Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1139/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151,  art. 132
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 83  ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania, Sędziowie WSA Andrzej Góraj, Adam Lipiński (spr.), , Protokolant starszy specjalista Bogumiła Kobierska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2018 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. utrzymał w mocy swoja poprzedzająca decyzję z dnia [...] maja 2017 r. o odmowie przyznania M. B. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

W decyzji organ wskazał na przepisy art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 887, ze zm.).

Przyczynę wydania odmownych rozstrzygnięć, organ uzasadniał brakiem istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których zainteresowany nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym oraz brakiem wykazania przez zainteresowanego, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które nie miał wpływu.

Z dokumentacji zawartej w aktach sprawy wynika, że pierwsze zatrudnienie objęte ubezpieczeniem społecznym M. B. podjął w dniu [...] kwietnia1991 r. mając wówczas 45 lat. Na przestrzeni 71 lat życia, na podstawie przedłożonych dowodów, organ rentowy przyjął za udowodnione tylko 13 lat, 1 miesiąc i 1 5 dni łącznych okresów ubezpieczenia. Natomiast w ocenianym do uprawnień 10-leciu przed dniem powstania niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano jedynie 2 lata, 6 miesięcy i 18 dni okresów składkowych.

Dotychczasowy okres ubezpieczenia nie jest adekwatny do wieku zainteresowanego. W okresie od 18 lutego 2002 r. do 31 lipca 2009 r., przez ponad 7 lat nie został udowodniony jakikolwiek okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. W wykazanej wyżej przerwie nie była wobec wnioskodawcy orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Częściowa niezdolność do pracy została ustalona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lutego 2017 r. dopiero od dnia 20 października 2011 r. Nie istniały zatem przeciwwskazania do kontynuowania ubezpieczenia, w celu uzyskania w przyszłości uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych.

M. B. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego opisanej wyżej decyzji Prezesa ZUS zarzucił:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez stwierdzenie, że skarżący nie spełniał warunków do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, kiedy te warunki spełniał;

b) naruszenie prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 Kpa, poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, co doprowadziło Prezesa ZUS do poczynienia w zaskarżonej decyzji całkowicie dowolnych i nieuprawnionych ustaleń faktycznych.

Wskazując na powyższe zarzuty, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Prezesowi ZUS.

W uzasadnieniu skargi nadmienił, iż z pochodzenia skarżący jest P. a wskazany przez organ udokumentowany łączny okres ubezpieczenia (13 lat, 1 miesiąc i 15 dni) wynika z faktu, iż w związku z rozpoczęciem działań wojennych na B. na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XX wieku przeprowadził się do Polski. Z powyższego powodu okres płacenia składek nie może być adekwatny do jego wieku, choć pracował ciężko przed przeprowadzką do Polski. Okres ten nie wlicza się do żadnego z okresów wymaganych przez ubezpieczyciela. Polska nie ma podpisanej umowy międzynarodowej, na podstawie której okres ubezpieczenia sprzed przeniesienia do Polski wliczałby się do okresu ubezpieczenia w Polsce, a więc jest to okoliczność, na którą skarżący nie miał wpływu. Dopiero od 46 roku życia mogłem płacić składki z tytułu ubezpieczeń społecznych.

W 1991 - 1998 r. skarżący prowadził działalność gospodarczą w zakresie usług handlowych, w tym okresie płacił składki, ale niestety w 1998 r. musiał zaprzestać prowadzenia sklepu, gdyż sklep nie wytrzymał konkurencji z powodu otwarcia supermarketów w okolicy, a więc jest to kolejna okoliczność, na którą nie miał wpływu. Do 2008 roku byłem zarejestrowany jako bezrobotny. Między innymi z powodu nieznajomości języka polskiego w stopniu umożliwiającym podjęcie i wykonywanie większości prac, a także wieku, Urząd Pracy nie był w stanie znaleźć dla mnie odpowiedniej oferty pracy. Skarżącemu bardzo zależał na znalezieniu pracy, ale niestety okazało się to niemożliwe bez jego winy. W 2009 r., w wieku 64 lat, skarżący zaczął prowadzić studio fotograficzne, niestety w 2011 r. dostał udaru, co uniemożliwiło mu prowadzenie dalszej działalności z przyczyn zdrowotnych. Obecnie jego stan zdrowia pogarsza się w szybkim tempie: słabo chodzi, ma zaćmę obuoczną, której nie może usunąć z powodu wysokiej wartości operacji i rehabilitacji, znaczny niedosłuch - a więc jest to kolejna okoliczność, na którą skarżący nie ma wpływu.

Reasumując skargę M. B. jeszcze raz podkreślił, iż pochodzi z P., a do Polski przeprowadził się z powodu działań wojennych, na które nie miałem żadnego wpływu i dlatego oczywistym jest więc, że okres płacenia składek w jego przypadku będzie nieproporcjonalny do wieku. Ponadto po przeprowadzce znalazłem się w innym środowisku kulturowym, co miało wpływ na podjęcie pracy, a zatem jego sytuacja jest wyjątkowa i należy ją rozpatrywać w sposób odmienny. Z powyższych przyczyn nie można się zgodzić z twierdzeniem, iż przyznanie skarżącemu zasiłku naruszałoby interes społeczny oraz zasady sprawiedliwości społecznej. Sprawiedliwe i zgodne z interesem społecznym jest przyznanie mu zasiłku w drodze wyjątku.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślił nadto, iż częściowa niezdolność do pracy powstała u skarżącego dopiero w wieku 66 lat, a fakt istnienia bezrobocia, przy jednoczesnym zamieszkiwaniu skarżącego w bezpośrednim sąsiedztwie aglomeracji warszawskiej nie może być uznany za okoliczność wykluczającą znalezienie i podjęcie zatrudnienia. W postępowaniu o świadczenie w drodze wyjątku to osoba zainteresowana powinna wskazać wszelkie dowody i okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem (wyrok NSA z dnia 19 listopada 2010 r. I OSK 1282/10). Jeśli zatem skarżący domaga się uznania argumentów, wskazujących na rzeczywiste szczególne okoliczności uniemożliwiające podjęcie pracy, powinien przedstawić dowody potwierdzające te tezy, aby organ mógł je zweryfikować. O wyjątkowości podnoszonych przez skarżącego okoliczności nie może przesądzać subiektywne przekonanie, lecz muszą to być takie okoliczności, które ze względów obiektywnych mogą być potraktowane jako szczególne. Z pewnością do okoliczności tych nie można zaliczyć trudności w znalezieniu pracy, zwłaszcza w sytuacji, kiedy nie udowodniono żadnych szczególnych starań w poszukiwaniu tejże pracy. Z akt sprawy nie jednak wynika, by skarżący faktycznie aktywnie poszukiwał w okresach przerw w swym ubezpieczeniu legalnej pracy. Z analizy konta ubezpieczonego można ustalić, że w latach 2002-2008 rejestrował się w charakterze bezrobotnego - ale nie stwierdzono, by poza rejestracją wykazywał jakąkolwiek dalszą aktywność w poszukiwaniu zatrudnienia, w podnoszeniu bądź uzupełnianiu swych kwalifikacji. Ponadto skarżący zamieszkiwał i zamieszkuje w bezpośrednim sąsiedztwie W., gdzie problem bezrobocia był znacznie mniej nasilony niż w pozostałych regionach kraju. Tym samym wywód, ze nie był w stanie podejmować pracy z powodu bezrobocia, nie znajduje podstaw w dokumentacji - ponieważ powoływać się na jakąś przyczynę jako okoliczność szczególną można jedynie wówczas, gdy wykaże się, że podjęło się wszelkie starania, by przyczynę tę przezwyciężyć.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Tak więc Sąd ten nie orzeka o świadczeniu, ale jedynie bada czy zaskarżona decyzja administracyjna jest zgodna z obowiązującym prawem.

W ocenie Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stanowi, iż ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Dochodzone świadczenie nie jest bowiem świadczeniem przyznawanym z uwagi na potrzeby, nawet najbardziej uzasadnione, ale świadczeniem pochodnym od okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne.

Art. 83 ust. 1 ustawy umożliwia przyznanie świadczenia społecznego jeżeli istnieją szczególnie uzasadnione okoliczności usprawiedliwiające brak spełniania wymaganych w trybie zwykłym przesłanek do otrzymania świadczenia (jak np. istnienie wymaganych okresów w opłacaniu składek) przy jednoczesnej niemożności podjęcia pracy przez starającego się o to świadczenie z uwagi na jego wiek lub orzeczoną niezdolność do wykonywania pracy.

Podkreślenia wymaga okoliczność, że pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie, ale zaistnienie w niniejszej sprawie szczególnych okoliczności usprawiedliwiających niemożność uzyskania danego świadczenia w trybie zwykłym.

W niniejszej sprawie nie wykazano szczególnych okoliczności, które mogły mieć wpływ na niemożność uzyskania przez skarżącego uprawnień rentowych w trybie zwykłym i dlatego zasadnie organ odmówił przyznania tego świadczenia w drodze wyjątku.

Dla Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oczywiste jest, iż z uwagi na imigrację w 1986 roku skarżącego z rejonu B. z przyczyn wojennych oraz z uwagi na niemożność wylegitymowania się przez niego okresem świadczenia pracy na B., popartym opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne, nie można jego okresu aktywności zawodowej oceniać z uwzględnieniem okresu z przed 1986 roku, ale w badaniu tej aktywności należy mieć na uwadze okres jego pobytu w Polsce.

Skarżący urodził się w 1946 roku.

Przez pierwsze lata pobytu w Polsce, to jest od 1986 roku, skarżący nie świadczył pracy popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne, co może być zrozumiałe z uwagi na liczne w jego przypadku bariery: natury językowej oraz kulturowej, których jako uchodźca być może nie potrafił wówczas przezwyciężyć.

Pierwsze w Polsce zatrudnienie objęte ubezpieczeniem społecznym M. B. podjął dopiero w dniu 1 kwietnia1991 r. mając wówczas 45 lat.

Natomiast od 18 lutego 2002 r. do 31 lipca 2009 r., przez ponad 7 lat nie został udowodniony jakikolwiek okres zatrudnienia skarżącego, poparty opłacaniem składek na ubezpieczenia społeczne. Tego ostatniego okresu - braku aktywności zawodowej skarżącego nie można usprawiedliwić żadnymi obiektywnymi okolicznościami:

- ani natury zdrowotnej, gdyż częściowa niezdolność do pracy została u skarżącego stwierdzona znacznie później dopiero od 20 października 2011 r. (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lutego 2017 r.);

- ani bezrobociem, albowiem skarżący nie wykazał aktywności w szukaniu pracy a także jego zamieszkiwanie w bezpośrednim sąsiedztwie W. czyniło problem bezrobocia dużo łagodniejszy niż w pozostałych regionach kraju;

- ani problemami adaptacyjnymi, gdyż od osiedlenia się skarżącego w Polsce (1986 rok) upłynęło już wiele lat i nadto od 1991 r. przez kilka lat skarżący prowadził sklep - zatem mógł (a co najmniej powinien) opanować język polski na tyle aby móc podjąć pracę połączoną z opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne, nawet jeżeli nie w całym okresie bezczynności zawodowej (od 18 lutego 2002 r. do 31 lipca 2009 r.) to chociaż w jakiejś części tego okresu.

Z tych przyczyn zasadne jest twierdzenie organu, iż w niniejszej sprawie brak jest obiektywnych okoliczności uzasadniających to, że niemożność uzyskania świadczenia rentowego w zwykłym trybie była okolicznością niezawinioną przez skarżącego, skoro przez okres 7 lat, po ukończeniu 56 roku życia nie podejmował żadnej pracy połączonej z opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne.

Odnosząc się do pozostałych argumentów przedstawionych w skardze wskazać należy, że sama trudna sytuacja materialna oraz aktualna zdrowotna skarżącego nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia, nie jest to bowiem świadczenie socjalne, przyznawane tylko stosownie do potrzeb wnioskodawcy. Świadczenie to nie jest też dodatkiem przyznawanym w związku z pogorszeniem się stanu zdrowia.

Dlatego podjęte w niniejszej sprawie decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2017 r. i wcześniejsza z dnia [...] maja 2017 r., odmawiające przyznania świadczenia w drodze wyjątku są z powyższych względów zasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się naruszenia prawa przy podejmowaniu tych decyzji, które mogło by skutkować ich uchyleniem bądź stwierdzeniem nieważność.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 132 i art. 151 przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.