Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 896/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2019-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2017 poz 2137
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jedn.
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549 art. 60
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) sędzia WSA Anna Klotz Protokolant starszy sekretarz sądowy Elżbieta Brandt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2019 r. sprawy ze skargi [...] sp. z o.o. w [...] na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2018r. nr [...], Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w T., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017r. poz. 1257 ze zm.) oraz art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 935), art. 10 ust. 2 w zw. z art. 29 ust. 1, 2, 7, 8 i 9 ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2017 r. poz. 2137), art. 28 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2017r. poz. 1856, ze zm.), art. 5 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.Urz. UE L 25, z 28.01.2011, str. 8, ze zm.), art. 3 ust. 1 i ust. 3 oraz art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U. UE L 312 s. 1 z dnia 23.12.1995r., ze zm.), art. 60 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 1306/2013 dnia 17 grudnia 2013r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 549, ze zm.), art. 73 ust. 1, 3, 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady nr 479/2008, art. 80 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.Urz. L 316 z 02.12.2009r., str. 65) oraz art. 43 i art. 44 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.Urz.UE L 181 z [...].06.2014 r., str. 48, ze zm.) - po rozpatrzeniu odwołania [...] sp. z o.o. w [...] (dalej powoływana również jak skarżąca) od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G. Nr [...] z dnia [...] stycznia 2018r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego na lata 2008-2012, utrzymał w mocy ww. decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G..

Jak wynika z uzasadnienia decyzji, [...] maja 2010r. Spółka, reprezentowana przez T. K. złożyła do BP ARiMR w G. wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w związku z przejęciem części gospodarstwa rolnego na podstawie umowy dzierżawy z [...].04.2010r. od poprzedniego posiadacza [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] (adres [...]), która program rolnośrodowiskowy realizowała od 2008r. oraz przejęciem części gospodarstwa od M. H., która również realizowała program rolnośrodowiskowy od 2008r. Spółka ubiegała się o płatność rolnośrodowiskową w ramach pakietu 2.Rolnictwo ekologiczne dla wariantu 2.1 Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności) – pow. 39,58 ha i wariant 2.3 Trwałe użytki zielone – pow. 18,31 ha oraz pakietu 3. Ekstensywne trwałe użytki zielone, wariant 3.1 ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach – pow. 18,31 ha.

Decyzją z [...] lutego 2011r. Kierownik BP ARiMR przyznał skarżącej płatność rolnośrodowiskową na 2010r. w przypadku przejęcia części w kwocie [...]zł gospodarstwa rolnego. Płatność została przekazana na wskazany rachunek bankowy [...].03.2011r. Opisano także decyzje i daty wypłaty przyznanych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2008 i 2009 odpowiednio [...] Sp. z o.o. oraz M. H..

Na skutek kolejnych wniosków kontynuacyjnych skarżącej spółki, reprezentowanej przez [...], Kierownik BP ARiMR w G. przyznał płatności rolnośrodowiskowe na rok 2011 – decyzją z dnia [...] stycznia 2012r. w wysokości [...] zł (środki przekazano [...] stycznia 2012r.) oraz na rok 2012 – decyzją z dnia [...] lutego 2013r. w łącznej kwocie [...]zł (środki przekazano beneficjentowi [...] marca 2013r.

Organ wskazał na kontrolę w zakresie płatności przeprowadzoną w dniach 4-8.05.2015r. przez Komisje Europejską w ramach EFRROW, tytułem wydatków deklarowanych za okres od 16 października do 31 grudnia 2014r. w ramach przedmiotowego Programu. Kontrolerzy losowo skontrolowali dwanaście spółek (w tym skarżąca spółka) zarejestrowanych pod tym samym adresem – ul. [...], [...] [...], która wykazała m.in., że wszystkie wnioski o płatność zostały złożone przez T. K., z wyjątkiem [...] sp. z o.o. (złożonego przez M. H.), spółki te deklarowały działki ewidencyjne położone w trzech województwach: kujawsko-pomorskim, pomorskim i warmińsko-mazurskim, wspólnikiem większościowym we wskazanych spółkach był zawsze T. K.. Następnie kontrola ta zostałą rozszerzona o dodatkowa analizę kolejnych kilkunastu spółek z o.o. , gdzie kontrolerzy również dopatrzyli się tworzenia ich w celu obejścia zasad degresywności i łączenia pakietów. W związku z powyższym organ pierwszej instancji przeprowadził analizę w zakresie przesłanek zaistnienia sztucznych warunków pozwalających na uzyskanie przez T. K. korzyści finansowych sprzecznych z celami funduszy unijnych, obejmujące wszystkie programy, w których T. K. występował o płatności w 2015 r., w którym ustalono, że doszło do stworzenia sztucznych warunków, polegających na utworzeniu przez T. K. oraz M. H. wielu spółek handlowych powiązanych ze sobą osobowo, organizacyjnie i ekonomicznie w celu uzyskania korzyści sprzecznej z celami wsparcia przez obejście zasady degresywności oraz zakazu jednoczesnego realizowania programu rolnośrodowiskowego objętego PROW 2007-2013 oraz działania rolno-środowiskowo-klimatycznego PROW 2014-2020.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2016r., nr [...], Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G. ustalił skarżącej kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego w wysokości [...] zł. Na skutek odwołania Spółki, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. decyzją z [...] listopada 2017 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości, przekazując jednocześnie sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G. decyzją z [...] stycznia 2018r., Nr [...], ustalił skarżącej kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości [...] zł.

W odwołaniu skarżąca zarzuciła naruszenie wskazanych przez organ w podstawie prawnej oraz uzasadnieniu norm prawa materialnego.

Organ odwoławczy nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutów odwołania. Podniósł, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażone zostało stanowisko, iż brak podstaw, aby zasadnie wywodzić, że warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków finansowych jest uprzednie wzruszenie ostatecznych decyzji przyznających płatności. Tym samym ustalenie, czy przyznane producentowi rolnemu uprzednio kwoty płatności stanowią płatności pobrane nienależnie, może wynikać z ustaleń dokonanych przez organ w toku postępowania toczącego się w oparciu o przepisy K.p.a. na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Postępowanie to jest jednak postępowaniem niezależnym od postępowania w sprawie przyznania stronie płatności, przy czym decyzja ustalająca kwoty nienależnie pobranych środków publicznych nie ma wpływu na decyzję przyznającą prawo do otrzymania danego świadczenia. W związku z tym organ odwoławczy uznał za bezzasadny zarzut naruszenia art. 29 ust. 1,2, 7, 8 i 9 cyt. ustawy o ARiMR.

Organ odwoławczy nie dopatrzył się naruszenia przez organ pierwszej instancji art. 28 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, poprzez błędną wykładnię pojęcia kwoty nienależnie pobranej, co skutkowało wszczęciem postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranej. Jak wskazał organ, w sprawie niniejszej nieprawidłowość, polegająca na stworzeniu przez T. K. sztucznych warunków wymaganych do uzyskania płatności rolnośrodowiskowych jest nieprawidłowością wynikającą z winy strony, wobec czego płatności podlegające odzyskaniu przez ARiMR są płatnościami nienależnymi. Tym samym organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji prawidłowo określił rodzaj należności podlegających ustaleniu na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Organ na podstawie analizy materiału dowodowego zwrócił uwagę, że Spółka [...] powstała w związku z tworzeniem innych analogicznych podmiotów przez [...] i M. H., pozostających w ścisłym nierozerwalnym związku osobowym, organizacyjnym, celem stworzenia sztucznych warunków i uzyskania nienależnych płatności w ramach programów rolnośrodowiskowych. Wzajemne powiązania i zależności wykazał organ pierwszej instancji w zestawieniach tabelarycznych. Niesporna także pozostaje okoliczność, iż począwszy od roku 2010 Skarżąca Spółka przejęła cześć gospodarstw rolnych, na których uprzedni powiązani z nią posiadacze rozpoczęli realizację programów rolnośrodowiskowych w 2008r. Skarżąca kontynuowała program w dalszych latach 2010-2014.

Organ wyjaśnił szczegółowo podstawy i przesłanki, dla których uznał, że w tej sprawie Skarżąca wraz z T. K., M. H. i innymi powiązanymi z tymi osobami spółkami stworzyła sztuczne warunki, których celem i efektem było w szczególności ominięcie zasady degresywności płatności. Wystąpienie wskazanych przez organy wielorodzajowych więzi o charakterze organizacyjnym, majątkowym, osobowym i ekonomicznym pomiędzy wszystkimi opisywanymi podmiotami wskazuje na zaistnienie także obiektywnej przesłanki. Z kolei przeprowadzona przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G. w zaskarżonej decyzji analiza tworzenia spółek, analiza udziałowców, zarządów (reprezentantów), siedzib, deklarowanych wariantów oraz ich powierzchni, położenia użytkowanych nieruchomości rolnych, wymiany działek ewidencyjnych, struktury poszczególnych gospodarstw, zakupu usług rolniczych oraz zatrudniania pracowników - wykazała istnienie przesłanki subiektywnej.

Zdaniem organu w sprawie mają zastosowanie wskazane przepisy prawa materialnego w tym art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 oraz art. 60 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 1306/2013.

W świetle istniejących powiązań, utworzone w latach 2009-2011 spółki z ograniczoną odpowiedzialnością stanowią jeden organizm gospodarczy, zarządzany przez tę samą grupę osób, a odrębność utworzonych osób prawnych (spółek) ma jedynie charakter formalnoprawny (z punktu widzenia przepisów prawa handlowego, każda spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest odrębnym podmiotem prawa, posiadając osobowość prawną). Ustalone wielorodzajowe powiązania dowodzą, że powoływano kolejne spółki w celu obejścia prawa polegającego na stworzeniu systemu optymalizującego wielkość i rodzaj płatności. To zaś wyklucza uznanie, że każda ze spółek prowadziła niezależną, autonomiczną działalność rolniczą. Utworzone przez te same podmioty kolejne spółki zmierzały wyłącznie do stworzenia sztucznych warunków do prowadzenia działalności nakierowanej na osiągnięcie korzyści.

Organ odwoławczy wskazał na zawartą w art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U. L 347 z 20.12.2013, s. 608) definicję rolnika i wynikającą z art. 4 ust. 1 lit. b ww. rozporządzenia definicję gospodarstwa, a także działalność rolniczą, o której mowa w art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia. Uwzględniając również przepisy krajowe, organ zwrócił uwagę, że dla oceny, czy spółka może zostać uznana za rolnika w świetle jego definicji sformułowanej w art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, a zatem czy prowadzi samodzielnie działalność rolniczą, należy brać również pod uwagę inne okoliczności, takie jak osoby pełniące funkcje zarządcze, czy wyposażenie techniczne i organizacyjne takiego podmiotu. Zgodnie natomiast z definicją gospodarstwa (art. 4 ust. 1 lit. b rozporządzenia nr 1307/2013) należy brać pod uwagę wszystkie jednostki produkcyjne bez względu na ich położenie na terenie kraju. Niezależnie zaś od istniejącej swobody układania stosunków gospodarczych i wyboru formy prowadzenia działalności, jak wynika z definicji art. 4 ust. 1 lit. a cyt. rozporządzenia, rolnikiem jest również grupa osób fizycznych lub prawnych, która zarządza gospodarstwem, tj. wszystkimi jednostkami produkcyjnymi na terenie kraju.

Organ podniósł, że o tym, iż spółki tworzą de facto jedno gospodarstwo, decyduje fakt sprawowania zarządu bądź kontroli przez T. K. i M. H. (obecnie małżonków - data zawarcia związku małżeńskiego - [...].11.2015 r.), którzy występują w spółkach jako udziałowcy (bezpośrednio lub pośrednio) oraz występują/występowali, jako członkowie zarządu, co umożliwia decydowanie w sprawach działalności poszczególnych spółek. Poza sporem pozostaje również to, że spółki do listopada 2015 r. posiadały tę samą siedzibę.

Organ wskazał, że wsteczny charakter obowiązku zwrotu jest uzasadniony celem oraz kompleksowym charakterem programu rolnośrodowiskowego. Program ten ma charakter wieloletni i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Wobec powyższego, za prawidłowe organ odwoławczy uznał wyliczenia organu pierwszej instancji, z których wynika, że łączna kwota nienależnie pobranych płatności za lata 2008-2014, wyniosła [...] zł.

Organ zwrócił również uwagę, że we wszystkich decyzjach o ustaleniu kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, należy każdorazowo powoływać się na treść art. 43 oraz 44 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014.

Organ odwoławczy podzielił również ustalenia organu pierwszej instancji dotyczące braku przesłanek wykluczających obowiązek zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2008-2012 o których mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 (rok 2008-2009) z dnia 21 kwietnia 2004 r., art. 80 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. (rok 2010) oraz art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, (lata 2011-2012). Zasadą jest, że nadmiernie lub nienależnie pobrane płatności powinny zostać zwrócone, a w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie zaistniały przesłanki do zastosowania przewidzianych prawem wyjątków. W niniejszej sprawie kwoty płatności nie wynikały z pomyłki organu, lecz z faktu stworzenia sztucznych warunków przez T. K. i M. H. w celu uzyskania płatności.

Argumenty strony w żadnym wypadku nie są potwierdzeniem wystąpienia dobrej wiary po stronie wnioskodawcy. Jak wynika z akt sprawy, spółka została zawiązana [...].02.2010r. wpisana do KRS w 2010r., po czym złożony w Biurze Powiatowym ARiMR w G. wniosek o wpis spółki do ewidencji producentów. W dniu [...].05.2010 r. Spółka wystąpiła z pierwszym wnioskiem o przyznanie płatności, w tym płatności rolnośrodowiskowej w związku z przejęciem części gospodarstwa rolnego od [...] sp. z o.o. oraz M. H.. Argument co do tego, że zarejestrowanie spółki jako producenta rolnego nastąpiło dopiero w 2010 r., co ma być przejawem dobrej wiary, jest zatem w ocenie organu niezrozumiały i bezzasadny. Co prawda wszechstronna analiza spółek (producentów rolnych) powołanych przez Pana [...] i Panią M. H. pod kątem wystąpienia sztucznych warunków nastąpiła w ramach kampanii 2015, to jednak w żadnym wypadku nie można mówić o nieświadomości strony co do tego, że stworzyła sztuczne warunki w celu uzyskania płatności.

W odwołaniu strona podniosła, że w ramach korespondencji z ETO polski rząd (w tym ARiMR) utrzymywał, że na podstawie przeprowadzonych kontroli administracyjnych spółki mogą być uważane za odrębne podmioty. Organ odwoławczy zwraca jednak uwagę, że powyższe stwierdzenie ARiMR wynikało z postępowań administracyjnych prowadzonych wobec spółek wnioskujących o płatności do 2014 roku włącznie, zaś w wyniku tych postępowań spółki otrzymały płatności obszarowe. W korespondencji z ETO, na którą powołuje się strona, ARiMR poinformowała również, że zgodnie z jej wewnętrznymi wytycznymi, w odniesieniu do spółek objętych kontrolą ETO może zachodzić podejrzenie o sztucznym podziale gospodarstwa w celu uniknięcia zastosowania modulacji lub stawek degresywnych lub limitu powierzchni, do której można uzyskać płatność. W swojej odpowiedzi ARiMR potwierdziła stan faktyczny przedstawiony przez kontrolerów Trybunału.

Mając na uwadze powyższe organ II instancji stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie dla roku 2008 i 2009 nie ma zastosowania art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r., a zarzut strony co do nieuwzględnienia przez organ dyspozycji zawartej w tym przepisie, czyli nie przyjęcia wystąpienia dobrej wiary po stronie beneficjenta i tym samym zastosowania 4-letniego okresu przedawnienia wypłaconych środków finansowych, należy uznać za bezzasadny.

W rozpatrywanej sprawie w przekonaniu organu odwoławczego nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18.12.1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.Urz. UEL 312, s. 1 z dnia 23.12.1995 r. ze zm.) który stanowi, iż okres przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności wynosi cztery lata (maksymalnie osiem lat uwzględniając przerwanie okresu przedawnienia) od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości przez rolnika za którą należy uznać co do zasady:

• datę złożenia wniosku o przyznanie płatności (w przypadku wniosku zawierającego nieprawidłowe deklaracje),

• lub datę zaprzestania realizacji zobowiązania (w przypadku płatności w ramach PROW),

• lub upływ terminu na wykonanie określonych działań (w przypadku braku realizacji obowiązków związanych z utrzymywaniem gruntów w dobrej kulturze rolnej oraz przestrzeganiem norm i wymogów).

Przy tym upływ terminu przedawnienia (uwzględniając przerwanie okresu przedawnienia) następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia. Ponieważ program rolnośrodowiskowy jest programem wieloletnim, organ odwoławczy przyjął, że okres przedawniania biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu, przy czym pod pojęciem daty zakończenia programu należy rozumieć dzień zamknięcia programu wynikający z deklaracji zamykającej program wysyłanej do Komisji Europejskiej. Stosownie do powyższego w ramach PROW 2007 - 2013 będzie to data nie wcześniejsza niż 31 grudnia 2015 r. (data, do której możliwe jest dokonywanie wypłat w ramach programu) oraz nie późniejsza niż 30 czerwca 2016r. (termin na przedstawienie Komisji Europejskiej przez Państwa Członkowskie sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu, stosownie do postanowień art. 28 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21.06.2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. EU L nr 209 z 11.08.2005r., str. 1, ze zm.).

Podkreślenia zdaniem organu II instancji wymaga, że cytowany przepis art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 w sposób szczególny reguluje okres przedawnienia dla programów wieloletnich, który biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Oznacza, to że termin przedawnienia wynikający z ww. przepisu lub dłuższy termin stosowany na mocy prawa krajowego zgodnie z ust. 3 tego przepisu, będzie mógł trwać nawet po zakończeniu programu. Z drugiej strony, termin przedawnienia czynności, do której odnosi się art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95, nie może zakończyć się przed momentem ostatecznego zakończenia programu.

Ponadto wyjaśniono, że z art. 28 rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, zatytułowanego "Wypłaty i salda zamknięcie programu" wynika, że datą ostatecznego zamknięcia programu PROW 2007-2013 jest data 30 czerwca 2016 r. przewidziana dla przekazania przez Państwo Członkowskie sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu budżetowego. Również termin złożenia ostatniego rocznego sprawozdania z postępu realizacji upływał dnia 30 czerwca 2016 r. (art. 82 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005).

Zatem w odniesieniu do płatności w ramach PROW 2007-2013, w ocenie organu odwoławczego okres przedawnienia ulega przedłużeniu do dnia zamknięcia programu wynikającego z deklaracji zamykającej program wysłanej do Komisji Europejskiej, a więc co najmniej do dnia 31 grudnia 2015r., jednakże nie dłużej niż do dnia 30 czerwca 2016r., bowiem w myśl art. 37 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 i art. 41 ust. 4 lit c rozporządzenia (UE) nr 907/2014 za ostatni rok realizacji programu sprawozdania roczne należy przedstawić Komisji nie później niż 6 miesięcy po ostatecznym terminie kwalifikowalności wydatków, który upłynął dnia 31 grudnia 2015r. Zgodnie z art. 37 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 państwa członkowskie przekazały Komisji kompletne sprawozdanie finansowe do 30 czerwca 2016r. (vide: motyw 4 preambuły do decyzji wykonawczej Komisji (UE) 2015/213 z dnia 30 listopada 2016r. w sprawie rozliczenia rachunków agencji płatniczych państw członkowskich dotyczących wydatków finansowanych przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) w ostatnim roku realizacji programu dla okresu programowania 2007-2013 EFRROW (16 października 2014 r. - 31 grudnia 2015 r.) (notyfikowana jako dokument nr 092016)7690).

W konkluzji organ odwoławczy stwierdził, że w przypadku płatności rolnośrodowiskowej objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 mamy do czynienia z programem wieloletnim, co oznacza, że okres przedawnienia w każdym przypadku nie upłynął wcześniej niż 31 grudnia 2015r. (tj. data, do której możliwe było dokonywanie wypłat w ramach programu) i nie później niż do dnia 30 czerwca 2016 r. (tj. termin na przedstawienie Komisji Europejskiej przez Państwa Członkowskie sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu stosownie do postanowień art. 28 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1290/2005). Tym samym w sytuacji, w której termin przedawnienia upływałby przed dniem zamknięcia programu, ulega on wydłużeniu do ww. daty. W przypadku realizowania przez stronę programu rolnośrodowiskowego w ramach PROW 2007-2013, okres przedawnienia w przypadku kampanii: 2010,2011 i 2012 zdaniem organu odwoławczego nie upłynął wcześniej niż 31 grudnia 2015 r. (data, do której możliwe było dokonywanie wpłat w ramach programu) i nie później niż do dnia 30 czerwca 2016 r. (tj. termin na przedstawienie Komisji Europejskiej sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu). Tym samym w sytuacji, w której termin przedawnienia upływałby przed dniem zamknięcia programu, ulega on wydłużeniu do daty ostatecznego zakończenia programu, czyli do dnia 30 czerwca 2016 r.

Ponadto, odnosząc się do pojęcia "ostatecznego zakończenia programu" wskazano, że Europejski Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 15 czerwca 2017r., sygn.. akt C-436/15 podniósł, że rozporządzenie Rady (WE) nr 2988/95 nie przewiduje konkretnego wiążącego momentu w odniesieniu do "ostatecznego zakończenia programu", ponieważ [...] moment ten różni się nieuchronnie w zależności od poszczególnych etapów i procesów przewidzianych w celu zakończenia każdego wdrożonego programu wieloletniego (punkt 60). Dla kampanii: 2010-2012 okres przedawnienia liczy się od daty dopuszczenia się nieprawidłowości, za którą przyjmuje się datę złożenia wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej dla danej kampanii do daty ostatecznego zakończenia programu, czyli do dnia 30 czerwca 2016 r. Daty składania wniosków przez Spółkę przedstawiono w zaskarżonej decyzji.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. zwrócił uwagę, że przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. W niniejszej sprawie w ocenie organu odwoławczego pierwsze powiadomienie beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności miało miejsce w dniu 03.2016 r., tj. dzień doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności; tym samym nie doszło do przedawnienia obowiązku zwrotu przez Skarżąca spółkę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego.

Biorąc pod uwagę powyższe Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR nie dopatrzył się, wbrew zarzutom skarżącego, błędnego ustalenia przez organ I instancji kwoty płatności do zwrotu przez nie zastosowanie się do przepisów regulujących tę kwestie w rozporządzeniu Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 i nie ustalenia prawidłowo terminu zamknięcia programu PROW 2007-2013 dla Polski.

Odnosząc się do kwestii odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w pełni podzielił ustalenia Kierownika BP ARiMR. W rozpatrywanej sprawie, na kwotę nienależnie pobranych płatności składają się kwoty płatności rolnośrodowiskowej z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego za poszczególne lata z których każda przekracza kwotę stanowiącą równowartości 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, co także wykazano dokładnie w zaskarżonej decyzji, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 powołanego rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006. Tym samym w odniesieniu do ww. płatności, nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

W skardze na powyższą decyzję [...] Sp. z o.o. wniosła o jej uchylenie w całości oraz ewentualnie uchylenie w całości decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając naruszenie:

1. art. 3 ust 1 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. poprzez nie zastosowanie w niniejszej sprawie przewidzianej w nim dyspozycji w zakresie okresu przedawnienia i wydanie błędnej decyzji administracyjnej w tym zakresie dot. lat 2010-2012,

2. art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.Urz. L 316 z 02.12.2009 r., str. 65), poprzez błędne niezastosowanie niniejszego przepisu wobec ziszczenia się przesłanek w nim zawartych co doprowadziło do braku odstąpienia przez organ od żądania zwrotu płatności od skarżącej za rok 2010,

3. art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE Nr L 25, str. 8 z 28.1.2011 r. ze zm.), poprzez błędne niezastosowanie niniejszego przepisu wobec ziszczenia się przesłanek w nim zawartych, co doprowadziło do braku odstąpienia przez organ od żądania zwrotu płatności od skarżącej za lata 2011-2012.

Skarżąca zarzuciła organowi także naruszenie innych przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: art. 7 i art. 77 i 80 k.p.a. w zw. z art. 21 ust 1-3 ustawy z dnia ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. 2016, poz. 1387, ze zm.), poprzez poczynienie przez organ w zaskarżonej decyzji dowolnych ustaleń faktycznych, gdyż organ nie ustalił w postępowaniu kluczowej przesłanki w zakresie przedawnienia pomimo składanych wniosków dowodowych, (zgodnie z pismem strony z dnia 21.12.2017 roku) tj. daty zakończenia programu PROW 2007-2013 przez którą należy rozumieć dzień zamknięcia programu wynikający z deklaracji zamykającej program wysyłanej przez Polskę do Komisji Europejskiej co doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy przez organ.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji na poziomie ustawodawstwa krajowego stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ("ustawa o ARiMR").

Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej, 2) krajowych, przeznaczonych na:

• współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

• finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.

Na gruncie przepisów prawa wspólnotowego zwrot nienależnie pobranych płatności reguluje art. 5 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25, z 28.01.2011, str. 8, z późn. zm.) :

1. w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2.

2. odsetki nalicza się za okres między terminem zwrotu płatności przez beneficjenta wyznaczonym w nakazie odzyskania środków, który nie może przekraczać 60 dni, a datą zwrotu lub odliczenia. Stosowana stopa odsetek obliczana jest zgodnie z przepisami prawa krajowego, ale nie jest niższa niż stopa procentowa stosowana na mocy przepisów krajowych przy odzyskiwaniu kwot.

3. obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach.

Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

Na mocy wyraźnego uchylenia zawartego w art. 43 Rozporządzenia delegowanego KOMISJI (UE) NR 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L.2014.181.48 z dnia 2014.06.20) Rozporządzenia (WE) nr 1122/2009 i (UE) nr 65/2011 utraciły moc z dniem 1 stycznia 2015 r. Rozporządzenia te stosuje się jednak nadal w stosunku do:

a) wniosków o płatności bezpośrednie złożonych w odniesieniu do okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2015 r.;

b) wniosków o płatność i wniosków o wsparcie złożonych w odniesieniu do roku 2014 i lat wcześniejszych oraz wniosków o płatność złożonych w odniesieniu do roku 2015 zgodnie z art. 66 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005; oraz

c) systemu kontroli i kar administracyjnych w odniesieniu do obowiązków rolników w zakresie zasady wzajemnej zgodności zgodnie z art. 85t i 103 z rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007.

Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że wszczęte przez organ I instancji zawiadomieniem z dnia 30 marca 2016r. postępowanie dotyczy ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności przyznanych [...] Sp. z o.o. w ramach realizowanego w latach 2008 - 2012 programu Rolnośrodowiskowego. Analiza akt przedmiotowej sprawy potwierdza ustalenia organów, że w ramach realizowanego (kontynuowanego po przejęciu części gospodarstw rolnych powiązanych podmiotów) przez stronę skarżącą w latach 2008 - 2012 programu rolnośrodowiskowego doszło do stworzenia sztucznych warunków dla uzyskania płatności wypłaconych na mocy ww. decyzji.

Stworzenie sztucznych warunków polegało na utworzeniu przez T. K. oraz M. H. wielu spółek prawa handlowego, powiązanych ze sobą osobowo, organizacyjnie i ekonomicznie, w celu zyskania korzyści sprzecznej z celami wsparcia przez obejście zasady degresywności oraz zakazu łączenia pakietu 1 z pakietem 2.

Skarżąca spółka nie prowadzi samodzielnej działalności, ale jest organizacyjnie, technicznie, osobowo i majątkowo powiązana z innymi podmiotami - spółkami założonymi i prowadzonymi przez T. K. oraz M. H., co stanowi organizowane, celowe działanie, zmierzające do obejścia regulacji dotyczących modulacji płatności.

Skład Sądu potwierdza, że w przedmiotowej sprawie doszło do wystąpienia przesłanki subiektywnej i wykreowania obiektywnych okoliczności, uniemożliwiających realizację celu regulacji prawnych, przewidzianych dla żądanych płatności (przesłanka obiektywna) tj. uzyskania korzyści wynikających z obejścia kwotowych obszarowych ograniczeń dopłat wskutek zadeklarowania do dopłat wielu gospodarstw o mniejszej powierzchni. Przez stworzenie zaś bezpośrednich więzi pomiędzy kilkudziesięcioma podmiotami ubiegającymi się o takie same płatności doszło do koordynacji działań podejmowanych w ramach powiązanych ze sobą podmiotów i ich zmowie w dążeniu do uzyskania korzyści. Stworzenie wielu spółek przez te same osoby - T. K. i M. H., wnioskujących o płatności rolnośrodowiskowe oraz płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne do deklarowanych przez te osoby działek rolnych o obszarach kwalifikujących je w przedziałach o wysokich stawkach płatności (w roku 2015 wnioskowało 19 spółek), umożliwiało obejście zasady degresywności, zakazu łączenia pakietu 1 z pakietem 2 a także zakazu realizacji jednocześnie programu rolnośrodowiskowego z programem rolno-środowiskowo-klimatycznym. Tym samym została spełniona dyspozycja przesłanki obiektywnej, bowiem zasada degresywności i zakazu łączenia określonych płatności stanowiła cel obwiązującej regulacji.

Sąd stwierdził, że na gruncie zgromadzonego materiału dowodowego nie ulega wątpliwości, że pomiędzy powołanymi kilkudziesięcioma spółkami istnieją powiązania organizacyjne, osobowe, ekonomiczne i funkcjonalne, co pozwala wnioskować, iż podmioty te zostały utworzone w celu pobierania pomocy finansowej wypłacanej przez ARiMR. W uzasadnieniu decyzji organy szczegółowo opisały i przeanalizowały sieć powiązań podmiotowych.

Ponadto Sąd stwierdził, że ustalenia organu znajdują odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym w sprawie. Ocena tego materiału jest prawidłowa i logiczna oraz nie przekracza granic swobodnej oceny dowodów. Odmienne, subiektywne twierdzenia strony, co do poszczególnych okoliczności faktycznych, pozostają w oczywistej sprzeczności z ustaleniami i wnioskami, jakie nasuwa analiza obiektywnych dowodów.

Z uwagi na okoliczność, że mechanizmy działania utworzonych spółek i ich wzajemne powiązania mają wpływ na przyznane i wypłacone płatności za lata 2008 - 2012, koniecznym było stwierdzenie, czy doszło w tych latach do stworzenia sztucznych warunków, a w związku z tym, czy zachodziła konieczność wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności oraz wyjaśnienia, czy nie zaistniały okoliczności wyłączające obowiązek zwrotu wypłaconych świadczeń za płatności wypłacone na podstawie wniosków za lata 2008 - 2012.

Przed tutejszym Sądem rozpoznane zostały sprawy ze skarg T. K. oraz powiązanych spółek za lata późniejsze, oraz dotyczące innych płatności w których Sąd, wskazując na mechanizm działania i opierając się na wspólnym dla tych spraw materiale dowodowym, potwierdził stanowisko organów o stworzeniu sztucznych warunków. Wyroki tutejszego Sądu wydane w tych sprawach nie są prawomocne i nie mają wpływu na niniejszą sprawę. Potwierdzają jednak ukształtowanie linii orzeczniczej wypracowanej na tych samych mechanizmach działania podmiotów powiązanych z tą sprawą, skarżącą Spółką oraz osobami T. K. i M. H..

W ocenie Sądu pobieranie płatności we wskazanych w decyzjach latach (w tym okresie nastąpiła wypłata pomocy) w ramach stworzonych sztucznych warunków, uzasadnia uznanie tych środków za nienależnie pobrane i ich zwrot.

Na gruncie przepisów prawa wspólnotowego chronione są interesy finansowe Wspólnot Europejskich, poprzez ogólne zasady dotyczące jednolitych kontroli oraz środków administracyjnych i kar dotyczących nieprawidłowości w odniesieniu do prawa wspólnotowego.

Na podstawie art. 1 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U. UE L 312 s. 1 z dnia 23.12.1995 r., z późn. zm.), w celu ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich przyjęto ogólne zasady dotyczące jednolitych kontroli oraz środków administracyjnych i kar dotyczących nieprawidłowości w odniesieniu do prawa wspólnotowego.

W art. 1 ust. 2 ww. rozporządzenia wprowadzona została definicja nieprawidłowości, która oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem.

W ocenie Sądu, stworzenie sztucznych warunków należy zakwalifikować do nieprawidłowości naruszających przepisy prawa wspólnotowego w rozumieniu art. 1 ust. 2 ww. rozporządzenia.

Powyższe rozporządzenie w art. 2 stanowi, że :

1. kontrole administracyjne, środki i kary wprowadza się w takim zakresie, w jakim jest to konieczne dla zapewnienia właściwego stosowania prawa wspólnotowego. Muszą one być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające, w celu zapewnienia odpowiedniej ochrony interesów finansowych Wspólnot.

2. sankcji administracyjnej nie nakłada się, jeżeli nie zostało to przewidziane w akcie prawnym Wspólnoty obowiązującym przed datą dopuszczenia się nieprawidłowości. Jeśli po dokonaniu nieprawidłowości nastąpi zmiana przepisów nakładających kary administracyjne i zawartych w zasadach Wspólnoty, stosowane będą z mocą wsteczną mniej surowe przepisy.

3. w postanowieniach prawa wspólnotowego zostaną określone charakter oraz zakres środków administracyjnych i sankcji, jakie są niezbędne dla prawidłowego stosowania danych zasad, z uwzględnieniem charakteru i wagi nieprawidłowości, przyznanej lub uzyskanej korzyści oraz stopnia odpowiedzialności.

4. z zastrzeżeniem stosowanego prawa wspólnotowego, procedury dotyczące zastosowania wspólnotowych kontroli, środków i kar będą podlegały prawu Państw Członkowskich.

W tym miejscu należy przypomnieć, że zgodnie z art. 60 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) NR 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz.U.UE.L.2013.347.549), zawierającego "Klauzulę dotyczącą przypadków obchodzenia prawa", postanowiono, że bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.

Zgodnie natomiast z art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95, działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.

Wobec zatem art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95w związku z art. 60 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 1306/2013 dnia 17 grudnia 2013 r., przypadek pozyskania płatności w ramach stworzenia sztucznych warunków skutkuje brakiem podstaw do ich przyznania lub koniecznością wycofania korzyści.

W art. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 postanowiono, że:

1. okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata. W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu.

2. przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1.

3. okres wykonania decyzji nakładającej karę administracyjną wynosi trzy lata. Okres ten biegnie od dnia uprawomocnienia się decyzji. Przypadki przerwania i zawieszenia okresu przedawnienia zostaną uregulowane we właściwych przepisach prawa krajowego.

4. Państwa Członkowskie zachowują możliwość stosowania dłuższego okresu niż okres przewidziany odpowiednio w ust. 1 i 2.

Zgodnie z art. 73 ust. 1, 3, 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004 r., str. 18, z późn. zm.), w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3. Odsetki naliczane są za okres między powiadomieniem rolnika o konieczności zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem. Stosowana stopa odsetek jest obliczana zgodnie z przepisami prawa krajowego, lecz nie jest ona niższa, niż stopa procentowa stosowana w przepisach krajowych w odniesieniu do przypadków zwrotu kwot pieniężnych (ust. 3). Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. (ust.4). Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat (ust. 5).

Powyższy przepis art. 73 ust. 1-5 Rozporządzenia (WE) nr 796/2004 ma zastosowanie do płatności przed z dniem 1 stycznia 2010 r. w związku z art. 86 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. L 316 z 02.12.2009 r., str. 65). Powyższy art. 86 stanowi, że Rozporządzenie (WE) nr 796/2004 traci moc z dniem 1 stycznia 2010r. Jednakże rozporządzenie to stosuje się nadal w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010 r. (ust. 1). Odesłania do rozporządzenia (WE) nr 796/2004 traktuje się jako odesłania do niniejszego rozporządzenia i odczytuje zgodnie z tabelą korelacji zawartą w załączniku II (ust. 2).

Natomiast w art. 80 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 uregulowano odzyskiwanie płatności na dalszy okres stanowiąc, że:

1. w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca przedmiotową kwotę powiększoną o odsetki naliczone zgodnie z ust. 2.

2. odsetki nalicza się za okres między terminem zwrotu płatności przez rolnika wyznaczonym w nakazie odzyskania środków, który nie może przekraczać 60 dni, a datą zwrotu lub odliczenia.

3. stosowana stopa odsetek obliczana jest zgodnie z przepisami prawa krajowego, ale nie jest niższa niż stopa procentowa stosowana na mocy przepisów krajowych przy odzyskiwaniu kwot.

4. obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach.

Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od płatności.

Na podstawie art. 43 i art. 44 rozporządzenia Komisji (UE) nur 640/2014 z dnia [...] marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności przepisy powyżej przytoczone mają zastosowanie w przedmiotowej sprawie.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że przed wydaniem decyzji ustalającej kwoty nienależnie, czy nadmiernie pobranych środków nie jest konieczne uprzednie wzruszenie ostatecznych decyzji przyznających płatności (por. wyroki NSA: z 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 96/12 oraz z 15 listopada 2012 r., sygn. akt II GSK 1518/11, dostępne na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; http://orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA).

Z sytuacją, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków przyznanych w ramach działań objętych programem rozwoju obszarów wiejskich, zwanych "pomocą", mamy do czynienia nie tylko wówczas, gdy pomoc zostaje przyznana i wypłacona na podstawie decyzji, która została wyeliminowana z porządku prawnego, ale także wtedy, gdy organ ustali, że beneficjent stworzył sztuczne warunki, które skutkują na podstawie art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 w związku z art. 60 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 1306/2013 dnia 17 grudnia 2013 r. brakiem podstaw do ich przyznania lub koniecznością wycofania korzyści.

W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie zostało wykazane, że producent stworzył sztuczne warunki. Osiągnięty przez skarżącego cel skutkuje tym, że w dacie złożenia wniosków o Pomoc, wsparcie nie powinno zostać przyznane. Powyższe oznacza, że dla ustalenia kwot świadczeń nienależnie pobranych przez skarżącego z tego tytułu, nie było konieczne wzruszenie decyzji przyznającej pomoc za te lata i dopuszczalne jest uznanie za nienależnie pobrane płatności za ten okres w sytuacji, gdy w porządku prawnym pozostają ostateczne decyzje o przyznaniu tych płatności (por. wyrok NSA z 27 września 2017r., sygn. akt II GSK 3718/15 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl.).

W ocenie Sądu stan faktyczny i prawny przedmiotowej sprawy nie daje podstaw do uznania zarzutów skargi za uzasadnione. Ustalenie nienależnie pobranych płatności oparte jest na wynikach czynności kontrolnych. Akta sprawy potwierdzają, że w dniach 4-08.05.2015 r. w ARiMR miała miejsce kontrola w zakresie płatności dokonanych przez Komisję Europejską w ramach EFRROW, tytułem wydatków deklarowanych za okres od 16 października do 31 grudnia 2014 r. w ramach działania 214 - Program rolnośrodowiskowy PROW 2007-2013. Kontrolerzy Trybunału Obrachunkowego losowo skontrolowali 12 spółek, zarejestrowanych pod tym samym adresem: [...]. Przedmiotowe spółki to: [...]. Kontrola wykazała, że:

- wszystkie wnioski o płatność zostały złożone przez skarżącego - T. K., a wyjątkiem [...] sp. z o.o. (wniosek złożony przez M. H.);

- przedmiotowe spółki deklarowały działki ewidencyjne położone w trzech województwach: kujawsko - pomorskim, pomorskim i warmińsko - mazurskim, niektóre z nich znajdowały się w tej samej gminie, w tym samym obrębie np. [...], zostały zadeklarowane przez kilka spółek;

- wspólnikiem większościowym w spółkach: [...] jest T. K..

Kontrolerzy analizując wnioski o płatność oraz decyzje Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G. ustalili, że w 18 z 23 płatności zadeklarowano działki w ramach wariantów: 1.1, 2.1,2.2, 2.3 i 3.1 gdzie stosuje się degresywność płatności dla powierzchni co najmniej 100 ha (pakiety 3) i 10 ha (wariant 3.1).

Przedmiotowa kontrola została rozszerzona o dodatkową analizę 12 innych podmiotów, tj.: [...]

W ww. podmiotach kontrolerzy również dopatrzyli się tworzenia spółek w celu obejścia zasad degresywności i łączenia pakietów.

Biorąc pod uwagę powyższe, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G. przeprowadził analizę w zakresie przesłanek zaistnienia sztucznych warunków pozwalających na zyskanie przez T. K. korzyści finansowych sprzecznych z celami funduszy unijnych. Przedmiotowe postępowanie objęło wszystkie programy, w których skarżący występował o płatności w roku 2015, tj. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW), płatności rolnośrodowiskowe PROW 2007-2013 oraz płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej PROW 2014-2020.

W ocenie Sądu organy orzekające w przedmiotowej sprawie dokonały prawidłowej subsumcji norm prawa materialnego.

Stan faktyczny potwierdza, że T. K. działając wspólnie z M. H., poprzez tworzenie Spółek, w tym skarżącej, stworzył sztuczne warunki, przez co naruszył przepisy prawa krajowego i wspólnotowego. Naruszenie to mieści się w pojęciu nieprawidłowości, które pociągają konieczność zwrotu przyznanych płatności, jako nienależnie pobranych. Stwierdzenie nieprawidłowości w realizacji warunków zgłoszonego do płatności projektu rolnośrodowiskowego w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie lub pomniejszenie płatności na ten rok, lecz skutkuje także obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych obejmujących okres zobowiązania wieloletniego. Obowiązek zwrotu ma charakter wsteczny i może dotyczyć tylko płatności wypłaconych w poprzednich latach.

W oparciu o zebrany materiał dowodowy organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił, że na skutek utworzenia przez ww. osoby wielu spółek handlowych, powiązanych ze sobą osobowo, organizacyjnie i ekonomicznie w celu zyskania korzyści sprzecznej z celami wsparcia przez obejście zasady degresywności oraz zakazu jednoczesnego realizowania programu rolnośrodowiskowego objętego PROW 2007-2013 oraz działania rolno-środowiskowo-klimatycznego PROW 2014-2020, doszło do stworzenia sztucznych warunków. W ocenie Sądu to właśnie wynik kontroli przeprowadzonej w dniach 4 - 08.05.2015 r. ma kluczowe znaczenie przy rozpoczęciu biegu terminu do przedawnienia. Ustalenia organu wykluczyły działanie skarżącego w dobrej wierze i nieświadomego działania. Nie można zgodzić się również ze stanowiskiem, że organ popełnił błąd.

Przywołane powyżej przepisy prawa wspólnotowego szczegółowo regulują przesłanki wystąpienia przedawnienia do ustalenia płatności nienależnie pobranych.

Skarżący pozostaje w błędzie wywodząc, że bieg przedawnienia w tej konkretnie sprawie powiązany jest z momentem przyznania, czy też wypłacenia pomocy.

Bezsporne jest, że każda ze spraw za poszczególne lata, była rozpoznawana indywidualnie i została zakończona indywidualną decyzją administracyjną o przyznaniu pomocy. Organy szczegółowo w uzasadnieniu wymieniły decyzje o przyznaniu wsparcia za kolejne wnioskowane lata 2008 – 2012, daty ich doręczenia i daty dokonania płatności. Skarżąca nie kwestionuje, że przejęła kontynuację programów rolnośrodowiskowych w ramach pierwotnych zobowiązań powiązanych organizacyjnie podmiotów, które w istocie należy jak zasadnie wywiodły organy traktować jako jedno gospodarstwo rolne. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dokonano oceny wpływu rozstrzygnięć wydanych po kontrolach i weryfikacji przyznanych płatności w trakcie trwania 5 -letniego zobowiązania. Wypowiedziano się, co do zakresu ustaleń kontrolnych, które dotyczyły weryfikacji przyznanych płatności w ramach realizowanego w stosunku do skarżącego programu rolnośrodowiskowego.

Sąd powyżej wypowiedział się już i podziela jednocześnie stanowisko organów, że w przedmiotowej sprawie we wszystkich postępowaniach dotyczących ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności w odniesieniu do wniosków złożonych przed 1 stycznia 2015 r. mają zastosowanie przepisy dotychczasowe, tj.:

- w odniesieniu do wniosków o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na rok 2008 i 2009 - art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004,

- w odniesieniu do wniosków o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na rok 2010 - art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009,

- w odniesieniu do wniosków o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na lata 2011-2012 - art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r.

Z zacytowanych powyżej przepisów organy wyprowadziły słuszny wniosek, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek:

- płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy,

- błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika.

Jednakże w przypadku, jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nie powstaje wyłącznie wówczas, jeżeli o decyzji zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Nie można pominąć zasady, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, a tym samym przepisy ustanawiające wyjątki od tej zasady powinny być interpretowane w sposób zawężający.

W ocenie Sądu stworzenie sztucznych warunków nie może być postrzegane w znaczeniu błędu rolnika, nieświadomego działania, czy też winy organu. Dlatego w rozpoznawanej sprawie przepisy prawa wspólnotowego i krajowego dotyczące odstępstw od ustalenia świadczenia nienależnie pobranego w ogóle nie mają zastosowania. Rolnik ma obowiązek zwrócić nienależnie wypłaconą kwotę powiększoną o odsetki. Z uwagi na stworzenie sztucznych warunków w celu uzyskania płatności, kwoty przyznanej pomocy za lata 2008-2012 nie wynikały z pomyłki organu.

Kierunek analizy sprawy przez organ I instancji pod kątem wzajemnych powiązań między podmiotami wynikał z ustaleń kontroli w zakresie płatności dokonanych przez Komisję Europejską w ramach EFRROW, tytułem wydatków deklarowanych za okres od 16 października do [...] grudnia 2014 r. w ramach działania 214 - Program rolnośrodowiskowy PROW 2007-2014.

Sąd zgadza się ze stanowiskiem organów, że indywidualna weryfikacja przyznanych płatności za poszczególne lata nie dawała pełnego obrazu naruszeń. Organy nie dostrzegły wzajemnych powiązań między tworzonymi podmiotami gospodarczymi. Pierwszym sygnałem dla organu potwierdzającym stworzenie sztucznych warunków były wyniki kontroli przeprowadzonej Europejski Trybunał Obrachunkowy. Dopiero Raport ETO z wizytacji w dniach 4-8 maja 2015 r. uruchomił czynności kontrolne.

Nie można zgodzić się ze stanowiskiem strony skarżącej, że doszło do dwukrotnej weryfikacji przyznanych płatności za lata 2013 i 2014, co do sztucznych warunków. Sąd zgadza się ze stanowiskiem organu, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G., w ramach postępowania w sprawie przyznania skarżącemu płatności rolnośrodowiskowej, odrębnie dla roku 2013 i 2014, zweryfikował kwestię płatności i nie stwierdził sztucznych warunków. Zupełnie inny był jednak zakres kontroli jednostkowych podmiotów gospodarczych w stosunku do kontroli kompleksowej wszystkich powiązanych ze sobą spółek.

W świetle powyższego nie sposób przyjąć, aby w sprawie doszło do błędnego zastosowania przepisów art. 80 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r., w tym niezastosowania ust. 3 tego rozporządzenia, oraz art. 5 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. i niezastosowania ust. 3 tego rozporządzenia.

W ocenie Sądu przyznane skarżącemu płatności rolnośrodowiskowe są płatnościami pobranymi nienależnie, stąd mają do nich zastosowanie przepisy wskazanych powyżej rozporządzeń.

Sąd zgadza się również ze stanowiskiem Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w T., że zwrot płatności uznanych za nienależne, ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy, niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze - art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 - z tym, że przepis ten odnosi się tylko do płatności na rok 2008 i 2009. W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że pomiędzy wypłatą płatności za rok 2008 i 2009, uznanych następnie za nienależnie pobrane, a zawiadomieniem skarżącej o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych, stanowiące pierwsze powiadomienie beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności (doręczone 29.03.2016r.), nie minął okres dziesięciu lat.

Doprowadzenie do stworzenia sztucznych warunków w celu odniesienia korzyści z przyznanych płatności nie może być postrzegane w kategorii dobrej wiary czy też nieumyślnego działania, nieistotnego błędu rolnika, czy też błędu organu. Z tego względu nie może mieć zastosowania okres 4 lat do uznania przedawnienia, ponieważ nie można przyjąć, że producent działał w dobrej wierze.

Skład Sądu podziela pogląd dotyczący pojmowania dobrej wiary, wyrażony w doktrynie i orzecznictwie. Przyjmuje się, że "dobra wiara" jest domniemaniem prawnym (wyrok NSA z dnia 20 listopada 2013, sygn. akt II GSK 1155/12). Pojęcie to odnosi się do świadomości działającego. Generalnie przyjmuje się, iż dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi prawo przysługuje, czyli, że działa zgodnie z prawem. Może to być przekonanie błędne, ale usprawiedliwione okolicznościami, które przemawiają za tym, iż podmiot mógł przypuszczać, że działa prawidłowo i zgodnie z prawem (por. np. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2012 r. sygn. akt II GSK 1209/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie przyjmuje się, że niedbalstwo, czyli brak należytej staranności wyklucza dobrą wiarę (por. wyrok SN z dnia 13 stycznia 2010 r., sygn. akt II CSK 374/09 Lex 677771). To, czy w określonej sytuacji faktycznej występuje dobra lub zła wiara wiąże się ze sferą faktów i ich oceną. Dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta.

W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny, mniemając, że one istnieją, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania można w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną. W złej wierze jest zaś ten, kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Strona będąca w złej wierze nie wie o prawie, ale przyjąć należy, że wiedziałaby, gdyby się zachowała należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępowała rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 marca 2015 r., sygn. akt II GSK 21/14, LEX nr 1666189). Ustalenie wystąpienia dobrej wiary, czy też przypisanie jej określonemu podmiotowi, zawsze wymaga spełnienia tych samych trzech elementów. Są nimi: 1. przeświadczenie o istnieniu (albo nieistnieniu) prawa lub stosunku prawnego, 2. błędność tego przeświadczenia i 3. możliwość usprawiedliwienia błędu w danych okolicznościach. Przeświadczenie (mniemanie, przekonanie) o istnieniu określonego stanu prawnego jest punktem centralnym pojęcia dobrej wiary. Na ogół przyjmuje się, że dobrą wiarę uchyla już brak staranności, bowiem "w złej wierze jest ten, kto zna rzeczywisty stan prawny albo nawet wprawdzie go nie zna, ale mógł się o nim przy dołożeniu należytych starań dowiedzieć".

Sąd podziela stanowisko organów, że T. K. i M. H. nie działali w dobrej wierze, ponieważ ich udział w czynnościach mających na celu obejście przepisów prawa - był świadomy. Świadomie powoływali spółki, które, po rejestracji w ewidencji producentów, występowały o przyznanie płatności obszarowych, w tym płatności rolnośrodowiskowych. Każdorazowo, składając podpis na wnioskach, obydwoje potwierdzali, że znane są im zasady przyznawania płatności i pomocy finansowej objętych wnioskiem. Z odpowiedzialności nie może zwalniać powołanie się na okoliczność przygotowywania wniosków przez doradcę. Nie może być przejawem dobrej wiary to, że strona już wcześniej uzyskiwała płatności rolnośrodowiskowe.

Nie zaistniały również przesłanki dla uznania dobrej wiary i 4-letniego okresu na przedawnienie dla roku 2010 i kolejnych lat 2011, 2012 .

Pokreślić należy, że Program rolnośrodowiskowy jest programem wieloletnim. W tym przypadku okres przedawniania biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu.

Pod pojęciem daty zakończenia programu należy rozumieć dzień zamknięcia programu wynikający z deklaracji zamykającej program wysyłanej do Komisji Europejskiej. Stosownie do powyższego, w ramach PROW 2007-2013, będzie to data nie wcześniejsza, niż 31 grudnia 2015 r. (data, do której możliwe było dokonywanie wypłat w ramach programu) oraz nie późniejsza niż 30 czerwca 2016 r. (termin na przedstawienie Komisji Europejskiej przez Państwa Członkowskie sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu, stosownie do postanowień art. 28 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21.06.2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. EU L nr 209 z 11.08.2005r., str. 1, ze zm.).

Przepis art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 w sposób szczególny reguluje okres przedawnienia dla programów wieloletnich, który biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Oznacza to, że termin przedawnienia wynikający z ww. przepisu lub dłuższy termin stosowany na mocy prawa krajowego zgodnie z ust. 3 tego przepisu, będzie mógł trwać nawet po zakończeniu programu. Termin przedawnienia czynności, do której odnosi się art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WT EURATOM) nr 2988/95, nie może zakończyć się przed momentem ostatecznego zakończeni programu.

Z art. 28 rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, zatytułowanej "Wypłaty salda i zamknięcie programu" wynika, że datą ostatecznego zamknięcia programu PROW 2007-2013 jest data 30 czerwca 2016 r. przewidziana dla przekazania przez Państwo Członkowskie sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu budżetowego. Również termin złożenia ostatniego rocznego sprawozdania z postępu realizacji upływa dnia 30 czerwca 2016 r. Zgodnie z art. 37 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 państwa członkowski przekazały Komisji kompletne sprawozdanie finansowe do dnia 30 czerwca 2016 r. (vide: motyw 4 preambuły do Decyzji Wykonawczej Komisji (UE) 2016/2113 z dnia 30 listopada 2016 r. w sprawie rozliczenia rachunków agencji płatniczych państw członkowskich dotyczących wydatków finansowanych przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) w ostatnim roku realizacji programu dla okresu programowania 2007-2013 EFRROW (16 października 2014 r. - 31 grudnia 2015 r.), notyfikowana jako dokument nr C(2016)7690, Dz.U.UE.L.2016.327.79.

W konkluzji stwierdzić należy, że w przypadku płatności rolnośrodowiskowej objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 mamy do czynienia z programem wieloletnim, co oznacza, że okres przedawnienia w każdym przypadku nie upłynął wcześniej niż 31 grudnia 2015 r. (tj. data, do której możliwe było dokonywanie wypłat w ramach programu) i nie później niż do dnia 30 czerwca 2016 r. (tj. termin na przedstawienie Komisji Europejskiej przez Państwa Członkowskie sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu stosownie do postanowień art. 28 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1290/2005). Tym samym w sytuacji, w której termin przedawnienia upływałby przed dniem zamknięcia programu, ulega on wydłużeniu do ww. daty.

Przekładając powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że w ramach programu rolnośrodowiskowego w ramach PROW 2007-2013, do którego przystąpiła skarżąca, okres przedawnienia w przypadku kampanii: 2010, 2011, 2012 nie upłynął wcześniej, niż 31 grudnia 2015 r. (data, do której możliwe było dokonywanie wypłat w ramach programu) i nie później, niż do dnia 30 czerwca 2016 r. (tj. termin na przedstawienie Komisji Europejskiej sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu). Tym samym w sytuacji, w której termin przedawnienia upływałby przed dniem zamknięcia programu, ulega on wydłużeniu do daty ostatecznego zakończenia programu, czyli do dnia 30 czerwca 2016 r.

Ponadto, odnosząc się do pojęcia "ostatecznego zakończenia programu" Europejski Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 15 czerwca 2017 r., sygn. akt C-436/15 podniósł, że rozporządzenie Rady (WE) nr 2988/95 nie przewiduje konkretnego wiążącego momentu w odniesieniu do "ostatecznego zakończenia programu", ponieważ [...] moment ten różni się nieuchronnie w zależności od poszczególnych etapów i procesów przewidzianych w celu zakończenia każdego wdrożonego programu wieloletniego (punkt 60).

Wskazać należy, że dla kampanii: 2010, 2011, 2012 okres przedawnienia liczy się od daty dopuszczenia się nieprawidłowości, za którą przyjmuje się datę złożenia wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej dla danej kampanii, do daty ostatecznego zakończenia programu, czyli do dnia 30 czerwca 2016r. Daty składania wniosków przez T. K., reprezentującego skarżacą przedstawia tabela zamieszczona w zaskarżonej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G..

Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. W niniejszej sprawie pierwsze powiadomienie beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności miało miejsce w dniu 29 marca 2016r., tj. dniu doręczenia zawiadomienia skarżącej o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Tym samym nie doszło do przedawnienia obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego.

W tej sytuacji ustalenie rzeczywistej daty zamknięcia programu PROW 2007-2013 dla Polski i prowadzenie w tym zakresie postępowania dowodowego jest zbyteczne. Bez wpływu na wynik sprawy pozostaje badanie i ustalenia, w jakiej dacie doszło do przekazania Komisji przez nasz kraj swojego sprawozdania z wykonania programu. Datą zakończenia programu PROW 2007- 2013 był 30 czerwca 2016 r.

W przypadku realizowania przez skarżącego programu rolnośrodowiskowego w ramach PROW 2007-2013, okres przedawnienia dla przedmiotowej kampanii upływał 30 czerwca 2016 r. (tj. termin na przedstawienie Komisji Europejskiej sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu). W sytuacji gdyby nawet termin przedawnienia upływał przed dniem zamknięcia programu, ulegał on wydłużeniu do ostatecznego zakończenia programu, czyli do dnia 30 czerwca 2016 r.

Art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004 r., str. 18, z późn. zm.) - odnoszący się do płatności na rok 2008-2009 - stanowi, że: Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

Z porównania okresu jaki upłynął pomiędzy przyznaniem płatności, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności (10 lat i 4 lata jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze) wynika, że nie zaistniała też druga przesłanka przedawnienia nienależnie pobranej płatności (z art. 73 ust. 5 rozporządzenia 796/2004). Pierwsza wypłata miała miejsce w dniu 29.01.2010 r. i dotyczyła płatności rolnośrodowiskowej za rok 2009, natomiast zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych zostało doręczone w dniu 1 kwietnia 2016 r. Tak więc zawiadomienie o nieuzasadnionym charakterze ww. płatności nastąpiło przed upływem dziesięciu lat od daty płatności. Natomiast od daty ww. płatności do daty pierwszego powiadomienia beneficjenta o nieuzasadnionym charakterze płatności upłynęło więcej niż cztery lata. Niemniej działanie spółki nie nosiło cechy działania w dobrej wierze, o której mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia 796/2004.

Okoliczność, że doszło do stworzenia sztucznych warunków, wyłącza przesłanki do uznania czteroletniego okresu na przedawnienie. Analizując zestawienie wszystkich wydarzeń od momentu powiadomienia skarżącej w dniu 4 kwietnia 2016r. nie upłynął okres 10 lat, stanowiący podstawę do uznania przedawnienia.

Argumenty strony, wskazujące na to, że w sprawie błąd nie został przez nią popełniony, bowiem strona działała w zaufaniu i zgodnie z dyspozycjami organu, który mimo wieloletniego realizowania PROW i akceptacji wniosków oraz przyznawania płatności dopiero w 2016r. powiadomił o nieprawidłowościach, oznacza, że strona nie mogła wykryć tego błędu, w ocenie Sądu nie jest zasadna. Powoływane wyżej okoliczności już od przejęcia przez skarżąca zobowiązań rolnośrodowiskowych po części gospodarstw [...] sp. z o.o. i M. H., jak i wszystkie wykazane w toku postępowania przed organami powiązania osobowe, organizacyjne, funkcjonalne, nie budzą wątpliwości w tym zakresie, że skarżąca nie pozostawała w błędzie co do charakteru, zasad i celu przystąpienia do programu Rolnośrodowiskowego, oraz tego jakie są skutki stworzenia sztucznych warunków w zakresie uzyskania płatności. Przy czym przyznanie płatności rolnośrodowiskowych za poszczególne lata w odrębnych sprawach administracyjnych, zgodnie z wnioskami spełniającymi formalnie wymogi, bez posiadanej wówczas wiedzy co do stworzenia sztucznych warunków, nie może być uznane za błąd organu, w rozumieniu ww. przepisów. Tym bardziej nie ma tu jednak sytuacji dobrej wiary skarżącej i osób kierujących powiązanym przedsięwzięciem.

Jak wynika z akt sprawy dopiero wszechstronna analiza spółek (producentów rolnych) powołanych przez T. K. i M. H., dokonana przez bardziej doświadczoną instytucję europejską, pod kątem wystąpienia sztucznych warunków skutkowała ich rozpoznaniem, co jednak w tym wypadku nie oznacza nieświadomości strony co do tego, że stworzyła sztuczne warunki w celu uzyskania płatności.

Uwzględniając powyższe Sąd stwierdził, że nie doszło w przedmiotowej sprawie do naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania.

W tym stanie rzeczy Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako nieuzasadnioną.