Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 714/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 4 pkt 27, art. 44b, art. 52a
journal: Dz.U. 2012 poz 124
law: Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii - tekst jednolity
article: art. 106 par. 3, art. 184, art. 207 par. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Robert Sawuła Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant: asystent sędziego Tomasz Muszyński po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 15 listopada 2016 r. sygn. akt IV SA/Wr 40/16 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za wprowadzenie do obrotu środków zastępczych 1. oddala skargę kasacyjną, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 15 lutego 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 40/16, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) oddalił skargę M. S. (dalej jako skarżący) na decyzję Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za wprowadzenie do obrotu środków zastępczych.

Sąd I instancji odnosząc się do postawionych w skardze zarzutów naruszenia przez organy przepisów prawa procesowego uznał je za niezasadne. Wskazał na możliwość wszczęcia i prowadzenia przez ten sam organ jednego postępowania w stosunku do większej ilości osób jeśli w sprawie prawa i obowiązku stron wynikają z tego samego stanu faktycznego oraz z tej samej podstawy prawnej w których własciwy jest ten sam organ administracji publicznej, co jest zgodne z art. 62 K.p.a. Przedmiotem postępowania administracyjnego była jedna sprawa, której rozstrzygnięcie kształtuje sytuację kilku podmiotów. Wydawana jest jedna decyzja, której adresatami jest kilka podmiotów. Tożsamość spraw pod względem przedmiotowym i podmiotowym wyznaczyło przeprowadzenie w dniach [...] i [...] sierpnia 2012 r. przez organ inspekcji sanitarnej czynności kontrolnych w miejscu zatrudnienia praqcowników przez A. S. i M. S., podczas których stwierdzono nieprzestrzeganie zakazu wprowadzania do obrotu środków zastępczych, o których mowa w ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie jednoznacznie wynikają indywidualne i konkretne okoliczności faktyczne dotyczące skarżącego. Zabezpieczone przez organ produkty znajdowały się w miejscu pracy zatrudnionego przez niego pracownika - A. R. (czyli w miejscu prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej). Sąd uznał, że pomimo formalnej odrębności prowadzonych przez małżonków w tym samym lokalu działalności gospodarczych działalność w zakresie wprowadzania do obrotu środków zastępczych prowadzona była w obrębie kantorka, który był miejscem pracy zarówno pracownicy zatrudnionej przez M. S., jak i pracownicy zatrudnionej przez jego żonę. Wobec tego zarzut niezindywidualizowania ilościowego wprowadzanych do obrotu środków zastępczych tylko przez skarżącego Sąd uznał za niezasadny.

Sąd I instancji nie dopatrzył się naruszenia art. 107 § 3 K.p.a. Organy dołożyły staranności w wyjaśnieniu stronie zasadności podjętego roizstrzygnięcia. Jasno i należycie uzasadniły swoje stanowisko, a w szczegółności dlaczego i na jakiej podstawie przyjęły, że w przedmiotowym postępowaniu za strony należy uznać zarówno A. S., jak i M. S., a z jakich przyczyn statusu strony odmówiono Spółce S. W ocenie Sądu ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organy obu instancji wyprowadziły merytorycznie uzasadnione i logiczne wnioski, będące wynikiem swobodnej oceny dowodów (art. 80 K.p.a.). Sąd uznał, że brak przekonania strony co do zasadności rozstrzygnięcia organu nie stanowi o naruszeniu ogólnych zasad postępowania administracyjnego z art. 8 i art. 11 K.p.a.

Sąd nie stwierdził aby niniejsze postępowanie organów poddane jego kontroli pod względem legalności naruszyło zasady prowadzenia postępowania dowodowego oraz zasady całościowego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego wynikających z art. 7, art. 77 K.p.a. Organy nie naruszyły obowiązku zebrania wyczerpującego marteriału dowodowego i dopełniły obowiązku wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w stopniu koniecznym do rozstrzygnięcia i ustalenia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności.

Sąd zaznaczył, że w postępowaniu administracyjnym nie obowiązuje hierarchia dowodów. Dowód ze znajdujących się w aktach sporawy dokumentów może - w okolicznościach danej sprawy - mieć na tyle istotne znaczenia, że może zastąpić konieczność przeprowadzenia środka dowodowego osobowego w postaci zeznań świadka, czy wyjaśnień strony postępowania, zwłaszcza w sytuacji, kedy źródłem informacji jest środek dowodowy rzeczowy w postaci dokumentu urzędowego, jaki stanowią sporządzone - na urzędowych drukach w trybie kontroli - protokół kontroli sanitarnej z [...] sierpnia 2012 r. i protokół urzędowego pobrania próbek z dnia [...] sierpnia 2012 r.

Sąd przytoczył ustalenia faktyczne organu sanitarnego I instancji mające odzwierciedlenie w treści protokołów kontroli przeprowadzonych przez ten organ w dniach [...] oraz [...] sierpnia 2012 r. w miejscu prowadzenia przez skarżącego i jego żonę działalności gospodarczej w zakresie handlu środkami spożywczymi. Sąd zauważył, że obowiązkiem organu jest przeprowadzenie zawnioskowanych przez stronę dowdów przeczących tezie przyjetej przez organ chyba że wynikają z nich okolicznoiści już udowodnione lub znane organowi z urzędu. Dotyczy to również przypadku, gdy dowód taki został już przez organ przeprowadzony, a o zamiarze dokonania takiej czynności strona (wnioskująca później o jego ponowne przeprowadzenie) została skutecznie zawiadomiona, lecz nie skorzystała z możliwości uczestniczenia przy przesłuchaniu świadka.

Sąd wskazał, że taka sytuacja wystąpiła w analizowanej sprawie. Z materiału dowodowego wynika, ze skarżący był skutecznie zawiadamiany o możliwości uczestniczenia w przesłuchaniu świadków wskazanych w doręczonych mu zawiadomieniach lecz z takiego prawa nie skorzystał. Nie jest zatem zasadne twierdzenie, że skarżący nie był zawiadamiany o terminach przesłuchania świadków, przez co nie miał możności uczestniczenia w tych czynnnościach dowodowych. Organ trafnie uznał, że nie ma podstaw prawnych i faktycznych do ponownego, uzupełniającego przesłuchania zawnioskowanych przez skarżącego świadków, A. K., A. R., J. M. i B. S. albowiem okoliczności, na które mieliby zeznawać świadkowie zostały już ustalone podczas pierwszych zeznań. Sąd za nieuzasadniopny uznał wniosek o przesłuchanie A. D. pełniącej oibecnie funkcję Prezesa Zarządu S. Sp.z o.o. na okoliczność wynajmu lokalu i zakupu produktów, ponieważ w kontrolowanym okresie prezesem tej Spółki był S. Ś.

Sąd za niezasadny uznał również zarzut zaniechania przeprowadzenia przez organ dowodu z przesłuchania stron. Wskazał na jego wyłącznie posiłkowy charakter i dopuszczalność jego przeprowadzenia w postępowaniu administracyjnym w ostateczności tj. pod warunkiem wystąpienia łącznie dwóch przesłanek wskazanych w art. 86 K.p.a. Podkreślono swobodę organu co do uznania, czy występuje potrzeba jego przeprowadzenia. Można zaniechać tej czynności procesowej jeżeli można ustalić stan faktyczny przy wykorzystraniu innych środków dowodowych.

Sąd zwrócił uwagę, że zgromadzony w postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy jest obszerny i pozwalał organom na poczynienie istotnych w sprawie ustaleń. Rozpatrując materiał dowodowy organ nie pominął jakiegokolwiek przeprowadzonego dowodu. Nie było zatem podstaw do przyjęcia, że w materiale dowodowym są takie braki lub luki, które uzasadniałyby konieczność przeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron.

Sąd stwierdził, że prowadzone przez organy postępowanie wyjaśniające i ocena zgromadzonego materiału dowodowego ma walor kompletności i tym samym pod adresem organów orzekających w sprawie nie jest skuteczny zarzut naruszenia przepisów art. 7, art. 10 § 1 i § 2, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i 86 K.p.a.

Sąd I instancji nie dostrzegł naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 4 pkt 27 i art. 52a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (tekst jedn. Dz. U. 2012 r., poz. 124 ze zm., dalej jako ustawa).

Sąd wskazał na wynikający z art. 44b ust. 1 ustawy zakaz wytwarzania, przywozu i wprowadzania do obrotu na terytorium RP środków zastępczych. Przytoczył definicję ustawową środka zastępczego zawartą w art. 4 pkt 27 tej ustawy Zauważył, że z definicji tej wynika, że dla określenia czy dany produkt ma charakter środka zastępczego konieczne jest posiadanie przez niego działania psychoaktywnego analogicznego, jak działanie narkotyków (środków odurzających i substancji psychotropowych), będącego warunkiem sine qua non używania zamiast środka odurzającego lub substancji psychotropowej lub w takich samych celach jak środek odurzający lub substancja psychotropowa.

Przez wprowadzanie do obrotu, stosownie do art. 4 pkt 34 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, należy rozumieć udostępnienie osobom trzecim, odpłatnie lub nieodpłatnie, środków odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów lub środków zastępczych. Natomiast zgodnie z art. 52a ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii kto wytwarza lub wprowadza do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej środek zastępczy podlega karze pieniężnej w wysokości od 20.000 zł do 1.000.000 zł.

W razie ustalenia, że wytworzono lub wprowadzono do obrotu na terytorium RP środek zastępczy określony w art. 4 pkt 27 u.p.n. organ inspekcji sanitarnej obowiązany jest nałożyć administracyjną karę pieniężną w wysokości uwzględniającej w szczególności ilość wytworzonego lub wprowadzonego do obrotu środka zastępczego (art. 52a ust. 3). W ocenie Sądu pojęcie "wprowadzania do obrotu" środków zastępczych, o którym mowa w art. 4 pkt 34 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii oznacza udostępnienie ich odpłatnie lub nieodpłatnie osobom trzecim zarówno niebędącymi ich konsumentami, jak i będącymi ich konsumentami tj. nabywającymi je w celu własnego spożycia. Ustawodawca w hipotezie i dyspozycji normy art. 52a ust. 1-3 u.p.n. wyraźnie wskazuje, że odpowiedzialności administracyjnej podlega obiektywnie każdy, kto wprowadza do obrotu środek zastępczy (tzw. "dopalacz"). W konsekwencji prowadząc postępowanie w celu wymierzenia kary pieniężnej, organ inspekcji sanitarnej ustala i ocenia, czy doszło do "wprowadzenia do obrotu", czyli do udostępnienia w jakiejkolwiek formie i jakimkolwiek celu, osobie trzeciej odpłatnie lub nieodpłatnie, środka zastępczego.

Sąd przedstawił argumentację, która wskazuje, że odwoływanie się do orzecznictwa sądów karnych odnoszącego się do przestępstw opisanych w rozdziale 7 omawianej ustawy nie może mieć w przedmiotowej sprawie zastosowania.

Dalej Sąd wskazał, że w rozpoznawanej sprawie organy orzekające w sprawie w uzasadnieniach decyzji jednoznacznie wykazały fakt naruszenia przez skarżącego zakazu wprowadzania do obrotu środków zastępczych, o którym mowa w art. 44b ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Ze sporządzonego przez Narodowy Instytut Leków w Warszawie - na użytek niniejszego postępowania - protokołu badań jednoznacznie wynikało, że zakwestionowane przez organ inspekcji sanitarnej produkty (wydane mu m. in. przez pracownika skarżącego) zostały zakwalifikowane jako środki zastępcze. W badanych produktach zidentyfikowano określone związki będące analogami strukturalnymi substancji wymienionych w załącznikach do ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii i wykazujące działanie psychoaktywne. Ta okoliczność nie została przez stronę skutecznie podważona.

Wymierzenie kary skarżącemu było zasadne w sytuacji, gdy w miejscu wykonywania zleconych czynności przez jego pracownika (miejscu prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej) ujawniono i zabezpieczono szereg produktów, co do których zachodziło podejrzenie, że są one środkami zastępczymi. Z kolei na planowane wykorzystywanie zakwestionowanych przez organ produktów w sposób, o jakim mowa w art. 4 pkt 27 u.p.n. wskazuje nie tylko ich skład chemiczny, ale także ilość (łącznie 194 szt.) i miejsce ich przechowywania (ogólnodostępny salon gier), ekspozycja tych środków w kantorku pracownika oraz posługiwanie przez pracownika - na wypadek kontroli - sprawozdaniem z badań tych produktów, mającym potwierdzać brak substancji kontrolowanych ustawą o przeciwdziałaniu narkomanii. Sąd podkreślił, że przedstawione przez pracownika do wglądu sprawozdania z badań produktów "K." i "Ś." na obecność substancji kontrolowanych ustawą o przeciwdziałaniu narkomanii zostały przygotowane w ściśle określonym celu, a mianowicie na ewentualność kontroli sanitarnej w związku z wprowadzaniem do obrotu środków zastępczych. Organ inspekcji sanitarnej prawidłowo wywiódł, że gdyby zakwestionowane przez niego produkty nie były przeznaczone do sprzedaży, pracownik nie posiłkowałyby się sprawozdaniami z ich badań. Sąd podkreślił, że pracownice znały ceny saszetek z poszczególnymi produktami, co potwierdza wprowadzanie ich do obrotu w salonie gier.

W ocenie Sądu I instancji, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a w szczególności zeznania przesłuchiwanych w sprawie świadków nie potwierdziły, że zakwestionowane przez organ inspekcji sanitarnej produkty znajdowały się w dyspozycji spółki S.. Sąd zwrócił uwagę, że z przyczyn, o których mowa w decyzji, szczególnie w kontekście wykazanego przez organ faktu dobrowolnego poddania się karze przez prezesa Spółki, uprawnione było zanegowanie przez organ waloru mocy dowodowej dokumentów w postaci faktur zakupu środków zastępczych przez tę Spółkę. Spółka S. nie mogła zakupić zatrzymanych produktów w dniach 5 i 20 sierpnia 2012 r., ponieważ Urząd Skarbowy w O. nadał spółce NIP w dniu [...] sierpnia 2012 r. a potwierdzenie nadania tego numeru zostało odebrane przez firmę dopiero w dniu 14 września 2012 r. Ponadto spółka S. została wpisana do rejestru REGON dopiero w dniu [...] sierpnia 2012 r. Z danych w KRS wynika, że Spółka dokonała rocznego rozliczenia podatkowego i sporządziła sprawozdanie finansowe za okres od [...] września do [...] grudnia 2012 r. Sąd podkreślił, że faktura "dokumentująca" zakup w dniu [...] sierpnia 2012 r. nie może dotyczyć środków, znalezionych wcześniej w salonie gier w dniach [...] i [...] sierpnia 2012 r. Ponadto nierzetelność faktur została potwierdzona w wyroku Sądu Rejonowego w Oleśnicy z dnia 30 stycznia 2014 r. sygn. akt II K 1183/13. Dlatego też Spółka słusznie nie została uznana za stronę postępowania w sprawie.

Za nieuzasadniony uznano także zarzut skargi naruszenia art. 7, art. 11 K.p.a. w związku z art. 80 K.p.a. i art. 107 § 1 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. w związku z art. 52a ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, polegający na całkowitej dowolności w zakresie ustalenia wysokości wymierzonej kary pieniężnej. Zdaniem Sądu I instancji, organy administracji szczegółowo uzasadniły wysokość wymierzonej kary pieniężnej, a przedstawione uzasadnienie odnośnie do miarkowania kary mieści się w granicach uznania administracyjnego.

Mając na uwadze rozpiętość kary, przewidzianej w art. 52a ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii Sąd zaznaczył, że główne kryterium brane pod uwagę przy jej ustalaniu, zgodnie z art. 52a ust. 3 cyt. ustawy, stanowi ilość wprowadzonego do obrotu środka zastępczego. Nie jest to jednak jedyny czynnik, ponieważ istotna może być szkodliwość danego środka dla organizmu człowieka, jego wartość rynkowa, okoliczności związane z wprowadzaniem środka do obrotu.

Dalej Sąd przedstawił argumentację świadczącą o właściwym określeniu wysokości kary pieniężnej za wprowadzanie środków zastępczych od obrotu nałożonej na skarżącego stosownie do ww. kryteriów miarkowania. .

Za bezpodstawny Sąd uznał również zarzut naruszenia art. 104 § 1 i § 2 K.p.a. w związku z art. 107 § 1 K.p.a., polegający na braku precyzyjnego określenia okresu, w tym daty początkowej, rzekomego wprowadzania do obrotu środków zastępczych, co uniemożliwia obronę skarżącemu. Sąd zauważył, że organy wskazały, że środki te były wprowadzane do obrotu do [...] sierpnia 2012 r., tj. do momentu zabezpieczenia tych środków przez organ. Wskazał, że z treści art. 52a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii nie wynika obowiązek organu precyzyjnego określenia daty początkowej wprowadzania do obrotu środków zastępczych. Strona nie wyjaśniła, w jaki sposób uniemożliwiono jej obronę w sprawie. Strona nie podała bowiem żadnych okoliczności, usprawiedliwiających jej działania nawet w okresie od [...] do [...] sierpnia 2012 r.

Skarżący wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości.

Na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 4 pkt 27 i art. 52a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. z 2012 r. poz. 124), przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie poprzez błędne przyjęcie, że skarżący M. S. był podmiotem, który wprowadził do obrotu środki zastępcze od grudnia 2011 r. do [...] sierpnia 2012 r. w rozumieniu wskazanych przepisów.

Zrzucił również naruszenie przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.), co miało wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia,które skarżący upatruje w naruszeniu:

• art. 7 i 75 § 1 K.p.a. i art. 86 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. i art. 78 § 1 K.p.a. oraz art. 10 § 1 i 2 K.p.a. Polegało to na niesłusznym uznaniu, że materiał dowodowy został zebrany i rozpatrzony w sposób wyczerujący, mimo nie przeprowadzenia szeregu dowodów w tym w szczególności dowodu z przesłuchania skarżącego M. S. w charakterze strony, co pozbawiło skarżącego prawa do przedstawienia swego stanowiska w sprawie i doprowadziło w konsekwencji do wydania wadliwej decyzji i niesłusznego wyroku,

• art. 106 § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 78 § 1 i 2 K.p.a. polegającym na braku rozstrzygnięcia i braku ustosunkowania się do wniosków dowodowych z dokumentów strony skarżącej, zawartych w pisemnej skardze do Sądu I instancji.

Wobec tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji wobec skarżącego M. S., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wystąpił także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów sądowych poniesionych w postępowaniu przed WSA i NSA, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych i rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej została przedstawiona argumentacja mająca uzasadniać postawione w skardze kasacyjnej zarzuty.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie bowiem postawione w niej zarzuty są nie mają usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej jako P.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnymi jej podstawami, określonymi w art. 174 P.p.s.a. Nadto, zgodnie z treścią art. 184 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

Stwierdzić należy, że przedmiotem niniejszego postępowania było dokonanie oceny czy organy sanitarne prawidłowo wymierzyły skarżącemu oraz jego żonie karę pienieżną w wysokości po 50.000 zł za wprowadzanie do obrotu środków zastępczych pod nazwą K., K. M. i Ś. a nadto umorzyły postępowanie administracyjne w sprawie wymierzenia kary pięniężnej za wprowadzanie środków zastępczych do obrotu w części dotyczącej Spółki S. Sp. z o.o. Należało zatem ustalić przy pomocy zgromadzonego w sposób kompletny i rzetelny materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) czy skarżący oraz jego żona dopuścili się złamania zakazu wprowadzania środków zastępczych do obrotu określonego w art. 44 b ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (tekst jedn. Dz. U. 2012 r., poz. 124 ze zm.). Oczywiście jako dowody należało zgodnie z art. 75 § 1 K.p.a. dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny.

Zgodnie z zasadami prowadzenia postępowania dowodowego poza obowiązkiem gromadzenia i rozpatrywania całego materiału dowodowego istotnego dla rozpatrzenia sprawy przez organ administracji wnioski dowodowe mogą zgłaszać strony postępowania. Zgodnie z art. 78 § 1 K.p.a. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Przy czym organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania (§ 1), które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy (§ 2).

Z powyższego wynika, że wykazanie istotnych dla rozpatrzenia sprawy okoliczności może odbywać się również w ramach inicjatywy dowodowej (na żądanie) strony jednak uprawnienie to jest ograniczone w sytuacji kiedy te istotne okoliczności zostały wykazane już innymi dowodami.

Jednym ze środków dowodowych przewidzianych w K.p.a. jest przesłuchanie strony. Należy jednak zauważyć, że skorzystanie z tego środka dowodowego jest obwarowane warunkami. Zgodnie z art. 86 K.p.a. jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Do przesłuchania stron stosuje się przepisy dotyczące świadków, z wyłączeniem przepisów o środkach przymusu. Po pierwsze, przesłuchanie strony nie jest obowiązkiem organu bo organ "może" przesłuchać stronę. Po drugie, przesłuchanie takie następuje po wyczerpaniu środków dowodowych lub w przypadku ich braku kiedy pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.

Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w zaskarżonym wyroku nie doszło naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania - art. 174 pkt 2 P.p.s.a. Sąd ten prawidłowo uznał, że postępowanie dowodowe prowadzone przez organy odpowiadało zasadom określonym w przepisach K.p.a., w szczególności treści powyżej przytoczonych przepisów. Zdaniem NSA, nie wystąpiło naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarżący nie kwestionuje, że znalezione w dniach [...] sierpnia i [...] sierpnia 2012 r., w kantorku dla pracowników obsługujących automaty do gier oraz w szufladzie biurka, tzw. akcesoria do czyszczenia obudów komputerów stacjonarnych i laptopów o nazwach K., K. M. i Ś. w łącznej ilości 194 sztuk (29 - [...] sierpnia, 165 - [...] sierpnia), w salonie gier G. w O. przy ul. H. [...] stanowiącym miejsce prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącego, a także odrębnej od niej działalności, przez jego żonę, produkty okazały się środkami zastępczymi, o których mowa w art. 4 pkt 27 ustawy. Potwierdza to protokół badania składu tych produktów przeprowadzony przez Narodowy Instytut Leków z dnia [...] września 2012 r. Stwierdzono w nim, że substancje zidentyfikowane w tych produktach wykazują działanie psychoaktywne i mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi. Można je zakwalifikować jako środki zastępcze.

Wobec tego dla wymierzenia kary pieniężnej na podstawie art. 52a ust. 1 ustawy za wprowadzenie do obrotu środków zastępczych należało ustalić czy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał na ustalenie, że skarżący i jego żona "wprowadzali środki zastępcze do obrotu".

Organy oparły swoje ustalenia w tym zakresie na podstawie przesłuchań świadków, w szczególności zeznaniach pracowników A. K., A. R. Ta pierwsza osoba jak wynika z informacji przekazanych przez ZUS została zatrudniona przez żonę skarżącego natomiast druga przez samego skarżącego. Przesłuchanie tych osób odbyło się w dniu [...] czerwca 2014 r. A. R. zaprzeczyła sprzedaży środków zastępczych w lokalu i jej ewidencjonowaniu. Nie pytała w jakim celu środki te znalazły się w lokalu. Jej bezpośrednim przełożonym, wydającym jej polecenia był skarżący. Nie wskazała osoby dostarczającej środki do lokalu ani też osoby określającej cenę czy wystawiającej je na półkę. Zezanała, że nie wie kto prowadził działalność w tym lokalu i co było przedmiotem tej działalności. Na pytanie organu komu były przekazywane pieniądze ze sprzedaży środków zastępczych i w jaki sposób się to odbywało zeznała, że skarżacy osobiście odbierał pieniądze.

Natomiast zatrudniona przez żonę A. K. zeznała, że sprzedawała napoje i papierosy. Zaprzeczyła sprzedaży środków zastępczych. Nie wiedziała w jaki sposób środki zastępcze znalazły się w lokalu i kto je dostarczył. Stwierdziła, że środki te były zlokalizowane na regałach. Osobą wydającą jej polecenia była żona skarżącego. Nie wiedziała komu i w jaki sposób były przekazywane pieniądze ze sprzedaży środków zastępczych, nie było jej w takiej sytuacji. NIe wiedziała do kogo należały środki zastępcze.

W aktach znalazły się również zezania pozostałych pracowniczek z lokalu tj. J. M. i B. S. z dnia [...] września 2014 r. B. S. zaprzeczyła faktowi pracy w sierpniu 2012 r. Zaczęła pracować od [...] września 2012 r. jednak bywała w lokalu w sierpniu 2012 r. gdy zastępowała koleżanką J. M. Natomiast J. M. zaprzeczyła sprzedaży środków zastępczych, nie wiedziała w jaki sposób znalazły się w lokalu, polecenie wydawał jej skarżący.

W związku z powyższym organ ustalił, że środki zastępcze znajdowały się w lokalu, gdzie skarżący i jego żona prowadzili działalność gospodarczą. Zatrudniona tam osoba potwierdziła przekazywanie pieniędzy ze sprzedaży środków zastępczych skarżącemu. Skarżący i jego żona prowadząc w lokalu przy ul H. [...] w O. działalność w zakresie handlu napojami, papierosami i usługi gry na automatach, eksponowali środki zastępcze, do których dostęp mieli zatrudnieni tu pracownicy. Sprzedaż środków zastępczych nie była ewidencjonowana na kasie fiskalnej a w zeszycie. Pracownicy znali też ceny poszczególnych środków zastępczych choć twierdzili, że nie sprzedawali tych produktów i nie wiedzieli czym były te środki i jak się tu znalazły. Podczas kontroli okazany został wynik badania środków zastępczych, który potwierdzał brak powodowania przez te środki zagrożenia dla zdrowia i życia.

Prawidłowo stwierdził Sąd I instancji, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tj. wykazania, że środki zastępcze były wprowadzane do obrotu. Słusznie Sąd zauważył, że wprowadzanie do obrotu penalizowane zgodnie z art. 52a ust. 1 - 3 ustawy należy rozumieć szeroko. To udostępnianie osobom trzecim, odpłatnie lub nieodpłatnie środków odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów lub środków zastępczych (art. 4 pkt 34 ustawy), zarówno konsumentom jak i osobom nie będącym konsumentami, w jakiejkolwiek formie i jakimkolwiek celu.

Skoro ze zgromadzonego materiału dowodowego wynikało, że w miejscu wykonywania zleconych czynności przez skarżącego jako pracodawcę (w miejscu prowadzenia działalności gospodarczej) ujawniono środki zastępcze, które były w kantorku dostępnym dla pracowników, wyłożone na półki, oznaczone ceną a nadto do wglądu było przgotowane sprawozdanie z badań produktów "K." i "Ś." na obecność środków kontrolowanych ustawą na wypadek kontroli sanitarnej, to należało uznać, że były wprowadzane do obrotu. Także to, że wyniki sprzedaży ewidencjonowano w zeszycie a nie na kasie fiskalnej a środki z ich sprzedaży trafiały bezpośrednio do skarżącego potwierdza, że w istosie dochodziło do wprowadzania przez skarżącego oraz jego żonę środków zastępczych wbrew zakazowi. Za wprowadzaniem do obrotu przemawia także okoliczność, że wykryte podczas kontroli w dniu [...] sierpnia 2012 r. produkty w ilości 29 sztuk zabrane celem przebadania ponownie w dniu [...] sierpnia 2012 r. pojawiły się w kontrolowanym lokalu w ilości 165 sztuk. Wskazuje to na skalę prowadzonej w tym zakresie działalności obliczoną na szybkie uzupełnienie braków oferowanych produktów i wznowienie ich sprzedaży dla potencjalnych zainteresowanych.

Słuszności tych ustaleń nie podważyłoby ani przesłuchanie strony ani przeprowadzenie innych dowodów przez nią żądanych. Tym samym wobec ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności (wprowadzenie do obrotu) niecelowe było przeprowadzanie dodatkowych dowodów, które nie miały znaczenia dla jej rozstrzygnięcia. Organ nie musiał więc uznać żądania strony w zakresie przesłuchania jej. Organ nie miał wątpliwości że doszło do wprowadzenia środków zastępczych do obrotu poprzez ich udostępnienie osobom trzecim i ich odpłatną sprzedaż. Zeznania stron jako bezpośrednio zainteresowanych wynikiem sprawy nie wniosły by nic nowego. Poczynione dotychczas ustalenia były wystarczające do wydania decyzji w przedmiocie wymierzenia kary.

Co do zarzutu organiczenia uprawnień skarżącego odnośnie do prowadzonych czynności dowodowych należy uznać go za pozbawiony podstaw. Sąd I instancji prawidłowo uznał za organem, że skarżący miał możliwość udziału w przesłuchaniu świadków (skutecznie doręczono mu zawiadomienia w tym zakresie) lecz z niewiadomych powodów z tego uprawnienia nie skorzystał. Zatem domaganie się dodatkowego przesłuchania świadków z jego udziałem należało uznać za pozbawione podstaw.

Odnosząc się do treści protokołów zeznań świadków NSA stwierdza, że protokoły te wbrew zarzutom skargi kasacyjnej nie noszą oznak fałszowania ich treści, usuwania z nich zapisów o rzekomo dokonanym przez świadków sprostowaniu jego treści co do złożonych zeznań. Analiza protokołów z zeznań świadków z dnia [...] czerwca 2014 r. oraz z [...] września 2014 r. prowadzi do wniosku, że protokół ten został co najwyżej wadliwie wypełniony natomiast nikt z przeprowadzających przesłuchanie nie ingerował w jego treść. W ocenie NSA, organ posłużył się wzorem protokołu przesłuchania świadka wykorzystywanym przy tego rodzaju czynnościach. Nie wypełniono ani nie wykreślono części odnoszącej się do sprostowania przez świadka protokołu zeznania po odczytaniu mu tego protokołu. Miejsce na adnotacje na protokole z zeznań A. R. pozostało wolne, nie zapisane ani nie skreślone. Jednak na tej podstawie nieuprawnione jest budowanie tezy, że sporządzający protokół pracownik organu ingerował w jakikolwiek sposób w jego treść. Na prawidłowość oceny wskazują takie same zapisy w protokole przesłuchania A. K. z tego samego dnia gdzie po odczytaniu zeznania świadkowi zanajduje się odniesienie do możliwości jego sprostowania wraz z adnotacją "nie dotyczy". Niewątpliwie brak jakiejkolwiek adnotacji w miejscu sprostowania protokołu z zeznań A. R. jest wynikiem braku jego poprawnego wypełnienia a nie ingerencji w treść zeznań tej przesłuchiwanej. Podkreślić należy, że A. R., gdyby rzeczywiście, jak twierdzi w złożonym do akt oświadczeniu, doszło do nieuwzględnienia jej sprostowania, to nie potwierdziłaby własnoręcznym podpisem zgodności protokołu ze złożonym przez nią zeznaniem.tymczasem świadek złożyła swój podpis pod treścią zeznania (k. 107 str. 3 akt adm.).

Organy a za nimi Sąd I instancji słusznie uznały, że adresatem decyzji o wymierzeniu kary za wprowadzanie środków zastępczych w niniejszej sprawie nie mogła być Spółka S. Sp.z o.o. i w tej części umorzono postępowanie. Jak wynika z materiałów dowodowych sprawy faktury stwierdzające fakt nabycia środków zastępczych przez S. Sp.z o.o. w dniu [...] sierpnia 2012 r. i [...] sierpnia 2012 r. zostały zakwestionowane przez organy administracji (Spółka nie miała nadanego nr NIP w chwili wystawienia faktury, wpisana do KRS [...] sierpnia 2012 r., rozliczenie roczne Spółki dotyczy okresu od [...] września do [...] grudnia 2012 r.) Ponadto jak zauważył organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną Sąd Rejonowy w Oleśnicy w wyroku z dnia 30 stycznia 2014 r. sygn. akt II K 1183/13 orzekł o dobrowolnym poddaniu się karze przez Spółkę oskarżoną o popelnienie przestępstwa karnego skarbowego w związku z art. 62 K.k.s. (nierzetelnie wystawione faktury na zakup środków zastępczych przez Spółkę od G. Sp.z o.o.). Wobec tego bezpodstawne było kierowanie sprawy o wymierzenie kary za wprowadzanie środków zastępczych do obrotu w stosunku do Spółki S..

Sąd I instancji nie naruszył art. 106 § 3 i 5 P.p.s.a. w zw. z art. 78 § 1 i 2 K.p.a. Postępowanie dowodowe co do zasady nie jest prowadzone przez Sąd administracyjny. Sąd ocenia sprawę na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przez organy i na tej podstawie stwierdza prawidłowość ustalonego stanu faktycznego. Wyjątkowo Sąd może przeprowadzić postępowanie dowodowe na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Z tego wynika, że sąd administracyjny ma uprawnienie a nie obowiązek przeprowadzić wnioskowany przez stronę dowód uzupełniający z dokumentów lub przeprowadzić go z urzędu. Do jego uznania należy czy z tego uprawnienia skorzysta. Warunkiem jest by dodatkowy dowód z dokumentu pozwolił na wyjaśnienie istotnych wątpliwości.

Zdaniem NSA Sąd I instancji nie naruszył art. 106 § 3 i 5 P.p.s.a. w zw. z art. 78 § 1 i 2 K.p.a. rozpoznając skargę. Należy bowiem uznać, że Sąd nie miał obowiązku przeprowadać żądanego przez stronę dowodu skoro, jak wynika z uzasadnienia wyroku uznał, że organy zgromadziły materiał dowodowy pozwalający na wydanie rozstrzygnięcia i uczyniły to zgodnie z zasadami postępowania dowodowego określonymi w K.p.a. Nie można czynić zarzutu Sądowi, że nie wypowiedział się co co zgłoszonych w skardze dowodów, korzystając z przyzanego mu uprawnienia. W ocenie NSA, Sąd I instancji słusznie uznał, że wskazane w skardze dowody nie doprowadzą do wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy, które de facto zostały już wystarczająco wyjaśnione za pomocą innych dowodów.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a, orzekł jak w sentencji. W myśl art. 207 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.