Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 42/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-04-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 3, art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Irena Kamińska Sędzia del. WSA Przemysław Szustakiewicz Protokolant st. inspektor sądowy Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 listopada 2014 r. sygn. akt III SA/Kr 152/14 w sprawie ze skargi G.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 24 listopada 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 152/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę G.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] w przedmiocie zasiłku celowego.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Skarżący G.P. w dniu 12 grudnia 2011 r. złożył wniosek o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego na uregulowanie opłat za hotel. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Krakowa, działając na podstawie art. 39 ust.1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. poz. 1362), odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego zasiłku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy ww. rozstrzygnięcie organu I instancji. W wyniku złożonej przez skarżącego skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 27 marca 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 715/12 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. W ocenie tego Sądu, organy orzekające nie ustaliły rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego. Nieprawidłowo uznały za dochód wpłaty dokonane przez M.B. – najemcę jednego z lokalu w L., którego właścicielem jest skarżący – na fundusz remontowy kamienicy, w której mieści się zajmowany przez nią lokal. Ponadto, podstawą odmowy przyznania wnioskowanego zasiłku było nieprzyjęcie przez skarżącego propozycji współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej i odmowa zawarcia kontraktu socjalnego. W aktach sprawy brak jest dokumentu, który byłby projektem kontraktu socjalnego, o którym mowa w art. 11 ust. 2 ww. ustawy. Niestawiennictwo skarżącego na wezwania organu było przez niego usprawiedliwione, co nie zostało uwzględnione w ocenie organów orzekających w sprawie zasiłku. W tych okolicznościach sprawy, zdaniem Sądu, zarzut braku współdziałania nie został przez organy dostatecznie wykazany i uzasadniony w podjętych rozstrzygnięciach.

Organy mając na uwadze stanowisko Sądu zawarte w ww. wyroku z dnia 27 marca 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 715/12, ponownie orzekając w sprawie przyznania zasiłku celowego na uregulowanie opłat za hotel, ustaliły następujący stan faktyczny (aktualizacja wywiadu środowiskowego z dnia 29 sierpnia 2013 r.).

Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka w hotelu pracowniczym w Krakowie i ponosi opłaty z tego tytułu w wysokości 620 zł miesięcznie (należność za lipiec 2013 r.); nie ma uprawnień do świadczeń emerytalno-rentowych z ZUS i KRUS; jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym na stałe, a zgodnie z orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności jest zdolny do pracy w warunkach chronionych; nie pracuje, nawet dorywczo; pozostaje w stałym leczeniu specjalistycznym – jak oświadczył – na leki wydaje 118 zł; korzysta z pomocy Arcybractwa Miłosierdzia Bożego oraz otrzymuje pomoc żywnościową od znajomych. Skarżący pobiera zasiłek stały w kwocie 444 zł. Pomimo posiadanego zasobu w postaci nieruchomości w miejscowości L. stanowiącej część kamienicy, w której wyodrębnione są trzy lokale mieszkalne, od wielu lat wynajmuje pokój w hotelu pracowniczym w Krakowie. Kamienica w L. ma ponad 100 m2 powierzchni. Znajdują się w niej trzy odrębne lokale mieszkaniowe. Aktualnie dwa lokale są wynajęte – jeden na zasadzie przydziału kwaterunkowego, a drugi – na podstawie umowy najmu. Podczas wywiadu środowiskowego skarżący przedstawił umowę najmu jednego z lokali, za 100 zł miesięcznie. Trzeci lokal należący do skarżącego, jest niezamieszkany i - jak twierdzi skarżący - nie nadaje się do zamieszkania z powodu złego stanu technicznego i braku kanalizacji. Uzyskiwane z wynajmu opłaty są zajęte przez komornika na poczet zaległości alimentacyjnych.

W trakcie wywiadu środowiskowego pracownik socjalny podjął rozmowę na temat kontraktu socjalnego, jednak skarżący przedstawił argumentację dotyczącą swojej niepełnosprawności i braku możliwości podjęcia w związku z tym zatrudnienia. Propozycja pomocy w znalezieniu zatrudnienia w zakładach pracy chronionej spotkała się z odmowa ze strony skarżącego, który stwierdził , że i tak nie podejmie pracy. Odnośnie posiadanej nieruchomości w L. skarżący oświadczył w czasie wywiadu, że nieruchomości tej nie sprzeda, bo całą kwotę uzyskaną ze sprzedaży i tak zajmie komornik na poczet zaległości alimentacyjnych.

Organ stwierdził, że skarżący spełnia kryterium dochodowe, od którego zależy przyznanie pomocy społecznej ( 542 zł).

Organ pierwszej instancji odmawiając skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia podniósł, że począwszy od maja 2010 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej wielokrotnie proponował skarżącemu podjęcie negocjacji dotyczących wykorzystania swoich zasobów mieszkaniowych, oferując pomoc przez zawarcie kontraktu socjalnego, w ramach którego Ośrodek zaproponował skarżącemu np. sfinansowanie remontu pustego lokalu mieszkalnego, który skarżący mógłby wynająć, bądź w nim zamieszkać. Skarżący nie przystąpił do proponowanych negocjacji i podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 29 sierpnia 2013 r. nie podjął rozmowy na ten temat mimo, że podczas wywiadu był informowany, że brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w sprawie kontraktu ma wpływ na przyznanie pomocy finansowej.

Ponadto organ podniósł, że zgodnie z orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności skarżący jest zdolny do pracy w warunkach chronionych. Ustalono, że skarżący nie poszukuje pracy twierdząc, że nie pozwala mu na to wiek i stan zdrowia. Organ uznał twierdzenia skarżącego w tym zakresie za nieuzasadnione, gdyż według ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych, skarżący jest osobą o naruszonej sprawności organizmu zdolną do wykonywania zatrudnienia na stanowisku pracy przystosowanym odpowiednio do potrzeb i możliwości wynikających z niepełnosprawności. Nadto organ wskazał na okoliczność, że skarżący od 2007 r. pełni funkcję Prezesa "Stowarzyszenia Bóg Honor Ojczyzna", co świadczy o tym, że posiada potencjał intelektualny, który mógłby wykorzystać do poszukiwania odpowiedniego dla siebie zatrudnienia i uzyskiwania dochodu. Sąd Okręgowy w Krakowie wyrokiem z dnia 19 maja 2009 r., oddalając odwołanie skarżącego od decyzji ZUS odmawiającej przyznanie renty, podał, że "posiadając wyższe wykształcenie techniczne, wykonywał pracę asystenta projektanta, trenera, pracownika naukowego (...). Po przeanalizowaniu opinii biegłych został uznany za osobę zdolną do pracy zgodnie z wykształceniem".

W ocenie organu, bierne oczekiwanie skarżącego na świadczenie z pomocy społecznej, bez wykazywania aktywności w rozwiązywaniu trudnej sytuacji, w tym poszukiwania źródeł dochodu, nie uprawnia do świadczenia z pomocy społecznej.

Organ podkreślił, iż od wielu lat skarżący nie zmienia swojej postawy, nie podejmuje działań zmierzających do poprawy swojej sytuacji życiowej, a jedynie żąda zabezpieczenia swoich potrzeb finansowych. W tej sytuacji organ uznał, że brak jest podstaw do udzielenia skarżącemu pomocy na uregulowanie opłat za hotel.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej wydał kolejne wadliwe decyzje, niezgodne z prawem i rażąco naruszające przepisy prawa poprzez naruszenie art. 7 i art. 77 k.p.a., brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz art. 3 ust. 1, art. 8 ust. 3, art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem skarżącego, organ błędnie ustalił jego dochód, a nadto w aktach sprawy nie było projektu kontraktu socjalnego oraz innych dowodów wskazujących na brak współpracy z MOPS. W ocenie skarżącego, brak jest również dowodów na okoliczność niewykorzystania jego nieruchomości w Lesznie. Skarżący stwierdził, że ma 130 tysięcy długu alimentacyjnego, a czynsz pochodzący od lokatorów kamienicy w L. zajmuje komornik. Ponadto skarżący podkreślił, że jest " w podeszłym wieku" (60 lat), z powodu którego należy mu się emerytura kombatancka. Z uwagi na stan zdrowia uważa, że jest niezdolny do pracy, a odmowa przyznania renty z ZUS-u spowodowana jest faktem, że dwanaście lat spędził poza krajem.

Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu, że nie był zainteresowany prowadzeniem negocjacji w sprawie kontraktu socjalnego. Ponadto skarżący starał się o przyznanie mieszkania socjalnego oraz renty specjalnej od Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zameldowanie na pobyt stały w Domu Pracownika. W ocenie skarżącego, spełnia on wszystkie przesłanki do otrzymania zasiłku celowego, a odmowa przyznania tego świadczenia jest sprzeczna z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, utrzymując w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, w uzasadnieniu swojej decyzji wyjaśniło stan prawny dotyczący świadczeń z pomocy społecznej, w szczególności treść art. 11 ust. 2 ustawy odnoszącego się do skutków braku współdziałania wnioskodawcy z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej.

Organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z aktami sprawy, wielokrotnie - od maja 2010 r. zapraszano skarżącego do podjęcia negocjacji w sprawie zawarcia kontraktu socjalnego, jednakże skarżący konsekwentnie odmawiał podjęcia rozmów na ten temat. Do dnia orzekania, mimo spotkań z pracownikami socjalnymi, skarżący nie podjął negocjacji, pomimo pouczenia, że niezastosowanie do wezwania stanowić będzie podstawę do odmowy przyznania w przyszłości lub wstrzymania już przyznanych świadczeń z pomocy społecznej. W celu zawarcia kontraktu socjalnego konieczna jest współpraca obu stron, tj. skarżącego i pracownika socjalnego, którzy podpiszą kontrakt, a do tego potrzebne są wspólne uzgodnienia i wzajemny kompromis. Z akt sprawy wynika w sposób jednoznaczny, iż skarżący odrzucał przedstawione przez MOPS propozycje. Ostateczną próbę organ I instancji podjął w dniu 14 listopada 2012 r., kiedy na podstawie wiążącego organ pomocowy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 czerwca 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 727/11, skierował do skarżącego gotowy projekt kontraktu socjalnego, jednak skarżący pismem z dnia 4 grudnia 2012 r. odmówił podpisania gotowego kontraktu, kwestionując kompetencje organu I instancji do jednostronnego formułowania treści porozumienia. W dniu 14 stycznia 2013 r. skarżący przesłał do MOPS w Krakowie niepodpisany przez siebie projekt kontraktu socjalnego, jaki został mu przedstawiony i podpisany przez pracownika socjalnego, w którym określono cel główny i cele szczegółowe, których czas realizacji określono do dnia 31 grudnia 2013 r. oraz określono obowiązki i działania obu stron kontraktu. Skarżący zarzucił temu projektowi niezgodność z prawem i jednocześnie przedstawił sporządzony przez siebie i podpisany projekt kontraktu, który nie wskazywał, jakie cele stawia sobie skarżący, a także jakie działania zamierza podjąć w celu ich realizacji.

Niezależnie od powyższego Kolegium wskazało, że wyznacznikami przyznania i ustalania rodzaju pomocy jest nie tylko sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, któremu ta pomoc ma służyć, lecz także możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Zdaniem Sądu, skarżący pozostaje niewątpliwie w trudnej sytuacji finansowej, jednak w związku z istnieniem coraz większych grup społeczeństwa wymagających pomocy i skromnymi środkami finansowymi przeznaczonymi na pomoc społeczną, nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich potrzeb we wnioskowanym zakresie, co powoduje konieczność wnikliwej weryfikacji wniosków.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skarżący zarzucił, iż w aktach sprawy nie ma dokumentu, który byłby projektem kontraktu socjalnego, a wobec tego nie jest wystarczające samo przywołanie przez organ negatywnego stanowiska skarżącego w kwestii kontraktu, ani też przesyłanie niewypełnionego druku kontraktu. Skarżący powołał w skardze obszerne fragmenty z uzasadnienia wyroku WSA z dnia 27 marca 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 715/12 oraz wskazał, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Krakowie wydając w dniu 2 września 2013 r. ponowne decyzje nie odniósł się do wskazań zawartych w ww. wyroku. W szczególności, w listopadzie, grudniu 2011 r. oraz w styczniu 2012 r. nie było żadnych dowodów świadczących o braku współpracy, a szczególnie projektu kontraktu socjalnego. Sąd nie nakazał zawierania nowego kontraktu socjalnego w związku z czym powoływanie się na działania Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w późniejszym terminie, zdaniem skarżącego, nie mają znaczenia, ponieważ nie istniały w dacie wydawania decyzji z listopada, grudnia 2011 r. oraz stycznia 2012 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z dnia 11 listopada 2014 r. skarżący stwierdził, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 marca 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 715/12 dotyczył decyzji wydanych w styczniu 2012 r. W związku z powyższym powoływanie się na fakt odmowy podpisania kontraktu socjalnego, który miał miejsce w styczniu 2013 r. jest – w ocenie skarżącego - bezprawny. Zarzucił, że przedstawiony skarżącemu kontrakt "w sposób rażący narusza prawo", ponieważ skarżący jest osobą bezrobotną w związku z czym nie ma obowiązku podjąć zatrudnienia, a ponadto nie powołano biegłego, który by ustalił wartość mieszkania zaproponowanego skarżącemu w kontrakcie do sprzedania.

Na rozprawie w dniu 12 listopada 2014 r. skarżący przyznał, że w dniu 14 listopada 2012 r. został mu przesłany pocztą projekt kontraktu, którego nie zaakceptował, co w jego ocenie nie ma związku z obecnie toczącym się postępowaniem. Ponadto z uwagi na stan zdrowia i wiek nie jest zdolny do pracy. Skarżący oświadczył, że oprócz zasiłków z pomocy społecznej otrzymuje pomoc finansową z Caritas-u oraz z Arcybractwa Miłosierdzia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę.

Sąd ten podał, że materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r. poz. 182), dalej ustawa, określającej rodzaje pomocy społecznej ze środków publicznych oraz zasady i tryb jej udzielania.

Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że zaskarżone decyzje zostały wydane w następstwie ponownego rozpoznania sprawy, na skutek wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 marca 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 715/12. Sąd ten stwierdził, że w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonych decyzji organy obu instancji uwzględniły zalecenia Sądu zawarte w ww. wyroku i prawidłowo ustaliły stan faktyczny zarówno w zakresie spełniania przez skarżącego kryterium dochodowego, jak i w kwestii jego współdziałania z organami pomocowymi. Wbrew zarzutom skarżącego, przy ponownym rozpoznaniu wniosku o przyznanie wnioskowanego świadczenia organy miały obowiązek uwzględnić okoliczności stanu faktycznego istniejące w dacie obecnego orzekania. Ustalenia co do sytuacji materialnej skarżącego oraz jego współpracy z pracownikami socjalnymi prawidłowo odnoszą się do okresu bezpośrednio poprzedzającego wydanie decyzji przez organ I instancji w dniu [...] oraz przez organ odwoławczy – w dniu [...]. Ustalenia te zostały dokonane m.in. w oparciu o aktualizację wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...].

Sąd pierwszej instancji, przytaczając treść art. 36 ust. 1 pkt c oraz art. 39 ust. 1 ustawy podał, że rozstrzygnięcie oparte o powyższe przepisy wydane zostało w ramach tzw. uznania administracyjnego, a Sąd badał czy zakres uznania administracyjnego w rozpoznawanej sprawie nie został przez organy przekroczony, a także, czy w sposób należyty uzasadniono orzeczenia o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego.

Sąd ten podkreślił, że ustawa o pomocy społecznej formułuje podstawową zasadę, wedle której każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Jednym z podstawowych celów określonych w omawianej ustawie jest aktywizacja świadczeniobiorców. Pomoc przyznawana na podstawie omawianej ustawy – bez względu na jej rodzaj – ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących. Zatem obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej jest niezwykle istotny i dlatego został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe w jakich się znalazła w celu "wyjścia" z systemu pomocy społecznej i umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Egzekwowanie od podopiecznych pomocy społecznej obowiązku współdziałania z organem pomocowym jest istotne również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa w art. 11 ustawy o pomocy społecznej.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, w niniejszym postępowaniu administracyjnym organy obu instancji prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy, z którego w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że skarżący jest właścicielem nieruchomości położonej w L., w skład której wchodzą trzy lokale mieszkalne. Dwa z tych mieszkań skarżący wynajmuje (jeden na zasadzie przydziału kwaterunkowego, drugi – na podstawie umowy najmu). Co najmniej jedno z tych mieszkań – wynajmowane na podstawie umowy najmu - mogłoby zaspokoić potrzeby mieszkaniowe skarżącego . Trzecie mieszkanie – jak wynika z akt sprawy – nie nadaje się do zamieszkania, nie mniej jednak organ pomocy społecznej proponował skarżącemu wyremontowanie tego lokalu w ramach kontraktu socjalnego. Posiadanie lokali, które potencjalnie mogłyby zaspokoić potrzeby mieszkaniowe skarżącego - w ocenie Sądu pierwszej instancji - wyklucza możliwość przyznania środków z pomocy społecznej na opłacenie pokoju hotelowego w Krakowie. Nie można bowiem uznać, że skarżący nie może potrzeb mieszkaniowych zaspokoić we własnym zakresie, przy wykorzystaniu własnych możliwości. Opłata za hotel nie jest zatem w tym przypadku niezbędną i podstawową potrzebą skarżącego.

Okoliczności podnoszone przez skarżącego dotyczące jego zadłużenia alimentacyjnego i faktu pobierania czynszu z wynajmu posiadanych lokali przez komornika, niski standard tych lokali i wieloletnie zamieszkiwanie w Krakowie - nie mają wpływu na powyższą ocenę, z której wynika możliwość zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych przez samego skarżącego w ramach posiadanych przez niego uprawnień, zasobów i możliwości. Organ proponował skarżącemu sfinansowanie w ramach kontraktu socjalnego remontu pustego lokalu mieszkalnego, którego właścicielem jest skarżący, a który mógłby po remoncie wynająć lub w nim zamieszkać, jednak skarżący odmówił współdziałania z organem pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji mieszkaniowej.

Z akt sprawy wynika, że skarżący nie podejmował rozmów na temat warunków zawarcia kontraktu socjalnego, a przesłany do niego projekt kontraktu z dnia 14 listopada 2012 r. odesłał bez podpisu. Okoliczność ta została przyznana przez skarżącego na rozprawie w dniu 12 listopada 2014 r. i jest w sprawie bezsporna. Ocena skarżącego, że fakt ten jest bez znaczenia dla toczącego się postępowania, jest zdaniem Sądu pierwszej instancji wadliwa, gdyż przedmiotem oceny zachowania skarżącego jest jego postawa w postępowaniu administracyjnym i sądowym po dacie wydania wyroku przez Sąd w dniu 27 marca 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 715/12 . Sąd pierwszej instancji podał, że skarżący jest właścicielem lokali mieszkalnych, a nadto – mimo orzeczonej niepełnosprawności – jest jednak zdolny do pracy; pomoc pracownika socjalnego w zakresie znalezienia pracy w warunkach zakładu chronionego również spotkała się z odmową skarżącego.

Skarżący w toku prowadzonego postępowania nie kwestionował powołanego przez organy faktu, że Sąd Okręgowy w Krakowie, odmawiając przyznania skarżącemu renty wskazał, iż zgodnie z opinią biegłych skarżący został uznany za osobę zdolną do pracy zgodnie z wykształceniem. Okolicznością bezsporną jest, że skarżący posiada wykształcenie wyższe techniczne, ma zatem potencjał intelektualny, który mógłby wykorzystać do poprawy swojej sytuacji życiowej poprzez podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Tymczasem skarżący potencjał ten wykorzystuje na aktywną działalność społeczną, będąc przy tym biernym odnośnie swojej sytuacji życiowej, zmuszającej do korzystania z pomocy społecznej. A zatem, niosąc pomoc i wsparcie innym w sprawach społecznych, skarżący nie dąży do skutecznej i trwałej zmiany swojej trudnej sytuacji.

Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organów co do skutków braku współpracy wnioskodawców z pracownikami pomocy społecznej. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U.2013.135) w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Za szczególny przypadek braku współdziałania należy uznać odmowę zawarcia kontraktu socjalnego, uregulowanego w art. 108 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w celu określenia sposobu współdziałania w rozwiązywaniu problemów osoby lub rodziny znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej pracownik socjalny zatrudniony w ośrodku pomocy społecznej lub w powiatowym centrum pomocy rodzinie może zawrzeć kontrakt socjalny z tą osobą lub rodziną, w celu wzmocnienia aktywności i samodzielności życiowej, zawodowej lub przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu.

Obowiązek współdziałania w każdym przypadku należy indywidualizować w odniesieniu do osoby wnioskującej, czy korzystającej z pomocy społecznej i sytuacji, w jakiej się znajduje.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, organy mogły domagać się takiego współdziałania od skarżącego od wielu lat korzystającego z tych świadczeń, zwłaszcza, że skarżący jest osobą z wyższym wykształceniem i nie jest osobą nieporadną, o czym świadczą podejmowane przez niego działania społeczne. W związku z powyższym przesyłając skarżącemu opracowany projekt kontraktu, czy też chociażby podejmując próby omówienia projektu kontraktu podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego, organy mogły oczekiwać aktywnej współpracy ze strony skarżącego w wypracowaniu takich działań, które doprowadzą skarżącego do zmiany sytuacji, w której się znajduje.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, nie mogła przynieść zamierzonego skutku argumentacja skarżącego, że organ jednostronnie przygotował i przesłał skarżącemu projekt kontraktu socjalnego i narzucił skarżącemu niekorzystne jego zdaniem propozycje rozwiązywania jego sytuacji. Sąd ten podzielił dotychczasowe stanowisko orzecznictwa w tej kwestii. Kontrakt socjalny, którego celem jest wzmocnienie osoby ubiegającej się o pomoc w zakresie aktywności i samodzielności życiowej i zawodowej lub przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu, musi uwzględniać zasady wynikające z ustawy o pomocy społecznej oraz warunki, na jakich ustala się poszczególne świadczenia. Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie odsyłają do uregulowań Kodeksu cywilnego (ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - Dz.U.2014.121) i nie przewidują równości kontrahentów, w tym także w określaniu jego treści (por. wyroki NSA: z dnia 22 września 2011 r., sygn. akt I OSK 674/11, z dnia 22 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 673/11). Ostateczny kształt kontraktu socjalnego odnośnie jego treści - należy do organu pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 22 września 2011 r., sygn. akt I OSK 675/11). Aby zatem wypracować ostateczny kształt kontraktu, uwzględniający konkretną sytuację osoby wnioskującej o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, niezbędne jest współdziałanie tej osoby z organem pomocy społecznej, którego to obowiązku wynikającego z art. 4 ustawy o pomocy społecznej skarżący nie spełnił. W ocenie Sądu pierwszej instancji, nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której – jak w niniejszej sprawie – beneficjent pomocy społecznej uporczywie uchyla się od współpracy z pracownikami socjalnymi w zakresie kontraktu socjalnego, a następnie – odmawiając jego zawarcia – podnosi argument o braku wpływu na treść tego kontraktu, a także na brak wpływu kontraktu na przedmiot niniejszego postępowania, gdyż należy uwzględnić stan faktyczny istniejący na dzień wydania pierwotnej decyzji .

W ocenie Sądu pierwszej instancji, analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie uzasadnia stanowisko tych organów, że ze strony skarżącego brak jest współpracy z pracownikami socjalnymi w przezwyciężaniu jego trudnej sytuacji życiowej, co z kolei stanowi podstawę odmowy przyznania skarżącemu świadczenia z pomocy społecznej. Stanowisko organów zostało szczegółowo przedstawione w uzasadnieniu wydanych decyzji, w tym przedstawiono sytuację rodzinną, zdrowotną i majątkową skarżącego. Wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności zostały wyjaśnione, a postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w zakresie niezbędnym do rozpoznania wniosku skarżącego.

Sąd pierwszej instancji zgodził się ze stanowiskiem organów, że pomoc społeczna nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się, jak również udzielić wszelkich świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zasiłku celowego powoduje, że organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, nawet w przypadku, gdy wnioskodawca spełnia wszystkie kryteria, od których ta pomoc zależy, jak również może przyznać zasiłek celowy w wysokości, jaką uzna za zasadną. Uprawnienia, jakie wynikają z ustawy o pomocy społecznej, mają bowiem jedynie charakter subsydiarny, co oznacza, że uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Pomoc ta nie może być zatem traktowana, jak oczekiwałby tego skarżący, jako stałe źródło dochodu służące zaspokojeniu najbardziej nawet uzasadnionych potrzeb bytowych.

Mając powyższe na uwadze, Sąd pierwszej instancji uznał zarzuty skargi zarówno w zakresie naruszenia przepisów postępowania, jak i ustawy o pomocy społecznej za bezzasadne, nie stwierdzając przy tym, by zaskarżona decyzja została dotknięta innymi niż powołane przez skarżącego wadami, uzasadniającymi jej uchylenie.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że o tym, czy zasiłek celowy powinien być przyznany decydują czynniki takie jak sytuacja rodzinna, zdrowotna, majątkowa wnioskodawcy (i ewentualnie członków jego rodziny), postawa osoby wnioskującej o przyznanie jej pomocy, a także, co najważniejsze w rozpoznawanej sprawie, obiektywne możliwości samodzielnego wyjścia z kryzysu oraz elementy subiektywne – chęć i aktywność w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji życiowej.

W skardze kasacyjnej, G.P. zaskarżył powyższy wyrok w całości.

Wyrokowi zarzucono:

1. naruszenie prawa materialnego, tj.:

a) art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej poprzez ich niezastosowanie, a w konsekwencji nieprzyznanie skarżącemu świadczeń w formie zasiłków celowych i zasiłku okresowego, mimo iż ustawowym celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, zaś potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej;

b) art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji odmowę przyznania dochodzonych świadczeń w formie zasiłków celowych i okresowych pomimo spełnienia przez skarżącego wszystkich przesłanek warunkujących ich przyznanie;

c) art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, wyrażające się w odmowie przyznania skarżącemu wnioskowanych przez niego świadczeń w postaci zasiłków celowych oraz zasiłku okresowego, pomimo udokumentowania niezbędnych niezaspokojonych potrzeb życiowych, długotrwałej choroby, niepełnosprawności i bezrobocia;

d) art. 108 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że organ pomocy społecznej może w sposób niezgodny z prawem, dowolnie, bez uzyskania akceptacji ze strony beneficjenta świadczeń kreować treść kontraktu socjalnego.

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez niezastosowanie się przez Sąd do prawa, ale i obowiązku wyrokowania w granicach danej sprawy pomimo braku sformułowania przez skarżącego zarzutów i wniosków oraz podstawy prawnej, co oznacza, że Sąd powinien badać w pełnym zakresie zgodność z prawem decyzji wynikającego z treści przywołanego przepisu, a w szczególności poprzez nieodniesienie się przez Sąd do całokształtu sytuacji skarżącego i stanu faktycznego sprawy;

b) art. 141 § 4 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji stanu faktycznego ustalonego przez organy pomocy społecznej niezgodnie z obowiązującą je procedurą, a w szczególności niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, co doprowadziło do naruszenia art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegającego na przedstawieniu stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym oraz naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c tej ustawy przez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organy administracji przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, według norm prawem przewidzianych, wraz z oświadczeniem, że koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części, w tym wydatków związanych z prowadzeniem sprawy, a wykazanych w załączonym spisie.

Na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2017 r. pełnomocnik skarżącego kasacyjnie uzupełnił uzasadnienie podstawy prawnej skargi kasacyjnej w części dotyczącej zarzutów z pkt. 1 a w zakresie dotyczącym art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej podnosząc, że nie wskazano w decyzjach administracyjnych, że środki, którymi dysponował Ośrodek Pomocy Społecznej, nie pozwalały na udzielenie pomocy skarżącemu i zaspokojenie jego potrzeb.

W uzasadnieniu poniesiono, że dokonując analizy całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, że w przypadku skarżącego nie występuje niezaspokojona niezbędna potrzeba bytowa, która uzasadniałaby przyznanie mu zasiłków celowych oraz zasiłku okresowego. Okoliczność, stanowiąca zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zasadną przyczynę odmowy przyznania skarżącemu pomocy, w postaci posiadania przez skarżącego nieruchomości w Lesznie Wielkopolskim - nie może stanowić takiej przyczyny. Sam fakt posiadania przez skarżącego tych nieruchomości nie może pozostawać w oderwaniu od kwestii wartości nieruchomości oraz realnych możliwości przyniesienia skarżącemu jakiegokolwiek dochodu, czy też realnej możliwości zaspokojenia jego potrzeb mieszkaniowych, a także w oderwaniu od faktu znacznego zadłużenia skarżącego oraz toczącego się postępowania egzekucyjnego. Przy uwzględnieniu tych okoliczności posiadanie nieruchomości nie może stanowić o posiadaniu zasobów majątkowych uzasadniających odmowę przyznania pomocy skarżącemu, bowiem sam fakt ich posiadania nie wskazuje jeszcze na możliwość samodzielnego przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej skarżącego, a nawet w ogóle na taką realną możliwość rozwiązania, które dałoby podstawę odmowy udzielenia pomocy.

W ocenie skarżącego, Sąd I instancji pominął stanowisko, iż nawet w sytuacji, gdyby brak było współdziałania ze strony beneficjenta świadczeń z pomocy społecznej, to za przyznaniem tych świadczeń mogą przemawiać jej cele. Brak możliwości przyznania pomocy z uwagi na brak współdziałania musi być wykazany, nie może być to ogólne stwierdzenie, mające uzasadniać niechęć udzielenia pomocy z uwagi na trudności występujące w relacjach z osobą jej potrzebującą. Skarżący kasacyjnie podkreślił, że obowiązek współdziałania musi być interpretowany z uwzględnieniem zasad i celów pomocy społecznej, z dostosowaniem do konkretnej sytuacji i osoby, a zwłaszcza osoby nieporadnej. Stąd też z dużą ostrożnością należy oceniać brak efektywnej współpracy z niektórymi świadczeniobiorcami, zwłaszcza osobami niepełnosprawnymi, dotkniętymi chorobą, nawet, jeżeli wykazują postawę roszczeniową wiążącą się z obiektywnie istniejącą ich trudną sytuacją życiową.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu, dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Za nietrafny uznać należało podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. W myśl tego przepisu, sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd pierwszej instancji orzekł w granicach sprawy. Granice sprawy sądowej zakreśla przedmiot zaskarżenia, którym jest konkretny akt kwestionowany w skardze (por. uzasadnienie uchwały NSA z dnia 3 lutego 1997 r., sygn. akt OPS 12/96, ONSA 1997/3/104). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji przeprowadził kontrolę zaskarżonej decyzji wydanej w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu zasiłku celowego w pełnym zakresie. Orzekł o oddaleniu skargi, przy czym nie ograniczył się do rozważenia zarzutów skargi. Dokonał analizy wszystkich uwarunkowań materialnych i procesowych decyzji o przyznaniu zasiłku celowego. Następnie odniósł do tych uwarunkowań sprawę indywidualną skarżącego. Przepis art. 134 § 1 P.p.s.a. reguluje dalej idące obowiązki wojewódzkiego sądu administracyjnego związane z rozpoznaniem skargi: rozstrzygnięcie sprawy w pełnym zakresie. Uchybienie wobec art. 134 § 1 P.p.s.a. polega na tym, że sąd poprzestaje na rozważeniu zarzutów skargi, podczas gdy powinien przeprowadzić kontrolę w pełnym zakresie. Takiego naruszenia nie można Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w niniejszej sprawie zarzucić. Jak już wyżej zasygnalizowano, Sąd pierwszej instancji przeprowadził kontrolę zaskarżonej decyzji w pełnym zakresie, a także odniósł się do zarzutów skargi.

Nie mógł także odnieść zamierzonego skutku podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 141 § 4 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji stanu faktycznego ustalonego przez organy pomocy społecznej niezgodnie z obowiązującą je procedurą. Zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a., uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisko pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Powołany przepis określa elementy, z jakich powinno składać się uzasadnienie orzeczenia. Jest więc przepisem o charakterze formalnym. O jego naruszeniu można mówić przede wszystkim wówczas, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia jednego z ustawowych, wyżej wymienionych warunków. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wszystkie warunki wymienione w art. 141 § 4 P.p.s.a. Przy pomocy zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać przyjętego przez sąd stanu faktycznego czy też prawidłowości wykładni przepisów prawa materialnego.

Wbrew także zarzutom skargi kasacyjnej nie doszło w sprawie do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Trafnie Sąd pierwszej instancji uznał, że organy rozpoznające sprawę w sposób należyty i wyczerpujący ustaliły sytuację faktyczną i prawną skarżącego. Z prawidłowych ustaleń poczynionych w tym względzie wynika, że skarżący kasacyjnie jest właścicielem nieruchomości położonej w Lesznie, w skład której wchodzą trzy lokale mieszkalne. Dwa z nich są wynajmowane, a stan techniczny trzeciego powoduje, że nie nadaje się ono do zamieszkania. Co do tego lokalu organ proponował skarżącemu wyremontowanie go w ramach kontraktu socjalnego, którego warunków skarżący nie przyjął. Trafnie w tej sytuacji Sąd pierwszej instancji uznał, że posiadanie przez skarżącego lokali, które potencjalnie mogłyby zaspokoić potrzeby mieszkaniowe skarżącego, wyklucza możliwość przyznania środków z pomocy społecznej na opłacenie pokoju hotelowego w Krakowie, gdzie skarżący obecnie mieszka. Trafnie także Sąd ten przyjął, że na powyższą ocenę nie mają wpływu okoliczności podnoszone przez skarżącego dotyczące jego zadłużenia alimentacyjnego, faktu zajęcia przez komornika czynszu z tytułu wynajmu ww. lokali mieszkalnych, niski standard ww. lokali, czy wieloletnie zamieszkiwanie przez skarżącego w Krakowie.

Z prawidłowych ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że skarżący nie podejmował rozmów na temat warunków zawarcia kontraktu socjalnego, a przesłany do niego projekt kontraktu odesłał bez podpisu. Okoliczność tę przyznał sam skarżący na rozprawie w dniu 12 listopada 2014 r. Z ustaleń tych wynika również, że skarżący mimo orzeczonej niepełnosprawności jest zdolny do pracy, jednak odrzucił pomoc pracownika socjalnego w znalezieniu pracy w warunkach zakładu chronionego. Powyższe okoliczności zostały prawidłowo ocenione w sprawie jako brak współdziałania przez skarżącego z organem pomocy społecznej w rozwiązaniu swojej trudnej sytuacji życiowej w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.), dalej: u.p.s. Z tych względów podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 11 ust. 2 u.p.s. uznać należy za nietrafny.

Obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej stanowi następstwo zasady subsydiarności wyrażonej w art. 2 ust. 1 u.p.s. Zgodnie z owym przepisem prawa, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Konstrukcja tej zasady wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu problemów życiowych. Brak aktywności ze strony wnioskodawcy uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia świadczenia. Ten brak aktywności ze strony skarżącego kasacyjnie w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji życiowej został w sprawie prawidłowo ustalony i wykazany. Okolicznością niesporną jest, że skarżący kasacyjnie posiada wykształcenie wyższe techniczne. Z okoliczności tej wywiedziono trafny wniosek, że skarżący posiada potencjał intelektualny, który mógłby wykorzystać do poprawy swojej sytuacji życiowej, czego jednak nie czyni, wykazując bierną postawę w oczekiwaniu na świadczenia z pomocy społecznej. W tej sytuacji nie można Sądowi pierwszej instancji zarzucić naruszenia art. 2 ust. 1 u.p.s. W okolicznościach niniejszej sprawy za gołosłowne uznać należy twierdzenia skarżącego kasacyjnie, że skarżący kasacyjnie nie wykorzystuje własnych uprawnień, zasobów i możliwości z tego względu, że ich nie ma. Gdyby nawet przyjąć, że nie potrafi uczynić z nich użytku, to należy mieć na względzie, że odrzucił propozycję pracownika pomocy społecznej w poszukiwaniu stosownej do jego stanu zdrowia pracy.

Nie mógł także odnieść zamierzonego skutku podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 3 ust. 4 u.p.s., zgodnie z którym potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, skoro podstawą odmowy przyznania wnioskowanej przez skarżącego kasacyjnie pomocy społecznej było po pierwsze, posiadanie przez skarżącego lokali mieszkalnych, które potencjalnie mogłyby zaspokoić jego potrzeby mieszkaniowe oraz po drugie, odmowa współdziałania skarżącego z organem pomocy społecznej w rozwiązaniu jego trudnej sytuacji życiowej, w tym m.in. odmowa zawarcia proponowanego kontraktu socjalnego, o jakim mowa w art. 108 u.p.s.

Zgodnie z art. 108 ust. 1 u.p.s., w celu określenia sposobu współdziałania w rozwiązywaniu problemów osoby lub rodziny znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej pracownik socjalny zatrudniony w ośrodku pomocy społecznej lub w powiatowym centrum pomocy rodzinie może zawrzeć kontrakt socjalny z tą osobą lub rodziną, w celu wzmocnienia aktywności i samodzielności życiowej, zawodowej lub przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu. Wskazać należy, że kontrakt socjalny, którego celem jest wzmocnienie osoby ubiegającej się o pomoc w zakresie aktywności i samodzielności życiowej i zawodowej lub przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu, musi uwzględniać zasady wynikające z u.p.s. oraz warunki, na jakich ustala się poszczególne świadczenia. Przepisy u.p.s. nie odsyłają do uregulowań k.c. i nie przewidują równości kontrahentów, w tym także w określaniu jego treści. W wyroku z dnia 22.09.2011 r., sygn. I OSK 673/11 (LEX nr 1149415) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "Umowa, której celem jest wzmocnienie osoby ubiegającej się o pomoc w zakresie aktywności i samodzielności życiowej i zawodowej lub przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu, musi uwzględniać zasady wynikające z u.p.s. oraz warunki, na jakich ustala się poszczególne świadczenia. Istotne jest, że u.p.s. nie odsyła do uregulowań k.c. i nie przewiduje równości kontrahentów, w tym także w określaniu jej treści.". Dodać przy tym należy, że ostateczny kształt kontraktu socjalnego co do jego treści należy do organu pomocy społecznej. (por. wyrok NSA z dnia 22.09.2011 r., sygn. I OSK 675/1, LEX nr 1068526). Wbrew zarzutom skarżącego kasacyjnie, Sąd pierwszej instancji nie miał obowiązku analizowania poszczególnych postanowień kontraktu socjalnego w sytuacji, gdy podstawą odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia była przede wszystkim ustalona w sprawie możliwość zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych skarżącego przez niego samego w ramach posiadanych przez niego uprawnień, zasobów i możliwości, co zostało w sprawie w sposób prawidłowy ustalone. W świetle powyższego za nietrafny uznać należało podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 108 u.p.s. Na marginesie zauważyć należy, że przepis ten składa się z czterech jednostek redakcyjnych. Skarżący kasacyjnie nie wskazał, która jednostka redakcyjna została w sprawie naruszona i w jaki sposób.

Odmowa w tej sytuacji udzielenia skarżącemu zasiłku celowego na zaspokojenie potrzeby życiowej wskazanej we wniosku wszczynającym postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie w niczym nie narusza art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. Zgodnie z owym przepisem prawa, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. (ust. 2). Wbrew zarzutom skarżącego kasacyjnie, nie można w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, ustalonych w sposób prawidłowy i niezakwestionowanych skutecznie przez skarżącego, zarzucić Sądowi I instancji, że zaakceptował dowolność działań organów rozpoznających sprawę w sytuacji, gdy wnioskująca o określone świadczenie osoba spełnia wszelkie kryteria pozwalające jej ubiegać się o otrzymanie pomocy finansowej. Wskazać bowiem należy, że spełnienie przez osobę wnioskującą o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej nie skutkuje po stronie organu pomocy społecznej obowiązku przyznania ww. pomocy. Przyznanie wnioskowanej pomocy uzależnione jest bowiem nie tylko od spełnienia kryteriów ustawowych przyznania wnioskowanej pomocy oraz możliwości organu w tym zakresie ale także od możliwości zaspokojenia owej potrzeby przez samego wnioskującego, a także jego postawy w sprawie. Wbrew zarzutom skarżącego kasacyjnie, odmawiając przyznania wnioskowanej pomocy, organy rozpoznające sprawę w sposób należyty i przekonujący uzasadniły ową odmowę, co Sąd pierwszej instancji prawidłowo zaakceptował, przeprowadzając kontrolę zaskarżonych decyzji. W tej sytuacji nie można Sądowi temu skutecznie zarzucić naruszenia art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s.

W świetle powyższego podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty uznać należało za niezasadne. W tej sytuacji skarga kasacyjna jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 184 P.p.s.a.

Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej żądania dotyczącego zasądzenia kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu wskazać należy, że zgodnie z art. 254 § 1 P.p.s.a, wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z tego też względu wniosek pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia za czynności w postępowaniu kasacyjnym Naczelny Sąd Administracyjny pozostawił do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie.