Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1991/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 138
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Krystyna Madalińska – Urbaniak (spr), Sędzia WSA - Małgorzata Dałkowska – Szary, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Protokolant - Daniel Zdzieszyński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2010 r. sprawy ze skargi A.Z. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w W. z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytuły składek na ubezpieczenie społeczne rolników; 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że nie podlega ona wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 30 lipca 2007 r. A.Z. zwróciła się do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

Decyzją z dnia [...] września 2007r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego "poinformował", że brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres: I kwartał 2005r. do II kwartał 2007 r.

W wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - złożonego przez A.Z. - Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wydał w dniu [...] grudnia 2007 r. decyzję nr [...], którą postanowił "odmówić umorzenia należności za okres I kwartał 2005 r. - II kwartał 2007 r. w kwocie 2860 zł.".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 280/08 uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] grudnia 2007 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] września 2007 r. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, iż organ naruszył szereg przepisów procedury administracyjnej w tym m.in. art. 10, art. 138 §1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego

Po ponownym rozpatrzeniu wniosku A.Z. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników (zaległość za okres od I kw. 2005 do II kw. 2007 r. w kwocie 2793 zł) Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...] postanowił odmówić umorzenia ww. należności.

Następnie decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...], wydaną po rozpoznaniu wniosku A.Z. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego postanowił "(...) odmówić umorzenia należności za okres 1 kw. 2005 do 2 kw. 2007 w kwocie 3245,00 zł".

Rozpoznając skargę z dnia 11 stycznia 2009 r. na ww. decyzję z dnia [...] grudnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 czerwca 2009 r. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał m.in., iż organ administracyjny II instancji wydał zaskarżone rozstrzygnięcie z naruszeniem art. 138 kodeksu postępowania administracyjnego, bowiem treść tego rozstrzygnięcia, jako nieprzewidzianą w zamkniętym katalogu przepisu art. 138 kodeksu postępowania administracyjnego uznać należało za niedopuszczalną.

Rozpoznając ponownie sprawę, jako organ II instancji Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] października 2009 r. znak: [...] uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej nieumorzenia odsetek i postanowił umorzyć odsetki od zadłużenia w wysokości 810 zł za okres od I kwartału 2005 r. do II kwartału 2007 r.

Pismem z dnia 4 grudnia 2009 r. doprecyzowanym pismem z dnia 20 stycznia 2010 r. A.Z. wniosła skargę do tut. Sądu na ww. decyzję z dnia [...] października 2009 r. W uzasadnieniu skargi powołała się na zły stan zdrowia oraz zarzuciła organowi nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy.

W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego podtrzymał swoje stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie natomiast z unormowaniem zawartym w art. 134 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten pozwala, więc na uwzględnienie skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego.

Rozpatrując niniejszą sprawę Sąd dopatrzył się naruszeń prawa procesowego, skutkujących taką wadliwością zaskarżonej decyzji, która wymagała jej wyeliminowania z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Na wstępie zasadnym jest stwierdzenie, iż postępowanie odwoławcze wszczęte wnioskiem A.Z. o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: "Prezesa KRUS") w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników - kończy się rozstrzygnięciem - sposobem załatwienia sprawy - przewidzianym w art. 138 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960r. (Dz.U. z 2000r. nr 98 poz. 1071 ze zm. – zwana dalej "kpa"). Przepis ten zakłada, że organ wydający decyzję na skutek prawidłowo złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę, która już raz została rozstrzygnięta przez ten organ w ramach działania, jako organu pierwszej instancji, przy zastosowaniu tylko i wyłącznie takich rozstrzygnięć, które zostały przewidziane w art. 138 § 1 kpa. Wskazany przepis zawiera wyczerpujące wyliczenie rozstrzygnięć, jakie mogą być wydane przez organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Według dyspozycji art. 138 § 1 kpa w przypadku rozstrzygnięć merytorycznych organ odwoławczy albo utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję (§ 1 pkt 1) - gdy w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ odwoławczy uznaje w całości rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji za prawidłowe, albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka, co do istoty sprawy ( § 1 pkt 2) - gdy widzi potrzebę skorygowania wad prawnych decyzji pierwszej instancji, wad polegających na niewłaściwej ocenie okoliczności faktycznych, tudzież w toku postępowania nastąpiła zmiana tych okoliczności, mająca wpływa na rozstrzygnięcie istoty sprawy. Organ ten w ramach art. 138 § 1 kpa, może także uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie pierwszej instancji (§ 1 pkt 2) albo umorzyć postępowanie odwoławcze (§ 1 pkt 3).

Każde inne rozstrzygnięcie, co Sąd podkreśla ze szczególnym naciskiem, zapadłe w wyniku złożonego wniosku o ponowne rozstrzygnięcie sprawy, jako nieprzewidziane w omawianym przepisie jest niedopuszczalne. Wskazany art. 138 § 1 kpa, jest jasny w swej treści, co do sposobów zakończenia postępowania odwoławczego. Wobec powyższego, rozstrzygnięcie podjęte przez organ odwoławczy nieprzewidziane w katalogu ujętym w art. 138 kpa, narusza prawo.

Przenosząc powyższe uwagi ogólne na grunt rozpoznawanej sprawy należy podkreślić, iż zaskarżona decyzja Prezesa KRUS z [...] października 2009 r., stanowi wyraźne zaprzeczenie mającego w sprawie zastosowanie przepisu art. 138 § 1 kpa.

Prezes KRUS w sentencji powyższej decyzji stwierdził: "uchylam zaskarżoną decyzję w części dotyczącej nieumorzenia odsetek i postanawiam umorzyć odsetki od zadłużenia za okres od 1 kw. 2005r do 2 kw. 2007r w wysokości 810,00 zł.".

Przytoczona treść sentencji ww. decyzji jednoznacznie wskazuje, że jest to rozstrzygnięcie nieprzewidziane w katalogu zamieszczonym w art. 138 § 1 kpa. Prezes KRUS wprawdzie powołał w podstawie prawnej decyzji z [...] października 2009 r., przepis art. 138 § 1 pkt 2 kpa, jednakże po raz kolejny wydał rozstrzygnięcie nie odpowiadające kryteriom tego przepisu. Wyjaśnić należy, iż obowiązkiem organu odwoławczego było, po uchyleniu w części decyzji pierwszoinstancyjnej i merytorycznym jej rozstrzygnięciu w kwestii odsetek od zadłużenia (tj. w uchylonym zakresie), orzec również, co do pozostałej części tejże decyzji, czego jednak organ odwoławczy nie uczynił. Jeżeli bowiem decyzja pierwszoinstancyjna uchylona została jedynie w części, orzekając merytorycznie organ II instancji winien ponadto odnieść się do rozstrzygnięcia w pozostałej, nie uchylonej części orzeczenia organu I instancji, nie zaś rozstrzygać merytorycznie jedynie w uchylonym zakresie. Wydaje się, iż zgodnie z treścią uzasadnienia zaskarżonej decyzji, intencją organu odwoławczego było utrzymanie w mocy pozostałej części decyzji, czego jednak organ nie uczynił.

Przytoczone okoliczności wskazują zatem, że w zaskarżonej decyzji Prezes KRUS formułując w wyżej przytoczony sposób sentencję decyzji, wykroczył poza wyznaczone granice kompetencji organu odwoławczego.

Powyższa wadliwość zaskarżonej decyzji, skutkująca jej uchyleniem sprawia, że przedwczesnym staje się rozpatrywanie przez Sąd zarzutów podniesionych w skardze, dotyczących zasadności odmowy umorzenia przedmiotowych składek. Uchylenie decyzji Prezesa KRUS nie oznacza więc, że wniosek Skarżącej o umorzenie należności uznano za zasadny. Kwestia ta, jak już wyżej wyjaśniono, stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym przez Prezesa KRUS.

Powyższe oznacza, że Prezes KRUS, wydający decyzję na skutek prawidłowo złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę -która już raz została rozstrzygnięta przez ten organ w ramach działania, jako organ pierwszej instancji- przy zastosowaniu tylko i wyłącznie takich rozstrzygnięć, które zostały przewidziane w art. 138 § 1 k.p.a.

Nadto stanowczo podkreślić należy, iż zaskarżona decyzja została wydana już po dwukrotnym orzekaniu w sprawie przez Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ( wyrok z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 280/08, oraz wyrok z 19 czerwca 2009 r. sygn. akt V SA/Wa 196/09), gdzie dwukrotnie już dochodziło do kasacji wydawanych w sprawie rozstrzygnięć z powodu naruszenia art. 138 § 1 k.p.a. Na skutek powyższych wyroków organ rentowy orzekając w niniejszej sprawie był związany oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi w wydanych orzeczeniach Sądu i miał obowiązek uwzględnić je w prowadzonym postępowaniu.

Konkludując, Prezes KRUS po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie mógł wydać decyzji o częściowym uchyleniu i umorzeniu zaległości w uchylonym zakresie. Obowiązany był natomiast wydać jedno z rozstrzygnięć przewidzianych w art. 138 § 1 k.p.a. W sytuacji, gdy w wyniku rozpoznania sprawy jego rozstrzygnięcie nie pokrywało się z rozstrzygnięciem wydanym w I instancji, postępując zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., winien uchylić zaskarżoną decyzję w części i w tej części orzec, co do istoty sprawy, jednocześnie utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję w pozostałym zakresie.

Rozpoznając ponownie sprawę Prezes KRUS zobowiązany będzie do wydania decyzji z uwzględnieniem poczynionych przez Sąd uwag w zakresie art. 138 k.p.a. Organ administracyjny, z uwagi na wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji, raz jeszcze w sposób kompletny rozpatrzy wniosek strony z 13 listopada 2008 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z [...] października 2008 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

Ponadto organ administracyjny winien także, w toku postępowania uwzględniać zasady ogólne postępowania administracyjnego, w tym dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, pogłębiając jednocześnie zaufanie obywatela do działań organu (art. 8 k.p.a.). Musi w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa.

Powyższe, oczywiste naruszenie wskazanych reguł orzekania w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowiło -w ocenie Sądu- wystarczającą podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji, wydanej wbrew dwukrotnym już wytycznym Sądu i z naruszeniem art. 138 § 1 k.p.a., dlatego też na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku.

Skarżąca była zwolniona z kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a., a o zasądzenie innych kosztów postępowania nie wnosiła. Brak było, zatem podstaw do orzekania w tym przedmiocie.