Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2268/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Stwierdzono bezskuteczność czynności
Powołane przepisy: article: art. 53 ust. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 159
law: Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Więch – Baranowska, , Sędzia WSA Joanna Gierak – Podsiadły, Sędzia WSA Mirosława Kowalska (spr.), Protokolant st. ref. Anna Tomaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi M. C. na czynność Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] lipca 2013 r. znak [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia naruszenia praw pacjenta I. stwierdza bezskuteczność czynności Rzecznika Praw Pacjenta - pismo z dnia [...] lipca 2013 r. znak [...]oraz pismo z dnia [...] kwietnia 2013 r. znak [...] II. zasądza od Rzecznika Praw Pacjenta na rzecz M. C. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Rzecznik Praw Pacjenta pismem z dnia [...] lipca 2013 r. znak [...] powołując się na przepis art. 53 ust. 3 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012 r., poz. 159 z późn. zm.), art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267) poinformował, P. C., wnioskodawcę i pełnomocnika pacjentki M. C., że po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy własne rozstrzygnięcie z dnia [...] kwietnia 2013 r. sygn. akt: [...] o tym, że w sprawie zgłoszonej przez P.C., a dotyczącej pacjentki – M. C., nie stwierdził naruszenia prawa pacjenta do świadczeń zdrowotnych, o którym mowa w art. 6 ust. 1 oraz art. 8 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, przez Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny nr [...] w [...].

Postępowanie przed Rzecznikiem Praw Pacjenta miało następujący przebieg.

Pismem z dnia 19 listopada 2012 r., P. C. zwrócił się do Rzecznika Praw Pacjenta o podjecie właściwych czynności w związku ze szczegółowo opisanym, przebiegiem hospitalizacji jego córki M. C., która w dniu 10 października 2012 r. została przyjęta do Oddziału [...] Kliniki Psychiatrii Szpitala.

Rzecznik Praw Pacjenta na podstawie art. 50 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, wszczął postępowanie wyjaśniające w przedmiocie ustalenia, czy w opisanym przypadku doszło do naruszenia praw pacjenta do świadczeń zdrowotnych, o którym mowa w art. 6 ust. 1 oraz art. 8 ww. ustawy. Wystąpił do Kierownika Kliniki Psychiatrii Szpitala, informując o wszczęciu postępowania oraz wnosząc o udzielenie wyjaśnień w sprawie. Z powołaniem się na art. 10 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o konsultantach w ochronie zdrowia (Dz. U. z 2009 r., Nr 52, poz. 419 z późn. zm.) zwrócił się natomiast do prof. dr hab. n. med. M. M. - Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie psychiatrii dla województwa l[...], o zbadanie sprawy zgodnie z kompetencjami i przesłanie wyników poczynionych ustaleń. Wobec braku odpowiedzi, w dniu 9 stycznia 2013 doszło do ponaglenia Szpitala i Konsultanta.

W dniu 7 lutego 2013 r. do Biura Rzecznika Praw Pacjenta wpłynęły wyjaśnienia Kierownika Kliniki Psychiatrii Szpitala, sporządzone na podstawie wyjaśnień prof. J. P., analizy dokumentacji medycznej (historii choroby oraz kart zleceń lekarskich), a także na podstawie badania psychiatrycznego M. C., które Kierownik Kliniki Psychiatrii - prof. A. C. przeprowadził w dniu 24 stycznia 2013 r. Wskazano, że w okresie od 10 październiku do 10 grudnia 2012 r. pacjentka przebywała na Oddziale [...] Kliniki Psychiatrii. W dniu 10 grudnia 2012 r. pacjentkę przeniesiono na Oddział [...] Kliniki Psychiatrii. Pacjentka w okresie od 10 października do 5 listopada 2012 r. była leczona zmniejszającymi dawkami klozapiny (ostatnią dawkę tego leku podano pacjentce 5 listopada 2012 r.). Jednocześnie od 29 października 2012 włączono u pacjentki promazynę. W okresie od listopada 2012 roku rzeczywiście doszło do znaczącego pogorszenia stanu psychicznego pacjentki w postaci znaczących zaburzeń zachowania, myślenia, świadomości (nawrót objawów "kwitnącej psychozy"). Pogorszenie to mogło mieć rzeczywiście istotny związek z odstawieniem lub zmniejszeniem dawek klozapiny i wybuchem tak zwanej jatrogennej lekoopornej schizofrenii. W związku z powyższym ponownie, w listopadzie, jeszcze w czasie jej pobytu w oddziale "[...]" włączono u pacjentki klozapinę. Następnie przeniesiono ją na oddział [...] Kliniki Psychiatrii, decyzją Z-cy Kierownika Kliniki. W świetle ww. wyjaśnień pacjentka na datę ich sporządzenia była w stanie częściowej remisji - bez objawów psychotycznych z niewielkimi objawami zespołu dezorganizacji, leczona ponownie klozapiną w dawce 400 mg/dz, i Depakine w dawce 600 mg/dz. Stwierdzono, że u pacjentki nie doszło do nieodwracalnego całkowicie pogorszenia choroby.

W dniu 21 lutego 2012 r. do Biura Rzecznika Praw Pacjenta wpłynęło pismo Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie psychiatrii. Konsultant wskazał, że w dniu 28 stycznia 2013r. przeprowadził w Klinice Psychiatrii Uniwersytetu Medycznego w [...] badanie stanu zdrowia psychicznego i stanu zdrowia ogólnego pacjentki M. C. Następnie, zapoznał się z dokumentacją kliniczną dotyczącą leczenia i badań diagnostycznych, a także przeprowadził rozmowę dotyczącą problemu leczenia pacjentki M. C. z Kierownikiem Kliniki Psychiatrii - Profesorem A. C. Stwierdził, że pacjentka aktualnie znajduje się w stanie znacznej poprawy psychicznej, którą można by określić jako stan niepełnej remisji, co biorąc pod uwagę dotychczasowy przebieg choroby, a także długość jej trwania, można potraktować jako pozytywny wynik leczenia. Pacjentka nie potrafiła określić ani podać szczegółów dotyczących pobytu i leczenia w Oddziale B, aktualnie zaś przebywa i jest leczona w Oddziale C Kliniki Psychiatrii w [...]. Konsultant stwierdził, że nie ma uwag, co do aktualnego leczenia M. C. ani też co do efektów terapeutycznych, które można było na tym etapie leczenia i przebiegu choroby osiągnąć.

Konsultant podkreślił, że, jak zrozumiał, podstawowy zarzut ojca pacjentki polegał na tym, iż pacjentka, która w niezłym stanie psychicznym została przyjęta do Oddziału [...] Kliniki, w związku z odstawieniem dotychczas stosowanego leku Klozapol, w znacznym stopniu odczuła pogorszenie stanu psychicznego - innymi słowy nawrót psychozy z wcześniejszych etapów choroby sprzed rozpoczęcia leczenia Klozapolem. Podniósł, że decyzja o odstawieniu Klozapolu cyt. "prawdopodobnie wiązała się z próbami stworzenia nowego planu terapeutycznego". Pacjentka została hospitalizowana w związku z pewnymi objawami ruchowymi mimowolnymi, które mogły mieć charakter objawów ubocznych działania leku, choć nie można było wiązać tego z Klozapolem. Konsultant stwierdził, że nie potrafi wyjaśnić, jaka była koncepcja terapeutyczna wiążąca się z odstawieniem Klozapolu, gdyż cyt. "nie udało mi się przedyskutować tego problemu z Ordynatorem Oddziału, który wówczas to leczenie prowadził". Wskazał, że sam fakt zmiany terapii farmakologicznej jest rzeczą dopuszczalną, ale w tym przypadku, okazał się on niekorzystny. Niemniej jednak, po przeniesieniu pacjentki na inny Oddział i skorygowaniu terapii objawy pogorszenia, a więc nasilonych objawów psychotycznych, ustąpiły.

Co do zarzutu, dotyczącego złego traktowania pacjentki w czasie jej leczenia w Oddziale [...] Konsultant stwierdził, że rozmowa na ten temat z pacjentką nie wniosła żadnych informacji - nie potrafiła szczegółowo opisać tego pobytu ze względu na pewne trudności w odtwarzaniu sobie zdarzeń w tym czasie, zaś z ojcem pacjentki nie spotkał się, gdyż cyt. "opuścił Klinikę wcześniej, zanim mógł z nim porozmawiać". Reasumując Konsultant stwierdził że nie potrafi ustosunkować się do tego zarzutu. Wskazał, że w historii choroby jest kilka zapisów dotyczących nieuprzejmego, wręcz agresywnego w sensie słownym zachowania ojca pacjentki.

Wreszcie, co do zarzutu dotyczącego nie skorzystania z dokumentacji lekarskiej poprzedniego leczenia konsultant wskazał, że nie wydaje mu się istotny w tym konkretnym przypadku – diagnoza była jasna od samego początku, a leczenie tej choroby określone jest licznymi algorytmami terapeutycznymi. Natomiast, stan somatyczny, oceniając wyniki badań dodatkowych, także nie budził większych diagnostycznych wątpliwości.

Wreszcie, jak chodzi o zarzut dotyczący eksponowania pacjentki na badanie, w którym uczestniczyli studenci studiujący w ramach Wydziału Lekarskiego, wskazał, że sprawy te regulowane są przez obowiązujące przepisy i cyt. "wydaje mu się", że przekroczenia tych przepisów nie było.

Rzecznik Praw Pacjenta, jak wskazał, w celu zgromadzenia pełnego materiału dowodowego wystąpił także do Kierownika Kliniki Psychiatrii Szpitala z prośbą o przesłanie pełnej dokumentacji medycznej pacjentki. Wnioskowana dokumentacja wpłynęła do organu.

W opisanym na wstępie piśmie z dnia z dnia [...] lipca 2013 r. Rzecznika Praw Pacjenta wskazał, że badając sprawę w związku z żądaniem wnioskodawcy, o jej ponowne rozpoznanie, podtrzymuje wcześniej prezentowane ustalenia, o których P. C. został poinformowany w skierowanym do niego rozstrzygnięciu sprawy z dnia [...] kwietnia 2013 r. sygn. akt: [...]

Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że w przedmiotowej sprawie należało zbadać, czy Szpital w kontekście zarzutów podnoszonych przez wnioskodawcę w zakresie zastosowania niewłaściwego procesu leczniczego naruszył prawo pacjentki – M. C. do świadczeń zdrowotnych, o którym mowa w art. 6 ust. 1 oraz art. 8 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Zatem, czy doszło do naruszenia jej prawa jako pacjenta do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej oraz, czy świadczenia zdrowotne są udzielane przez ww. Szpital z należytą starannością z zachowaniem wymogu fachowości, a także z zachowaniem zasad etyki zawodowej.

Rzecznik podniósł, że Konsultant Wojewódzki nie stwierdził uchybień uzasadniających, że doszło do naruszenia prawa pacjenta. Nie jest możliwy do przewidzenia skutek zastosowanego leczenia farmakologicznego, ale lekarze podjęli działania, w wyniku których wyrównano stan pacjentki.

Rzecznik Praw Pacjenta przywołał zarzuty podniesione we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy tj.: podpisanie, zaskarżonego rozstrzygnięcia Rzecznika Praw Pacjenta "samodzielnie przez kierownika Zespołu ds. Zdrowia Psychicznego bez adnotacji z upoważnienia Rzecznika Praw Pacjenta"; brak upoważnienia Kierownika Kliniki Psychiatrii Szpitala do uczestnictwa w prowadzonym przez Rzecznika Praw Pacjenta postępowaniu wyjaśniającym; nieuwzględnienie w ramach prowadzonego postępowania okoliczności niewłaściwej realizacji art. 10 a ust. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1375), przez brak informacji o zakresie działania i sposobie kontaktu z Rzecznikiem Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego; nieuwzględnienie w ramach prowadzonego postępowania okoliczności naruszenia przepisów prawa m.in. ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 2011 r. Nr 277, poz. 1634 z późn. zm.), przez poddanie pacjentki: bez jej zgody haniebnemu i niesprawdzonemu eksperymentowi odstawieniu leku Klozapol i braku wyjaśnienia tej okoliczności przez Konsultanta, który stwierdził, że nie potrafi wyjaśnić jaka była koncepcja wiążąca się z odstawieniem Klozapolu, narażenie na straty Skarbu Państwa tzn. Narodowego Funduszu Zdrowia przez niepotrzebny, pobyt pacjentki w Szpitalu; nieuwzględnienie w ramach prowadzonego postępowania okoliczności rozstroju zdrowia pacjentki wywołanego odstawieniem leku Klozapol; nieuwzględnienie w ramach prowadzonego postępowania okoliczności nieuzyskania przez Szpital dokumentacji medycznej z Poradni Zdrowia Psychicznego przy Szpitalu Wojewódzkim w [...], w której pacjenta jest leczona od 15 lat; nieuwzględnienie w ramach prowadzonego postępowania okoliczności odmowy Szpitala w kwestii przeniesienia pacjentki do Szpitala Neuropsychiatrycznego w [...]; nieuwzględnienie w ramach prowadzonego postępowania okoliczności nieprawidłowego rozpoznania przez Szpital jednostki chorobowej pacjentki: ,,powinna być schizofrenia paranoidalna, a nie schizofrenia rezydualna".

Odnosząc się do zarzutów, Rzecznik stwierdził, że zarówno art. 107 § 1, jak również art. 268a k.p.a. nie precyzują expressis verbis obowiązku zamieszczenia w decyzji przy podpisie klauzuli upoważnienia do działania w imieniu organu. Podkreślił, iż upoważnienie do załatwiania spraw w imieniu organu może wynikać z odrębnego pisma, jak również z aktu wewnętrznego regulującego organizację i funkcjonowanie jednostki organizacyjnej.

W zakresie zarzutu dotyczącego braku upoważnienia Kierownika Kliniki Psychiatrii Szpitala do działania w toku prowadzonego przez Rzecznika Praw Pacjenta postępowania wyjaśniającego organ zaznaczył, iż Rzecznik Praw Pacjenta nie posiada wiedzy potwierdzającej podnoszoną okoliczność. Przedmiotowe uprawnienie może wynikać z odrębnej, wewnętrznej regulacji Szpitala, brak jest natomiast przepisów obligujących świadczeniodawcę do jego okazania, jako potwierdzenie możliwości zajmowania oficjalnego stanowiska w sprawie badanej przez Rzecznika Praw Pacjenta.

Co do zarzutu niewłaściwej realizacji dyspozycji art. 10 a ust. 3 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, polegającą na braku informacji o zakresie działania i sposobie kontaktu z Rzecznikiem Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego wskazał, że pismem o sygn. akt: [...] P. C. został poinformowany, iż na dzień 12 marca 2013 r. nie wyłoniono kandydata na stanowisko Rzecznika Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego, w związku z czym, ochrona praw pacjentów przebywających w Szpitalu jest realizowana przez Zespół ds. Zdrowia Psychicznego funkcjonujący w strukturach Biura Rzecznika Praw Pacjenta. Z kolei J. D. do pełnienia funkcji Rzecznika Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego w przedmiotowym podmiocie leczniczym została oddelegowana z dniem 15 kwietnia 2013 r. i jest dostępna w czwartki w godz. 7-15, natomiast w pozostałe dni pełni funkcję Rzecznika Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego w SP ZOZ Szpitalu Neuropsychiatrycznym im. prof. [...]. Ponadto, zgodnie z art. 10 a ust. 3 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego świadczeniodawca informuje osoby, o których mowa w ust. 1 i 2, o zakresie działania i sposobie kontaktu z Rzecznikiem Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego, o którym mowa w art. 10 b ust. 1 ww. ustawy. Ustawodawca w analizowanym przepisie nie wskazał w jaki sposób świadczeniodawca miałby przekazywać przedmiotową informację. Nie można zatem przyjąć, iż świadczeniodawca ma obowiązek poinformowania pacjenta (przedstawiciela ustawowego) o zakresie działania i sposobie kontaktu z Rzecznikiem Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego w formie ustnej. Przyjmując, iż uzyskanie informacji w omawianym zakresie jest prawem pacjenta, należy je rozpatrywać w związku z prawem pacjenta do informacji, o którym mowa w art. 11 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Zgodnie z tym przepisem pacjent ma prawo do informacji o prawach pacjenta określonych w niniejszej ustawie oraz w przepisach odrębnych, uwzględniającej ograniczenia tych praw określone w tych przepisach. Podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia tę informację w formie pisemnej, poprzez umieszczenie jej w swoim lokalu, w miejscu ogólnodostępnym.

Odnosząc się do zarzutu związanego z nieuzasadnionym przerwaniem stosowania wiodącego dla pacjentki leku Klozapol i związanego z tym drastycznego pogorszenia stanu zdrowia, Rzecznik Praw Pacjenta wskazał na pojęcie eksperymentu medycznego, który polega na wprowadzeniu przez lekarza nowych lub tylko częściowo wypróbowanych metod diagnostycznych, leczniczych lub profilaktycznych w celu osiągnięcia bezpośredniej korzyści dla zdrowia osoby leczonej. Może on być przeprowadzony, jeżeli dotychczas stosowane metody medyczne nie są skuteczne lub jeżeli ich skuteczność nie jest wystarczająca. Eksperyment badawczy ma na celu przede wszystkim rozszerzenie wiedzy medycznej. Organ wskazał, iż Konsultant w swojej opinii nie stwierdził, iż zastosowane u pacjentki leczenie nosiło znamiona eksperymentu medycznego. Z kolei cytowana przez wnioskodawcę treść ww. opinii, z której wnioskodawca wywodzi swoje twierdzenie jest jedynie częścią zdania, które brzmi: "nie potrafię wyjaśnić jaka była koncepcja terapeutyczna wiążąca się z odstawieniem Klozapolu, gdyż nie udało mi się przedyskutować tego problemu z Ordynatorem Oddziału, który wówczas to leczenie prowadził".

W kontekście zarzutu dotyczącego narażenia "na straty Skarbu Państwa tzn. Narodowego Funduszu Zdrowia" przez niepotrzebny, zdaniem skarżącego, pobyt pacjentki w Szpitalu, organ podkreślił, że kontrola realizacji umów zawartych przez świadczeniodawców z oddziałami wojewódzkimi Narodowego Funduszu Zdrowia, w tym dysponowanie środkami finansowymi pozostaje w kompetencji Narodowego Funduszu Zdrowia, zgodnie z regulacjami ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Rzecznik stwierdził też, że w zakresie swoich uprawnień, uregulowanych w art. 47 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, nie posiada kompetencji pozwalających na ocenę (kontrolę, nadzór) procesu diagnostyczno — leczniczego zastosowanego u pacjenta. Dlatego też, działając na podstawie art. 52 ust. 1 pkt 2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, wystąpił o zbadanie sprawy do Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie psychiatrii dla województwa [...]. W przypadku zwrócenia się przez Rzecznika Praw Pacjenta o zbadania sprawy w zakresie pozostającym w obszarze działania innego organu, Rzecznik jest związany ustaleniami tego organu. Konsultant Wojewódzki w dziedzinie psychiatrii dla województwa [...], opiniując sprawę, nie dopatrzył się uchybień w leczeniu pacjentki, które przemawiałyby za stwierdzeniem naruszenia prawa pacjenta do świadczeń zdrowotnych, o którym mowa w art. 6 ust. 1 oraz art. 8 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Nie ocenił negatywnie zastosowanej terapii. Nie uznał, że zachodziła konieczność skorzystania z dokumentacji medycznej pacjentki znajdującej się w Poradni Zdrowia Psychicznego przy Szpitalu Wojewódzkim w [...], jak i przeniesienia pacjentki do innego podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych.

Reasumując, Rzecznik Praw Pacjenta stwierdził, że jego rozstrzygnięcie z dnia [...] kwietnia 2013 r. sygn. akt: [...] w przedmiocie niestwierdzenia naruszenia prawa pacjenta do świadczeń zdrowotnych, o którym mowa w art. 6 ust. 1 oraz art. 8 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, odpowiada prawu i brak jest podstaw do jego uchylenia.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe rozstrzygnięcie wniosła M. C., reprezentowana przez pełnomocnika – ojca P. C., domagając się uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia i orzeczenia o zawinionym naruszeniu praw pacjenta w stosunku do skarżącej przez Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny nr [...] w [...].

W skardze wskazano na naruszenie przepisów prawa: w szczególności art. 6, art. 8, art. 46, art. 47, art. 51, art. 53, art. 56, art. 67a ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta; art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 127, art. 156 k.p.a.; art. 16 Europejskiego Kodeksu Dobrej Administracji i zarzucono niedokładną analizą dokumentów. Podniesiono, że pierwsza decyzja została przesłana do kierownika Kliniki Psychiatrii, która nie posiada osobowości prawnej ani jej kierownik upoważnienia do samodzielnego działania. Klinika jest tylko oddziałem Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego nr [...] w [...] którego Dyrektor powinien być stroną w postępowaniu (a pismo bezpośrednio nie otrzymał). Pomimo próśb we wcześniejszych pismach, nikt nie powiadomił skarżącej, ani jej pełnomocnika, zgodnie z ustawą z 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego, że w/w Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny nr [...] w [...] posiada Rzecznika Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego (prawdopodobnie J. D.). Nie zrobił tego do tej pory Rzecznik Praw Pacjenta. Naruszając w/w przepisy prawne (i inne) ustawy z 5 grudnia 1996 r. o zawodzie lekarza poddano M. C. bez jej zgody i zgody pełnomocnika, haniebnemu i niesprawdzonemu eksperymentowi odstawienia leku Klozapol (doprowadzenie do ciężkiego rozstroju zdrowia), aby znowu powrócić do tego samego leku Klozapol i w tej samej dawce - przed przyjściem do Szpitala (Kliniki Psychiatrii) skarżącą przyjmowała 400 mg leku Klozapolu i po wyjściu ze szpitala też bierze 400 mg Klozapolu, zatem nie wiadomo jakie były podwody odstawienia ww. leku, żeby następnie do niego powrócić w tej samej dawce. O tym eksperymencie napisał Konsultant Wojewódzki w opinii z dnia 1 lutego 2013 r., cyt. "nie potrafię wyjaśnić jaka była koncepcja wiążąca się z odstawienie Klozapolu" koniec cytatu, czyli nie było żadnego uzasadnienia do takiego leczenia doprowadzającego do ciężkiego rozstroju zdrowia skarżącej.

W skardze wskazano też, na narażenie na straty Skarbu Państwa tzn. Narodowego Funduszu Zdrowia w formie niepotrzebnego kosztu pobytu skarżącej w/w Klinice Psychiatrii ponad 4 miesiące od 10 października 2012 r. do 31 stycznia 2013 r. Skarżąca miała mieć wyleczony tylko kręg szyjny i takie miała skierowanie, a nie przeprowadzanie (bez zgody) fatalnych i nieudanych eksperymentów na jej zdrowiu psychicznym i fizycznym powodujących ogromne cierpienia. Skutkiem odstawienia ww. leku był przez dwa tygodnie ciężki rozstrój zdrowia psychicznego i fizycznego oraz cierpienia skarżącej. Personel szpitala nie reagował, i gdyby nie interwencja ojca pacjentki, pogarszający stan zdrowia skarżącej mógł nawet zakończyć się jej śmiercią. Dodatkowo, podawano skarżącej, przez kilka dni, lek Haloperidol, który spowodował pogłębienie kręczu szyjnego i silne bóle mięśni szyi.

W skardze podniesiono też, że pomimo kilku próśb Klinika Psychiatrii, ani szpital nie zażądał historii choroby skarżącej z Poradni Zdrowia Psychicznego przy Szpitalu Wojewódzkim w [...], w której skarżąca leczona jest od ponad 15 lat. W związku z tym dokonano nieprawidłowego rozpoznania u skarżącej - powinna być schizofrenia paranoidalna, a nie schizofrenia rezydualna. Wreszcie, pomimo, że w pobliżu w/w Kliniki (około 200m), znajduje się Szpital Neuropsychiatryczny, który szczególnie specjalizuje się w leczeniu takich przypadków jak kręcz szyjny, nie chciano przenieść skarżącej do tego właśnie szpitala (przeniesiono tylko na inny oddział).

Pełnomocnik skarżącej stwierdził, że cierpienia, które przeszła jego córka na zawsze pozostawią skazę na jej zdrowiu psychicznym i fizycznym i nie wiadomo czy nie będą pogłębiać się w przyszłości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał wcześniej prezentowaną argumentację.

Na rozprawie, pełnomocnik Rzecznika Praw Pacjenta stwierdził, że w jego ocenie doszło do wydania w sprawie decyzji administracyjnej, na którą przysługuje skarga sądowa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Rozpoznając niniejszą sprawę, Sąd stanął przed koniecznością zbadania tego, czy dopuszczalna jest w niej droga sądowej kontroli.

Orzecznictwo, a w zasadzie pojedyncze orzeczenia, jakie zapadły na tle postępowania, prowadzonego w trybie art. 50, 51, 52 i szczególności art. 53 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008r., o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j. Dz. U 2012.159), nie jest jednolite.

Sąd, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, uznał za nieuzasadniony pogląd, zgodnie z którym skarga sądowa w tego typu sprawach nie przysługuje i podlega odrzuceniu (patrz postanowienie Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie w sprawie o sygnaturze akt VII SA/Wa 13/12 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie o sygnaturze akt I OSK 111161/12).

Sąd nie podziela prezentowanego w ww. orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowiska o prostej analogii między instytucją Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika Praw Pacjenta.

W świetle ustawy o Rzeczniku Praw Obywatelskich czynności podejmowane przez Rzecznika nie są czynnościami z zakresu administracji publicznej. Z uwagi na to, zarówno te czynności, jak też ewentualne zaniechanie ich podjęcia, nie podlegają zaskarżeniu do sądu administracyjnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 kwietnia 1998 r., I SAB 41/98).

Postępowanie przed Rzecznikiem Praw Pacjenta, w szczególności w zakresie stosowania trybu z art. 51, 52, 53 ustawy o prawach pacjenta (...), wyróżnia wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, wskazanie na zastosowanie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, czy wreszcie umieszczenie samej instytucji Rzecznika Praw Pacjenta wprost w ustawie o prawach pacjenta i związanie jego kompetencji wprost z przepisami tej ustawy.

Inny jest status obu Rzeczników. W przeciwieństwie do Rzecznika Praw Obywatelskich, który jest konstytucyjnym organem kontroli państwowej i ochrony prawa, Rzecznik Praw Pacjenta jest centralnym organem administracji rządowej w sprawach ochrony praw pacjentów określonych w ustawie o prawach pacjenta (...) oraz w przepisach odrębnych.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej p.p.s.a.), przed sądami administracyjnymi rozpatrywane są sprawy z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz inne sprawy, do których przepisy p.p.s.a. stosuje się z mocy ustaw szczególnych.

Zakres tych spraw enumeratywnie wymienia przepis art. 3 § 2 i 3 powołanej ustawy p.p.s.a., który określa akty prawne poddane kontroli w postępowaniu przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne - pkt 1 ww. przepisu; postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty - pkt 2; postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie - pkt 3; wreszcie także na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa – pkt 4.

Jak wskazano wyżej, kontrola sądowa dotyczyć może innych niż określone w pkt 1-3 (nie mających charakteru decyzji lub postanowień) aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.

Charakter zaskarżalnych czynności był przedmiotem zarówno rozważań przedstawicieli doktryny i obszernego orzecznictwa. Na tym tle należy przyjąć, obligatoryjne cechy jakimi powinny się charakteryzować czynności organu w rozumieniu ww. przepisu, żeby można je zakwalifikować do kategorii działań podlegających kontroli sądowej. Muszą one mieć charakter zewnętrzny i być skierowane do indywidualnego, konkretnego podmiotu nie podporządkowanego organizacyjnie organowi, muszą mieć charakter publicznoprawny, muszą dotyczyć uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Konieczne jest zatem odniesienie takiego aktu lub czynności do przepisu prawa powszechnie obowiązującego, który określa uprawnienie lub obowiązek. Barbara Adamiak wskazuje, że akty i czynności podejmowane są na podstawie przepisów prawa, które nie wymagają autorytatywnej konkretyzacji, a jedynie potwierdzenia uprawnienia lub obowiązku wynikającego z przepisów prawa (B. Adamiak, Z problematyki właściwości..., s. 18). Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że istota regulacji zawartej w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., polega na umożliwieniu kontroli działań administracji publicznej, które nie są podejmowane w sformalizowanych postępowaniach, a dotyczą praw i obowiązków podmiotów o charakterze publicznoprawnym.

Powyższe wskazania przekonują Sąd, że w niniejszej sprawie przedmiotem kontroli mogą być czynności Rzecznika Praw Pacjenta, które zostały następnie przedstawione w wyjaśnieniach skierowanych do pełnomocnika pacjentki i wnioskodawcy w sprawie, w trybie art. 53 ust 1 pkt 1 opisanej wyżej ustawy o prawach pacjenta (...). Czynności były zindywidualizowane, bo dotyczące i skierowane do konkretnej osoby, będącej pacjentem. Podstawą ich podjęcia były konkretne przepisy prawa - ww. ustawa o prawach pacjenta (...). Czynności dotyczyły ściśle uprawnienia podmiotu - pacjenta, do przestrzegania wobec niego ustawowo zagwarantowanych praw pacjenta.

Reasumując Sąd stwierdza, że o akcie lub czynności w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4, na który może być wniesiona skarga do sądu administracyjnego, można mówić wówczas, gdy akt (czynność) podjęty jest w sprawie indywidualnej, skierowany jest do oznaczonego podmiotu administrowanego, dotyczy uprawnienia lub obowiązku tego podmiotu, samo zaś uprawnienie lub obowiązek, którego akt (czynność) dotyczy, są określone w przepisie prawa powszechnie obowiązującego. Podmiot, którego uprawnienia do ochrony praw jako pacjenta lub obowiązku dotyczy akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., ma zapewnioną ochronę na drodze sądowej, ponieważ może zaskarżyć takie akty i czynności organu administracji publicznej do sądu administracyjnego, a także bezczynność organu w tych sprawach, jak również żądać, aby sąd administracyjny orzekł o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (art. 146 p. p.s.a.). Właśnie to, że "istnienie" lub "nieistnienie" uprawnienia do ochrony praw, jako pacjenta wynika z przepisów prawa, wyraźnie wskazuje, że chodzi tu o uprawnienie lub obowiązek określonej osoby (podmiotu administrowanego), których źródłem jest obowiązujący powszechnie przepis prawny.

Zdaniem Sądu, w nawiązaniu do powyższych wskazań należy stwierdzić, że udzielone przez Rzecznika Praw Pacjenta wyjaśnienia, stanowiły wyłącznie rejestracja przeprowadzonych czynności, i stanowi materiał dowodowy dla kontroli podjętych czynności (por. uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 września 2003 r., OPS 2/03, ONSA 2004, nr 1, poz. 5, s. 79).

Oceniając dopuszczalność skargi Sąd miał na uwadze także przepis art. 52 § 3 p.p.s.a. Ten stanowi – cyt. "Jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu - w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności - do usunięcia naruszenia prawa". W okolicznościach trybu przewidzianego w art. 53, 54 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta przyjąć należy, że skarga wniesiona została zachowaniem wymogów formalnych. Skoro ustaw przewidywała środek zaskarżenia to skarżąca nie była zobowiązana do uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu do usunięcia naruszenia prawa (art. 52 § 3 p.p.s.a.) na marginesie wskazać należy, że w ww. przepisach, nie uregulowano terminu złożenia skargi od aktów i czynności, co do których nie obowiązuje wezwanie do usunięcia naruszeń prawa.

Przypominając, tym miejscu, stan faktyczny sprawy wskazać należy, że po zawiadomieniu przez ojca i zarazem pełnomocnika pacjentki, o szczegółowo opisanym drastycznym naruszeniu w związku z leczeniem szpitalnym jej praw, Rzecznik Praw Pacjenta podjął sprawę, przeprowadził postępowanie (art. 51, 52 - ustawy o prawach pacjenta (...), a następnie przedstawił pełnomocnikowi pacjentki wyjaśnienie, że nie stwierdził w jej przypadku naruszenia praw pacjenta. W sprawie doszło też do jej ponownego rozpoznania, w trybie art. 53 ust 3 ustawy o prawach pacjenta (...).

W świetle art. 54 ww. ustawy o prawach pacjenta (...) Rzecznik zobowiązany był do przeprowadzenia postępowania z zachowaniem procedury wynikającej z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, a zatem w szczególności z zachowaniem ustawowych zasad tego postępowania wynikających z przepisów art. 7, 77, 107 k. p. a.

Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej mają obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Oznacza to, że organ administracji publicznej prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia dostępnego materiału dowodowego, tak aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Należy zauważyć, iż na podstawie art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej, zobowiązany jest rozstrzygnąć sprawę w oparciu o całokształt materiału dowodowego. Jest on więc zobowiązany rozpatrzyć wszystkie dowody zgromadzone i odzwierciedlone w aktach sprawy oraz powinien dowody te rozpatrzyć w ich wzajemnej łączności.

Rządząca postępowaniem administracyjnym zasada oficjalności (art. 7 i art. 77 k.p.a.) wymaga, aby w toku postępowania organy administracji publicznej podejmowały wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia i załatwienia sprawy i dopuszczały jako dowód wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem, a więc by z urzędu przeprowadzały dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy.

Zgodnie z art. 107 k.p.a. w niniejszej sprawie wyjaśnienie wydane przez organ w trybie 53 ust 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta (...) powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Organ ma zatem obowiązek dokładnie podać podstawę faktyczną rozstrzygnięcia. Jak wskazuje się w doktrynie prawa i orzecznictwie "organ musi zająć stanowisko wobec całego materiału procesowego oraz uzasadnić jasno i należycie swoje zdanie, a w szczególności na jakiej podstawie uznał pewne fakty za prawdziwe". Oznacza to, że ma on obowiązek rozpoznać wszystkie żądania, wnioski i zarzuty strony oraz ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji.

W ocenie Sądu, Rzecznik Praw Pacjenta, choć podjął się wyjaśnienia niniejszej sprawy w świetle podnoszonych okoliczności naruszenia praw pacjenta to jednak zadaniu temu nie w pełni sprostał.

W sprawie z pewnością Rzecznik zasadnie odwołał się do stanowiska Konsultanta Wojewódzkiego w zakresie psychiatrii i ma rację, że ocena medyczna zaistniałego przypadku jest dla niego wiążąca.

Umknęło uwadze Rzecznika Praw Pacjenta jednak to, że stanowisko Konsultanta jest z proceduralnego punktu widzenia niczym innym jak opinią. Jak stanowi art. 9 ustawy z dnia 6 listopada 2008r., o konsultantach w ochronnie zdrowia wykonują oni zadania opiniodawcze m.in. dla Rzecznika Praw Pacjenta. Opinia konsultanta, żeby mogła być zakwalifikowana jako istotny dowód w sprawie musi być jasna, czytelna i wyczerpująca.

W ocenia Sądu, opinia Konsultanta wydana w sprawie nie spełnia ww. kryteriów. Brak w niej jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy w okresie hospitalizacji pacjentki doszło do naruszenia jej ustawowych praw, tj. wynikającego z art. 6 ww. ustawy o prawach pacjenta (...) prawa do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej.

W tym kontekście pełnomocnik pacjentki zarzucał nieuzasadnione odstawienie leku podstawowego dla utrzymania jej dobrego stanu zdrowia, zastąpienie go innymi, co do prowadziło do poważnego rozstroju zdrowia, opanowanego dopiero po kilku tygodniach leczenia i powrotu do pierwotnego leku, ponadto zaniechanie prowadzenia leczenia w kierunku rozpoznania wskazanego w skierowaniu do szpitala.

W odniesieniu do tej kluczowej, dla oceny naruszania praw pacjenta kwestii Konsultant odniósł się do stanu zdrowia pacjentki aktualnego dla jego kontaktu z nią. Co do przebiegu leczenia, odstawienia wiodącego dla pacjentki leku powołał się tylko na prawdopodobieństwo chęci stworzenia nowego planu terapeutycznego podkreślając jednocześnie, że lek nie mógł wywołać objawów ubocznych w związku z którymi został do szpitala skierowana. Stwierdził, że nie potrafi wyjaśnić jaka była koncepcja terapeutyczna wiążąca się z odstawieniem Klozapolu, gdyż cyt. "nie udało mi się przedyskutować tego problemu z Ordynatorem Oddziału, który wówczas to leczenie prowadził".

Zdaniem Sądu, wydanie opinii bez przedstawienia jednoznacznej oceny prawidłowości zastosowanej terapii zdaje się pozbawiać opinię Konsultanta przydatności w postępowaniu prowadzonym przez Rzecznika, który miał obowiązek oceny naruszenia prawa do świadczenia zdrowotnego odpowiadającego aktualnej wiedzy medycznej.

W ocenie Sądu, w postępowaniu prowadzonym przez Rzecznika Praw Pacjenta w żaden sposób nie zebrano i nie oceniono materiału dowodowego na okoliczność podnoszonego naruszenia prawa pacjenta opisanego w art. 8 ww. ustawy – tj. prawa do świadczeń zdrowotnych udzielanych z należytą starannością, przez podmioty ich udzielające, z obowiązkiem osób ich udzielających do kierowania się zasadami etyki.

Konsultant odniósł się tylko do adnotacji w historii choroby, co do niewłaściwego zachowania ojca pacjentki, nie przeprowadził wywiadu z nim, a podkreślił, że pacjentka nie mogła wnieść do sprawy nic, bowiem nie była w stanie odtworzyć przebiegu hospitalizacji. Rzecznik w tym zakresie nie przeprowadził żadnego postępowania wyjaśniającego.

W dotychczasowym postępowaniu Rzecznik nie odniósł się też do, podnoszonej w skardze do niego, kwestii traktowania przez personel pacjentki w okresie jej hospitalizacji. Konsultant stwierdził, że nie potrafi odnieść się do niej i podniósł tylko, że co do eksponowania pacjentki na badania, w którym uczestniczyli studenci cyt. "wydaje mu się", że żadnego przekroczenia właściwych w tym zakresie przepisów nie było. Rzecznik Praw Pacjenta nie poczynił żadnych własnych ustaleń w tym zakresie opartych na przeprowadzonym postępowaniu dowodowym,

W ocenie Sądu również wynikające z art. 11 ww. ustawy, a kwestionowane w sprawie niniejszej prawo pacjenta do informacji o prawach pacjenta wynikających z ustawy, nie zostało ocenione w sposób zindywidualizowany w odniesieniu do placówki i okresu właściwego dla hospitalizacji skarżącej pacjentki. Rzecznik nie zbadał wnikliwie w jakiej formie dostępna była, w okresie hospitalizacji skarżącej, wiedza o Rzecznika Praw Pacjenta na terenie Szpitala.

Rozpoznając sprawę ponownie Rzecznik Praw Pacjenta zobowiązany będzie, z zachowaniem zasad procedury administracyjnej, uzupełnić materiał dowodowy w sprawie i ponownie dokonać wnikliwej analizy jej okoliczności pod kątem możliwego naruszenia, w odniesieniu do skarżącej, praw pacjenta, wynikających z ww. ustawy.

Sąd ponadto, podziela argumentację Rzecznika Praw Pacjenta, co do zarzutu o braku klauzuli upoważnienia w pisemnym stanowisku rzecznika oraz, co do reprezentacji Kliniki.

Wyrok Sądu w niniejszej sprawie, wydany w trybie art. 146 § 1 p.p.s.a. był podyktowany przedstawioną powyżej argumentacją.

Sąd jeszcze raz podkreśla - dopuszczona w niniejszej sprawie, w oparciu o wskazane wyżej przepisy prawa, instytucja sądowej kontroli czynności Rzecznika Praw Pacjenta stanowi gwarancję tego, że Rzecznik, jako organ administracji rządowej, właściwy w sprawach ochrony praw pacjenta, będzie podejmował czynności odpowiadające przepisom prawa. Zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego i warunków zdrowotnych obywateli jest jednym z podstawowych zadań państwa, a waga jaką mu się nadaje podkreśla konstytucyjne prawo każdego do ochrony zdrowia, o którym stanowi art.68 ust.1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.