Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 62/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1 i par.2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 3 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 24 ust. 2, art. 28 ust.1, ust.2, ust.3, ust.3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par.3 ust.1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 11, art. 77 par.1, art. 80, art. 107 par.3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 14 kwietnia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędziowie NSA Maria Lorych-Olszanowska WSA Marzenna Kosewska (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2010r. przy udziale sprawy ze skargi K. Ś. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu /-/M. Kosewska /-/T.M. Geremek /-/M. Lorych – Olszanowska


UZASADNIENIE

W dniu [...]r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. W. wpłynął wniosek K. Ś. o umorzenie należności z tytułu składek na:

- ubezpieczenie społeczne za okres 08/2003 – 07/2004 w kwocie 5.130,51 zł.

- ubezpieczenie zdrowotne za okres 08/2003 – 07/2004 w kwocie 1.725,83 zł.

- Fundusz Pracy za okres 08/2003 – 07/2004 w kwocie 364,85 zł.

Do wniosku wnioskodawca dołączył pismo, w którym wskazał na swoją trudną sytuację - pobyt w więzieniu i trzy przebyte operacje, z powodu których musiał zaprzestać prowadzenia działalności gospodarczej. Podkreślił, że przyznano mu umiarkowany stopień niepełnosprawności i nie może podjąć żadnej pracy. Jego żona również nie pracuje od wielu lat. Jedynym źródłem jego utrzymania jest zasiłek stały z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K.

Decyzją nr [...] z dnia [...]r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 11.530,39 zł. – oprócz wnioskowanych kwot doliczono koszty upomnienia – 79,20 zł. oraz odsetki za zwłokę naliczone do 25.08.2008r. tj. do dnia złożenia wniosku o umorzenie – 4.230,00 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał na materiał dowodowy zebrany w toku postępowania administracyjnego. Stwierdził, że na jego podstawie ustalił, iż wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą w okresie od dnia 1 sierpnia 2003r. do 7 lipca 2004r. na podstawie wpisu do Ewidencji Działalności Gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta K. pod numerem [...]. Przedmiotem działalności gospodarczej były usługi transportowe. We wskazanym okresie wnioskodawca podlegał ubezpieczeniom społecznym. Zakład ustalił, że obecnie wnioskodawca nie osiąga żadnych dochodów. Źródłem jego utrzymania jest zasiłek stały przyznany decyzją Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. w wysokości 351,00 zł. miesięcznie. Wnioskodawca objęty jest stałą pomocą socjalną. W roku 2008 korzystał z zasiłków okresowych oraz zasiłku celowego. Ponadto organ wskazał, że zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności wnioskodawca został zakwalifikowany do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, datowanego do dnia 31 maja 2009 r. Na podstawie przedmiotowego orzeczenia wnioskodawca jest niezdolny do podjęcia zatrudnienia, wymaga czasowego wsparcia i pomocy innej osoby. Zakład ustalił, iż K. Ś. zamieszkuje w domu stanowiącym własność syna, który ponosi również koszty utrzymania rodziny. Wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim, nie prowadził jednak z żoną wspólnego gospodarstwa domowego. Małżonka od dnia 6 sierpnia 2008r. posiada status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Organ wskazał, iż zobowiązany nie jest właścicielem żadnej nieruchomości oraz nie posiada żadnego pojazdu. Dodatkowo Zakład stwierdził, że z pisma Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. wynika, iż wnioskodawca posiada zaległości z tytułu podatku od towarów i usług na kwotę 10.792,00 zł. plus należne odsetki.

Organ zaznaczył, iż podstawą umorzenia należności z tytułu składek jest art. 28 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Oceniając całokształt materiału dowodowego stwierdził, że w przedmiotowej sprawie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności – działalność gospodarcza została zlikwidowana, wnioskodawca nie posiada majątku, do którego można skierować postępowanie egzekucyjne. Organ podkreślił jednak, że konstrukcja art. 28 w/w ustawy powoduje, iż nawet wystąpienie przesłanek w nim określonych nie obliguje Zakładu do wydania decyzji pozytywnej. Wskazał jednocześnie, że wyjątkiem od zasady sformułowanej w art. 28 ust. 1 w/w ustawy jest ust. 3a art. 28, a także rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Organ rentowy zaznaczył, że analizując sprawę pod kątem art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych miał na uwadze cały materiał dowodowy zebrany w sprawie, ważny interes osoby zobowiązanej oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Po przytoczeniu treści § 3 w/w rozporządzenia, Zakład stwierdził, że to w interesie zobowiązanego do uregulowania zadłużenia jest udokumentowanie trudnej sytuacji finansowej. Zdaniem organu wnioskodawca nie wykazał okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Zakład stwierdził, że skoro wnioskodawca posiada orzeczoną czasowo niezdolność do pracy do 31.05.2009r., to zachodzi przypuszczenie, że jego stan zdrowia i co za tym idzie również sytuacja finansowa może ulec zmianie. Stąd obecne problemy finansowe mają charakter przejściowy. Organ podniósł dodatkowo, iż zastosowanie instytucji umorzenia jest jego uprawnieniem, a nie obowiązkiem. Zakład stwierdził, że nie neguje w żaden sposób argumentu o trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy, nie jest to jednak okoliczność wyjątkowa, która obligowałaby do umorzenia należności z tytułu składek. Organ zaznaczył, że wnioskodawca podał, iż trudna sytuacja finansowa powstała w wyniku osadzenia w zakładzie karnym. Stąd nie jest następstwem nadzwyczajnych przyczyn losowych, na które wnioskodawca nie miał wpływu. Zakład podniósł ponadto, że zobowiązany nie wykazał, iż spłata zadłużenia przyczyni się do niezaspokojenia jego podstawowych potrzeb egzystencjalnych.

Organ podkreślił, iż przepis art. 28 w/w ustawy skonstruowany został na zasadzie uznania administracyjnego. Zaznaczył również, iż umorzenie należności publicznoprawnych następować winno w wyjątkowo uzasadnionych przypadkach, tak aby interes jednostki nie był honorowany przez administrację kosztem interesu publicznego. Zdaniem organu w niniejszej sprawie nie stwierdzono istnienia takich szczególnie uzasadnionych okoliczności.

Od powyższej decyzji K. Ś. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

We wniosku strona podniosła, że organ I instancji nie wziął pod uwagę w całości jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. Zaznaczył, że opłacanie przez niego należności z tytułu składek pozbawiłoby go i jego żonę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dodatkowo w ocenie wnioskodawcy uzasadnienie decyzji organu zawierało nieścisłości co do jego sytuacji majątkowej. Strona wskazała, że mieszka z żoną u syna, który prowadzi odrębne gospodarstwo domowe i ponosi koszty utrzymania domu, ale nie pozostaje na jego utrzymaniu. Wnioskodawca wraz z żoną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Korzysta ze stałej pomocy socjalnej, ponieważ w związku z jego chorobą nie może podjąć żadnej pracy. Cały czas się leczy, miesięczny koszt leków to ok. 200 zł., a koszt wizyt lekarskich to ok. 60 zł. Żona wnioskodawcy jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Wnioskodawca podkreślił, że jego stan zdrowia nie uległ do tej pory poprawie, a przebyta operacja kręgosłupa wyklucza wykonywanie w przyszłości jego wyuczonego zawodu kierowcy.

Decyzją nr [...] z dnia [...] r. Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Wyrokiem z dnia 21 maja 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji, ze względu na wydanie jej przez niewłaściwy organ.

Decyzją nr [...] z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] r.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy zaznaczył, iż wobec treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, na nowo przeprowadził postępowanie dowodowe i ustalił aktualny stan faktyczny. Zakład wskazał, że obecnie wnioskodawca nie osiąga dochodów, nie jest zatrudniony, nie pobiera świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nie jest również zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. jako osoba poszukująca zatrudnienia. Zobowiązany utrzymuje się ze świadczeń pomocy społecznej (zasiłek stały w wysokości 351,00 zł. przyznany decyzją Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia 22.06.2009r. na okres od 01.06.2009r. do 30.06.2012r.). Na przestrzeni od 01/2009 do 07/2009 korzystał również z zasiłków okresowych oraz celowego na łączną kwotę 1.050 zł. Wnioskodawca posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, z treści którego wynika, iż może podjąć pracę na stanowisku przystosowanym. Organ ustalił ponadto, że zobowiązany nie jest właścicielem nieruchomości ani majątku ruchomego, do którego może zostać skierowane postępowanie egzekucyjne. Obok zadłużenia z tytułu składek posiada także zaległości w podatku od towarów i usług. Dodatkowo wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, która jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. jako poszukująca zatrudnienia. Zakład wskazał również, że zobowiązany zamieszkuje w domu stanowiącym własność syna, który prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Na podstawie przedłożonych przez odwołującego dokumentów organ rentowy ustalił, iż partycypuje on w kosztach utrzymania domu w kwocie 110 zł. miesięcznie. Z kolei koszty związane z leczeniem zobowiązany oszacował na kwotę ok. 350 zł. miesięcznie. Podkreślił, iż zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy w ponoszeniu powyższych kosztów oraz zakupie wyżywienia pomagają rodzice żony.

Zdaniem organu odwoławczego organ I instancji dokonał prawidłowej analizy materiału dowodowego, a przedstawione przez stronę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nowe okoliczności nie mają wpływu na zmianę rozstrzygnięcia.

Organ odwoławczy powtórzył argumentację za organem I instancji. Przyznał, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zaznaczył jednak, iż z uwagi na uznaniowy charakter przepisu powyższe nie obliguje do wydania decyzji pozytywnej. Organ podkreślił, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą również przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 i pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ponieważ Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. prowadzący postępowanie egzekucyjne nie stwierdził braku składników majątkowych podlegających egzekucji i nie umorzył prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Zakład uznał ponadto, że organ I instancji słusznie stwierdził, iż brak jest możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie dyspozycji art. 28 ust. 3a, gdyż w sprawie nie zachodzą przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Organ odwoławczy podniósł, iż sytuacja materialna, w jakiej znajduje się strona ma charakter przejściowy - gdyż orzeczenie o niepełnosprawności datowane jest do 30.06.2012 r. - i jest skutkiem głównie braku zatrudnienia. Z treści tego orzeczenia wynika, że strona może podjąć pracę na stanowisku przystosowanym. Stąd, według organu, zasadne jest przyjęcie, że wnioskodawca posiada potencjalne możliwości zarobkowania a w konsekwencji możliwości spłaty zobowiązań.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, iż w okresie podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia przez zobowiązanego działalności gospodarczej opłacił on jedynie należności z tytułu składek w kwocie 6,60 zł., pomimo osiągania określonego dochodu z tego tytułu.

W końcowej części uzasadnienia Zakład podkreślił uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnioskodawca ponownie wskazał na swoją ciężką sytuację materialną i zdrowotną – pogarszający się stan zdrowia. Zaznaczył, że jedynym źródłem utrzymanie jego i jego żony jest pomoc jaką otrzymuje z MOPS, która i tak nie wystarcza na pokrycie wszystkich niezbędnych wydatków. Dlatego też korzysta z pomocy teściów i matki.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko i argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze z m.) sądy administracyjne jedynie kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie sąd natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy.

Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie były decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podjęte w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zgodnie ze wskazanym w zaskarżonej decyzji art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007r Nr 11, poz. 74 z późn. zm.) należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi zaś wtedy, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Analizując powołane powyżej poszczególne przesłanki umorzenia, zasadnie organ odwoławczy uznał, iż materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie nie podlegał ocenie pod kątem spełnienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3 pkt. 1, 2, 4, 4a powołanej ustawy, gdyż w przedmiotowym przypadku nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, a wysokość zadłużenia z tytułu składek przekracza wysokość kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Należy zgodzi się także ze stanowiskiem organu rentowego, iż ponieważ organ egzekucyjny, do którego skierowano tytuły wykonawcze nie umorzył prowadzonego postępowania egzekucyjnego, nie zachodzą również przesłanki umorzenia wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 powołanej ustawy. Zakład stwierdził jednak, że w niniejszej sprawie została spełniona przesłanka umorzenia należności wynikająca z przepisu art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zaznaczył jednak, iż z uwagi na uznaniowy charakter przepisu, powyższe nie obliguje go do podjęcia decyzji pozytywnej.

Cytowany powyżej przepis art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w ust. 3a przewiduje ponadto możliwość umorzenia należności z tytułu składek w razie stwierdzenia istnienia uzasadnionego przypadku – innego niż całkowita nieściągalność. Zgodnie z powołanym przepisem należności z tytułu składek na ubezpieczenia ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W § 3 ust. 1 rozporządzenia wskazano, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W rozpatrywanej sprawie organ odwoławczy dokonując oceny wniosku w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. stwierdził jedynie, że wskazana przez skarżącego sytuacja finansowa – brak środków na uregulowanie składek oraz zły stan zdrowia – nie stanowią w świetle powołanych przepisów samoistnych i wystarczających podstaw do podjęcia decyzji pozytywnej. Organ rentowy zaznaczył, że trudna sytuacja, w jakiej znajduje się obecnie skarżący nie jest następstwem nadzwyczajnych zdarzeń, czy okoliczności, na które nie miał on wpływu. Ponadto zaznaczył, iż aktualnie trudna sytuacja materialna skarżącego nie ma charakteru trwałego i wynika głównie z braku zatrudnienia. Zakład wskazał na posiadane przez skarżącego orzeczenie o niepełnosprawności, datowanej do 30 czerwca 2012 r., z którego wynika, iż może on podjąć pracę na stanowisku przystosowanym. Zdaniem organu rentowego fakty te potwierdzają tezę, iż skarżący posiada potencjalne możliwości zarobkowania, a w konsekwencji spłaty ciążących na nim zobowiązań.

Dokonując w przedmiotowej sprawie oceny legalności działania organów rentowych, podkreślić należy, iż decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek podejmowane przez Zakład na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. oparte są na uznaniu administracyjnym. W takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Uznanie administracyjne nie powinno oznaczać dowolności, czemu służą określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Rozstrzyganie podjęte w ramach uznania wymaga więc od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), przy podejmowaniu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Z kolei, ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli - winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.). Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że organ odwoławczy naruszył przepisy procesowe - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80, gdyż nie uwzględnił i nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności, czym przekroczył granice uznania administracyjnego. Zakład wprawdzie zebrał w przeważającej części materiał dowodowy, jednak nie dokonał jego wnikliwej analizy z punktu widzenia art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Organ rentowy stwierdził jedynie, że wskazana przez skarżącego sytuacja finansowa nie stanowi samoistnych i wystarczających podstawo do podjęcia decyzji pozytywnej w oparciu o powołane przepisy. Nie wskazał natomiast jakie elementy ustalonej sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego uzasadniają to twierdzenie. Niewątpliwie z § 3 ust. 1 wymienionego rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. wynika, że to wnioskujący ma wykazać, iż znajduje się w wyjątkowej sytuacji majątkowej i rodzinnej, powodującej, że nie jest w stanie opłacić zaległych należności. Jednak rolą organu, który ma obowiązek ocenić w sposób odpowiadający treści art. 80 k.p.a. okoliczności przedstawione przez skarżącego, było ustalenie także comiesięcznych kosztów utrzymania ponoszonych przez niego i rodzinę oraz zestawienie ich z comiesięcznymi dochodami. Dokonując takiego zestawienia organ winien uwzględnić poczynione przez siebie ustalenia, z których wynika, iż jedynym źródłem utrzymania skarżącego są świadczenia otrzymywane z MOPS – zasiłek stały w kwocie 350 zł. oraz zasiłki celowe i okresowe, które służą zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych uprawnionego. Dodatkowo skarżący udokumentował swój zły stan zdrowia – kolejne orzeczenie o niepełnosprawności datowane do 30.06.2012 r.- oraz koszty miesięcznego leczenia i zakupu leków. Zatem mając powyższe na uwadze organ powinien ocenić, w oparciu o zasady doświadczenia życiowego, czy nie zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia, to jest czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przy czym analizując ponownie przesłanki umorzenia zaległości, organ winien mieć na uwadze, iż sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (zob. wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06, LEX nr 321267). Podkreślić ponadto należy, iż organ rentowy badając przesłanki umożliwiające wydanie pozytywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia zaległości powinien odnieść się do aktualnej sytuacji majątkowej i życiowej strony postępowania. W konsekwencji za nieprawidłową należy uznać argumentację organu odwoławczego, dotyczącą uchylania się przez skarżącego w okresie prowadzenia przez niego działalności gospodarczej od obowiązku opłacania składek, pomimo osiągania określonego dochodu z tego tytułu.

Dodatkowo zdaniem Sądu uzasadnienie decyzji organu odwoławczego nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie to ogranicza się bowiem do wskazania ustalonej przez organ sytuacji materialnej skarżącego, przytoczenia odpowiednich przepisów prawnych oraz stwierdzenia, że wskazana przez skarżącego sytuacja finansowa nie stanowi samoistnych i wystarczających podstawo do podjęcia decyzji pozytywnej w oparciu o powołane przepisy. Tymczasem okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, szczególnie gdy decyzja dotyczy sfery elementarnych potrzeb skarżącego i jego rodziny - posiadania środków niezbędnych do przeżycia. Konieczne jest zatem skonfrontowanie sytuacji materialnej strony skarżącej z wysokością zaległej należności i wskazanie dochodów, które zdaniem organu - byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia (wyrok NSA z dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07, LEX nr 399183).

Powyższe wskazuje, że w istocie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie dokonał wnikliwej i rzetelnej oceny, czy skarżący jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania.

Konkludując należy stwierdzić, że organ odwoławczy nie uwzględnił i nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, naruszając tym samym art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., zaś wskazane uchybienia, w ocenie Sądu, mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając ponownie sprawę, organ rentowy uwzględni poczynione przez Sąd uwagi. W szczególności zaś, ustalając, czy występują w sprawie okoliczności świadczące o wystąpieniu uzasadnionego przypadku, pozwalającego na umorzenie zobowiązań z tytułu zaległych składek, o którym mowa w art. 28 ust 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wnikliwie i rzetelnie ustali oraz oceni możliwości płatnicze skarżącego, z uwzględnieniem jego szczególnie trudnej sytuacji życiowej, jego stanu zdrowia, wydatków związanych z koniecznym leczeniem, opieką i kosztami utrzymania, mając również na uwadze wysokość zaległej należności.

Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku.

/-/ M. Kosewska /-/ T. M. Geremek /-/ M. Lorych–Olszanowska