Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 773/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2013-04-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1 i ust. 3, art. 41 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 237 poz 1656
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych
article: art. 11 lit. a
journal: Dz.U. 2007 nr 89 poz 589
law: Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (sprawozdawca) Sędziowie : Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Protokolant : Aneta Januszkiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2013 r. sprawy ze skarg M. K. i Związku Zawodowego Pracowników Przemysłu Miedziowego w Oddziale Zakłady Wzbogacania Rud w P. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy we W. z dnia [...] września 2012 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy nakazania umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oddala skargi.


UZASADNIENIE

Decyzją Okręgowego Inspektora Pracy we W. z dnia [...] 2012 r., [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego i art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U nr 89, poz. 589), po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez M. K. od decyzji z dnia [...] 2012 r., [...], w przedmiocie odmowy nakazania umieszczenia M. K. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnej charakterystyce, o których w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. nr 237, poz. 1656), utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję.

W motywach podano, że skarżący pismem z dnia 16 stycznia 2012 r. wniósł do Powiatowej Inspekcji Pracy skargę na pracodawcę [...] z powodu ,,wykreślenia jego stanowiska z listy zatrudnionych w szczególnych warunkach". W związku z tym, w dniach: 8, 13, 20, 21, 26 marca 2012 r. przeprowadzono kontrolę pracodawcy. Zakres przedmiotowy kontroli obejmował zagadnienia związane z wykonywaniem pracy na stanowisku "automatyk", w kontekście wymogów ustawy o emeryturach pomostowych.

Na podstawie ustaleń poczynionych w czasie kontroli, nr rej [...], inspektor pracy stwierdził min., iż "pracodawca w 2010 r. ustalił "Wykaz stanowisk pracy, na których pracownicy O/ZWR wykonują prace w warunkach szczególnych w rozumieniu przepisów Ustawy o emeryturach pomostowych". Kwalifikacji stanowisk dokonano w oparciu o punkt 1 załącznika nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych zawierającego wykaz prac wykonywanych w warunkach szczególnych, który brzmi: "Prace bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu". Ponadto zgodnie z ustaleniami inspektora pracy, w grudniu 2011 r. pracodawca po zweryfikowaniu przesłanek, które zadecydowały o zakwalifikowaniu niektórych stanowisk pracy do wykazu stanowisk pracy wykonywanych w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze, zdecydował o wykreśleniu z tego wykazu stanowisk pracy min. automatyków. W rezultacie pracownicy zatrudnieni na tych stanowiskach (w tym odwołujący się) zostali wykreśleni z ewidencji pracowników wykonujących pracę w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze.

W toku kontroli, nr rej [...], inspektor pracy stwierdził, iż odwołujący się pracuje w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku automatyka w Oddziale Automatyki O/ZWR Rejon P. (TAP) w 4-brygadowej organizacji pracy. Kontrola wykazała ponadto, że do zadań Oddziału Automatyki należy utrzymanie sprawności technicznej elementów automatyki występujących w urządzeniach kontrolno-pomiarowych, aparaturze regulacyjnej i sterowniczej, mających wpływ na przebieg procesu technologicznego, znajdujących się na urządzeniach eksploatowanych w procesie produkcyjnym wzbogacania rud, na poszczególnych oddziałach produkcyjnych. Automatycy zatrudnieni w Oddziale Automatyki w O/ZWR Rejon P., obsługują w zakresie przeglądów i konserwacji, napraw, remontów, montażu i pomiarów, wszystkie urządzenia automatyki, znajdujące się na terenie Rozdrabnialni, Młynowni i Flotacji oraz Suszarni Rejonu P. Pracownicy TAP w ramach codziennych obowiązków wykonują przydzielone im prace takie jak: obchód zakładu i kontrola wszystkich urządzeń automatyki, obsługę analizatora Courier, instalacji poboru i transportu prób, przegląd urządzeń aparatury kontrolno-pomiarowej, ich konserwację, regulację i montaż, kontrolę źródeł izotopowych, obsługę instalacji sprężonego powietrza.

W toku kontroli, nr rej [...], inspektor pracy dokonał ustaleń w zakresie czynników ryzyka występujących na stanowisku pracy odwołującego się.

W ramach powyższego, uwzględniając przeprowadzony przez pracodawcę w marcu 2006 r. pomiar wydatku energetycznego na stanowiskach pracy na oddziale TAP, inspektor pracy ustalił, że wydatek energetyczny pracownika wykonującego prace automatyka (mężczyzna) wyniósł w ciągu 8-godzinnej zamiany roboczej 1523 kcal, czyli 6375 kJ, co kwalifikuje wykonywaną pracę jako ciężką pracę fizyczną. W wyniku kontroli przeprowadzonej na stanowiskach pracy, nie stwierdzono, aby podczas

wykonywania pracy przez automatyka TAP, występowały pozostałe czynniki ryzyka określone w ustawie o emeryturach pomostowych - t.j. warunki mikroklimatu gorącego scharakteryzowanego wskaźnikiem WBGT powyżej 28°C, temperatura w pomieszczeniu pracy poniżej 0°C, ciśnienie powietrza powyżej ciśnienia atmosferycznego oraz bardzo duże obciążenie statyczne połączone z wykonywaniem ciężkiej pracy fizycznej w wymuszonej pozycji ciała, przez ponad 50% zmiany roboczej.

Protokół kontroli, nr rej [...], zawierający przywołane wyżej ustalenia w zakresie stanu faktycznego, został podpisany w dniu 29 marca 2012 r. bez zastrzeżeń przez Dyrektora Pełnomocnika Zarządu A.K. W dniu

[...] 2012 r., inspektor pracy wydał nakaz, nr rej: [...], na podstawie którego zobowiązał pracodawcę do przeprowadzenia pomiarów wydatku energetycznego dla pracowników zatrudnionych na stanowiskach automatyków w O/ZWR Rejon P., uwzględniając organizację pracy (jednozmianową i

3-zmianową 4-brygadową) i związany z tym rzeczywisty zakres wykonywanych codziennie prac. W dniach 11, 22, 29 marca 2012 r. inspektor pracy przeprowadził kontrolę, nr rej: [...], w przedmiocie zagadnień dotyczących wydatku energetycznego i oceny ryzyka zawodowego w kontekście wykonywania pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze. Zgodnie z ustaleniami inspektora pracy zawartymi w protokole kontroli, pracodawca w odpowiedzi na nakaz z dnia [...] 2012 r., nr rej: [...], przeprowadził w kwietniu 2012 r. pomiar wydatku energetycznego na stanowisku pracy: automatyk pracujący w czterobrygadowej organizacji pracy. Pomiar wydatku energetycznego ukształtował się na poziomie 6308 kJ, co kwalifikuje wykonywaną pracę jako ciężką pracę fizyczną. Karta pomiarów wydatku energetycznego stanowi załącznik nr 1 do protokołu kontroli) nr rej: [...].

Na podstawie ustaleń dokonanych w ramach kontroli inspektor pracy wydał decyzję z dnia [...] 2012 r., w której odmówił nakazania umieszczenia odwołującego się w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Od powyższej decyzji M. K. złożył odwołanie. Jednocześnie reprezentująca odwołującego się organizacja związkowa – [...], wystąpił z wnioskiem z dnia 1 sierpnia 2012 r. o dopuszczenie do udziału w postępowaniu odwoławczym w sprawie M. K., na prawach strony. W odpowiedzi Okręgowy Inspektor Pracy wydał w dniu [...] r. postanowieni nr rej:

[...} w sprawie dopuszczenia ww. organizacji związkowej do udziału w postępowaniu II instancji.

W odwołaniu zarzucono, że zaskarżona decyzja została wydana bez podstawy faktycznej i prawnej oraz bez wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, nie zawiera faktu weryfikacji w 2011 r. przez pracodawcę wykazu stanowisk pracy wykonywanych w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze. Podniesiono, że pracodawca nie przeprowadził pomiarów pozostałych czynników szkodliwych występujących na stanowisku pracy. Zarzucono ponadto błędną wykładnię ustawy o emeryturach pomostowych w zakresie ustawowego wymogu ,,bezpośredniości" wykonywania pracy.

Okręgowy Inspektor Pracy we W. odnosząc się zarzutu odwołania, że zaskarżona decyzja została wydana bez podstawy faktycznej oraz bez wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych stwierdził, że podstawą wydania spornej decyzji są ustalenia faktyczne poczynione przez inspektora pracy w ramach czynności kontrolnych. Postępowanie kontrolne i ustalenia z niego wynikające dotyczyły wykonywania pracy przez odwołującego się w kontekście wymogów ustawy o emeryturach pomostowych. Inspektor pracy ustalając stan faktyczny, w tym zakres obowiązków odwołującego się, objął kontrolą nr rej: [...] m.in. następującą dokumentację: wykaz stanowisk pracy w warunkach szczególnych, charakterystykę procesu produkcji w ZWR w P., schemat organizacyjny zakładu, raporty zmianowe, fotografie dnia pracy automatyków TAP, tabele czynności na stanowisku automatyka TAP, kartę pomiaru wydatku energetycznego automatyka z dnia [...] 2006 r. oraz kartę oceny ryzyka zawodowego automatyka TAP. Dodatkowo w celu precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego, inspektor pracy zlecił pracodawcy przeprowadzenie aktualnego pomiaru wydatku energetycznego.

Kwestia realizacji powyższego obowiązku była przedmiotem kontroli, nr rej:

[...]. Z dokumentacji pokontrolnej wynika ponadto, że inspektor pracy nie ograniczył się do badania wspomnianych wyżej dokumentów przedstawionych przez pracodawcę ale zweryfikował czynności faktycznie realizowane przez pracowników zatrudnionych na stanowisku automatyka TAP poprzez wizytację miejsc pracy. Tak więc należy uznać, że inspektor pracy dołożył należytej staranności ustalając stan i faktyczny, w oparciu o który wydał sporną decyzję, mając na względzie wymogi wynikające z ustawy o emeryturach pomostowych.

Odnosząc się do zarzutu, iż zaskarżona decyzja została wydana bez podstawy prawnej stwierdzono, że podstawę prawną jej wydania stanowiły przywołane przez inspektora pracy przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz przepisy ustawy o emeryturach pomostowych wyraźnie wskazane i wyjaśnione w zaskarżonej decyzji.

Odpowiadając na zarzut, iż zaskarżona decyzja nie zawiera uzasadnienia faktu weryfikacji w 2011 r. przez pracodawcę wykazu stanowisk pracy wykonywanych w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze stwierdzono, że Inspektor Pracy dokonał w ramach kontroli ustaleń aktualnego stanu faktycznego i na tej podstawie wydał decyzję. W uzasadnieniu decyzji, zawarte zostało odniesienie do zmiany przez pracodawcę wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze. Ponadto przy analizowaniu ciężkości pracy wykonywanej przez automatyka TAP, przywołano wyniki pomiarów wydatku energetycznego wykonanych na stanowisku w 2006 r., których wartość nie przekraczała określonego w ustawie o emeryturach pomostowych wydatku na poziomie 8400 kJ, oraz oparto się na aktualnych wynikach pomiaru wydatku energetycznego wykonanych przez pracodawcę w kwietniu 2012 r. Inspektor pracy oceniał więc stan faktyczny wynikający z bieżących warunków wykonywania pracy, a wydając decyzję nie był zobligowany do uzasadnienia dlaczego, pracodawca wcześniej uznał pracę wykonywaną na stanowisku automatyka za pracę w warunkach szczególnych, a następnie dokonał innej kwalifikacji. Zgodnie z ustawowym upoważnieniem, inspektor pracy dokonał oceny stanu faktycznego, aktualnego na czas przeprowadzania kontroli, odnosząc go do obowiązującego stanu prawnego i na tej podstawie wydał zaskarżoną decyzję.

Odpowiadając na zarzut, że pracodawca nie przeprowadził pomiarów pozostałych czynników szkodliwych występujących na stanowisku pracy, zatem nie ma możliwości prawidłowego ustalenia zagrożenia stanu zdrowia, a w konsekwencji określenia, że przeprowadzona kontrola wyczerpała stan faktyczny, uzasadniając wydanie decyzji stwierdzono, że zgodnie z ustaleniami kontroli, nr rej:

[...], pracodawca zapewnił dokonanie i udokumentowanie oceny ryzyka zawodowego, związanego z wykonywaniem pracy na stanowisku automatyka zatrudnionego w Oddziale Automatyki Rejonu ZWR P. Dokument oceny ryzyka zawodowego został załączony do protokołu kontroli, nr [...].

W ocenie ryzyka zostały zidentyfikowane zagrożenia występujące podczas pracy w różnych warunkach środowiska pracy, w szczególności czynniki szkodliwe dla zdrowia, w tym czynniki chemiczne toksyczne oraz czynniki fizyczne m.in. hałas, wibracje, a także czynniki niebezpieczne, stwarzające zagrożenie wypadkowe. W ocenie ryzyka zawodowego nie wskazano czynników ryzyka, o których mowa w ustawie o emeryturach pomostowych, w tym czynnika ryzyka jakim jest ciężka praca fizyczna, której wydatek energetyczny został ustalony i udokumentowany w karcie pomiaru.

W toku kontroli inspektor pracy ustalił, że "W wyniku kontroli przeprowadzonej na stanowiskach pracy, nie stwierdzono, aby podczas wykonywania pracy przez automatyka TAP, występowały pozostałe czynniki ryzyka określone w ustawie o emeryturach pomostowych - t.j. warunki mikroklimatu gorącego scharakteryzowanego wskaźnikiem WBGT powyżej 28°C, temperatura w pomieszczeniu pracy poniżej 0°C, ciśnienie powietrza powyżej ciśnienia atmosferycznego oraz bardzo duże obciążenie statyczne połączone z wykonywaniem ciężkiej pracy fizycznej w wymuszonej pozycji ciała, przez ponad 50% zmiany roboczej".

Odpowiadając na zarzut błędnej wykładni ustawy o emeryturach pomostowych w zakresie ustawowego wymogu ,,bezpośredniości" wykonywania pracy, wskazano, że zgodnie z wykazem prac w szczególnych warunkach, będącym załącznikiem nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych, do prac w szczególnych warunkach zaliczane są "prace bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu" (pkt 1 załącznika nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych). Ustalony przez inspektora pracy zakres obowiązków, jak i czynności faktycznie wykonywanie przez odwołującego się będącego pracownikiem zatrudnionym na stanowisku automatyka TAP nie spełniają ustawowych znamion "bezpośrednio przy przeróbce". Pracownik na stanowisku automatyka obsługuje i utrzymuje sprawność techniczną elementów automatyki występujących w urządzeniach kontrolno-pomiarowych, aparaturze regulacyjnej i sterowniczej, znajdujących się w urządzeniach i instalacjach eksploatowanych w procesie produkcyjnym. Jest to praca bezwzględnie związana z prowadzonym procesem technologicznym wzbogacania rudy miedzi, jednakże ogranicza się do czynności związanych z utrzymaniem ruchu (przeglądów, napraw, konserwacji). Praca ta jest niezbędna i odpowiedzialna, ale żadnej z czynności wykonywanych przez pracownika odwołującego się nie można utożsamiać z pracą bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej rud metali i ich wzbogacaniu, o której mowa w pkt. 1 wykazu prac w szczególnych warunkach zał. nr 1 ustawy o emeryturach pomostowych.

Odpowiadając na zarzut, że "przywołana przez inspektora pracy bezpośredniość wykonywanej pracy, interpretowana w sposób podany w uzasadnieniu, prowadzi do błędnego stanowiska wiążącego tzw. pełny etat wykonywanej pracy z prawem do określonego rodzaju świadczeń, w tym wypadku prawa do emerytury pomostowej", stwierdzono, że zgodnie z ustaleniami inspektora pracy nie miała miejsca wątpliwość co do wymiaru pracy odwołującego się pracownika (odwołujący się pracuje w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku automatyka w Oddziale Automatyki O/ZWR Rejon P. (TAP) w 4-brygadowej organizacji pracy). Należy w tym miejscu wskazać, iż zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy o emeryturach pomostowych, za pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach uważa się pracowników wykonujących po dniu wejścia w życie ustawy, w pełnym wymiarze czasu pracy, prace w szczególnych warunkach. Tak więc pełny wymiar czasu pracy świadczonej w warunkach szczególnych jest ustawowym wymogiem warunkującym uznanie, iż pracownik wykonuje prace w warunkach szczególnych w rozumieniu art. 3 ust 1 ustawy o emeryturach pomostowych, co sprawia, że zarzut odwołującego się nie jest uzasadniony.

Uwzględniając obowiązujący stan prawny, ustalenia zawarte w protokole kontroli oraz uzasadnienie do decyzji inspektora pracy, stwierdzono, że aby praca mogła być uznana za pracę w warunkach szczególnych, muszą być spełnione jednocześnie dwa warunki: praca danego rodzaju musi zostać wymieniona w załączniku nr 1 do ustawy, oraz jej wykonywaniu musi towarzyszyć przynajmniej jeden z czynników ryzyka, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych. Natomiast, aby praca mogła być uznana za pracę o szczególnym charakterze musi być spełniony warunek zgodności wykonywanej przez pracownika pracy, z pracami określonymi w załączniku nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych. Uwzględniając fakt, iż praca świadczona przez odwołującego się nie spełnia przywołanych wyżej ustawowych warunków.

Identycznie brzmiące skargi na decyzję Państwowego Inspektora Pracy we W. zostały wniesione przez M. K. oraz przez Związek Zawodowy Pracowników Przemysłu M. Oddział Zakładowy Wzbogacania Rud w P. Kwestionowanej decyzji zarzucono:

1) naruszenie art. 80 kpa poprzez ocenę materiału dowodowego bez uwzględnienia całokształtu okoliczności faktycznych wynikających z istoty sprawy, 2) naruszenie art. 75 kpa poprzez przeprowadzenie postępowania dowodowego wyłącznie w oparciu o treść protokołu z kontroli [...], 3) naruszenie art. 136 kpa poprzez nie przeprowadzenie z urzędu dodatkowego postępowania wyjaśniającego powody z których w tych samych okolicznościach faktycznych świadczenia pracy nastąpiła zmiana kwalifikacji prawnej, odmawiającej uznania pracy za pracę w warunkach uzasadniających umieszczenie jej w wykazie prac wykonywanych w warunkach szczególnych, 4) naruszenie art. 81 kpa poprzez brak poinformowania stron postępowania o rodzaju podjętych w postępowaniu odwoławczym środków dowodowych.

W motywach uzasadnienia skargi podano, że w toku prowadzonej w wyniku skargi zainteresowanego czynności kontrolnych inspektor pracy ustalił stan faktyczny na podstawie dowodu z dokumentów - protokoły pomiaru wydatku energetycznego kwalifikujące pracę automatyka TAP jako ciężką pracę fizyczną. Następne czynniki szkodliwe zostały ocenione bez jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego szkodliwość lub jej brak na organizm automatyka TAP. Możliwość zakwalifikowania wielkości czynników i stopnia ich narażenia można ocenić wyłącznie na podstawie analizy dokonanych pomiarów (których pracodawca nie przeprowadził). Stwierdzono dalej, że istotą pracy świadczonej przez automatyków TAP jest jej niezmienność w warunkach narażenia. Zaprzeczono twierdzeniom organu o braku obowiązku ustalenia z jakich powodów w poprzednim okresie pracodawca uznawał pracę w.w. za pracę w warunkach szkodliwych a obecnie odmówił jej tej kwalifikacji. Zdaniem skarżących, w tej sprawie dla wywiedzenia właściwych wniosków należało dokonać analizy porównawczej procesów pracy i zagrożeń dla których raz ta sama praca, w tych samych warunkach jest pracą w warunkach szkodliwych a innym razem nią nie jest. Analiza ta byłaby dokonana, gdyby z porównania poprzedniego i obecnego stanu faktycznego dały się wywieść te same wnioski. Skoro porównanie nie zostało dokonane to w sposób rażący naruszono dyspozycję art.80 kpa gdyż w ustaleniach faktycznych organów kontrolnych zabrakło wszechstronności ocenianego materiału. Następnie skarżący zarzucili, że postępowanie odwoławcze posiada kwalifikowaną wadliwość polegającą na jego przeprowadzeniu poprzez cytowanie treści protokołu z kontroli inspektora pracy. Zgodnie z zapisem art. 136 kpa organ odwoławczy prowadzi postępowanie dokonując ustaleń własnych, a za takie trudno uznać cytaty z protokołu z kontroli, które nie są oparte na dowodach z dokumentów, a wyłącznie na swobodnym uznaniu inspektora pracy. Dalej stwierdzono, że błędna jest również interpretacja pojęcia "bezpośrednio przy przeróbce", gdyż sam proces przeróbki rudy przez młyny dokonywany jest automatycznie - bez ingerencji pracowników zatrudnionych na innych stanowiskach pracy uznanych jako zatrudnionych bezpośrednio przy przeróbce. Stąd też analiza organu odwoławczego sprowadza się do własnej interpretacji tego pojęcia bez uwzględnienia rzeczywistych warunków panujących w zakładzie pracy. Zarówno pracownicy zatrudnieni bezpośrednio przy przeróbce jak automatycy TAP poruszają się w tych samych pomieszczeniach, są narażeni na ten sam rodzaj czynników oraz świadczą pracę w pełnym wymiarze czasu pracy w tych samych warunkach.

Stąd zróżnicowanie pozycji tych pracowników nie może się odbyć na podstawie analizy a priori nazwy ich stanowiska pracy, tym bardziej iż sam OIP uznał w uzasadnieniu

(str. 6 in fine) iż jest to praca bezwzględnie związana z prowadzonym procesem technologicznym.

W odpowiedzi na skargi Okręgowy Inspektor Pracy we W. wniósł o ich oddalenie, kwestionując w obszernym wywodzie zasadność zawartej w nich argumentacji, dotyczącej uchybień procesowych w trakcie toczącego się postępowania, jak i błędnej wykładni prawa materialnego.

Na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt IV SA/Wr 773/12 oraz

II SA/Wr 774/12 i postanowił prowadzić je pod wspólną sygnaturą akt IV SA/Wr 773/12.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy zauważyć, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Natomiast, zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 i 3 ww. ustawy o emeryturach pomostowych, powołanej wyżej, prace w szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku. Wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do przywoływanej ustawy. Z kolei prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób. zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się. Wykaz tego typu prac określa załącznik nr 2 do wymienionej ustawy. W myśl art. 3 ust. 4 i 5 ww. ustawy, za pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze uważa się pracowników wykonujących po dniu wejścia w życie ustawy, w pełnym wymiarze czasu pracy, prace, o których mowa w ust. 1 i 3 tej ustawy.

Z kolei stosownie do art. 41 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach pomostowych, Zakład Ubezpieczeń Społecznych prowadzi centralny rejestr stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, jak również centralny rejestr pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych. Płatnik składek jest obowiązany prowadzić: wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych. Płatnik ten obowiązany jest powiadomić pracowników o dokonaniu wpisu do prowadzonej przez siebie ewidencji. Natomiast pracownikowi - w przypadku nieumieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych – przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy.

Zgodnie z brzmieniem art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2012 r., poz. 404 ze zm.), właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, wykreślenia go z ewidencji oraz sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji. Artykuł 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych reguluje obowiązek płatnika składek na Fundusz Emerytur Pomostowych umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których przewidziany jest obowiązek opłacania składek na ww. Fundusz. Zatem, co nie budzi wątpliwości orzecznictwa podmiotem uprawnionym do kwalifikowania danego rodzaju pracy, jako pracy wykonywanej w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, jest pracodawca (płatnik składek). To pracodawca tworzy bowiem wykaz stanowisk, na których wykonywana jest praca, o której mowa w ustawie. W art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych przyznano pracownikowi, który nie został umieszczony w ewidencji, środek ochrony prawnej - skargę do Państwowej Inspekcji Pracy. W następstwie zasadnej skargi właściwy organ Państwowej Inspekcji Pracy stosuje środki unormowane w cyt. art. 11a ww. ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, w tym uprawniony jest do nakazania wpisania pracownika do ewidencji stworzonej przez pracodawcę, jeżeli ustali, że pracownik nie został w ewidencji ujęty, a powinien w niej figurować.

W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2013 r.

I OSK 908/12 (zamieszczony w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych) jednoznacznie stwierdzono, że zakres przedmiotowy stosowania nakazów unormowanych w art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy wyznacza regulacja ustawy o emeryturach pomostowych. Przyjęta regulacja zakresu właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w ustawie o emeryturach pomostowych oraz właściwość sądów powszechnych w sprawach ubezpieczeń społecznych, w tym i emerytur pomostowych, ogranicza zakres właściwości organów Państwowej Inspekcji Pracy do spraw, w których kwalifikacja pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie jest sporna. W razie sporu, właściwym do kwalifikacji jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a następnie sąd powszechny. Oznacza to, że sporny charakter sprawy zakwalifikowania pracy skarżącego do prac wykonywanych w szczególnych warunkach wymaga rozstrzygnięcia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a następnie, w razie złożenia odwołania, przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych. Tak więc to w postępowaniu przed organem rentowym, ewentualnie także przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych, w przypadku wniesienia odwołania, winno dojść do ustalenia, czy praca podejmowana przez skarżącego jest pracą wykonywaną w szczególnych warunkach, w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych. Sprawa ta wykracza bowiem poza granice sprawy administracyjnej, prowadzonej przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w przedmiocie nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Rolą organu Państwowej Inspekcji Pracy w takim postępowaniu jest jedynie nakazanie pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w oparciu o stan faktyczny, w którym zakwalifikowanie pracy danego pracownika do tego rodzaju prac nie jest sporne, ewentualnie, gdy spór został już rozstrzygnięty, a dane pracownika nie figurują w ewidencji. Istnienie sporu w tym względzie uniemożliwia natomiast władczą ingerencję organu Państwowej Inspekcji Pracy, co uzasadnia decyzję o odmowie nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

W dalszej części powołanego wyroku NSA stwierdzono, że o spełnieniu warunków wymaganych do nabycia prawa do emerytury pomostowej, w tym warunku w postaci posiadania okresu pracy w szczególnych warunkach lub wykonywania pracy o szczególnym charakterze, wynoszącego co najmniej 15 lat (art. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych), rozstrzyga organ rentowy, a w razie wniesienia odwołania - sąd powszechny (art. 25 ustawy o emeryturach pomostowych). W ramach tego postępowania ustala się, czy został spełniony przez pracownika warunek wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez co najmniej

15 lat. Tak więc to organ rentowy, a w razie sporu i wniesienia odwołania - sąd powszechny, rozstrzyga o tym, czy przez wymagany okres co najmniej 15 lat pracownik wykonywał prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. W tym postępowaniu rozstrzyga się także o tym, czy były to prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, wykonywane w pełnym wymiarze czasu pracy, w rozumieniu art. 3 ustawy o emeryturach pomostowych. Prawo do emerytury pomostowej zależy więc od tego, czy pracownik wykonywał prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez okres co najmniej 15 lat, a nie od tego, czy był umieszczony w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. O tym, że pracownik spełnia lub nie spełnia warunku nabycia prawa do emerytury pomostowej, nie może zatem rozstrzygać wpis do ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, ani decyzja administracyjna organów Państwowej Inspekcji Pracy, wydawana na podstawie art. 11a i art. 12 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Oznaczałoby to bowiem, że o spełnieniu przez pracownika jednego z warunków nabycia prawa do emerytury pomostowej rozstrzygają organy Państwowej Inspekcji Pracy oraz w przypadku wniesienia skargi - sądy administracyjne. Nie ulega zaś wątpliwości, że decyzje administracyjne podejmowane przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w tych sprawach nie są objęte właściwością sądów powszechnych. Przemawia to za stanowiskiem, że prowadzenie ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, oraz wydawanie decyzji administracyjnych przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w sprawach związanych z prowadzeniem tej ewidencji, ma służyć jedynie dokumentowaniu tego, że pracownik wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Umieszczenie lub nieumieszczenie w ewidencji nie przesądza natomiast o tym, czy pracownik spełnia lub nie spełnia warunku nabycia prawa do emerytury pomostowej. Umieszczenie w ewidencji, o której stanowi art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, wskazuje jedynie, że pracownik wykonuje prace na stanowisku, na którym jest wykonywana praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, co nie jest równoznaczne z tym, że za takiego pracownika pracodawca ma obowiązek opłacania składek. Wskazują na to wyraźnie przepisy art. 41 ust. 1 pkt 2 oraz art. 41 ust. 4 pkt 2 i ust. 6, w których jest mowa o pracownikach, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek, a nie pracownikach, za których opłaca się składki. Pracownik, za którego przewidziany jest obowiązek opłacania składek, to pracownik, który wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, ale ocena i rozstrzygnięcie w razie

sporu, czy za takiego pracownika pracodawca jest obowiązany opłacać składki na Fundusz Emerytur Pomostowych, należy do właściwości organu rentowego i sądu powszechnego. Prowadzenie ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2, oraz centralnego rejestru pracowników, o którym stanowi art. 41 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, ma ułatwić pobór składek i orzekanie w tego rodzaju sprawach przez organ rentowy, a nie wyłączać jego właściwości w tych sprawach

(por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. o sygn. akt

I OSK 511/12, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych.

Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela przedstawioną argumentację.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.