Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1647/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie: WSA Elżbieta Sobielarska WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Żurawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lutego 2012 r. sprawy ze skargi A. S.A. z/s w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości z mocy prawa 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta i Gminy P. z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącej A. S.A. z/s w P. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy P. z dnia [...] kwietnia 2011 r. o odmowie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez A. S.A. z siedzibą w P. prawa użytkowania wieczystego działek gruntu oznaczonych nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...], położonych w P. przy ul.[...] , w obrębie [...] oraz prawa własności budynków znajdujących się na tych działkach.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 2 września 2010 r. A. S.A. z siedzibą w P. wystąpiła o wydane w trybie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651) decyzji potwierdzającej nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990r. prawa użytkowania wieczystego działek gruntu oznaczonych nr [...],[...], [...], [...], [...] i [...], położonych w P. przy ul. [...] oraz prawa własności budynków znajdujących się na tych nieruchomościach. Uzasadniając swój wniosek Spółka wskazała, że jest następcą prawnym Przedsiębiorstwa Państwowego Zakłady [...] "[...]", które w wyniku komercjalizacji z dniem 15 marca 1991 r. przekształcono w Spółkę Akcyjną "P.", a następnie w A. S.A. Spółka wskazała, że na przedmiotowym gruncie zostało wzniesionych siedem domków, które stanowiły lokale zakładowe dla pracowników Z. "U.", będącego z kolei następcą prawnym Przedsiębiorstwa [...] "Z.", które wybudowało wskazane domki.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy P. odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez A. S.A. z siedzibą w P. prawa użytkowania wieczystego ww. działek gruntu oraz prawa własności budynków znajdujących się na tych nieruchomościach. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że Spółka nie udowodniła, że spełnia ustawowe przesłanki do nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego działek gruntu oraz prawa własności budynków znajdujących się na tych nieruchomościach, gdyż nie przedłożyła żadnych dokumentów potwierdzających jej prawo zarządu nieruchomościami. Jednocześnie wskazano, że użytkownikiem wieczystym przedmiotowych działek jest [...] Spółdzielnia Mieszkaniowa.

Od powyższej decyzji, odwołanie złożyła A. S.A. z siedzibą w P. Skarżąca Spółka zarzuciła wydanemu orzeczeniu obrazę art. 77, art. 80 oraz art. 81 Kpa, jak również naruszenie art. 200 ust 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zdaniem Spółki, organ nie zebrał całości materiału dowodowego, a w szczególności dowodów wnioskowanych przez stronę pozwalających na rzeczywistą ocenę zasadności złożonego wniosku.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy P. z dnia 27 kwietnia 2011r. W uzasadnieniu decyzji organ przywołał treść art. 200 ust 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz treść § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), zawierającego wykaz dokumentów, spośród których przynajmniej jeden z wymienionych może świadczyć o przysługującym wnioskodawcy prawie zarządu nieruchomością. Organ wskazał, że skarżąca Spółka nie przedstawiła jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego prawo dysponowania prawem zarządu przedmiotowej nieruchomości, w związku z czym organ pierwszej instancji prawidłowo wydał decyzję odmowną.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła A. S.A. z siedzibą w P. W skardze zarzucono m. in. Naruszenie: 1) art. 7 Kpa poprzez niepodjęcie wszystkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności wobec faktycznego dysponowania przez skarżąca prawem zarządu przedmiotową nieruchomością wskutek zaistniałej sukcesji praw jej poprzednika prawnego; 2) art. 8, art. 9 i art. 11 Kpa poprzez zaniechanie należytego i wyczerpującego poinformowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, oraz niewyjaśnienie stronie motywów rozstrzygnięcia; 3) art. 10, art. 77 i art. 80 Kpa poprzez niezebranie i brak wszechstronnego rozpatrzenia całości materiału dowodowego oraz niepodjęcie żadnych działań zmierzających do rozstrzygnięcia istoty sprawy, zważywszy na przedłożony odpis z księgi wieczystej stwierdzającej prawo zarządu nieruchomością w tym decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością. Dodatkowo skarżąca zarzuciła Kolegium naruszenie art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu. W ocenie skarżącego organ drugiej instancji wydając swoje rozstrzygnięcie całkowicie pominął fakt, że Burmistrz Miasta i Gminy P. nie dysponował całością potrzebnego materiału dowodowego i pomimo uwag skarżącego nie przeprowadził postępowania w celu jego uzupełnienia. Tym bardziej, że miał do dyspozycji odpis z księgi wieczystej nieruchomości oraz decyzji o naliczeniu opłat z tytułu zarządu, jak również wiedzę o następstwie prawnym skarżącego, co mogło skutkować pozytywnym rozpoznaniem wniosku skarżącego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swe dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Podstawę prawną w niniejszej sprawie stanowił przepis art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami – zwanej dalej ugn. Przepis ten reguluje obecnie sprawy stwierdzania nabycia, z mocy prawa, na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe osoby prawne, które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie. Art. 200 ugn odwołuje się do art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, który w ustępie 1 stanowił, że grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem ich użytkowania wieczystego.

Z kolei § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie i użytkowaniu – zwanego dalej rozporządzeniem przewiduje, że właściwy organ stwierdza dotychczasowe prawo zarządu państwowych osób prawnych, według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r., na podstawie co najmniej jednego z następujących dokumentów: 1) decyzji o przekazaniu nieruchomości w zarząd, 2) decyzji o przekazaniu nieruchomości w użytkowanie, jeżeli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r., 3) umowy między państwowymi jednostkami organizacyjnymi o przekazaniu prawa zarządu do nieruchomości, zawartej za zgodą organu, 4) umowy, zawartej w formie aktu notarialnego przed dniem 1 lutego 1989 r. przez państwowe jednostki organizacyjne, o nabyciu nieruchomości od osób innych niż Skarb Państwa, 5) odpisu z księgi wieczystej, stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości, 6) decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością, 7) decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu użytkowania nieruchomości, jeżeli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r., 8) uchwały, zarządzenia lub decyzji wydanych w sprawie podziału, łączenia, likwidacji i utworzenia państwowych i komunalnych jednostek organizacyjnych oraz podejmowanych na ich podstawie uchwał komisji powoływanych w tych sprawach, jeżeli treść tych dokumentów zawiera oznaczenie nieruchomości, 9) protokołu przekazania nieruchomości, sporządzonego między państwowymi jednostkami organizacyjnymi przed dniem 1 sierpnia 1985 r., 10) umowy o przekazaniu nieruchomości lub protokołu przekazania nieruchomości, sporządzonych przed dniem 22 października 1961 r. między organizacjami społeczno-zawodowymi, politycznymi lub spółdzielczymi a państwowymi jednostkami organizacyjnymi. Przepis ten przewiduje również na podstawie jakich dowodów należy stwierdzać dotychczasowe prawo zarządu, gdy nie zachowały się wyżej wskazane dowody z dokumentów.

Z powyższej regulacji wynika zatem, że dla stwierdzenia istnienia w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu lub użytkowania nieruchomości konieczne było wykazanie tej okoliczności na podstawie jednego z wyżej wskazanych dokumentów lub innych dowodów nie będących dokumentami (zeznań świadków, oświadczeń stron).

Jak wynika z uzasadnienia wydanych decyzji organy administracji uznały, że strona skarżąca nie udokumentowała w prawem wymagany sposób prawa zarządu do wnioskowanej nieruchomości, w związku z czym jej wniosek nie może zostać rozpoznany pozytywnie.

Rację ma jednak A. S.A., że organy w toku postępowania nie poinformowały wnioskującej Spółki o treści przepisu § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. i nie wezwały strony do przedstawienia w toku postępowania wywołanego wnioskiem z dnia 2 września 2010 r. dowodów wymienionych w § 4 rozp. Swoje działania ograniczyły jedynie do pisma z dnia 15 września 2010 r. informującego skarżącą, że w latach 1994 -1995 r. Spółka ubiegała się już o oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste ale nie przedstawiła dokumentów potrzebnych do potwierdzenia ich praw, co nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy, ponieważ wniosek o uwłaszczenie został złożony organowi 6 września 2010 r.

W ocenie Sądu, w postępowaniu uwłaszczeniowym rola organu administracji nie sprowadza się tylko do biernej oceny wniosku. Jak wynika z art. 200 ugn oraz z wydanego na jego podstawie rozporządzenia, istotą postępowania wyjaśniającego w postępowaniu uwłaszczeniowym jest "stwierdzenie" prawa zarządu, co zakłada czynną rolę organu, który może wezwać stronę do uzupełnienia materiału dowodowego. Jeśli organ uzna za niedostateczny materiał przedstawiony przez stronę winien z urzędu podjąć czynności mające na celu uzupełnienie zgromadzonego materiału dowodowego informując przy tym stronę, zwłaszcza tę działającą bez profesjonalnego pełnomocnika, jakie dowody mają istotne znaczenie dla sprawy. Wymaga tego przede wszystkim zasada dążenia do wyjaśnienia prawdy obiektywnej (art. 7 Kpa) oraz wynikający z niej obowiązek wyczerpującego zgromadzenia i rozpatrzenia całego materiału dowodowego sprawy (art. 77 § 1 Kpa), a także zasada informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków (art. 9 Kpa).

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że nawet w tych sytuacjach, gdy obowiązek wykazania określonych przesłanek spoczywa z woli ustawodawcy na wnioskodawcy, nie oznacza to zwolnienia organu od obowiązku podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Zwłaszcza w sprawach, w których z uwagi na upływ czasu przedłożenie przez wnioskodawcę koniecznych dokumentów jest utrudnione, obowiązek współdziałania w ustaleniu prawdy obiektywnej spoczywa na organie (por. wyrok NSA z dnia 18 października 2005 r., lI OSK117/05, LEX nr 188689).

Jak już wyżej wskazano w niniejszej sprawie organy obydwu instancji poprzestały wyłącznie na wskazaniu braku dokumentów. Nie dokonały analizy materiałów przedstawionych przez wnioskodawcę oraz nie wezwały strony do przedstawienia dokumentów na potwierdzenie prawa zarządu poprzednika prawnego skarżącego, tj. przedsiębiorstwa państwowego – Zakłady "P.". Organy nie skorzystały zwłaszcza z możliwości wystąpienia do właściwego starosty o wskazanie, czy poprzednik prawny skarżącego legitymował się w dacie 5 grudnia 1990 r. decyzją o przekazaniu przedmiotowych nieruchomości w zarząd, czy decyzją o naliczeniu opłat z tytułu zarządu wydanych w okresie obowiązywania ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74 ze zm.).

Za naruszające przepis art. 200 ust. 1 ugn należało również uznać rozstrzygnięcie, które odmawia stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez A.S.A. prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowych działek nr od [...] do [...] z dniem 5 grudnia 1990 r. W sprawie o uwłaszczenie w trybie tego przepisu organ wydaje decyzję deklaratoryjną, stwierdzającą pewne zdarzenie prawne jakie nastąpiło z dniem 5 grudnia 1990 r. z mocy samego prawa. W tego rodzaju sprawie organ bierze pod uwagę stan faktyczny i prawny sprawy (jeżeli chodzi o aspekt podmiotowy i przedmiotowy) jaki istniał w dniu 5 grudnia 1990 r. Wobec tego organ błędnie określił podmiot, któremu odmawia stwierdzenia prawa użytkowania wieczystego bowiem Spółka A. S.A. w dacie 5 grudnia 1990 r. nie istniała. W sprawie wymaga wyjaśnienia także to, jaki był na spornym gruncie stan geodezyjno – prawny. Z wniosku Spółki A. S.A. wynika bowiem, że w dniu 5 grudnia 1990 r. nie istniały działki nr od [...] do [...], lecz działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. Sąd zwraca uwagę, że w osnowie rozstrzygnięcia tego rodzaju organ musi oznaczyć nieruchomości według numeracji geodezyjnej jaka miała miejsce w dacie 5 grudnia 1990 r., ale też musi wskazać jakie numer geodezyjne mają obecne nieruchomości odpowiadające dawnym działkom ewidencyjnym, ponieważ decyzja uwłaszczeniowa musi nadawać się do wykonania.

Istotnym mankamentem postępowania pierwszoinstancyjnego, jak również postępowania odwoławczego był brak wyjaśnienia, czy w niniejszej sprawie stroną winna być [...] Spółdzielnia Mieszkaniowa jako użytkownik wieczysty przedmiotowego gruntu. Sąd zwraca uwagę, że przepis § 5 ust. 4 rozporządzenia z dnia 10 lutego 1998 r. obliguje organ do wyjaśnienia, czy uwłaszczenie nie narusza praw osób trzecich. W piśmie z dnia 15 września 2010 r. Burmistrz Miasta i Gminy P. wskazał, że umowa użytkowania wieczystego na rzecz Spółdzielni została zawarta [...] czerwca 1995 r., a poprzedzała ją decyzja Naczelnika Miasta i Gminy P. Nr [...] z dnia [...] czerwca 1987 r., co sugeruje, że Spółdzielnia wystąpiła o ustanowienie użytkowania wieczystego przed dniem 5 grudnia 1990 r. Organ winien zatem wyjaśnić i ocenić, czy w związku z tym wystąpiła przeszkoda do uwłaszczenia w postaci zgłoszonych przed datą uwłaszczenia praw osób trzecich (art. 200 ust. 4 ugn).

Podsumowując, w ocenie Sądu orzekającego zapadłe w sprawie decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów art. 7, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 Kpa, które to naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz z naruszeniem przepisu art. 200 ust. 1 ugn, które miało wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając ponownie sprawę organ pierwszej instancji zastosuje się do oceny prawnej zaprezentowanej w niniejszym wyroku. W pierwszej kolejności organ oceni materiały, na podstawie których skarżąca dowodzi istnienia prawa zarządu swego poprzednika prawnego. Jeżeli okaże się, że Spółka A. S.A. nie udokumentowała prawa zarządu wówczas organ podejmie czynności procesowe mające na celu uzyskanie wymaganych przepisami prawa dowodów na potwierdzenie prawa zarządu przysługującego przedsiębiorstwu państwowemu Z "P.". Przy rozpatrywaniu sprawy organ weźmie pod uwagę stan faktyczny i prawny jaki istniał na spornym gruncie w dacie 5 grudnia 1990 r. oraz wyjaśni kwestię statusu prawnego w niniejszym postępowaniu [...] Spółdzielni Mieszkaniowej. W zależności od poczynionych ustaleń organ wyda stosowne rozstrzygnięcie, które uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 Kpa.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 152 oraz art. 200 i art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.