Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 340/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2018-08-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 39 ust. 1, art. 41 pkt 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę


UZASADNIENIE

W dniu [...] lutego 2018 r. J. G. (powoływany dalej jako: "Skarżący") złożył do Ośrodka Pomocy Społecznej w W. wniosek o przyznanie zasiłku w formie pieniężnej "na zakup węgla do ogrzania domu, na ocieplenie i remont częściowo spróchniałego i załamanego sufitu przez który ucieka ciepło, na wymianę dwóch nieszczelnych i spróchniałych okien w pokoju, na zakup ubrania i butów na zimę, na wymianę starej, aluminiowej instalacji elektrycznej powodującej zwarcia, co grozi pożarem, gdyż dom jest drewniany a ściany wyklejone papierową tapetą, na dojazdy do gabinetu rehabilitacyjnego w celu dokończenia przepisanych przez lekarza specjalistę zabiegów rehabilitacyjnych na poprawę zdrowia, na wykup leków z przepisanych recept, na dojazdy do lekarzy specjalistów oraz do lekarza rodzinnego". Wnioskodawca wskazał, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji zdrowotnej, finansowej, materialnej, której nie jest w stanie sam przezwyciężyć.

Decyzją z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] Kierownik OPS w W. nie przyznał pomocy pieniężnej w formie zasiłku celowego na zaspokojenie potrzeb wskazanych we wniosku. Powodem wydania decyzji odmownej był brak współdziałania wnioskodawcy z pracownikami socjalnymi oraz uniemożliwienie przeprowadzenia oraz aktualizacji wywiadu środowiskowego w asyście Policji. Organ wskazał na treść art. 107 ust. 3, ust. 3a i ust. 3b ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej: u.p.s.). Wyjaśnił, że wywiad środowiskowy może być przeprowadzony przy obecności drugiego pracownika socjalnego lub w asyście funkcjonariusza Policji. Brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w tym brak zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego - co jest formą współdziałania - może stanowić podstawę odmowy zgody na przyznanie świadczenia (art. 11 ust. 2 u.p.s.). Organ pierwszej instancji ustalił też sytuację materialną, w tym dochody skarżącego za miesiąc listopad 2017 r. na podstawie wywiadu środowiskowego z dnia [...] stycznia 2018 r. Ustalono, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z gospodarstwa rolnego o powierzchni 7,05 ha fizycznych, tj. 2,7475 ha przeliczeniowych. Dochód wnioskodawcy za listopad 2017 r. wyniósł 660,28 zł (dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 791, 28 zł pomniejszony o składkę KRUS - 131 zł miesięcznie). Dochód tak uzyskany jest wyższy o kwotę 26,28 zł od kwoty kryterium dochodowego ustalonego dla osoby samotnie gospodarującej i wynoszącego 634 zł (art. 8 ust. 1 u.p.s.). Z uwagi także na tę okoliczność organ wykluczył możliwość przyznania wnioskodawcy zasiłku celowego na wskazane potrzeby. Organ rozważył też negatywnie przyznanie wnioskodawcy specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s., stwierdzając brak przesłanek do jego udzielenia z uwagi na niewystąpienie nieprzewidzianych, nadzwyczajnych, wyjątkowych okoliczności.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Skarżący zarzucając jej naruszenie obowiązujących przepisów prawa, w tym Konstytucji RP i regulacji u.p.s. W jego ocenie, pracownicy OPS nękają go próbami przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w asyście Policji, podczas gdy taki wywiad może przeprowadzić dwóch pracowników socjalnych. Wskazał, że w ciągu dziesięciu miesięcy około piętnaście razy podejmowano próbę nachodzenia go w asyście Policji. Podkreślił, że pojęcie "współdziałania" jest zawarte w u.p.s., zaś on nigdy nie uniemożliwiał przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, natomiast nie godził się na wejście do jego domu funkcjonariusza Policji. Oświadczył, że wywiady środowiskowe nie uwzględniały jego rzeczywistej sytuacji materialnej, wskazywały informacje nierzetelne i nieprawdziwe, a orzeczona odmowa przyznania pomocy ma negatywny wpływ na jego zdrowie.

Decyzją z dnia [...] marca 2018 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium, identycznie jak organ pierwszej instancji, ustaliło przekroczenie przez wnioskodawcę kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (o 26,28 zł), co stanowiło przesłankę negatywną do przyznania świadczenia w postaci zasiłku celowego. Także podobnie jak organ pierwszej instancji Kolegium nie stwierdziło przesłanek do przyznania specjalnego zasiłku celowego (art. 41 u.p.s.), a to z uwagi na niewystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku, tj. sytuacji życiowej wynikającej ze zdarzenia nadzwyczajnego, niecodziennego, wykraczającego poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Kolegium podkreśliło niezmienność sytuacji wnioskodawcy od lat, brak inicjatywy w zmianie tej sytuacji oraz niewykorzystywanie własnych możliwości dla jej poprawy.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożył J. G., oceniając ją jako nieuczciwą, nierzetelną, sfałszowaną, nieuwzględniającą przepisów prawa i wydaną przez pracowników, którzy działają nierzetelnie i nieuczciwie. Z obszernej treści skargi wynika, że, zdaniem skarżącego, decyzja SKO jest oparta na kłamliwych informacjach, w tym na sfałszowanym wywiadzie środowiskowym, kłamliwych stwierdzeniach oraz kłamliwych notatkach służbowych pracowników OPS. Skarżący oświadczył, że wywiad środowiskowy może przeprowadzić dwóch pracowników socjalnych, tymczasem on jest nachodzony przez Policję, zaś organ nie zatrudnia niezbędnej ilości pracowników socjalnych. Zdaniem skarżącego, wywiady środowiskowe są przeprowadzane nierzetelnie, a pracownik sporządzający wywiad nie chce na jego prośbę uzupełniać opisu faktycznych warunków mieszkaniowych, którą są trudne i mają wpływ na pogorszenie jego stanu zdrowia, w tym ze względu na zimno spowodowane nieszczelnościami. Zarzucił, że w wywiadzie środowiskowym z dnia 23 listopada 2017 r. ustalono nieprawdę odnośnie temperatury w mieszkaniu (w jego ocenie, ciepło było wynikiem dodatnich temperatur w dzień i w nocy a nie ogrzewania). Skarżący stwierdził, że sugestie pracowników OPS dotyczące sprzedaży ziemi czy podjęcia pracy są bezsensowne, niecelowe i wcale nie przyczynią się do polepszenia jego sytuacji życiowej. W odpowiedzi na zarzuty, że nie stara się poprawić swojej sytuacji życiowej wskazał, że w grudniu 2016 r. zakupił nowe zwierzęta po to, aby móc je w przyszłości po odhodowaniu sprzedać. Półtorarocznego byka musiał jednak sprzedać wcześniej z uwagi na brak pieniędzy na koniec roku 2016 na obowiązkowe opłaty ubezpieczeń oraz na życie. W jego ocenie, wpływ na jego pogarszającą się sytuację ma działanie OPS poprzez notoryczne odmawianie pomocy, w tym na wyjazd do sanatorium. Podkreślił pogarszający się stan zdrowia oraz umniejszanie znaczenia jego niepełnosprawności. Zakwestionował sposób wyliczenia dochodu, na podstawie średniej z gospodarstw 100, 200, 300 ha i większych, dobrze zmechanizowanych. Zarzucił pracownikom Urzędu Gminy dopuszczanie się pomówień oraz wprowadzanie w błąd pracowników WSA w Białymstoku.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Pełnomocnik skarżącego w piśmie procesowym złożonym na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2018 r. podtrzymała złożoną skargę w zakresie merytorycznych zarzutów do decyzji SKO i wniosła o uchylenie decyzji obydwu instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

(-) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 41 u.p.s., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu iż w przypadku odwołującego się nie wystąpiła szczególnie uzasadniona podstawa żeby przyznać mu specjalny zasiłek celowy jako osobie, której dochód przekracza kryterium dochodowe podczas gdy przepis wskazuje na sytuację niecodzienną, której nie można zapobiec lub przewidzieć, a w przypadku odwołującego się przewlekła i długotrwała choroba oraz choroba zawodowa może być zaliczona do niecodziennej i nadzwyczajnej sytuacji;

(-) naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady prawdy obiektywnej; art. 8 K.p.a. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania do organów publicznych; art. 11 k.p.a. poprzez naruszenie zasady przekonywania; art. 77 K.p.a. poprzez naruszenie zasady oficjalności; art. 80 K.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny dowodów.

Zdaniem pełnomocnika Skarżącego, sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona, bowiem "doszło do naruszenia art. 7, 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a." i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu uzupełnienia skargi pełnomocnik skarżącego wskazała, że skarżący jest osobą przewlekle chorą, której stan zdrowia stale się pogarsza, co uniemożliwia prawidłową pracę w gospodarstwie rolnym. Pomoc, o którą wnioskował, miała być przeznaczona m.in. na rehabilitację konieczną dla poprawy stanu zdrowia, a z której nie może korzystać z uwagi na brak środków pieniężnych. Dodatkowo podniosła, że organy całkowicie pominęły konieczność ponoszenia przez Skarżącego wydatków na leki oraz fakt wielomiesięcznego przebywania na zwolnieniu lekarskim, co świadczy o tym, jak poważna i ciężka jest jego choroba. Z tych względów wystąpiły szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie Skarżącemu zasiłku celowego niezależnie od faktu przekroczenia kryterium dochodowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego nie narusza przepisów prawa w stopniu, który uzasadniałby konieczność wyeliminowania jej z porządku prawnego.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Powyższa ustawa określa przesłanki przyznawania poszczególnych świadczeń z pomocy społecznej oraz wskazuje na cele instytucji polityki społecznej państwa. Z przepisu art. 39 u.p.s. wynika, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Użycie terminu "może" oznacza uznaniowość (nie obowiązek) w zakresie przyznania zasiłku i konieczność ważenia interesu strony i interesu publicznego. To ważenie i ocena interesów następuje, gdy spełnione są pozostałe kryteria uzyskania świadczeń z pomocy społecznej, do których należą m.in. kryterium dochodowe, a także ubóstwo, bezdomność, bezrobocie, długotrwała lub ciężka choroba, niepełnosprawność, zdarzenia losowe czy sytuacja kryzysowa (wymienione w art. 7 – 15 u.p.s. lub inne uzasadniające przyznanie świadczenia z pomocy społecznej).

Przesłanką wstępnie wykluczającą przyznanie Skarżącemu w sprawie niniejszej zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 u.p.s. było przekroczenie kryterium dochodowego. Ta okoliczność, zdaniem Sądu, została ustalona prawidłowo. Jak wynika bowiem z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium wynoszącego 634 zł. Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na źródło i tytuł ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o należności ściśle określone i wymienione w punktach 1 – 3 tego przepisu, w tym o składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (art. 8 ust. 3 pkt 2 u.p.s.).

W kontrolowanym postępowaniu organy ustaliły co prawda dochód Skarżącego z miesiąca listopada 2017 r. zamiast z miesiąca bezpośrednio poprzedzającego wniosek o pomoc, i uczyniły to na podstawie wywiadu poprzedzającego datę złożenia wniosku. Powyższe okoliczności nie mają jednak wpływu na wynik sprawy, albowiem – jak wynika z akt administracyjnych – istnieją poważne trudności w przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego do każdego zgłoszonego przez stronę wniosku o pomoc społeczną. Sądowi z urzędu jest wiadome, że skarżący składa wiele wniosków, w niedługich odstępach czasowych, zaś z uwagi na powyższe trudności w niektórych sprawach organ wykorzystuje wywiady środowiskowe przeprowadzane na skutek innych wniosków, jeśli były ona sporządzane w niewielkim odstępie czasowym. Taka sytuacja miała miejsce w sprawie niniejszej, w której wykazano, że Skarżący w dniu 20 lutego 2018r. nie zgodził się na przeprowadzenie wywiadu w asyście Policji. Organ zatem wykorzystał wywiad środowiskowy z dnia [...] stycznia 2018 r. przy wniosku zgłoszonym w sprawie niniejszej w dniu [...] lutego 2018 r. Co do zasady wywiad środowiskowy powinien być przeprowadzony do konkretnej sprawy zainicjowanej konkretnym wnioskiem, jednak w sytuacjach szczególnych, zwłaszcza gdy nie istnieją wątpliwości co do aktualności wywiadu sporządzonego do innej sprawy i w nieodległej dacie, a istnieją trudności w przeprowadzeniu wywiadu do danej, konkretnej sprawy, taka praktyka nie może istotnie rzutować na prawidłowość wydanej decyzji. Takie też stanowisko zostało zaprezentowane w orzeczeniu tut. Sąd z dnia 26 lipca 2018 r. sygn. akt II SA/Bk 287/18 i skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni je podziela. Ustalenie zatem dochodu na potrzeby kontrolowanego aktualnie postępowania należy uznać za wiarygodne i wynikające z akt sprawy.

W konsekwencji skoro dochód ustalony w sposób wyżej wskazany przekroczył kwotę ustawowego kryterium dochodowego przewidzianego dla osoby samotnie gospodarującej, to uzasadnione było wydanie rozstrzygnięcia odmownego. Jak wynika z akt sprawy źródłem utrzymania skarżącego jest gospodarstwo rolne o powierzchni 2,7475 ha przeliczeniowych. W takim przypadku dochód ustala się - zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s. - jako iloczyn ilości hektarów przeliczeniowych i normatywnej kwoty dochodu z 1 ha przeliczeniowego, wskazanej w § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej Dz. U. poz. 1058). Obecnie kwota ta wynosi 288 zł. Po przemnożeniu ww. kwot, a następnie odjęciu składki KRUS, dochód skarżącego, jak trafnie wyliczyły to organy, wyniósł w grudniu 2017 r. - 660,28 zł, a zatem przekroczył kwotę kryterium ustawowego o 26,28 złotych.

Odnośnie powyższego obliczenia dochodu skarżącego wskazać należy na dwie kwestie. Po pierwsze, dochody uzyskiwane z gospodarstwa rolnego nie zostały wskazane jako wykluczone z kategorii dochodów uwzględnianych do wyliczenia dochodu osoby samotnie gospodarującej (art. 8 ust. 4 u.p.s.). Po drugie, dochód z gospodarstwa rolnego wyliczany jest ryczałtowo niezależnie od faktycznego prowadzenia gospodarstwa rolnego i faktycznego uzyskiwania lub nieuzyskiwania z jego prowadzenia dochodu. Przesądzającym faktem jest tytuł prawny do gospodarstwa, co wynika z art. 8 ust. 9 u.p.s. (por. np. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 9 stycznia 2018 r., II SA/Bk 250/17; wyrok NSA z dnia 19 października 2017 r., I OSK 360/17, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, powoływanej dalej jako CBOSA). Oznacza to, że dla ustalenia prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (kryterium dochodowe) należy przyjąć, iż każdy właściciel nieruchomości rolnej uzyskuje dochód miesięczny z 1 ha przeliczeniowego w wysokości wskazanej we właściwym rozporządzeniu określającym zweryfikowane kryteria dochodowe oraz kwoty świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, niezależnie od tego, w jaki sposób korzysta z nieruchomości lub w jaki sposób nią rozporządził (vide wyrok NSA w sprawie I OSK 1327/10, z dnia 4 stycznia 2011 r., wyrok z dnia 30 lipca 2013 r., II SA/Bk 350/13, CBOSA). To stanowisko orzecznictwa pozostaje niezmienne od lat i tutejszy sąd również je podziela. Dlatego próba wykazania przez Skarżącego, że wciąż boryka się z trudnościami w prowadzeniu działalności rolniczej ze względu na stan zdrowia pozostaje bez znaczenia dla ustalenia dochodu w sprawie niniejszej. W konsekwencji, ustalony dochód Skarżącego jako przekraczający kryterium ustawowe był przesłanką wykluczającą go z możliwości przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 u.p.s., zwłaszcza przy ustalonym w sprawie niniejszej braku możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu [...] lutego 2018 r.

Okoliczność ta, jak trafnie wskazał organ, kwalifikuje się zaś jako brak niezakłóconego współdziałania z organem, o której mowa w art. 11 ust. 2 u.p.s., co w powiązaniu z przekroczonym kryterium dochodowym bez wątpienia uzasadniało wydanie decyzji odmownej. Zgodnie bowiem z art. 106 ust. 4 u.p.s. decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego ma zatem charakter obligatoryjny i nie da się go przeprowadzić bez współdziałania z osobą zainteresowaną. Przy czym, jak wynika z art. 107 u.p.s., w przeprowadzaniu rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz świadczeniu pracy socjalnej w środowisku, może uczestniczyć drugi pracownik socjalny a także, iż rodzinny wywiad środowiskowy oraz świadczenie pracy socjalnej w środowisku, może odbywać się w asyście funkcjonariusza Policji (ust. 3 "a") oraz, że kierownik ośrodka pomocy społecznej, na wniosek pracownika socjalnego lub z własnej inicjatywy, może wystąpić do właściwego miejscowo komendanta Policji o asystę w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego lub świadczenia pracy socjalnej w środowisku a właściwy miejscowo komendant Policji jest obowiązany do zapewnienia pracownikowi socjalnemu asysty Policji przy przeprowadzaniu rodzinnego wywiadu środowiskowego lub świadczeniu pracy socjalnej w środowisku (ust. 3 "b"). Jak stanowi z kolei art.107 ust. 4a u.p.s. niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację, stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń z pomocy społeczne.

Z treści zacytowanych przepisów wynika uprawnienie kierownika ośrodka pomocy społecznej do wnioskowania o zapewnienie asysty funkcjonariuszy Policji przy przeprowadzaniu wywiadu środowiskowego oraz obowiązek Policji zapewnienia takiej asysty. Z uwagi zaś na to, że decyzja kierownika OPS w przedmiocie wystąpienia do komendanta Policji o wytypowanie asysty funkcjonariuszy Policji przy przeprowadzaniu wywiadu środowiskowego, nie została obwarowana żadnymi przesłankami, stwierdzić należy, iż dostrzeżenie w danej sprawie przez kierownika ośrodka pomocy społecznej potrzeby asysty Policji przy przeprowadzaniu wywiadu środowiskowego (podstawy ku temu daje sam skarżący formułując obraźliwe epitety pod adresem pracowników organów pomocy społecznej) i nałożony na Policję obowiązek uwzględnienia wniosku o zapewnienie asysty funkcjonariusza Policji przy przeprowadzaniu wywiadu środowiskowego, oznacza, że skarżący wnioskując o pomoc społeczną miał obowiązek znoszenia obecności policjanta przy czynności przeprowadzania wywiadu niezależnie od tego, jak osobiście odbiera obecność policjanta. Niewyrażenie zaś przez skarżącego zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przez pracowników socjalnych w asyście funkcjonariusza Policji, jest równoznaczne z niewyrażeniem zgody na wywiad w ogóle.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że wywiad środowiskowy (jak i jego aktualizacja) jest szczególnym dowodem w sprawie osoby korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, który niewątpliwie jest sporządzany we współdziałaniu z osobą zainteresowaną i ma charakter obligatoryjny. Waga tego dowodu wyraża się w treści art. 11 ust. 2 oraz 107 ust. 4 "a" ustawy o pomocy społecznej, które zawierają sankcję w postaci odmowy udzielenia pomocy lub uchylenia decyzji przyznającej pomoc w przypadku braku wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu (tak m.in. WSA w Gdańsku w wyroku z 9 lutego 2017r. sygn. III SA/Gd 870/16 i NSA w wyroku z 7 marca 2017r. sygn. I OSK 2454/16, oba dostępne w CBOSA). Niemożność zaś przeprowadzenia wywiadu środowiskowego uniemożliwia organowi dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie. Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego wymaga współpracy beneficjenta pomocy społecznej z organem a uchylanie się od tej współpracy, z mocy ustawy o pomocy społecznej, jest traktowane jako naruszenie przez beneficjenta obowiązku współdziałania z organem pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej (wyrok NSA z 19 grudnia 2016 r. sygn. I OSK 2186/16, Lex nr 2205303).

W okolicznościach niniejszej sprawy organy administracji, z przyczyn leżących po stronie skarżącego, nie miały zatem możliwości ustalenia aktualnej sytuacji bytowej i majątkowej Skarżącego oraz, co w sprawie nader istotne, ustalenia czy w sprawie zachodzą szczególne przypadki, o których mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Przekroczenie kryterium dochodowego obligowało organ do rozważenia przyznania specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s., zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi oraz może być przyznany zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.

Organy orzekające w sprawie nie ustaliły jednak przesłanek do przyznania tej specjalnej formy pomocy, przy czym podkreślić należy, że przyznanie tej pomocy również oparte jest na uznaniowości ("może być przyznany"). Nadto, brak definicji "szczególnie uzasadnionych przypadków" daje organowi uprawnienie do oceny in concreto konieczności udzielenia takiej pomocy. Dlatego w orzecznictwie przyjmuje się, że pod pojęciem "szczególnie uzasadnionych przypadków" należy rozumieć sytuacje nadzwyczajne, wyjątkowe, odbiegające od typowych, gdy bez dokonywania wnikliwych zabiegów interpretacyjnych można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że jest to sytuacja tak dotkliwa w skutkach lub tak daleko ingerująca w plany życiowe, że nie należy do zdarzeń codziennych (vide wyrok z dnia 28 listopada 2017 r., I OSK 967/17; z dnia 6 grudnia 2017 r., II SA/Łd 572/17, CBOSA).

Zdaniem sądu, skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja cechowała się szczególnością w wyżej wskazanym rozumieniu, uprawniającą do uzyskania wnioskowanego świadczenia. Sytuacja życiowa skarżącego została opisana i wnikliwie przeanalizowana, wskazano na niemożliwość zaspokojenia wszystkich, nawet uzasadnionych potrzeb osób ubiegających się o wsparcie z pomocy społecznej. Ustalono, a ustalenia te skład orzekający w sprawie niniejszej podziela, że skarżący od 2013 r. korzysta z pomocy społecznej, ale nie zmienia swojej sytuacji na tyle, by ją polepszyć i w kolejnych wnioskach powołuje się na te same okoliczności. Sąd posiada na ten temat wiedzę z urzędu z racji rozpoznania kilkudziesięciu skarg na odmowne decyzje o przyznaniu pomocy społecznej (por. m.in. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 6 marca 2018 r., II SA/Bk 839/17; z dnia 14 czerwca 2018 r., II SA/Bk 195/18, CBOSA).

Nie bez znaczenia odnośnie przyznania zasiłku celowego specjalnego w niniejszej sprawie pozostaje także fakt, że w podobnych sprawach skarżącego wypowiadał się kilkakrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, który m.in. w wyroku z dnia 19 października 2017 r., sygn. akt I OSK 640/17, stwierdził, że "wskazywana przez skarżącego jego sytuacja materialna i zdrowotna oraz konieczność korzystania z rehabilitacji i ponoszenia kosztów dojazdów na tę rehabilitację do gabinetu rehabilitacyjnego w Ł. nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 41 u.p.s." oraz, "że art. 41 u.p.s. nie może w żadnym razie prowadzić do powstania sytuacji, w której wnioskodawca uczyni z pomocy społecznej swoje stałe źródło utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą pomocniczości". Podobnie wypowiedział się NSA w wyroku z dnia 19 października 2017 r. w sprawie I OSK 359/17.

Odnośnie wskazanego przez pełnomocnika skarżącego w piśmie z dnia [...] sierpnia 2018 r. wypadku z 2016 r., jakiemu uległ skarżący, wskazać należy, że okoliczność ta nie mogła mieć znaczenia w sprawie. W tej kwestii podzielić należy stanowisko zaprezentowane w wyroku z dnia 19 października 2017 r., sygn. akt I OSK 697/17, w którym NSA stwierdził m.in., że "nie można upatrywać naruszenia art. 2 ust. 1 i art. 3 u.p.s. we wskazywanej przez skarżącego trudnej sytuacji życiowej, przejawiającej się w orzeczonym stopniu niepełnosprawności oraz przebywaniu w okresie ponad roku na zwolnieniach lekarskich". Jeśli zaś chodzi o zakwalifikowanie spornego wypadku z czerwca 2016 r. jako "przypadku szczególnego" w rozumieniu art. 41 u.p.s., to wskazać należy, że skarżący konsekwentnie nie podnosi tej okoliczności w postępowaniu administracyjnym, a dopiero na etapie sądowym (vide np. uzasadnienie w sprawie II SA/Bk 100/18). Ponadto z oświadczenia złożonego przez pełnomocnika Skarżącego na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2018 r. wynika, że przed Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł. toczy się postępowanie o ustalenie wysokości uszczerbku na zdrowiu doznanego przez skarżącego w trakcie wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym. Na obecnym etapie postępowania brak jest jednak orzeczenia przesadzającego o tym, że taki wypadek miał miejsce.

Końcowo należy przypomnieć, że u.p.s. określa przesłanki przyznawania poszczególnych świadczeń z pomocy społecznej oraz wskazuje na cele instytucji polityki społecznej państwa. Z art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s. wynika, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwianie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Ma ona wspierać wysiłki zmierzające do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, a przez to umożliwić życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Głównym zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie powstawaniu takich sytuacji poprzez pomoc rodzinom i osobom w ich usamodzielnianiu się i integracji ze środowiskiem. Celem pomocy społecznej nie jest więc wyręczanie osób w pozyskiwaniu źródeł dochodów. Może zostać przyznana dopiero w momencie, gdy strona po wykorzystaniu swoich uprawnień, możliwości i zasobów nadal pozostaje w trudnej sytuacji życiowej. Odmienna interpretacja pozostawałaby w sprzeczności z intencją ustawodawcy, który nadał pomocy społecznej charakter subsydiarny. Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 4 u.p.s. ewentualne potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione tylko wówczas, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

W kontekście powyższego zauważenia wymaga, że organ odwoławczy dodatkowo zaakcentował, iż sytuacja skarżącego jest dość jasna i nie zmienia się od dłuższego czasu. Stanowisko organu w realiach niniejszej sprawy należy uznać za trafne. Skarżący składa wielokrotne wnioski, niejednokrotnie w tych samych lub zbliżonych datach, wnioskuje o podobne świadczenia lub zgłasza identyczne potrzeby, natomiast jego sytuacja w ogóle nie ulega zmianie. Wskazać przykładowo należy na następujące sprawy: II SA/Bk 34/18 (wyrok oddalający skargę z dnia 12 kwietnia 2018 r. na wydaną na wniosek z dnia 29 września 2017 r. decyzję z dnia 1 grudnia 2017 r. o odmowie przyznania zasiłku celowego "na zakup żywności, zakup węgla do ogrzania domu zimą, na ocieplenie i remont częściowo spróchniałego i załamanego sufitu, na wymianę dwóch nieszczelnych i spróchniałych okien, na zakup ubrania i butów na zimę, na wymianę starej aluminiowej instalacji elektrycznej powodującej zwarcia, na dojazdy do gabinetu rehabilitacyjnego, na wykup leków i okularów, na dojazdy do lekarzy specjalistów, w tym zlecone badania przez sąd do lekarzy biegłych sądowych w Ł. oraz lekarza rodzinnego"; II SA/Bk 100/18 (wyrok oddalający skargę z dnia 10 maja 2018 r. na wydaną na wniosek z dnia 21 listopada 2017 r. decyzję z dnia [...] stycznia 2018 r. o odmowie przyznania zasiłku celowego "na zakup żywności, węgla na ogrzanie domu zimą, na ocieplenie i remont częściowo spróchniałego sufitu, na wymianę dwóch nieszczelnych i spróchniałych okien, zakup ubrania i butów na zimę, na wymianę starej aluminiowej instalacji elektrycznej, na dojazdy do gabinetu rehabilitacyjnego, zakup okularów i na dojazdy do lekarzy specjalistów, w tym do lekarza rodzinnego"; wyrok z dnia 14 czerwca 2018 r. w sprawie II SA/Bk 195/18 oddalający skargę na wydaną na wniosek skarżącego z dnia 7 listopada 2017 r. decyzję z dnia 6 marca 2018 r. odmawiającą przyznania zasiłku celowego na identyczne jak wyżej wymienione potrzeby.

Wniosek w sprawie niniejszej został złożony 5 lutego 2018 r. Nie sposób więc ani wymagać od organów (rozpoznających powtarzające się i zgłaszane w tym samym czasie wnioski skarżącego), ani przyjąć odmiennie niż poprzednie składy orzekające, iż w niniejszej sprawie zachodziła potrzeba szczególnego, dodatkowego analizowania i wyjaśnienia sytuacji skarżącego, która jest już od dłuższego czasu niezmienna i jednolicie oceniana zarówno przez organy jak i sądy administracyjne.

W okolicznościach niniejszej sprawy stwierdzić więc należy, że uznaniowy charakter decyzji nie oznacza, że organ ma obowiązek uwzględnienia wszelkich zgłoszonych żądań. Zdaniem sądu, zaskarżona decyzja została oparta na prawidłowo i wszechstronnie ustalonych okolicznościach sprawy i niezasadny pozostaje zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.