Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt II SAB/Op 50/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2012-02-24 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
659
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy

SENTENCJA

Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu W składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Ewa Janowska po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2012r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. C. na przewlekłość postępowania Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Brzegu w przedmiocie wybudowania wzdłuż granicy drogi polnej na działce nr A i działce nr B strony rowu na skutek sprzeciwu skarżącego na postanowienie referendarza sądowego z dnia 28 grudnia 2011r., sygn. akt II SAB/Op 50/11 o odmowie przyznania prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 4 listopada 2011r., A. C. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, w sprawie z jego skargi na przewlekłość postępowania Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Brzegu w przedmiocie wybudowania wzdłuż granicy drogi polnej na działce nr A i działce B strony rowu. Uzasadniając swoje żądanie podniósł, że odmowa przyznania prawa pomocy spowodować może nierozpoznanie skargi przez Sąd z przyczyn niezależnych od skarżącego, gdyż wnioskodawcy i jego żony nie stać na opłacenie wpisu od skargi. Dodał, że uiścił wpis od skargi w dwóch sprawach wniesionych do tut. Sądu, jak również wniósł wiele innych skarg, w których winien uiścić wpisy bądź opłatę kancelaryjną. Wyjaśnił, że w wyniku powodzi spowodowanej wylaniem rzeki [...] w lipcu 1997r. oraz w lipcu 2008r. i w maju 2010r., jego posesja, a także grunty zostały zalane, w związku z czym poniósł straty materialne w wysokości ok. 70 tys. zł. Ponadto, na skutek powodzi w 2010r. nie uzyskał żadnego przychodu z prowadzonego gospodarstwa rolnego. Posiada jednak znaczne kredyty bankowe rzędu 160 tys. zł, zaciągnięte na spłatę zobowiązań podatkowych. Z tytułu tych zobowiązań znaczne wydatki poniósł również w kwietniu 2011r. Wskazał, że do spraw prowadzonych w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu, których sygnatury wymienił, załączył dokumenty źródłowe dotyczące jego przychodów, kosztów oraz wydatków. W oświadczeniu o stanie rodzinnym wnioskodawca wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką. Odnośnie majątku wyjawił, że posiada gospodarstwo rolne (dom o powierzchni 150m² z budynkiem gospodarczym), mieszkanie o powierzchni 19m², samochód osobowy marki [...] o wartości 17 tys. zł, a żona posiada mieszkanie o powierzchni 24m². Jako dochody gospodarstwa domowego podał dochody żony uzyskiwane z najmu mieszkań i czasowej renty w łącznej wysokości 1.370,39 zł brutto. Zaznaczył ponadto, że z prowadzonej przez siebie pozarolniczej działalności gospodarczej za rok 2010 oraz za wrzesień 2011r. wykazał stratę, natomiast z gospodarstwa rolnego, prowadzonego wspólnie z żoną, brak było w roku 2010 przychodów z powodu powodzi.

Pismem z dnia 10 listopada 2011r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia złożonego wniosku w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem jego oddalenia, poprzez:

- złożenie szczegółowej informacji na temat ponoszonych przez wnioskodawcę i jego małżonkę kosztów bieżącego utrzymanie (tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym na pozycje dotyczące kosztów utrzymania domu i wymienionych w formularzu PPF mieszkań) wraz z dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich ponoszenia;

- złożenie informacji odnośnie obciążeń dochodów wnioskodawcy i jego małżonki innymi wydatkami niż bieżące koszty utrzymania, także z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan;

- przedłożenia dowodów potwierdzających oświadczenie wnioskodawcy o stratach poniesionych w gospodarstwie rolnym jego i małżonki, z których wynikałaby m.in. skala tych strat;

- przedłożenie dokumentów dotyczących najmu mieszkań (m.in. umów i odpowiednich deklaracji za ostatni okres);

- przedłożenie kserokopii deklaracji podatkowych wnioskodawcy i jego małżonki dla celów opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

- przedłożenie aktualnych wyciągów (za miesiące sierpień, wrzesień i październik 2011r.) z posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę kont i lokat bankowych, w tym dewizowych; a w przypadku braku takich kont - złożenie stosownego oświadczenia w tym zakresie.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżący pismem z dnia 5 grudnia 2011r., będącym - jak wynika z oznaczenia tegoż pisma - wyjaśnieniem do kilku spraw, zakwestionował zasadność uiszczania odrębnych wpisów w poszczególnych sprawach zawisłych z jego skarg przed tut. Sądem. Jako załączniki do pisma wskazał: zeznanie podatkowe PIT-36, wezwania do zapłaty wystawione przez zarządcę nieruchomości w dniach 15 i 16 listopada 2011r., wzywające skarżącego i jego żonę do uregulowania zaległości z tytułu kosztów zarządu i mediów odpowiednio na kwotę 2476,35 zł i 1484,11 zł oraz wyciągi bankowe za 3 miesiące z trzech kont bankowych, które załączył do akt sprawy. Ponadto wskazał, że faktury za media mieszkania dołączył do sprawy o sygn. akt I SA/Op 338/11, a deklaracje VAT-7K za II i III kwartał 2011r. - do sprawy o sygn. akt I SA/Op 363/11, w której dodatkowo wskazał, że przychody z najmu lokali mieszkalnych są kwotami netto tj. bez kosztów za media i zarząd, dlatego żądanie okazania faktur za media z wynajmowanych lokali uważa za niezasadne. Powołując się na dołączone do pisma wyciągi z rachunków bankowych podkreślił, że wskazują one numery faktur i opłat za media, a także inne koszty, w tym kwoty rat kredytów i pożyczek. Jednocześnie skarżący oświadczył, że nie posiadał i nie posiada kont dewizowych. Odnośnie załączonych wezwań do zapłaty wyjaśnił, że wynikająca z nich kwota stanowi zaległości z tytułu opłat za dwa lokale mieszkalne, a opłaty pobrane od najemców lokali zostały zużyte na bieżące utrzymanie. Dalej skarżący podniósł, że skala strat z gospodarstwa rolnego wynika między innymi ze spraw o sygn. akt II SAB/Op 45-58/11, II SAB/Op 37-39/11, II SAB/ Op 410/11 i II SAB/Op 25/10, które dowodzić mogą, że uzyskiwanie dochodu z gruntów rolnych nie było możliwe. Końcowo stwierdził, że wielokrotnie przedkładał już w Sądzie zaświadczenia urzędowe, faktury, kosztorysy i inne dokumenty dotyczące poniesienia strat w wyniku powodzi, np. w sprawie I SA/Op 250/11. Oświadczył również, że za rok 2011 ma stratę z działalności gospodarczej, a poza tym nie korzystał wraz żoną w okresie ostatnich 3 miesięcy z pomocy społecznej, przy czym od grudnia 2011r. żona utraciła prawo do renty.

Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2011r., sygn. akt II SAB/Op 50/11, referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy uznając, że nie wykazał on, iż nie jest w stanie ponieść wymaganych kosztów sądowych. W szczególności za mało wiarygodne przyjął oświadczenie strony odnośnie dochodów jego gospodarstwa domowego i stwierdził, że skarżący nie przedłożył szczegółowych dokumentów odnośnie ponoszonych faktycznych kosztów utrzymania.

Na podstawie zarządzenia referendarza sądowego do akt sprawy dołączono z akt o sygn. akt I SA/Op 363/11 kserokopie deklaracji VAT–7K za II i III kwartał 2011r. oraz kopie dokumentów załączonych przez skarżącego do pisma z dnia 5 grudnia 2011r., do sprawy II SAB/Op 38/11.

Od powyższego postanowienia A. C. pismem z dnia 21 stycznia 2012r. wniósł sprzeciw. Kwestionując postanowienie w części odmawiającej zwolnienia od uiszczenia wpisu od skargi, domagał się jego zmiany przez zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi w całości. Zarzucił naruszenie zasady swobodnej oceny materiału dowodowego, sprzeczność i dowolność ustaleń stanowiących podstawę rozstrzygnięcia oraz naruszenie art. 255 P.p.s.a, poprzez brak wezwania go do złożenia dodatkowego oświadczenia lub do przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, w sytuacji gdy przedłożone przez niego dokumenty były niewystarczające i nadal istniały w sprawie istotne wątpliwości. Skarżący podniósł, że przy rozpoznawaniu jego wniosku nie uwzględniono faktu pozbawienia jego oraz jego zony prawa do sądu w sześciu sprawach z powodu niemożliwości uiszczenia wpisów sądowych; nie uwzględniono również tego, że winni uiścić wpis od skargi oraz opłatę kancelaryjną w wielu innych sprawach. Stwierdził, że zdolności do uiszczenia wpisu od przedmiotowej skargi nie można rozpatrywać w całkowitym oderwaniu od konieczności uiszczenia należnych wpisów w innych sprawach. Nie zgadzając się z ustaleniami stanowiącymi podstawę uznania, że wnioskodawca nie wykazał spełnienia warunków przyznania prawa pomocy podniósł, iż ustaleniu temu przeczy okoliczność, że w rozpoznawanej sprawie, jak i w sprawach o sygn. akt II SAB/Op 37/11, II SAB/Op 38/11, I SA/Op 92/11, I SA/Op 95/11, I SA/Op 338/11, I SA/Op 339/11, I SA/Op 250/11, I SA/Op 254/11, I SA/Op 410/11, I SA/Op 363/11, II SAB/Op 25/11, II SAB/Op 25/11, II SAB/Op 16/11, przekazał żądane dokumenty, jednak większość z nich nie została wykorzystana. Zarzucił również błędną interpretację przedłożonych dokumentów przy rozpoznawaniu wniosku, w szczególności deklaracji VAT-7K, w której sprzedaż - z uwagi na jej rozliczanie kwartalne metodą kasową - znaczenie różni się od sprzedaży wykazywanej w podatkowej księdze przychodów i rozchodów. Ponadto wywiódł, że nie uwzględniono różnic pomiędzy dochodem z działalności gospodarczej, a dostępnymi środkami finansowymi, a nadto, że w wydatkach na raty kredytu połowa kosztów to odsetki, które stanowią koszty uzyskania przychodu, jak również tego, że skarżący w roku 2011 zaciągnął kredyt na spłatę bieżących obciążeń kredytowych oraz że na bieżące utrzymanie przeznacza środki uzyskane od najemców lokali mieszkalnych, przeznaczanych na opłaty za media i utrzymanie tych lokali. Jako dowolne skarżący ocenił również uznanie, że w październiku 2011r. dokonał wpłat w gotówce na swoje konto bankowe w łącznej wysokości 32085,62 zł. W tym zakresie wyjaśnił, że ta kwota stanowiła faktyczny obrót na koncie, jednakże na taką kwotę nie dokonano wpłat gotówkowych. Wpływy na konto pochodziły z przelewów bakowych z jego konta firmowego, służących podwyższeniu salda obrotów na koncie. Dalej A. C. podkreślił, że skoro zdaniem referendarza, ze wskazanych źródeł dochodu skarżący nie jest w stanie uiścić rat pożyczek i kredytów oraz wydatków na życie, to sprzecznym z tym twierdzeniem jest uznanie, że bez znacznego uszczerbku dla siebie i rodziny jest on w stanie uiścić koszty sądowe i opłaty kancelaryjne. Jako nieprawidłowe wskazał również pominięcie przy ocenie pisma [...] z dnia 22 lutego 2011r. o odmowie wypłaty odszkodowania i pisma skarżącego z dnia 9 maja 2011r. do Urzędu Nadzoru Finansowego wskazującego zaniżenie przez [...] odszkodowania o kwotę 49.928,33zł., które powinny wskazywać na poniesienie szkód w wyniku powodzi w kwocie rzędu 70 tys. zł. To natomiast skutkowało brakiem dochodów z produkcji rolnej. W odniesieniu do kosztów utrzymania skarżący wyjaśnił, że wielokrotnie podnosił , iż nie może podać stałych kosztów utrzymania, gdyż są one zmienne. Istotna część tych kosztów ujęta jest jednak w kosztach działalności gospodarczej, podobnie jak i odsetki od rat kredytów. Na ich potwierdzenie przedłożył dokumenty, w tym rachunki za media. Skarżący podał, że nie posiada dowody zakupu żywności, a ponadto wskazywał, że nie ma możliwości ustalenia stałych miesięcznych kosztów utrzymania, gdyż nie mieszka w bloku, a jego koszty utrzymania są różne z uwagi na to, że część opłat za media rozliczana jest według faktycznego zużycia, a cześć według zaliczek rozliczanych co pewien okres.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza w przedmiocie prawa pomocy skutkuje zatem dokonaniem przez Sąd ponownych ustaleń oraz ponownej oceny pod kątem spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy.

W niniejszej sprawie skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w ustawowym terminie, a wiec postanowienie to utraciło swą moc, natomiast wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd.

Dokonując oceny w przedmiocie powyższego wniosku, w pierwszej kolejności odnotować należy, że instytucja praw pomocy polega na zwolnieniu strony od kosztów sądowych oraz ustanowieniu adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Prawo pomocy może być przy tym przyznane nie tylko w zakresie całkowitym, ale także w zakresie częściowym, co w myśl art. 245 § 2 P.p.s.a. obejmuje m.in. zwolnienie tylko od kosztów sądowych.

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jaki był wnioskowany przez skarżącego, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tej regulacji wynika zatem, że instytucja prawa pomocy posiada wyjątkowy charakter i jest stosowana jedynie w sytuacjach, gdy obiektywne okoliczności wskazują, że wnioskodawca nie posiada wystarczających możliwości finansowych pokrycia kosztów sądowych związanych z jego udziałem w sprawie, bez zachwiania swojej sytuacji materialnej i bytowej w sposób uniemożliwiający zapewnienie minimum warunków socjalnych. Jednocześnie, zawarte w powołanym przepisie sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia kosztów sądowych. Powinien on zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na swą sytuację materialną. Rozstrzygnięcie w kwestii zasadności przyznania prawa pomocy zależy bowiem od tego co zostanie przez stronę wykazane. Strona ma zatem przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Podzielić przy tym należy pogląd wyrażony w orzecznictwie, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli natomiast fakty, które we wniosku podaje nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, opubl. na stronie internetowej – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Realizacja obowiązku wykazania przez stronę swojej złej sytuacji materialnej polega m.in. na przedstawieniu w urzędowym formularzu informacji niezbędnych dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także na składaniu dodatkowych oświadczeń i dokumentów w trybie tzw. postępowania wyjaśniającego. Zasadą bowiem jest, że wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu, według ustalonego wzoru (art. 252 § 2 P.p.s.a.), przy czym powinien on zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym (art. 252 § 1 P.p.s.a.). Jeśli natomiast informacje zawarte we wniosku okażą się niewystarczające lub wzbudzą wątpliwości, możliwe jest wezwanie strony w trybie art. 255 P.p.s.a. do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumentami źródłowymi, które potwierdzają sytuację majątkową wnioskodawcy, mogą być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpis aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. Treść powołanego przepisu wyraźnie wskazuje, że katalog dokumentów mogących stanowić źródło dla potwierdzenia sytuacji majątkowej nie jest zamknięty. O ile jednak strona może przedstawiać również inne dowody, to właśnie na niej ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Uchylając się od przedstawienia określonych dokumentów i oświadczeń na wezwanie sądu administracyjnego, strona powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 lipca 2009 r., sygn. akt II FZ 267/09, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Sąd nie jest bowiem zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, z uwagi na postawę wnioskodawcy, nie jest możliwa.

Na gruncie niniejszej sprawy podnieść przyjdzie, że informacje zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego. Wątpliwości budziła kwestia źródła utrzymania wszystkich osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego. W szczególności zaś, z uwagi na wskazanie w formularzu, że skarżący posiada zobowiązania z tytułu kredytów i pożyczek bankowych na kwotę 160000 zł, a jednocześnie miesięczny dochód gospodarstwa domowego wynosi 1370,39 zł brutto, zastrzeżenia budziła faktyczna wysokość miesięcznego dochodu skarżącego i jego żony oraz wysokość miesięcznych wydatków na utrzymanie i źródła ich pokrycia. Z tego względu zasadnym było wezwanie skarżącego w trybie art. 255 P.p.s.a. do uzupełnienia złożonego wniosku.

W ocenie Sądu, pomimo wezwania skarżący nie wyjaśnił jednak powstałych wątpliwości, a tym samym nie wykazał zaistnienia przesłanek warunkujących przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone przez niego wyjaśnienia oraz dokumenty, na których zostały one oparte, nie obrazują bowiem w sposób pełny i wyczerpujący sytuacji materialnej i możliwości płatniczych skarżącego. Tym samym, zdaniem Sądu, nie są one wystarczające do dokonania rzetelnej oceny w kontekście spełnienia przez skarżącego przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.

W tym miejscu wskazać należy, że dokonując oceny w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa pomocy, oprócz informacji ujętych w formularzu wniosku, wyjaśnień zawartych w piśmie z dnia 5 grudnia 2011 r. stanowiącym odpowiedź na wezwanie do uzupełnienia wniosku oraz we wniesionym sprzeciwie, Sąd wziął pod uwagę również dokumenty, na które w niniejszej sprawie powoływał się skarżący, a które zostały przedłożone w toku innych postępowań toczących się przed tut. Sądem, zainicjowanych przez skarżącego bądź jego żonę. z jego skargi, w tym przede wszystkim: deklaracje VAT-7K za II i III Kwartał 2011r. (załączone do sprawy o sygn. akt I SA/Op 363/11), zeznanie podatkowe PIT-36 za 2010r., wezwania do zapłaty oraz wyciągi bankowe za 3 miesiące z trzech rachunków bankowych (załączone do akt sprawy), zaświadczenie Burmistrza [...] potwierdzającego fakt zalania posesji stanowiącej współwłasność skarżącego i jego żony w 2010r. na skutek powodzi, umowę o kredyt [...] w kwocie 125000 zł z dnia 24 lipca 2008r., umowę pożyczki z A S. A. na kwotę 20000 zł podpisaną przez skarżącego w dniu 16 grudnia 2008r., umowę pożyczki gotówkowej na kwotę 41000 zł z dnia 29 kwietnia 2010r., harmonogram spłat rat kredytu gotówkowego, którego kapitał określono przed dniem spłaty raty w dniu 7 marca 2011r. na kwotę 32126 zł, pismo skarżącego do Urzędu Nadzoru Finansowego dotyczące odszkodowania za szkody poniesione w wyniku powodzi z 2010r. oraz odpowiedź [...] na pismo skarżącego dotyczące tego odszkodowania z dnia 22 lutego 2011r. (załączone do sprawy o sygn. akt I SA/Op 92/11). W oparciu o te dokumenty Sąd dokonał też oceny wskazanych przez skarżącego okoliczności. Skutkiem braku wykazania istnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy, była niemożność uznania, że jedyną okolicznością uzasadniającą zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych jest wielość spraw wnoszonych przez niego do Sądu i konieczność ponoszenia kosztów sądowych w tych sprawach. Zgodzić się wprawdzie należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację konstytucyjnych uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz z art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.), niemniej jednak dostrzec też trzeba, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Uregulowanie z art. 246 § 1 P.p.s.a. wprost natomiast przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 sierpnia 2010r., sygn. akt II FZ 398/10, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy istotne są informacje dotyczące źródeł i wysokości dochodów oraz kosztów utrzymania gospodarstwa domowego, jak również innych obciążeń, czy posiadanych środków majątkowych. W interesie strony jest przy tym przedstawienie tych informacji w sposób na tyle jasny i dokładny, aby możliwe było porównanie rzeczywistych niezbędnych wydatków z wielkością środków finansowych pozostających do faktycznego wykorzystania. W ocenie Sądu, okoliczności wynikające z wyjaśnień i dokumentów przedłożonych przez skarżącego są natomiast niewystarczające do przyjęcia ponad wszelką wątpliwość, że przyznanie skarżącemu prawa pomocy jest uzasadnione. Z przekazanych wyciągów bankowych wynika, że ponoszone przez skarżącego co miesiąc koszty znacznie przewyższają dochody jego gospodarstwa domowego, jakie zostały wykazane w formularzu wniosku. Nadesłane wyciągi bankowe potwierdzają, że w miesiącu październiku (poprzedzającym miesiąc w którym złożono wniosek o prawa pomocy) skarżący dokonał następujących wpłat na poczet rat kredytów: na rzecz [...] - w kwocie 684,07 zł, na rzecz [...] - w wysokości 450,77zł, na poczet spłaty kredytu na[...]- w kwocie 2235,48 zł oraz pożyczki gotówkowej - w kwocie 845 zł. Łączna kwota przeznaczona przez skarżącego na uregulowanie samych tylko zobowiązań z tytułu rat kredytów i pożyczek wynosiła zatem łącznie 4215,32 zł. Ponadto, skarżący dokonał także następujących opłat za media: za gaz - w kwotach 429,62 zł i 21,16 zł w dniu 4 października oraz w kwotach 136,71 zł, 151,32 zł, 154,54 zł i 69,28 zł w dniu dnia 26 października, za wodę - w kwocie 153,50 zł w dniu dnia 4 października, a także za energię elektryczną - w kwocie 103,13 zł w dniu 24 października i w kwocie 804,34 zł w dniu 26 października. Tym samym, łączna kwota przeznaczona na wskazane opłaty wyniosła 2023,6 zł. Skarżący nie wskazał jednak, aby w celu realizacji zobowiązań korzystał z pomocy osób trzecich, czy też jakichkolwiek instytucji. Określając dochód gospodarstwa domowego wskazał natomiast, że wynosi on 1370,39 zł i składają się na niego jedynie dochody jego żony z tytułu najmu mieszkań oraz czasowej renty. Ujawnione znaczne rozbieżności w dochodach i wydatkach powodują, że nie można ustalić rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. W szczególności zaś, nie sposób uznać za wiarygodne oświadczenia skarżącego, że aktualnie miesięczne dochody w łącznej wysokości 1370,39 zł stanowią jedyne źródło utrzymania obojga małżonków, skoro regulowane przez skarżącego zobowiązania wielokrotnie przekraczają wysokość wskazanych przez niego dochodów. Skarżący wprawdzie twierdzi, że "przerzuca" środki finansowe pomiędzy swoimi rachunkami w celu podwyższenia salda obrotów na koncie, niemniej jednak uwadze Sądu nie uszło, że w październiku 2011r. na jeden z rachunków skarżący dokonał wpłat gotówkowych na sumę 9500 zł. Nie wskazał jednak źródła, z którego uzyskał taką kwotę. Istotne znaczenie ma również to, że środki finansowe, będące przedmiotem transakcji dokonywanych przez skarżącego na jego rachunkach, posłużyły do pokrycia znacznych zobowiązań. Fakt, że skarżący uregulował wysokie zobowiązania wskazuje natomiast, że dysponował on znacznymi środkami, których nie ujawnił jako źródła dochodu, a które z pewnością przynajmniej w części posłużyły do pokrycia wydatków jego gospodarstwa domowego.

Dostrzec ponadto trzeba, że na podstawie przedłożonych deklaracji VAT-7K można przyjąć, że skarżący osiąga przychody z działalności gospodarczej (złożone deklaracje wskazują na przychód wynoszący 1170,83 zł). Skarżący, podnosząc w sprzeciwie, że rozlicza sprzedaż metodą kasową i dlatego sprzedaż w deklaracji VAT może znacznie różnić się od sprzedaży wykazywanej w księdze przychodów i rozchodów, nie wyjaśnia jednak, jakie faktyczne różnice w tym zakresie występują. Z tego też względu powyższe twierdzenia nie rozwiewają wątpliwości dotyczących dochodów uzyskiwanych przez skarżącego z działalności gospodarczej. Zauważyć również należy, że skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów mogących potwierdzić, że część rat odsetkowych, a także część kosztów utrzymania, jak ogrzewanie, prąd, woda itp., są ujęte w kosztach prowadzonej przez niego działalności. Co więcej, nie przedstawił, nawet na wezwanie, zestawienia wskazującego jakie środki wydatkuje na bieżące koszty utrzymania swojego gospodarstwa domowego. W oparciu o przedłożone wyciągi z rachunków bankowych nie sposób natomiast ustalić jaka jest średnia wysokość miesięcznych wydatków za media takie jak woda, prąd, gaz w gospodarstwie domowym skarżącego. Potwierdzają one bowiem dokonanie w samym tylko miesiącu październiku kilku wpłat z tego tytułu. Skarżący nie wyjaśnił natomiast, które z uregulowanych należności za media związane są z prowadzoną przez niego działalności gospodarczą, a które należy uznać za koszty utrzymania gospodarstwa domowego. Poza tym należy odnotować, że skarżący nie przekazał pełnej informacji również na temat wszystkich wydatków ponoszonych przez niego i żonę na bieżące utrzymanie. Niewątpliwym jest, że poza kosztami związanymi z dostawą energii elektrycznej, gazu i wody zarówno skarżący, jak i jego żona, ponoszą inne wydatki zapewniające minimum potrzeb życiowych, np. związanych z zakupem wyżywienia, ubrania, środków higieny, czystości. Informacje dotyczące wydatków gospodarstwa domowego są natomiast istotne dla podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Zestawienie obrazujące wydatki w okresie bezpośrednio poprzedzającym złożenie wniosku o prawo pomocy nie zostało jednak w niniejszej sprawie przedłożone. dla wykazania swojej sytuacji finansowej skarżący winien natomiast określić chociażby przybliżone średnie, miesięczne, wielkości wydatków ponoszonych na potrzeby życiowe. Jak zasadnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w jednym z postanowień wydanych w sprawie z wniosku żony skarżącego o przyznanie prawa pomocy (na którą to sprawę, wpisaną w tut. Sądzie pod sygn. akt I SA/Op 25010, powołuje się skarżący), przez stałe koszty utrzymania rozumieć przy tym należy koszty, które niemal każdego miesiąca, czy o określonej porze roku, regularnie są ponoszone i każdy, kto prowadzi gospodarstwo domowe wie, co do tych kosztów zaliczyć należy, mając jednocześnie świadomość, że ich wysokość nie jest jednakowa w każdym miesiącu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11). Stosownie do tego, twierdzenie skarżącego ujęte w sprzeciwie, że nie może on ustalić stałych miesięcznych kosztów utrzymania, uznać należy za przejaw braku woli wskazania tychże kosztów, a przez to za brak wyjaśnienia okoliczności w zakresie wykazania spełnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy.

Podkreślić ponadto należy, że wbrew twierdzeniu skarżącego, przedłożone przez niego wezwania do zapłaty zaległości z tytułu kosztów zarządu, mediów oraz remontu, pochodzące od zarządów nieruchomości, nie stanowią w ocenie Sądu dowodu na to, że skarżący i jego żona nie uzyskali żadnych dochodów z wynajmu mieszkań, co strona podnosi w piśmie z dnia 5 grudnia 2011r. Przede wszystkim dostrzec trzeba, że najem wskazany został przez skarżącego jako źródło dochodu jego gospodarstwa domowego we wniosku o przyznanie prawo pomocy. Ponadto należy mieć na uwadze, że wezwania nie wskazują okresu za jaki powstało zadłużenie i dlatego nie można dokonać oceny, jak skarżący gospodarował pieniędzmi uzyskanymi z wynajmu. Nie przedłożył bowiem szczegółowych dokumentów wskazujących na to jak kształtują się faktyczne koszty utrzymania tych mieszkań. W orzecznictwie sądowym prezentowany jest natomiast pogląd, zgodnie z którym posiadanie nieruchomości zasadniczo wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Reguła ta nie odnosi się jedynie do sytuacji, w których osoby wnioskujące o przyznanie tego prawa nie mają realnej, obiektywnej możliwości uzyskania z posiadanego majątku jakiegokolwiek dochodu (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 30 października 2007r., sygn. akt II OZ 1050/07 oraz z dnia 20 stycznia 2012r., sygn. akt II FZ 833/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Z wyjaśnień składanych przez skarżącego w niniejszej sprawie, jak również z przedłożonych przez niego dokumentów nie wynika natomiast, aby zarówno on jak i jego żona nie uzyskiwali dochodów z wynajmu nieruchomości. Samo gołosłowne twierdzenie w tym zakresie, bez wskazania na konkretne okoliczności i bez poparcia ich stosownym dowodami, nie uwiarygodniają takiego twierdzenia, zwłaszcza w świetle tego, że dochody z najmu wskazane zostały jako dochody gospodarstwa domowego we wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Skarżący nie przedstawił również dowodów potwierdzających wysokość wydatków poniesionych przez niego w związku z powodzią. Dowodów takich w szczególności nie stanowią: zaświadczenie Burmistrza, potwierdzające zalanie posesji skarżącego ani pismo skarżącego do Urzędu Nadzoru Finansowego, w którym kwestionowana była wysokość odszkodowania przyznanego za szkodę poniesioną w wyniku powodzi, jak też pismo [...] informujące o braku podstaw do zwiększenia odszkodowania. Nie negując faktu zalania posesji skarżącego na skutek powodzi, dostrzec jednak należy, że w niniejszej sprawie znaczenie dla oceny sytuacji majątkowej skarżącego miałoby wykazanie poniesienia kosztów usuwania szkód powodziowych z własnych (bądź pożyczonych) środków, a nie sam fakt zalania posesji (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2011r., sygn. akt II FZ 369/11, wydane w jednej ze spraw skarżącego). Skarżący nie wykazał jednak w żaden sposób, że z własnych środków poniósł jakiekolwiek koszty usuwania skutków powodzi.

Wskazane powyżej okoliczności, w ocenie Sądu, nie pozwalają na uznanie, że skarżący wywiązał się z obowiązku wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skoro nie przedłożył dowodów mogących obrazować wiarygodnie jego sytuację finansową, w tym nie wskazał kosztów utrzymania, a także nie wyjaśnił kwestii znacznej rozbieżności pomiędzy deklarowanymi dochodami a poniesionymi wydatkami, nie było możliwe dokonanie przez Sąd pełnej oceny jego sytuacji majątkowej. Podkreślić przy tym należy, że oświadczenia skarżącego i przedkładane przez niego dowody są wewnętrznie sprzeczne i nasuwają poważne wątpliwości co do źródeł dochodów skarżącego, z których pokrywane są koszty utrzymania jego gospodarstwa domowego. Końcowo zaznaczyć przyjdzie, że ciążący na wnioskodawcy obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. powoduje, że nie może on ograniczać swych działań tylko do wypełniania wezwań sądu w zakresie stosownych dokumentów źródłowych. Powinien on w ramach swoich możliwości przedstawić wszelkie niezbędne i prawidłowo udokumentowane dane, które pozwolą przychylić się do jego wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 kwietnia 2011r., sygn. akt I FZ 10/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W tych okolicznościach, zważywszy niemożliwość dokonania pełnej oceny sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawcy, w świetle złożonych w sprawie dokumentów i oświadczeń należało uznać, że nie zostało wykazane, iż zachodzą przesłanki przemawiające za przyznaniem skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.