Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 160/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-02-07 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego
Treść wyniku: zwolniono od kosztów oddalono wniosek o ustanowienie adwokata
zwolniono od kosztów oddalono wniosek o ustanowienie adwokata
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2 w związku z art. 245 par. 3
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. R. i J. R. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. R. i J. R. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 5 listopada 2013 r. nr [....] w przedmiocie ewidencji gruntów postanawia: I. zwolnić skarżących od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek skarżących o ustanowienie adwokata.


UZASADNIENIE

Skarżący w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagali się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata.

Oświadczyli, że nie zatrudniają i nie pozostają w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem.

Objaśniając swoją sytuację rodzinną podali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe.

Określając swój majątek uwidocznili, że w jego skład wchodzi dom mieszkalny o powierzchni 130 m2, budynek gospodarczy o powierzchni 80 m2, nieruchomość rolna o powierzchni 0,6438 ha. Nie posiadają zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych.

Miesięczne dochody swego gospodarstwa domowego oszacowali łącznie na kwotę 1259,35 zł

Uzasadniając swoje starania zaakcentowali, że nie stać ich na opłacenie wpisu sądowego ani na opłacenie adwokata z wyboru. Czują się zaś skrzywdzeni rozstrzygnięciami organów. Twierdzą, że ich sytuacja finansowa nie pozwala im na opłacanie wysokich podatków. Jeden ze skarżących z uwagi na stan zdrowia musi wydawać na leczenie i lekarstwa około 200 zł miesięcznie.

Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje:

Przepis art. 245 ppsa przewiduje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2) natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym polega na zwolnieniu tylko z opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt. 1 ppsa) zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym ma miejsce we wszystkich tych przypadkach, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa). Jednocześnie podnieść należy, że zgodnie z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). W sytuacji więc gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, sąd może przyznać jej to prawo w zakresie częściowym.

W realiach niniejszej sprawy skarżący złożyli oświadczenie o jakim mowa w art. 252 ppsa. Z oświadczenia tego wynika, że mimo wykazanych nieruchomości nie są osobami zamożnymi. Z zasad doświadczenia życiowego wynika bowiem, że przy obecnym poziomie cen oraz usług dochody dwuosobowego gospodarstwa domowego w wysokości 1259,35 zł wystarczają na opędzenie najpilniejszych potrzeb dnia codziennego. Okoliczność, że należy do nich wykazany majątek nieruchomy składający się z domu mieszkalnego, budynku gospodarczego i nieruchomości rolnej nie zmienia tego spojrzenia. Chociaż bowiem posiada on potencjalnie określoną wartość sprzedażną lub podkładową to jednak trudno byłoby wymagać od skarżących jego zbycia lub obciążenia albowiem rozporządzenia tego rodzaju godziłby w podstawy egzystencji skarżących. Trzeb mieć też i świadomość tego, że przy wykazanych dochodach skarżący raczej nie posiadają wymaganej przez banki zdolności do terminowego regulowania przyjmowanych zobowiązań tzw. zdolności kredytowej. Przedstawione okoliczności pozwalają więc stwierdzić, że skarżącym można udzielić pomocy obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych albowiem tych nie są w stanie ponieść bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania.

Jeśli natomiast chodzi o jednoczesne ustanowienie dla nich adwokata opłacanego przez Skarb Państwa to zwrócić uwagę należy, że choć co do zasady konstrukcja prawna prawa pomocy uniemożliwia dokonywanie oceny zasadności udziału pełnomocnika z urzędu w sprawie (mimo że koszty takiego udziału ponosi Skarb Państwa), to jednak bardzo szeroki dostęp do prawa pomocy w procedurze sądowo administracyjnej pozwala na ocenę sposobu realizacji przez skarżących przysługujących im publicznych prawa podmiotowych w świetle konstrukcji czy to nadużycia prawa do sądu czy też nadużycia uprawnienia do składania wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu.

Jeśli chodzi o kwestię nadużycia prawa do sądu to w opracowanej ostatnio przez Biuro Orzecznictwa NSA informacji rocznej o działalności sądów administracyjnych za rok 2012 znalazła się zresztą wypowiedź, że prawo pomocy stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Niedopuszczalne jest bowiem używanie uprawnień procesowych do celów innych od tych, które odpowiadają ich przeznaczeniu. W konsekwencji zachowanie, które jest formalnie zgodne z literą prawa lecz sprzeciwia się jej sensowi nie może zasługiwać na ochronę. Tak zaś należy oceniać np. działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tychże postępowań jest celem samym w sobie (rozdział 15.5 str. 236).

Gdy natomiast chodzi o nadużycie przez stronę uprawnienia do składania wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu to zacząć należy od tego, że przyznanie stronie adwokata lub radcy prawnego z urzędu stanowi aspekt instytucji prawa procesowego – tzw. "prawa pomocy", czyli pomocy udzielanej przez państwo osobom które nie są w stanie bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania opłacić wynagrodzenia kwalifikowanego pełnomocnika. Skorzystanie przez stronę z tego uprawnienia jak już była o tym mowa następuje przez złożenie stosownego wniosku, który oprócz żądania przyznania pomocy prawnej musi zawierać pisemne oświadczenie złożone na urzędowym druku, obejmujące szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Szkopuł w tym, że w ustawie prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zasadzie nie ma instrumentów służących zapobieganiu nadużywania omawianego uprawnienia. Istnieje co prawa przepis art. 247 ppsa zgodnie z którym prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Dotychczasowa praktyka pokazuje jednak, że stosowanie przepisu art. 247 ppsa napotyka na duże trudności. W przeważającej większości przypadków oczywista bezzasadność skargi nie mogła być bowiem powodem do przekazania takiego wniosku sądowi gdy tylko przesłanki materialne umożlwiające przyznanie prawa pomocy zostały spełnione. W ustawie prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi nie ma też przepisu analogicznego do art. 117 §5 kpc. Wskazując na tę ostatnią okoliczność zastanowić się jednak trzeba czy jest to niezamierzona luka w prawie czy też świadomy zabieg legislacyjny ustawodawcy. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że w przeciwieństwie do procesu cywilnego, gdzie rządzi zasada kontradyktoryjności, w postępowaniu sądowo administracyjnym skarga wnoszona do wojewódzkiego sądu administracyjnego nie jest dla Sądu wiążąca i w swojej istocie stanowi tylko informację o sprawie. Tym też należy tłumaczyć brak przymusu adwokacko-radcowskiego w postepowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji. Przymus ten pojawia się dopiero na etapie sporządzenia i wnoszenia skargi kasacyjnej. Zważywszy zaś na to, że sąd administracyjny nie jest związany zamieszczonymi w skardze zarzutami, wnioskami i jej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.) a jednocześnie nie występuje przymus adwokacko - radcowski, to brak jest wystarczających argumentów do twierdzenia, że w sytuacji gdy nie wynika to z właściwości osobistych strony (np. głuchota, ślepota, ułomność intelektualna bądź ruchowa) lub złożonej sytuacji rodzinnej (np. opieka nad członkiem rodziny z uwagi na jego niepełnosprawność) złożenie przez stronę wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu już na etapie postepowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym można postrzegać przez pryzmat nadużycia tego publicznego prawa podmiotowego. Przyjęcie takiej optyki nie ma to przy tym nic wspólnego z dokonywaniem jakiejkolwiek oceny zasadności skargi do czego uprawniony jest wyłącznie Sąd.

Przeniesienie poczynionych uwag na grunt niniejszej sprawy nakazuje zatem rozważyć czy skarżący wnioskując o ustanowienie dla siebie już obecnie adwokata opłacanego przez Skarb Państwa nie nadużyli tego prawa. W ocenie orzekającego tak, gdyż nie ograniczają ich ani właściwości osobiste ani sytuacja rodzinna. W konsekwencji realizacja subiektywnej potrzeby skarżących do skorzystania z kwalifikowanego pełnomocnika opłacanego przez Skarb Państwa już na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym nie może być zrealizowana w niniejszej sprawie.

Mając to wszystko na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 §3 ppsa.