Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 677/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2016-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Borońska, Sędzia WSA Ireneusz Dukiel (sprawozdawca), Tomasz Świetlikowski, , Protokolant asystent sędziego Marcin Jarecki, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 20 października 2016 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. oddala skargę w całości; II. przyznaje od Skarbu Państwa – kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na rzecz adw. M. B. kwotę 590,40 (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt złotych i 40/100) złotych, w tym 110,40 (słownie sto dziesięć złotych i 40/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

M. M.- K. (zwana dalej stroną lub skarżącą) pismem z dnia [...] kwietnia 2014 r., zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału we W. (dalej jako Zakład Ubezpieczeń Społecznych, organ lub w skrócie ZUS) o umorzenie odsetek za zwłokę od składek niepodlegających umorzeniu na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551, dalej jako ustawa abolicyjna lub w skrócie u.u.n.o.s.). W kolejnych pismach z dnia [...] i [...] maja 2014 r. strona doprecyzowała, że złożony wniosek dotyczy umorzenia całości zaległości, które nie podlegają umorzeniu na podstawie przepisów ustawy abolicyjnej.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., Nr [...], odmówił skarżącej umorzenia należności, w tym:

- składek finansowanych przez skarżącą jako płatnika na własne ubezpieczenie społeczne i zdrowotne i Fundusz Pracy oraz na ubezpieczenia zgłoszonych ubezpieczonych, w tym ubezpieczenia społeczne Fundusz Pracy i FGŚP oraz odsetek od składek w części finansowanej przez płatnika i przez ubezpieczonych i kosztów upomnienia,

- składek finansowanych przez płatnika na jego własne ubezpieczenie, w tym z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz odsetek.

W uzasadnieniu organ wskazał, że po rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy nie wystąpiły przesłanki stanowiące podstawę umorzenia zaległych należności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca podniosła, że nie dysponuje możliwością spłaty należności niepodlegających umorzeniu, z uwagi na dwukrotny pożar kamienicy, w której zamieszkuje oraz zły stan zdrowia. Nadmieniła, że WSA we Wrocławiu wnikliwie zbadał jej sytuację materialną i zwolnił ją od kosztów sądowych oraz ustanowił adwokata z urzędu.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., Nr [...], utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. W uzasadnieniu wskazał, że organ I instancji dokonał prawidłowej analizy istniejącego w dniu wydania decyzji stanu faktycznego oraz zastosował właściwą podstawę prawną.

W pierwszej kolejności organ przywołał treść art. 28 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1442, dalej jako ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych lub w skrócie u.s.u.s.) podkreślając, że aby Zakład pozytywnie rozpatrzył taki wniosek muszą być spełnione określone warunki. Podstawową zasadą jest, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności.

Dalej organ stwierdził, że w sprawie:

- nie występuje przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., gdyż z dokumentacji zgromadzonej w toku postępowania nie wynika, aby w stosunku do należności prowadzone było postępowanie upadłościowe, ani też likwidacyjne,

- nie występuje przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 2 i pkt 4 u.s.u.s.,

- zaległe składki nie przekraczają wartość kosztów upomnienia, co za tym idzie brak jest podstaw do zastosowania przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s.

- zebrany materiał dowodowy nie daje również podstaw do oceny, iż zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt. 5 u.s.u.s., gdyż w chwili obecnej w stosunku do skarżącej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Naczelnika Urzędu Skarbowego W. S. oraz Komornika Sądowego. Zakończenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić poprzez wyegzekwowanie należności, bądź przez stwierdzenie całkowitego braku majątku i umorzenie postępowania (wystawienie protokołu o nieściągalności). Biorąc pod uwagę fakt, iż na przestrzeni ostatnich 6 miesięcy komornik sądowy przekazał kwotę 692,16 zł, a Naczelnik Urzędu Skarbowego kwotę 2.120,97 zł., organ uznał ww. przesłankę za niespełnioną.

- brak jest także podstaw do stwierdzenia, że zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., gdyż przy uwzględnieniu wysokości zadłużenia i możliwości dochodzenia należności w drodze postępowania egzekucyjnego kwota możliwa do wyegzekwowania niewątpliwie przekracza kwotę wydatków egzekucyjnych.

W ocenie organu w przypadku skarżącej nie zachodzą również przesłanki określone w art. 28 ust. 3a i ust. 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365, dalej jako rozporządzenie wykonawcze) Z akt sprawy wynika bowiem, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, źródłem jej utrzymania jest renta rodzinna wraz z dodatkami wynosząca 1.850,19 zł, świadczenie obciążone jest potrąceniem komorniczym w kwocie 462,54 zł. Wysokość świadczenia po uwzględnieniu zajęcia komorniczego wynosi 1.387,65 zł. Ponadto skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, która na przestrzeni ostatnich lat przyniosła stratę. Niewątpliwie zatem – zdaniem organu - sytuacja materialna skarżącej jest trudna, lecz uzyskiwane przez nią dochody przekraczają kwotę minimum socjalnego, które według Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych w jednoosobowym gospodarstwie domowym wynosi 1.065,22 zł. Organ nadmienił również, że w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym nie wskazano wysokości wydatków związanych z utrzymaniem. Do akt sprawy skarżąca przedłożyła postanowienie WSA we W. z dnia [...] kwietnia 2014 r., z którego wynika, że wydatkuje 600 zł na opłaty czynszu oraz 600 zł na gaz i prąd.

W piśmie z dnia [...] kwietnia 2014 r. poinformowano skarżącą, że w związku z wnioskiem o umorzenie na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., na zobowiązanym spoczywa udowodnienie okoliczności uzasadniających umorzenie tj. danych potwierdzających podnoszoną trudną sytuację materialną, zdrowotną i rodzinną. Skarżąca nie przedłożyła jednak dokumentów potwierdzających wysokości ponoszonych wydatków, dlatego też organ wskazał, iż nie mógł ocenić czy spłata należności z tytułu składek pozbawiłaby skarżącą możliwości zapewnienia podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto – organ podkreślił – że skarżąca prognozuje wyjście z kryzysu finansowego poprzez rozszerzenie systemu reklamy poza województwo dolnośląskie oraz przebranżowienie działalności.

Reasumując organ stwierdził, że zebrany materiał dowodowy nie dał podstawy do uznania, iż w sprawie skarżącej wystąpiła przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego.

Odnosząc się z kolei do podniesionej przez skarżącą okoliczności dwukrotnego pożaru mieszkania w [...] r., w wyniku którego doszło do utraty całego majątku prywatnego, jak i firmowego, organ wskazał, że zadłużenie nie powstało w wyniku pożaru, gdyż zaległości z tytułu składek dotyczą okresu od 2000 r. do 2014 r. Zatem w sprawie nie zostały wykazane straty materialne poniesione w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia.

Odnośnie przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego, czyli przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, skarżąca powołała się na zły stan zdrowia oraz fakt, że dodatkowo w ostatnim czasie uległa wypadkowi, w wyniku którego z trudem się porusza (do akt załączono Kartę Informacyjną z dnia [...] maja 2014r.), jednakże, jak stwierdził organ, uzyskiwane przez nią dochody są niezależne od stanu zdrowia. Zdaniem organu skarżąca ponadto nadal prowadzi działalność gospodarczą, dlatego też w jego ocenie w sprawie nie znalazła zastosowania przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego, gdyż niezbędne jest nie tylko istnienie przewlekłej choroby zobowiązanego, ale także skutek tej choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskiwania dochodu (podobnie wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2807/2007).

Organ podkreślił nadto, że niepowodzenia finansowe działalności gospodarczej nie mogą być rekompensowane umorzeniem należności. Przedsiębiorca winien dokonać odpowiedniej kalkulacji ekonomiczno - finansowej i analizować czy jest ona realizowana. W przypadku rozbieżności winien dokonać korekt czy też zaprzestać wykonywania działalności. Z dołączonych do akt sprawy zeznań podatkowych za lata 2011-2013 wynika, że prowadzona przez skarżącą działalność w analizowanym okresie generowała straty. Długi okres prowadzenia działalności, fakt zatrudniania pracowników niewątpliwie wiąże się z ponoszeniem dodatkowych kosztów. Powyższe pozwala zakładać, że działalność musiała być opłacalna, skoro skarżąca nie podjęła decyzji o rezygnacji z tej formy zarobkowania, czy też o czasowym zawieszeniu w okresach trudności finansowych. Ponadto pomimo rosnącego zadłużenia skarżąca kontynuuje prowadzenie działalności, zatem nie można zdaniem organu uznać, że nie ma w tym winy i udziału skarżącej. Organ nadmienił również, iż od momentu powstania zaległości skarżąca nie podejmowała działań zmierzających do redukcji zadłużenia w postaci rozłożenia na raty czy też odroczenia terminu płatności składek. Starania skarżącej sprowadzały się wyłącznie do domagania się umorzenia długu. Dlatego też zasadnym jest uznanie, że brak dyscypliny finansowej był działaniem świadomym.

Organ podniósł też, że analiza akt sprawy wskazuje na istotne zaniedbania ze strony skarżącej jako płatnika składek, które jest zobowiązana odprowadzać również za zatrudnionych pracowników, którym na tej podstawie naliczone zostaną przyszłe świadczenia.

Reasumując organ za niezasadne uznał umorzenie zaległości dopóki istnieją możliwości jego wyegzekwowania, a jak to wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, aktualnie należności składkowe objętą są skutecznym postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W. S. oraz Komornika Sądowego.

W przekonaniu ZUS ograniczone możliwości finansowe i płatnicze nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości.

Skarżąca pismem z dnia [...] sierpnia 2014 r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W ocenie skarżącej Zakład Ubezpieczeń Społecznych doszedł do błędnego przekonania, że posiada ona możliwości finansowe do spłaty zaległości na rzecz ZUS-u. Skarżąca podniosła, że "zniszczyły ją" dwa pożary w [...] r. Wskazała, że od czasu pierwszego pożaru choruje na nadciśnienie i serce. W czerwcu uległa wypadkowi, potrącił ją rowerzysta i od tego czasu z wielkim trudem się porusza. Ostatnio zachorowała dodatkowo na cukrzycę, zagrażającą jej życiu. Zarzuciła, iż jej renta rodzinna, którą pobiera po zmarłym mężu, byłym więźniu Auschwitz, stanowi dla ZUS-u koronny argument aby jej niczego "nie umorzyć". Podczas gdy – jak wskazała skarżąca – "ledwie żyje". Po potrąceniu z tej renty należności przez ZUS, nie zostaje jej nawet ma podstawowe opłaty. W ocenie skarżącej jej sytuacja jest katastrofalna i wymaga pomocy. Skarżąca za absurdalne uważa twierdzenia ZUS-u o niewykazaniu strat materialnych spowodowanych przez pożary, gdyż jak zarzuciła "już sto razy pisała, że w wyniku klęski żywiołowej straciła wszystko, cały dobytek, cały dorobek życia". Dodatkowo skarżąca nie zgodziła się z twierdzeniem, aby "wszystkie dochody" były niezależne od stanu jej zdrowia, jak też z sugestią, że brak jej dyscypliny finansowej. W tym kontekście podniosła, że jej sytuacja spowodowana została złą sytuacją "budownictwa", w wyniku której, jak wskazała, "budownictwo zawaliło się z dnia na dzień, w tym budowa świetlików", "zamówienia spadły do zera", "tysiące firm budowlanych padło z dnia na dzień".

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Sądy administracyjne, zgodnie z art. 1 § 2 ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola wojewódzkiego sądu administracyjnego obejmuje kwestie związane z procesem stosowania prawa w postępowaniu administracyjnym, a więc to, czy organ dokonał prawidłowych ustaleń co do obowiązywania zaskarżonej normy prawnej, czy normę tę właściwe interpretował i czy nie naruszył zasad ustalenia określonych faktów za udowodnione.

Konsekwencją takiego unormowania jest konstatacja, iż uchylenie decyzji lub postanowienia może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonego orzeczenia nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika jednoznacznie z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718, w skrócie u.p.p.s.a).

Stosownie zaś do treści art. 134 § 1 u.p.p.s.a sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi.

Rozpoznając sprawę w ramach tych kryteriów sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Z uwagi na konsekwentne odnoszenie się przez skarżąca w skardze de facto do przesłanek umorzenia określonych w przepisie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia wykonawczego rozważania Sądu koncentrować się będą w pierwszej kolejności wokół badania prawidłowości odmowy zastosowania przez organ instytucji umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o wskazane wyżej normy prawne.

Przepis art. 28 ust. 1 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Zgodnie z ustępem 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział natomiast możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zaakcentować należy, iż użycie w art. 28 ust. 1 u.s.u.s. zwrotu "mogą być umarzane" wskazujące na jedynie możliwość umorzenia, a nie obligatoryjność umorzenia w przypadku wystąpienia przesłanek umorzenia. Oznacza to, że nawet jeżeli zaistnieje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., to nie musi ona wywołać umorzenia należnych Zakładowi składek.

Powyższe uregulowania dają zatem podstawy Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uprawnienie do działania w ramach uznania administracyjnego oznacza, na gruncie analizowanego przypadku, że do uznania organu pozostawiono stwierdzenie istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających umorzenie zaległości. Dodać należy, że decyzje o charakterze uznaniowym należy odróżniać od innego rodzaju decyzji administracyjnych, jakimi są tzw. decyzje związane. W przypadku decyzji związanej występuje sytuacja, w której przepis prawa, w razie spełnienia się przedstawionych w nim przesłanek, nakłada na organ orzekający obowiązek wydania decyzji określonej treści. W art. 28 ust. 1 i ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca nie tylko pozostawił organowi prawo wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy, ale i wskazując przesłanki, które powinny być w takim przypadku brane pod uwagę, posłużył się niedookreślonym w żadnym przepisie ustawy pojęciem "uzasadniony przypadek".

Nie budzi wątpliwości, iż za niedopuszczalną należy uznać tezę, że uznanie administracyjne oznacza zupełną dowolność sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Zgodnie bowiem z art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, iż w każdym przypadku rozstrzygania sprawy administracyjnej organ wydający orzeczenie, także w swych motywach musi uwzględniać obowiązujący porządek prawny. Swoboda uznania organu administracji jest - przynajmniej na gruncie k.p.a. - ograniczona tym, że organ stosujący prawo jest zobowiązany mieć na względzie w toku postępowania "interes społeczny i słuszny interes obywateli", o których mowa w art. 7 k.p.a. (por. Janusz Borkowski w: Barbara Adamiak Janusz Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", 11. wydanie, Wydawnictwo C.H.Beck Warszawa 2011 r., str. 396-397). Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia również organu od obowiązku przeprowadzenia postępowania w prawidłowy sposób. Organ ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w art. 77 § k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Wydanie decyzji musi być zatem poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych.

Odnotowania wymaga również uwaga, że z cytowanych wyżej unormowań u.s.u.s. wynika, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję o odmowie umorzenia składek, jeżeli w sprawie nie zachodzi żadna z ustawowych przesłanek umorzenia. Dopiero, gdy w sprawie wystąpi chociażby jedna z ustawowych przesłanek umorzenia składek, Zakład orzeka w granicach uznania administracyjnego. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z pierwszą z omawianych sytuacji. W ocenie Sądu, prawidłowe rozstrzygnięcie Zakładu, iż w sprawie nie wystąpiła żadna ze wskazanych przez skarżącą przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, determinowało podjęcie decyzji o odmowie umorzenia tych należności.

Przesłanki umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia wykonawczego, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W sytuacji skarżącej nie mogła znaleźć zastosowania norma prawna wyrażona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia wykonawczego, albowiem strona wprawdzie powołała się na okoliczność poniesienia strat materialnych w wyniku nadzwyczajnego zdarzenia jakim był dwukrotny pożar w jej kamienicy, aczkolwiek nie przedstawiła organowi żadnych dowodów potwierdzających ich zaistnienie, a co ważniejsze pozwalających na oszacowanie wysokości poniesionych w ich wyniku strat. Skarżąca ograniczyła się jedynie do twierdzenia, że w wyniku pożarów straciła wszystko "cały swój dorobek życia". Nie dołączyła jednak żadnego dokumentu na potwierdzenie tej tezy. Ponadto jak słusznie organ wskazał, zadłużenie obejmujące okres już od 2000 do 2014 r., a zatem nie mogło powstać w wyniku pożaru, który miał przecież miejsce dopiero w 2010 r. Skarżąca jeszcze przed wystąpieniem pożaru posiadała zatem zadłużenie. Zadłużenie to nie powstało zatem w wyniku wystąpienia pożarów (klęski żywiołowej), na które powołuje się skarżąca. Wprawdzie skarżąca za absurdalne uznała twierdzenia organu, że nie zostały wykazane straty materialne powstałe w wyniku pożaru, to jednak skoro nie udokumentowała faktu jego zaistnienia, to jej twierdzenia w tym zakresie należy uznać za gołosłowne.

Podobnie należało odnieść się do przesłanki wyrażonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego, tj. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W odniesieniu do tej przesłanki ZUS trafnie wyeksponował bowiem, że pomimo powołania się przez stronę na trudną sytuację zdrowotną (cukrzycę, trudności z poruszaniem się po wypadku, chorobę serca, nadciśnienie) fakt, iż skarżąca prowadzi nieprzerwanie działalność gospodarczą wskazuje, że jej stan zdrowia bezpośrednio nie skutkuje wskazanym w tym przepisie pozbawieniem osoby zobowiązanej możliwości zarobkowania pozwalającego na opłacenie należności. Na marginesie podnieść można, iż skarżąca nie przedstawiła np. orzeczenia lekarskiego, z którego wynikałaby jej całkowita niezdolność do pracy z powodu stanu zdrowia, w jakim aktualnie się znajduje.

Dalszego zaakcentowania wymaga, że skarżąca, jak to sama podała w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej pełnej księgowości, pobiera bezterminowo od [...] listopada 2009 r. rentę rodzinną, która po uwzględnieniu zajęcia komorniczego, wynosi comiesięcznie [...]zł. Pozyskane z tegoż tytułu świadczenie przekracza kwotę minimum socjalnego, które wg Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych w jednoosobowym gospodarstwie wynosi [...] zł. Wprawdzie skarżąca podniosła w skardze, że jej sytuacja materialna nie jest trudna, jak twierdzi organ, lecz katastrofalna, bowiem "po potrąceniu z tej renty nie zostaje jej na podstawowe opłaty, a musi jeszcze jeść i musi mieć na konieczne leki i osprzęt", to jednak na etapie postępowania toczącego się przed organem, w szczególności w oświadczeniu o stanie majątkowym nie zestawiła chociażby comiesięcznych wydatków koniecznych. Nie przedłożyła też żadnych dokumentów potwierdzających jej rzeczywistą sytuację majątkową, w tym w szczególności żadnych rachunków za media, leki, żywność. Tymczasem Naczelny Sąd Administracyjny wskazywał wielokrotnie w swym orzecznictwie, czego przykładem jest tu m.in. wyrok z dnia 9 października 2013 r., sygn. akt II GSK 922/12 (opubl.: http://www.orzeczenia.nsa.gov.pl), że w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ciężar dowodzenia wskazanych przesłanek spoczywa na wnioskodawcy. Zaniechanie przez skarżącą przedstawienia dowodów na okoliczność rzeczywistej sytuacji materialnej i zdrowotnej, w tym również ponoszonych wydatków na utrzymanie i leczenie, nie może stanowić argumentu uzasadniającego ocenę o wadliwości decyzji ZUS odmawiającej umorzenia należnych składek. Strona postępowania nie jest bowiem zwolniona od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, skoro nieudowodnienie określonego faktu może prowadzić do wydania decyzji dla niej niekorzystnej.

Zamienne jest również to, iż sama skarżąca, pomimo, że w okresie od 2011 r. do 2013 r. ponosiła stratę z prowadzonej działalności gospodarczej, nie zawiesiła tej działalności, a co więcej wskazała, że widzi możliwość "wyjścia z kryzysu finansowego" poprzez rozszerzenie systemu reklamy poza woj. D. oraz "odnalezienie sposobu na przebranżowienie" .

Odnosząc się natomiast szerzej do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego wskazać należy, że w świetle tego przepisu, istotne jest dokonanie oceny, czy spłacenie należności pociągnęłoby dla skarżącej zbyt ciężkie skutki, gdyż pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, przy czym w badanej sprawie rodziny skarżącej nie bierze się pod uwagę, gdyż jej członkowie samodzielnie się utrzymują. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 listopada 2013 r., sygn. akt II GSK 1196/12 (opubl. na stronie internetowej: http://www.orzeczenia.nsa.gov.pl), do takiej oceny niezbędna jest szczegółowa analiza sytuacji materialnej wnioskodawcy i jego rodziny (dochodów i wydatków), stanu zdrowia i wieku w kontekście możliwości podjęcia zatrudnienia i uzyskiwania z tego tytułu dochodów, a następnie wyciągnięcie wniosków, czy spłacenie zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie pozbawiłoby zobowiązanego oraz jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Również w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GSK 724/09 (http://www.orzeczenia.nsa.gov.pl), Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że "zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a usus oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego jest (...) zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, mając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia w przypadku osoby zobowiązanej zagraża jej egzystencji, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji".

Na uwadze należy mieć, że przewidziane w § 3 rozporządzenia wykonawczego umorzenie należności z tytułu składek jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu np. na znikome źródło dochodów, ciężki stan zdrowia czy inne względy społeczne, nie jest realnie możliwe wywiązanie się ze zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jak już wyżej zasygnalizowano, odstąpienie od obowiązku regulowania należności z tytułu składek jest możliwe jedynie w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że strona nie tylko obecnie, ale również w przyszłości, nie będzie miała możliwości spłaty zaległości. W sytuacji natomiast, gdy strona osiąga dochód ze świadczenia rentowego bezterminowo i świadczenie to nie jest uzależnione w żaden sposób od stanu jej zdrowia oraz, jak wskazuje analiza akt sprawy, prowadzi w dalszym ciągu działalność gospodarczą, z której uzyskuje dodatkowe środki, nie sposób uznać, by wystąpiły podstawy do zastosowania najdalej idącej formy pomocy w postaci całkowitej rezygnacji z dochodzenia tych należności. Zasadnie w niniejszej sprawie uznano zatem, że sytuacja materialna skarżącej – choć jest trudna - nie przemawia za całkowitym umorzeniem należności. Analiza zebranego materiału nie wskazuje, by skarżąca znajdowała się w stanie ubóstwa, czy w takiej sytuacji, w której pomimo ograniczenia wydatków niebędących koniecznymi dla utrzymania, nie posiada środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Sąd podziela więc stanowisko organu rozpoznającego ponownie wniosek, iż po tak zebranym i ocenionym materiale dowodowym niezbędnym dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącej i wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, nie wystąpiła przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, co w konsekwencji pozwala na przyjęcie, iż prawidłowym było również rozstrzygnięcie o odmowie umorzenia należności składkowych. Okoliczność, że strona nie godzi się z prawidłowo wyciągniętymi wnioskami z oceny dowodów nie znaczy, iż dowody te nie zostały wyczerpująco rozpatrzone. Skarga strony w istocie ogranicza się do gołosłownej polemiki z zasadnością odmowy umorzenia jej należności i jako taka nie mogła zasługiwać na uwzględnienie.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 u.p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.

Orzeczenie w przedmiocie wynagrodzenia adwokata uzasadnia art. 250 § 1 u.p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1801).