Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2313/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17  ust. 1  lit. A
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit.a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 135,  art. 200,  art. 205  par. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), sędzia WSA Przemysław Żmich, asesor WSA Iwona Ścieszka, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza [...] z [...] czerwca 2020 r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej E. P. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] sierpnia 2020 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako "Kolegium/organ"), po rozpatrzeniu odwołania E. P., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza M. (dalej jako "Burmistrz/organ I instancji") z [...] czerwca 2020 r., nr [...], o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja Kolegium została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z [...] marca 2020 r. E. P. wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym dziadkiem S. A.

Decyzją z [...] czerwca 2020 r. organ I instancji odmówił E. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym dziadkiem S. A.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji wyjaśnił, że S. A. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jednakże, zdaniem organu I instancji, nie da się ustalić, czy niepełnosprawność powstała u S. A. nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Organ I instancji podniósł bowiem, że ustalony stopień niepełnosprawności S. A. datuje się od – [...] grudnia 2016 r. tj. od wieku 84 lat ww .osoby.

Ponadto, Burmistrz wskazał, że co prawda na E. P. ciąży obowiązek alimentacyjny wobec chorego dziadka i jest ona osobą uprawnioną do ubiegania się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż mieści się w kategorii innych osób zobowiązanych do alimentacji, co wynika z art. 17 ust. 1 pkt. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednakże, jak ustalił organ I instancji, są osoby spokrewnione ze S. A. w pierwszym stopniu tj. jego dzieci – C. A. i T. A., które w pierwszej kolejności zobowiązane są do alimentacji wobec ojca, oraz jego żona – Z. A., która również jest osobą zobowiązaną do alimentacji wobec chorego męża.

Organ I instancji jednocześnie wskazał, że pomimo uznania przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K-38/13, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji, to skutkiem wejścia jego w życie nie jest, zdaniem Burmistrza, ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznającej świadczenia. W ocenie Burmistrza, zmiana stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który biorąc pod uwagę skutki społeczne podejmowanych rozstrzygnięć, powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki.

Reasumując, organ I instancji uznał, że ze względu na niespełnienie przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1a i 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, brak jest podstaw do wydania decyzji przyznającej E. P. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła E. P.

Decyzją z [...] sierpnia 2020 r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z [...] czerwca 2020 r.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił przede wszystkim, że zaprezentowana w tej sprawie przez organ I instancji wykładnia przepisu w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie uwzględnia stanowiska przedstawionego przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Organ podniósł bowiem, że ww. wyrok Trybunału jest tzw. wyrokiem zakresowym, na co wskazuje użycie zwrotu "w zakresie, w jakim różnicuje", którego skutkiem jest zmiana sposobu wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie treści w nim ujętej. Organ podniósł, że skutkiem orzeczenia Trybunału jest konieczność takiej wykładni ww. przepisu ustawy, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w tym wyroku. Organ przypomniał zatem, że zgodnie ze stanowiskiem zaprezentowanym przez Trybunał, stosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego, prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18-go roku życia, ewentualnie ukończenie 25-go roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Tymczasem brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej kategorii. Powyższe prowadzi do wniosku, zdaniem organu, że rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej w obecnym stanie prawnym, organ administracji ma obowiązek zbadać, czy wnioskodawca, spełnia warunki do przyznania tego świadczenia, określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem [...] października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W ocenie organu, Burmistrz nie sprostał powyższemu wymogowi, co czyni jego rozstrzygnięcie w tej części wadliwym. W ocenie Kolegium fakt, iż data powstania niepełnosprawności u S. A. nie została ustalona nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania E. P. świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ podzielił jednak ocenę Burmistrza co do tego, że w sprawie brak jest przesłanek do przyznania E. P. wnioskowanego świadczenia z innych przyczyn.

Na wstępie tej części rozważań Kolegium uznało, że Z. A. – małżonka S. A. z racji wieku (83 lata) nie może sprawować opieki nad współmałżonkiem. Niemniej jednak Kolegium stwierdziło następnie, że S. A. posiada dwójkę dzieci, tj. synów: C. A. oraz T. A. Z zebranego materiału dowodowego wynika, zdaniem Kolegium, że C. A. pracuje oraz zamieszkuje wraz z ojcem w jednym budynku. Z kolei, drugi syn – T. A. jest rencistą. Uwadze Kolegium nie uszło, że E. P., mimo wezwania organu I instancji - nie przedłożyła żadnych dowodów potwierdzających, że ww. osoby nie mogą sprawować opieki nad niepełnosprawnym ojcem.

Wobec powyższego Kolegium uznało, że skoro synowie S. A., nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to mogą sprawować opiekę nad niepełnosprawnym ojcem (brak jest bowiem obiektywnych przeszkód ku temu), a tym samym E. P. nie jest uprawniona do otrzymania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę na powyższą decyzję Kolegium wniosła E. P. (dalej jako "Skarżąca"), reprezentowana przez radcę prawnego, zarzucając tej decyzji naruszenie:

1) art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego i brak zebrania całego materiału dowodowego, co z kolei skutkuje wadliwym - tj. niedostatecznie wyjaśnionym stanem faktycznym, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) art. 7 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia w zaskarżonej decyzji słusznego interesu strony;

3) art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego literalną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż osoby bliżej spokrewnione z osobą niepełnosprawną winny legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w sytuacji w której do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie dalej spokrewnionej wystarczającym winno być wykazanie faktycznej niemożności sprawowania opieki przez wskazane powyżej osoby.

Wskazując na powyższe zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Wniosła również o dopuszczenie dowodu z testamentu S. A. sporządzonego [...] grudnia 2018 r. w formie aktu notarialnego – na okoliczność niemożności sprawowania opieki nad S. A. przez jego synów.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 12 marca 2021 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.

Postanowieniem z 7 kwietnia 2021 r. Sąd dopuścić dowód uzupełniający z dokumentu – kopii aktu notarialnego z [...] grudnia 2018 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone rozstrzygnięcia naruszają przepisy prawa materialnego oraz przepisy postępowania administracyjnego.

Powodem odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego było uznanie przez organ I Instancji, że po pierwsze – nie jest możliwe ustalenie daty powstania niepełnosprawności u S. A. co przekreśla spełnienie przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia, tj. powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki w wieku nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, i po drugie – Skarżąca jako wnuczka S. A. nie spełnia warunków do przyznania tego świadczenia określonych w art. 17 ust. 1a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, ze zm., dalej jako "u.ś.r."). Żyją bowiem osoby spokrewnione w pierwszym stopniu ze S. A. tj. żona – Z. A. oraz synowie – C. A. oraz T. A., które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Kolegium skorygowało powyższy pogląd organu I instancji w zakresie oceny momentu powstania niepełnosprawności u S. A. jako nie mający znaczenia dla przyznania świadczenia oraz w zakresie oceny sytuacji zdrowotnej Z. A. jako świadczącej o tym, że ww. osoba nie może podjąć się opieki nad chorym mężem z uwagi na osiągnięty wiek (83 lata), zgodnie bowiem z brzmieniem art. 3 pkt 15 u.ś.r., Z. A. należy traktować na równi z osobą posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Kolegium przyznało jednak rację organowi I instancji co do tego, że poza żoną S. A., żyją osoby spokrewnione z nim w pierwszym stopniu tj. synowie – C. A. oraz T. A., którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, i którzy mogą sprawować opiekę nad niepełnosprawnym ojcem. Skarżącą nie wykazał bowiem, w ocenie Kolegium, że istnieją obiektywne przeszkody w sprawowaniu tej opieki przez synów S. A.

Z powyższym stanowiskiem organów nie zgodziła się Skarżąca podnosząc błędną wykładnię przepisów ustawy, tj. art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez uznanie, sprzecznie z ugruntowaną linią orzeczniczą, że nie można odstąpić od formalnego ograniczenia wynikającego z tego przepisu, nawet w przypadku gdy z obiektywnych względów osoby zobowiązane do opieki nie realizują swoich obowiązków, a obowiązki te w rzeczywistości realizuje inny krewny. Skarżąca przytoczyła w tym zakresie okoliczność wydziedziczenia synów przez S. A. z uwagi na fakt, iż uporczywie nie dopełniają względem swego ojca obowiązków rodzinnych i nie interesują się jego stanem zdrowia.

Po analizie całości zebranego materiału dowodowego Sąd podzielił stanowisko Skarżącej, że przy wydaniu zaskarżonych rozstrzygnięć doszło do mającego wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów prawa materialnego, jak również naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wyjaśnić w tej sytuacji trzeba, że krąg osób uprawnionych do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został określony przez ustawodawcę w przepisach u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1a u.ś.r., świadczenie to przysługuje osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie do art. 128 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U z 2019 r., poz. 2086, dalej jako "k.r.o."), obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 129 § 1 k.r.o., obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Właśnie te przepisy razem z przepisami ustawy - kodeks rodzinny i opiekuńczy wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji według kolejności zobowiązania (por. wyrok NSA z 21 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 3804/18).

Sąd w składzie orzekającym podziela w tym zakresie pogląd wielokrotnie wyrażany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym wskazane regulacje należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi (por. wyroki NSA: z 5 listopada 2015 r., sygn. I OSK 1062/14; z 13 listopada 2015 r., sygn. I OSK 1286/14; z 12 maja 2017 r., sygn. I OSK 328/16 oraz z 21 czerwca 2017 r., sygn. I OSK 829/17 – dostępne w internetowej bazie orzeczeń: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Natomiast art. 132 k.r.o. stanowi, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

W ocenie Sądu, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy formalistyczna wykładnia omawianych przepisów mogłaby doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby (Skarżącej) mogącej faktycznie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną (S. A.). Byłoby to sprzeczne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1062/14; z dnia 13 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1230/14; z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 829/16 oraz z dnia 7 maja 2020 r., I OSK 2831/19). Wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r., uwzględniająca wskazane zasady konstytucyjne ma także oparcie w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego. W wyroku z 15 listopada 2006 r., sygn. P 23/05 (pub. OTK ZU nr 10/A/2006, poz. 151) Trybunał stwierdził, że "choć zasiłek stały nominalnie przysługiwał opiekunowi, to korzyść czerpał z niego podopieczny, który dzięki zasiłkowi miał zapewnioną opiekę osoby bliskiej. Takie rozwiązanie było też korzystne dla państwa, które zapewniając osobie potrzebującej pomocy opiekę członka rodziny, nie musiało organizować tejże opieki w innych formach. Skoro członek najbliższej rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków wobec chorego krewnego, a wymaga to od niego rezygnacji z zarobkowania, to powinien w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa. Przyznanie tylko rodzicom naturalnym prawa do zasiłku stałego narusza konstytucyjną zasadę równości, a także zasadę sprawiedliwości społecznej (pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym), lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji)." Trybunał Konstytucyjny uznał, że taka regulacja godzi też w konstytucyjne nakazy ochrony rodziny i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 Konstytucji). Trzeba mieć na uwadze, że świadczenie pielęgnacyjne zastąpiło zasiłek stały przewidziany w ustawie o pomocy społecznej z 1990 r., zatem teza powyższa jest nadal aktualna (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. P 27/2007, pub. OTK-A 2008/6/107 oraz z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. P 41/2007, pub. OTK-A 2008/6/109).

W świetle powyższego, zasadny okazał się podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 17 ust. 1a u.ś.r. przez jego błędną wykładnię, wykluczającą wnuczkę osoby wymagającej opieki z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, także w przypadku gdy osoby spokrewnione w pierwszym stopniu nie wykonują tej opieki z różnych powodów (brak więzi z osobą wymagającą opieki, zły stan zdrowia), lecz nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przyjęcie wskazanych metod wykładni prowadzi do wniosku, że rozstrzygnięcie o zasadności wniosku Skarżącej dotyczącego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym dziadkiem zależy od jednoznacznego ustalenia, czy osoby wskazane w art. 17 ust. 1a u.ś.r. są zdolne do jej sprawowania. Dlatego konieczne jest stwierdzenie, czy stan zdrowia tych osób, ich wiek, czy też inne okoliczności (sytuacja rodzinna, osobista) umożliwiają im faktyczne sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną.

W niniejszej sprawie z prawidłowych ustaleń faktycznych wynika, że osoba wymagająca opieki (S. A.) jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i niezdolną do samodzielnej egzystencji. Z kolei jego żona (Z. A.), co prawda nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z powodu osiągniętego wieku zalicza się do kategorii osób z takim stopniem niepełnosprawności (art. 3 pkt 15 u.ś.r.). Takim orzeczeniem nie legitymują się również synowie S. A.

Jednakże, jak podniosła Skarżąca, C. A. oraz T. A. nie interesują się w ogóle losem ojca oraz nie opiekują się nim. Skarżąca wskazała również, że na skutek uporczywego nie dopełniania przez synów obowiązków rodzinnych względem ojca i matki, braku zainteresowania ich losem oraz i nie udzielania jakiejkolwiek pomocy, S. A. wydziedziczył C. A. oraz T. A. Skarżąca podkreśliła też, że z uwagi na powyższe okoliczności, to ona sprawuje rzeczywistą, osobistą opiekę nad dziadkiem, czego nie kwestionują organy.

Tymczasem z decyzji organów obu instancji nie wynika, czy synowie S. A. przy uwzględnieniu ich więzi z ojcem, stanu zdrowia, sytuacji osobistej i wieku, są w stanie taką opiekę sprawować. Brak ustaleń w tym zakresie należy uznać za naruszenie przepisów regulujących postępowanie dowodowe, tj. art. 7 i art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oceny takiej powinny były dokonać rozpatrujące sprawę organy administracji, opierając się na wywiadzie środowiskowym i ewentualnie innych zgromadzonych w sprawie dowodach (przesłuchanie strony, świadków).

Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji weźmie pod uwagę przyjętą przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. i przeprowadzi niezbędne czynności w celu ustalenia, czy z różnych powodów (brak jakiejkolwiek więzi z osobą wymagającą opieki, podeszły wiek, zły stan zdrowia) synowie osoby wymagającej opieki są w stanie faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym S. A.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego (pkt 2 sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.

Stosownie do brzmienia art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym – por. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 1/20 (CBOSA).