Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1042/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 200, art. 205 § 2, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art, 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 § 1, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 234 ust. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 624
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski /spr./ Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Maria Mikolik Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2021 r. sprawy ze skargi A. sp. j. w [....] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zobowiązania właścicieli i użytkowników do przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie czy też wykonania urządzeń zapobiegających szkodom I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej A. sp. j. w [...] kwotę 797 zł /słownie: siedemset dziewięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

II SA/Rz 1042/21

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi A Sp. j. z/s w [...] jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] maja 2021 r. nr [...] dotycząca odmowy zobowiązania właścicieli i użytkowników do przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Jak wynika z uzasadnienia tej decyzji i akt administracyjnych sprawy, decyzją z [...] lutego 2021 r. nr [...] Burmistrz [....] odmówił zobowiązania właścicieli i użytkowników działek nr 984/1, 984/2 i 1000, położonych w [...], stanowiących własność i użytkowanie J.D. i R.D., do przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie czy też wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ wskazał, że w wyniku przeprowadzonych w sprawie czynności wyjaśniających ustalono, iż wbrew stanowisku wnioskodawcy, na wskazanych działkach nie doszło do zmiany stanu wód na gruncie. W tym kontekście organ I instancji powołał się na zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności na protokoły z rozpraw administracyjnych, wykonaną dokumentację fotograficzną oraz wyjaśnienia stron postępowania. Zaznaczył, że konfiguracja terenu objętego zakresem wniosku jest płaska, grunty są użytkowane rolniczo, o dużym stopniu zawilgocenia. W toku przeprowadzonych czynności ustalono, iż podtopienia na które powołuje się wnioskodawca stanowiły zdarzenie losowe wynikłe z intensywnych opadów deszczu, które miały miejsce w czerwcu 2020 r. Jednocześnie organ uznał, że właściciele działek nr 984/1, 984/2 oraz 1000 nie dokonali zmiany stanu wód na gruncie, co z kolei spowodowało, że złożony wniosek nie mógł zostać uwzględniony.

W odwołaniu od powyższej decyzji Spółka zarzuciła naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 84 § 1, art. 8 w zw. z art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.), a także naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 234 ust. 3 i 5 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2021 r., poz. 624 ze zm., dalej: u.P.w.). Ponadto odwołująca się Spółka wniosła o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu gospodarki wodnej, hydrologii, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, ewentualnie o zlecenie przeprowadzenie ww. opinii organowi I instancji na okoliczność wykazania, czy na działkach nr 984/1, 984/2 i 1000 doszło do zmiany stosunków wodnych, wyjaśnienia przyczyn tych zmian, wskazania czy istnieje związek przyczynowo - skutkowy między zmianą stosunków wód a powstałą na działce nr 985 szkodą.

Opisaną na wstępie decyzją z [...] maja 2021 r. SKO - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 234 ust. 3 u.P.w. - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Wyjaśniło, że zgodnie z art. 234 ust. 1 u.P.w., właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. Stosownie do treści art. 234 ust. 2 u.P.w., na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. W myśl natomiast art. 234 ust. 3 u.P.w., jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności. Postępowania w sprawie decyzji o której mowa w ust. 3 nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt (art. 234 ust. 5).

Na podstawie zgromadzonych materiałów dowodowych organ I instancji ustalił, że spadek terenu zorientowany jest z południowego wschodu na północny zachód. Jednocześnie organ ustalił, iż różnica wysokościowa pomiędzy działkami nr 984/1 i 984/2 a 985 jest mniejsza niż jak twierdzi wnioskująca Spółka. Podczas przeprowadzonego postępowania nie stwierdzono zmiany stosunków wodnych w obrębie ww. działek. Wody opadowe płyną zgodnie z ukształtowaniem terenu, tj. z kierunku południowo wschodniego na północny zachód, w kierunku odbiornika jakim jest rzeka [...]. W odniesieniu do szkód na które powołuje się wnioskodawca organ wskazał, iż teren objęty wnioskiem jest wysoce zurbanizowany, natomiast teren działki nr 985 charakteryzuje się stanem małej powierzchni biologicznie czynnej wskutek utwardzenia i zabetonowania działki. Jednocześnie organ I instancji zwrócił uwagę, że szkoda, jaka miała miejsce w wyniku intensywnych opadów deszczu w dniu [...] czerwca 2020 r. miała charakter zdarzenia losowego, bowiem we wskazanym okresie dla terenu objętego wnioskiem wydano ostrzeżenia meteorologiczne dotyczące intensywnych opadów deszczu i burz. Ponadto organ I instancji ustalił, iż na terenie działek nr 985, 984/1, 984/2 i 1000 nastąpiły zmiany związane z ich zagospodarowaniem przez użytkowników zgodnie z wydanymi decyzjami i uzgodnieniami. Organ uznał, że zmiany polegające na podniesieniu terenu ww. działek miały miejsce ponad 5 lat temu, co potwierdzają oświadczenia ich właścicieli (J.D. wskazał, że teren działki nr 984/1 i 984/2 został podniesiony w 2013 r., natomiast J.B. wskazał, że teren działki nr 985 został podniesiony ok. 1999 r.).

Weryfikując ustalenia organu I instancji Kolegium zauważyło, iż rzędne terenu na działkach nr 984/1 i 984/2 posiadają wartości nieznacznie wyższe w stosunku do rzędnych terenu na działce nr 985. Z analizy akt sprawy wynika, iż sporne nieruchomości odgrodzone są podmurówką. W ocenie organu, ukształtowanie działek nr 984/1, 984/2, 985 i 1000, a także działek z nimi sąsiadujących wskazuje, że rzędne terenu w sposób naturalny maleją w kierunku południowo - zachodnim, co ma związek ze spływem wód gruntowych w kierunku rzeki [...]. Wyżej opisane ukształtowanie terenu nie może przesądzać o tym, iż właściciele działek nr 984/1, 984/2 i 1000 dokonali zmiany stanu wód na gruncie. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie pokazuje, iż w momencie intensywnych opadów deszczu jakie miały miejsce w 2020 r. zarówno teren działek nr 984/1, 984/2, jak i 985 zostały zalane znaczną ilością wód. Z załączonych przez właścicieli ww. nieruchomości zdjęć wynika, że szkody w wyniku zalania ponieśli właściciele działek nr 984/1, 984/2,1000, jak i 985.

Rozważając czy zmianę stanu wody na gruncie spowodowało wykonanie tuneli z folii na działkach nr 984/1 i 984/2 organ stwierdził, iż w czasie oględzin terenu na ww. działkach brak jest jakichkolwiek zmian w obrębie omawianych nieruchomości wskazujących na zmianę stosunków wodnych. Odnosząc się do stwierdzenia odwołującej, iż ww. tunele zostały wykonane niezgodnie z wydanym pozwoleniem na budowę wskazał, że nie jest przedmiotem niniejszej sprawy badanie prawidłowości wybudowania przedmiotowej inwestycji. Kwestia jej legalności i zgodności z przepisami należy do kompetencji organów nadzoru budowlanego.

Odnosząc się do kwestii braku skorzystania w niniejszym postępowaniu z opinii biegłego wskazano, iż co do zasady, w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowało się stanowisko, że z reguły w sprawach ze stosunków wodnych będzie konieczne przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego. Niemniej wobec treści art. 84 § 1 k.p.a. nie jest to powinność bezwarunkowa. Organy powinny dopuszczać stosowny dowód z opinii biegłego rzeczoznawcy wszędzie tam, gdzie zachodzi taka potrzeba wynikła z faktu, że nie można stanu faktycznego ustalić na podstawie innych zebranych w sprawie materiałów dowodowych. Gdy natomiast da się stan faktyczny ustalić bez biegłego i nie zachodzi podstawa do stwierdzenia naruszenia stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich, to dowód taki nie jest bezwzględnie wymagany. Ocena potrzeby takiego dowodu analizowana musi być w oparciu o to, że na gruncie omawianego przepisu organy nie są zobligowane do ustalania i poszukiwania wszelkich powodów ujemnego dla danej osoby spływu wód, lecz powinny zbadać tylko, czy pomiędzy konkretnym działaniem właściciela jednej nieruchomości istnieje związek przyczynowo - skutkowy wyrażający się w negatywnej zmianie stanu wód na innych gruntach. Organ administracyjny obowiązany jest wykorzystać ten środek dowodowy w sprawie o zawiłym stanie faktycznym, który można wyjaśnić dopiero wówczas, gdy dysponuje się specjalnymi wiadomościami. Skoro w realiach niniejszej sprawy przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie wykazało aby istniało prawdopodobieństwo naruszenia stosunków wodnych przez właścicieli działek nr 984/1 i 984/2 spowodowane wybudowaniem na tych działkach 3-nawowego tunelu, skorzystanie z opinii biegłego stało się bezzasadne.

W ślad za wyjaśnieniem zakresu żądania objętego wnioskiem rzeczą organu prowadzącego sprawę powinno być ustalenie czy w stosunku do zgłaszanej przez wnioskodawcę zmiany stanu wody na gruncie zachowany został 5 letni termin liczony od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt, o którym mowa w art. 234 ust. 5 u.P.w. W realiach niniejszej sprawy wnioskująca Spółka kwestię tę wyjaśniła dopiero w odwołaniu, gdzie wskazała, że podniesienie terenu które w jej ocenie spowodowało zmianę stanu wód na gruncie miało miejsce w czasie realizacji przez właścicieli działek nr 984/1 i 984/2 3-nawowego tunelu, tj. w latach 2017 - 2018. Analiza stanu faktycznego niniejszej sprawy doprowadziła do stwierdzenia, że zostało uprawdopodobnione dochowanie terminu, o którym mowa art. 234 ust. 5 u.P.w.

Na etapie prowadzonego postępowania nie mógł zostać uwzględniony wniosek odwołującej się spółki o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, co zostało uzasadnione powyżej. Ponadto, nie mógł zostać uwzględniony wniosek o przyznanie od organu I instancji kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wg norm przepisanych i kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Spółka - reprezentowana przez pełnomocnika (adwokata) - zaskarżyła w całości decyzję Kolegium z [...] maja 2021 r., zarzucając:

I. Naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 84 § 1 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a mianowicie nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu gospodarki wodnej, hydrologii, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, w sytuacji, gdy rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy wymaga wiedzy specjalistycznej, wykraczającej poza wiedzę pracowników organu administracyjnego, co w konsekwencji doprowadziło do nieprawidłowego ustalenia, iż na działkach nr 984/1, 984/2 i 1000 położonych w [...] nie nastąpiła zmiana stanu wód na gruncie, a szkoda powstała na terenie działki nr 985 jest wynikiem zdarzenia losowego w postaci intensywnych opadów deszczu w dniu [...] czerwca 2020 r.,

2. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy:

- pominięcie przy ustaleniu stanu faktycznego dokonania stosownych pomiarów posadowienia 3-nawowego tunelu o powierzchni ok. 2000 m2 na działce nr 984/2 (wzniesionego przez właściciela działki nr 984/1 i 984/2 na podstawie pozwolenia na budowę, tj. decyzji Starosty [...] z [...] grudnia 2017 r. nr [...]) od granicy działki nr 985,

- brak dokonania stosownych pomiarów w zakresie zapewnienia gruntom na działkach nr 984/1 i 984/2 odpowiedniego drenażu w sytuacji, gdy pomiary te mają istotne znaczenie dla ustalenia dokonania zmiany stanu wód na gruncie,

3. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji z 1 lutego 2021 r. w przedmiocie odmowy zobowiązania właścicieli i użytkowników działek nr 984/1, 984/2 oraz 1000 położonych w [....], stanowiących własność i użytkowanie J.D. i R.D. do przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie czy też wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom w sytuacji, gdy prawidłowe było uchylenie przedmiotowej decyzji;

II. Naruszenie prawa materialnego, tj. art. 234 ust. 3 u.P.w. poprzez błędne przyjęcie, że właściciel działki nr 984/1 i 984/2 nie spowodował zmiany stanu wody na gruncie która wpływałaby szkodliwie na grunt sąsiedni, tj. na działkę nr 985, a w konsekwencji niewydanie decyzji nakazującej J.D. i R.D. przywrócenie stanu poprzedniego czy też wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom.

W oparciu o sformułowane zarzuty strona skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi, uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Podniosła, że w przedmiotowej sprawie organ nie mógł dokonać jednoznacznych ustaleń, gdyż nie dokonał przeprowadzenia kluczowego w sprawie dowodu z opinii biegłego z zakresu postępowania wodno - prawnego. Wprawdzie powołał się na zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci dokonania oględzin terenu, ale poczynione na niej ustalenia są bardzo ogólne i niepełne. Tymczasem bez wiedzy specjalnej nie może samodzielnie stwierdzić, iż wyniki tych pomiarów stwierdzają lub też nie naruszenie stosunków wodnych oraz czy między stwierdzonym naruszeniem a powstałą szkodą istnieje związek przyczynowo - skutkowy.

W zaskarżonej decyzji wskazano, iż organ I instancji ustalił, iż działki nr 984/1 i 984/2 położone w [...] zostały zakupione przez J.D. w 2012 r. W 2013 r. teren tych działek został podniesiony. Od tego czasu teren od drogi wojewódzkiej nr [....] relacji [...] – [....] do tunelu foliowego nie był podnoszony. Tymczasem teren na działce nr 984/2 został podniesiony przez właściciela w 2017-2018 r. Otóż decyzją Starosty [....] z [...] grudnia 2017 r. nr [...] J.D. otrzymał pozwolenie na budowę 3-nawowego tunelu o powierzchni ok. 2000 m2. W związku z tą inwestycją J.D. dokonał podniesienia terenu pod tunelem do wysokości 215,52 m n.p.m, jednakże projektowana nawierzchnia 3-nawowego tunelu tzw. "zero obiektu" zgodnie z projektem i ww. decyzją Starosty w sprawie pozwolenia na budowę powinna wynosić 215,15 m n.p.m. Zatem teren został podniesiony z przekroczeniem wysokości na którą zostało wydane pozwolenie na budowę. Następnie właściciel działki nr 984/2 w sposób odbiegający od pozwolenia na budowę zlokalizował inwestycję względem granicy działki z działką nr 985. Tunel został posadowiony od strony południowej w odległości 140 cm od granicy działki nr 985, a zgodnie z założeniem projektu i pozwoleniem na budowę powinien zostać usytuowany w odległości 225 cm. W konsekwencji tego powstała skarpa o nachyleniu w stronę działki nr 985, co powoduje spływanie wody na ten teren. Organ II instancji pominął powyższe przy ustalaniu, czy posadowienie tunelu od strony południowej w odległości 140 cm od granicy działki nr 985 spowodowało zmianę stanu wód. Mimo, iż zdaniem organu II instancji, wybudowanie tunelu niezgodnie z powolnieniem na budowę jest bez znaczenia w kontekście zastosowania procedury z art. 234 u.P.w., to jednak jego usytuowanie winno zostać przeanalizowane w kontekście zmiany stosunków wodnych.

Zarówno organ I jak i II instancji skupił się jedynie na kwestii zbadania ukształtowania działek, a nie została zbadana m.in. kwestia pozbawienia przez właściciela działek nr 984/1 i 984/2 odpowiedniego drenażu gruntu poprzez pokrycie go folią, która uniemożliwia wchłanianie nadmiaru wody opadowej i przelewanie jej na działkę sąsiednią nr 985. Nadto wskazywanie przez organ II instancji, że oprócz działki skarżącego zostały zalane również działki 984/1 i 984/2 jako uzasadnienie braku zmiany stosunków wód nie może znajdować uzasadnienia, w sytuacji gdy właściciele działek 984/1 i 984/2 pozbawiali grunt właściwego drenażu. Pozbawienie właściwego drenażu powoduje, że również ich grunt jest zalewany.

Odpierając argument, iż grunt skarżącego jest wybetonowany, strona skarżąca podkreśliła, iż taki stan istniał przed dokonaniem przez właściciela działek 984/1 i 984/2 inwestycji w latach 2017-2018, tj. 3- nawowego tunelu i do zalewań nie dochodziło. Obecnie do zalewań dochodzi cyklicznie kilka razy w roku nie tylko w czasie intensywnych opadów atmosferycznych, które miały miejsce [...] czerwca 2020 r. W decyzji organu I instancji wskazano, iż podczas rozprawy administracyjnej skarżący okazał film z [...] sierpnia 2019 r. i zdjęcia przelewania się wody ze studzienki na teren działki skarżącego w kierunku hali. Zatem zalewanie działki skarżącego nie było zdarzeniem losowym.

Zgromadzona w sprawie dokumentacja fotograficzna przedłożona na okoliczność wystąpienia szkody dowodzi (a przynajmniej uprawdopodabnia), iż skarżący dochował 5 letniego terminu o którym mowa w art. 234 ust. 5 u.P.w.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach).

Poddawszy kontroli we wskazanym zakresie zaskarżoną decyzję SKO wraz z utrzymaną nią w mocy decyzją Burmistrza [...] z [...] lutego 2021 r. Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzje te zapadły z mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygania w niniejszej sprawie stanowią przepisy art. 234 u.P.w., zgodnie z którego ust. 1, właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.

Stosownie do ust. 2 tego artykułu, na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (ust. 3). Postępowania w sprawie decyzji o której mowa w ust. 3 nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt (ust. 5).

Jak wynika z powyższego, przesłanką zastosowania art. 243 ust. 3 u.P.w. nie jest sama zmiana stanu wody na gruncie przez właściciela nieruchomości. Konieczne jest ustalenie, czy zmiana stanu wody na gruncie szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie. Nie chodzi przy tym o oddziaływanie hipotetyczne ale o rzeczywiste (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 sierpnia 2020 r. II OSK 1002/20, LEX nr 3075965).

Dla wydania takiej decyzji i przypisania odpowiedzialności za zmianę stosunków wodnych niezbędne jest więc ustalenie związku przyczynowego między ich naruszeniem a szkodą, a więc przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego celem jednoznacznego stwierdzenia, że działania właściciela gruntu spowodowały zmianę stosunków wodnych ze szkodliwym wpływem na grunty sąsiednie. W tym celu niezbędne jest dokładne ustalenie stanu faktycznego zwłaszcza co do tego, jaki był ostatni stan wody na gruncie, czy doszło do jego zmiany, czy nastąpiła zmiana kierunku odpływu bądź natężenia odpływu wody opadowej (jeśli tak, to z czego ona wynika), czy dokonane zmiany szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie.

O ile co do zasady nie budzą zastrzeżeń Sądu podjęte przez orzekające w sprawie organy działania w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy, to wątpliwości dotyczą dokonanej oceny zebranego materiału dowodowego i wyciągniętych na jego podstawie wniosków skutkujących brakiem stwierdzenia okoliczności uzasadniających podjęcie władczych działań na podstawie art. 234 ust. 3 u.P.w.

Jak wynika z akt sprawy i wydanych decyzji, teren działki nr 985 na którym skarżąca Spółka prowadzi działalność gospodarczą (obejmującą głównie sprzedaż drewna, materiałów budowlanych i wyposażenia sanitarnego) i który aktualnie w około 80% jest zabudowany bądź utwardzony, po jej nabyciu (ok. 1999 r.) został wyrównany i dostosowany do równego poziomu budynku.

Sąsiadujące z nią działki nr 984/1 i 984/2 zostały zaś zakupione przez J.i R.D. w 2012 r. i częściowo podniesione w 2013 r. Działki te wraz z dzierżawioną działką nr 1000 wykorzystywane są pod prowadzenie szkółki drzew i krzewów ozdobnych.

Taki stan rzeczy, mimo naturalnego ukształtowania terenu ze spadkiem z kierunku południowo – wschodniego na północno zachodni (od strony działek nr 984/1 i 984/2 w kierunku działki nr 985) nie rodził jednak problemów związanych ze spływem wód opadowych i roztopowych. Problemy na tym tle (związane z intensyfikacją napływu wód na działkę nr 985, powodującego zalewanie placu składowego i posadowionych na niej budynków) zaczęły występować, kiedy w 2018 r. na działce nr 984/2 został przez jej właścicieli wybudowany tunel foliowy, dla potrzeb czego dokonano niwelacji i podwyższenia jej terenu /w tym kontekście Sąd podziela stanowisko organów co do zachowania terminu o jakim mowa w art. 234 ust. 5 u.P.w., warunkującego wszczęcie postępowania w sprawie wydania decyzji o której mowa w ust. 3 tego artykułu/.

W tej sytuacji jako nieuprawnione i nie korelujące z powyższymi ustaleniami jawią się wnioski organów, które nie stwierdzając zmiany stosunków wodnych na w/w działkach, wiążą zwiększony spływ wód w kierunku działki nr 985 z naturalnym ukształtowaniem terenu i jej małą powierzchnią biologicznie czynną (które to okoliczności istniały już przed wybudowaniem tunelu na działce nr 984/2), czy też z zaistnieniem zdarzenia losowego w postaci intensywnych opadów deszczu [...] czerwca 2020 r. (kiedy sam wniosek o uregulowanie stosunków wodnych – wskazujący na podniesienie terenu na w/w działkach sąsiednich względem działki nr 985, skutkujące zalewaniem placów składowych materiałów budowlanych oraz materiałów składanych w halach magazynowych – został złożony już [...] sierpnia 2019 r.).

Pośrednio o tym, że sami właściciele działek nr 984/1 i 984/2 dostrzegli zaistnienie problemu związanego ze spływem wód z ich terenu (w szczególności po wybudowaniu na działce nr 984/2 trójnawowego tunelu) były podjęte przez nich działania związane z posadowieniem nadziałce nr 984/2 zbiornika o pojemności 100 tys. l mającego zbierać wodę opadową z całej powierzchni tunelu, wymiana przepustów (na większe), modyfikacja odpływów, studzienek i kratek ściekowych, które to działania nie okazały się jednak w pełni skuteczne.

W tej sytuacji wynikający z decyzji organu I instancji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu odwoławczego brak stwierdzenia zmiany stosunków wodnych przez właścicieli (użytkowników) działek nr 984/1, 984/2 i 1000 skutkujący odmową ich zobowiązania do przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom jawi się jako nieuzasadniony, nie mający oparcia w zebranym w sprawie materiale dowodowym, a tym samym przedwczesny.

Sąd akceptuje wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stanowisko, iż skoro tunel na działce nr 984/2 został wykonany zgodnie z wydanym pozwoleniem na budowę (co nie jest kwestionowane), to w ramach niniejszej sprawy nie można badać prawidłowości wybudowania tej inwestycji. Rzecz jednak w tym, że nie wyklucza to jednak oceny, czy realizacja tej inwestycji miała wpływ na powstanie naruszenia dotychczas ukształtowanych stosunków wodnych i związane z tym negatywne skutki dla sąsiedniej działki nr 985.

Zgodzić się należy także z organem odwoławczym o tyle, że w sprawach dotyczących naruszenia stosunków wodnych nie ma bezwzględnego obowiązku przeprowadzenia przez organ administracji dowodu z opinii biegłego wyznaczonego na podstawie art. 84 k.p.a., jeżeli prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i wynikających z niego wniosków możliwe jest na podstawie innych zebranych w sprawie dowodów (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 3 sierpnia 2021 r. II SA/Rz 841/21 - LEX nr 3215497).

Podkreślić jednak wyraźnie należy, co akcentowane jest w utrwalonym w tym zakresie orzecznictwie sądowym), że postępowanie z zakresu naruszenia stosunków wodnych z reguły ma skomplikowany charakter i co do zasady wymaga opinii biegłego, która stanowi podstawę ustaleń organu. Na kwestię tę zwrócono również uwagę m.in. w wyroku NSA z 16 grudnia 2020 r. II OSK 2983/20, LEX nr 3097695), zgodnie z którym zastosowanie przepisu art. 234 ust. 3 u.P.w. uzależnione jest od wystąpienia skutku w postaci szkody, zatem pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć związek przyczynowo - skutkowy. Ustalenie wspomnianego wyżej związku przyczynowo - skutkowego wymaga odpowiedniej wiedzy z zakresu gospodarki wodnej, hydrologii, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, tj. wiedzy specjalistycznej, wykraczającej poza wiedzę pracowników organu.

W związku z tym należy stwierdzić, że potrzeba sporządzenia przez uprawnionego biegłego takiej opinii (co do stwierdzenia naruszenia stosunków wodnych, a w przypadku jego potwierdzenia, ustalenia jego przyczyn oraz możliwych do zastosowania rozwiązań niwelujących związane z tym negatywne skutki) będzie się jawić jako niezbędna zwłaszcza w takiej sytuacji, w której na tle już ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych istnieje różnica stanowisk pomiędzy właścicielami sąsiadujących gruntów, a występujące na tym tle wątpliwości nie mogą być w sposób jednoznaczny i nie budzący żadnych zastrzeżeń merytorycznych rozstrzygnięte we własnym zakresie przez orzekające organy. Zdaniem Sądu, okoliczności sprawy wskazują, że taka sytuacja zachodzi w rozpoznawanej sprawie.

Opisane wyżej uchybienia organów administracji – wpisujące się w naruszenie przepisów postępowania (w szczególności art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.) mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (poprzez prawidłowość oceny przesłanek do zastosowania art. 234 ust. 3 u.P.w.) obligowały Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji SKO oraz decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają dla organów administracji wprost z przedstawionych wyżej rozważań wskazujących na konieczność rzetelnej, wnikliwej i fachowej oceny przesłanek zastosowania w sprawie art. 234 ust. 3 u.P.w.

O należnych stronie skarżącej kosztach postępowania obejmujących opłacony od skargi wpis (300 zł) oraz koszty zastępstwa procesowego (480 zł) wraz z opłatą kancelaryjną od pełnomocnictwa (17 zł) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.