Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 363/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2012-05-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Umorzenie postępowania
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 105
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Ewa Kwarcińska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Sławomir Kozik Sędzia NSA Alicja Stępień Protokolant Sekretarz sądowy Dorota Kotlarek po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 22 maja 2012 r. sprawy ze skargi Gminy Miejskiej na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w z dnia 10 listopada 2009 r., nr [...] w przedmiocie opłaty komorniczej 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku na rzecz strony skarżącej kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

I SA/Gd 363/12

UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego (dalej: organ egzekucyjny) wszczął postępowanie egzekucyjne z majątku zobowiązanego W. G. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela – Prezydenta Miasta, obejmujących należności z tytułu podatku od nieruchomości. W toku prowadzonej egzekucji organ egzekucyjny zastosował środki egzekucyjne, w tym zajęcie ruchomości.

Pismem z dnia 19 maja 2009 r. wierzyciel poinformował organ egzekucyjny, że w dniu 19 marca 2009 r. nastąpiła zapłata egzekwowanych należności. Organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 15 czerwca 2009 r. o wysokości opłaty komorniczej poinformował wierzyciela o obciążeniu go opłatą komorniczą w kwocie 326,68 zł.

Po otrzymaniu zawiadomienia wierzyciel pismem z dnia 1 września 2009 r. wystąpił do organu egzekucyjnego o wydanie z urzędu postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych (opłaty komorniczej) obciążającej wierzyciela, powołując się na art. 64c § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej: u.p.e.a.).

Postanowieniem z dnia 18 września 2009 r. organ egzekucyjny umorzył wszczęte z wniosku wierzyciela postępowanie jako bezpodmiotowe. Wskazał, że przepisy u.p.e.a. nie określają formy prawnej nałożenia na wierzyciela obowiązku uiszczenia opłaty komorniczej; odnosi się to również do sytuacji, gdy to wierzyciel żąda wydania takiego postanowienia. W konsekwencji zgłoszone żądanie organ uznał za bezprzedmiotowe, podkreślając, że wierzyciel nie został obciążony kosztami egzekucyjnymi, ale opłatą komorniczą.

W zażaleniu na powyższe postanowienie wierzyciel zarzucił naruszenie art. 17 § 1, art. 64c § 7 oraz art. 66 § 1-3 i § 6 u.p.e.a. polegające na niewydaniu postanowienia o kosztach egzekucyjnych – opłacie komorniczej.

Dyrektor Izby Skarbowej (dalej: Dyrektor Izby Skarbowej), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 17 § 1 i art. 18 u.p.e.a., zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 listopada 2009 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Wskazał, że wierzyciel ponosi wydatki związane z przekazaniem mu egzekwowanej należności lub przedmiotu, a także obowiązany jest do uiszczenia opłaty komorniczej (z zastrzeżeniem art. 66 § 4 u.p.e.a.). Stwierdził przy tym, że nie istnieje norma kompetencyjna, która upoważniałaby organ egzekucyjny do wydania indywidualnego aktu administracyjnego w formie postanowienia, nakładającego na wierzyciela obowiązek uiszczenia opłaty komorniczej. Wyjaśnił, że opłat wymienionych w art. 66 u.p.e.a. obciążających wyłącznie wierzyciela od kwot ściągniętych egzekucyjnie, a także wpłaconych w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych nie można utożsamiać z opłatami za czynności egzekucyjne – kosztami egzekucyjnymi w rozumieniu art. 64 u.p.e.a. Stąd powołany w zażaleniu przepis art. 64c § 7 u.p.e.a. nie ma zastosowania do opłaty komorniczej, gdyż sam art. 66 u.p.e.a., dotyczący bezpośrednio opłaty komorniczej, nie zawiera odpowiedniego odesłania. W tej sytuacji organ egzekucyjny zasadnie umorzył wszczęte wnioskiem wierzyciela postępowanie jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 k.p.a., znajdującego odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym na mocy art. 18 u.p.e.a.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Gmina Miejska (dalej: skarżąca) zarzuciła naruszenie:

1/ art. 17 § 1 i art. 64c § 7 u.p.e.a. przez uznanie, że organ egzekucyjny prawidłowo odmówił wydania postanowienia o kosztach egzekucyjnych – opłacie komorniczej,

2/ art. 66 § 1-3 i § 6 u.p.e.a. przez zaniechanie pokrycia opłaty komorniczej z wyegzekwowanych kwot i obciążenia nią wierzyciela dopiero w przypadku niemożności jej wyegzekwowania, oraz

3/ art.105 § 1 k.p.a. przez uznanie, że organ egzekucyjny prawidłowo wydał postanowienie o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 18 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 18/10, oddalił skargę. Sąd pierwszej instancji uznał, że organ egzekucyjny zasadnie umorzył, jako bezprzedmiotowe, postępowanie z wniosku skarżącej o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych (opłaty komorniczej). Mimo, że art. 66 u.p.e.a., nakładający na wierzyciela obowiązek uiszczenia opłaty komorniczej, został zamieszczony w rozdziale u.p.e.a. poświęconym kosztom egzekucyjnym, przewidziane w tym przepisie opłaty obciążające wierzyciela nie mogą być utożsamiane z opłatami za czynności egzekucyjne – kosztami egzekucyjnymi ponoszonymi przez zobowiązanego lub wierzyciela, w sprawie których organ egzekucyjny wydaje na żądanie zobowiązanego lub z urzędu postanowienie. Ustalając wierzycielowi wysokość opłaty komorniczej organ egzekucyjny nie jest zobligowany do wydania postanowienia w tym przedmiocie, bowiem w przepisach u.p.e.a. brak normy kompetencyjnej, która upoważniałaby organ egzekucyjny do wydania indywidualnego aktu administracyjnego (postanowienia) nakładającego na wierzyciela obowiązek uiszczenia tej opłaty. Samodzielnej podstawy prawnej do wydawania rozstrzygnięć administracyjnych w toku postępowania egzekucyjnego nie może też stanowić art. 17 § 1 u.p.e.a. Pogląd o braku obowiązku wydania postanowienia w sprawie określenia wysokości opłaty komorniczej potwierdza też treść art. 66 § 7 u.p.e.a., który to przepis określa sposób postępowania w przypadku nieuiszczenia przez wierzyciela opłaty komorniczej, nie przewidując wydania postanowienia.

W wywiedzionej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej skarżąca wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca zarzuciła naruszenie art. 66 u.p.e.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że:

- przepis ten jest właściwy dla oceny, czy wierzycielowi przysługuje uprawnienie do żądania wydania postanowienia o opłacie komorniczej,

- przewidziane w tym przepisie opłaty obciążające wierzyciela nie mogą być utożsamiane z opłatami za czynności egzekucyjne – kosztami egzekucyjnymi ponoszonymi przez zobowiązanego lub wierzyciela, w sprawie których organ egzekucyjny wydaje na żądanie zobowiązanego lub z urzędu postanowienie,

- organ egzekucyjny ustalając wierzycielowi wysokość opłaty komorniczej nie jest zobligowany do wydania postanowienia w tym przedmiocie, skoro art. 66 u.p.e.a. nie określa formy prawnej właściwej do nałożenia takiego obowiązku na wierzyciela,

- brak jest w ustawie normy kompetencyjnej, która upoważniałaby organ egzekucyjny do wydawania indywidualnego aktu administracyjnego – postanowienia nakładającego na wierzyciela obowiązek uiszczenia opłaty komorniczej.

W ocenie skarżącej przepisem właściwym dla wydania postanowienia o opłacie komorniczej obciążającej wierzyciela jest art. 64c § 7 u.p.e.a.; przewidziane w art. 66 u.p.e.a. opłaty obciążające wierzyciela są kosztami egzekucyjnymi ponoszonymi przez zobowiązanego lub wierzyciela, w sprawie których organ egzekucyjny wydaje na żądanie zobowiązanego lub z urzędu postanowienie. Skarżąca wskazała, że organ egzekucyjny ustalając wierzycielowi wysokość opłaty komorniczej nie jest zobligowany do wydania postanowienia w tym przedmiocie na podstawie art. 66 u.p.e.a., bo przepis ten istotnie nie określa form prawnej właściwej do nałożenia takiego obowiązku na wierzyciela, ale jest zobligowany do wydania postanowienia w trybie art. 64c § 7 u.p.e.a. Jej zdaniem w ustawie jest norma kompetencyjna, zawarta w art. 64c § 7 u.p.e.a., która upoważnia organ egzekucyjny do wydawania indywidualnego aktu administracyjnego – postanowienia nakładającego na wierzyciela obowiązek uiszczenia opłaty komorniczej.

Podniosła również zarzut naruszenia art. 64c § 7 u.p.e.a. przez jego niezastosowanie, podczas gdy przepis ten stanowi podstawę prawną do wydania przez organ egzekucyjny postanowienia o opłacie komorniczej, obciążającej wierzyciela oraz art. 105 k.p.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że:

- brak było materialnoprawnych podstaw do wydania postanowienia merytorycznie ustosunkowującego się do wniosku wierzyciela o wydanie postanowienia o opłacie komorniczej,

- organy obu instancji nie naruszyły art. 105 k.p.a. uznając, iż wniosek wierzyciela w zakresie potrzeby wydania postanowienia w przedmiocie kosztów opłaty komorniczej należało uznać za bezprzedmiotowy.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że przepis art. 64c § 7 u.p.e.a. obliguje organ egzekucyjny do wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, a opłata komornicza jest takim kosztem. Istniały zatem materialnoprawne podstawy do wydania postanowienia o opłacie komorniczej na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a. W konsekwencji nie było podstaw prawnych do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego w trybie art. 105 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z dnia 28 lutego 2012 r., sygn. akt II FSK 1493/10, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku.

Na wstępie rozważań Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: jako p.p.s.a.), nie może zbadać poprawności zastosowania lub niezastosowania przepisów nie wskazanych w podstawach kasacyjnych. Dlatego też NSA nie mógł się odnieść do zasadności przedstawionego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny poglądu, według którego przepis art. 17 § 1 u.p.e.a. nie może stanowić samodzielnej podstawy prawnej do wydawania rozstrzygnięć lub zajmowania stanowiska w formie postanowienia w sytuacji, gdy przepis szczególny takiej formy nie przewiduje, choć podejmowane rozstrzygnięcie lub zajmowane stanowisko określają sytuację prawną uczestników postępowania egzekucyjnego.

Przechodząc do meritum sprawy NSA zauważył, że pomimo braku w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji pozytywnego przepisu, nakazującego organowi egzekucyjnemu ustalanie wysokości opłaty komorniczej w formie postanowienia, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podstaw takich doszukiwano się już to w art. 66 u.p.e.a., już to w odpowiednio stosowanym art. 64c § 7 lub art. 64c § 12 u.p.e.a. Odwołując się do stanowiska zaprezentowanego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 października 2010 r., II FSK 1228/09 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 24 listopada 2010 r., I SA/Sz 644/10 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną wskazał, że podziela ten kierunek rozumowania. Zauważył przy tym, że chociaż opłata komornicza ma charakter swoisty i nie może być utożsamiana z kosztami egzekucyjnymi, zdefiniowanymi w art. 64c § 1 u.p.e.a. i tym samym nie może odnosić się do niej art. 64c § 7 u.p.e.a., niemniej stanowi ona obciążenie, którego zasadność musi podlegać weryfikacji w toku postępowania. Zajmując stanowisko o powinności wierzyciela w zakresie uiszczenia opłaty komorniczej na podstawie art. 66 § 3 u.p.e.a., a także orzekając o braku takiej powinności na podstawie art. 66 § 4 u.p.e.a., względnie stwierdzając uchylanie się wierzyciela od jej spełnienia na podstawie art. 66 § 7 u.p.e.a., organ egzekucyjny władczo rozstrzyga sprawę, dotykając interesów majątkowych wierzyciela w sposób mogący spowodować spór. Przyjęcie więc stanowiska, spotykanego także w orzecznictwie sądowym, że w tej sytuacji organ egzekucyjny, pomimo zgłoszenia przez wierzyciela stosownego żądania, nie ma obowiązku wydania postanowienia otwierającego drogę do ewentualnego zaskarżenia przyjętego rozstrzygnięcia, nie zasługuje na aprobatę.

Sąd drugiej instancji stwierdził, że Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę i akceptując umorzenie postępowania zainicjowanego wnioskiem wierzyciela o wydanie postanowienia w sprawie opłaty komorniczej jako bezprzedmiotowego (na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.) pominął wskazany wyżej aspekt sprawy, z naruszeniem art. 66 § 3 i § 7 u.p.e.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. i art. 105 § 1 k.p.a. Aprobata zastosowania w sprawie tego ostatniego przepisu miała istotny wpływ na wynik sprawy, wykluczając nie tylko możliwość polemiki z organem egzekucyjnym w kwestii zasadności obciążenia wierzyciela opłatą komorniczą, ale także sankcjonując brak uzasadnienia prawnego i faktycznego stanowiska zajętego przez ten organ.

Wobec powyższego za usprawiedliwiony uznał zarzut naruszenia art. 105 § 1 k.p.a. w powiązaniu z art. 18 i art. 66 u.p.e.a., a zwłaszcza z § 3, 4 i 7 tego artykułu oraz w związku z art. 151 p.p.s.a., przez błędne zastosowanie tego ostatniego przepisu w następstwie niezasadnej akceptacji umorzenia postępowania. NSA wskazał, że rozpoznając sprawę ponownie Sąd pierwszej instancji zgodnie z art. 190 p.p.s.a. uwzględni dokonaną wykładnię prawa, której istotą jest ocena o przedmiotowości postępowania o wydanie przez organ egzekucyjny postanowienia w sprawie opłaty komorniczej. Natomiast za niezasadny NSA uznał zarzut naruszenia art. 64c § 7 u.p.e.a., który w sprawie nie miał zastosowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

I.

Skargę należało uwzględnić.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że stosownie do art. 190 zdanie pierwsze p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przez ocenę prawną, o której mowa cyt. przepisie, należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji.

Możliwość odstąpienia od zawartej w orzeczeniu wykładni prawa istnieje tylko wtedy, gdy stan faktyczny ustalony w wyniku ponownego rozpoznania sprawy uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego nie mają zastosowania przepisy wyjaśnione przez Naczelny Sąd Administracyjny, bądź po wydaniu orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego zmieni się stan prawny.

Odnosząc przedstawione wyżej rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy, podnieść należy, że brak jest przesłanek, które dopuszczałyby odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lutego 2012 r., sygn. akt II FSK 1493/10. Oznacza to, że dalsze rozważania dotyczące legalności zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 10 listopada 2009 r. muszą być prowadzone w oparciu o stanowisko, jakie Naczelny Sąd Administracyjny zaprezentował w powołanym orzeczeniu.

II.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że Sąd pierwszej instancji w wyroku z dnia 18 marca 2010 r. oddalając skargę i akceptując umorzenie postępowania zainicjowanego wnioskiem wierzyciela o wydanie postanowienia w sprawie opłaty komorniczej jako bezprzedmiotowego (na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.) pominął aspekt, że organ egzekucyjny, zajmując stanowisko o powinności wierzyciela w zakresie uiszczenia opłaty komorniczej na podstawie art. 66 § 3 u.p.e.a., a także orzekając o braku takiej powinności na podstawie art. 66 § 4 u.p.e.a., względnie stwierdzając uchylanie się wierzyciela od jej spełnienia na podstawie art. 66 § 7 u.p.e.a., władczo rozstrzyga sprawę, dotykając interesów majątkowych wierzyciela w sposób mogący spowodować spór. Zdaniem NSA przyjęcie stanowiska, że w tej sytuacji organ egzekucyjny, pomimo zgłoszenia przez wierzyciela stosownego żądania, nie ma obowiązku wydania postanowienia otwierającego drogę do ewentualnego zaskarżenia przyjętego rozstrzygnięcia, nie zasługuje na aprobatę.

Sąd drugiej instancji zauważył, że pomimo braku w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji pozytywnego przepisu, nakazującego organowi egzekucyjnemu ustalanie wysokości opłaty komorniczej w formie postanowienia, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podstaw takich doszukiwano się w art. 66 u.p.e.a. oraz w odpowiednio stosowanym art. 64c § 7 lub art. 64c § 12 u.p.e.a. Stwierdził przy tym, że chociaż opłata komornicza ma charakter swoisty i nie może być utożsamiana z kosztami egzekucyjnymi, zdefiniowanymi w art. 64c § 1 u.p.e.a. i tym samym nie może odnosić się do niej art. 64c § 7 u.p.e.a., niemniej stanowi ona obciążenie, którego zasadność musi podlegać weryfikacji w toku postępowania.

Przedmiotem sporu w sprawie jest kwestia zasadności umorzenia jako bezprzedmiotowe przez organ egzekucyjny postępowania z wniosku skarżącej o wydanie postanowienia określającego wysokość opłaty komorniczej uregulowanej w przepisach u.p.e.a.

III.

Zagadnienie kosztów egzekucyjnych w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym uregulowane zostało w przepisach art. art. 64-66 u.p.e.a. Kosztami egzekucyjnymi są zarówno opłaty za czynności egzekucyjne, opłata manipulacyjna, jak również wydatki organu egzekucyjnego związane z prowadzeniem postępowania egzekucyjnego. W rozdziale tym uregulowana również została kwestia kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela oraz opłaty komorniczej. Zgodnie z przepisem art. 64c § 1 u.p.e.a., koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego, albowiem konieczność zastosowania egzekucji administracyjnej związana jest z uchylaniem się przez zobowiązanego od wykonania ciążących na nim obowiązków. Zgodnie natomiast z przepisem art. 66 § 1 u.p.e.a., wierzyciel ponosi wydatki związane z przekazaniem mu egzekwowanej należności lub przedmiotu. Wydatki, o których mowa jest w § 1, organ egzekucyjny pokrywa z wyegzekwowanych kwot (§ 2). Wierzyciel, na rzecz którego organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych, jest obowiązany, z zastrzeżeniem § 4, do uiszczenia opłaty komorniczej (§ 3). Zgodnie z § 4 tego przepisu, nie pobiera się opłaty komorniczej od:

1) kwot wpłaconych po wystąpieniu wierzyciela z żądaniem zawieszenia albo umorzenia postępowania egzekucyjnego;

2) należności ściągniętych przez organ egzekucyjny będący jednocześnie ich wierzycielem;

3) należności dochodzonych na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez urząd skarbowy lub naczelnika urzędu skarbowego;

4) należności dochodzonych na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez organ wykonujący, chyba że niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodowało obce państwo.

Ponadto, opłata komornicza przypada na rzecz tego organu, który dokonał ściągnięcia należności pieniężnej lub zastosował środki egzekucyjne, w wyniku których należność została zapłacona (§ 5). Natomiast przepis art. 66 § 6 u.p.e.a. stanowi, że do opłaty komorniczej stosuje się odpowiednio § 2 oraz art. 64c § 11 i 12 u.p.e.a., a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodowało obce państwo – również odpowiednio art. 64c § 3a i 3b u.p.e.a. Stosownie do art. 66 § 7 u.p.e.a., jeżeli wierzyciel uchyla się od uiszczenia opłaty komorniczej, opłata ta, w części, w jakiej nie została potrącona przez organ egzekucyjny, podlega przymusowemu ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej, po uprzednim doręczeniu upomnienia z zagrożeniem egzekucją, a następnie wystawieniu tytułu wykonawczego. Państwowe jednostki budżetowe, których należności dochodzone w trybie egzekucyjnym stanowią dochód budżetu państwa, z zastrzeżeniem § 4, są upoważnione do przeznaczania odpowiedniej części uzyskanych z egzekucji wpływów na pokrycie opłaty komorniczej i wydatków związanych z przekazaniem mu egzekwowanej należności lub przedmiotu (§ 8 art. 66 u.p.e.a.).

Przez opłatę komorniczą, zgodnie z art. 1a pkt 6 u.p.e.a., rozumie się opłatę wynoszącą 5% kwot przekazanych wierzycielowi przez organ egzekucyjny lub przekazanych wierzycielowi przez zobowiązanego w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych.

W orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie opłatę komorniczą określa się mianem swoistego typu wynagrodzenia dla organu egzekucyjnego, który dokonał ściągnięcia należności pieniężnej lub zastosował środki egzekucyjne, w wyniku których należność została zapłacona.

Jak już wskazano zgodnie z przepisem art. 66 § 6 u.p.e.a. do opłaty komorniczej stosuje się "odpowiednio" § 2 oraz art. 64c § 11 i § 12 u.p.e.a. I tak, w świetle art. 64c § 11 u.p.e.a., jeżeli czynności egzekucyjne powodujące powstanie kosztów, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 2-6 i § 6, zostały dokonane przez więcej niż jeden organ egzekucyjny lub rekwizycyjny, uzyskane z tego tytułu środki pieniężne rozdziela się między te organy w proporcji odpowiadającej stosunkowi wyegzekwowanych przez nie kwot do kwot wyegzekwowanych w całym postępowaniu egzekucyjnym. Przepis art. 64 § 3 u.p.e.a. stosuje się odpowiednio. Rozliczenia, o którym mowa w § 11, dokonuje organ egzekucyjny kończący postępowanie egzekucyjne, nie później niż w terminie 30 dni od dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Rozliczenie może być dokonane za zgodą wierzyciela przez potrącenie wzajemnych należności. Na postanowienie w sprawie rozliczenia kosztów przysługuje zażalenie organom, których dotyczy to rozliczenie (§ 12).

Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone przez WSA w Szczecinie w wyroku z dnia 24 listopada 2010 r., I SA/Sz 644/10 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych), w świetle którego uprawnione jest takie "odpowiednie" stosowanie przepisu art. 64c § 12 zdanie trzecie u.p.e.a., (zgodnie z którym na postanowienie w sprawie rozliczenia kosztów przysługuje zażalenie organom, których dotyczy to rozliczenie), które oznaczać będzie jego stosowanie "wprost" do unormowania określonego w art. 66 § 6 u.p.e.a. dotyczącego opłaty komorniczej. A zatem, również w przedmiocie określenia wierzycielowi opłaty komorniczej, organ egzekucyjny wydaje postanowienie, na które służy zażalenie.

Dodatkowo wskazać także należy na regulację zawartą w przepisie art. 17 § 1 u.p.e.a., który stanowi, że o ile przepisy u.p.e.a. nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Z treści art. 17 § 1 u.p.e.a. wynika więc, że rozstrzygnięcia merytoryczne w postępowaniu egzekucyjnym wydawane są w formie postanowień, natomiast przepis art. 18 u.p.e.a. stanowi, że w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy k.p.a., o ile przepisy ustawy egzekucyjnej nie stanowią inaczej. Podnieść również należy, iż w dziale IX k.p.a. uregulowane zostały opłaty i koszty postępowania. Zgodnie z przepisem art. 264 § 1 k.p.a., zawartym w tym dziale, jednocześnie z wydaniem decyzji organ administracji publicznej ustali w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia. Wszelkie nieuiszczone w terminie opłaty i koszty postępowania oraz inne należności wynikłe z tego postępowania podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o egzekucji administracyjnej świadczeń pieniężnych (art. 265 k.p.a.).

Z uwagi na fakt, że postanowienia wydawane w postępowaniu egzekucyjnym mają charakter merytoryczny należy do nich odpowiednio stosować przepisy dotyczące decyzji wydawanych w postępowaniu administracyjnym ogólnym, zatem do postanowień tych należy stosować przepis art. 107 k.p.a. (określający, co powinna zawierać decyzja) a nie przepisy art. 124 k.p.a. (wskazujący na to, co powinno zawierać postanowienie), które dotyczą postanowień wydawanych w postępowaniu administracyjnym, które to postanowienia nie mają charakteru merytorycznego i rozstrzygają jedynie kwestie proceduralne (por. wyrok WSA w Warszawie z 18 stycznia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2936/05, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Także NSA w wyroku z 25 lipca 1996 r., sygn. akt SA/Po 2975/95 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych) podkreślił, że postanowienie organu egzekucyjnego wydane na postawie art. 66 u.p.e.a., ustalające wysokość opłaty komorniczej powinno zawierać uzasadnienie faktyczne (art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a.), w tym podanie kwot ściągniętych egzekucyjnie oraz wpłaconych w wyniku zastosowanych środków egzekucyjnych.

IV.

Reasumując, rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego w przedmiocie opłaty komorniczej jest rozstrzygnięciem wymagającym wydania postanowienia (art. 17 § 1 u.p.e.a.), zaś na wydane w tej materii postanowienie służy zażalenie, a w konsekwencji, na dalszym etapie postępowania, skarga do sądu administracyjnego.

Okoliczność, że ustawodawca w przepisie art. 66 § 7 u.p.e.a. przewidział przymusowe ściągnięcie w trybie egzekucji administracyjnej, po uprzednim doręczeniu upomnienia z zagrożeniem egzekucji, a następnie wystawieniu tytułu wykonawczego, nie wyklucza dopuszczalności prowadzenia przez wierzyciela sporu z organem egzekucyjnym w kończonym postępowaniu egzekucyjnym w przedmiocie wysokości opłaty komorniczej, skoro jest to kwestia, która może być przedmiotem rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego.

Rozpatrując sprawę ponownie organ egzekucyjny uwzględni wyrażoną przez Sąd ocenę prawną w zakresie zastosowania przepisu art. 66 § 3 i § 7 u.p.e.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.

Uwzględniając powyższe okoliczności i uznając, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisu art. 66 § 3 i § 7 u.p.e.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. i art. 105 § 1 k.p.a., Sąd na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł o jego uchyleniu. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.