Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 1897/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2007-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 23 poz 117
law: Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny.
article: art. 29
journal: Dz.U. 2002 nr 110 poz 968
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 36
journal: Dz.U. 2002 nr 110 poz 968
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 59
journal: Dz.U. 2002 nr 110 poz 968
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ludmiła Jajkiewicz, Sędziowie Asesor WSA Anetta Chołuj, Sędzia WSA Marta Semiczek (spr.), Protokolant Edyta Luniak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 października 2007 r. przy udziale --- sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] nr [...] odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] , obejmującego dług celny określony w decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w S. z dnia [...] nr [...].

Od decyzji obejmującej dług celny, strona skarżąca wniosła środki zaskarżenia, w wyniku których Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, wyrokiem z dnia 15 czerwca 2005 r., sygn. akt I SA/Sz 702/04 stwierdził nieważność decyzji organu II instancji oraz orzekł o jej niewykonalności.

Wobec wydania przez WSA w Szczecinie powołanego wyroku, strona skarżąca pismem z dnia [...] wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego, bowiem fakt wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji Dyrektora Izby Celnej w S., która miała być przymusowo wykonana na podstawie wskazanego wyżej tytułu wykonawczego, spowodował, że dalsze prowadzenie egzekucji stało się bezprzedmiotowe.

Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Celnej w W., odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz zawiesił postępowanie egzekucyjne na żądanie wierzyciela. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdził, że nie ma podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego, bowiem w obrocie prawnym pozostała decyzja będąca podstawą tytułu wykonawczego, natomiast odwołanie od tej decyzji wymaga rozpatrzenia. Odnośnie zaś zawieszenia postępowania egzekucyjnego wskazał, że Dyrektor Izby Celnej w S. zawnioskował o zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ I instancji, zgodnie z decyzją organu II instancji z dnia [...] nr [...] uchylającą decyzję będącą podstawą do wystawienia tytułu wykonawczego i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Postanowienie z dnia [...] stało się przedmiotem zażalenia wniesionego przez stronę skarżącą, w wyniku którego Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z dnia [...] nr [...] uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Dyrektor Izby Celnej w W. postanowieniem z dnia [...] nr [...] zawiesił postępowanie egzekucyjne na wniosek wierzyciela, a następnie w dniu [...] wydał postanowienie nr [...] odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...]. W uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] organ celny, wskazując na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. uchylającą decyzję organu celnego I instancji będącą podstawą do wystawienia tytułu wykonawczego (nr [...] z dnia [...] i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia stwierdził, że wyrokiem Sądu usunięto z obrotu prawnego jedynie decyzję organu celnego II instancji, a nie decyzję będącą podstawą wystawienia tytułu wykonawczego. Pozostała więc jego zdaniem decyzja organu celnego I instancji i nie rozpatrzone odwołanie strony od decyzji wymiarowej, co z kolei spowodowało, że nie zachodzą przesłanki skutkujące umorzeniem postępowania egzekucyjnego.

Od postanowień z dnia [...] i z dnia [...] środki zaskarżenia nie zostały wniesione.

Pismem z dnia [...] strona skarżąca ponowiła wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, po rozpoznaniu którego Dyrektor Izby Celnej w W. decyzją z dnia [...] nr [...] postanowił umorzyć jako bezprzedmiotowe postępowanie wszczęte tym wnioskiem, bowiem sprawa w tym przedmiocie została ostatecznie załatwiona, a strona we wniosku nie podniosła żadnych nowych okoliczności. Od tej decyzji strona skarżąca wniosła odwołanie, w wyniku którego Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z dnia [...] nr [...] uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ nadzoru wskazał, iż organ egzekucyjny winien był wyjaśnić stronie skutki prawne uchylenia decyzji, na podstawie której wystawiono tytuł wykonawczy, a także wskazał na konieczność zbadania wszystkich okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na merytoryczne rozpoznanie sprawy, tj. aktualnego stanu postępowania przed organami celnymi w sprawie określenia wysokości zobowiązania czy istnienia tego zobowiązania. Podniósł również, iż zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w nieprawidłowej formie i z wadliwym pouczeniem strony o służącym jej środku zaskarżenia.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Dyrektor Izby Celnej w W., po uzyskaniu stanowiska wierzyciela, postanowieniem z dnia [...] nr [...] odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego w przedmiotowej sprawie.

Pismem z dnia [...] strona skarżąca wniosła zażalenie na to postanowienie zarzucając rażącą obrazę przepisów o postępowaniu poprzez uznanie, iż w dalszym ciągu istnieją przesłanki do prowadzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] , który został wystawiony w oparciu o wyeliminowaną z obrotu prawnego decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w S. z dnia [...] nr [...].

Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie i wskazał w uzasadnieniu, iż fakt przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia sprawy w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania nie oznacza, że zobowiązanie to stało się niewymagalne i że powstała przesłanka do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej zobowiązanie w postaci długu celnego powstało z mocy prawa, wobec tego pozostawanie w obrocie prawnym decyzji ostatecznej określającej jego wysokość nie jest konieczne do istnienia zobowiązania. Dalej wskazał, że zobowiązanie to powstało w chwili zaistnienia okoliczności, z którym ustawa łączy jego powstanie, a nie z dniem doręczenia decyzji określającej, natomiast skutki prawne uchylonej decyzji w celu przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia następują od chwili uchylenia decyzji czyli ex nunc, a nie jak w przypadku decyzji nieważnej, od chwili jej wydania – ex tunc. Ponadto wskazał, że uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia powoduje, że organ egzekucyjny do momentu ponownego wydania decyzji nie posiada aktualnej informacji o wysokości tego zobowiązania, co powoduje konieczność zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej podniósł także, iż w przypadku uchylenia decyzji, na podstawie której wystawiony był tytuł wykonawczy i wydania nowej decyzji przez organ I instancji, wierzyciel obowiązany jest do aktualizacji tytułu wykonawczego.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie Dyrektora Izby Skarbowej w W. strona skarżąca, wnosząc o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia w całości oraz poprzedzającego go postanowienia organu egzekucyjnego I instancji, podniosła zarzut naruszenia:

1) art. 59 § 1 pkt 2 i 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) poprzez uznanie, iż roszczenie objęte tytułem wykonawczym z dnia [...] nr [...] jest wymagalne oraz że na jego podstawie dopuszczalne jest prowadzenie egzekucji oraz naruszenia przepisu § 9 ust. 1b rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 137. poz. 1541 ze zm.);

2) art. 17 § 1, art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 oraz art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) poprzez zajęcie w sprawie stanowiska przez wierzyciela pomimo, iż na obecnym etapie postępowania organ ten nie posiada jakiejkolwiek legitymacji procesowej wierzyciela, a nadto poprzez błędne pouczenie o braku możliwości zaskarżenia tego stanowiska;

3) art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 oraz art. 124 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez wskazanie błędnej podstawy prawnej skarżonego postanowienia.

Strona skarżąca wniosła również o zasądzenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.

W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o oddalenie skargi i ustosunkowując się do zarzutów w niej zawartych podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym rozstrzygnięciu oraz dodatkowo wskazał, że na mocy przepisu § 9 ust. 1b rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wierzyciel obowiązany jest do aktualizacji tytułu wykonawczego również w przypadkach uchylenia decyzji przez organ II instancji, na podstawie której wystawiony był tytuł wykonawczy i wydania nowej decyzji przez organ I instancji. Odnośnie zaś zasadności występowania przez organ egzekucyjny o zajęcie stanowiska przez wierzyciela, Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że postanowienie wierzyciela stanowiło jedynie zasięgnięcie jego stanowiska i co do zasady nie wiązało w sposób bezwzględny organu egzekucyjnego przy podjęciu rozstrzygnięcia w sprawie, natomiast jego pominięcie w procesie podejmowania rozstrzygnięcia prowadziłoby do naruszenia jego uprawnień jako podmiotu. Odnosząc się do zarzutu braku legitymacji procesowej Dyrektora Izby Celnej w S. jako wierzyciela, Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że zobowiązanie z tytułu długu celnego powstało w chwili zaistnienia okoliczności, z którym ustawa łączyła jego powstanie, a nie z dniem doręczenia decyzji określającej, dlatego też wskazany Dyrektor Izby Celnej jest wierzycielem w przedmiotowym postępowaniu. Wskazanie natomiast w skarżonym postanowieniu błędnej podstawy prawnej, tj. art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zamiast art. 59 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, Dyrektor Izby Skarbowej uzasadnił omyłką pisarską, która nie może stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia, bowiem nie ma ona wpływu na treść obowiązku, a ponadto w uzasadnieniu rozstrzygnięcia prawidłowo przytoczono przepis art. 59 § 1 pkt 2 wraz z przedstawieniem jego treści i wskazał, że podstawa prawna realnie istnieje.

W piśmie procesowym z dnia [...] strona skarżąca dodatkowo podniosła, iż postępowanie egzekucyjne winno być umorzone na podstawie art. 59 § 1 pkt 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, bowiem od chwili zawieszenie przedmiotowego postępowania egzekucyjnego minęło 12 miesięcy. Ponadto podniosła, że zobowiązanie, z uwagi na treść art. 230 § 4 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny w zw. z art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne, nie jest już wymagalne, bowiem powiadomienie dłużnika o zarejestrowaniu kwoty należności wynikających z długu celnego nie może nastąpić po upływie 3 lat, licząc od dnia powstania długu celnego. Tymczasem dług celny powstał w dniu [...] Strona skarżąca wskazała również, iż w zaskarżonym postanowieniu brak jest oznaczenia strony, co jest naruszeniem art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z art. 6, art. 7, art. 8 oraz art. 124 § 1 kpa.

Odnosząc się do nowych zarzutów strony skarżącej, Dyrektor Izby Skarbowej w W. wyjaśnił, iż w dniu wydania zaskarżonego postanowienia, tj. [...], nie zachodziła przesłanka umorzenia postępowania na podstawie art. 59 § 1 pkt 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a ponadto przed organem egzekucyjnym toczy się sprawa wszczęta wnioskiem strony z dnia [...] o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie powołanego przepisu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Odnosząc się natomiast do zarzutu braku wymagalności zobowiązania celnego stwierdził, że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. W przypadku zaś braku oznaczenia strony, Dyrektor Izby Skarbowej uznał zarzut za chybiony, ponieważ brak jest podstaw prawnych do przyjęcia, iż oznaczenie strony powinno być odrębnym elementem każdego aktu administracyjnego w rozumieniu wskazanym przez stronę, tym bardziej że taka interpretacja nie znajduje odzwierciedlenia w orzecznictwie sądów administracyjnych.

W toku postępowania sądowego postanowieniem z dnia [...] nr [...] umorzył postępowanie egzekucyjne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Na wstępie należy podkreślić, iż zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145-150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) – w skrócie upsa. Powyższe oznacza, że zaskarżony akt administracyjny może zostać wzruszony przez sąd tylko wówczas, gdy narusza prawo w sposób określony w powołanej ustawie; w przeciwnym razie skarga podlega oddaleniu. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) upsa.

Należy również podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 upsa, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że postanowienie będące przedmiotem skargi nie narusza prawa. Wbrew twierdzeniom skarżącego nie można przyjąć, że wydając zaskarżoną decyzję organy naruszyły prawo w zakresie, o jakim mowa w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. 153 poz. 270 ) Dlatego też nie zaistniały przesłanki do uchylenia zaskarżonej decyzji. Badając legalność zaskarżonej decyzji sąd nie dopatrzył się ani naruszenia prawa materialnego ani takiego naruszenia przepisów o postępowaniu, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Stan faktyczny w sprawie jest w istocie niesporny. Organ egzekucyjne bowiem nie kwestionują okoliczności, że w toku postępowania egzekucyjnego zostały uchylone decyzje określające dług celny. Spór pomiędzy stronami dotyczy natomiast skutków uchylenia decyzji oraz upływu 1 roku od daty zawieszenia postępowania.

Przypadki w których następuje umorzenie postępowania określa art. 59 ustawy z 17 czerwca 1966r o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz.U. z 2002 nr 110 poz. 968 z późn. zm.) zwanej dalej w skrócie u.p.e.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu "Postępowanie egzekucyjne umarza się:

1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;

2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;

3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;

4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;

5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;

6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;

7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;

8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

9) na żądanie wierzyciela;

10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach(...)

Wśród okoliczności uzasadniających umorzenie postępowania nie wymieniono uchylenia decyzji określającej obowiązek.

Wbrew stanowisku skarżącego nie można też uznać, że uchylenie decyzji określającej dług celny jest równoznaczne z zajściem jednej z okoliczności wymienionych w art. 59 § 1 pkt. 2

Zgodnie z art. 3 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. kodeks celny (t.j Dz.U. z 2001 nr 75 poz. 802 z póź. zm.) dług celny to powstałe z mocy prawa zobowiązanie do uiszczenia należności celnych przywozowych (dług celny w przywozie) lub należności celnych wywozowych (dług celny w wywozie) odnoszące się do towarów. Szczegółowe okoliczności powodujące powstanie długu celnego, datę jego wymagalności oraz sposoby wygaśnięcia regulują przepisy Tytułu VII Kodeksu celnego. Regulacje te - w zgodzie z ogólnym postanowieniem art. 3 Kodeksu dotyczą wyłącznie zdarzeń faktycznych, wywierających skutek z mocy prawa, bez konieczności wydania decyzji administracyjnej. Decyzje w sprawach należności celnych maja więc jedynie skutek deklaratoryjny to jest jedynie określają prawidłową wysokość długu celnego, który istniej i jest wymagalny z mocy prawa, w związku z zajściem określonych zdarzeń faktycznych. Uchylenie decyzji nie skutkuje także wygaśnięciem długu celnego ponieważ zdarzenie takie nie jest wymienione w art. 244 i 245 Kodeksu celnego. Wskazać należy, że zgodnie z poglądami doktryny i orzecznictwa "Uchylenie decyzji organu podatkowego pierwszej instancji, w sytuacji gdy umożliwia ona prowadzenie postępowania podatkowego i jego kontynuacji, nie wywołuje skutków materialnoprawnych jak w przypadku decyzji stwierdzających nieważność decyzji, lecz tylko skutki procesowe." (wyrok NSA z 14.12.2005 sygn. aktII FSK 52/05 LEX nr 190348)

Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a. "Organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym." Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem "Organ egzekucyjny, który zgodnie z art. 29 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym." ( wyrok NSA z 08.07.1999r. sygn. akt I SA 303/99 LEX nr 48578). Skoro więc uchylenie deklaratoryjnej decyzji określającej wysokość długu celnego nie jest okolicznością powodującą wygaśniecie tego długu z mocy prawa, wierzyciel zaś potwierdził istnienie zobowiązania, brak było podstaw do umorzenia stepowania egzekucyjnego.

Pozostałe natomiast okoliczności – podnoszone w skardze i w pismach procesowych to jest przedawnienie zobowiązania oraz upływ rocznego terminu zawieszenia postępowania egzekucyjnego zaszły po wydaniu zaskarżonego postanowienia i nie mogą mieć wpływu na ocenę jego prawidłowości.

Reasumując Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzuty skargi nie są zasadne, gdyż organy w toku postępowania nie naruszyły prawa w zakresie, o jakim mowa na wstępie niniejszych wywodów. Dlatego na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga została oddalona. Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.