Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 1197/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 7,  pkt 12, art. 28
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2015 r. sprawy ze skargi N.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] nr [...]; 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącej kwotę [...] złotych (słownie: [...] złotych [...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r., Nr 79, poz. 856 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm., dalej: Kpa) – po rozpatrzeniu odwołania N. B. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta K. przez Inspektora Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] Nr [...] stwierdzającej, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla N. B. za okres od 1 marca 2012 r. do 30 września 2012 r. w kwocie 2800 zł. zostały nienależnie pobrane – decyzję pierwszoinstancyjną utrzymało w mocy.

Uzasadniając rozstrzygnięcie, organ odwoławczy przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń, wskazując przy tym prawne regulacje przedmiotu. W tych ramach odnotował, że organ pierwszoinstancyjny –Inspektor Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w K. decyzją z dnia [...] (Nr[...] ) stwierdził, że N. B. w okresie od 1 marca 2012 r. do 30 września 2012 r. pobrała nienależnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 2800 zł. W uzasadnieniu decyzji – na co zwrócił uwagę organ odwoławczy – organ pierwszoinstancyjny wskazał, że w związku z zawarciem związku małżeńskiego przez matkę strony – E. R. zmieniła się sytuacja dochodowa rodziny strony. Po ponownym przeliczeniu dochodów nastąpiło przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego od 1 marca 2012 r. Dochód na osobę w rodzinie wyniósł 1149,76 zł. Do składu rodziny zaliczono: E. R., M. R., N. B. oraz P.R.

Od tej decyzji odwołanie wniósł pełnomocnik strony wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. W odwołaniu – na co zwrócił uwagę organ odwoławczy – została opisana sytuacja życiowa strony oraz jej matki. Autor odwołania podał, że w 2010 r. jedynym źródłem utrzymania rodziny była renta. Zaznaczył, że M. R. był osobą obcą i w żaden sposób nie przyczyniał się do zmniejszenia obciążenia finansowego N. B. i jej matki. Wskazał, że postępowanie strony nie było w żadnym stopniu nacechowane złą wolą, a po powzięciu wiadomości i zorientowaniu się, że należy zgłosić zmianę sytuacji rodzinnej, strona poinformowała organ pierwszej instancji, co – jak stwierdził – "nie nastąpiłoby w przypadku chęci jej zatajenia i na tej podstawie pobierania świadczeń".

W dalszej kolejności organ odwoławczy wskazując na tok postępowania wyeksponował jego poszczególne etapy, z uwzględnieniem wydania objętej odwołaniem decyzji po jej uprzednim przekazaniu organowi pierwszoinstancyjnemu do ponownego rozpoznania. Tym samym podał, że pierwotnie organ pierwszej instancji przyznał N. B. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 400 zł miesięcznie na okres od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. W dniu 2 listopada 2012 r. E. R. zgłosiła organowi pierwszej instancji, że 18 lutego 2012 r. wyszła za mąż. Pismem z dnia 14 stycznia 2014 r. N. B. została powiadomiona o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 marca 2012 r. do 30 września 2012 r. z decyzji [...] z dnia [...] Organ pierwszej instancji ustalił, że w związku z zawarciem przez matkę strony w dniu 18 lutego 2012 r. związku małżeńskiego zmieniła się sytuacja dochodowa rodziny. Po ponownym przeliczeniu dochodów na trzy osoby tj. E. R., M. R. i N. B. dochód na osobę w rodzinie wyniósł 1533,02 zł. Decyzją z dnia [...] nr [...] organ pierwszej instancji stwierdził, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla N. B. za okres od 1 marca 2012 r. do 30 września 2012 r. w kwocie 2800 zł. zostały nienależnie pobrane. Od tej decyzji strona wniosła odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] (Nr[...]) uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Kolegium wskazało na konieczność zbadania podniesionej w odwołaniu okoliczności dotyczącej składu rodziny. Organ pierwszej instancji ustalił, że w skład rodziny wchodzą: E. R., M. R., N. B. oraz P. R. Łączny dochód rodziny w 2010 r. wyniósł 55188,82 zł. tj. 1149,76 zł. na osobę w rodzinie. W konsekwencji Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w K. decyzją z dnia [...] (Nr[...]) stwierdził, że N. B. w okresie od 1 marca 2012 r. do 30 września 2012 r. pobrała nienależnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 2800 zł. Od tej decyzji strona także wniosła odwołanie, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] (Nr[...]) uchyliło decyzję Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Kolegium wskazało, że na podstawie przedstawionych dokumentów (brak informacji z ZUS) nie jest możliwe zweryfikowanie w jakiej wysokości M. R. osiągnął w 2010 r. dochód oraz czy dochód ten nie został utracony. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy – jak zaznaczył organ odwoławczy – organ pierwszoinstancyjny decyzją z dnia [...] (Nr [...]) ponownie stwierdził, że N. B. w okresie od 1 marca 2012 r. do 30 września 2012 r. pobrała nienależnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 2800 zł.

W dalszych motywach uzasadnienia zaskarżonej decyzji Kolegium odniosło się do prawnych regulacji przedmiotu i wskazało, że zgodnie z art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ustawy (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm., dalej: "ustawa") ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego:

a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części,

b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia,

c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia,

d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów.

Z akt sprawy, jak wyjaśnił, wynika, że w związku z zawarciem przez E. R. w dniu [...] związku małżeńskiego zmieniła się sytuacja rodzinna i dochodowa strony. Zawarcie związku małżeńskiego przez matkę strony spowodowało zmianę składu jej rodziny poprzez uwzględnienie M. R. oraz jego syna P. R. W składzie rodziny nie uwzględniono syna S. R., który w dniu [...] ukończył 25 lat. W ocenie organu w skład rodziny wchodzą: E. R., M. R., N. B. oraz P. R.

Zgodnie z art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów rodzina – oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: rodziców osoby uprawnionej, małżonka rodzica osoby uprawnionej, osobę, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia oraz dziecko, które ukończyło 25 rok życia otrzymujące świadczenia z funduszu alimentacyjnego lub legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456, z późn. zm.) albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 567), a także osobę uprawnioną; do rodziny nie zalicza się: dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, rodzica osoby uprawnionej zobowiązanego tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do alimentów na jej rzecz.

Jednocześnie organ drugoinstancyjny podniósł, że organ pierwszej instancji obliczając dochód rodziny stwierdził, że E. R. (matka strony) osiągnęła w 2010 dochód w wysokości 7203,80 zł. Natomiast M. R. osiągnął dochód pochodzący ze świadczenia ZUS w wysokości 43207,52 zł., (co potwierdza zaświadczenie z ZUS z dnia 28 listopada 2013 r.). Dochód M. R. pochodzący z zatrudnienia został częściowo utracony, jednakże z uwagi na ekonomikę postępowania został w całości pominięty, gdyż nie ma wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie. N. B. w 2010 r. osiągnęła dochód niepodlegający opodatkowaniu z tytułu alimentów w wysokości 4777,50 zł. Toteż łącznie w 2010 r. dochód rodziny wyniósł 55188,82 zł. Po ponownym przeliczeniu dochodu rodziny organ pierwszej instancji stwierdził, że miesięczny dochód na osobę w rodzinie wynosi 1149,76 zł. i przekracza kryterium dochodowe wynoszące 725 zł. Zebrany materiał dowodowy potwierdza, że nienależnie zostało pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego na kwotę 2800 zł. wypłacone w okresie od 1 marca 2012 r. do 30 września 2012 r. (400 zł. x 7 miesięcy).

Kolegium uznając, że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem i zasługuje na jej utrzymanie w mocy, stwierdziło, że sytuacja rodzinna N. B. zmieniła się z dniem 18 lutego 2012 r., jednakże w celu ustalenia sytuacji rodziny należy uwzględnić dochody członków tej rodziny osiągnięte w 2010 r. (z uwzględnieniem ewentualnej utraty i uzyskania dochodu).

Ponadto stwierdziło, że nawet pomimo dopełnienia przez stronę obowiązku poinformowania o zmianie sytuacji rodzinnej to i tak wypłacone w okresie od 1 marca 2012 r. do 30 września 2012 r. świadczenia w funduszu alimentacyjnego są świadczeniami nienależnie pobranymi, gdyż zostały wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia (art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Zwróciło uwagę, że zgodnie z art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona kwestionując stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. uznała zaskarżoną decyzję za krzywdzącą. Analogicznie, jak w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji zanegowała prawidłowość wyliczenia jej dochodu i dochodu jej matki. Podniosła, że na dzień wnoszenia skargi "dochodem w naszej rodzinie jest zarobek mojej matki, tj. najniższa krajowa 1680 zł brutto, a 1242,20 netto, i moje skromne wynagrodzenie z praktycznej nauki zawodu tj. ok. 124 zł , co razem daje 1366,20 czyli na osobę 683,10 zł".

W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, organ powtórzył argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.), sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem działania organów administracji, przy czym po myśli art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako: P.p.s.a), sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w okolicznościach, o których mowa w art. 145 § 1 tej ustawy, zgodnie z którym kontrolowany akt podlega uchyleniu między innymi wówczas, gdy narusza przepisy prawa materialnego w sposób, który ma wpływ na wynik sprawy. Naruszenie prawa materialnego polega na błędnym zastosowaniu prawa albo jego błędnej interpretacji.

Ustalając istotny dla sprawy stan faktyczny Sąd stwierdza, że – co do meritum – nie jest on sporny i został nakreślony powyżej przy omawianiu stanowiska organów pierwszej oraz drugiej instancji jak i strony skarżącej. W ocenie Sądu nie ma zatem konieczności jego ponownego powielania.

Na wstępie wymaga podkreślenia, że materialnoprawną podstawę kontrolowanych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W świetle jej art. 9 ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo (ust. 1), i jednocześnie świadczenia te przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł (ust. 2). Ponadto, zgodnie z art. 2 pkt 11 ustawy, osobą uprawnioną jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja stała się bezskuteczna. Korzystając z delegacji ustawowej (art. 15 ust. 9 ustawy), Minister Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 7 lipca 2010 r. rozporządzenie sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz.U. Nr 123, poz. 836 ze zm.), określając w nim sposób i tryb postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz sposób ustalania dochodu uprawniającego do tego świadczenia. Z rozporządzenia tego wynika obowiązek dołączenia do wniosku szeregu dokumentów, w tym zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych (§ 2 ust. 2 pkt 2).

Natomiast zgodnie z art. 2 pkt 7 ustawy "nienależnie pobranym świadczeniem" jest świadczenie z funduszu alimentacyjnego:

a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części,

b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia,

c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia,

d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty,

e) wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 17 ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba, że zostały zwrócone zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Stosownie natomiast do treści art. 23 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Przywołane przepisy ustawy statuują obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń (art. 23 ust. 1), a także zawierają definicję ustawową świadczenia nienależnie pobranego (art. 2 pkt 7 lit. a) - e/). Warto w tym miejscu przypomnieć, że mocą art. 2 pkt 2 lit. b tiret pierwszy ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212) dokonano nowelizacji brzmienia art. 2 pkt 7 lit. d uzupełniając definicję legalną terminu "nienależnie pobrane świadczenie".

Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko pojęciem "nienależnego świadczenia" lecz z instytucją "świadczenia nienależnie pobranego", przy czym pojęcia te nie są pojęciami tożsamymi. W orzecznictwie zwraca się uwagę, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wpłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast pobranie takiego świadczenia, to czynność dokonana przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). W orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia – tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1073/10. Nie jest zatem możliwe orzekanie o zwrocie pobranego świadczenia (nawet wtedy, gdy w myśl definicji legalnej, stanowiło ono nienależnie pobrane świadczenie), jeżeli brak jest winy umyślnej lub zaniedbania po stronie osoby pobierającej świadczenie. Istotne jest nadto, że na gruncie prawa publicznego obowiązuje zasada nakazująca organowi administracji publicznej najpierw zadbać o należyty stan świadomości prawnej strony, a dopiero po wypełnieniu tego obowiązku - nakładać na niesumiennych świadczeniobiorców ciężary, które ustawodawca związał z nieprawidłowym sposobem wykonywania prawa do świadczenia (A. Korcz-Maciejko, W.Maciejko, Świadczenia rodzinne. Komentarz, Warszawa 2008, s. 65-69). Przeciwna interpretacja art. 23 ust. 1 ustawy prowadziłaby do zaprzeczenia zasadzie wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP. Zobowiązanie do zwrotu uzyskanych na zaspokojenie podstawowych potrzeb środków stanowi bezsprzecznie dolegliwość finansową, a więc sui generis sankcję. Sankcja taka nie może zostać zastosowana w sposób arbitralny, a w dodatku z przyczyn leżących po stronie organów, a nie obywatela.

Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy i przechodząc do szczegółowych rozważań w pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że organy zobowiązane były do zbadania tak składu rodziny strony, jaki jej sytuacji dochodowej, czego właściwie nie uczyniły i nie wskazały, co uniemożliwiło ocenę czy S. R. i P. R. zasadnie zostali usytuowani w obliczeniu dochodu. Organy tak pierwszej, jak i drugiej instancji nie skonfrontowały danych z wniosku o ustalenie prawa do świadczeń alimentacyjnych z danymi uzyskanymi w toku postępowania i nie odniosły poczynionych ustaleń do regulacji prawnych przedmiotu, co także uniemożliwiło Sądowi kontrolę zapadłych w sprawie rozstrzygnięć. Ustawodawca, jak słusznie zauważyły orzekające w sprawie organy, ale już nie właściwie odniosły treść powołanych norm do zebranego w sprawie materiału dowodowego, wprowadził w art. 2 pkt 12 ustawy definicje legalną rodziny wskazując, że – rodzina oznacza – odpowiednio następujących członków rodziny: rodziców osoby uprawnionej, małżonka rodzica osoby uprawnionej, osobę, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia oraz dziecko, które ukończyło 25 rok życia otrzymujące świadczenia z funduszu alimentacyjnego lub legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456, z późn. zm.) albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. poz. 567), a także osobę uprawnioną. Do rodziny – zgodnie z przywołanym art. 2 pkt 12 ustawy – nie zalicza się: a) dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, b) dziecka pozostającego w związku małżeńskim, c) rodzica osoby uprawnionej zobowiązanego tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do alimentów na jej rzecz. Tymczasem organ pierwszoinstancyjny a za nim organ odwoławczy do rodziny strony zaliczyli: E. R., M. R., P. R. i E. B. oraz nie zaliczyli do niej S. R. a, gdyż – jak stwierdzili – "miał ukończone 25 lat". Wzywając stronę pismem z dnia 27 marca 2014 r. do przedłożenia dokumentów obrazujących sytuacje prawną P. R. pominęły, sytuację S. R. w aspekcie przesłanek dziecka, które ukończyło 25 rok życia. W aktach sprawy brak jest dokumentów umożliwiających ocenę dokonanego przez organy pierwszej i drugiej instancji ustalenia składu rodziny. W efekcie czyni wadliwym postępowania gdyż nie wiadomo czy dyspozycja art. 2 pkt 12 ustawy została należycie zastosowana. Zwłaszcza, że w odpowiedzi na powyżej wskazane wezwanie organu z dnia 27 marca 2014 r., strona ustosunkowując się do żądania organu podała więcej danych, w tym, że "S. R. (...) w 2011 r. także pozostawał na utrzymaniu ojca". Skoro S. R. urodził się w [...] to w 2011 r. miał lat 24.

Zgodnie z art. 2 pkt 5a) ustawy, dochód członka rodziny, oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4a, czyli:

a) w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy lub po tym roku, ustalając jego dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego (ust. 3),

b) w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 4a).

Brak udokumentowania twierdzeń na podstawie których organy dokonały ustaleń będących podstawą rozstrzygnięcia narusza art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 Kpa, które to przepisy zobowiązują organy administracji do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, dokonania oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, a także do podania w uzasadnieniu decyzji ustaleń i przesłanek danego rozstrzygnięcia. Z motywów rozstrzygnięć organów administracji wynika, iż powodem uznania, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla strony za okres do 1 marca do 30 września 2012 r. w kwocie 2800 zł, zostały nienależnie pobrane była okoliczność, iż dochód w rodzinie skarżącej przekracza wskazane przez ustawodawcę kryterium dochodowe. Tymczasem – jak wskazano powyżej – nie wiadomo czy właściwie ustalono członków rodziny strony stanowiących de facto o jej dochodzie.

Oceniając legalność kontestowanych decyzji podkreślić wypada, iż organy administracji publicznej prowadząc postępowanie związane są ogólnymi regułami postępowania administracyjnego. W szczególności, organy te działają na podstawie przepisów prawa oraz stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 6 i 7 Kpa). Organy obowiązane są do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 Kpa) i na jego podstawie oceniają, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 Kpa). W szczególności zaakcentować wypada, iż jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Poglądy takie znajdują potwierdzenie w ugruntowanych poglądach judykatury (por. np. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Gl 970/11; wyrok NSA z dnia 4 kwietnia 2002 r., sygn. akt I SA 2188/00; wyrok NSA z dnia 5 maja 1999 r., sygn. akt V SA 1568/98; wyrok NSA z dnia 24 listopada 1994 r., sygn. akt V SA 397/93, wszystkie orzeczenia są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jednocześnie Sąd zauważa, że uzasadnienie decyzji organu tak pierwszej jak i drugiej instancji musi odpowiadać wszystkim wymogom określonym w art. 107 § 3 Kpa. Istotnym składnikiem prawidłowo wydanej decyzji jest bowiem jej uzasadnienie. Powinno ono w sposób wyczerpujący informować stronę o motywach, którymi kierował się organ rozstrzygając sprawę. Strona może skutecznie bronić swych interesów tylko w sytuacji, gdy znane są jej przesłanki powziętej decyzji. Zgodnie z art. 107 § 3 Kpa uzasadnienie decyzji składa się z uzasadnienia faktycznego, zawierającego w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, a także przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił mocy dowodowej oraz uzasadnienia prawnego zawierającego wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów, które zadecydowały o treści decyzji. Organ musi, zatem zająć stanowisko wobec całego materiału dowodowego oraz uzasadnić jasno i należycie swoje rozstrzygnięcie, w szczególności, na jakiej podstawie uznał pewne fakty za udowodnione.

Pominięcie w uzasadnieniu decyzji ustalenia okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, stwarza przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Obowiązek sporządzenia uzasadnienia wiąże się także z wyrażoną w art. 11 Kpa zasadą przekonywania, która zobowiązuje organy administracji publicznej do dołożenia szczególnej staranności w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy zauważyć należy, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu pierwszej instancji nie spełniają przesłanki formalnej wynikającej z art. 107 § 3 Kpa. W ocenie składu orzekającego lektura uzasadnienia wydanych w sprawie decyzji prowadzi do wniosku, że organy tak rozumianej zasadzie przekonywania postępowania administracyjnego nie sprostały.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym i literaturze przedmiotu podkreśla się, że strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji, bowiem w przeciwnym wypadku nie mają one możliwości obrony swoich słusznych interesów przed organem odwoławczym, jak i przed sądem administracyjnym – tak J. Zimmermann, glosa do wyroku NSA z dnia 19 czerwca 1997 r., sygn. akt V SA 1512/96, OSP 1998, z. 2, poz. 29.

W tym stanie rzeczy, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, rozstrzygnięcie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji uzasadnia przepis art. 152 P.p.s.a.

Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych rozważań Sądu i sprowadzają się do dokonania przez organy orzekające koniecznych, wyżej wskazanych ustaleń oraz do ponownej oceny okoliczności sprawy, z uwzględnieniem podanego przez Sąd sposobu wyliczenia dochodu rodziny strony skarżącej, a następnie do wydania stosownej decyzji.