Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1173/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Podatek akcyzowy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 11, art. 11 ust. 1 i 2, art. 80 ust. 1-3
journal: Dz.U. 2004 nr 29 poz 257
law: Ustawa z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym
article: art. 7 par. 1, art. 133 par. 1, art. 247 par. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz Sędzia NSA Henryk Wach (spr.) Sędzia del. WSA Stefan Kowalczyk Protokolant asystent sędziego Marzena Bal - Kuźniarska po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 25 marca 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 1885/13 w sprawie ze skargi M. W., J. W. – w. O. spółki cywilnej na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. w wyroku z dnia 25 marca 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 1885/13, rozpoznając skargę M. W., J. W. – Wspólników O. spółki cywilnej na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] czerwca 2013 r., w pkt 1. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w C. z dnia [...] marca 2013 r. nr [...], w pkt 2. stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku, zaś w pkt 3. orzekł o kosztach postępowania.

Sąd rozstrzygał w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Naczelnik Urzędu Celnego w C. w dniu [...] marca 2013 r. wydał decyzję, na mocy której określił dla O. spółka cywilna M. W., J. W. zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym powstałe w dniu [...] stycznia 2009 r. z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego marki H. [...] w kwocie 1.434,00 zł. Jako adresata decyzji określono O. spółka cywilna M. W., J. W., ul. A. M. 3, [...] M. M., NIP: [...].

Dyrektor Izby Celnej w W. rozpoznając złożone odwołanie, decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, uznając jej słuszność pod względem faktycznym i prawnym. Jako stronę postępowania wskazano O. spółka cywilna M. W., J. W., ul. A. M. 3, [...] M. M. W podstawie prawnej wskazano przepisy ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 29, poz. 257 ze zm., dalej: u.p.a. z 2004 r.).

Sąd I instancji stwierdził, że skarga na powyższą decyzję jest zasadna, albowiem zaskarżone orzeczenie organu narusza prawo w sposób wskazany w art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 145 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.).

Sąd wskazał, iż istotne dla rozstrzyganej sprawy jest ustalenie, kto na gruncie ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (j.t. Dz. U. z 2011 r., Nr 108, poz. 626 ze zm., dalej: u.p.a. z 2008 r.) był podatnikiem tego podatku. Oceniając powyższą kwestię uznał, że spółka cywilna nie jest podatnikiem – nie jest jednostką organizacyjną niemającą osobowości prawnej w rozumieniu art. 7 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. – Ordynacja podatkowa (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 749, dalej: o.p.) i art. 13 ust. 1 u.p.a. z 2008 r.

Powołując się na przepisy ordynacji podatkowej wskazał, iż żaden z zawartych w niej przepisów nie przyznaje spółce cywilnej zdolności prawnej. Podkreślił, że o tym, czy stroną postępowania w sprawie podatku akcyzowego jest spółka cywilna, czy też wspólnicy tej spółki przesądzą "ustawy podatkowe", czyli w tym przypadku przepisy ustawy o podatku akcyzowym. W myśl art. 13 ust. 1 tej ustawy podatnikiem akcyzy jest osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, która dokonuje czynności podlegających opodatkowaniu akcyzą lub wobec której zaistniał stan faktyczny podlegający opodatkowaniu akcyzą (...). Spółka cywilna nie jest żadnym z podmiotów wymienionych w tym przepisie. Zatem z uwagi na brak podmiotowości prawnej nie może ona dokonać żadnej czynności podlegającej opodatkowaniu.

Wskazując charakterystykę spółki cywilnej w rozumieniu ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm.) stwierdził, że jest to stosunek prawny powstały na podstawie umowy, przez którą jej strony, czyli wspólnicy, zobowiązują się do osiągnięcia wspólnego celu. Wspólne prowadzenie działalności gospodarczej wymaga zorganizowania, stworzenia swego rodzaju "przedsiębiorstwa", które nie uzyskuje odrębnego od wspólników bytu prawnego i nie może być utożsamiane z tzw. jednostkami organizacyjnymi, nieposiadającymi osobowości prawnej, które prawo wyposaża niekiedy w pewne atrybuty podmiotowości prawnej, dzięki czemu występują samodzielnie w obrocie prawnym i dlatego to wspólnicy, a nie spółka, mogą być podatnikami w rozumieniu ustaw podatkowych.

Dalej, wskazał, że ani w u.p.a. ani w innej ustawie, nie ma wskazań, że spółka cywilna jest podatnikiem podatku akcyzowego. Nie ma zatem też podstaw do przyjęcia, że spółka cywilna jest podatnikiem przez uznanie, że jest jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, o której mowa w art. 13 ust. 1 u.p.a. z 2008 r.

Dokonując analizy akt, w szczególności pism, decyzji organów I i II instancji wskazał, że postępowanie toczyło się w stosunku nie do wspólników, a do spółki cywilnej O. Zachodzi więc sytuacja, o jakiej mowa w art. 247 § 1 pkt 5 o.p. W przepisie tym chodzi bowiem o sytuację, gdy organ w treści decyzji rozstrzyga o prawach i obowiązkach podmiotu, który nie jest stroną toczącego się postępowania. Sąd wskazał, że organy uznały za stronę w sprawie spółkę cywilną O. Potwierdza to zarówno treść decyzji oraz fakt doręczenia korespondencji w toku postępowania przed organami tejże spółce.

W ocenie Sądu powyższego stanowiska nie może zmienić istniejące w umowie spółki cywilnej umocowanie każdego ze wspólników do reprezentowania spółki, które mogłoby wskazywać, że doręczenie decyzji w lokalu siedziby spółki lub w miejscu prowadzenia działalności jednemu ze wspólników było prawnie skuteczne także wobec drugiego, nawet gdy nie został on o tym fakcie poinformowany, a nadto na uprawnienie jednego wspólnika do udzielenia pełnomocnictwa także w imieniu drugiego, albowiem postępowanie podatkowe przekracza zakres zwykłych czynności. Co potwierdza przepis art. 866 k.c. w związku z art. 865 § 2 tej ustawy, którego sensu nie zmienia umowa spółki cywilnej z dnia [...] lutego 2008 r.

Reasumując, Sąd I instancji uznał, że wydane decyzje organów I i II instancji dotknięte są wadą nieważności z uwagi na to, że spółka cywilna nie dokonała czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem akcyzowym, gdyż nie miała zdolności prawnej do zawarcia podlegającej akcyzą umowy. Stroną zawartej umowy sprzedaży samochodu byli wspólnicy spółki i oni, a nie spółka, są podmiotami wszelkich praw i obowiązków wynikających z nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu.

Wobec stwierdzenia powyższych uchybień Sąd uznał za przedwczesne odnoszenie się do kwestii merytorycznych związanych z klasyfikacją spornego samochodu.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł organ, zarzucając:

Naruszenie przepisów prawa materialnego:

- art. 7 § 1 i art. 133 § 1 o.p. w powiązaniu z art. 102 ust. 1 i art. 13 ust. 1 pkt 1 u.p.a. z 2008 r. z uwagi na błędną wykładnię tych przepisów, a w konsekwencji wadliwą ocenę możliwości zastosowania art. 247 § 1 pkt 5 o.p. poprzez błędne przyjęcie przez Sąd, że decyzje w sprawie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego skierowano do spółki cywilnej, która nie ma podmiotowości w sprawach podatkowych i tym samym nie może być stroną postępowania podatkowego, co powinno skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji,

- art. 7 § 1 i art 133 § 1 o.p. w powiązaniu z art. 102 ust. 1 oraz art. 13 ust 1 pkt 1 u.p.a. z 2008 r., poprzez błędną wykładnię tych przepisów polegającą na przyjęciu, że spółka cywilna nie jest podatnikiem podatku akcyzowego, w szczególności na skutek uznania, że nie jest jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej w rozumieniu art. 102 ust. 1 i art. 13 ust. 1 pkt 1 u.p.a. z 2008 r.,

- art. 13 ust. 1 pkt 1 u.p.a. z 2008 r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że przepis ten miał w sprawie zastosowanie, podczas gdy normatywną podstawę uznania, że spółka cywilna jest podatnikiem podatku akcyzowego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego stanowił przepis szczególny, tj. art. 102 ust 1 u.p.a. z 2008 r.

Naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj:

- art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 2 p.p.s.a oraz art. 152 p.p.s.a w powiązaniu z art. 247 § 1 pkt 5 o.p. z uwagi na ich niewłaściwe zastosowanie poprzez stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji na skutek wadliwego przyjęcia przez Sąd, że rozstrzygały one o prawach i obowiązkach podmiotu, który nie był stroną postępowania, co powinno skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji na podstawie art. 247 § 1 pkt 5 o.p., w sytuacji, gdy organ prawidłowo skierował wydane rozstrzygnięcia do spółki cywilnej będącej stroną postępowania w sprawie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego,

- art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a w powiązaniu z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm., dalej: p.u.s.a.) art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 p.p.s.a w związku z art. 247 § 1 pkt 5 o.p., poprzez dokonanie nieprawidłowej kontroli zaskarżonych decyzji i w konsekwencji niezasadne stwierdzenie ich nieważności, na skutek wadliwego przyjęcia przez Sąd, że zostały one skierowane do podmiotu niebędącego stroną postępowania, podczas gdy organ prawidłowo uznał, że spółka cywilna jako podatnik, jest stroną w postępowaniu dotyczącym określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego.

W związku z powyższym wnieśli o: uchylenie zasakrżonego wyroku w całości na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, względnie o jego uchylenie na podstawie art. 188 p.p.s.a. i rozpoznanie skargi, a także o zasądzenie kosztów.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ wskazał argumentację przemawiającą za zasadnością podnisionych zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.

Orzekając w sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny z mocy art. 183 § 1 p.p.s.a. ograniczony był zakresem kontroli instancyjnej wyznaczonym treścią zarzutów kasacyjnych oraz przytoczonej na ich poparcie argumentacji. Wobec braku wystąpienia którejkolwiek z podstaw nieważności postępowania sądowego, podlegających uwzględnieniu z urzędu, rozpoznanie sprawy odbyło się w granicach wytyczonych przez ramy wniesionego środka zaskarżenia.

W złożonej przez Dyrektora Izby Celnej w W. skardze kasacyjnej zaskarżony został w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 25 marca 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 1885/13 w przedmiocie zobowiązania w podatku akcyzowym.

Strona skarżąca kasacyjnie sformułowała zarzuty oparte na obu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Koncentrowały się one wokół przyjętego przez Sąd I instancji stanowiska, według którego wydane przez organ decyzje na spółkę cywilną, a nie jej wspólników są nieprawidłowe. Rozstrzygając zagadnienie prawne z tym związane należało podzielić stanowisko wyrażone w skardze kasacyjnej.

Przechodząc do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, na wstępie należy zauważyć, że w sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 29, poz. 257 ze zm.) zgodnie z art. 154 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (Dz.U. z 2011r., Nr 108, poz. 626 ze zm.).

Odnosząc się do problemu ustalenia czy spółka cywilna, czy jej wspólnicy, są podatnikiem podatku akcyzowego, należy wskazać, że powyższa kwestia, stanowiąc przedmiot rozbieżności w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, została ostatecznie rozstrzygnięta w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2015 r. sygn. I GPS 1/15, w której stwierdzono, że w rozumieniu art. 13 ust. 1 oraz art. 102 ust. 1-3 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. z 2014 r. poz. 752 ze zm.) podatnikiem jest spółka cywilna.

Skład orzekający w niniejszej sprawie pogląd wyrażony w powołanej uchwale w pełni podziela. Wprawdzie zagadnienie będące jej przedmiotem było rozważane na gruncie ustawy o podatku akcyzowym z 2008 r. jednakże przepisy zawarte w ustawie o podatku akcyzowym z 2004 r. były tożsame. W związku z powyższym uchwała ta znajduje zastosowanie do regulacji prawnych określonych w art. 11 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym z 2004 r.

W powołanej uchwale NSA wskazał, że pojęcie "jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej" nie zostało zdefiniowane w polskim systemie prawa. Ustawodawca posługując się tym pojęciem odwołuje się zatem do zwykłego jego rozumienia, wskazującego na zorganizowany w pewien sposób zespół osób. Z żadnego przepisu nie wynika, aby jednostka organizacyjna musiała mieć organy, wystarczy bowiem, by w stosunkach faktycznych i prawnych występowała jako organizacja osób fizycznych i prawnych.

Odnosząc się natomiast do treści przepisów Kodeksu cywilnego normujących spółkę cywilną, a także uwzględniając piśmiennictwo, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że spółka cywilna jest organizacją wspólników, pozbawioną wprawdzie odrębnej od nich podmiotowości prawnej, to jednak jako jednostka organizacyjna musi mieć określony stopień zorganizowania, na co wskazuje obowiązek wniesienia wkładów, częściowe wyodrębnienie majątku spółki od majątku wspólników, gdyż ten pierwszy objęty jest wspólnością łączną wspólników. Za tym przemawiają także obowiązujące w spółce reguły prowadzenia spraw i reprezentacja spółki, a w końcu także odrębne reguły odpowiedzialności majątkowej (K. Kopaczyńska-Pieczniak "Komentarz do art. 860 Kodeksu cywilnego [w:] Komentarz do kodeksu cywilnego pod red. A. Kidyby lex 2010).

W uchwale z dnia 14 grudnia 2015 r. NSA wskazał też, że nie można mówić o uniwersalnej podmiotowości prawnej obejmującej wszystkie działy prawa. W doktrynie niejednokrotnie podkreślano, że jeżeli niektóre ustawy publicznoprawne przyznają prawa i nakładają obowiązki na spółkę cywilną, to brak podmiotowości cywilnoprawnej nie może być przeszkodą w uznaniu jej za podmiot prawa publicznego (A. Wolter "Prawo cywilne. Zarys części ogólnej" W-wa 1977, s. 179). Zwraca się przy tym uwagę, iż w prawie publicznym ustawodawca nie posługuje się jednak pojęciem podmiotu publicznoprawnego, lecz pojęciem jednostki organizacyjnej i z jednostkami organizacyjnymi wiąże określone prawa i obowiązki. Skoro zaś z przepisów kodeksu cywilnego regulujących umowę spółki (art. 860 - art. 875 k.c.) wynika, że spółka cywilna jest prawnie wyodrębniona pod względem formalnym i majątkowym, uznać ją należy za organizację wspólników. W piśmiennictwie podkreśla się, że dla uznania spółki za organizację wspólników wystarczy by jej działalność zmierzała do wspólnego celu gospodarczego, była oparta na zasadach współdziałania dla jego realizacji i posiadała wyodrębniony majątek. Stąd pojęcie jednostki organizacyjnej jest bardziej uniwersalne niż pojęcie "organizacja wspólników", gdyż może się też odnosić do innych organizacji niż spółki. Dlatego przepisy publicznoprawne posługują się tym właśnie pojęciem. Każda spółka cywilna jako organizacja wspólników jest więc zarazem jednostką organizacyjną (J. Lic "Skutki braku podmiotowości spółki cywilnej prowadzącej działalność gospodarczą, PPH 2006/3/34). Zwraca się przy tym uwagę na to, że nawet gdyby spółka cywilna nie była w ogóle podmiotem prawa prywatnego, to nadal będzie pozostawać instytucją tego prawa. Ponieważ ani w języku powszechnym, ani prawniczym, ani też prawnym nie istnieje inny desygnat używanej w przepisach prawa podatkowego nazwy "spółka cywilna", to dlatego przez termin ten należy rozumieć spółkę, o której mowa w przepisach prawa cywilnego. W tym wypadku tożsamość spółki w aspekcie prywatno - i podatkowoprawnym dotyczy nie tyle podmiotowości prawnej, ile struktury organizacyjnej. Prawo podatkowe nie przejmuje zatem podmiotowości z prawa cywilnego, ale buduje podmiotowość na strukturze organizacyjnej spółki, normowanej przez prawo cywilne. Najistotniejsza różnica w zakresie relacji do spółki cywilnej pomiędzy prawem cywilnym i podatkowym polega na tym, że w świetle prawa cywilnego "majątek spółki" jest traktowany jako majątek wspólny wspólników, a w świetle prawa podatkowego jako majątek samej spółki (por. Ł. Karczyński "Opodatkowanie przekształceń spółek", Warszawa 2011, s. 106-107). W doktrynie zwrócono też uwagę, że osobowość prawna nie ma w zasadzie znaczenia w sferze prawa administracyjnego (K. Piasecki, Komentarz do kodeksu cywilnego, Księga pierwsza, Część ogólna, Zakamycze 2003, s. 208).

Zaznaczyć należy, że do statusu prawnopodatkowego spółki cywilnej odniósł się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 10 marca 2009 r., sygn. akt P 80/08, w którym wskazał, że spółka cywilna posiada podmiotowość prawnopodatkową zarówno w świetle regulacji ogólnego prawa podatkowego, jak i podatkowych ustaw szczególnych z wyjątkiem ustaw o podatku dochodowym od osób fizycznych, gdyż w tym wypadku podmiotowość prawnopodatkową w zakresie podatku dochodowego przysługuje poszczególnym wspólnikom, a nie spółce. W postanowieniu z dnia 13 kwietnia 2010 r., sygn. akt P 35/09 Trybunał Konstytucyjny rozważał kwestię podmiotowości spółki cywilnej z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu. Wyraził on pogląd, że ustawodawca podatkowy może nadawać spółce cywilnej występującej jako jednostka organizacyjna wspólników działająca w ich wspólnym imieniu i w oparciu o majątek objęty wspólnością łączną, status podatnika (podmiotowość prawnopodatkową). Ponadto stwierdził, że obowiązujące normy o.p. uzasadniają trafność ugruntowanego w judykaturze poglądu, zgodnie z którym z chwilą rozwiązania spółki traci ona swój byt prawny i status podatnika, a podmiotowość podatkowoprawną spółki cywilnej należy przeciwstawić podmiotowości jej wspólników.

Przedstawione powyżej względy, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uprawniają do sformułowania poglądu, że spółka cywilna na gruncie prawa podatkowego jest traktowana w sposób samoistny, zważywszy na podkreślaną w doktrynie autonomię prawa podatkowego, a co za tym idzie na gruncie u.p.a. spółkę cywilną należy traktować jako organizację wspólników, a nie jako każdego z osobna wspólnika, ponieważ to spółce cywilnej przyznano podmiotowość podatkowoprawną, pod warunkiem, że realizuje czynności objęte podatkiem akcyzowym. Pojęcie podmiotowości administracyjnoprawnej (podatkowej), tj. w sferze publicznoprawnej jest szersze w porównaniu z podmiotowością w sferze prawa cywilnego. Tym samym wszelkie obowiązki i uprawnienia podatników wynikające z ustawy o podatku akcyzowym (tak jak i w przypadku ustawy o podatku od towarów i usług) w przypadku jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej odnoszą się do spółki, a nie do samych wspólników.

Zgodnie z art. 133 § 1 o.p. stroną w postępowaniu podatkowym jest podatnik, płatnik, inkasent lub ich następca prawny, a także osoby trzecie, o których mowa w art. 110-117a, które z uwagi na swój interes prawny żądają czynności organu podatkowego, do której czynność organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy.

Natomiast stosownie do treści art. 7 § 1 o.p. podatnikiem jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, podlegająca na mocy ustaw podatkowych obowiązkowi podatkowemu. Powyższa legalna definicja podatnika wskazuje, że o tym czy dany podmiot stanie się podatnikiem w ostatecznym rezultacie można rozstrzygnąć na gruncie ustaw podatkowych normujących określone podatki. W praktyce zatem o tym, czy dany podmiot jest podatnikiem znaczenie ma nie to, czy konkretny podmiot może być zaliczony do kategorii podmiotów wymienionych w art. 7 § 1 o.p., lecz nałożenie na określony podmiot obowiązku podatkowego przez przepisy ustaw normujących określone podatki (ustaw zaliczonych do szczegółowego prawa podatkowego).

Dla potrzeb opodatkowania podatkiem akcyzowym ustawodawca w art. 11 ust. 1 u.p.a. z 2004 r. określił, że podatnikami akcyzy są osoby fizyczne, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, które dokonują czynności podlegających opodatkowaniu.

Stosownie do art. 11 ust. 2 u.p.a. z 2004 r. podatnikami, oprócz wymienionych w art. 11 ust. 1 u.p.a., są również podmioty: 1) nabywające lub posiadające wyroby akcyzowe, jeżeli od wyrobów tych nie została zapłacona akcyza w należnej wysokości; 2) u których powstają nadmierne ubytki lub niedobory wyrobów akcyzowych zharmonizowanych, o których mowa w art. 5 ust. 1; 3) będące zleceniobiorcami usług polegających na wytwarzaniu wyrobów akcyzowych w ramach umowy o dzieło lub innej umowy.

Tak więc w sytuacji, gdy w świetle przepisów u.p.a. obowiązkiem podatkowym została obciążona jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, przez którą jak zostało wskazane należy też rozumieć spółki cywilne, przyjąć należało, że na gruncie tej regulacji status podatnika posiada spółka cywilna a nie jej wspólnicy.

Dodać należy również, że zgodnie z art. 80 ust. 1 u.p.a. z 2004 r., akcyzie podlegają samochody osobowe niezarejestrowane na terytorium kraju, zgodnie z przepisami o ruchu drogowym. W myśl art. 80 ust. 2 pkt 2 u.p.a. z 2004 r., podatnikami akcyzy od samochodów są m.in. podmioty dokonujące nabycia wewnątrzwspólnotowego. Legalną definicję tego ostatniego pojęcia zawiera art. 2 pkt 11 u.p.a. z 2004 r., który stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o nabyciu wewnątrzwspólnotowym, rozumie się przez to przemieszczenie wyrobów akcyzowych z terytorium państwa członkowskiego na terytorium kraju. Zdaniem Sądu brzmienie tego przepisu jest jasne i wskazuje bezspornie, że chodzi w nim o czynność faktyczną "przemieszczenia" towaru/wyrobu akcyzowego, a nie o czynność prawną prowadzącą do nabycia prawa własności w ujęciu prawa cywilnego. W rozumieniu potocznym (językowym) przemieszczenie to "samoistna zmiana położenia względem czegoś innego" – Słownik Języka Polskiego PWN, wydanie internetowe.

Za przyjęciem, że podatnikiem podatku akcyzowego jest spółka cywilna, a nie jej poszczególni wspólnicy, przemawia też regulacja art. 80 ust. 3 u.p.a. z 2004 r. określająca moment powstania obowiązku podatkowego w akcyzie z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego. Przepis ten nie nawiązuje do cywilistycznych pojęć, takich jak "nabycie". Użyte w tej normie prawnej sformułowanie "jak właściciel" nie jest tożsame z nabywaniem uprawnień właścicielskich wyłącznie w ujęciu cywilistycznym. Tak więc na gruncie tej regulacji ustawodawca posługuje się pojęciem nabycia prawa do rozporządzania rzeczą, co nie jest tożsame z nabywaniem uprawnień właścicielskich w ujęciu cywilistycznym. Użycie tego właśnie sformułowania nie może być uznane za przypadkowe, gdyż akcent jest w nim położony na ekonomiczny, a nie cywilnoprawny aspekt transakcji (czynności). Jak trafnie podkreślił WSA w O. w wyroku z dnia 25 czerwca 2014 r. r., sygn. akt I SA/Op 205/14 powyższe stanowisko zostało wypracowane na tle przepisów ustawy o podatku od towarów i usług, jest ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych i w piśmiennictwie i ma również pełne odniesienie przy określeniu podmiotowości prawnopodatkowej spółki cywilnej jako podatnika podatku akcyzowego.

Z powyższych względów należy uznać pogląd Sądu I instancji, zaprezentowany w zaskarżonym wyroku, notabene odmienny od wykładni zawartej w uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, za nieprawidłowy. Zatem słusznie podniesiono w skardze kasacyjnej, że Sąd I instancji niezasadnie przyjął, że to wspólnicy, a nie spółka cywilna są podatnikami podatku akcyzowego.

Podsumowując, skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie. W realiach sprawy, skoro decyzja została skierowana do osoby będącej stroną w sprawie, to brak było podstaw do stwierdzenia przez Sąd I instancji nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ponieważ w sprawie nie zaistniały przesłanki, o jakich mowa w art. 247 § 1 pkt 5 o.p.

Sąd I instancji rozpoznając ponownie sprawę uwzględni dokonaną powyżej wykładnię prawa.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Odstępując od zasądzenia w całości zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił fakt, iż na sesji w tym dniu zostało rozpoznanych kilka tożsamych spraw tej samej strony, co wiąże się z mniejszym nakładem pracy pełnomocnika organu.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Sąd na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.