompetencji z art. 138 § 2 na tle regulacji wynikającej z art. 134 ust. 3 i 4 u.g.n. w zw. z art. 21 ust. 2 in fine Konstytucji RP w zw. z art. 130 ust. 1 u.g.n. Strona skarżąca kasacyjnie zarzuciła Sądowi pierwszej instancji wadliwą wykładnię zacytowanych wyżej przepisów poprzez przyjęcie, że przy ustalaniu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość pierwszeństwo ma wartość tej nieruchomości wynikająca z przeznaczenia zgodnego z celem wywłaszczenia, podczas gdy zgodnie z zasadą korzyści unormowaną w art. 134 ust. 3 i 4 u.g.n. pierwszeństwo powinna mieć wartość określona według "najkorzystniejszego dla osoby wywłaszczonej sposobu użytkowania wywłaszczonej nieruchomości dopuszczonego obowiązującymi przepisami określającymi przeznaczenie nieruchomości".

Weryfikując zasadność powyższych zarzutów, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że stojące u ich podstaw twierdzenia nie uwzględniają przede wszystkim charakteru oraz skutków decyzji kasatoryjnej organu odwoławczego, która została poddana przez Sąd pierwszej instancji pozytywnej ocenie legalnościowej na tle istotnych wad procesowych decyzji organu pierwszej instancji oraz wadliwości opinii rzeczoznawcy majątkowego. Treść zarzutów kasacyjnych kwestionujących wykładnię prawa materialnego abstrahuje zatem od faktu, że zasadniczą podstawą uchylenia w trybie art. 138 § 2 k.p.a. decyzji organu pierwszej instancji były stwierdzone naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w świetle wynikających z art. 134 ust. 3 i 4 u.g.n. w zw. z art. 130 ust. 1 u.g.n. przesłanek materialnoprawnych ustalenia wysokości odszkodowania wywłaszczeniowego. Będący podstawą rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji operat szacunkowy rzeczoznawcy majątkowego A. J. z dnia [...]r. (poprawiony w wersji z dnia [...]r.) został sporządzony w oderwaniu od treści normatywnej wynikającej z art. 134 ust. 3 i 4 u.g.n. w zw. z art. 130 ust. 1 u.g.n. Operat ten jest pozbawiony wartości dowodowej, albowiem zawarte w nim rozważania, oceny i wnioski pomijają zasady ustalania wartości nieruchomości wynikające z powyższych przepisów. Nie znajdują żadnego uzasadnienia ustalenia oraz rozważania rzeczoznawcy oraz organu pierwszej instancji co do aktualnego przeznaczenia wywłaszczonej nieruchomości. Sąd pierwszej instancji trafnie zauważył, że w świetle art. 134 ust. 3 i 4 u.g.n. dla ustalenia wartości nieruchomości dla celów odszkodowania aktualne przeznaczenie tej nieruchomości nie ma znaczenia (s. 29 uzasadnienia wyroku). Wartość ta może bowiem zostać skorygowana na korzyść uprawnionego jedynie z punktu widzenia tzw. aktualnego sposobu użytkowania (art. 134 ust. 3 u.g.n.).

Zgodnie z treścią art. 130 ust. 1 zd. 2 i 3 u.g.n. zasadą jest, że w przypadku gdy właściwy starosta wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, wysokość odszkodowania ustala się według stanu i przeznaczania nieruchomości w dniu pozbawienia lub ograniczenia praw rzeczowych do nieruchomości, uwzględniając odpowiednio przepis art. 134 u.g.n. W odniesieniu do wywłaszczonych nieruchomości, co do których wydawana jest odrębna decyzja ustalająca odszkodowanie, parametr wartości wywłaszczonej nieruchomości jest ustalany na podstawie art. 134 u.g.n., natomiast pozostałe parametry determinujące wysokość odszkodowania (stan i przeznaczenie wywłaszczonej nieruchomości) ustala się według stanu z dnia pozbawienia lub ograniczenia praw. Z przepisu art. 134 ust. 1 u.g.n. wynika, że z zastrzeżeniem art. 135 u.g.n. podstawę ustalania wysokości odszkodowania stanowi wartość rynkowa nieruchomości, którą określa się z uwzględnieniem przykładowo wskazanych czynników, o których mowa w art. 134 ust. 2 u.g.n. Podstawowe zasady ustalania wysokości odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość (art. 130 ust. 1 u.g.n.) podlegają modyfikacji poprzez wprowadzanie szczególnych unormowań w zakresie ustalania parametru wartości wywłaszczonej nieruchomości. Wynikająca z art. 134 ust. 3 i 4 u.g.n. tzw. zasada korzyści pozwala na uwzględnienie korygującego czynnika sposobu użytkowania (wykorzystywania) wywłaszczonej nieruchomości w celu zapewnienia podmiotowi uprawnionemu do odszkodowania możliwości odniesienia korzyści w sytuacji, gdy aktualny sposób użytkowania niezgodny z celem wywłaszczenia albo sposób użytkowania wynikający z przeznaczenia nieruchomości zgodnego z celem wywłaszczenia okazuje się w danym stanie faktycznym bardziej korzystny z punktu widzenia wartości nieruchomości. Organ ustalający odszkodowanie w odrębnej decyzji na podstawie opinii rzeczoznawcy majątkowego ma zatem obowiązek rozważyć alternatywnie wartość nieruchomości wywłaszczonej w dwóch wariantach. Po pierwsze konieczne jest ustalenie wartości rynkowej nieruchomości według przeznaczenia zgodnego z celem wywłaszczenia będącym przesłanką wydania decyzji wywłaszczeniowej. Po drugie należy określić wartość rynkową nieruchomości ustaloną według aktualnego sposobu jej użytkowania. Wyniki powyższych ustaleń wymagają następnie porównawczego zestawienia. Jeżeli wartość wywłaszczonej nieruchomości ustalona według aktualnego sposobu jej użytkowania jest wyższa od wartości ustalonej według jej przeznaczenia zgodnego z celem wywłaszczenia, należy przyjąć wartość wyższą (art. 134 ust. 3 u.g.n.). Jeżeli wartość nieruchomości ustalona według sposobu użytkowania wynikającego z przeznaczenia zgodnego z celem wywłaszczenia jest wyższa od wartości ustalonej według aktualnego sposobu użytkowania tej nieruchomości, pierwszeństwo należy przyznać również wartości wyższej (art. 134 ust. 4 u.g.n.).

W przedmiotowej sprawie zgodnie z treścią decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...]r. określony w decyzji lokalizacyjnej z dnia [...]r. cel wywłaszczenia był związany z założeniem pracowniczych ogródków działkowych. Należy ponadto przyjąć, że w przypadku, gdy decyzja o ustaleniu odszkodowania wydawana jest odrębnie (np. zgodnie z art. 129 ust. 5 pkt. 3 u.g.n. – jak w niniejszej sprawie – po wielu latach od dnia pozbawienia lub ograniczenia prawa do nieruchomości) "aktualny sposób użytkowania" nieruchomości należy – odpowiednio do treści art. 130 ust. 1 zd. 2 u.g.n. – ustalić według dnia pozbawienia lub ograniczenia praw. Zgodnie z pkt. I decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...]r. odjęcie prawa własności nastąpiło z dniem "uprawomocnienia się orzeczenia", a więc z dniem [...]r. Oznacza to, że "aktualny sposób użytkowania" w rozumieniu art. 134 ust. 3 w zw. z art. 130 ust. 1 u.g.n. należy odnieść do daty [...]r. Z akt sprawy administracyjnej wynika, że w dniu wydania decyzji wywłaszczeniowej oraz w dniu jej "uprawomocnienia" sporna działka [...] była wykorzystywana w celu prowadzenia gospodarstwa rolnego, a zatem ten "sposób użytkowania" był aktualny w świetle art. 134 ust. 3 u.g.n. Prawidłowe zastosowanie zasady korzyści z art. 134 ust. 3 i 4 u.g.n. w zw. z art. 130 ust. 1 u.g.n. w odniesieniu do ustalenia odszkodowania za działkę nr [...]wymaga zatem zestawienia wartości tej nieruchomości według jej przeznaczenia i użytkowania zgodnego z celem wywłaszczenia (założenie pracowniczych ogródków działkowych) oraz według aktualnego na dzień odjęcia prawa własności sposobu użytkowania (prowadzenie gospodarstwa rolnego). W zależności od tego, która z tych wartości będzie wyższa, taki sposób użytkowania należy przyjąć przy ustalaniu wartości nieruchomości.

Oddalając drugą grupę zarzutów kasacyjnych, Naczelny Sąd Administracyjny – działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 153 p.p.s.a. – dokonał uzupełnienia rozważań Sądu pierwszej instancji w zakresie oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania, które stają się wiążące dla wszystkich organów i sądów ponownie orzekających w sprawie.

Wobec powyższych argumentów i przesłanek, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w pkt. 1 i 3 oraz oddalił skargę Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta P. , natomiast w pozostałym zakresie, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 153 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

Ze względu na brak realizacji przesłanek zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego wynikających z art. 203 i 204 p.p.s.a. nie wydano orzeczenia w tym przedmiocie.