Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 442/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2006-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Daria Sachanbińska (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Kmiecik asesor sądowy Grażyna Jeżewska protokolant: referent stażysta Wioletta Moj po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2006 r. sprawy ze skargi K. H. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie ustanowienia adwokata 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) orzeka, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...], nr [...], po rozpatrzeniu wniosku K. H. o ustanowienie adwokata z urzędu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. postanowiło zwrócić podanie wnoszącemu. Organ ustalił, że postanowieniem z dnia [...], nr [...], Wójt Gminy [...] - na podstawie art. 113 § 1 k.p.a. - sprostował oczywistą omyłkę w postanowieniu nr [...] z dnia 19 grudnia 2005r. w sprawie egzekucji należności, zmieniając:

* datę wystawienia postanowienia z dnia 19 grudnia 2005r., na dzień 19 grudnia 2004r.

* kwotę IV raty podatku z kwoty 81,20 zł. na kwotę 82,10 zł.

Na powyższe postanowienie zażalenie wniósł w dniu 18 lutego 2005r. K. H., składając jednocześnie wniosek adresowany do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. o ustanowienie z urzędu adwokata.

W uzasadnieniu wniosku K. H. podniósł, że trudna sytuacja finansowa uniemożliwia mu opłacenie profesjonalnej pomocy prawnej, niezbędnej w sprawie o naprawienie szkody, wyrządzonej przez Gminę [...]. Podkreślił, że w 1997 r. dotknięty był powodzią, i że od 1999 r. ciężko choruje.

Postanowieniem z dnia [...] Wójt Gminy [...] przekazał wniosek strony o ustanowienie z urzędu adwokata do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wskazało, że stosownie do art. 65 § 1 k.p.a., jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego. Natomiast jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ, do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. Zwrot następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie (art. 66 § 3 k.p.a.).

Oceniając wniosek H. H. organ przyjął, iż wystąpił on o ustanowienie adwokata z urzędu, ponieważ zamierza dochodzić odszkodowania z tytułu szkody, poniesionej na skutek wydania przez Wójta Gminy [...] postanowienia o sprostowaniu oczywistej omyłki, dotyczącej daty wydania postanowienia i kwoty IV raty podatku. W myśl art. art. 417 § 1 k.c. i 4172 k.c., w brzmieniu ustalonym przez ustawę z dnia 17 czerwca 2004r. o zmianie ustawy - kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1692), za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Dalej wyjaśniono, że jeżeli przez zgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej została wyrządzona szkoda na osobie, poszkodowany może żądać całkowitego jej naprawienia oraz zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę, gdy okoliczności, a zwłaszcza niezdolność poszkodowanego do pracy lub jego ciężkie położenie materialne, wskazują, że wymagają tego względy słuszności. Organem właściwym do rozstrzygania w powyższych sprawach są sądy powszechne, a nie samorządowe kolegia odwoławcze, które są organami wyższego stopnia, w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego i ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej należących do właściwości jednostek samorządu terytorialnego, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Kolegia powołane są, przede wszystkim, do rozpatrywania odwołań od decyzji, zażaleń na postanowienia, żądań wznowienia postępowania lub do stwierdzania nieważności decyzji (art. 1 ust. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych - Dz. U. z 2001r. Nr 79, poz.856 ze zm.).

Powołując się na powyższe regulacje organ wywodził, że skoro w sprawach o odszkodowanie za szkodę, wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej, nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż są to sprawy uregulowane w przepisach kodeksu cywilnego, to stwierdzić należy, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. nie jest organem właściwym do rozpatrzenia wniosku K. H. o ustanowienie z urzędu adwokata. Kompetencje w tym zakresie należą do sądu, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy. Dlatego też podanie należało zwrócić wnoszącemu, na podstawie art. 66 § 3 k.p.a.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy K. H stwierdził, że nie jest zadowolony z wydanego postanowienia i wyjaśnił, że porada prawna jest mu potrzebna w trzech sprawach, jakie toczą się w Kolegium, bowiem mają one skomplikowany charakter.

Rozpatrując ponownie sprawę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., postanowieniem z dnia [...], nr [...], uchyliło zaskarżone postanowienie. Powodem takiego rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że błędnie zostało zinterpretowane żądanie zawarte w podaniu z dnia 15 lutego 2005 r. Z akt sprawy wynika bowiem, że K. H. domagał się ustanowienia adwokata, celem reprezentowania go w trzech, wskazanych w środku zaskarżenia, postępowaniach prowadzonych przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., w których to postępowaniach przysługiwał mu status strony.

Dalej, organ wyjaśnił stronie, że prawne ramy działania samorządowych kolegiów odwoławczych reguluje ustawa z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych oraz, w zakresie proceduralnym, Kodeks postępowania administracyjnego. Ani przepisy w/w ustawy ustrojowej, ani przepisy k.p.a. nie przewidują możliwości ustanowienia przez kolegia (organy administracji publicznej) adwokata z urzędu, celem reprezentowania strony w postępowaniu administracyjnym lub udzielania jej porad prawnych. Właściwą ochronę prawną gwarantują stronom postępowania administracyjnego przepisy ogólne k.p.a., które zobowiązują organy administracji publicznej, m.in. do stania na straży praworządności i uwzględniania słusznego interesu obywateli, a także do pogłębiania w prowadzonym postępowaniu zaufania obywateli do organów państwa. I tak, wytyczną dla działalności administracji publicznej stanowi przede wszystkim art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Zgodnie z poglądem zaprezentowanym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2001 r. zasada ta oznacza, że w/w organy działają w oparciu o obowiązującą normę prawną, prawidłowe ustalenie znaczenia tej normy, niewadliwe dokonanie subsumcji oraz prawidłowe ustalenie następstw prawnych. Sąd wskazał, że dotyczy to zastosowania zarówno normy prawa materialnego, jak i normy prawa procesowego (sygn. akt II SA 55/00, LEX nr 75523).

W tym stanie rzeczy Kolegium uznało, że nie istnieje prawna możliwość pozytywnego załatwienia wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, K. H. zarzucił, że postanowienie Kolegium narusza przepisy procedury administracyjnej, gdyż – wedle jego oceny – przysługuje mu prawo do porady prawnej świadczonej z urzędu przez radcę prawnego. Podkreślił, że pomoc prawnika jest mu potrzebna przy załatwieniu sprawy prowadzonej przez Kolegium o nr [...] Podtrzymał stanowisko, jakie wyraził w innych sprawach, w których wniósł skargi do tut. Sądu Administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie, powtarzając argumentację przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu.

W piśmie procesowym z dnia 13 grudnia 2005 r. skarżący dodatkowo uzasadnił potrzebę skorzystania z porady radcy prawnego lub adwokata faktem, iż pragnie ubiegać się o przywrócenie terminu do złożenia "odwołania na postanowienie Sam. Kol. Odwoł. z dnia [...]". Wyjaśnił, że jest technikiem – rolnikiem i nie posiada potrzebnej wiedzy w zakresie procedury administracyjnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

skargę należało uwzględnić, aczkolwiek nie zadecydowały o tym zgłoszone w niej zarzuty.

Zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związane – stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z póź. zm.), zwanej dalej p.p.s.a. – zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co pozwala i obliguje do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa.

Tak przeprowadzona kontrola zaskarżonego postanowienia wykazała, że podjęto je z naruszeniem prawa.

Zgodnie z treścią art. 66 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd, organ, do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu z odpowiednim pouczeniem. Zwrot podania następuje w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie. W oparciu o tę regulację, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. postanowiło w dniu [...] zwrócić wniosek K. H., który domagał się ustanowienia adwokata z urzędu. Analizując treść uzasadnienia wniosku przyjęto bowiem, że K. H. zamierza dochodzić naprawienia szkody, jaką miał mu wyrządzić Wójt Gminy [...], zatem – przy założeniu, że żądanie ustanowienia adwokata z urzędu zgłoszono w związku z zamiarem prowadzenia sprawy cywilnej – słusznie uznano, iż właściwym do załatwienia wniosku jest sąd powszechny. W konsekwencji prawidłowo wówczas uznano, że w zaistniałej sytuacji zastosowanie znajduje przepis nakazujący zwrot podania wnoszącemu, wraz z pouczeniem o możliwości złożenia wniosku we właściwym sądzie.

Dopiero we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy K. H. wyjaśnił, że chce skorzystać z pomocy prawnej w sprawach, które toczą się przed Kolegium, co sprawiło, że rozstrzygnięcie o zwrocie podania zostało uchylone podczas kontroli instancyjnej, postanowieniem z dnia [...]. Jednocześnie Kolegium pouczyło stronę, że przepisy prawa administracyjnego nie znają instytucji przyznania adwokata z urzędu, celem reprezentowania strony w postępowaniu administracyjnym lub udzielania jej porad prawnych.

Dokonując oceny postanowienia z dnia [...], Sąd stwierdził, że zostało podjęte z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej, a to art. 138 § 1 pkt 2 i art. 66 § 3 k.p.a., choć od razu wyraźnie powiedzieć trzeba, że - wbrew twierdzeniu skarżącego - obowiązujące przepisy prawa administracyjnego nie przewidują możliwości przyznania z urzędu stronie postępowania administracyjnego pomocy świadczonej przez wykwalifikowanego prawnika. Tak więc stanowisko organu w tym zakresie było prawidłowe. Ponadto, słusznie też wyjaśniono, że przepisy k.p.a. zapewniają stronom postępowania administracyjnego właściwą ochronę, stanowiąc, iż organy prowadzące postępowanie stoją na straży praworządności, oraz zobowiązując organy administracji publicznej do uwzględniania słusznego interesu obywateli, a także do pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa.

Skład orzekający w niniejszej sprawie nie podzielił natomiast stanowiska o konieczności uchylenia postanowienia o zwrocie podania. Bezspornym jest, że uzasadnienie postanowienia z dnia [...] – w świetle sprecyzowanego żądania - straciło na swej aktualności, bowiem K. H. wyjaśnił, iż ubiega się o pomoc prawną w związku z prowadzonymi postępowaniami przed Kolegium. Należało zatem ocenić, czy tak określone żądanie (dopiero w środku zaskarżenia) miało w istocie wpływ na pierwotny sposób załatwienia wniosku, a konkretnie, czy miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, skoro – podobnie, jak w przypadku wystąpienia z żądaniem załatwienia sprawy należącej do kompetencji sądu cywilnego – realizacja żądania pozostawała poza kompetencjami organu administracji. Treść cytowanego wcześniej art. 66 § 3 k.p.a. normuje dwa przypadki, w których następuje zwrot podania wnoszącemu (wraz z odpowiednim pouczeniem). Poza przypadkiem gdy ustalono, że właściwy w sprawie jest sąd powszechny, omawiany przepis, zdaniem Sądu, znajduje także zastosowanie do sytuacji, gdy organu właściwego nie można w ogóle ustalić. Przepis ten ma więc zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, bowiem Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie było organem właściwym do załatwienia wniosku, a jednocześnie z treści wniosku wynikało, że żądanie dotyczyło kwestii, której załatwienie pozostawało poza kompetencjami jakiegokolwiek organu administracji. Przedstawiony powyżej sposób rozumienia art. 66 § 3 k.p.a. znajduje poparcie w doktrynie, gdzie również wyrażono pogląd o możliwości zastosowania instytucji zwrotu podania do przypadków "gdy wnoszący podanie żąda załatwienia sprawy nie podlegającej orzecznictwu żadnego organu państwowego" (patrz: M. Jaśkowska / A. Wróbel. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz., wyd. Zakamycze 2000, str. 411). Podobnie zdaje się interpretować omawianą regulację B. Adamiak, widząc konieczność zastosowania instytucji, o której mowa w art. 66 § 3 k.p.a., do sytuacji gdy niewłaściwy w sprawie organ, nie jest w stanie dokonać ustalenia organu właściwego, ze względu na istniejące rozwiązania prawne (tak: B. Adamiak / J. Borkowski. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. 6 wydanie, wyd. C.H. Beck Warszawa 2004, str. 365).

Podsumowując powiedziane dotychczas, stwierdzić trzeba, że w rozpatrywanej sprawie należało zwrócić podanie K. H., aczkolwiek z uzasadnieniem, na jakie wskazał organ odwoławczy w postanowieniu z dnia [...]. W ocenie Sądu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., działając jako organ drugiej instancji, w sposób wadliwy przyjęło pozycję organu wyłącznie kasacyjnego, nie zastosowało przepisu art. 66 § 3 k.p.a., i uchyliło zaskarżone postanowienie zapominając, że posiada kompetencje do merytorycznego załatwienia sprawy, przy uwzględnieniu zmiany stanu faktycznego (wyjaśnienie rzeczywistej treści żądania). Zresztą, jak już wskazano wcześniej, zaskarżone postanowienie zawiera prawidłowe stanowisko co do braku organu właściwego do załatwienia wniosku, zatem - w sytuacji gdy do rozpatrywanego przypadku należało zastosować przepis art. 66 § 3 k.p.a., choć z innym uzasadnieniem niż to uczyniono w postanowieniu z dnia [...] - podjęcie postanowienia o uchyleniu zakwestionowanego rozstrzygnięcia narusza art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., przy czym naruszenie to należy ocenić jako istotne, bowiem miało wpływ na wynik sprawy. Na marginesie już tylko można powiedzieć, że w zaskarżonym postanowieniu brakuje stanowiska, co do procesowej formy w jakiej - według organu - powinien zostać załatwiony wniosek K. H.

W tym stanie rzeczy, postanowiono jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych przez Sąd rozważań.

Orzeczenie o niewykonywaniu zaskarżonego postanowienia oparto o art. 152 p.p.s.a.