Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 465/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 § 2 pkt 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 146, art. 174 pkt 1 i 2, art. 183, art. 184
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 39
journal: Dz.U. 1949 nr 27 poz 197
law: Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych.
article: art. 9
journal: Dz.U. 1952 nr 4 poz 25
law: Ustawa z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniająca dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla  realizacji narodowych planów gospodarczych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia NSA Olga Żurawska - Matusiak sędzia del. WSA Maciej Busz (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Anna Stachnik po rozpoznaniu w dniu 18 września 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. T., J. T., A. B., S. M., P. M., W. M., E. T., B. Z., W. Ch., M. Ch., D. Ch., Z. W., W. P., D. G., K. R., P. M., P. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 października 2018 r. sygn. akt II SA/Kr 921/18 w sprawie ze skargi J. T., J. T., A. B., S. M., P. M., W. M., E. T., B. Z., W. Ch., M. Ch., D. Ch., Z. W., W. P., D. G., K. R., P. M., P. M. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty odszkodowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

I OSK 465/19

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 09 października 2018 r., sygn. II SA/Kr 921/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę J. T., J. T., A.B., S. M., P. M., W. M., E. T., B. Z., W. Ch., M. Ch., D. Ch., Z. W., W. P., D. ., K. R., P. M., P. M. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] lutego 2017 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wypłaty odszkodowania.

Powyższy wyrok wydano we następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia [...] lutego 2017 r., znak [...], Wojewoda Małopolski, działając na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj.: Dz. U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm., dalej u.g.n.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, dalej k.p.a.), utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] maja 2016 r., znak [...], o odmowie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego :

1. orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].10.1951 r. Nr [...] na rzecz F. z M. T. i W. T. w kwocie [...] zł z tytułu wywłaszczenia na mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].04.1951 r. nr [...] parcel l. kat. [...] o pow. [...] m2 i l. kat. [...] o pow. [...] m2 obj. Lwh [...] B. stanowiących własność F. T. i W. T.,

2. oraz orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].10.1951 r. Nr [...], sprostowanym przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K.w dniu [...].04.1952 r. Nr [...], na rzecz F. z M. T. w kwocie [...] zł z tytułu wywłaszczenia na mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].04.1951 r. nr [...] parcel I. kat. [...] o pow. [...] m2 i I. kat. [...] o pow. [...] m2 obj. Lwh [...] B. stanowiących własność F.z M. T.

Organy obu instancji ustaliły, że orzeczeniem z dnia [...].04.1951 r. Nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. wywłaszczyło na podstawie art. 23 i 34 dekretu z dnia 26.04.1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. R.P. Nr 27 poz. 197 i nr 55 poz. 458, tj. Dz. U. R.P. Nr 4 poz. 31 z 1952 r. dalej dekret z dnia 26.04.1949 r.) z dniem [...].09.1950 r., tj. z dniem zgłoszenia wniosku o wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa na cele budowy miasta Nowa Huta m.in. całe parcele I. kat. [...] o pow. [...] m2 i l. kat. [...] o pow. [...] m2 obj. Lwh [...] B. stanowiące własność F. z M. T. oraz całe parcele l. kat. [...] o pow. [...] m2 i I. kat. [...] o pow. [...] m2 obj. Lwh [...] B. stanowiące własność F. z M. T. i W. T.

Natomiast w/w orzeczenia o odszkodowaniu zostały wydane na podstawie art. 27, 28 i 37 dekretu z dnia 26.04.1949 r.

Następcami prawnymi (spadkobiercami) F. z M. T. i W. T. są: A. B., M. P., K. R., P. M., P. M., D. G., Cz. T., J. T., S. M., P. M., W. M., D. D., E. T., B. Z., W. Ch., W. P., Z. W., M. Ch. i D. Ch. Wnioskodawcy, jako następcy prawni F. z M. T. i W. T., zwrócili się do Prezydenta Miasta K. wpierw z wnioskiem o odszkodowanie za wywłaszczone parcele, a następnie sprecyzowali swój wniosek w ten sposób, iż domagali się wypłaty ustalonego odszkodowania (pisma z dnia [...] kwietnia 2015 r. i z dnia [...] kwietnia 2015 r.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł zaskarżonym wyrokiem z dnia 9 października 2018 r., sygn. II SA/Kr 921/18, iż dochodzone w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym odszkodowanie, na mocy powołanego art. 39 ust. 1 dekretu w zw. z art. 9 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, uległo przedawnieniu w dniu 01.02.1955 roku.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli J. T., J. T., A. B., S. M., P. M., W. M., E. T., B. Z., W. Ch., M. Ch., D. Ch., Z. W., W. P., D. G., K. R., P. M., P. M.

Skarżący kasacyjnie wnieśli o:

1. uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wyroku z dnia 09 października 2018 roku, sygn. akt: II SA/Kr 921/18 i uwzględnienie skargi (art. 188 p.p.s.a.);

2. względnie uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wyroku o sygn. akt: II SA/Kr 921/18 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu sądowi,

3. zasądzenie od organu na rzecz skarżących kasacyjnie od ad. 1 do ad. 17 kosztów postępowania, w tym kosztów postępowania kasacyjnego, a w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.

Na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Skarżący kasacyjnie zarzucili:

I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), a to:

1. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) p.p.s.a. w związku z art.7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., poprzez bezzasadne uznanie, iż Wojewoda Małopolski dopełnił obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie, podczas gdy:

- nie podjął on wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy poprzez zaniechanie zebrania pełnego materiału dowodowego, a w konsekwencji zaniechał precyzyjnego ustalenia, czy, a jeśli tak to, kiedy faktycznie doszło do wypłaty odszkodowania na rzecz F. i W. T.;

- całkowicie bezzasadnie uznał on, iż sam fakt przekazania środków pieniężnych przez wywłaszczającego do Banku Inwestycyjnego w K., a nie do depozytu sądowego stanowi wystarczający dowód wypłaty odszkodowania wywłaszczonym F. i W.T.

2. naruszenie art. 151 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że skarga skarżących kasacyjnie nie zasługuje na uwzględnienie, podczas gdy prawidłowa analiza sprawy i prawidłowe wykonanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny obowiązku kontroli legalności działalności administracji publicznej powinno prowadzić do uwzględnienia skargi w całości, albowiem kontrolowana decyzja Wojewody Małopolskiego z dnia [...] lutego 2017 roku, znak: [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] maja 2016 roku, znak: [...] jest niezgodna z prawem.

II. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a to:

1. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a) p.p.s.a. w związku z art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. w zw. z art. 132 ust. 2 u.g.n., poprzez jego błędne zastosowanie w przedmiotowej sprawie, co doprowadziło do wadliwego uznania, iż roszczenie skarżących kasacyjnie o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania uległo przedawnieniu, podczas gdy prawidłowa analiza art. 39 w/w dekretu w jego brzmieniu z dnia 28 kwietnia 1951 roku, tj. na dzień wydania przez Prezydium Rady Narodowej w K. orzeczenia wywłaszczeniowego znak: [...] prowadzi do wniosku, iż przepis ten nie przewidywał, że roszczenie o wypłatę odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość przedawnia się w terminie trzech lat od dnia, w którym stwierdzono ostateczność orzeczenia wywłaszczeniowego. Powyższy termin przedawnienia zaczął obowiązywać dopiero od [...] stycznia 1952 roku, czyli ponad roku później niż wydane w przedmiotowej sprawie orzeczenie w przedmiocie wywłaszczenia.

2. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a) p.p.s.a. w związku z art. 132 ust. 2 u.g.n. w zw. z art. 132 ust. 3 u.g.n. oraz 233 u.g.n. poprzez zaniechanie wypłacenia odszkodowania zgodnie z przepisami obowiązującymi w dacie tego orzeczenia tj. w zwaloryzowanej wysokości.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzucono, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznając ponownie sprawę uznał skargę za bezzasadną z uwagi m.in. na przedawnienie roszczenia. Skarżący kasacyjnie nie zgodzili się z tym stanowiskiem. Zarzucili, że Wojewódzki Sąd Administracyjny całkowicie pominął § 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 03 czerwca 1950 r. w sprawie trybu wypłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości w swoich rozważaniach, co skutkowało błędnym uznaniem, że Wojewoda Małopolski dokonał wszechstronnej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego. Zgodnie z wskazanym powyżej rozporządzeniem odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość było płatne na podstawie ostatecznego orzeczenia o odszkodowaniu lub o zatwierdzeniu ugody dotyczącej wysokości odszkodowania. W celu dokonania wypłaty przez bank środków pieniężnych wywłaszczający miał zgodnie z §3 w/w rozporządzenia w terminie 30 dni od daty wydania orzeczenia zawiadomić bank o wysokości odszkodowania, a do zawiadomienia dołączyć następujące dokumenty: urzędowo poświadczony odpis orzeczenia stanowiącego podstawę wypłaty oraz oświadczenie sądu co do ograniczonych praw rzeczowych na nieruchomości oraz innych praw księdze wieczystej lub w zbiorze dokumentów.

Wywłaszczany aby otrzymać odszkodowanie powinien był przedstawić bankowi zaświadczenie, że wywłaszczana nieruchomość nie jest obciążona ograniczonymi prawami rzeczowymi i innymi ujawnionymi w księdze wieczystej lub zbiorze dokumentów, albo pisemne oświadczenia osób, którym te prawa przysługują, że zgadzają się na wypłatę odszkodowania wywłaszczonemu. Nieprzedłożenie w/w dokumentów skutkowało złożeniem zgodnie z obowiązującymi przepisami pieniędzy do depozytu sądowego i tylko w takim przypadku nastąpiłoby wygaśnięcie zobowiązania do wypłaty odszkodowania.

Organ I instancji dokonał kwerendy repertoriów i skorowidzów Sądu Powiatowego dla m. Kr. z lat 1951-1954 oraz Sądu Rejonowego dla K. – N. H. z lat 1953 -1955, w jej wyniku nie ujawniono żadnego dokumentu o prowadzeniu postępowanie w przedmiocie wyrażenia zgody na złożenie do depozytu lodowego lub wypłaty z tego depozytu kwoty odszkodowania przyznanego F. i W. T. Również w dokumentach archiwalnych Banku Inwestycyjnego w K. brak jest dokumentów świadczących o wypłacie w/w odszkodowania na ręce tychże wywłaszczanych.

Według skarżących kasacyjnie w aktach przedmiotowej sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów potwierdzających wypłatę odszkodowania wywłaszczonym F. i W. T., a tym samym nie można podzielić zdania Wojewody Małopolskiego oraz Sądu I instancji, iż sam fakt ewentualnego przekazania pieniędzy do Banku przez ZOR jest wystarczającym dowodem by stwierdzić, że odszkodowanie zostało wypłacone wywłaszczanym.

Podkreślono, iż Sąd I Instancji oparł swoje rozstrzygniecie w niniejszej sprawie o art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 roku o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych w brzmieniu po nowelizacji z dnia [...] stycznia 1952 roku, czyli o przepisy, który weszły w życie ponad rok (!) po wydaniu orzeczenia przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. w przedmiotowej sprawie.

Wskazana powyżej nowelizacja wprowadziła całkowicie nowe brzmienie art. 39 dekretu. W brzemieniu obowiązującym do dnia [...] stycznia 1952 r. nie było mowy by roszczenia o wypłatę odszkodowania ulegały przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna. Instytucja przedawnienia roszczenia o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość została wprowadzona dopiero wspomnianą powyżej nowelizacją 1952 r.

Wskazano, że w przedmiotowej sprawie powinien zostać zastosowany art. 39 dekretu w brzmieniu sprzed w/w nowelizacji. Tym samym Sąd I instancji zastosował niewłaściwy przepis.

Wskazano, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych roszczenie odszkodowawcze wynikające z decyzji administracyjnej nie ulega przedawnieniu.

Wskazano również, że Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku wydanym w dniu 15 czerwca 1993 r. o sygn. IV SA 1667/92 (ONSA 1993/4/115) wskazał, że "artykuł 55 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietna i 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991 r. Nr 30, pozę. 127 ze zm.) stanowiący, iż odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość ustalone w decyzji podlega waloryzacji na dzień wypłaty, ma zastosowanie również do odszkodowania ustalonego na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów o wywłaszczeniach, a więc także przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Z powyższego wprost wynika, że realizacji tego roszczenia z wszystkimi tego konsekwencjami, a więc przede wszystkim trybem postępowania i oceną wszystkich skutków prawnych, należy dokonywać na podstawie przepisów materialnego prawa administracyjnego. Mając na uwadze powyższe należy przyjąć, iż na gruncie prawa administracyjnego o przedawnieniu roszczenia, ustalonego decyzją administracyjną, można mówić jedynie wtedy, gdy przepis prawa wyraźnie tak stanowi. Skoro, więc dekret z 1949 roku w brzemieniu sprzed nowelizacji z dnia [...] stycznia 1952 roku nie przewidywał przedawnienia roszczenia o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, to tym samym roszczenie to nie ulega przedawnieniu, jeżeli wysokość tego roszczenia ustalona została decyzją administracyjną. Powyższe nie powinno budzić wątpliwości skoro wszelkie obowiązki, nałożone decyzją administracyjną, podlegają wykonaniu niezależnie od upływu czasu, chyba, że konkretny przepis prawa stanowi inaczej.

Powyższe stanowisko znalazło poparcie w doktrynie i jest wyrażane przez Tadeusza Wosia. Wskazuje on, iż nie budzi wątpliwości, że wywłaszczenie jest instytucją prawa administracyjnego swoiście regulującą kwestię odszkodowania za szkodę wynikłą z władczej ingerencji państwa w sferę prawa własności. Pomimo iż, w wyniku tej ingerencji powstają skutki prawne w sferze praw rzeczowych, to jednak odszkodowanie, jako konieczny element wywłaszczenia zagwarantowany w art. 21 ust. 2 Konstytucji i art. 128 i nast. u.g.n. – znajduje podstawę w stosunku publicznoprawnym i ma charakter roszczenia publicznoprawnego.

W ocenie skarżących kasacyjnie w przedmiotowej sprawie nie mają zastosowania do ustalonego odszkodowania przepisy prawa cywilnego o przedawnieniu roszczeń. Tym samym roszczenie skarżących kasacyjnie o wypłatę odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości należące do ich poprzedników prawnych należy uznać za w pełni uzasadnione a wyrok Sądu I instancji za całkowicie błędny i jako taki podlegający uchyleniu w całości.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu.

W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm., zwana "p.p.s.a.") skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko - radcowskim (art. 175 § 1 - 3 p.p.s.a). Opiera się on na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze odpowiedni poziom merytoryczny i formalny.

W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Sprawa ta mogła być zatem rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.

Zarzuty skargi kasacyjnej oparto o art. 174 pkt 2 p.p.s.a., t.j. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący kasacyjnie jako podstawę skargi kasacyjnej wskazali naruszenie art. 151 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Ponadto zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 132 ust. 2 u.g.n. w zw. z art. 132 ust. 3 u.g.n. oraz 233 u.g.n., poprzez zaniechanie wypłacenia odszkodowania zgodnie z przepisami obowiązującymi w dacie tego orzeczenia tj. w zwaloryzowanej wysokości.

Prócz tego na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, tj. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 roku o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych w zw. z art. 132 ust. 2 u.g.n., poprzez jego błędne i zastosowanie w przedmiotowej sprawie, co doprowadziło do wadliwego uznania, iż roszczenie skarżących kasacyjnie o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowanie uległo przedawnieniu, podczas gdy prawidłowa analiza art. 39 w/w dekretu w jego brzmieniu z dnia 28 kwietnia 1951 roku, tj. na dzień wydania przez Prezydium Rady Narodowej w K. orzeczenia wywłaszczeniowego znak: [...] prowadzi do wniosku, iż przepis ten nie przewidywał, że roszczenie o wypłatę odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość przedawnia się w terminie trzech lat od dnia, w którym stwierdzono ostateczność orzeczenia wywłaszczeniowego. Powyższy termin przedawnienia zaczął obowiązywać dopiero od [...] stycznia 1952 roku, czyli ponad roku później niż wydane w przedmiotowej sprawie orzeczenie w przedmiocie wywłaszczenia.

W ocenie Sądu bezzasadny jest najdalej idący zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit.a) p.p.s.a. w związku z art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych w zw. z art. 132 ust. 2 u.g.n.

Zgodnie z art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949, roszczenia odszkodowawcze przedawniają się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. Treść przywołanego przepisu nie rodzi wątpliwości co do materialnoprawnego charakteru wskazanego w nim terminu. Przedawnienie, o którym mowa jest bowiem powiązane z instytucją prawa materialnego – odszkodowaniem za wywłaszczenie. Odszkodowanie to przybiera postać świadczenia głównego (zasadniczego) – będącego ekwiwalentem za odjęcie prawa do nieruchomości oraz świadczeń dodatkowych – akcesoryjnych, (bezpośrednio z nim powiązanych), a więc zapłaty odsetek za zwłokę i waloryzacji przyznanego acz niewypłaconego odszkodowania.

Odwołując się do literalnego brzmienia art. 39 ust. 1 dekretu wskazać trzeba, że nieprzypadkowo ustawodawca użył w nim liczby mnogiej "roszczenia", co wskazuje na intencjonalny zamiar objęcia terminem przedawnienia zarówno roszczenia głównego jak i roszczeń akcesoryjnych. Do analogicznego wniosku prowadzi zarówno wykładnia logiczna, jak i systemowa. Trudno bowiem wyobrazić sobie sytuację, gdy bez wyraźnego wskazania w przepisie, tylko roszczenie główne podlegałoby przedawnieniu, zaś roszczenia akcesoryjne już nie. Wszak roszczenia akcesoryjne pozostają w bezpośrednim związku z roszczeniem głównym, a wobec tego tylko na mocy wyraźnego przepisu możliwe byłoby ich "odseparowanie" (por. wyrok NSA z 11.05.2018 r., I OSK 1522/16, dostępny pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd wskazuje, że jedynymi przepisami, które mogły mieć zastosowanie w niniejszej sprawie po [...] stycznia 1952 r., były przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. R.P. Nr 27 poz. 197 i Nr 55 poz. 438). Z dniem wejścia w życie od dnia [...] stycznia 1952 r. jego nowelizacji wprowadzonej ustawą z dnia 29.12.1951 r. zmieniającą dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. 1952.4.25), którą dodano art. 38a ust. 1 (później po zmianach numeracji i opublikowaniu tekstu jednolitego oznaczony jako art. 39), wprowadzono zasadę trzyletniego terminu przedawnienia roszczeń odszkodowawczych, biegnącego od dnia uzyskania przez orzeczenie o wywłaszczeniu przymiotu ostateczności w toku instancji. Termin ten orzecznictwo potraktowało jako obowiązujący zarówno dla roszczenia o odszkodowanie pieniężne, jak i w formie nieruchomości zamiennej. Uregulowano również w art.9 w/w ustawy nowelizującej kwestie intertemporalne. Mianowicie w tym przepisie wskazano datę wejścia w życie ustawy nowelizującej jako początek przedawnienia roszczeń odszkodowawczych w sprawach, w których orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji lub prawomocne przed tym dniem, a roszczenie nie uległo jeszcze przedawnieniu. Jeśli przedawnienie nastąpiło według przepisów dotychczasowych, dekret nie miał zastosowania (zob. także E. Lemańska, Przedawnienie roszczeń związanych z wywłaszczaniem nieruchomości, monografia, LEX 2014).

Tylko te przepisy mogły stanowić podstawę odszkodowania. Jeżeli zatem wniosek o przyznanie odszkodowania był złożony po [...] stycznia 1952 r., to był to jedyny obowiązujący akt, który po tej dacie regulował m.in. kwestie odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości w sytuacji, gdy orzeczenie o wywłaszczeniu zostało wydane ostatecznie przed [...] stycznia 1952 r.

Jeżeli zaś wniosek o przyznanie odszkodowania nie został złożony, to następowało przedawnienie roszczeń odszkodowawczych, o których mowa w art. 9 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4 poz. 25). Przepis ten odnosi się wprost do sytuacji zaistniałej w niniejszej sprawie, bowiem określa terminy przedawnienia roszczeń odszkodowawczych w sprawach, w których orzeczenie o wywłaszczeniu zostało wydane ostatecznie przed wejściem w życie tej ustawy, tj. przed [...] stycznia 1952 r., co miało miejsce w przedmiotowej sprawie ([...] kwietnia 1951 roku Prezydium Rady Narodowej w K. wydało w tej sprawie orzeczenie wywłaszczeniowe, znak: [...])

Dokonując wykładni przepisu art. 9 ww. ustawy nowelizującej należy wskazać, że przewidziany w tej regulacji prawnej termin, mimo że został określony jako przedawnienie, to jest w istocie określonym przez ustawodawcę terminem dochodzenia roszczeń o odszkodowanie, który jest terminem materialnym. Termin materialny należy odróżnić od terminu procesowego, który stanowi okres do dokonania określonej czynności procesowej przez podmioty postępowania administracyjnego. O ile upływ procesowego terminu załatwienia sprawy, nie pozbawia kompetencji do jej załatwienia, o tyle upływ terminu materialnego odnoszący się do strony powoduje wygaśnięcie praw i obowiązków o charakterze materialnym, tj. uprawnienia (roszczenia), a termin ten nie podlega przedłużeniu lub przywróceniu. Upływ takiego terminu skutkujący przedawnienie roszczenia powoduje, że stosunek materialnoprawny nie może być nawiązany.

Kwestią mającą w tym aspekcie istotne znaczenie było ustalenie momentu, od którego rozpoczynał swój bieg termin przedawnienia. W przedmiotowej sprawie orzeczenie o wywłaszczeniu zostało wydane przez Prezydium Rady Narodowej w K. w dniu [...] kwietnia 1951 roku, znak: [...]. Tym samym biorąc pod uwagę powyższe rozważania termin przedawnienia rozpoczął swój bieg w dniu [...] stycznia 1952 r. (data wejścia w życie ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych) i upłynął z dniem [...] stycznia 1955 r. Co istotne termin ów miał również bezpośredni wpływ na pozostałe roszczenia, w tym również na roszczenie o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania. Z tego też względu oceniany zarzut naruszenia prawa materialnego nie zasługiwał na uwzględnienie, a roszczenie, z którym skarżący zwrócili się do organu uznać należało za przedawnione, co Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie trafnie dostrzegł.

Ta konstatacja czyni pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej bezpodstawnymi.

Zgodnie z art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw i w związku z tym na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w wyroku.