Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1636/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 1986 nr 36 poz 180
law: Ustawa z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego.
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie Asesor WSA Marian Wolanin (spr.), Asesor WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2007 r. sprawy ze skargi S. Z. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia (...) czerwca 2007 r. nr (...) w przedmiocie odmowy uzupełnienia aktu zgonu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji z dnia (...) kwietnia 2007 r.; 2. zasądza od Wojewody Mazowieckiego na rzecz skarżącej S. Z. kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. Nr [...] Wojewoda Mazowiecki utrzymał w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego m. W. z dnia [...] kwietnia 2007 r. o odmowie uzupełnienia aktu zgonu nr [...] z dnia [...] listopada 2003 r. o datę zgonu K. C.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawiono dotychczasowy stan faktyczny sprawy, stwierdzając, że akt zgonu K. C. zawiera wszystkie dane przewidziane prawem, a w szczególności w art. 36 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688, ze zm.). W przypadku braku danych w karcie zgonu dot. daty zgonu, jak w niniejszej sprawie, do aktu zgony wpisuje się datę znalezienia zwłok. Organ odwoławczy podzielił tym samym ustalenia organu pierwszej instancji i ich ocenę prawną o braku możliwości ustalenia daty zgony K. C. z uwagi na brak niezbitych dowodów w tym zakresie. Przesłuchani w sprawie lekarze wskazali na niemożliwość ustalenia konkretnej daty zgonu z uwagi na odstąpienie od przeprowadzenia sekcji zwłok, natomiast pozostali świadkowie wskazywali różne daty, dlatego zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na ustalenie wiarygodnej daty zgonu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] czerwca 2007 r., S. Z. - siostra zmarłego K. C. - zarzuciła naruszenie art. 36 i art. 67 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego.

W uzasadnieniu skargi stwierdzono, powołując się na dotychczasowy stan faktyczny, iż brak daty zgonu K. C. uniemożliwia prowadzenie postępowania sądowego o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym. Natomiast organy orzekające w sprawie nie przeprowadziły pełnego postępowania wyjaśniającego, zgodnie z wytycznymi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 grudnia 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 992/05, uchylającym poprzednie decyzje organów wydane w sprawie. W szczególności, nieprawidłowo przeprowadzono przesłuchanie A. Z. w charakterze świadka (odbywając z nim jedynie rozmowę telefoniczną) oraz pominięto dowód z przesłuchania w charakterze świadka wnioskodawczyni postępowania, będącej siostrą zmarłego. Jeden z lekarzy nie został również przesłuchany na okoliczność stanu zwłok oraz przypuszczalnej daty śmierci K. C. Wystarczające jest przy tym ustalenie przypuszczalnej daty śmierci, ponieważ nie jest możliwie, w przypadku znalezienia zwłok, ustalenie niewątpliwej i pewnej daty śmierci.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wskazał na brak możliwości ustalenia dokładnej daty śmierci K. C., dlatego wniósł o jej oddalenie.

Sygn. akt IV SA/Wa 1636/07

Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] kwietnia 2007 r. wydane zostały po uprzednim wydaniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 grudnia 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 992/05 o uchyleniu poprzednich decyzji tych organów o odmowie uzupełnienia aktu zgonu. W uzasadnieniu powołanego wyroku Sąd wyraził ocenę prawną o wadliwym przyjęciu przez organy orzekające, iż art. 36 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego nie dopuszcza możliwości uzupełnienia aktu zgonu, zawierającego adnotację o dacie i miejscu znalezienia zwłok, o wpisanie daty i miejsca zgonu. W ocenie Sądu, powołany art. 36 dopuszcza możliwość dokonania takiego uzupełnienia. W konsekwencji, Sąd stwierdził, że sam cel rejestrowania przez organy administracji publicznej zdarzeń wpływających na stan cywilny osoby, jak i znaczenie prawne informacji odnośnie daty, godziny oraz miejsca zgonu przemawiają za potrzebą ich zamieszczenia w akcie zgonu, dlatego akt stanu zgonu, nie zawierający tych danych można uznać za "akt niezawierający wszystkich danych, które powinny być w nim zamieszczone" w rozumieniu art. 36 ustawy, niezależnie od tego, iż akt ten zawiera dane dotyczące znalezienia zwłok. W omawianym wyroku wskazano, iż w oparciu o tryb postępowania określony w art. 22 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego m. W. winien zgromadzić i ocenić dowody na okoliczności zgonu K. C. (np. dowód opinii biegłego, dowód ze świadków, dowód z przesłuchania stron).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] kwietnia 2007 r., wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sprawa uzupełnienia aktu zgonu K. C. była już przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zawartej w wyroku z dnia 7 grudnia 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 992/05. Stosownie więc do art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Związanie oceną prawną jest wyłączone tylko w przypadku zmiany stanu prawnego, na tle którego została ona sformułowana oraz w przypadku ustalenia przez organy orzekające nowych okoliczności faktycznych w sprawie, nieznanych uprzednio sądowi administracyjnemu przy wydawaniu orzeczenia, a mających istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia.

W rozpatrywanej sprawie nie zaistniały okoliczności wyłączające związanie oceną prawną zawartą w powołanym wyroku Sądu z dnia 7 grudnia 2005 r. Stwierdzenie więc przez organy orzekające, iż akt zgonu K. C. zawiera wszystkie elementy

Sygn. akt IV SA/Wa 1636/07

określone w art. 67 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, pozostaje w oczywistej sprzeczności z oceną prawną Sądu, iż akt ten nie zawiera wszystkich danych, które powinny być w nim zamieszczone, co z kolei narusza art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Takim naruszeniem jest również nie wykonanie w pełni przez organy orzekające wytycznych Sądu o konieczności zebrania przez organy orzekające dowodów i dokonania ich oceny na okoliczność zgonu K. C., w sposób określony przepisami kodeksu postępowania administracyjnego.

Organy orzekające stwierdziły bowiem, iż przeprowadzone postępowanie nie daje podstawy do ustalenia konkretnej daty zgonu K. C. Organ pierwszej instancji wskazał przy tym na rozbieżności w zeznaniach świadków odnośnie faktycznej daty śmierci K. C. Taka ocena organów orzekających budzi jednak uzasadnione wątpliwości, co do poprawności przeprowadzonych dowodów i ich oceny.

W świetle bowiem art. 7 oraz art. 77 §1 kpa, na organie prowadzącym postępowanie administracyjne spoczywa obowiązek ustalenia wszystkich okoliczności faktycznych w sprawie poprzez zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego i dokonania jego oceny w warunkach określonych w art. 80 kpa, zgodnie z obowiązującym stanem prawnym w tym zakresie. Prowadząc postępowanie dowodowe, zwłaszcza w postaci przesłuchania określonych osób w charakterze świadków, to na organie orzekającym ciąży obowiązek dokładnego ustalenia stanu faktycznego, i dopiero na jego podstawie dokonania oceny zaistnienia okoliczności, mającej być ustaloną za pomocą tego środka dowodowego. Organ orzekający nie może oczekiwać, aby oceny tych okoliczności dokonywali świadkowie, i w przypadku różnic w ich zeznaniach co do tych ocen, twierdzić, że dokonanie stosownej oceny przez organ nie jest możliwe.

Wbrew twierdzeniom organów orzekających, zeznania i informacje świadków, uzyskane w dotychczasowym postępowaniu nie są rozbieżne. Każda z dotychczas wypowiadających się osób wskazała jedynie, w jakiej dacie ostatni raz widziała K. C. żywego. W tym zakresie, brak podstaw do uznania tych informacji za rozbieżne, skoro każda z tych osób mogła widzieć K. C. w innej dacie. Organ nie może natomiast uznać za dowód dotyczący daty śmierci, indywidualnej oceny tej daty dokonanej przez świadków, którzy nie posiadają specjalistycznej wiedzy medycznej. Istota dowodu w postaci przesłuchania świadka polega bowiem na uzyskaniu od niego przez organ orzekający wszelkich informacji na okoliczność wiedzy świadka w zakresie stanu faktycznego sprawy, a nie jego oceny. Dana osoba przesłuchiwana jest zatem w charakterze świadka na okoliczność tego, co widziała i słyszała. Nie mają natomiast znaczenia dla organu orzekającego subiektywne oceny świadka przedstawianych okoliczności faktycznych, chyba że osoba ta dysponuje w tym względzie stosowną wiedzą specjalistyczną, dającą podstawę do uwzględnienia

Sygn. akt IV SAM/a 1636/07

tych ocen. Nie wyłącza to jednak obowiązku organu orzekającego dokonywania we własnym zakresie oceny ustalonego stanu faktycznego.

Czynności organu pierwszej instancji podjęte w rozpatrywanej sprawie w celu przesłuchania określonych osób w charakterze świadka, dokonane zostały z naruszeniem, a nawet w niektórych przypadkach, z pominięciem obowiązującej w tym względzie procedury określonej w art. 79 kpa. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby organ pierwszej instancji zachował wymóg zawiadomienia wnioskodawczyni lub jej pełnomocnika, jako strony postępowania, o miejscu i terminie zamierzonego przesłuchania, z ustawowo określonym wyprzedzeniem siedmiu dni przed dokonaniem tej czynności. To uniemożliwiło udział strony w przesłuchaniu i tym samym pozbawiło możliwości skorzystania przez stronę lub jej pełnomocnika z uprawnień procesowych określonych w art. 79 §2 kpa, co w oczywisty sposób ma wpływ na wynik sprawy, skoro udział strony lub jej pełnomocnika w przesłuchaniu danych osób w charakterze świadka mógłby przyczynić się do ustalenia tych wszystkich okoliczności, których brak ustalenia zarzucono w skardze, a mogących mieć znaczenie dla wyniku sprawy. Również z mocy art. 10 §1 kpa, organ orzekający ma obowiązek zapewnić stronie czynny udział w każdym stadium postępowania, co ma służyć zrealizowaniu m.in. zasady dogłębnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Znajdujące się w aktach sprawy pismo organu pierwszej instancji z dnia [...] listopada 2006 r. oraz z dnia [...] marca 2007 r. nie spełnia warunków określonych w art. 79 §1 kpa, co stanowi naruszenie tego przepisu w sposób mający wpływ na wynik sprawy, skoro pozbawiło skarżącą uprawnień wynikających z art. 79 §2 kpa, skorzystanie z których mogło przyczynić się do wnikliwego ustalenia stanu faktycznego.

W żadnej natomiast mierze organy orzekające nie oceniły poprawności sposobu przesłuchania w charakterze świadka (w drodze rozmowy telefonicznej) A. Z., przyjmując również bezkrytycznie jego ocenę co do stanu zwłok zmarłego K. C., skoro nie wynika z akt, aby przesłuchiwany posiadał specjalistyczną wiedzę medyczną w tym zakresie. O ile organ pierwszej instancji mógł w zakresie przesłuchania A. Z., skorzystać z pomocy prawnej innego organu administracji w trybie art. 52 kpa, o tyle powinien był wymagać udokumentowania czynności dowodowej - dokonanej przez inny organ - w tym przypadku przesłuchania w charakterze świadka, w sposób zgodny z przepisami postępowania administracyjnego. Tego jednak w sprawie nie uczyniono, co narusza art. 67 §2 pkt 2, art. 68 i art. 69 §1 kpa.

W sprawie nie dokonano również oceny zeznań złożonych przez I. C., których treść może mieć kluczowe znaczenie, skoro wskazuje na okoliczności pozwalające zawęzić rozważanie daty zgonu K. C. do dwóch w istocie dat. Należało w tym względzie zweryfikować omawiane zeznanie w drodze przesłuchania matki I. C. w trybie art. 86 kpa, będącej zarazem

Sygn. akt IV SA/Wa 1636/07

wnioskodawczynią przedmiotowego postępowania, oraz ustalenia, w jakich okolicznościach K. C. przybył do wnioskodawczyni w dniu 23 listopada 2003 r., przez kogo jeszcze był widziany w tym dniu i następnie w jakich okolicznościach odjechał wieczorem tego samego dnia do swojego miejsca zamieszkania. Pominięcie przeprowadzenia omawianego dowodu narusza art. 7 oraz art. 77 §1 kpa w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, mimo zaistniałych istotnych naruszeń prawa, skutkuje uznaniem za naruszającą prawo także decyzji organu drugiej instancji, który nie dostrzegł stwierdzonych naruszeń, podtrzymując sformułowaną przez organ pierwszej instancji ocenę, a która pozostaje w sprzeczności z oceną Sądu zawartą w wyroku z dnia 7 grudnia 2005 r.

Skutkiem dokonanych naruszeń jest również nieprawidłowa ocena zastosowania w sprawie art. 36 oraz art. 67 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, dlatego na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.

O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 §2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organ orzekający, zastosuje się do oceny prawnej zawartej w wyroku Sądu z dnia 7 grudnia 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 992/05, poprzez przeprowadzenie czynności dowodowych w warunkach określonych art. 22 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, wskazanym w powołanym wyroku. W szczególności, niezbędne jest ponowne przesłuchanie stosownych osób w charakterze świadka w sposób zgodny z art. 79 kpa, a także podjęcie takich jeszcze czynności dowodowych, jakie okażą się niezbędne, z zachowaniem wymogów procesowych adekwatnych do rodzaju podejmowanych czynności. Organ uwzględni przy tym wytyczne, zawarte w powołanym wyroku Sądu z dnia 7 grudnia 2005 r., o ciążącym na nim obowiązku dokonania we własnym zakresie oceny zgromadzonego materiału dowodowego na okoliczność ustalenia daty zgony K. C., także w warunkach art. 80 kpa.