Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1022/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-12-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart WSA Tomasz Szmydt Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi B. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącej B. J. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., postanowieniem z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] utrzymało w mocy własne postanowienie z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] zawieszające postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] listopada 1958 r., nr [...] odmawiającej M. C. przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] nr [...], nr hip. [...].

Powyższe postanowienie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W dniu 26 maja 2008 r. B. J. złożyła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] listopada 1958 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., postanowieniem z dnia [...] grudnia 2011 r., działając na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., zawiesiło z urzędu postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] listopada 1958 r. odmawiającej M. C. przyznania prawa własności czasowej do ww. nieruchomości. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż w dniu 26 maja 2008 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. wpłynął wniosek B. J. o stwierdzenie nieważności ww. decyzji. Do wniosku załączono m.in. postanowienie Sądu Rejonowego W. z dnia [...] września 1998 r., sygn. akt. [...], z którego wynikało, że spadek po M. C., zmarłym w dniu [...] maja 1946 r. w W., nabył syn jego siostrzenicy – K. S. w całości.

Kolegium podniosło, że M. C. zmarł w październiku (najprawdopodobniej [...] października) 1939 r. i był inżynierem mechanikiem, członkiem Kościoła [...]. Jego symboliczny grób, opatrzony datą śmierci [...] października 1939 r., znajduje się na cmentarzu przy ul. [...]. Przybliżona data śmierci M. C., która nastąpiła z całą pewnością w 1939 r., znana jest bratankowi jego żony, M. G., który złożył na ten temat oświadczenie w Samorządowym Kolegium Odwoławczym w W.

Organ odwoławczy zaznaczył, że M. C. nie miał dzieci, miał natomiast rodzeństwo, były to siostry: S. z C. ( zmarła w 1934 lub 1936 r.), R. C. (zmarła w 1942 lub 1943 r.), S. C. (zmarła w 1942 r.) oraz B. C. ( zmarła w 1938 r.). K. S. nie był jedynym spadkobiercą M. C., gdyż: 1) S. F. miała sześcioro dzieci; 2) R. Z. zginęła w czasie wojny, ale jej syn, H. Z., który był naturalizowanym [...], przeżył wojnę i zgłosił swoje prawa do spadku, dając K. S. pełnomocnictwo do reprezentowania go w postępowaniach dotyczących nieruchomości pozostałych po M. C. W pełnomocnictwie tym, sporządzonym w 1948 r. we [...], jest mowa, że M. C. zmarł "w czasie wędrówki w roku 1939 r.", zaś H. Z. wskazywał swoją matkę jako spadkobierczynię M. C.; 3) syn B. B. nie przeżył wojny i był bezdzietny; 4) K. S. może być zstępnym czwartej siostry M. C., S. C., nie wynika to jednak bezspornie z posiadanych przez Kolegium dokumentów.

Dalej Kolegium stwierdziło, że w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku po K. C. z domu G., córce M. i E., zmarłej [...] listopada 1944 r., którego mocą spadek po niej na podstawie ustawy nabyli bratankowie, K. G. i M. G. po 1/ 2 każdy z nich, jednoznacznie stwierdzono, że K. C. w chwili śmierci była wdową.

Organ odwoławczy ustalił także, że obaj spadkobiercy K. C. żyją.

W związku z dokonanymi ustaleniami Kolegium (pismem z dnia 5 grudnia 2011r. ) zwróciło się do Prokuratury Rejonowej W. o wystąpienie do Sądu Rejonowego W. II Wydział Cywilny z wnioskiem, na podstawie art. 7 k.p.a. w związku z art. 679 § 1 i § 2 k.p.c, o uchylenie postanowienia tego Sądu z dnia [...] września 1998 r., sygn. akt. [...], z którego wynikało, że spadek po M. C., zmarłym w dniu [...] maja 1946 r. w W., nabył na podstawie ustawy syn jego siostrzenicy – K. S. w całości. Tym samym Kolegium uznało, iż w niniejszej sprawie (wobec powziętych wątpliwości co do następstwa prawnego po zmarłym M. C.) nie jest możliwe wezwanie spadkobierców ww. do udziału w postępowaniu. Zachodzi bowiem konieczność ustalenia prawidłowego następstwa prawnego. Dlatego postępowanie o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji - w związku z art. 97 § 1 pkt. 4 k.p.a. i art. 10 k.p.a. - należy zawiesić.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy na powyższe postanowienie wniosła B. J. podnosząc, że organ naruszył art. 76 § 1 k.p.a., art. 9 k.p.a. w zw. z art. 79 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a..

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. postanowieniem z [...] marca 2012 r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium stwierdziło, że argumenty przedstawione w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] grudnia 2011 r. odnoszące się do zasadności zawieszenia przedmiotowego postępowania są prawidłowe.

Kolegium podkreśliło, że nie przeprowadziło kontrdowodu przeciwko dokumentom urzędowym, jak twierdzi się we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a jedynie -w związku z dokonanymi ustaleniami podjęło w pełni uzasadnione wątpliwości odnośnie prawidłowego oznaczenia w postanowieniu Sądu z dnia [...] września 1998 r., sygn. akt. [...], chwili śmierci M. C., a co za tym idzie prawidłowości dokonanych przez ten Sąd ustaleń w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku. Kolegium dodało, że przedmiotowej kwestii nie rozstrzygnęło we własnym zakresie, gdyż pismem z dnia 5 grudnia 2011 r. zwróciło się do Prokuratury Rejonowej W. o wystąpienie do Sądu Rejonowego W. II Wydział Cywilny z wnioskiem, na podstawie art. 7 k.p.a. w związku z art. 679 § 1 i § 2 k.p.c, o uchylenie ww. postanowienia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. przytoczyło treść art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. i podkreśliło, że decyzja administracyjna skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie, obarczona jest kwalifikowaną wadą, której stwierdzenie obliguje do stwierdzenia jej nieważności. Ustalenie zatem strony postępowania administracyjnego musi w sposób jednoznaczny wynikać ze zgromadzonego materiału dowodowego. Nie może być domniemywane, czy też nawet w najwyższym stopniu uprawdopodobnione. Zgodnie zaś z utrwalonym orzecznictwem stronami postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia w przedmiocie odmowy przyznania własności czasowej w trybie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. nr 50 poz. 279) są byli właściciele nieruchomości, którzy wystąpili z wnioskiem, bądź ich spadkobiercy. Z uwagi na brak możliwości rozstrzygnięcia sygnalizowanej kwestii we własnym zakresie Kolegium zwróciło się do Prokuratury Rejonowej W. o wystąpienie z ww. wnioskiem. Tym samym rozstrzygnięcie przedmiotowej kwestii, stanowi zagadnie wstępne, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt. 4 k.p.a.

Ponadto organ odwoławczy zwrócił uwagę, że jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego K. S. nie był jedynym spadkobiercą M. C. A przy braku uwzględnienia wszystkich stron postępowanie to obarczone byłoby zatem wadą określoną w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła B. J., zarzucając zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisów postępowania tj.: 1) art. 76 § 1 k.p.a. poprzez ustalenie stanu faktycznego wbrew dokumentom urzędowym; 2) art. 9 k.p.a. w zw. z art. 79 k.p.a. poprzez dopuszczenie dowodu z zeznań świadka M. G. na okoliczności śmierci M. C. bez powiadomienia o tym fakcie wnioskodawczyni oraz bez umożliwienia uczestnictwa w przedmiotowym przesłuchaniu przedstawiciela wnioskodawczyni, uniemożliwiając tym samym aktywne uczestnictwo w postępowaniu administracyjnym; 3) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu postanowienia dowodów, na podstawie których organ ustalił przedstawiony w uzasadnieniu stan faktyczny; 4) art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że w przedmiotowym postępowaniu istnieją przesłanki do zawieszenia postępowania z uwagi na konieczność rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego. W skardze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia z dnia [...] grudnia 2011 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała argumenty na poparcie podniesionych zarzutów, w szczególności na to, że okoliczność sukcesji po M. C. stwierdzona jest dokumentami urzędowymi w postaci ciągu postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku oraz aktu zgonu M. C. uzyskanego w oparciu o postanowienie z dnia [...] kwietnia 1957 r. o uznaniu za zamarłego wydane przez Sąd Powiatowy W. sygn. akt [...]. Skarżąca zaznaczyła, że organ bezprawnie ustalił stan faktyczny w oparciu o zeznania bratanka zmarłego M. C. (naocznego świadka) uniemożliwiając jednocześnie jej udział w przesłuchaniu świadka poprzez brak powiadomienia o terminie tego przesłuchania. Skarżąca zwróciła ponadto uwagę, że z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie sposób ustalić jakie to wątpliwości i na podstawie jakich dowodów Kolegium ustaliło prezentowany w nim stan faktyczny. W aktach sprawy nie ma najmniejszej wzmianki o faktach dotyczących innego kręgu spadkobierców po M. C. aniżeli wynikający z dokumentów urzędowych. Skarżąca dodała, że nawet w przypadku uznania, iż stan faktyczny ustalony przez Kolegium jest prawidłowy to nie wpływa on na stwierdzenie, iż postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po M. C. jest nieprawidłowe i wymaga wznowienia postępowania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

W sprawie niniejszej kluczową kwestią wymagającą rozstrzygnięcia jest ocena, czy ustalenie prawidłowego następstwa prawnego po zmarłym M. C., stanowi zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] listopada 1958 r., nr [...] odmawiającej M. C. przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] nr [...], nr hip. [...].

Kolegium uznało bowiem, że w sprawie konieczne jest prawidłowe ustalenie następców prawnych po zmarłym M. C. Zdaniem Sądu stanowisko organu odwoławczego jest wadliwe. Organ administracji publicznej nieprawidłowo bowiem uznał, że w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające zawieszenie postępowania wszczętego na skutek wniosku z dnia 19 maja 2008 r. o stwierdzenie nieważności decyzji. do czasu prawidłowego ustalenia spadkobierców dawnego właściciela nieruchomości – M C.

W postępowaniu administracyjnym wydanie każdego prawidłowego rozstrzygnięcia powinno poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego istotnego w sprawie. Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Z kolei zgodnie z treścią art. 12 k.p.a. organ powinien działać w sprawie wnikliwie i szybko posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia.

W tej sytuacji organ jest uprawiony do brania pod uwagę wszystkiego co znajduje się w aktach sprawy, aby załatwić sprawę zgodnie z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego. Sąd zwraca uwagę, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się postanowienie Sądu Rejonowego W. Wydział II Cywilny sygn. akt [...] o stwierdzenie nabycia spadku po M. C. oraz postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku po jego następcach prawnych ( postanowienie Sądu Rejonowego W., Wydział I Cywilny sygn. akt [...] i sygn. akt I [...] oraz postanowienie Sądu Rejonowego w W., Wydział I sygn. akt [...]). Sąd zawraca uwagę także, że w sprawach dotyczących przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...], przymiot strony przysługuje dotychczasowym właścicielom nieruchomości lub ich następcom prawnym i nie ulega wątpliwości, że powinni oni brać udział w tym postępowaniu. Dowodem następstwa prawnego jest natomiast postanowienie właściwego sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub sporządzony przez notariusza akt poświadczenia dziedziczenia, co jednoznacznie wynika z przepisów kodeksu cywilnego. Oczywiste jest, że jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest także zapewnienie czynnego udziału w postępowaniu jego stronom.

W polskim systemie prawnym uwzględnić trzeba przede wszystkim treść art. 1025 § 2 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym "domniemywa się, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, jest spadkobiercą". Jest to domniemanie ustawowe, skuteczne wobec wszystkich, w tym organów administracji publicznej. Ma ono istotne znaczenie zwłaszcza w sytuacji gdy prawo dopuszcza wzruszenie prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku (względnie zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia), które może nastąpić albo przez jego uchylenie (art. 678 k.p.c.), albo przez zmianę (art. 679 i art. 690 § 2 k.p.c.). Względem zaś osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia, spadkobierca może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia tylko stwierdzeniem nabycia spadku lub zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia (art. 1027 k.c.). Tym samym, skoro określony podmiot powołuje się na przysługujące mu następstwo prawne, powinien wykazać je według reguł i zasad ustalonych w przepisach prawa cywilnego.

Sądu uznał, że w niniejszej sprawie nie ma wątpliwości, że ww. postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku mają moc dowodową. Z akt sprawy nie wynika, że toczy się postępowanie o ich uchylenie albo zmianę. Wobec czego są one skuteczne wobec osób trzecich, w tym organów administracji publicznej. Tym samym w ocenie Sądu dopóki ww. postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku nie są uchylone albo zmienione mają moc dowodową i obowiązkiem organu było wziąć je pod uwagę przy ocenie materiału dowodowego.

Sąd zaznaczył także, że w przypadku kiedy w sprawie zaistnieją nowe okoliczności, co do następstwa prawnego po zmarłym M. C., to mogą być one rozważane jako przesłanka do wznowienia postępowania administracyjnego z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

Tym samym – zdaniem Sądu – zasadny jest zarzut skargi, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w obu wydanych postanowieniach błędnie uznało, że w przedmiotowym postępowaniu istnieją przesłanki do zawieszenia postępowania, do czasu prawidłowego ustalenia następców prawnych po zmarłym M. C.

Sąd zwraca uwagę, że ogólną zasadą jest to, aby organ administracji publicznej działał w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (art. 12 § 1 k.p.a.). Wszelkie zatem przepisy procedury administracyjnej, których zastosowanie powoduje przerwę w toku postępowania administracyjnego należy wykładać ścieśniająco. Do takich przepisów należy też art. 97 p 1 pkt 4 k.p.a. Z przepisu tego wynika, że obligatoryjne zawieszenie postępowania następuje, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Przepis ten ma zatem zastosowanie wówczas, gdy nie jest rozstrzygnięte jakieś zagadnienie wstępne, które będzie miało znaczenie dla sprawy administracyjnej. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie wystąpiła. SKO w Warszawie dysponuje bowiem postanowieniami o stwierdzeniu nabycia spadku, z których wynika, że M. C. zmarł dnia [...] maja 1946 r. i że dziedziczył po nim K. S., którego obecnymi dziedzicami są: skarżąca B. J., A. S., A. S. i P.S. Brak też dowodów wskazujących, że postanowienia spadkowe zgromadzone w sprawie, zwłaszcza postanowienie stwierdzające nabycie spadku po M. C., zostały skutecznie zakwestionowane w postępowaniu przed sądem powszechnym. Wobec tego są podstawy do prowadzenia postępowania nadzorczego z udziałem aktualnych stron postępowania.

Zdaniem Sądu, zawieszenie przedmiotowego postępowania stanowiło zatem naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., a jeżeli chodzi o organ odwoławczy naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uchylenie obu wydanych postanowień.

Rozpatrując ponownie sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. weźmie pod uwagę ocenę prawną zaprezentowaną w niniejszym wyroku i, w zależności od okoliczności, podejmie w sprawie dalsze czynności lub wyda stosowny akt.

Z tego względu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 31 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji. O kosztach orzeczono na mocy art. 200 i art. 205 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.