Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1565/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-10-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 159
law: Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Małgorzata Jarecka, , Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska, Sędzia WSA Mirosława Kowalska (spr.), , Protokolant ref. Piotr Czyżewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2015 r. sprawy ze skargi E B, M D, G K, E P, I S, M S i J T - wspólników Miejskiego Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej [...] s.c. [...] na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] kwietnia 2015 r. znak [...] w przedmiocie naruszenia zbiorowych praw pacjentów oddala skargę


UZASADNIENIE

Rzecznik Praw Pacjenta, zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2015r., nr [...]., na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 1 - 4, art. 65 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012 r. poz. 159 ze zm.) oraz art. 104 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.):

1. uznał praktyki stosowane w dniu [...] i [...] stycznia 2015 r. przez podmiot leczniczy - G K i I S wspólników: "Miejskiego Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej "[...] spółki cywilnej [...] ", zarejestrowaną w Rejestrze Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą, prowadzonym przez Wojewodę [...] pod numerem księgi: [...] , co wynika z księgi rejestrowej (stan na dzień 8 stycznia 2015 r.), polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej spowodowanym zaprzestaniem udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r. w związku z prowadzonym protestem lekarzy zrzeszonych w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia [...] , przez co pacjenci nie mogli złożyć wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej, za naruszające zbiorowe prawa pacjentów i stwierdza zaniechanie stosowania tej praktyki w dniu 7 stycznia 2015 r. ;

2. uznał praktyki stosowane przez podmiot leczniczy polegające na nieudostępnianiu dokumentacji medycznej: do wglądu w siedzibie podmiotu leczniczego, a także oryginału za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu pacjentom zmieniającym podmiot leczniczy, mające na celu naruszenie prawa pacjentów do dokumentacji medycznej, o którym mowa w art. 27 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, jako naruszające zbiorowe prawa pacjentów i nakazuje jej zaniechanie;

3. zobowiązał do złożenia informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania stosowania rzeczonych praktyk, które naruszają zbiorowe prawa pacjentów w nieprzekraczalnym trzydziestodniowym terminie, licząc od dnia otrzymania niniejszej decyzji;

4. decyzji w pkt 2 nadał rygor natychmiastowej wykonalności.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Rzecznik wskazał na ustalenia stanu faktycznego i prawnego sprawy.

I tak, w związku z pozyskanymi przez Rzecznika Praw Pacjenta informacjami uprawdopodabniającymi naruszenie zbiorowych praw pacjentów, przekazanymi do Biura Rzecznika Praw Pacjenta za pośrednictwem ogólnopolskiej infolinii, postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r. sygn. akt. [...] Rzecznik Praw Pacjenta wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów przez Przychodnię. Pismem z dnia [...] stycznia 2015 r. Rzecznik Praw Pacjenta działając na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta wystąpił do podmiotu leczniczego z prośbą o przesłanie pisemnych informacji i wyjaśnień dotyczących tego: czy podmiot leczniczym zaprzestał udzielania świadczeń zdrowotnych pacjentom w okresie od 1 stycznia 2015 r. w związku z prowadzonym protestem skutkującym odmową zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r., w przypadku udzielenia twierdzącej odpowiedzi na powyższe udzielenie wyjaśnień czy podmiot leczniczy poinformował pacjentów o sposobie udostępniania dokumentacji medycznej pacjentom w związku z zamknięciem jego placówek od dnia 1 stycznia 2015 r., a ponadto, o wypowiedzenie się jak podmiot leczniczy zorganizował udostępnianie dokumentacji medycznej po 1 stycznia 2015 r. Dodatkowo w powyższym piśmie, Rzecznik Praw Pacjenta działając w trybie art. 61 ust. 1 ustawy poprosił o przesłanie poświadczonego za zgodność z oryginałem dokumentu ustanawiającego procedurę wewnętrzną obowiązującą w podmiocie leczniczym w zakresie udostępniania dokumentacji medycznej oraz kopię regulaminu organizacyjnego.

Pismem z dnia [...] stycznia 2015 r., podmiot leczniczy wskazał, że cyt. "dnia [...] stycznia 2015 r. i [...] stycznia 2015 r. nie udzielaliśmy świadczeń zdrowotnych z zakresie podstawowej opieki zdrowotnej. Drzwi do naszego zakładu nie były jednak zamknięte, a w budynku była obecna dyżurna pielęgniarka lub sekretarka co umożliwiało uzyskanie kserokopii dokumentacji na poczekaniu - czego potwierdzenie możemy przedłożyć. Informacje o dostępie do dokumentacji medycznej pacjenta widniały przy drzwiach wejściowych do budynku, na tablicy informacyjnej w holu oraz przy rejestracji". Wskazano również cyt. "Wnioski o kserokopie dokumentacji można było składać osobiście do skrzynki listowej znajdującej się przy rejestracji lub za pośrednictwem poczty elektronicznej". Jednocześnie do przedmiotowego pisma załączono kopię regulaminu organizacyjnego podmiotu leczniczego oraz Procedury udostępniania dokumentacji medycznej pacjentowi zmieniającemu zakład opieki zdrowotnej obowiązującej w podmiocie leczniczym. W rozdziale XI Sposób Kierowania jednostkami i komórkami organizacyjnymi przedsiębiorstwa podmiotu leczniczego Regulaminu Organizacyjnego podmiotu leczniczego umieszczono zapis "Do podstawowych zadań i obowiązków Kierownika (...) rozpatrywanie wniosków, skarg i uwag chorych lub osób korzystających ze świadczeń zdrowotnych, usług medycznych, a także podejmowanie działań, które w przyszłości wyeliminują stwierdzone nieprawidłowości, (...) zapewnieni i zabezpieczenie właściwego obiegu dokumentacji medycznej, kontroli jej sporządzania, gromadzenia i przechowywania".

Ponadto, w Procedurze udostępniania dokumentacji medycznej pacjentowi zmieniającemu zakład opieki zdrowotnej wykazano - "wydajemy kserokopię dokumentacji medycznej bezpłatnie w ciągu trzech dni roboczych na wniosek: pacjenta, prawnego opiekuna pacjenta, nowej placówki do której pacjent się przeniósł, Wniosek o sporządzenie kserokopii można złożyć :osobiście w rejestracji -pisemnie do skrzynki listowej przy rejestracji, drogą pocztową, elektroniczne na maila - dokumentacja. [...]".

Pismem z dnia 4 lutego 2015 r. Rzecznik Praw Pacjenta poinformował podmiot leczniczy, iż zgromadzony materiał dowodowy pozwala na wydanie rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie oraz, że przysługuje mu możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przychodnia nie skorzystała z przysługujących jej praw.

Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że na podstawie materiału dowodowego opisanego powyżej ustalił następujący stan faktyczny.

Podmiot leczniczy w dniach [...] i [...] stycznia 2015 r. stosował praktyki polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej spowodowanym zaprzestaniem udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r. przez co pacjenci nie mogli uzyskać dokumentacji medycznej. Powyższe wynika z pisma podmiotu leczniczego z dnia [...] stycznia 2015 r. i przekazanych przy nim załączników. W dniu 7 stycznia 2015 r. zostało zawarte porozumienie pomiędzy lekarzami zrzeszonymi w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia [...] a Ministrem Zdrowia w wyniku którego protest lekarzy zakończył się, co jest faktem powszechnie znanym, nie wymagającym dowodu. Podmiot leczniczy uniemożliwia pacjentom, którzy zmienili świadczeniodawcę udzielającego świadczeń zdrowotnych uzyskanie oryginału dokumentacji medycznej za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, jak również wglądu do dokumentacji medycznej w siedzibie podmiotu wykonującego działalność leczniczą.

Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że w świetle tak ustalonych okoliczności sprawy, podstawę materialnoprawną decyzji wskazanej w punkcie 1 sentencji, stanowi art. 64 ust. 3 i 4 ustawy, zgodnie z którym: nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i nakazującej jej zaniechanie, jeżeli podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizator strajku zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 59 ust. 1 ustawy. W tym przypadku wydaje się decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Natomiast podstawą decyzji w pkt 2 sentencji jest przepis art. 64 ust. 1 i 2 ustawy, zgodnie z którym, w przypadku wydania przez Rzecznika Praw Pacjenta decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów nakazuje on jej zaniechanie lub wskazuje działania niezbędne do usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów, wyznaczając terminy podjęcia tych działań. Decyzji nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności. Ponadto, Rzecznik Praw Pacjenta może nałożyć na podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizatora strajku obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów lub usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów.

Rzecznik stwierdził, że w ww. przychodni doszło do stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Zgodnie bowiem z ww. przepisem, przez praktykę naruszające zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej. Nie jest zbiorowym prawem pacjenta suma praw indywidualnych. "Zbiorowe" prawa pacjentów odnoszą się do tych praw o których, mowa w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz w przepisach szczególnych. Używając terminu "zbiorowych praw pacjentów" ustawodawca objął ochroną administracyjnoprawną prawa aktualnych i potencjalnych pacjentów, traktowanych jako zbiorowość - grupę zasługująca na szczególną ochronę (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2826/12). Tym samym ustanowił odrębny przedmiot ochrony, niezależny od ochrony praw indywidualnych pacjentów. O naruszeniu zbiorowych praw pacjentów możemy mówić wówczas gdy, skutki działań mogą zagrażać lub realizować się sferze każdego potencjalnego pacjenta znajdującego się w podobnych okolicznościach. Zatem dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych praw pacjentów istotne jest ustalenie, czy konkretne działanie podmiotu leczniczego nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesadza o naruszeniu zbiorowego interesu. Dla stwierdzenia bezprawności działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych bez znaczenia pozostaje strona podmiotowa czynu, a zatem wina podmiotu (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego) i stopień tej winy (umyślność bądź nieumyślność), a także świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. Bezprawność tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującym porządkiem prawnym, który obejmuje nakazy i zakazy wynikające z normy prawnej, a także nakazy i zakazy wynikające z norm moralnych i obyczajowych określanych jako zasady współżycia społecznego (o bezprawności na gruncie prawa cywilnego zob. M. Sośniak, Bezprawność zachowania..., 1959, s. 107; W. Czachórski, System prawa..., 1981, s. 534; Z. Radwański, A. Olejniczak, Zobowiązania..., 2005, s. 182; W. Dubois, w: Kodeks Cywilny, t. I, Komentarz do artykułów 1-543, red. E. Gniewek, Warszawa 2004, s. 1020; K. Pietrzykowski, Bezprawność jako przesłanka..., 2004, s. 179). Zatem do stwierdzenia bezprawności wystarczy, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa.

Rzecznik wskazał, że zgodnie z art. 23 ust. 1 ww. ustawy, pacjent ma prawo do dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych mu świadczeń zdrowotnych. Przepis art. 26 ust. 1 ustawy stanowi zaś - podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu, bądź osobie upoważnionej przez pacjenta. Dostęp do dokumentacji medycznej jest więc prawem pacjenta, a jego realizacja regulowana jest przez przepisy rozdziału 7 ustawy. Zgodnie z art. 27 ustawy dokumentacja medyczna może być udostępniona: 1. do wglądu, w tym także do baz danych w zakresie ochrony zdrowia, w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych; 2. poprzez sporządzanie jej wyciągów, odpisów lub kopii; 3. poprzez wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, jeżeli uprawniony organ lub podmiot żąda udostępnienia oryginałów tej dokumentacji. Ponadto w myśl przepisu § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. Nr 252, poz.1697 ze zm.) udostępnienie dokumentacji medycznej następuje bez zbędnej zwłoki. W przypadku, gdy udostępnienie dokumentacji nie jest możliwe, odmowa wymaga zachowania formy pisemnej oraz podania przyczyny (tak: § 79 ww. rozporządzenia). W celu realizacji przedmiotowego prawa pacjent powinien złożyć stosowne żądanie do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych o udostępnienie dokumentacji medycznej w wybranej przez siebie formie określonej w art. 27 ww. ustawy. Niemniej jednak przepisy prawa nie określają w jaki sposób pacjent ma skierować powyższe żądanie. Zatem należy uznać, że może być to dowolny sposób, w szczególności pacjent może udać się do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych i ustnie zażądać udostępnienia dokumentacji medycznej. Przy tym podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych leczniczy nie może ograniczać sposobu przyjmowania wniosków o udostępnienie tej dokumentacji.

W ocenie Rzecznika w niniejszej sprawie bezsporne jest, że podmiot leczniczy uczestniczył w proteście lekarzy, przychodnia była zamknięta, nie udostępniała dokumentacji medycznej i nie wywieszono komunikatu w jaki sposób o rzeczoną dokumentację można wystąpić. W dniach [...] i [...] stycznia 2015 r. nie udzielano świadczeń zdrowotnych. Z wyjaśnień podmiotu leczniczego wynika, iż budynek przychodni był otwarty, dyżurowała w nim pielęgniarka lub sekretarka, co w opinii podmiotu leczniczego było wystarczającą przesłanką umożliwiającą uzyskanie kserokopii dokumentacji medycznej "na poczekaniu".

Rzecznik stwierdził, że sama obecność pielęgniarki bądź sekretarki nie jest wystarczająca, by podmiot leczniczy podjął decyzję o udostępnieniu dokumentacji medycznej wnioskodawcy. Zgodnie z ust. 4 lit. e rozdziału XI Regulaminu Organizacyjnego przychodni wynika bowiem, że "Do podstawowych zadań i obowiązków Kierownika należy (...) rozpatrywanie wniosków."

Organ wskazał, że mając na uwadze powyższe ustalenia, a także nieprzekazanie przez podmiot leczniczy: informacji udostępnionej pacjentom o wprowadzeniu wyjątku od ww. procedury w dniach [...] i [...] stycznia 2015 r., oraz upoważnień dla pielęgniarki i sekretarki wydanych przez Kierownika Przychodni do rozpatrywania w dniach [...] i [...] stycznia 2015 r. wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej uznać należy, że sama obecność ww. osób nie była wystarczająca by pacjenci mogli niezwłocznie uzyskać udostępnioną dokumentację medyczną, np. do wglądu w chwili zgłoszenia. Tym samym, stosowana przez Przychodnię w dniach [...] i [...] stycznia 2015 r. praktyka była bezprawna, gdyż podmiot ten ograniczył udostępnianie dokumentacji medycznej. Pielęgniarki i sekretarki nie były odpowiedzialne za przyjęcie od pacjentów przedmiotowych wniosków. Przychodnia nie umożliwiła pacjentom ustnego przekazania wniosku o udostępnienie dokumentacji medycznej np. do wglądu w chwili zgłoszenia się do podmiotu. Nade wszystko obecność pielęgniarki lub sekretarki nie została udowodniona przez podmiot leczniczy, przy czym nawet w chwili gdyby były one obecne w podmiocie leczniczym nie były uprawnione do rozpatrzenia ww. wniosków na mocy Regulaminu Organizacyjnego Przychodni. Podmiot leczniczy nie wykazał obecności Kierownika, który był uprawniony do rozpatrzenia wniosku i podjęcia decyzji o udostępnieniu dokumentacji medycznej.

Rzecznik podkreślił, że takie postępowanie podmiotu, w sytuacji, w której istniała pilna potrzeba uzyskania dokumentacji medycznej (np.: dla wystawienia recepty uprawniającej do nabycia leku, przeprowadzenia zabiegu operacyjnego) celem skorzystania ze świadczeń udzielanych przez inny podmiot, stanowiło naruszenie dyspozycji § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania, zgodnie z którą udostępnienie dokumentacji następuje bez zbędnej zwłoki.

Następnie organ podniósł, że dyspozycja art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, wskazuje na zorganizowany charakter działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, które mają na celu pozbawienie praw pacjentów. Przesłanka zachowania zorganizowanego kładzie nacisk przede wszystkim na zaplanowanie czegoś i przeprowadzenia jakiegoś działania lub powstrzymanie się od jakiegoś działania. Do uznania "celowości" działania lub zaniechania wystarczy, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych co najmniej przewiduje, iż jego zachowanie doprowadzi, do naruszenia praw pacjentów i na to się godzi (por. Eleonora Zielińska, Ekspertyza na temat poselskiego projektu ustawy o ochronie indywidualnych i zbiorowych praw pacjenta oraz o Rzeczniku Praw Pacjenta, Zmiany w systemie ochrony zdrowia, Biuro Analiz Sejmowych 2008, nr 2, s. 40). Stosowanie przedmiotowych praktyk w dniach [...] i [...] stycznia 2015 r. przez Przychodnię nie było adresowane do konkretnej osoby lecz było wymierzone w każdego potencjalnego pacjenta. Ponadto miało zorganizowany charakter. Zamknięcie podmiotu leczniczego nastąpiło bowiem w związku z prowadzonym protestem lekarzy zrzeszonych w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia [...], a Przychodnia niewątpliwe przewidywała, że zachowanie to spowoduje, że pacjent nie uzyska dostępu do swojej dokumentacji medycznej w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych. Stosowanie praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjenta może nastąpić nie tylko przez działanie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, ale również przez zaniechanie tego podmiotu. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 23 kwietnia 2014 r. (sygn. II OSK 61/13): "dokonując wykładni art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta na gruncie niniejszej sprawy, nie jest tyle istotne kto był inicjatorem zorganizowanych działań lekarzy lecz to na ile podmiot odpowiedzialny, którym był Zakład, przedsięwziął odpowiednie środki celem przeciwdziałania planowanym i w konsekwencji zaistniałym naruszeniom zbiorowych praw pacjenta. Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy nie są bowiem wyłącznie oceniane działania lecz także zaniechania, które również mogą wywoływać skutki w postaci naruszenia zbiorowych praw pacjenta." Niewątpliwie przychodnia w związku z prowadzonym protestem w dniach [...] i [...] stycznia 2015 r. zaniechał udostępnienia dokumentacji medycznej na ustny wniosek pacjenta złożony osobiście w podmiocie leczniczym.

Ponadto, Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że we wszczętym wobec podmiotu leczniczego postępowaniu ustalono również, że przychodnia ogranicza dostęp do dokumentacji medycznej pacjentom zmieniającym podmiot wykonujący działalność leczniczą w ten sposób, że nie udostępnia im wglądu w dokumentację medyczną w siedzibie podmiotu, jak również oryginału dokumentacji medycznej za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu. Przepis art. 27 pkt 1 i 3 ustawy daje pacjentowi możliwość żądania udostępnienia dokumentacji medycznej w ww. formach. Zasada nieudostępniania dokumentacji medycznej w formie, o której mowa w art. 27 pkt 1 i 3 ustawy została wprowadzona w podmiocie leczniczym Procedurą udostępniania dokumentacji medycznej pacjentowi zmieniającemu zakład opieki zdrowotnej. Zgodnie z tym dokumentem "Pacjentowi zmieniającemu Zakład Opieki Zdrowotnej wydajemy kserokopię dokumentacji medycznej bezpłatnie w ciągu trzech dni roboczych". To ustanowienie w akcie wewnętrznym przemawia za zorganizowanym charakterem zachowania podmiotu leczniczego, mającego na celu ograniczenie prawa pacjentów do dokumentacji medycznej. Wskazane trzy dni robocze nie są tożsame z terminem niezbędnej zwłoki, do którego stosowania podmiot leczniczy jest zobowiązany na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie rodzaju u zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania. Taka praktyka nie była adresowana do konkretnej osoby lecz była wymierzona w każdego potencjalnego pacjenta. Rzecznik Praw Pacjenta stwierdził, że w świetle okoliczności sprawy ziściły się przesłanki wskazane w art. 59 ust. 1 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, a to obliguje Rzecznika do uznaniu praktyki jako naruszającej zbiorowe prawa pacjentów.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe orzeczenie wnieśli [...] Wspólnicy Miejskiego Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej "[...]"[...] s.c. [...], z siedzibą w [...] . Wnieśli o: uchylenie w całości zaskarżonej decyzji organu administracji publicznej i umorzenie postępowania w sprawie ewentualnie o: uchylenie w całości zaskarżonej decyzji organu administracji publicznej i przekazania sprawy temu organowi do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie od organu administracji publicznej na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarżący podnieśli, w uzasadnieniu skargi, że organ naruszył przepisy postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 75 § 1 i art. 77 k.p.a. (wskazano na orzecznictwo sądowoadministracyjne ukształtowane na tle tych przepisów). W ich ocenie w sprawie ogóle nie przeprowadzono postępowania dowodowego. Tymczasem przychodnia była w dniach [...] i [...] stycznia otwarta, dyżurowała pielęgniarka lub sekretarka, a ponadto w tych dniach obecny był kierownik przychodni osobiście w godzinach od 8:00 do 15:00 a w pozostałym czasie był dostępny pod telefonem. Zatem we wskazanych dniach nie było żadnych przeszkód do udostępniania dokumentacji medycznej zgodnie z zapisami Regulaminu Organizacyjnego Podmiotu Wykonującego Działalność Leczniczą. Rzecznik nie przeprowadził dowodu z przesłuchania kierownika przychodni ani żadnego ze wspólników na powyższą okoliczność, a ponadto nie rozważył, okoliczności podnoszonej przez stronę, co do informowania pacjentów o sposobie udostępniania dokumentacji medycznej. Jak wynika z informacji wywieszonej na drzwiach przychodni, przy rejestracji jak i na tablicy w holu, sposób udostępniania dokumentacji medycznej był uzgadniany indywidualnie z każdym pacjentem, ponieważ wniosek o udostępnienie dokumentacji medycznej można było składać na różne sposoby - osobiście, pisemnie, drogą mailową. Brak jest zatem jakichkolwiek podstaw do twierdzenia, że pacjenci nie mogli uzyskać dokumentacji medycznej poprzez wydanej jej oryginału za pokwitowaniem odbioru z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu ani zapoznać się z nią na miejscu. Zapis o uzgadnianiu sposobu udostępniania dokumentacji medycznej indywidualnie z pacjentem oznacza, że sposób jej udostępniania zależał od potrzeb danego pacjenta i jego indywidualnej sytuacji.

Zdaniem skarżących, powyższe uchybienia w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy, spowodowały błędne uznanie, że doszło do stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Naruszenie zbiorowych praw pacjentów wymaga powtarzalności zachowania, wskazującej na stałość postępowania. Natomiast jeżeli określone zachowanie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych będzie miało charakter incydentalny, to będziemy mieli raczej do czynienia z indywidualnym naruszeniem interesu poszczególnych pacjentów (tak: Karkowska D., Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, Komentarz). Organ administracji publicznej nie wykazał, aby brak udostępniania pacjentom dokumentacji medycznej miał charakter stały, opierając swoje rozstrzygnięcie na jednostkowym zawiadomieniu złożonym przez pacjenta, które nie znalazło potwierdzenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał wcześniej prezentowaną argumentacje.

Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Rzeczą Sądu, w niniejszym postępowaniu, było stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269), dokonanie kontroli zaskarżonego i poprzedzającego go aktu pod względem zgodności z prawem - prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonego orzeczenia (decyzji bądź postanowienia) następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, zaskarżona decyzja odpowiada przepisom prawa.

Materialnoprawna podstawą zaskarżonej decyzji stanowi art. 59 ust. 1 pkt 1 i art. 64 ust. 1-4 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Zgodnie z tymi przepisami w przypadku wydania przez Rzecznika decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów nakazuje on jej zaniechanie, a w przypadku zaprzestania stosowania tych praktyk wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Decyzji nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności. Organ może także nałożyć na podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania stosowania takich praktyk.

Definicję praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów zawiera art. 59 ust. 1 ww. ustawy - przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się dwa rodzaje zachowań: 1. bezprawne zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych oraz 2. stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu zorganizowanie wbrew przepisom o rozwiązywaniu sporów zbiorowych akcji protestacyjnej lub strajku przez organizatora strajku - mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej. Nie jest zbiorowym prawem pacjentów suma praw indywidualnych.

Naruszenie zbiorowych praw pacjenta wymaga spełnienia określonych przesłanek: bezprawności, zorganizowanego działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjenta praw lub ich ograniczenie. Bezprawność to zachowanie sprzeczne z ww. ustawą i innymi ustawami określającymi prawa pacjenta i zobowiązania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych lub niedopełnienie obowiązku wynikającego z norm określonych we wskazanych przepisach. Dopuszczalne jest przyjęcie, że odpowiedzialność na podstawie przywołanego przepisu zachodzi również w przypadku działania w innym celu i przewidywanie możliwości pozbawienia pacjenta praw lub ich ograniczenia. Tym samym nie jest ważny skutek, tylko sam fakt określonego zachowania, co oznacza, że podjęte zachowania nie muszą w istocie doprowadzić do pozbawienia lub ograniczenia praw pacjenta. W powyższym przepisie chodzi o zapewnienie szczególnej ochrony w zakresie udzielania świadczeń zdrowotnych pacjentom jako zbiorowości, grupie, niezależnie od podstawy prawnej świadczenia zdrowotnego. Aby praktyka została zakwalifikowana jako naruszająca zbiorowe prawa pacjentów, konieczne jest wykazanie, że dochodzi do naruszenia praw nieoznaczonej z góry większej liczby pacjentów. Naruszenie zbiorowych praw pacjentów wymaga powtarzalności zachowania, wskazującej na stałość postępowania. Praktyka określona w art. 59 ust. 1 pkt 1 ma polegać na zachowaniu bezprawnym oraz zorganizowanym. Bezprawność to zachowanie sprzeczne z prawem, zasadami współżycia społecznego lub niedopełnienie obowiązku wynikającego z normy prawnej, orzeczenia sądowego lub zobowiązania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2826/12, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Powyższa argumentacja została przywołana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a obecnie już tylko zasygnalizowana niejako dla podkreślenia, że Sąd w pełni podziela stanowisko Rzecznika w zakresie wykładni przepisów prawa, które legły u podstawa podjętego orzeczenia.

Sąd ocenia uzasadnienie zaskarżonej decyzji jako to, które w pełni odpowiada dyspozycji przepisu art. 107 § 3 k.p.a., tak w zakresie opisu stanu faktycznego sprawy jak i omówienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia.

Wbrew zarzutom skargi nie doszło, w okolicznościach niniejszej sprawy, do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego - art. 7, 75 § 1, 77 k.p.a. skutkujących naruszeniem art. 59 ust 1 pkt 1 ww. ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Organ podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz jej załatwienia, w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy. Przeprowadził postępowanie dowodowe w oparciu o prawidłowo zebrany materiał dowodowy. Ten oparty został w szczególności na oświadczeniu samego podmiotu leczniczego. Wbrew tezie skargi organ nie miał obowiązku dopuszczać dowodu z zeznań kierownika przychodni, gdy zważyć że okoliczności sprawy zostały wyłożone przez podmiot leczniczy na piśmie.

W ocenie Sądu teza skargi, o obecności kierownika w przychodni w przedmiotowym okresie, stanowi li tylko wersję w próbie polemiki z ustaleniami organu.

W przekazanym zgodnie z żądaniem organu oświadczeniu - piśmie z dnia [...] stycznia 2015 r. wskazano, że w zamkniętym budynku przychodni obecna była cyt. "dyżurna pielęgniarka lub sekretarka". Należy podkreślić za organem, że w świetle przedłożonego do akt sprawy regulaminu placówki sama obecność pielęgniarki, sekretarki nie dawała gwarancji, że pacjentowi udostępniona zostanie we właściwej formie i bez zbędnej zwłoki dokumentacja. Rozpoznanie wniosku w tym zakresie stanowiło wyłączną prerogatywę kierownika przychodni. Słusznie organ podkreślił, że ten nie udzielił pełnomocnictw osobom wskazanym w oświadczeniu jako obecnym na terenie przychodni.

Stosownie do art. 23 ust. 1 cyt. ustawy, pacjent ma prawo do dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych świadczeń zdrowotnych. Jest to prawo pacjenta, który może żądać wglądu, w tym także do baz danych w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń, sporządzenia wyciągów, odpisów lub kopii dokumentacji, wydania oryginału przy spełnieniu określonych warunków. Ponadto w myśl § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. Nr 252, poz.1697 ze zm.) udostępnienie dokumentacji medycznej następuje "bez zbędnej zwłoki" podkreślmy - bez zbędnej zwłoki. Doświadczenie życiowe podpowiada, że oznacza to, co do zasady, od ręki w godzinach urzędowania placówki .

Sąd nie ma wątpliwości przy wyczerpujących ustaleniach organu pewne jest, że w dniach [...] i [...] stycznia 2015 r., w niniejszej przychodni prawo pacjenta ww. zakresie nie było gwarantowane. Tego ustalenia w żaden sposób nie zmieni też powoływana w skardze kwestia informacji wywieszonej na drzwiach przychodni, przy rejestracji jak i na tablicy w holu, że sposób udostępniania dokumentacji medycznej był uzgadniany indywidualnie z każdym pacjentem. Wskazanie to, dodajmy pomijające gwarancję dochowania prawa pacjenta "bez zbędnej zwłoki" nie wnosi nic istotnego do sprawy.

Należy z całym naciskiem podkreślić, realizacja prawa pacjenta dostępu do dokumentacji medycznej nie może być w żaden sposób ograniczona bądź utrudniona przez podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych, także w sytuacji zaprzestania udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku uczestniczenia w legalnej akcji protestacyjnej. Konieczność bezwzględnego, rygorystycznego przestrzegania tego prawa pacjenta wynika stąd, że służy ono nie tylko ochronie zdrowia ale często może decydować o ochronie życia np. w sytuacji nagłej operacji czy konieczności kontynuowania ściśle określonego leczenia, wyłącznie w oparciu o dane z dokumentacji medycznej .

Dodatkowo Sąd zauważa, że choć zaskarżona została cała decyzja, to zarzuty skargi nie odnoszą się wprost do rozstrzygnięć zawartych w pkt 2, 3, 4 decyzji. Sądowa kontrola w tym zakresie, wynikająca z braku ograniczenia do zarzutów skargi (art. 134§1 p.p.s.a.) wskazuje także, że rozstrzygnięcia zawarte w ww. punktach odpowiadają okolicznościom faktycznym i prawnym sprawy. Sąd w tym zakresie w pełni podziela argumentacje organu zawartą w uzasadnieniu decyzji.

Kierując się powyższą argumentacją Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji w trybie art. 151 p.p.s.a. - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).