Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1290/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64c par.4
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Stępień, Sędziowie Sędzia WSA Marek Kraus, Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski (spr.), po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 14 lutego 2023 r. sprawy ze skargi Z. W. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 26 września 2022 r. nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 września 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej: "Dyrektor IAS", "organ II instancji") działając na podstawie art. 127 § 2, art. 138 § 1 pkt 1, art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a."), art. 18, art. 64e § 1, § 2 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), po rozpatrzeniu zażalenia Zarządu Województwa, utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z 11 sierpnia 2022 r., którym odmówiono umorzenia kosztów egzekucyjnych wskazanych w postanowieniu w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Stan sprawy przedstawia się następująco.

Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził na wniosek Zarządu Województwa postępowanie egzekucyjne do majątku M.R. Sąd Rejonowy [..], postanowieniem z 22 grudnia 2021 r. sygn. akt [...] ogłosił upadłość M.R., co skutkowało zakończeniem egzekucji prowadzonej do majątku zobowiązanego.

Postanowieniem z 20 kwietnia 2022 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego obciążył Zarząd Województwa - jako wierzyciela - kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 16.361,43 zł.

Wnioskiem z 27 lipca 2022r. Zarząd Województwa zwrócił się do tego organu o umorzenie ww. kosztów wskazując, że Urząd Marszałkowski Województwa wdraża Regionalny Program Operacyjny Województwa [...] na lata 2014-2020. Konieczność uiszczenia kosztów postępowania egzekucyjnego spowodowałaby niemożność zrealizowania zaplanowanych wcześniej zadań publicznych o charakterze wojewódzkim. Wysokość naliczonych kosztów ma bezpośredni związek z interesem publicznym, czyli szeroko rozumianym dobrem wszystkich obywateli. Odwołując się do zasad: celowości i gospodarnego prowadzenia egzekucji, wnioskodawca stwierdził, że wysokość kosztów egzekucyjnych jest bez związku pomiędzy świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością opłat ponoszonych za dokonanie tych czynności. Założeniem podejmowanych przez organ egzekucyjny działań jest wyegzekwowanie istniejących zaległości, natomiast funkcją kosztów egzekucyjnych jest pokrycie kosztów działania organu egzekucyjnego, powstałych w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie powinna nastąpić w związku z koniecznością zabezpieczenia jedynie interesów fiskalnych Państwa, ale także z uwzględnieniem innych wartości, jak interes publiczny wspólnoty samorządowej.

Zdaniem wnioskodawcy, poniesienie kosztów egzekucyjnych stanowi swoistą karę, która spada nie na dłużnika, ale na wierzyciela, czyli Zarząd Województwa tj. organ, który jedynie wypełniając ciążące na nim zobowiązania dochodzi od dłużnika zaległych kwot i którego zachowanie jest ze wszech miar prawidłowe.

Poniesienie kosztów egzekucyjnych spowoduje znaczny, istotny uszczerbek dla sytuacji finansowej wierzyciela pozostający z bezpośrednim związku przyczynowym z wymiarem kosztów egzekucyjnych. W całej tej sytuacji wierzyciel jest stratny podwójnie, ponieważ za jego stratę należy także uznać nieprawidłowo wydatkowane przez beneficjenta dofinansowanie, a które nie zostało przez niego zwrócone właśnie z powodu bezskuteczności postępowania egzekucyjnego. Środki te mogłyby służyć realizacji innych przedsięwzięć dla potrzeb wspólnoty samorządowej, stratna jest zatem cała wspólnota samorządowa. W interesie publicznym leży więc niepowiększanie już powstałych strat i umorzenie kosztów postępowania administracyjnego.

Postanowieniem z 11 sierpnia 2022r. Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił wnioskowanego umorzenia kosztów egzekucyjnych, nie podzielając argumentacji zaprezentowanej we wniosku.

Po rozpoznaniu zażalenia na to orzeczenie, Dyrektor IAS, postanowieniem z dnia 26 września 2022 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu, odwołując się do treści art. 64e § 1 i § 2 pkt 1 lit. b u.p.e.a. wskazał, że organ egzekucyjny prowadzący postępowanie egzekucyjne może umorzyć w całości lub w części koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne mogą być umorzone na wniosek wierzyciela, na którego wniosek została wszczęta egzekucja administracyjna - jeżeli za umorzeniem przemawia interes publiczny.

Z powołanych powyżej regulacji wynika, że przepisy stanowiące podstawę do umorzenia kosztów egzekucyjnych są oparte na zasadzie uznania administracyjnego, stąd umorzenie kosztów egzekucyjnych nie ma charakteru obligatoryjnego. Oznacza to tym samym, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych należy do organu egzekucyjnego, który dokonuje oceny zasadności zgłoszonego przez wierzyciela wniosku w oparciu o przesłankę interesu publicznego. Przyznanie natomiast organowi uprawnienia do wydania rozstrzygnięcia o charakterze uznaniowym daje mu również uprawnienie do odmownego rozpatrzenia wniosku nie tylko wtedy, gdy nie wystąpi przesłanka wskazana w ww. przepisie, ale i wtedy, gdy przesłanka taka wystąpi, ale organ - właśnie w ramach przyznanego mu uprawnienia - z uzasadnionych i wskazanych przyczyn nie zgodzi się na udzielenie stronie swoistej ulgi w spłacaniu obciążających ją należności.

Pojęcie "interesu publicznego", o którym mowa w powołanym przepisie, nie zostało przez ustawodawcę zdefiniowane. Pojęcie to powinno być oceniane z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa. Z drugiej strony interes publiczny nie może być utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia tych kosztów. Niemożność jednoznacznego zdefiniowania tego pojęcia powoduje, że w każdym indywidualnym przypadku jego znaczenie może uwzględnić różne aspekty wskazanych wyżej wartości.

Podzielając stanowisko wyrażone w postanowieniu organu I instancji, Dyrektor IAS podkreślił, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził na wniosek wierzyciela postępowanie egzekucyjne do majątku M. R. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego powstały koszty w kwocie 16.361,43 zł. Sąd Rejonowy Gdańsk -Północ postanowieniem z 22 grudnia 2021 r. sygn. akt VI GU 762/21 ogłosił upadłość M. R., co skutkowało zakończeniem egzekucji prowadzonej do majątku zobowiązanego. Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z 20 kwietnia 2022 r. obciążył Zarząd Województwa- jako wierzyciela - kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 16.361,43 zł, zaś postanowieniem z 10 czerwca 2022 r. Dyrektor IAS utrzymał w mocy wspomniane postanowienie z 20 kwietnia 2022 r.

Następnie wskazał, że w myśl art. 64c § 4 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r.) wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one wyegzekwowane od zobowiązanego. Ustawodawca przez użycie w treści przepisu zwrotu "wierzyciel pokrywa" - nie pozostawił organowi egzekucyjnemu możliwości wyboru, czy wierzyciela obciążyć kosztami egzekucyjnymi, czy też nie. Organ w takim przypadku ma obowiązek obciążyć wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, co Naczelnik Urzędu Skarbowego uczynił. Wierzyciel, kierując tytuł wykonawczy do organu egzekucyjnego celem przymusowego egzekwowania należności, musi liczyć się z możliwością wystąpienia negatywnych konsekwencji w postaci ewentualnego uregulowania powstałych kosztów egzekucyjnych. Kosztów tych nie powinien bowiem ponosić organ prowadzący postępowanie egzekucyjne - jako organ wykonawczy - lecz ten organ, który z określonych powodów merytorycznych spowodował wszczęcie tego postępowania.

Umorzenie kosztów egzekucyjnych jest określonym przywilejem o charakterze finansowym, wobec czego strona wnosząca o korzystne dla siebie skutki prawne winna przedłożyć dla potrzeb konkretnego postępowania takie dowody, które w sposób wyczerpujący obrazowałyby jej sytuację w kontekście możliwości umorzenia przedmiotowych kosztów i umożliwiałyby ocenę tej sytuacji pod kątem przesłanki interesu publicznego. Egzekucja administracyjna nie toczy się na koszt budżetu państwa nawet w sytuacji, gdy wierzycielem jest jednostka samorządu terytorialnego. Interes publiczny nie może być zatem oceniany tylko z perspektywy zadań realizowanych przez jednostkę samorządu. Prowadziłoby to do sytuacji, iż każdy podmiot, którego przedmiotem jest realizacja nałożonych w drodze ustaw i rozporządzeń zadań zwolniony byłby z ponoszenia kosztów egzekucyjnych, tylko z tego powodu.

Przebieg postępowania egzekucyjnego nie może zostać oceniony jako przesłanka interesu publicznego. Ustawodawca bowiem nie wprowadził ani przedmiotowych, ani podmiotowych zwolnień lub innych regulacji, które zdjęłyby z jednostki samorządu terytorialnego obowiązek ponoszenia kosztów egzekucyjnych. Zatem wierzyciel, przekazując tytuł wykonawczy do realizacji przez organ egzekucyjny, powinien liczyć się z możliwością obciążenia kosztami prowadzonej na jego rzecz egzekucji bez względu na jej wynik.

Publicznoprawny status i charakter wykonywanych zadań w żaden sposób nie odróżniają żalącej od innych wierzycieli. Przepisy u.p.e.a. nie różnicują wierzycieli, pozwalając na odmienne traktowanie niektórych z nich. Wszyscy wierzyciele obowiązani są w określonych prawem sytuacjach uiścić koszty postępowania egzekucyjnego, a także ponieść wydatki związane z przekazaniem środków pieniężnych należnych organowi egzekucyjnemu. Umorzenie na wniosek wierzyciela kosztów postępowania egzekucyjnego spowodowałoby także nieuzasadnione uprzywilejowanie wnioskodawcy w sytuacji, gdy inni wierzyciele regulują należne organom egzekucyjnym koszty egzekucyjne związane z prowadzeniem egzekucji administracyjnej na ich wniosek. Należy przy tym dodać, iż zadania na szczeblu wojewódzkim realizowane są w podobnym zakresie na terenie całego kraju.

Z tych względów, zdaniem Dyrektora IAS, w okolicznościach tej sprawy nie zachodzi przesłanka interesu publicznego, która przemawiałyby za umorzeniem kosztów egzekucyjnych.

Odnosząc się do kwestii wysokości kosztów egzekucyjnych podniesiono, że postępowanie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych jest postępowaniem odrębnym od postępowania egzekucyjnego i zarzuty co do tego postępowania nie są i nie mogą być przedmiotem rozpoznania w sprawie o umorzenie kosztów egzekucyjnych. W badanej sprawie dokonano oceny zasadności zgłoszonego wniosku w oparciu o przesłankę interesu publicznego i uwagi w zakresie wysokości przedmiotowych kosztów pozostają poza meritum tego postępowania. Prawidłowość naliczenia przedmiotowych kosztów egzekucyjnych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego została potwierdzona przez Dyrektora IAS w ostatecznym postanowieniu z 10 czerwca 2022 r.

Nie dopatrzono się przy tym naruszenia zasady prawdy obiektywnej poprzez niedostateczne rozważenie wszelkich okoliczności sprawy, gdyż organ I instancji uczynił zadość zasadom postępowania. Zdaniem Dyrektora IAS, uzasadniając odmowę udzielenia ulgi w spłacie wskazano powody, dla których Naczelnik podjął takiego rodzaju rozstrzygnięcie, a swoje stanowisko w niniejszej sprawie umotywował.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na opisane postanowienie, Zarząd Województwa wniósł o jego uchylenie w całości i zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Zaskarżonemu postanowieniu Dyrektora IAS z 26 września 2022 r. zarzucono naruszenie art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a..

Zdaniem skarżącej, organ był zobowiązany prawidłowo ustalić stan faktyczny sprawy związany z przesłankami umorzenia, tj. przeprowadzić postępowanie dowodowe, stosując ogólne zasady postępowania administracyjnego. W trakcie postępowania wskazywała na niewspółmierność czynności i wydatków organu egzekucyjnego oraz wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego argumentując, iż w tym przypadku mają one wymiar niedopuszczalnej sankcji karnej. W ocenie skarżącej, wadliwa jest argumentacja, że jednostka samorządu terytorialnego jest wierzycielem takim samym jak każdy inny podmiot i powinna rozważyć opłacalność wystąpienia z wnioskiem o egzekucję w kontekście przewidywanych efektów postępowania i ryzyka obciążenia kosztami. Organ pominął okoliczność, iż wierzyciel funkcjonuje w reżimie przepisów o finansach publicznych i zaniechanie dochodzenia należności jest naruszeniem dyscypliny finansów publicznych zagrożonych sankcją karną. Organ zaniechał ustalenia istnienia przesłanek udzielenia ulgi, czym naruszył reguły postępowania dowodowego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej jako "p.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie.

W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów, stwierdzić należy, że nie narusza ono prawa.

Spór w sprawie dotyczył zgodności z prawem postanowienia w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych wskazanych w postanowieniu w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Zgodnie z powołanym jako podstawa prawna zaskarżonego postanowienia art. 64e § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny prowadzący postępowanie egzekucyjne może umorzyć w całości lub w części koszty egzekucyjne. Stosownie do art. 64e § 2 pkt 1 lit. b) tiret 2 u.p.e.a. koszty egzekucyjne mogą być umorzone na wniosek wierzyciela, na którego wniosek została wszczęta egzekucja administracyjna - jeżeli za umorzeniem przemawia interes publiczny.

Ponadto zgodnie z art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. koszty egzekucyjne mogą być umorzone z urzędu, jeżeli wysokość kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym nie przekracza czterokrotności kosztów upomnienia.

Stosownie zaś do art. 64e § 7 u.p.e.a. na postanowienie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych przysługuje zażalenie.

Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa sądowego kontrola legalności aktów wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Należy to do wyłącznej kompetencji organu administracji. Kontrola sądowa ogranicza się do zbadania, czy wydanie postanowienia zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył powołane przez wnioskodawcę okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi.

Sąd nie dokonuje także oceny wydanego postanowienia z punktu widzenia jego słuszności czy sprawiedliwości. Kontrola sądowa postanowień wydanych w ramach uznania administracyjnego zmierza natomiast do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie postanowienia, czy organ nie przekroczył granic uznania i czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Postanowienie takie może być przez sąd uchylone, w sytuacji stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (uchwała SN z 25 października 1984 r., sygn. akt III AZP 9/83, OSNC 1985, nr 5-6, poz. 63, wyrok NSA z 1 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 668/11, Lex nr 1215555).

Z powyższego wynika, że postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą z zachowaniem wymogów proceduralnych oraz zawierać szczegółowe uzasadnienie prawne i faktyczne. Organ jest obowiązany dokonać ustaleń na okoliczność występowania w sprawie przesłanek umorzenia. Jeżeli stwierdzi, że w sprawie nie występuje przesłanka umorzenia, jest obowiązany odmówić umorzenia. Natomiast w sytuacji ustalenia, że w sprawie występuje przynajmniej jedna z ustawowych przesłanek umorzenia, wówczas orzeka w granicach uznania administracyjnego.

Odnosząc się natomiast do kwestii interesu publicznego jako przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych na wniosek wierzyciela, odwołać się należy do uzasadnienia projektu ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1553), mocą której nadano powołane wyżej brzmienie przepisom art. 64e § 1 i nast. u.p.e.a.

W uzasadnieniu projektu nowelizacji (Sejm RP VIII kadencji, nr druku 3379) wskazano, że w przypadku wierzyciela, na wniosek którego wszczęto egzekucję administracyjną, jako kryterium umorzenia kosztów egzekucyjnych przyjęto interes publiczny, na wzór rozwiązań przyjętych w odniesieniu do zobowiązań podatkowych oraz niepodatkowych należności budżetowych (odpowiednio w art. 67a ustawy - Ordynacja podatkowa oraz art. 64 ust. 1 w związku z art. 56 ust. 1 pkt 5 ustawy o finansach publicznych).

Odwołując się zatem do rozumienia przesłanki "interesu publicznego" na gruncie powołanych wyżej ustaw, m.in. Ordynacji podatkowej, stwierdzić należy, że przez pojęcie to rozumie się dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy, korektę błędnych decyzji (por. wyroki NSA z 7 maja 2014 r., sygn. akt II FSK 1339/12; z 15 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 1765/17; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 17 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Ol 495/22, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak inne orzeczenia powołane poniżej).

Wprowadzenie przesłanki interesu publicznego oznacza, że ustawodawca przewidział sytuacje, w których odstąpienie od dochodzenia kosztów egzekucyjnych będzie zbieżne z tym interesem. W konsekwencji ustalenie przez organ kwestii istnienia przesłanki interesu publicznego wiąże się z koniecznością ważenia wartości w dwóch płaszczyznach: jedną płaszczyznę tworzy zasada wynikająca z art. 64c § 4 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r.), według której wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one wyegzekwowane od zobowiązanego; drugą - wyjątek od zasady, polegający na zastosowaniu indywidualnej ulgi. Organ w danym przypadku winien ustalić, co jest korzystniejsze z punktu widzenia interesu publicznego (dochodzenie kosztów czy też zastosowanie ulgi). Bywają bowiem sytuacje, w których sam rachunek ekonomiczny przemawia za zastosowaniem umorzenia (np. nie ma możliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych).

W rozpoznawanej sprawie wierzyciel, powołując się na przesłankę interesu publicznego, wskazał, że nie powinien być obciążony kosztami postępowania w sytuacji, gdy na skutek niewypłacalności dłużnika postępowanie egzekucyjne nie może być prowadzone, a będzie się toczyć egzekucja uniwersalna. Organ nie rozważył czy skutki umorzenia mogą przynieść pozytywne rezultaty ważne z punktu widzenia szerszej społeczności. Biorąc pod uwagę szeroki zakres realizowanych przez województwo zadań publicznych okoliczność ta miała kluczowe znaczenie dla sprawy. Ponadto organ nie odniósł się do argumentów o braku korelacji pomiędzy wysokością kosztów egzekucyjnych, a działaniem organu egzekucyjnego i jego efektem. Zdaniem skarżącej, naliczone opłaty są niewspółmierne do czynności podjętych w toku egzekucji i efektów tych czynności.

Argumentacja ta, w ocenie Sądu nie mogła mieć wpływu na wynik sprawy, gdyż nie mogła stanowić samodzielnej przesłanki do umorzenia kosztów egzekucyjnych. Wolą ustawodawcy wierzyciel został bowiem obciążony kosztami egzekucyjnymi w przypadkach określonych w powołanym już art. 64c § 4 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r.), a obecnie w art. 64c § 3 pkt 1-3 u.p.e.a..

Wierzyciel w postępowaniu egzekucyjnym w administracji dochodzi należności o charakterze publicznoprawnym i siłą rzeczy wierzycielami w tym postępowaniu są z reguły organy i instytucje finansowane ze środków publicznych. Z tego powodu dla pozytywnego rozstrzygnięcia w kwestii wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych nie jest wystarczający sam fakt, że wierzyciel jest podmiotem realizującym zadania publiczne i jest finansowany ze środków publicznych, a dochodzenie od niego kosztów egzekucyjnych spowoduje, że obniży to możliwość ponoszenia wydatków na realizację powierzonych mu zadań.

W przypadku odmiennego zapatrywania na powyższą kwestię przepisy nakładające na wierzycieli obowiązek uiszczenia kosztów egzekucyjnych stałyby się martwe. Ponadto, prowadziłoby to ustanowienia pozanormatywnej przesłanki zwolnienia z obowiązku uiszczenia kosztów egzekucyjnych, choć wolą ustawodawcy wyrażoną w art. 64c § 6 u.p.e.a. obowiązku poniesienia kosztów egzekucyjnych nie ma jedynie wierzyciel działający w ramach państwowej jednostki budżetowej lub będący państwową jednostką budżetową. W pozostałych zaś przypadkach wierzyciel, także wierzyciel będący samorządową jednostką budżetową, musi liczyć się z ryzykiem poniesienia kosztów egzekucyjnych w przypadku np. niewypłacalności zobowiązanego (P. Kamiński, Postępowanie organów egzekucyjnych w przedmiocie kosztów egzekucyjnych - zagadnienia praktyczne, PP 2018 nr 11, s. 41-48).

Skoro bowiem ustawodawca nie wprowadził ani przedmiotowych, ani podmiotowych zwolnień lub innych regulacji, które zdjęłyby ze skarżącego obowiązek ponoszenia kosztów egzekucyjnych ze względu na jego status, tym samym nie ma podstaw do zaakceptowania stanowiska wierzyciela, że istnieją podstawy umorzenia kosztów egzekucyjnych w każdej analogicznej sprawie.

Zdaniem Sądu, przesłankę interesu publicznego należy oceniać na podstawie konkretnych okoliczności danej sprawy, ważąc zarówno interes wykazany przez wnioskodawcę, jak również konieczność zapewnienia prawidłowego finansowania działalności aparatu egzekucyjnego oraz inne okoliczności i wartości mogące decydować o istnieniu interesu publicznego. Ważenie tych okoliczności powinno doprowadzić organ egzekucyjny do wniosku, czy interes publiczny rzeczywiście w danej sprawie występuje, a rozważenia te powinny znaleźć swoje odzwierciedlenie w postanowieniu w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych. Organ egzekucyjny musi zatem zważyć na podstawie przedstawionych przez wnioskodawcę dowodów, czy ściągnięcie od niego kosztów nie będzie skutkowało bardzo poważnymi konsekwencjami. Wystąpienie przesłanki interesu publicznego należy każdorazowo oceniać na podstawie sytuacji podmiotu występującego o umorzenie należności.

Z ustaleń poczynionych przez organy wynikało, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził na wniosek skarżącej postępowanie egzekucyjne do majątku M. R. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego powstały koszty w kwocie 16.361,43 zł. Sąd Rejonowy Gdańsk - Północ postanowieniem z 22 grudnia 2021 r. sygn. akt VI GU 762/21 ogłosił upadłość M. R., co skutkowało zakończeniem egzekucji prowadzonej do majątku zobowiązanego. W tych okolicznościach Naczelnik Urzędu Skarbowego obciążył skarżącą - jako wierzyciela - kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 16.361,43 zł.

W ocenie Sądu, nie narusza prawa stanowisko organów orzekających w niniejszej sprawie, że skarżąca nie wykazała zaistnienia przesłanki interesu publicznego z uwagi na jej sytuację. Wierzyciel nie wykazał bowiem, że znajduje się w takiej kondycji finansowej, która uniemożliwia mu zapłatę kosztów egzekucyjnych. Wskazać przy tym należy, że zagrożenia dla funkcjonowania strony skarżącej w związku z koniecznością poniesienia kosztów egzekucyjnych nie dopatrzył się sam ustawodawca, skoro – jak już wyżej wskazano – nie zwolnił podmiotu z obowiązku ich ponoszenia.

W ocenie Sądu, sama okoliczność, że wierzyciel jest organem administracji finansowanym ze środków publicznych i zobowiązanym do realizacji powierzonych mu zadań nie może być postrzegana jako zobowiązująca organ egzekucyjny do umorzenia w każdym przypadku kosztów egzekucyjnych. Należy podzielić stanowisko, że organ egzekucyjny nie może pokrywać z własnych środków kosztów związanych z realizacją lub próbą realizacji należności przypadających na rzecz innych organów. Raz jeszcze podkreślić należy, że w egzekucji administracyjnej wierzyciel jest podmiotem publicznym spełniającym określone funkcje społeczne, a mimo to ustawodawca ustanowił obowiązek obciążenia go kosztami. Zatem przesłankę "interesu publicznego" należy odnosić nie do sfery działalności instytucji publicznej, lecz do samej zasadności umorzenia kosztów egzekucyjnych (por. wyrok NSA z 14 września 2018 r., sygn. akt II FSK 1081/18). Pomimo bowiem, że strona skarżąca wykonuje nałożone na nią zadania w celu dbałości o interes publiczny, to ustawodawca ustanowił zasadę ponoszenia kosztów egzekucyjnych przez wierzyciela niezależnie od tego kim jest i jakie działania publiczne wykonuje, jeżeli koszty egzekucyjne nie mogą być dochodzone od zobowiązanego.

Wierzyciel i organ egzekucyjny są odrębnie rozliczani z gospodarowania środkami. Każdy z tych podmiotów zobowiązany jest do dbania, by należne tym podmiotom środki finansowe były pozyskiwane (por. wyrok WSA w Poznaniu z 18 maja 2017 r., sygn. akt I SA/Po 1606/16). W rezultacie wierzyciel, kierując tytuły wykonawcze do realizacji organowi egzekucyjnemu, winien mieć świadomość, że w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego i braku możliwości uregulowania kosztów egzekucyjnych przez zobowiązanego, zostanie obciążony tymi kosztami i w związku z tym powinien zabezpieczyć środki pozwalające na ewentualne pokrycie tych kosztów.

Zdaniem Sądu, organy prawidłowo oceniły, że w sprawie poddanej sądowej kontroli skarżący nie wykazał, że zaistniała przesłanka interesu publicznego. Podniesione przez niego argumenty odnosiły się przede wszystkim do jego statusu oraz obowiązku realizacji powierzonych zadań. Nie negując znaczenia tych zadań, nie można jednak uznać, że zakres działania skarżącego wypełnia przesłankę interesu publicznego i że na tej podstawie skarżący może się skutecznie domagać umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Przedstawiona przez organy ocena i argumentacja w zakresie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych nie nosi cech dowolności. W sytuacji, gdy organy zasadnie stwierdziły, że nie wystąpiła wskazana przez wierzyciela przesłanka umorzenia kosztów egzekucyjnych, jaką jest "interes publiczny", organy mogły podjąć jedynie rozstrzygnięcie o charakterze związanym o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych. Nie naruszyły również granic orzekania w ramach uznania administracyjnego w zakresie wyboru rozstrzygnięcia w ramach przyznanych im kompetencji do umorzenia bądź odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych z urzędu.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego wysokości kosztów egzekucyjnych, podzielić należy stanowisko organu, że postępowanie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych jest postępowaniem odrębnym od postępowania w sprawie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych. Zatem zarzuty co do tego postępowania nie są i nie mogą być przedmiotem rozpoznania w sprawie o umorzenie kosztów egzekucyjnych. Jedynie na marginesie należy zauważyć, że kwestia zgodności z prawem postanowienia Dyrektora IAS z dnia 10 czerwca 2022 r. w przedmiocie kosztów egzekucyjnych została rozstrzygnięta w wyroku WSA w Gdańsku z dnia 30 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 835/22, którym oddalono skargę Zarządu Województwa.

W ocenie Sądu, nie wykracza poza granice uznania administracyjnego wyjaśnienie przez Dyrektora IAS, dlaczego za umorzeniem nie przemawia ważny interes publiczny. Interes publiczny nie może być utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia kosztów egzekucyjnych. Pojęcie to ocenia się z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, tj. sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy. Należy rozważyć zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób pomocy, na tle sytuacji finansowej państwa. W każdym indywidualnym przypadku jego znaczenie może uwzględniać różne aspekty powyższych wartości.

Koszty egzekucyjne są należnością związaną z przymusowym dochodzeniem zobowiązań publicznoprawnych. W interesie publicznym jest zrealizowanie celów egzekucji administracyjnej. Umorzenie zaś kosztów egzekucyjnych jest instytucją szczególną i może nastąpić jedynie w przypadkach, gdy występuje rzeczywisty brak możliwości zapłaty przez zobowiązanego tych należności. Organ prawidłowo ocenił, że podane przez stronę skarżącą okoliczności nie mogą być uzasadnieniem dla umorzenia kosztów egzekucyjnych ze względu na "interes publiczny". Mając na względzie tak zaprezentowane wyjaśnienia Sąd stwierdza, że nie noszą one cechy dowolności.

Uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. miałoby miejsce wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy. Tymczasem wbrew zarzutom skargi, taka sytuacja w niniejszej sprawie nie wystąpiła. Zaskarżone postanowienie zawiera prawidłowe rozstrzygnięcie oraz uzasadnienie faktyczne i prawne odpowiadające wymogom, o których mowa w art. 124 k.p.a.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.