Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 263/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Dnia 4 listopada 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Jan Szuma po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 listopada 2021 roku sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku opiekuńczego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy W. z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...]; II. umarza postępowanie administracyjne; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę [...]zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy W. (zwany dalej "Burmistrzem" lub "organem I instancji") przyznał M. K. (zwanej dalej "Skarżącą") specjalny zasiłek opiekuńczy na okres [...] w wysokości [...] zł miesięcznie w związku z opieką nad ojcem – M. P., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Pismem z dnia [...] grudnia 2018 r. Skarżąca powiadomiła Burmistrza, że jej mąż – B. K. zakończył pracę z dniem [...] listopada 2018 r., a jej syn – K. K. otrzymał dochód netto w miesiącu listopadzie w wysokości [...] zł w związku z podjęciem zatrudnienia.

Następnie Skarżąca powiadomiła Burmistrza, że jej syn pobiera wynagrodzenie. W listopadzie 2018 – [...] zł, w grudniu 2018 r. – [...] zł, w styczniu 2019 – [...] zł. Z dniem [...] stycznia 2019 r. zakończył stosunek pracy. N. umowę zawarł z dniem [...] stycznia 2019 r. i pobiera wynagrodzenie [...] zł.

Burmistrz powziął wątpliwości co do wynagrodzenia syna Skarżącej za listopad 2018 r. Według informacji uzyskanych od jego pracodawcy – M. dowiedziano się, że syn Skarżącej pobrał wynagrodzenie [...] zł za listopad 2018 r. Skarżąca została wezwana do podania prawdziwej wysokości dochodu uzyskanego przez K. K..

Pismem z dnia [...] lutego 2019 r. Burmistrz wezwał Skarżącą do ostatecznego określenia dochodu jej syna za listopad 2018 r. Istniały bowiem rozbieżności, które nie pozwalały na określenie rzeczywistego stanu majątkowego rodziny. Z informacji uzyskanych przez Burmistrza wynikało, że K. K. uzyskał w listopadzie 2018 r. dochód w wysokości [...] zł. W myśl ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zmianami [według stanu na dzień wydania decyzji I instancji objętą kontrolą sądową], zwanej dalej "u.ś.r.") dochód to przychód podlegający opodatkowaniu, pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki ubezpieczeniowe zdrowotne.

Pismem z dnia [...] marca 2019 r. Burmistrz zawiadomił Skarżącą o wszczęciu postępowania w sprawie zmiany okresu pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego decyzją z dnia [...] listopada 2018 r.

Pismem z dnia [...] czerwca 2019 r. Skarżąca powiadomiła Burmistrza, że jej syn zakończył pracę w firmie M. [...] z dniem [...] kwietnia 2019 r.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] Burmistrz zmienił okres pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego z okresu 01 18 na okres [...] oraz [...]. Skarżąca złożyła odwołanie od decyzji organu I instancji z dnia [...] czerwca 2019 r

Skarżąca powiadomiła Burmistrza, że z dniem [...] kwietnia 2019 r. jej mąż rozpoczął pracę.

Decyzją z dnia [...] września 2019 r. nr [...] Burmistrz uchylił decyzję z dnia [...] listopada 2018 r. zmienioną następnie decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. Skarżąca złożyła odwołanie od decyzji organu I instancji z dnia [...] września 2019 r.

Decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "SKO w P.", "Kolegium" lub "organem II instancji") uchyliło decyzję organu I instancji z dnia [...] czerwca 2019 r. i umorzyło postępowanie przed nim. W uzasadnieniu decyzji SKO w P. wskazało, że nie można zmienić decyzji/uchylić jej, gdy okres zasiłkowy już minął. Z tego względu należało uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie administracyjne.

Pismem z dnia [...] grudnia 2019 r. Burmistrz zawiadomił Skarżącą o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie uznania za nienależnie pobrany specjalny zasiłek opiekuńczy, wypłacony w okresie [...] w związku z wydaną decyzją z dnia [...] listopada 2018 r.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] Burmistrz uznał za nienależnie pobrany specjalny zasiłek opiekuńczy wypłacony za okres [...] i zobowiązał Skarżącą do zwrotu kwotę [...]zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie tj. łącznie [...] zł. Skarżąca złożyła odwołanie od decyzji z dnia [...] grudnia 2019 r.

Decyzją z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] SKO w P. uchyliło decyzję organu I instancji z dnia [...] września 2019 r. i umorzyło postępowanie przed nim w całości.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] SKO w P. uchyliło decyzję organu I instancji z dnia [...] grudnia 2019 r. oraz przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia Burmistrzowi. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że uchylona w sentencji decyzja Burmistrza została wydana na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. – organ uznał, że świadczenie Skarżącej zostało wypłacone mimo okoliczności powodujących ustanie prawa do tych świadczeń, a Skarżąca była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Takimi okolicznościami miały być zmiany w sytuacji dochodowej w okresie [...]. Kolegium uznało, że wyjaśnienia wymaga kwota utraconego dochodu przez B. K.. Podano kwotę [...]zł, a w katach sprawy mowa jest o kwocie [...]zł. Za orzecznictwem stwierdzono, że dochód w postaci diety radnego należy wliczać do dochodu rodziny, pomimo nieopodatkowania go.

Dnia [...] lipca 2020 r. Burmistrz powiadomił Skarżącą o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nienależnie pobranego świadczenia i zobowiązania Skarżącej do jego zwrotu. Pismem datowanym na ten sam dzień, Burmistrz zawiadomił o przystąpieniu do prowadzenia postępowania administracyjnego w związku z uchyleniem jego decyzji (decyzja SKO w P. z dnia [...] czerwca 2020 r.).

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] Burmistrz uznał świadczenie za nienależnie pobrane za okres [...] i zobowiązał Skarżącą do zwrotu kwoty [...]zł.

Inną decyzją, ale także datowaną na dzień [...] sierpnia 2020 r. o nr [...] Burmistrz uznał za nienależnie pobrany specjalny zasiłek opiekuńczy wypłacony Skarżącej za okres [...] i zobowiązał ją do zwrotu kwoty [...]zł wraz z odsetkami za opóźnienie naliczonymi od dnia wystawienia decyzji w kwocie [...]zł (łącznie [...] zł). Burmistrz stwierdził, że od dnia [...] czerwca 2019 r. sytuacja majątkowa rodziny kształtowała się następująco: [...] zł – miesięczny dochód rodziny osiągnięty w 2017 r.; dochód utracony przez męża Skarżącej w 2017 r. wynosi [...] zł; kwota dochodu męża Skarżącej w związku z podjęciem zatrudnienia od maja 2019 r. wynosi [...] zł. Od dnia [...] czerwca 2019 r. dochód miesięczny rodziny wynosi [...] zł, co na jednego członka rodziny przypada [...] zł i przekracza tym samym granicę dochodu [...] zł o kwotę [...]zł. Skoro dochód z art. 16a ust. 2 u.ś.r. został przekroczony, świadczenie należało uznać za nienależne.

W terminowo wniesionym odwołaniu Skarżąca zakwestionowała decyzję organu I instancji. Skarżąca podniosła zarzut naruszenia art. 7, art. 7a, art. 7b, art. 10, art. 12, art. 14a, art. 75, art. 76, art. 76a, art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zmianami, zwanej dalej "k.p.a.") oraz art. 2, art. 3, art. 22 ust. 23c oraz art. 30 u.ś.r. Skarżąca podkreśliła w szczególności zarzut naruszenia art. 30 ust. 1, 2, 2b i 8 oraz art. 3 pkt 1a u.ś.r., a także art. 21 pkt 17 w związku z art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1426 ze zmianami, zwanej dalej "u.p.d.o.f."). Na tej podstawie Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i o umorzenie postępowania administracyjnego.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ II instancji uznał, że do dochodu rodziny za 2017 r. tj. [...] zł należało odjąć utracony dochód B. K. w wysokości [...] zł i dodać kwotę [...]zł – dochód od [...] czerwca 2019 r. Otrzymana kwota tj. [...] zł po podzieleniu na ośmiu członków rodziny dała kwotę [...]zł, co przekracza kryterium dochodowe na rodzinę i uniemożliwia przyznanie świadczenia w analizowanym okresie. Kolegium odniosło się także do zarzutów odwołania. Nagrody sportowe, diety radnego i inne dochody powinny być wliczane w majątku rodziny, aby na tej podstawie ustalić faktyczną sytuację majątkową.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła pełnomocnik Skarżącej – r. pr. M. M. kwestionując decyzję organu II instancji w całości. Podniesiono zarzut rażącego naruszenia przepisów proceduralnych, a w szczególności:

1) pominięcie przez Kolegium okoliczności naruszenia przez Burmistrza podstawowych zasad postępowania tj. przepisów 6-9 k.p.a. polegających na niezgodnym z prawem niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy, nieudzieleniu Skarżącej informacji o aktualnej sytuacji wynikającej ze zgłoszonej zmiany sytuacji finansowej, bezpodstawnym uznaniu, iż miała świadomość, że wnioskowane świadczenia jej nie przysługują, mimo iż organ nie udzielił jej w tej sprawie informacji i nie zmienił dotychczasowej decyzji nagłego odstąpienia przez organ od dotychczasowej praktyki, budzącego – wbrew interesowi publicznemu – nieufności wobec organu;

2) pominięcie przez organ II instancji okoliczności rażącego naruszenia przez Burmistrza przepisów k.p.a. polegającego na braku informowania Skarżącej o stanie sprawy, o braku szczegółowego wyliczenia przez organ dochodu rodziny z uzasadnieniem w zakresie kwalifikacji poszczególnych kwot, które to zarzuty zostały opisane przez Skarżącą w jej odwołaniach;

3) pominięcie przez organ II instancji naruszenia przez Burmistrza przepisów art. 12 i art. 35 § 1 i 3 k.p.a. poprzez niezachowanie ustawowych terminów załatwiania spraw i przewlekłe prowadzenie postępowania zarówno dotyczącego przedmiotowego świadczenia, jak i postępowania w sprawie uznania zasiłku za nienależnie pobrany;

4) naruszenie przepisu art. 184 k.p.a. przez obydwa organy, polegające na utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, której oznaczenie numeryczne jest identyczne jak innej decyzji organu I instancji, wydanej w innej sprawie, podczas gdy każda sprawa musi być załatwiona odrębną decyzją administracyjną;

5) rażące naruszenie przez organy obydwu instancji przepisów art. 32 k.p.a. oraz art. 40 § 1 i 2 k.p.a. – polegające na całkowitym pominięciu okoliczności, iż Skarżąca ustanowiła pełnomocnika i zgodnie z udzielonym pełnomocnictwem ogólnym w tych sprawach, wszelka korespondencja dotycząca postępowań w sprawie rzekomo nienależnie pobranych przez nią świadczeń powinna być doręczana wyłącznie pełnomocnikowi;

6) postępowanie w obydwu instancjach jest dotknięte sankcją nieważności, ponieważ strona została pozbawiona możliwości działania przez pełnomocnika, który w ogóle nie został zawiadomiony o wszczęciu przedmiotowego postępowania przez Burmistrza, ani przez Kolegium, mimo iż obydwa organy dysponowały udzielonym pełnomocnictwem – i pełnomocnik nie mógł odnieść się do zgromadzonego materiału dowodowego.

Ponadto podniesiono zarzuty rażącego naruszenia przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 30 ust. 1, 2, 2b i 8, art. 3 pkt 1a i 1c oraz art. 5 i 6 u.ś.r., a także przepisów art. 13 pkt 5, art. 21 pkt 17 w związku z art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f. poprzez:

1) błędne zastosowanie art. 30 ust. 1 i 2, art. 3, art. 5, art. 6 u.ś.r. polegające na uznaniu, że Skarżąca pobrała nienależnie specjalny zasiłek opiekuńczy w łącznej kwocie [...]zł, mimo że zgłaszała ona organowi wszelkie zmiany w sytuacji materialnej rodziny wnosząc o udzielenie informacji o ewentualnym dokonaniu zmian w naliczeniu zasiłków i nie uzyskała odpowiedzi oraz nie została pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) błędne ustalenie wysokości dochodu rodziny w spornym okresie, w tym również przyjęcie, że łączny dochód w okresie przyznanego zasiłku wynosił [...] zł, niewskazanie podstawy prawnej zakwalifikowania poszczególnych kwot do dochodu rodziny, niewskazanie sposobu wyliczenia tego dochodu, z uwzględnieniem uśrednionych kwot zgodnie z ustawą, a nade wszystko brak uzasadnienia i nieprzedstawienie sposobu wyliczenia wysokości ustalonej należności, w sposób możliwy do zweryfikowania przez Skarżącą, w tym również nieustosunkowanie się do zarzutów podniesionych przez Skarżącą;

3) naruszenie art. 13 pkt 5, art. 21 pkt 17 w związku z art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f. polegające na błędnym ustaleniu dochodu rodziny, poprzez nieuwzględnienie kosztów uzyskania przychodu B. K. w związku z otrzymywaniem diety z tytułu pełnienia obowiązków społecznych i obywatelskich;

4) pominięcie przez obydwa organy i niewykonanie wskazań SKO w P. zawartych w poprzednio uchylonej decyzji, a zobowiązujących organ I instancji do wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, w tym między innymi do prawidłowego ustalenia całkowitego dochodu rodziny, a także całkowite pominięcie analogicznych orzeczeń Kolegium w sprawie państwa Kwiatkowskich za lata poprzednie i interpretacji przesłanek stosowania przepisu art. 30 ust. 1 i 2 u.ś.r. wynikających z orzecznictwa sądów administracyjnych.

Na tej podstawie Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji SKO w P., uchylenie decyzji Burmistrza, umorzenie postępowania w I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skargi rozwinięto zarzuty.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Organ II instancji podniósł, że Skarżąca od lat bierze udział w analogicznych postępowaniach i miała wiedzę o tym, że zmiany w sytuacji majątkowej jej rodziny mają przełożenie na prawo do otrzymywania przyznanego świadczenia. Skarżąca była informowana o konieczności wykazywania zmian. Kolegium uznało, że wykazano, jakie kwoty wzięto pod uwagę przy obliczaniu kwoty nienależnie pobranej. P. zarzuty uznano za niezasadne. Skoro Skarżąca sama występowała w sprawie kierując pisma do organów, odpowiedzi były przesyłane do niej. Czas prowadzenia postępowania nie ma wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie zarzuty zostały wzięte pod uwagę.

Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zmianami). Zgodnie z powołanym przepisem: "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów". W związku z tym zarządzeniem z dnia [...] września 2021 r. Przewodniczący Wydziału II. tut. Sądu skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] listopada 2021 r.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zmianami, zwanej dalej "p.p.s.a.") w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany granicami skargi, w związku z czym zarzuty podniesione w jej treści nie wyznaczają kierunku analizy podejmowanej przez Sąd.

Przedmiotem skargi jest ocena zgodności z prawem decyzji SKO w P. utrzymującej w mocy decyzji Burmistrza w przedmiocie stwierdzenia nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego oraz zobowiązania Skarżącej do jego zwrotu. W wyniku przeprowadzonej kontroli sądowej Sąd doszedł do przekonania, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Burmistrza nie odpowiadają prawu. Twierdzenie Sądu wynika z następującej argumentacji.

Bezspornym jest fakt, że Skarżąca uzyskała świadczenia rodzinne, które pobierała na swojego ojca. Prawo do świadczeń rodzinnych zostało ustalone decyzją ostateczną z dnia [...] listopada 2018 r. Bezsporny jest także fakt, że sytuacja majątkowa rodziny Skarżącej ulegała zmianom w związku z podjęciem pracy przez jej syna – K. K., a także jej męża – B. K.. Nie ulega wątpliwości, że zmiany w sytuacji majątkowej mają istotny wpływ na prawo do uzyskania świadczenia rodzinnego, gdyż te zmiany determinują zdolność do jego pobierania w związku z kryterium dochodowym, o którym mowa w art. 5 ust. 1 u.ś.r.

Należy podkreślić to, że istnieje obowiązek współdziałania pomiędzy organem udzielającym świadczeń rodzinnych a ich beneficjentem. Współpraca polega między innymi na obowiązku informowania organu o każdej zmianie w sytuacji rodzinnej, czy też dochodowej, gdyż, jak wskazano, determinuje ona możliwość pobierania rzeczonego świadczenia.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r.: "Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu". Ustawodawca wymienia przesłanki uznania świadczenia za nienależnie pobrane w ust. 2 powołanego przepisu. Okoliczności niniejszej sprawy wskazują jednoznacznie, że jedyną możliwą do rozważania przesłanką był przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. – "Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;".

Zanim powyższe zostanie przeniesione na grunt niniejszej sprawy, Sąd w składzie orzekającym wskazuje na okoliczność, która musi być wyraźnie wyeksponowana. Przedmiotem kontrolowanej decyzji wieńczącej postępowanie jest nałożenie obowiązku zwrotu świadczenia rodzinnego uznanego za nienależnie pobrane. Nakładanie obowiązków o charakterze publicznoprawnym wiąże się z koniecznością stosowania dyrektyw wykładni zawężającej, gdyż niemożliwym byłoby rozszerzanie przesłanek, z których wystąpieniem ustawodawca wiązałby skutek prawny. Oznacza to, że na gruncie niniejszej sprawy, przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. musi być interpretowany w sposób ścisły.

Brzmienie art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. wymaga zatem ustalenia, czy zaszły okoliczności uznania pobieranego świadczenia za nienależnie pobrane, a także czy beneficjent był pouczony o braku prawa do ich pobierania. Tylko łączne spełnienie tych dwóch przesłanek dopuszcza możliwość podjęcia rozstrzygnięcia, takiego jak kontrolowane w niniejszej sprawie.

Decyzją z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] Burmistrz przyznał Skarżącej świadczenie rodzinne tj. specjalny zasiłek opiekuńczy na jej ojca – M. P.. Decyzja ta została zwieńczona informacją dotyczącą wystąpienia zmian w trakcie jej obowiązywania (k. 95 akt administracyjnych I instancji). Burmistrz zawarł informację, że w przypadku takich zmian jak zmiana liczby członków rodziny, zmiana sytuacji dochodowej – uzyskanie dochodu, Skarżąca ma obowiązek niezwłocznie powiadomić o tym fakcie organ przyznający świadczenie. Następnie Burmistrz wymienił przypadki uznane za uzyskanie dochodu:

1) dochód uzyskany w związku z zakończeniem urlopu wychowawczego;

2) uzyskanie zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych;

3) uzyskanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej;

4) uzyskanie zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury, renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej;

5) rozpoczęcie lub wznowienie pozarolniczej działalności gospodarczej;

6) uzyskanie zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej;

7) uzyskanie świadczenia rodzicielskiego;

8) uzyskanie zasiłku macierzyńskiego;

9) uzyskanie stypendium doktoranckiego.

W pkt 2. tej informacji Burmistrz powiadomił, że nienależnie pobrane świadczenie rodzinne podlega zwrotowi na podstawie art. 30 ust. 2 u.ś.r. Informację zamyka pouczenie, że organ będzie opłacał należną składkę na ubezpieczenie: emerytalne i rentowe.

Sąd w składzie orzekającym zwraca więc uwagę, że decyzja z dnia [...] listopada 2018 r., w drodze której przyznano Skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy nie zawierała pouczenia o przypadkach, w których brak jest prawa do pobierania świadczenia. Szczególnie zasługuje to na podkreślenie, ponieważ, co bezsporne, Skarżąca skrupulatnie wywiązywała się z obowiązku informowania organu I instancji o wszystkich zmianach, jakie zachodziły w sytuacji dochodowej jej rodziny. Znamienne jest to, że w toku postępowania, Skarżąca ani razu nie otrzymała informacji, że zmiany, o których powiadomiła Burmistrza spowodowały przekroczenie kryterium dochodowego, co mogłoby skutkować wstrzymaniem wypłacania świadczenia (art. 28 ust. 3 u.ś.r.). Skuteczne pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., to takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że - zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania nienależnego świadczenia (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 27 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Po 852/19, dostępny na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA").

Organ I instancji miał wszystkie narzędzia niezbędne do przeprowadzenia stosownych obliczeń, czy Skarżąca nadal spełnia kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczenia. W tym miejscu należy zaznaczyć, że Skarżąca działała w zaufaniu do organów władzy publicznej i miała uzasadnione podstawy wierzyć, że skoro powiadomiła Burmistrza o zmianach, a ten nie podjął żadnej interwencji zmierzającej do pozbawienia ją świadczenia, to dalsze pobieranie przyznanych zasiłków nie znamionuje nienależnie pobranego świadczenia. "Świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Nie można uznać pobranych świadczeń za nienależne, jeżeli strona przyjmowała je bez świadomości, że jej się nie należały. "Dla oceny, czy w danym przypadku został spełniony warunek pouczenia, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., konieczne jest uwzględnienie celu tej regulacji prawnej. Otóż wprowadzając powyższy warunek ustawodawca zmierzał do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu, że zdawały sobie sprawę, iż świadczenie im nie przysługuje. W konsekwencji, pouczenie, o którym mowa w ww. przepisie ustawy o świadczeniach rodzinnych, to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że - zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia rodzinnego" (wyrok NSA z dnia 10 września 2019 r., sygn. akt I OSK 1139/19 por. także wyrok WSA w Poznaniu z dnia 9 października 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 615/19, dostępne w CBOSA). Nie sposób uznać, że Skarżąca miała świadomość nienależnie pobieranego świadczenia, skoro informowała Burmistrza o zmianach w sytuacji majątkowej, a ten nie podjął działań zmierzających do wstrzymania wypłacania świadczeń rodzinnych, w związku z przekroczeniem kryterium dochodowego z art. 5 ust. 1 u.ś.r.

Ponownego zaznaczenia wymaga to, że Skarżąca powiadomiła Burmistrza o dochodach syna, a także, iż jej mąż z dniem [...] kwietnia 2019 r. podjął zatrudnienie. W maju 2019 r. mąż otrzymał swoje pierwsze wynagrodzenie. Dopiero po ponad roku tj. pismem z dnia [...] lipca 2020 r. Burmistrz zawiadomił Skarżącą o wszczęciu postępowania w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia w okresie analizowanym (01.06.2019-31.07.2019). Postępowanie dotyczyło tego okresu bez wątpienia, ponieważ pozostałe postępowania dotyczące innych okresów zostały umorzone przez Kolegium, a dnia [...] lipca 2020 r. przystąpiono do prowadzenia postępowania za inny okres, w związku z decyzją Kolegium z dnia [...] czerwca 2020 r. Pobieranie zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami w czerwcu i lipcu 2019 r. mimo braku reakcji ze strony Burmistrza, który dowiedział się o dochodach męża Skarżącej mogło utwierdzać Skarżącą w przekonaniu, że dochody rodziny nie spowodowały przekroczenia kryterium dochodowego, a więc nadal może pobierać te świadczenia. Zatem, Skarżąca nie była świadoma tego, że nienależnie pobiera świadczenie i, że nie ma do niego prawa. Pouczenie zawarte w decyzji z dnia [...] października 2018 r. nie spełniało bowiem wymogów z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.

W modelowym ujęciu, powiadomienie przez Skarżącą, iż jej rodzina osiągnęła dochód powinno skutkować reakcją ze strony Burmistrza w postaci przeliczenia sytuacji dochodowej rodziny w zestawieniu z kryterium dochodowym. W razie jego przekroczenia Burmistrz powinien wówczas powiadomić Skarżącą o tym, a Skarżąca (należycie pouczona uprzednio według brzmienia art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.) powinna zaniechać pobierania tego świadczenia, gdyż miałaby wówczas świadomość tego, że nie ma do niego prawa.

W ocenie Sądu w składzie orzekającym Skarżąca nie była należycie pouczona o braku prawa do pobierania przysługującego jej świadczenia. "Świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać cechy dotyczące stanu świadomości. Obowiązek zwrotu pobranego świadczenia obciąża tylko osobę, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczenia (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 9 stycznia 2020 r., sygn. akt IV SA/Wr 403/19, dostępny w CBOSA).

Ponieważ Skarżąca nie została prawidłowo pouczona o braku prawa do świadczenia, nie można orzec wobec niej, że nienależnie pobierała świadczenie oraz zobowiązać ją do zwrotu tego świadczenia.

Powyższe przesądza o zasadności zarzutów dotyczących nieprawidłowości zastosowania art. 5, art. 6, art. 30 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. oraz art. 6-9 k.p.a. Należy zgodzić się także z zarzutem naruszenia art. 13 pkt 5, art. 21 pkt 17 w związku z art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f. w związku z art. 3 pkt 1 lit. c tiret 15 u.ś.r. Stwierdzone naruszenia skutkują uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej ją.

Sąd nie podzielił pozostałych zarzutów, jednakże nie ma to już wpływu na ostateczne rozstrzygnięcie, tym niemniej należy również odnieść się do nich.

Skarżąca podniosła, że naruszono przepis art. 12 oraz art. 35 § 1 i 3 k.p.a. poprzez niezachowanie ustawowych terminów załatwiania spraw i przewlekłe prowadzenie postępowania zarówno dotyczącego przedmiotowego świadczenia, jak i postępowania w sprawie uznania zasiłku za nienależnie pobrany. Sąd zwraca uwagę, że przepisy k.p.a. oraz p.p.s.a. przewidują odmienny tryb sankcjonowania przewlekłości postępowania poprzez wniesienie odpowiednio ponaglenia, a następnie skargi na bezczynność/przewlekłe postępowanie. Tylko te środki służą zwalczeniu bezczynności//przewlekłego prowadzenia postępowania (zob. uchwała w składzie siedmiu sędziów NSA z dnia 22 czerwca 2020 r., sygn. akt I OPS 5/19, a także postanowienie w składzie siedmiu sędziów NSA z dnia 2 września 2020 r., sygn. akt II OSK 3732/18, dostępne w CBOSA). Kwestionowanie trybu prowadzenia postępowania w odniesieniu do przepisów prawa procesowego jest domeną innego postępowania. Sąd w niniejszej sprawie nie może odnieść się do kwestii prowadzenia postępowania w perspektywie czasu, gdyż sprawa sądowoadminsitracyjna została wywołana skargą na rozstrzygnięcie merytoryczne Kolegium oraz Burmistrza, które ostatecznie miały przesądzić o obowiązku Skarżącej.

Sąd nie zgodził się także z rażącym naruszeniem przepisów art. 32 oraz art. 40 § 1 i 2 k.p.a. polegające na całkowitym pominięciu okoliczności, iż Skarżąca ustanowiła pełnomocnika i zgodnie z udzielonym pełnomocnictwem ogólnym w tych sprawach, wszelka korespondencja dotycząca postępowań powinna być doręczana wyłącznie pełnomocnikowi. Sąd zgadza się z twierdzeniem Skarżącej, że ustanowienie pełnomocnika oznacza obowiązek kierowanie korespondencji do niego. Sąd zauważa, że ustanowienie pełnomocnika oznacza konieczność ponoszenia wszelkich skutków, jakie z tego faktu wynikają. To stanowisko jest powszechnie akceptowane w orzecznictwie. Z momentem ustanowienia pełnomocnika staje się on podmiotem wszystkich praw i obowiązków procesowych strony pozostających w zakresie pełnomocnictwa. Czynności pełnomocnika wywołują skutki dla mocodawcy (zob. np. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 15 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Bk 596/16, dostępny w CBOSA). Organy miały zatem obowiązek kierować wszelką korespondencję, w tym przede wszystkim wydawane decyzje do pełnomocnika Skarżącej. Jednakże, jeżeli naruszenie przepisu art. 40 § 1 i 2 k.p.a. nie nastąpiło ze szkodą dla strony postępowania, choćby w ten sposób, że nie mogła brać czynnego udziału w postępowaniu, to naruszenie tego przepisu nie skutkuje eliminacją decyzji z obrotu prawnego wyłącznie z tego powodu (zob. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 19 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Bk 432/21, dostępny w CBOSA). Skarżąca istotnie brała udział w postępowaniu. Wiedziała o wszelkich czynnościach dokonywanych przez organy administracji publicznej. Naruszenie ze strony tych organów, co jest bezsporne, nie może skutkować uchyleniem decyzji, a tym bardziej nie może być uznane za naruszenie rażące. Dlatego też nie można także podzielić zarzutu o wystąpieniu przesłanki nieważności postępowania z art. 156 § 1 k.p.a.

Zarzut naruszenia art. 184 k.p.a. polegający na utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, której oznaczenie numeryczne jest identyczne jak innej decyzji tegoż organu, wydanej w innej sprawie, podczas gdy każda sprawa musi być załatwiona odrębną decyzją administracyjną jest nieuzasadniony. Przepis art. 184 k.p.a. stanowi: "§ 1. Prokuratorowi służy prawo wniesienia sprzeciwu od decyzji ostatecznej, jeżeli przepisy kodeksu lub przepisy szczególne przewidują wznowienie postępowania, stwierdzenie nieważności decyzji albo jej uchylenie lub zmianę.

§ 2. Prokurator wnosi sprzeciw do organu właściwego do wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności decyzji albo jej uchylenia lub zmiany.

§ 3. Sprzeciw od decyzji wydanej przez ministra wnosi Prokurator Generalny.

§ 4. Jeżeli podstawą sprzeciwu jest naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 4, wniesienie sprzeciwu wymaga zgody strony".

Podniesienie zarzutu naruszenia tego przepisu jest chybione, ponieważ rzeczony przepis nie znajduje w ogóle zastosowania w niniejszej sprawie. Odnosząc się jednak do zarzutu, co do tożsamości numerycznej decyzji, Sąd stwierdza, że mimo istotnego utrudnienia w identyfikacji/odróżnienia dwóch decyzji wydanych tego samego dnia, o tej samej sygnaturze, zarzut ten nie może stanowić samodzielnej podstawy do uchylenia obu decyzji. W przepisie art. 107 § 1 pkt 1-9 k.p.a. nie ma mowy o obowiązku zawarcia numeru sprawy, czy też jej sygnatury. Stosowanie numeru sprawy jest istotnym ułatwieniem, jednakże warto wskazać, że w ramach jednej sprawy może być wydawanych kilka decyzji tak jak w niniejszej sprawie. Należy zauważyć, że obie decyzje organu I instancji z tego samego dnia były wydawane w związku z decyzją z dnia [...] listopada 2018 r., a więc dotyczą tej samej materii – zwrotu świadczeń za różne okresy. Zarówno data, jak i sygnatura akt stanowią elementy ułatwiające w identyfikacji decyzji, jednakże służy także temu oznaczenie przedmiotu sprawy, który w analizowanym przypadku różni się okresami, za jakie wydano rzeczone decyzje administracyjne. Sąd zgadza się z tym, że jest to utrudnienie, jednakże sam ten zarzut nie może być przesłanką uchylenia decyzji.

Odnosząc się do zarzutu błędnego ustalenia wysokości dochodu rodziny przez organy w badanym okresie Sąd stwierdza jego częściową niezasadność. Organy administracji publicznej miały obowiązek wziąć pod uwagę zarówno diety męża Skarżącej z uwagi na sprawowanie przez niego funkcji radnego gminy, a także dochody jej synów, w tym jednorazowe nagrody sportowe, czy też stypendia. W świetle art. 3 pkt 1 lit. c triet 16 u.ś.r., kwoty diet otrzymywanych przez radnego stanowią przysporzenie majątkowe, które należy traktować jako dochód nieopodatkowany, który powinien być w rozumieniu przepisów tej ustawy uwzględniony w całości w dochodzie rodziny przy ustalaniu prawa do tych świadczeń (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11 października 2017 r., sygn. akt II SA/Po 472/17, dostępny w CBOSA).

Skoro ustawodawca zaliczył do dochodu w szczególności stypendia doktoranckie i habilitacyjne przyznane na podstawie ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki, stypendia doktoranckie określone w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym, stypendia sportowe przyznane na podstawie ustawy o sporcie oraz inne stypendia o charakterze socjalnym przyznane uczniom lub studentom (art. 3 pkt 1 lit. c tiret 15 u.ś.r.), to brak jakiegokolwiek aksjologicznego uzasadnienia, aby nie wliczać dochodów synów Skarżącej, będącymi uczniami. Sąd w składzie orzekającym nie podzielił zatem tego zarzutu w tym zakresie.

Odnosząc się natomiast do argumentacji Kolegium przedstawionej w odpowiedzi na skargę, Sąd nie podzielił jej. Kolegium uznało, iż Skarżąca od lat biorąc udział w postępowaniach administracyjnych, których przedmiot jest podobny do niniejszej sprawy, powinna wiedzieć, że zmiany sytuacji dochodowej lub rodzinnej mają wpływ na prawo do świadczenia rodzinnego. Organ II instancji tym sformułowaniem próbuje uwolnić się od obowiązku informowania strony postępowania administracyjnego o okolicznościach sprawy, które mogą mieć wpływ na jej uprawnienie. Takie twierdzenie przeczy zasadzie informowania stron postępowania administracyjnego wyrażonej w art. 9 k.p.a., a także zasadzie budzenia zaufania do organów władzy publicznej z art. 8 § 1 k.p.a. Dbałość Skarżącej o swoje interesy pozostaje w jej gestii. Organ administracji publicznej nie może uwolnić się od prawnego obowiązku określonego postępowania z uwagi na subiektywnie pojmowane przez niego powinności strony.

Tak jak wskazano powyżej, dezaprobata dla niektórych zarzutów podniesionych w skardze nie ma wpływu na ostateczny wynik niniejszego postępowania. Brak pouczenia z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. skutkuje niemożnością wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nienależnie pobranego świadczenia i zobowiązania jej do jego zwrotu. Wszczęcie postępowania mimo to, przesądza o konieczności uchylenia wydanych decyzji. Z tego względu Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (pkt I. sentencji wyroku).

Niemożność prowadzenia postępowania z uwagi na powyższe skutkowało, z kolei umorzeniem przez Sąd postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a., jako bezprzedmiotowego (pkt II. sentencji wyroku) w wyniku stwierdzenia, że zachodzą wskazane w art. 105 § 1 k.p.a. przesłanki dla umorzenia tego postępowania.

Niezależnie bowiem od uchybień procesowych jakich dopuściły się organy administracji, a które zostały omówione powyżej, a dotyczących prawidłowości ustalenia dochodu rodziny Skarżącej, w związku ze zgłaszanymi przez nią zmianami, zebrany materiał dowodowy w sposób jednoznaczny wykazuje, iż Skarżącej nie sposób było przypisać świadome pobieranie nienależnych świadczeń rodzinnych, pomimo pouczenia jej o okolicznościach skutkujących utratą prawa do tych świadczeń.

Co za tym w świetle zgromadzonego i w tym zakresie kompletnego materiału dowodowego nie może budzić wątpliwości, iż działanie skarżącej nie wyczerpało przesłanek dla uznania go za pobieranie nienależnego świadczenia z powodu oczywistego braku wypełnienia przesłanki wynikającej z art. 30 ust. 2 pkt 1 in fine u.ś.r. i już tylko z tego powodu (i niezależnie od oceny prawidłowości wyliczeń dotyczących zmian w dochodzie na osobę w rodzinie Skarżącej i ewentualnego przekroczenia w związku z tym kryterium dochodowego), brak jest podstaw do orzekania o zwrocie świadczeń rodzinnych wypłaconych Skarżącej na synów za okres od [...] czerwca 2019 r. do [...] lipca 2019 r. Bezprzedmiotowe jest zatem dalsze prowadzenie przez organy administracji postępowania w tej sprawie.

Niezależnie od powyższego i niejako na marginesie powyższych rozważań o charakterze zasadniczym Sąd zauważa, iż zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca nie mogłyby się ostać w obrocie prawnym jako wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego, to jest art. 7 art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., które to naruszenie mogłoby mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, także w przypadku przyjęcia odmiennej niż zaprezentowana w niniejszym wyroku wykładni art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.

Uchybienia procesowe organów dotyczą bowiem poczynienia i uzasadnienia przez nie ustaleń faktycznych dotyczących wpływu licznych i różnorodnych zmian w sytuacji dochodowej rodziny Skarżącej (utraty i uzyskiwania dochodu przez poszczególnych jej członków) na spełnienie kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymywania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Z uzasadnienia tak zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu I instancji nie wynika bowiem, w jaki sposób organy ustaliły ostatecznie wielkość dochodu utraconego przez B. K. na kwotę [...]zł, w sytuacji, gdy w tych samych uzasadnieniach pojawiają się jako wielkość dochodu utraconego tego członka rodziny Skarżącej kwoty odpowiednio [...] zł i [...] zł jako średnie miesięczne dochody utracone z tytułu zatrudnienia w A. Sp. z o.o. Sp. Komandytowa oraz w przedsiębiorstwie M. .

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265). Sąd zasądził kwotę [...]zł, co stanowiło wynagrodzenie radcy prawnego (pkt III. sentencji wyroku).