Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2120/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17, art. 8, art. 10, art. 77 par. 1, art. 80, art. 9
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Tomasz Szmydt (spr.), Sędzia WSA Andrzej Góraj, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 lutego 2021 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...]; 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu [...] na rzecz skarżącej A. L. kwotę 200 zł (słownie: dwieście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Rektor Uniwersytetu [...] (dalej "organ", "Rektor"), decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...], działając na podstawie art. 173 ust 1 pkt 1, art. 175 ust 3, art. 179 i art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. 2017 poz. 2183 ze zm., dalej "p.s.w.") w zw. z art. 273 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1669, dalej: "ustawa wprowadzająca") i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: "k.p.a.") oraz w zw. z § 19, § 22, § 23, § 24 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...], wprowadzonego Zarządzeniem Nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] września 2011 r. (Monitor U[...] z 2013 r. poz. 178 ze zm., dalej: "Regulamin") w zw. z § 4 Zarządzenia nr 142 Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] października 2019 r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...] (Monitor U[...] z 2019 r., poz. 318 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2020 r., [...] o odmowie przyznania A. L. (dalej: "skarżąca", "studentka") stypendium socjalnego za rok akademicki 2018/2019.

W sprawie ustalony został następujący stan faktyczny. A. L., pismem z dnia 9 października 2018 r., jako studentka wówczas pierwszego roku studiów stacjonarnych drugiego stopnia Uniwersytetu [...] (dalej: "U[...]") na kierunku [...], złożyła wniosek o przyznanie stypendium socjalnego na rok akademicki 2018/2019 do Komisji Stypendialnej Instytutu [...]. We wniosku wskazała, że dochód netto na członka jej rodziny wynosi 0 zł.

Pismem z dnia 19 lutego 2019 r. Studentka została wezwana do usunięcia braków wniosku o stypendium socjalne. Przesyłka nie została odebrana. W dniu 22 marca 2019 r. Studentka osobiście odebrała pismo, w którym została wezwana do dostarczenia zaświadczenia o sytuacji majątkowej i dochodowej z ośrodka pomocy społecznej. W przedmiotowym wezwaniu wskazano, że zaświadczenie powinno potwierdzać m.in.: z kim prowadzi gospodarstwo domowe; jak kształtują się jej dochody - od kogo i w jakiej kwocie otrzymuje środki na zaspokojenie swoich potrzeb; jak kształtują się wydatki jej gospodarstwa domowego. Ponadto organ wskazał, że jaki jest średni dochód miesięczny w gospodarstwie domowym; ww. zaświadczenie powinno również opisywać sytuację majątkową. W pouczeniu poinformowano, że niedostarczenie zaświadczenia w wyznaczonym terminie będzie skutkowało wezwaniem do złożenia wyjaśnień odnośnie sytuacji dochodowej i majątkowej w rodzinie Studentki.

W dniu [...] maja 2019 r. Przewodnicząca Komisji Stypendialnej odznaczyła wniosek jako pozostawiony bez rozpoznania zamieszczając komentarz: "Wnioskodawca, wezwany do uzupełnienia braków w dokumentacji, nie dostarczył ich w odpowiednim terminie."

Podaniem z dnia 20 listopada 2019 r. Studentka złożyła do Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów ponaglenie trybie art. 37 k.p.a. W jego treści wskazała, że Komisja w dniu 22 marca 2019 r. skierowała do niej wezwanie pod rygorem wezwania jej do złożenia wyjaśnień odnośnie do sytuacji majątkowi i dochodowej w rodzinie. Wyjaśnia ponadto, że w jej sprawie nie została wydana decyzja administracyjna, nie została też wezwana do złożenia wyjaśnień, ani nie otrzymała żadnej informacji od Komisji.

Działając z upoważnienia Rektora Uniwersytetu [...] Koordynator ds. stypendialnych Wydziału [...], decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. odmówił skarżącej przyznania stypendium socjalnego na rok akademicki 2018/2019. W uzasadnieniu organ uczelni wyjaśnił, że stosownie do art. 179 ust. 1 p.s.w. stypendium socjalne ma prawo otrzymywać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Ustęp 2 przywołanego artykułu wskazuje, że rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego ustala wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne. Stosownie zaś do art. 179 ust. 9 p.s.w.: "W przypadku niedostarczenia przez studenta zaświadczenia, o którym mowa w ust. 8, rektor, kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej albo komisja stypendialna lub odwoławcza komisja stypendialna, o których mowa w art. 175 ust. 4 i art. 176 ust. 3, może wezwać studenta do przedstawienia wyjaśnień. Niezłożenie wyjaśnień w wyznaczonym terminie skutkuje odmową przyznania stypendium socjalnego".

Organ podniósł ponadto, że to na studencie ubiegającym się o pomoc materialną ciąży obowiązek przedstawienia dokumentów potwierdzających dochód rodziny. W jego ocenie brak wiarygodnego udokumentowania źródeł dochodu nie pozwala określić sytuacji majątkowej studentki jako uzasadniającej przyznania świadczenia. Z tego też powodu orzekł on o odmowie przyznania stypendium.

Pismem z dnia 30 stycznia 2020 r. Skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu podniosła m.in., że pismem z dnia 22 marca 2019 r. została wezwana do doręczenia zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o sytuacji dochodowej i majątkowej studenta i rodziny studenta, wskazując jednocześnie, że odpowiedź z ośrodka pomocy społecznej otrzymała po terminie wskazanym w wezwaniu, dlatego też czekała na wezwanie organu do złożenia wyjaśnień.

W odpowiedzi na wystosowane przez Rektora wezwanie z dnia 3 marca 2020r., skarżąca w piśmie procesowym wskazała, iż do lipca 2018 r. prowadziła wspólne gospodarstwo z rodzicami i siostrą. W skład rodziny wchodziły cztery osoby, a dochód był uzyskiwany tylko przez jej ojca. W dniu [...] lipca 2018 r. wyszła za mąż i wraz z nim zamieszkała we wspólnie wynajmowanym mieszkaniu w [...]. Nie prowadzili wspólnego gospodarstwa z rodzicami. Posiadali oszczędności (staż asystencki męża, wcześniej pobierane stypendium socjalne i naukowe). Skarżąca wyjaśniła, że jej mężowi zostało przyznane stypendium socjalne na rok akademicki 2018/2019 w wysokości 1050 zł miesięcznie i był to jedyny dochód rodziny. Ze względu na wysokie koszty wynajmu mieszkania (ponad 1 500 zł miesięcznie wraz z opłatami) oszczędności z prezentów ślubnych, stypendium z poprzedniego roku oraz stażu męża ulegały uszczupleniu. Wyjaśniła, że od listopada lub grudnia 2018 r. jej mąż zaczął pożyczać pieniądze od swoich rodziców, na pokrycie bieżących zobowiązań, które były spłacane na bieżąco. Dodała, że od rodziców otrzymywali pomoc w postaci słoików z przetworzonym jedzeniem, a czasem byli zapraszani na obiady w niedzielę. Skarżąca wyjaśniła, że w marcu 2019 r. zmarła jej babcia i przeprowadzili się wraz z mężem do mieszkania w którym mieszkała, a obecnie stanowiącym własność jej mamy oraz wujka, udostępnionym jej w zamian za opłacanie czynszu i mediów w wysokości 560 zł miesięcznie. Skarżąca tłumaczyła również, że OPS Dzielnicy [...] wydał postanowienie o odmowie wydania zaświadczenia o sytuacji dochodowej i majątkowej studenta i rodziny studenta, ponieważ nie figurują oni w rejestrze ww. OPS. Skarżąca wskazała, że miesięczne koszty utrzymania jej rodziny w październiku 2018 r. wyniosły 2 350 zł.

W odpowiedzi na wezwanie z dnia 3 czerwca 2020 r. Skarżąca przedstawiła umowę o staż męża z dnia [...] marca 2018 r. (czas trwania umowy: [...] marzec 2018r. - [...] lipiec 2018 r.) oraz decyzje o przyznaniu stypendium socjalnego na rok akademicki 2018/2019 (decyzja z dnia [...] listopada 2018 r. i decyzja z dnia [...] grudnia 2018 r.). oraz umowę o pracę jej męża z dnia [...] stycznia 2020 r. oraz potwierdzenie wynagrodzenia za drugi miesiąc pracy. Stwierdziła też, że nie jest w stanie udokumentować pożyczek zaciąganych przez męża z uwagi na okoliczność, że zawierane były one w formie ustnej, a także były to drobne kwoty na zaspokojenie drobnych potrzeb – wizyty u dentysty, czy też zakup leków.

W odpowiedzi na wezwanie do udokumentowania posiadanych oszczędności w okresie od lipca 2018 r. do listopada/grudnia 2018 r., skarżąca wyjaśniła, że "udokumentowanie posiadanych oszczędności we wskazanym okresie jest dosyć trudne". Wskazała, że kwoty otrzymane z prezentów ślubnych przeznaczyli na wynajem mieszkania w [...]. Na ich oszczędności składały się kwota 6.600 zł - wynagrodzenie męża za staż asystencki oraz zaoszczędzone środki ze stypendium rektora dla najlepszych studentów z roku akademickiego 2015/2016.

W tym stanie faktycznym została wydana zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja Rektora U[...] z dnia [...] sierpnia 2020 r. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że w myśl art. 179 ust. 4 p.s.w. przy ustalaniu wysokości dochodu studenta do ubiegania się o stypendium socjalne uwzględnia się dochody osiągane przez studenta, rodziców studenta i będące na ich utrzymaniu dzieci pobierające naukę do 26. roku życia. Miesięczną wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającego do ubiegania się o ww. świadczenia, zgodnie z art. 179 ust. 5 p.s.w., ustala się na zasadach określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, dalej jako: u.ś.r. Szczegółowe zasady obliczania dochodu w rodzinie studenta znajdują się w Załączniku nr 2 do Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] wprowadzonego Zarządzeniem Nr [...] Rektora U[...] z dnia [...] września 2011 r.

Mając powyższe na uwadze Rektor U[...] wskazał, że w skład rodziny skarżącej wchodzi ona wraz z mężem. Skarżąca złożyła bowiem oświadczenie, że nie prowadzi gospodarstwa domowego z żadnym z rodziców oraz wnosi o obliczenie dochodu na osobę w jej rodzinie bez wykazywania dochodów osób, o których mowa w art. 179 ust. 4 p.s.w.

Analizując dochody rodziny, organ wskazał, że zarówno skarżąca jak i jej mąż nie złożyli zeznania podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2017 r., natomiast dochód skarżącej niepodlegający opodatkowaniu osiągnięty w 2017 r. z tytułu stypendium socjalnego - według Uniwersyteckiego Systemu Obsługi Studentów USOS: 600 zł. Skarżąca i jej mąż złożyli oświadczenia, że nie są zatrudnieni oraz że nie wykonują innej pracy zarobkowej.

Odnosząc się do zarzutów skarżącej, Rektor wskazał, że uwzględnił złożone przez nią ponaglenie, a także wyjaśnił, że zmiana właściwości organu uprawnionego do rozpatrywania wniosków wydłużyła postępowanie.

Następnie organ wyjaśnił, że ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, iż dochód do stypendium socjalnego na rok akademicki 2018/2019 w rodzinie Studentki wynosi 0 zł. Rektor wyjaśnił, że słusznie w I instancji wskazano, że to właśnie na studencie ubiegającym się o pomoc materialną ciąży obowiązek przedstawienia dokumentów potwierdzających dochód rodziny. Brak wiarygodnego udokumentowania źródeł dochodu nie pozwala określić sytuacji majątkowej studenta, a to stanowi podstawę odmowy przyznania stypendium. Przedstawione wyjaśnienia nie pozwalają na określenie w jakiej sytuacji materialnej znajduje się rodzina Skarżącej. Organ zauważył, że podjęli oni zobowiązanie ponoszenia kosztów najmu mieszkania w wysokości ponad 1.500 zł miesięcznie (umowa od czerwca 2018 r.) i samodzielnego utrzymania bez posiadania źródła dochodu. Mąż studentki otrzymał stypendium socjalne, jednak w wysokości niewystarczającej na utrzymanie rodziny, a decyzja w tej sprawie została podjęta w dniu [...] listopada 2018 r. Powołując się na doświadczenie życiowe, organ uznał, że nie podejmuje się decyzji o samodzielnym mieszkanku i utrzymaniu, zakładając, że ww. koszty zostaną pokryte w znacznej części ze stypendium socjalnego. Podjęcie takiego zobowiązania musi bowiem świadczyć o posiadaniu środków na ich zaspokojenie. O posiadaniu dodatkowych środków, w ocenie Rektora świadczy również spłacanie terminowe zaciąganych pożyczek, czynienie oszczędności z otrzymywanego wcześniej stypendium. Rektor zarzucił też skarżącej nieudokumentowanie w żaden sposób posiadanych oszczędności. Wobec powyższego ocenił on, iż w sprawie brak jest możliwości ustalenia występowania przesłanek udzielenia pomocy w formie stypendium socjalnego.

Powyższa decyzja Rektora U[...] z dnia [...] sierpnia 2020 r., stała się przedmiotem skargi A. L. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz z decyzją ją poprzedzającą, zasądzenie kosztów postępowania, a także rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.

1) art. 173 ust. 1 pkt 1, art. 179 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w zw. z art. 273 ustawy wprowadzającej, poprzez nieprzyznanie stypendium socjalnego pomimo spełnienia warunków do jego otrzymania;

2) art. 175 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w zw. z art. 273 ustawy wprowadzającej, poprzez wydanie decyzji w pierwszej instancji przez organ do tego nieuprawniony;

3) art. 179 ust. 9 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w zw. z art. 273 ustawy wprowadzającej, poprzez odmowę przyznania stypendium socjalnego pomimo złożenia przeze nią stosownych wyjaśnień;

4) § 1 ust. 2 pkt 1, § 4, § 19 ust. 1 oraz § 22 ust. 1 Regulaminu poprzez nieprzyznanie stypendium socjalnego pomimo spełnienia warunków prawem przewidzianych;

5) przepisów załącznika nr 1 do Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] poprzez nieprzyznanie stypendium pomimo złożenia do komisji wymaganych dokumentów;

6) § 24 ust. 1 pkt. 1 lit. b w zw. z § 23 ust. 1 Regulaminu, poprzez wymaganie od niej w toku postępowania dowodowego ujawniania dochodu rodziców i wzięcia tej okoliczności pod uwagę przy wydawaniu decyzji.

Skarżąca zarzuciła ponadto organowi naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotne znaczenie dla przedmiotowej sprawy tj.

1) art. 7 oraz art. 77 k.p.a., poprzez dowolną ocenę dowodów zgromadzonych w sprawie;

2) art. 78 oraz art. 80 k.p.a., poprzez pominięcie dowodu z pisemnego wysłuchania w zakresie jej sytuacji materialnej i osobistej;

3) art. 35 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego, co z kolei spowodowało ukończenie przez nią studiów i dało organowi podstawę do stwierdzenia, że stypendium socjalne nie było potrzebne.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że organ I instancji nie podejmował żadnych czynności w sprawie od wystawienia wezwania z dnia 22 marca 2020 r., wobec czego złożyła ponaglenie. W międzyczasie wystąpiła z wnioskiem o wydanie zaświadczenia do Ośrodka Pomocy Społecznej. Następnie otrzymała decyzję administracyjną z dnia [...] stycznia 2020 r., odmawiającą przyznania stypendium. Następnie w prowadzonym postępowaniu odwoławczym złożyła wyjaśnienia w terminie zakreślonym przez organ, szczegółowo opisując sytuację materialną i osobistą oraz wyjaśniając, że nie jest osobą uprawnioną do pomocy materialnej z OPS jako osoba studiująca dziennie i niepracująca. Zarzuciła ponadto, że prorektor zobowiązał ją do przedstawienia dokumentów, które nie zostały ujęte w załączniku nr 1 do Regulaminu.

Skarżąca podniosła, że nigdy nie została poinformowana o formalnym zakończeniu postępowania i możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym, ani wypowiedzenia się na ten temat. Ponadto organ drugiej instancji w sposób dowolny ocenił dowody nie dając możliwości ustosunkowania się do nich.

Odnosząc się do twierdzeń zawartych w decyzji Rektora wyjaśniła, że stypendium socjalne, które chciała otrzymać, przeznaczone miało zostać na zaspokojenie bieżących wydatków, a nie na oszczędności. Podkreśliła, że solidnie wykazała jakie otrzymuje dochody oraz skąd je czerpie, załączając w miarę możliwości stosowne dokumenty. Gdyby wiedziała, że postępowanie dowodowe nie daje podstawy do wydania pozytywnej decyzji załączyłaby kolejne dowody, które pozwoliłyby na ustalenie sytuacji majątkowej jej rodziny. Tymczasem Rektor nigdy nie informował mnie na żadnym etapie postępowania o tym, że materiał dowodowy nie jest wystarczający do podjęcia decyzji przez Rektora.

Skarżąca zarzuciła Rektorowi wzięcie pod uwagi dochodów jej oraz jej męża w 2017 r. podczas gdy wykazywała, że w przed [...] lipca 2018 r. była na utrzymaniu swojej rodziny, do której zaliczali się jej ojciec, matka oraz siostra. Wskazała, że przed tą datą otrzymywała stypendium socjalne, a podstawą do wydania decyzji odmowne stało się zawarcie przez nią związku małżeńskiego. Dalej zarzuciła, że Rektor nie wziął pod uwagę przytoczonych wyjaśnień i niektórych dowodów, a inne ocenił w sposób dowolny i odwrotny - prowadzący do przeciwnych wniosków, a także nadinterpretował twierdzenia i dowody. Wyjaśniła, że decyzję o wynajęciu mieszkania podjęła zakładając, że jak co roku otrzyma stypendium socjalne, a pozostałe wydatki pokryją ze stypendium socjalnego męża, które zostało mu przyznane w najwyższej wysokości.

Wskazała, że organ podejmował szereg niepotrzebnych i zbędnych czynności wzywając ją m. In. do wykazywania sytuacji materialnej rodziców, co w tej sprawie nie powinno mieć żadnego znaczenia. Wzięcie tych dowodów pod uwagę jest sprzeczne z § 24 ust. 1 pkt. 1 lit. b w zw. z § 23 ust. 1 Regulaminu.

Skarżąca podniosła też, że opieszałość organu w wydaniu decyzji skutkowała ukończeniem przez nią studiów i uznaniem przez organ, że "przecież sobie jakoś poradziła i w zasadzie nie było (jej) potrzebne stypendium socjalne".

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, zajmując stanowisko jak w zaskarżonej decyzji. Na podstawie art. 119 pkt. 2 p.p.s.a. wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w postępowaniu uproszczonym.

Postanowieniem z dnia 11 stycznia 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dopuścił Parlament Studentów Rzeczypospolitej Polskiej do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania.

W piśmie z dnia 26 stycznia 2021 r. uczestnik wyraził poparcie dla skarżącej, a także przyłączył się do wniosku o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. W myśl art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, albowiem strona skarżąca zgłosiła wniosek o skierowanie sprawy do jej rozpoznania w ww. trybie a organ w odpowiedzi na skargę do przedmiotowego wniosku się przychylił.

Oceniając zaskarżoną decyzję, a także decyzję ją poprzedzającą, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, wydano je bowiem z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Podstawą działania organów w niniejszej sprawie były przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. 2017 poz. 2183 ze zm.) w zw. z art. 273 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. W myśl bowiem art. 273 ust. 1 ustawy wprowadzającej, w roku akademickim 2018/2019 pomoc materialną, zakwaterowanie i wyżywienie, o których mowa w art. 173 i art. 199 ustawy uchylanej w art. 169 pkt 3, przyznaje się na zasadach dotychczasowych i w trybie dotychczasowym.

Zatem zgodnie z art. 173 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie: 1) stypendium socjalnego; 2) stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych; 3) stypendium rektora dla najlepszych studentów; 4) stypendium ministra za wybitne osiągnięcia oraz 5) zapomogi. Określone w powyższym przepisie prawo do pomocy materialnej przysługuje studentowi, czyli osobie kształcącej się na studiach wyższych (art. 2 ust. 1 pkt 18k ustawy), które ustawa definiuje jako studia pierwszego stopnia, studia drugiego stopnia lub jednolite studia magisterskie, prowadzone przez uczelnię do tego uprawnioną (art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy).

Z kolei w myśl § 19 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...], wprowadzonego Zarządzeniem Nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] września 2011 r. Stypendium socjalne przyznawane jest na wniosek studenta, znajdującego się w trudnej sytuacji materialnej.

Należy zwrócić uwagę, że w postępowaniu o przyznanie stypendium socjalnego prowadzonym na podstawie przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. oraz prawa zakładowego obowiązującego na Uniwersytecie - Regulaminu, nie zostały wyłączone przepisy postępowania określone w k.p.a., w tym przepisy stanowiące ogólne zasady postępowania. Zgodnie bowiem z art. 207 ust. 1 p.s.w. do decyzji, o których mowa w art. 169 ust. 10 i 11 oraz art. 196 ust. 3, decyzji podjętych przez organy uczelni, kierownika studiów doktoranckich lub dyrektora jednostki naukowej w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego i doktoranckiego, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. W myśl ust. 4 tego przepisu, regulację z ust. 1 stosuje się także do decyzji podjętych przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną. Wskazany w art. 207 ust. 1 p.s.w. obowiązek polega zatem na zachowaniu przez organy uczelni minimum procedury administracyjnej niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony (za: wyrok TK z dnia 8 listopada 2000 r., sygn. SK 19/99, OTK Nr 7, poz. 258). I choć decyzje wydawane przez organ uczelni korzystają z pewnej autonomii na podstawie art. 77 ust. 5 Konstytucji RP, to jednak rozstrzygają indywidualne sprawy jednostek, w sprawach prowadzonym na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego i muszą spełniać podstawowe kryteria przypisane decyzjom wydawanym przez organy administracji publicznej.

W ocenie Sądu organy uczelni naruszyły w przedmiotowym postępowaniu szereg zasad postępowania, począwszy od wyrażonej w art. 8 § 1 k.p.a. zasady pogłębiania zaufania, a także w art. 9 k.p.a. zasady informowania stron. Jak wskazuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasada pogłębiania zaufania nakłada na organy obowiązek praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania, który wyraża się w dokładnym zbadaniu okoliczności sprawy, ustosunkowaniu się do żądań stron oraz uwzględnieniu w decyzji zarówno interesu społecznego jak słusznego interesu obywateli. (zob. wyrok NSA z 15 listopada 2006 r., sygn. akt II GSK 183/06). Z kolei na podstawie art. 9 k.p.a. organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a także są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków.

Tymczasem w sprawie skarżąca została pozostawiona w praktyce samej sobie. Działania organów były niekonsekwentne, a także w sposób nieuzasadniony przedłużały postępowanie. Studentka została wezwana do przedstawienia zaświadczenia z Ośrodka Pomocy Społecznej, wraz z pouczeniem, że niedostarczenie zaświadczenia w wyznaczonym terminie będzie skutkowało dodatkowym wezwaniem jej do złożenia wyjaśnień odnośnie sytuacji dochodowej i majątkowej w rodzinie. Tymczasem w przypadku niedostarczenia przez studenta przedmiotowego zaświadczenia z OPS, zarówno Rektor jak i Komisja Stypendialna mają prawo na podstawie przepisów p.s.w. wezwać ją do przedstawienia dodatkowych wyjaśnień. Jednakże, skoro skarżąca otrzymała wezwanie wraz ze wskazanym powyżej pouczeniem, że niedostarczenie zaświadczenia w wyznaczonym terminie będzie skutkowało dodatkowym wezwaniem, to za nieuprawnione działanie należy określić zarówno "odznaczenie" sprawy jako załatwionej – pozostawieniem wniosku bez rozpoznania przez Przewodniczącą Komisji Stypendialnej, jak i wydanie decyzji w I instancji praktycznie bez przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego. Oczywiście ww. zaświadczenie z OPS jedynie może zostać wykorzystane, a nie musi, to takie sformułowanie wezwania, stwarza po stronie skarżącej przekonanie, że w przypadku niemożliwości uzyskania takiego zaświadczenia, otrzyma ona kolejne wezwanie, a nie, że organ wyda bez jej wiedzy decyzję administracyjną nieuwzględniającą tej okoliczności. Postępowanie dowodowe w I instancji praktycznie nie zostało przeprowadzone, a wydanie decyzji nastąpiło jedynie w wyniku wniesionego przez skarżącą ponaglenia.

Organ odwoławczy podejmując próbę konwalidowania uchybień poczynionych w I instancji również nie sprostał wymogom stawianym przez przepisy postępowania administracyjnego. Należy stwierdzić, że postępowanie prowadzone było z naruszeniem wyrażonej w art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej, a także obowiązków nałożonych przez art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W postępowaniu administracyjnym bowiem, wydanie prawidłowej decyzji w każdym przypadku powinno poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego, jest to bowiem element niezbędny do prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. Natomiast warunkiem prawidłowego ustalenia stanu faktycznego jest ustalenie faktów zgodnie z rzeczywistością, w oparciu o należycie zebrany materiał dowodowy. Art. 77 § 1 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Pomimo obszernego uzasadnienia decyzji wydanej w II instancji, organ uczelni nie wyjaśnił wszystkich wątpliwości faktycznych w sprawie. Ponadto na uznanie zasługuje podniesiony w skardze zarzut, iż organ zdaje się nadinterpretować twierdzenia skarżącej oraz przedstawione przez nią dowody. Nie sposób bowiem przyznać racji organowi, że skarżąca musiała posiadać oszczędności skoro zdecydowała się na wynajem mieszkania. Jak bowiem wskazała skarżąca, skoro otrzymywała dotychczas przedmiotowe świadczenie i przy braku poprawy jej sytuacji materialnej, podjęła decyzję o wynajęciu mieszkania w przeświadczeniu, ze stypendium socjalne będzie nadal otrzymywać. Powyższe świadczy zatem o tym, że skarżąca planowała otrzymywać świadczenia socjalne, a nie że posiadała oszczędności pozwalające jej na wynajem mieszkania. Analizując prowadzone postępowanie, nie sposób przyznać, że skarżąca mogła mieć trudności z udokumentowaniem wysokości posiadanych w 2018 r. oszczędności w sytuacji, gdy została wezwana do tego po upływie niemal dwóch lat. Tym bardziej, że opieszałość w zebraniu wyczerpującego materiał dowodowego obciąża w tym zakresie wyłącznie organ, który nie wystosował do niej takiego wezwania wcześniej.

Nie można stracić z pola widzenia, że wydana przez Rektora decyzja, narusza przepis art. 8 § 2 k.p.a. zgodnie z którym organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Istotny w tym względzie jest fakt, że mąż skarżącej, prowadzący z nią wspólne gospodarstwo domowe, a zatem legitymujący się tożsamą sytuacją finansową z tego powodu, otrzymał stypendium socjalne na ten sam rok akademicki w najwyższej wysokości, podczas gdy skarżącej odmówiono przyznania takiego świadczenia.

Oczywistym jest, że decyzje wydawane w przedmiocie przyznania świadczenia socjalnego, organy uczelni podejmują w ramach uznania administracyjnego. W tym miejscu wskazać trzeba, że uznanie administracyjne nie pozwala na dowolne działanie organu administracji publicznej. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II OSK 1488/08 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdził, że zakres badania decyzji posiadającej cechy uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z odpowiednim zachowaniem procedury administracyjnej. Natomiast wybór rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości pozostaje poza kontrolą sądowoadministracyjną.

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę należy stwierdzić, że organ dopuścił się dowolnej i wybiórczej oceny materiału dowodowego, który dodatkowo nie został w całości zgromadzony, a w sprawie pozostały okoliczności faktyczne, które nie zostały przez organ jednoznacznie wyjaśnione, a przynajmniej nie znajduje to odzwierciedlenia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ przejawia tendencję do eksponowania dowodów wygodnych dla podjętego rozstrzygnięcia, a pominięcia lub przeinaczenia twierdzeń skarżącej i dowodów świadczących za koniecznością przyznania jej stypendium socjalnego. Co więcej jak wskazano, dowolność ta wyraża się w odmowie przyznania jej stypendium socjalnego w sytuacji, gdy mężowi skarżącej je przyznano, a wykazali oni tożsamą sytuację finansową. Istotnym uchybieniem jest również brak zawiadomienia skarżącej o zamiarze zakończenia postępowania i chęci wydania decyzji zarówno w I jak i w II instancji. Nie sposób oczywiście powyższego podporządkować jednoznacznie jako naruszenie w niniejszej sprawie art. 10 k.p.a., nie mniej przepisy postępowania są w tym zakresie jednoznaczne i nakładają na organ rzeczony obowiązek.

Należy na marginesie zauważyć, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ogólnie przyjęto stanowisko, iż osnowa decyzji administracyjnej powinna być sformułowana jasno i precyzyjnie, a rozstrzygnięcie w niej, stanowiąc wiążące ustalenie konsekwencji stosowanego przepisu prawa administracyjnego, powinno być na tyle zrozumiałe dla stron, aby nie było wątpliwości, czego ono dotyczy i jakie konkretne obowiązki zostały na stronę nałożone. Rozstrzygnięcia nie można ani domniemywać, ani wyprowadzać z treści uzasadnienia. Winno ono być wyrażone expressis verbis w osnowie decyzji (zob. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 1999 r. sygn. akt IV SA 1886/96). W redakcji tekstu pierwszej strony decyzji organu II instancji widoczne są błędy, które powinny zostać wyeliminowane przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Błędy te choć noszą znamiona omyłek pisarskich i nie stanowią podstawy uchylenia decyzji, wymagają wyeliminowania w ponownie wydanym akcie.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu będzie usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości, w tym wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla merytorycznej oceny wniosku skarżącej w zakresie przyznania stypendium socjalnego, w tym wzięcie pod uwagę przyznania stypendium socjalnego jej mężowi oraz wydanie rozstrzygnięcia odpowiedniego do tych ustaleń i ocen prawnych, którego to uzasadnienie powinno zawierać wyjaśnienie toku rozumowania organu, a także wyjaśnienie wszystkich wątpliwości faktycznych w sprawie.

Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał zarzuty skargi za uzasadnione i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję jak i decyzję ją poprzedzającą. Na podstawie art. 200 p.p.s.a. Sąd orzekł o zwrocie kosztów postępowania.