Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 757/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-05-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
658
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Rafał Stasikowski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Roman Ciąglewicz sędzia del. WSA Piotr Broda po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 października 2018 r., sygn. akt II SAB/Wa 285/18 w sprawie ze skargi H. K. na bezczynność Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [..] stycznia 2017 r. 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od organu na rzecz skarżącego H. K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 17 października 2018 r., sygn. akt II SAB/Wa 285/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi H. K. na bezczynność Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 19 stycznia 2017 r., w punkcie pierwszym zobowiązał Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do rozpatrzenia wniosku H.K. z dnia 19 stycznia 2017 r. w terminie miesiąca od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, w punkcie drugim stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, w punkcie trzecim wymierzył Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji grzywnę w wysokości 200 zł (dwieście złotych), zaś w punkcie czwartym przyznał H.K. od organu sumę pieniężną w kwocie 100 zł (sto złotych).

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

H. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, zarzucając organowi administracji bezczynność przy rozpatrywaniu jego wniosku z 19 stycznia 2017 r., złożonego na podstawie art. 8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (obecnie opubl. w Dz.U. z 2018 r. poz. 132), zwanej dalej "ustawą emerytalną". Skarżący wskazał, że po złożeniu wniosku organ pismem z 3 lutego 2017 r. poinformował go, że z uwagi na konieczność uzyskania i weryfikacji informacji o przebiegu służby oraz ze względu na złożony charakter sprawy konieczne stało się wydłużenie terminu przewidzianego na jej załatwienie. Wskazano, że zostanie ona załatwiona do 25 maja 2017 r. Pismem z 18 maja 2017 r. wnioskodawca został ponownie poinformowany, że rozpoznanie sprawy nie nastąpi w terminie przewidzianym w art. 35 § 1 K.p.a. Wskazano, że wydanie rozstrzygnięcia będzie możliwe po zebraniu dowodów i powinno nastąpić do 11 września 2017 r. Pismem z 27 listopada 2017 r. poinformowano wnioskodawcę, że została zebrana dokumentacja, niezbędna do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia. 14 grudnia 2017 r. zapoznał się on z aktami postępowania, a następnie pismem z 20 grudnia 2017 r. wypowiedział się co do zebranych dowodów i materiałów, zaś od tego czasu organ nie wykonał jakichkolwiek czynności zmierzających do rozpatrzenia wniosku. Pismem z 19 marca 2018 r. po raz kolejny poinformowano skarżącego, że sprawa nie zostanie załatwiona w terminie przewidzianym w art. 35 § 3 K.p.a. Skarżący podniósł, że pierwszą czynność wyjaśniającą w sprawie - skierowanie do Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA zapytania, czy wnioskodawca pobiera świadczenia emerytalne lub rentowe oraz za jakie okresy służby i w jakich formacjach świadczenia te przysługują - podjęto dopiero 30 marca 2017 r., po ponad dwóch miesiącach od wszczęcia postępowania w sprawie. Kolejne kroki - celem uzyskania i weryfikacji - podjęto blisko 4,5 miesiąca później. Pismem z 11 sierpnia 2017 r. organ zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z prośbą o przekazanie informacji o przebiegu służby wnioskodawcy. W tym samym dniu skierowano zapytanie do Szefa Agencji Wywiadu, celem weryfikacji przesłanki rzetelnego pełnienia służby przez wnioskodawcę. W tym świetle nie sposób przyjąć, aby organ działał w sprawie wnikliwie i szybko, czy podejmował działania bez zbędnej zwłoki. Biorąc pod uwagę, że czynności wyjaśniające były realizowane w kilkumiesięcznych odstępach, a pierwsze w sprawie wystąpienie skierowano dopiero po przesunięciu pierwotnego terminu na rozpoznanie sprawy, działania organu należy poczytywać jako bezczynność.

Rozpoznając skargę, Sąd stwierdził, że organ administracji trafnie wprawdzie wywodził, że materia rozpoznania wniosku wymaga dokonania kolejno szeregu ustaleń, jednocześnie jednak organ nie podjął nawet próby obrony przed zarzutem bezczynności w toku postępowania, gdy chodzi zwłokę przy realizacji kolejnych działań, jak i brak podjęcia rozstrzygnięcia, po zebraniu dokumentacji sprawy, do dnia wniesienia skargi. Co wynika z akt administracyjnych, organ podjął jeszcze pewne czynności po zajęciu przez wnioskodawcę stanowiska w sprawie w grudniu 2017 roku, mianowicie - 5 stycznia 2018 r. wystosowano pismo do Szefa Agencji Wywiadu, jednak pomimo uzyskania na nie odpowiedzi w kolejnym miesiącu nadal nie wydawano rozstrzygnięcia w sprawie bądź ponownie nie wezwano wnioskodawcy do zapoznania się z uzupełnionymi aktami, aż do dnia skierowania akt do sądu, co nastąpiło pismem z 10 maja 2018 roku. Zdaniem Sądu, brak uzasadnienia w kontekście specyfiki sprawy dla podejmowania stosownych czynności z tak znaczną zwłoką. Wobec upływu przewidzianego przepisem terminu załatwienia sprawy uzasadnione było zobowiązanie organu przez Sąd do załatwienia sprawy w czasie 30 dni. Nie można, w ocenie Sądu, uznać za trafne wywodów organu, jakoby w realiach niniejszej sprawy nie doszło do rażącego naruszenia prawa w kontekście bezczynności w sprawie. Zadaniem organu było organizowanie pracy tak, aby w rozsądnym czasie zlikwidować zaległości, zaś sprawy były załatwione w możliwie najkrótszym czasie w kolejności wpływu, bądź wedle innych, jasno sprecyzowanych i racjonalnie uzasadnionych reguł. W rozpatrywanej sprawie w sposób oczywisty nie uczyniono temu zadość. Wniosek wpłynął do organu już w pierwszych dniach, wobec terminu wejścia w życie noweli ustawy emerytalnej - 1 stycznia 2017 r. Zadaniem organu było prowadzenie sprawy tak, aby każda strona mogła realnie oczekiwać jej załatwienia w ramach przyjętej kolejności. Nie mogło temu służyć kierowanie do wnioskodawcy kolejnych pism, informujących o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy, zwłaszcza gdy po upływie kolejnego nie podejmowano już nowych czynności w sprawie. Jeżeli wobec obiektywnych ograniczeń technicznych czy organizacyjnych nie mogą być dochowane terminy zakreślone K.p.a., obowiązkiem organu jest takie komunikowanie się ze stroną, aby mogła mieć ona pewność, że pomimo przekroczenia terminów sprawa jej zostanie w rozsądnym czasie ostatecznie załatwiona. Znaczne przekroczenie terminu załatwienia sprawy (na dzień orzekania przez Sąd upływ 21 miesięcy od złożenia wniosku), w powiązaniu z brakiem rzetelnej informacji dla strony, kiedy sprawa zostanie ostatecznie załatwiona, uzasadniało ocenę, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszenia prawa.

W takiej sytuacji zasadnym było, w ocenie Sądu, wymierzenie organowi grzywny. Nie było jednak w sprawie przesłanek dla wymierzenia jej w maksymalnej wysokości wedle żądanie skargi. Mogłoby to być uzasadnione w przypadkach kwalifikowanych, na przykład w razie ujawnienia, że organ celowo, w ramach szykany, odstępuje od procedowania nad wnioskiem określonej osoby, czy grupy osób. Brak podstaw dla sformułowania takiej oceny w przedmiotowej sprawie, gdzie wobec znacznego, równoczesnego wpływu wniosków generalnie rozpoznanie ich w terminie może być technicznie czy organizacyjnie niemożliwe. W takiej sytuacji uzasadnione jest wymierzenie grzywny za okres, gdy organ nie podejmował już żadnych czynności, po uzupełnieniu materiału dowodowego w sprawie, od 12 lutego 2018 r.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł organ, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu:

1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 149 § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) poprzez stwierdzenie, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, w sytuacji, gdy działanie organu nie wynikało ze złej woli organu, czy też z chęci lekceważenia strony postępowania, ale z konieczności podjęcia przez organ szeregu czynności, w szczególności zebrania materiału dowodowego i jego wnikliwej analizy. Minister właściwy do spraw wewnętrznych, aby wydać decyzję w przedmiocie wyłączenia stosowania art. 15 c, art. 22 a i art. 24a musi dokonywać wszechstronnego i wnikliwego zbadania przedmiotowej sprawy, co wymaga podjęcia przez organ administracji szeregu czynności wyjaśniających. Podkreślić należy, że w przedmiotowej sprawie organ w chwili wniesienia przez skarżącego wniosku z dnia 19 stycznia 2017 r. nie dysponował materiałem dowodowym i dlatego w pierwszej kolejności na organie ciążył obowiązek wystąpienia do Zakładu Emerytalno - Rentowego MSWiA z zapytaniem czy skarżący pobiera świadczenie emertytalne/rentowe/rentowe rodzinne oraz za jakie okresy służby i w jakich formacjach. Następnie ustalenia wymagało, czy skarżący podlega (ewentualnie za jakie okresy, służba w jakich formacjach) regulacjom ww. ustawy ( art. 15 c, art. 22 a, art. 24 a). W przypadku potwierdzenia powyższego konieczne było wystąpienie do Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu – z prośbą o przekazanie informacji o przebiegu służby na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13 b ustawy, a także przekazanie informacji pozwalających na ocenę ustawowego wymogu dotyczącego rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem życia i zdrowia. Ponadto niezbędne było wystąpienie do formacji, w których skarżący pełnił służbę, lub jej następcy prawnego, z prośbą o weryfikację okresów służby skarżącego pod kątem przedstawionego powyżej ustawowego wymogu dotyczącego rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem życia i zdrowia. Zatem w tym zakresie, co jest najważniejsze w sprawie, organ jest zależny od sprawności i szybkości przekazywania materiałów dowodowych koniecznych do wydania orzeczenia w sprawie przez właściwe organy. Ponadto wniosek z dnia 19 stycznia 2017 r. został wniesiony przedwcześnie, tj. co prawda po wydaniu przez organ emerytalno - rentowy decyzji o ponownym ustaleniu wysokości emerytury oraz decyzji o ponownym ustaleniu wysokości renty inwalidzkiej skarżącego ([.] lipca 2017 r.), ale przed uzyskaniem wiedzy przez organ o wydanych decyzjach, dacie zwolnienia ze służby, wysłudze strony i informacji o przebiegu służby z IPN (31 lipca 2017 r.). Informację o dacie zwolnienia ze służby organ uzyskał w dniu 28 kwietnia 2017 r. Ponadto informację o przebiegu służby z akt osobowych IPN organ uzyskał w dniu 6 listopada 2017 r., a informację o przebiegu służby z Agencji Wywiadu w dniu 12 lutego 2018 r.

2. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 149 § 2 w związku z art. 154 § 6 w związku z art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) poprzez wymierzenie Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji grzywny w wysokości 200 złotych, w sytuacji, gdy wymierzenie grzywny jest fakultatywne, a jej wysokość powinna zostać uzasadniona.

Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ podniósł, że w chwili wniesienia przez skarżącego wniosku nie dysponował de facto materiałem dowodowym. Skarżący złożył wniosek co prawda przed wydaniem decyzji w sprawie ponownego ustalenia wysokości jego emerytury oraz renty inwalidzkiej, ale organ nie mógł procedować wniosku do czasu uzyskania informacji o ewentualnym wydaniu przez organ emerytalno – rentowy decyzji o ponownym ustaleniu wysokości emerytury oraz decyzji o ponownym ustaleniu wysokości renty inwalidzkiej skarżącego. Decyzja o ponownym ustaleniu wysokości emerytury oraz decyzja o ponownym ustaleniu wysokości renty inwalidzkiej zostały wydane przez organ emerytalno – rentowy w dniu [..] lipca 2017 r., a wiedzę o nich organ uzyskał w dniu 31 lipca 2017 r. Zatem wniosek z dnia 19 stycznia 2017 r. został złożony przedwcześnie, tj. przed wydaniem przez organ emerytalno – rentowy decyzji o ponownym ustaleniu wysokości emerytury skarżącego oraz decyzji o ponownym ustaleniu wysokości renty inwalidzkiej skarżącego oraz przed uzyskaniem wiedzy przez organ o wydanych decyzjach, wysłudze strony oraz informacji o przebiegu służby z IPN (31 lipca 2017 r.). Informację o dacie zwolnienia ze służby organ uzyskał w dniu 28 kwietnia 2017 r. Ponadto informację o przebiegu służby z akt osobowych IPN organ uzyskał w dniu 6 listopada 2017 r., a informację o przebiegu służby z Agencji Wywiadu w dniu 13 września 2017 r. Wydłużenie terminu załatwienia sprawy było uzasadnione, gdyż organ potrzebował realnego w okolicznościach sprawy czasu do przeanalizowania stanu prawnego i faktycznego sprawy oraz wydania i uzasadnienia rozstrzygnięcia w sprawie. Organ podniósł również, że wpływa do niego znaczna ilość spraw wniesionych na podstawie art. 8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy. Zdaniem organu, w przedmiotowej sprawie nie nastąpiło rażące naruszenie prawa, gdyż organ musiał podjąć szereg czynności, aby merytorycznie rozstrzygnąć sprawę.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Granice te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wobec niestwierdzenia przesłanek nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał oceny podstaw i zarzutów kasacyjnych.

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 149 § 1 P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:

1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;

2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;

3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

Natomiast treść art. 149 § 1a P.p.s.a. zobowiązuje Sąd do jednoczesnej oceny czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

W sprawie ze skargi na przewlekłość postępowania sąd administracyjny kontroluje co do zasady tok i poprawność czynności organu, ich właściwe natężenie, koncentrację materiału dowodowego, prawidłowość i celowość z punktu widzenia rozstrzygnięcia.

Pojęcie przewlekłości postępowania zostało zdefiniowane przez ustawodawcę w art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. jako stan, w którym postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Ustawodawca nie określił stanu przewlekłości posługując się skonkretyzowaną jednostką czasu (np. co najmniej 6 miesięcy). Ustalenie znaczenia tego pojęcia wymaga więc sięgnięcia do ogólnych zasad postępowania administracyjnego i regulacji dotyczących terminów zakreślanych organom do załatwienia sprawy. Ocenie podlega zatem zachowanie terminów określonych w art. 35 k.p.a. i wymóg prowadzenia sprawy z poszanowaniem zasad postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 12 k.p.a. organy administracji mają działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami do jej załatwienia. Z orzecznictwa wynika, że z przewlekłością postępowania mamy do czynienia, gdy organ nie załatwia sprawy w ustawowym terminie, a podejmowane przez niego działania nie charakteryzują się koncentracją, względnie mają charakter czynności pozornych, nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy. Jest to sytuacja, gdy organowi można skutecznie przedstawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, aby zakończyło się ono w rozsądnym terminie, względnie zarzut przeprowadzania czynności (w tym dowodowych) pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia. Przewlekłość postępowania zachodzi zatem, gdy jest ono długotrwałe, prowadzone rozwlekle i trwa ponad konieczność wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych niezbędnych do finalnego rozstrzygnięcia. Ocena, czy postępowanie trwa dłużej niż to konieczne, dokonywana musi być przy tym jednak na podstawie zarówno analizy charakteru podejmowanych czynności, jak i stanu faktycznego konkretnej sprawy. Konkludując uznać należy, że pojęcie przewlekłości postępowania obejmować będzie opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji, gdy konkretna sprawa ze względu na charakterystyczne dla niej okoliczności prawne i faktyczne mogłaby być załatwiona w terminie krótszym.

Ustawodawca słusznie uznał, że przewlekłość prowadzenia postępowania przez organ winna być stopniowalna (zwykła albo kwalifikowana, czyli rażąca), zależnie od okoliczności konkretnej sprawy. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że pojęcie "rażące naruszenie prawa", o którym mowa w art.149 § 1a P.p.s.a. jako postać kwalifikowana naruszenia prawa powinno być interpretowane ściśle. Muszą tym samym wystąpić szczególne okoliczności uzasadniające przyjęcie takiej postaci naruszenia prawa. Samo pojęcie "rażące" oznacza, że chodzi tu o działanie bezsporne, ponad miarę, niewątpliwe, wyraźne oraz oczywiste. Tym samym rażące naruszenie prawa musi posiadać dodatkowe cechy w stosunku do "normalnego" naruszenia prawa. Musi być to naruszenie prawa, które wyraźnie odróżnia się wśród innych naruszeń prawa, stanowiąc pewien przypadek wyjątkowy na ich tle. W przypadku bezczynności chodzi o wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym takim jak drastyczne przekroczenie ustawowego terminu do załatwienia sprawy, oczywiście lekceważący stosunek organu do złożonego wniosku strony, duże natężenie braku woli organu w załatwieniu wniosku, działanie organu wbrew określonym standardom, bez jakiegokolwiek usprawiedliwienia dla takiej praktyki. Każda z tych okoliczności samodzielnie świadczyć może o rażącym naruszeniu prawa. Przewlekłość o charakterze rażącego naruszenia prawa wyłącza pojawienie się okoliczności ekskulpujących (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2015 r., sygn. I OSK 1514/14, publ. www.nsa.orzeczenia.gov.pl). W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, że do okoliczności ekskulpujących organu nie zaliczają się jego organizacyjne problemy, takie jak obciążenie ilością spraw, czy braki kadrowe z tego względu, że nie mogą one rodzić negatywnych skutków dla strony i wpływać na ograniczenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki (tak wyrok NSA z 17 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 2542/16; wyrok NSA z 21 kwietnia 2017 r. sygn. akt II OSK 521/16; wyrok NSA z 1 sierpnia 2017 r. sygn. akt II OSK 2614/16).

W wyniku rozpoznawania skargi na przewlekłość Sąd bada, czy postępowanie organu prowadzone było w sposób nieprawidłowy z punktu widzenia wymogów efektywności i to bez względu na to czy sprawa została zakończona wydaniem decyzji przed wydaniem orzeczenia przez Sąd, czy też nie. Sąd dokonuje oceny postępowania przed organem administracji, a ściślej działań organu pod kątem prawidłowego zastosowania przepisów postępowania. Skoro przewlekłe prowadzenie postępowania może zostać stwierdzone jedynie w przypadku, gdy organ mając kompetencje do wydania konkretnego aktu bądź podjęcia określonej czynności nie realizuje tych kompetencji w zgodzie z prawnymi standardami szybkości i efektywności postępowania określonymi w konkretnych przepisach prawa (wskazanych wyżej lub w przepisach szczególnych), to zarzut błędnego stwierdzenia przez Sąd przewlekłego postępowania w sprawie musi obejmować łączne wskazanie tych przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, które stanowiły podstawę do orzekania przez Sąd w sprawie ze skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ oraz przepisów, które naruszył organ, a których prawidłowe zatasowanie uwalniałoby go z zarzutu przewlekłego prowadzenia postępowania.

W pierwszym zarzucie skargi kasacyjnej dotyczącym naruszenia art. 149 § 1a P.p.s.a. podjęto próbę podważenia dokonanej przez Sąd pierwszej instancji oceny charakteru stwierdzonej przewlekłości w prowadzeniu postępowania jako mającej miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Wyjaśnić należy, iż skarżący kasacyjnie organ, chcąc powołać się na zarzut naruszenia powyższego przepisu w sytuacji, gdy zarzuca błędną ocenę stopnia bezczynności przekładającą się na treść rozstrzygnięcia w kwestii przewlekłości w prowadzeniu postępowania, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, jest zobowiązany bezpośrednio powiązać omawiany zarzut z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów (w niniejszej sprawie przepisy k.p.a., które określają terminy załatwienia sprawy), aby następnie wykazać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nieprawidłowo przyjął, że przewlekłość w prowadzeniu postępowania miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Skoro w rozpoznawanej sprawie WSA w Warszawie na gruncie powołanego w uzasadnieniu wyroku przepisu art. 35 k.p.a. ocenił przewlekłość w prowadzeniu przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji postępowania, jako mającą miejsce z rażącym naruszeniem prawa, to nie można Sądowi stwierdzającemu, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa zarzucić naruszenia art. 149 § 1a P.p.s.a., gdyż takie rozstrzygnięcie jest zgodne z dyspozycją zastosowanej normy prawnej wynikającej z tego przepisu. Naruszenie powołanego przepisu jest zawsze następstwem uchybienia innym przepisom, czy to procesowym, czy też materialnym, których w skardze kasacyjnej bezpośrednio w powiązaniu ze stawianym zarzutem naruszenia art. 149 § 1a P.p.s.a. - w ogóle nie powołano (por. wyroki NSA z dnia: 9 stycznia 2015 r., sygn. akt I OSK 638/14, 8 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 71/15, 24 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1088/14, 29 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1595/14, sygn. akt 1596/14,12 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 296/16, 19 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 1649/17).

W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że brak wskazanych wyżej odniesień oznacza, że zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 149 § 1a P.p.s.a. jest nieskuteczny. Sąd drugiej instancji nie jest bowiem uprawniony do przypisywania autorowi skargi kasacyjnej zamiaru przytoczenia konkretnej podstawy kasacyjnej, ani też poszukiwania takiej podstawy, która byłaby najbardziej skuteczna i adekwatna do prawdopodobnego zamysłu strony. Orzekanie w granicach skargi kasacyjnej wyklucza możliwość merytorycznej oceny tak wadliwie skonstruowanego zarzutu naruszenia art. 149 § 1a P.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 15 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 1329/14).

Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił nadto zasadności zarzutów skargi kasacyjnej opisanych w punktach drugim i trzecim naruszenia art. 149 § 2 P.p.s.a. w związku z art. 154 § 6 i 7 w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a., za pomocą którego zakwestionowano wymierzenie organowi grzywny oraz przyznanie od organu sumy pieniężnej na rzecz skarżącego.

Zgodnie z treścią art. 149 § 2 P.p.s.a. jedyną przesłanką warunkującą wymierzenie organowi grzywny, jak również przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej, jest uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Stosowanie środków określonych w art. 149 § 2 P.p.s.a. wobec organu jest uprawnieniem dyskrecjonalnym sądu, zatem możliwością, z której sąd może skorzystać, jeżeli realia sprawy są niemożliwe do akceptacji z punktu widzenia ochrony praw strony. Wybór odpowiedniego środka powinien być zasadniczo warunkowany celem skargi na przewlekłość, którym jest zwalczenie tych stanów mających miejsce w postępowaniu i doprowadzenie do jego zakończenia. Istotna jest również funkcja prewencyjna, mająca na celu zapobieganie, aby w przyszłości organ administracji nie dopuszczał do powstania stanu przewlekłości w postępowaniu. Podstawowe znaczenie ma zastosowanie grzywny, która pełni względem organu funkcje prewencyjno-represyjne. Jeżeli sąd uzna, że dla realizacji powyższego celu nie wystarczy wymierzenie organowi grzywny, może przyznać skarżącemu sumę pieniężną w stosownej wysokości, która rekompensuje, przynajmniej w pewnej mierze, uszczerbku (krzywdy, straty itd.) jakiego doznał skarżący na skutek bezczynności lub przewlekłego działania organu administracji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie znajduje przesłanek, aby zakwestionować wysokość zasądzonej od organu grzywny i przyznanej sumy pieniężnej, gdyż Sąd I instancji wyjaśnił, jakie motywy skłoniły go do zasądzenia tych świadczeń w przyjętej wysokości, a ustalenia te znajdują podstawy w przyjętym przez organ sposobie prowadzenia postępowania w sprawie oraz w braku merytorycznych argumentów przemawiających za takim sposobem prowadzenia tego postępowania, które, co należy podkreślić, stanowi nie tylko rażące naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego przewidujących terminy rozpatrzenia spraw przez organ administracji publicznej, ale także konstytucyjnej zasady pogłębiania zaufania do organu władzy publicznej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasądzenie od organu grzywny w wysokości dwieście złotych wypełnia funkcję prewencyjno-represyjną i odpowiada poczuciu sprawiedliwości za niewłaściwe działanie organu. Jest to usprawiedliwione także specyfiką rozpoznawanej sprawy. Jest to usprawiedliwione także specyfiką rozpoznawanej sprawy. Należy pamiętać, że skarżący od dłuższego czasu otrzymuje świadczenie emerytalne w obniżonej wysokości. Rozpoznawana sprawa w swych ekonomicznych następstwach dotyczy więc podstawowych dochodów skarżącego, z których pokrywa on koszty utrzymania siebie i swojej rodziny. W takich sytuacjach organ winien więc wykazywać się szczególną wrażliwością i troską o jednostkę, dążąc do jak najszybszego załatwienia jej wniosku, który dotyczy fundamentów jego egzystencji. Nie został również naruszony przepis art. 154 § 6 P.p.s.a., gdyż grzywna została ustalona w granicach wyznaczonych tym przepisem. Podobne argumenty odnieść należy do przyznanej sumy pieniężnej, która choć mająca w rozpoznawanej sprawie wymiar raczej symboliczny z punktu widzenia ekonomicznego, rekompensuje wewnętrzną krzywdę jednostki związaną z oczekiwaniem na podjęcie decyzji przez organ. Nie został również naruszony przepis art. 154 § 7 P.p.s.a., gdyż suma pieniężna została ustalona w granicach wyznaczonych tym przepisem.

Zarzut naruszenia przepisu art. 141 § 4 P.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny ustalił lub przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z dnia 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09, LEX nr 552012; wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r., II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku (por. wyroki NSA z dnia 28 września 2010 r., I OSK 1605/09; z dnia 13 października 2010 r., II FSK 1479/09, publik. CBOSA). Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego.

Wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku skarżącego, Sąd I instancji nie naruszył art. 141 § 4 P.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób umożliwiający kontrolę instancyjną, w szczególności zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne wymienione w powyższym przepisie prawa i pozwala jednoznacznie ustalić przesłanki, jakimi kierował się wojewódzki sąd administracyjny podejmując zaskarżone orzeczenie. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika także jaki stan faktyczny ustalił i przyjął za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd I instancji. Wskazał on wyraźnie, jakimi okolicznościami faktycznymi kierował się podejmując decyzję o wymierzeniu organowi grzywny i ustalając jej kwotę. Z tych względów zarzut ten nie mógł zostać uznany za uzasadniony.

Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 P.p.s.a.