Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2893/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-08-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2
journal: Dz.U. 2001 nr 60 poz 622
law: Ustawa z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej  przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych- tekst jednolity
article: art. 7, 8, 9, 62, 75, 77 par. 1, 80, 81, 86, 35, art. 50 par. 1, art. 54 par. 1, art. 154
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.), Sędzia WSA - Andrzej Kania, Protokolant - Sylwia Wojtkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia ... października 2007 r. nr ... w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej dotyczącej odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi datowanej na 7 listopada 2007 r. i wniesionej przez A. K. jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z ... października 2007 r. utrzymującą w mocy decyzję wniesioną z ... maja 2006 r. o odmowie uchylenia decyzji własnej z dnia ... grudnia 2005 r. oraz decyzji ją poprzedzającej z dnia .. października 2005 r. o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Stan sprawy przedstawia się następująco.

A. K. ubiegał się o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich [Dz. U. z 1996 r. Nr 87 poz. 295 z późn. zm.], dalej: ustawy o świadczeniu pieniężnym z tytułu osadzenia wraz z rodziną w obozie dla robotników ze wschodu (Ostarbeiterlager) w M. w okresie od ... r.

Decyzją z dnia ... października 2005 r. Nr ... Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: Kierownik Urzędu) orzekł o odmowie przyznania przedmiotowego świadczenia. Powyższe rozstrzygnięcie zostało utrzymane w mocy decyzją własną Kierownika Urzędu z dnia ... grudnia 2005 r. Nr ... A. K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Warszawie skargą z dnia 11 listopada 2005 r. decyzję pierwszoinstancyjną z ...10.2005. Decyzja z dnia ... grudnia 2005 r. stała się ostateczna wobec braku jej zaskarżenia do Sądu. Postanowieniem z 11 stycznia 2006 r. sygn. akt V SA/Wa 2928/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił tę skargę. Decyzja z dnia ... grudnia 2005 r. stała się ostateczna wobec braku jej zaskarżenia do Sądu.

W dniu 7 lutego 2006 r. wpłynął do Kierownika Urzędu wniosek, w którym strona ponowiła sprawę doznanych represji w okresie II Wojny Światowej i który został doprecyzowany w piśmie z dnia 16 marca 2006 r. jako wniosek o uchylenie decyzji w trybie art. 154 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późń. zm.] dalej: kpa. Kierownik Urzędu decyzją z dnia ... maja 2006 r. Nr ... odmówił uchylenia decyzji własnej w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia przewidzianego w powołanej wyżej ustawie. Rozstrzygnięcie to zostało

1

Sygn. akt V SA/Wa 2893/07

utrzymane przez organ decyzją własną z ... sierpnia 2006 r., która stała się przedmiotem skargi A.. K.. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego . Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 grudnia 2006 r. sygn. akt VSA/Wa 1691/06 uchylił decyzję z ... sierpnia 2006 r. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż Kierownik Urzędu, działając jako organ odwoławczy, a więc sprawując funkcję kontrolną i rozpoznawczą, w ogóle nie badał i nie oceniał, czy za zmianą lub uchyleniem decyzji ostatecznej przemawia "interes społeczny" lub "słuszny interes strony", a nawet nie skontrolował pod tym kątem prawidłowości decyzji pierwszoinstancyjnej, w której, mimo, że bardzo ogólnikowo i lakonicznie, kwestia tych przesłanek była poruszona.

Sąd wskazał, iż przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ powinien ponownie przeanalizować treść owych dokumentów, jak również pozostałych zgromadzonych w aktach dowodów i dokonać ich oceny w kontekście zawartego w art. 2 pkt 1 ww. ustawy określenia "osadzenie w obozach pracy przymusowej...", a w razie potrzeby ponownie wystąpić do IPN w celu uzyskania bardziej jednoznacznego stanowiska co do istnienia bądź nieistnienia obozów pracy w okolicach ... (...), poinformowania, czy zdarzało się, że w obozach pracy dla ludności żydowskiej lub "oddziałach roboczych jeńców alianckich" pracowali także polscy robotnicy przewiezieni ze Wschodu, a przede wszystkim wyjaśnienia, na czym zostało oparte jego twierdzenie, że obozy "typu mieszkalnego" /Gemeinschaftslager/, nie były obozami pracy, lecz "skoszarowanym miejscem mieszkalnym przeznaczonym dla robotników skierowanych na prace przymusowe".

Pismem z ... czerwca 2007 r. Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej: IPN) o wyjaśnienie, czy w obozach pracy dla ludności żydowskiej lub oddziałach roboczych jeńców alianckich pracowali także polscy robotnicy przewiezieni ze wschodu, na jakiej podstawie zostało oparte twierdzenie IPN zawarte w piśmie z dnia ... kwietnia 2005 r. dotyczące charakteru obozu Gemeinschaftslager, oraz o zajęcie jednoznacznego stanowisko, czy w miejscowości ... k/... istniał w latach 1942-1945 r. obóz pracy przymusowej, tj. czy brak materiałów dotyczących ww. obozu wyklucza jego istnienie.

W odpowiedzi na powyższe pismo IPN pismem z ... lipca 2007 r. poinformował Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, iż ludność cywilna polska, żydowska oraz jeńcy z reguły nie byli osadzani w tych samych obozach, za wyjątkiem

2

Sygn. akt V SA/Wa 2893/07

osób popełniających drobne wykroczenia natury administracyjnej, które w pierwszym okresie okupacji i do momentu powstania tzw. Obozów pracy wychowawczej były osadzane w trybie karnym w żydowskich obozach pracy. Odnośnie obozu typu Gemeinschaftslager IPN wskazał m.in., że osoby w nich osadzone miały swobodę poruszania się poza obozem po zakończonej pracy - byli to robotnicy cywilni, zatrudnieni w tzw. trybie wolnonajemnym, tzn. zgodnie rozporządzeniem o obowiązku pracy, jednak zniesiono wobec nich wolność pracy wprowadzając przy tym nakaz pracy, tzn. wykonywanie każdej pracy polecanej przez władze okupacyjne i pozbawiono możliwości decydowania o miejscu, rodzaju i okresie wykonywania pracy. Poza tym wprowadzono wobec nic h obowiązek absolutnego posłuszeństwa.

Decyzją wydaną w dniu ... października 2007 r. Nr ... na podstawie art. 138 par. 1 pkt. 1 w zw. Z art. 127 par. 3 kpa oraz art. 2 i art. 4 ust. 1,2 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym Kierownik Urzędu utrzymał w mocy decyzję własną z dnia ... maja 2006 r.

Organ powołał się na art. 154 par. 1 i art. 16 par. 1 kpa i stwierdził, że przepisu kpa nie definiują pojęcia "słuszny interes strony". Zdaniem Kierownika Urzędu, tenże słuszny interes strony nie może jednak prowadzić do obchodzenia innych przepisów prawa tj. w niniejszej sprawie art./ 2 pkt 1 i art. 2 pkt 2 lit. "a" powołanej wyżej ustawy. Organ wskazał, że nie można uznać za słuszny interes strony w świetlne art. 154 kpa

jej dążenia do innej oceny przez organ tego samego stanu faktycznego, który był już przedmiotem rozpoznania w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją administracyjną. Artykuł 154 nie może stanowić bowiem tzw. "wentyla bezpieczeństwa" polegającego na tym, że strona dąży do wzruszenia prawomocnej niekorzystnej dla niej decyzji. Zmiana zasad polityki administracyjnej, dążenie do liberalizacji oceny stanu faktycznego, zmiana wykładni przepisów prawa nie stanowią "słusznego interesu strony" w świetle art. 154 kpa (organ powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 5 października 200 4. sygn. akt II SA/Bk 428/04).

Kierownik Urzędu podkreślił, że trudno również stwierdzić, aby w niniejszej sprawie wystąpił interes społeczny, gdyż w przypadku A.. K.. nie może być mowy o osadzeniu w obozie pracy przymusowej w rozumieniu przepisów ustawy, ponieważ świadczy o tym zgromadzony w sprawie i omówiony w dalszej części uzasadnienia materiał dowodowy. Z uwagi na fakt, iż w analogicznych sprawach osób pracujących na terytorium II RP Kierownik Urzędu wydał dziesiątki tysięcy decyzji o

3

Sygn. akt V SA/Wa 2893/07

odmowie przyznania uprawnienia z tytułu pracy przymusowej wykonywanej w M. k/..., a więc na terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. koliduje z interesem społecznym oraz utrwalonym w tej kwestii orzecznictwem, bowiem przepisu ustawy nie przewidują świadczenia z ustawy dla wszystkich poszkodowanych przez pracę niewolniczą na rzecz III Rzeszy.

Organ powołał się także na art. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym stwierdził, że w sprawie brak wiarygodnych dowodów wskazujących na osadzenie strony w obozie pracy przymusowej w rozumieniu przepisu art. 2 pkt 1 tej ustwy. Ani IPN Główna Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Warszawie ani IPN Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Biuro Edukacji Publicznej Oddział w K. nie potwierdziły istnienia obozu pracy w ..; również informator encyklopedyczny "Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-1945", Warszawa 1979 r. nie zawiera wpisu o istnieniu takiego obozu.

Kierownik Urzędu wyjaśnił, że IPN w K. potwierdziło jedynie, iż w M. istniało od 1942 r. getto (określane także jako obóz przejściowy lub obóz pracy przymusowej) wyłącznie dla ludności żydowskiej, która zatrudniana była przede wszystkim w zakładach zbrojeniowych. Likwidacja getta nastąpiła w maju 1943 r. W połączonych kopalniach "..." pracowali także jeńcy brytyjscy.

Ponadto, w ocenie organu informacje podane przez A.... K... dotyczące pobytu w M. nie wskazują, że wnioskodawca przebywał w obozie pracy przymusowej, gdyż z jego relacji wynika, że wraz z całą rodziną (rodzicami i bratem ...) został wywieziony z miejscowości .. pow. ... i osadzony w "specjalnym obozie mieszkalnym dla robotników ze wschodu". Całą rodzinę strony wraz z kilkoma innymi rodzinami w skład których wchodzili fachowcy (głównie ślusarze i kowale) umieszczono w małym jedno lub dwupiętrowym starym budynku w M.. A. K. podał, że jego ojciec pracował w charakterze kowala w kopalni "...", zaś matka wraz z nim i jego bratem w stołówce. Obóz ogrodzony był wysokim płotem, a przy bramie widniał napis "Ostarbeiter". Wnioskodawca oświadczył także, że można było wychodzić do miasta, ale trzeba było mieć przepustkę, co świadczy o tym, że przebywał w obozie mieszkalnym typu "Gemeinschatfslager".

Organ wskazał, że w czasie okupacji powstawało wiele obozów tego typu, co wynikało z konieczności skoszarowania osób deportowanych do pracy z odległych miejscowości i takie obozy uważano za zwykłe czasowe mieszkanie zatrudnionych pracowników, a robotników w nich mieszkających za wolnonajemnych, którzy mieli swobodę poruszania

4

Sygn. akt V SA/Wa 2893/07

się poza obozem po zakończonej pracy. Sam wnioskodawca przyznał, że początkowym celem transportu w którym jechał z rodziną było terytorium ..., jednak z transportu wyłączonych zostało kilka rodzin, w których znajdowali się fachowcy (ślusarze i kowale). Informacje podane przez stronę wskazują, zdaniem Kierownika Urzędu, na możliwość opuszczania obozu (przepustki i niemieckie dowody tożsamości) Tym samym brak podstaw do uznania, że obóz ten był obozem pracy przymusowej.

Organ uznał, że świadek ... w zeznaniu z dnia 30 lipca 1990 r. potwierdził jednie fakt posiadania przez rodzinę K.. domu w ... Podobne informacje podała ... w oświadczeniu z dnia 17 lipca 1990 r.; również zeznania ... z dnia 9 marca 2005 r., ... z dnia 7 kwietnia 2005 r., ... z dnia 27 czerwca 1997 r., ... z dnia 13 września 2005 r ww. nie są wiarygodnym dowodem osadzenia w obozie pracy. B. K. (żona brata strony, .. K....) swoje informacje dotyczące osadzenia w "specjalnym obozie dla robotników ze wschodu" oparła na powojennych relacjach .... K.. (matki wnioskodawcy); również wiadomości ... i ... mają swoje źródło w opowieściach rodziny K... po wojnie. Oświadczenie .. z dnia 27 czerwca 1997 r. złożone w sprawie ... K... (brata strony) opiera się na kontaktach listownych z A.. K.. w czasie okupacji, zatem w ocenie Kierownika Urzędu żadna z wymienionych osób nie była świadkiem opisywanych zdarzeń.

Zdaniem organu życiorysy składane przez stronę w latach 50-tych i 70-tych w różnych instytucjach i urzędach potwierdzają jedynie pobyt w "specjalnym obozie dla robotników ze wschodu". Organ zauważył, iż IPN jest organem wyspecjalizowanym w kwestiach istnienia obozów pracy na ziemiach polskich w okresie od 1939 r. do 1945 r. i dlatego opinia tego organu w tym zakresie ma dla Kierownika Urzędu decydujące znaczenia (organ wskazał na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 22 czerwca 2006 r. - sygn. akt II SA/Sz 415/06 - niepubl.).

Kierownik Urzędu wyjaśnił także, iż Fundacja "Polsko - Niemieckie Pojednanie", na którą powołuje się A. K. we wniosku, jest instytucją w pełni samodzielną i przy wypłacaniu odszkodowań kieruje się własnymi, wewnętrznymi przepisami, a nie przepisami cytowanej ustawy.

Na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów w ocenie organu wynika, że A. K. pracował w M. k/..., a więc na terytorium

5

Sygn. akt V SA/Wa 2893/07

państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., tak więc nie nastąpił fakt deportacji wskazany w art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym.

W skardze wniesionej na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. K. wniósł o jej uchylenie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym, art. 2 Konstytucji RP oraz art. 7,8,9,35,62,75,77 par. 1, 78 par. 1, 80, 81, 86 kpa.

W uzasadnieniu skargi Skarżący zarzucił błędną interpretację art. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym, polegającą na nadaniu szczególnego znaczenia określeniu rodzaju obozu zamiast stwierdzeniu, że istotą przepisu jest sama "represja". Represją jest zaś każda niewolnicza praca.

Skarżący nie wykluczył, że być może był zakwaterowany z rodziną w obozie w ..., które graniczą z ....

Zarzucił przewlekłość postępowania i brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie poprzez odrzucenie złożonych oświadczeń świadków oraz brak przesłuchania stron. Wyłączenie ze sprawy brata ...

Zarzucił pominięcie dowodu jakim było zaświadczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w ... z 1947 r. o repatriacji rodziców. Zarzucił interpretowanie faktów przez organ na niekorzyść skarżącego, przyjmowanie pism IPN jako istotnych dla sprawy, gdy tymczasem organ ten nie dysponuje pełną dokumentacją i przy braku tej pełnej dokumentacji archiwalnej formułuje tzw. "pewniki" w swoim pismach.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W toku postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie skarżący złożył pismo z 24 grudnia 2007 r., w którym ustosunkował się do odpowiedzi na skargę (k. 26-31), pismo z 11 marca 2008 r. zatytułowane "Raport obywatelski" w którym zawarł rys historyczny sprawy oraz własny opis Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (k. 50-53).

Na rozprawie przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 26 sierpnia 2008 r., pełnomocnik organu złożył do akt sprawy pismo Prezesa IPN skierowane do Skarżącego, z którego wynika, że w rejonie ... istniało podczas niemieckiej okupacji ... jenieckich obozów robotniczych, a wśród nich była kopalnia ..., gdzie pracowało ponad ... jeńców brytyjskich, W piśmie tym Prezes IPN wskazał na brak informacji o istnieniu w rejonie ... obozów pracy

6

Sygn. akt V SA/Wa 2893/07

przymusowej dla cywilnych robotników przymusowych i wyjaśnił, że IPN może potwierdzić istnienie i charakter obozu tylko na podstawie materiałów źródłowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Uprawnienia Wojewódzkich Sądów Administracyjnych określone przepisami m.in. art. 1 par. 1 i par. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz 1263) oraz art. 3 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz 1270 ze zm.) sprowadza się do kontroli zagadnień zaskarżonej decyzji z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Badając zaskarżone decyzje w kontekście wskazanych wyżej przepisów, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W sprawie nie doszło do naruszenia ani prawa materialnego ani przepisów prawa procesowego w stopniu wpływającym na wynik sprawy.

Kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne zakończone zaskarżoną decyzją prowadzone było w trybie art. 154 kpa. Jest to postępowanie nadzwyczajne, będące wyjątkiem od zasady trwałości decyzji ostatecznych zawartej w art. 16 par. 1 kpa. Jego przedmiotem jest prowadzenie weryfikacji wydanej już decyzji ostatecznej nie tworzącej praw nabytych dla strony postępowania, jeżeli przemawiają za tym względy interesu społecznego lub słuszny interes strony.

W postępowaniu tym organ weryfikował decyzję własną z dnia ... grudnia 2005, utrzymującą w mocy decyzję własną z ... października 2005 r. odmawiającą przyznania skarżącemu uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

Weryfikowana decyzja była decyzją odmowną przez co nie tworzyła praw nabytych dla skarżącego.

Postępowanie nadzwyczajne toczyło się z wniosku samego skarżącego, który wskazywał istnienie słusznego interesu własnego w prawie do Sądu, którego to prawa wobec nieporozumienia nie zrealizował poprzez złożenie skargi na decyzje z ...12.2005 r. Skarżący złożył jedynie skargę na decyzję pierwszoinstancyjną z ...10.2005 r.

7

Sygn. akt V SA/Wa 2893/07

(skarga z 11.11.2005 r.), a ta jako niedopuszczalna została odrzucona postanowieniem tutejszego Sądu z dnia 11.01.2006 r. sygn. akt VSA/Wa 2928/05.

We wniosku o rozpoznanie sprawy z art. 154 kpa Skarżący powoływał się na zarzuty zawarte we wcześniejszych pismach, w tym we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy z 7.11.2005 r., a w nich podnosił błędną ocenę materiału dowodowego w tym pism IPN oraz odmowę wiarygodności zeznań świadków.

Wydając zaskarżoną decyzję w trybie art. 154 kpa organ dokonał ponownej analizy materiału dowodowego będącego podstawą wydania weryfikowanej decyzji z dnia ... grudnia 2005 r. i poprzedzającej je decyzji z ... października 2005 r. jak też uzupełnił ten materiał o pismo Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu - Biura Edukacji Publicznej z dnia 25 lipca 2007 r. (k. 251 akt administracyjnych). Organ dokonał również analizy i ustaleń w zakresie wymaganych przez art. 154 kpa przesłanek "interesu społecznego" lub "słusznego interesu strony". Ustalenia i wnioski organu są podzielane przez Sąd.

Zaskarżona decyzja z dnia ... października 2007 r. jest drugą decyzją odwoławczą jaka zapadła w tej sprawie. Pierwsza drugoinstancyjna decyzja z dnia ... sierpnia 2006 r. została uchylona wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 19 grudnia 2006 r. sygn. akt VSA/Wa 1691/06. Podstawą uchylenia tej decyzji był brak badania i oceny czy za zmianą lub uchyleniem decyzji ostatecznej przemawia "interes społeczny" lub "słuszny interes strony", jak też wyjaśnienie niejasności czy wręcz rozbieżności w treści dokumentów, na których opierał się organ odmawiając przyznania skarżącemu uprawnienia do świadczenie pieniężnego z ww. ustawy. Wyjaśnienie miało dotyczyć istnienia bądź nieistnienia obozu pracy w okolicach .. i charakterem obozu "typu mieszkalnego" /Gemeinschaftslager/ oraz możliwość umieszczania różnych osób w różnych obozach. Wytyczne Sądu wiązały organ w myśl art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153 poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa. Wskazania Sądu zostały wykonane przez organ wydający decyzję z dnia ... października 2007 r.

Uzupełniające postępowanie dowodowe przyniosło odpowiedź IPN Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z 25 lipca 2007 r., z której jednoznacznie wynika, że obozy pracy przymusowej, to takie obozy, w których praca była wykonywana pod ścisłym nadzorem strażników, a osadzeni w tych obozach ludzie nie mogli wyjść samowolnie poza teren obozu.

8

Sygn. akt V SA/Wa 2893/07

Natomiast obóz typu Gemeinschaftslager oznaczał zatrudnienie w trybie tzw. wolnonajemnym ale zgodnie z rozporządzeniem o obowiązku pracy czyli z nakazem pracy polecanej przez władze okupacyjne. Świadczący pracę miał obowiązek ją wykonywać bez możliwości własnego decydowania o miejscu, rodzaju i okresie wykonywanej pracy. Osoby osadzone w obozach typu "Gemeinschaftslager" miały swobodę poruszania się poza obozem po zakończonej pracy. Powyższe twierdzenia są uzupełnieniem pisma IPN z 5 kwietnia 2005 r. (k. 132 akt adm.) i 9 sierpnia 2005 r., (k. 138 akt adm.). Zatem Gemeinschaftslager był to inny typ obozu niż obóz pracy przymusowej. IPN potwierdza istnienie i charakter obozów na podstawie materiałów archiwalnych.

Ponadto IPN wskazał iż regułą było, że ludność cywilna polska i żydowska oraz jeńcy, chociaż często pracowali w tych samych miejscach, to nie byli osadzani w tych samych obozach. Wyjątek stanowiły osoby popełniające drobne wykroczenia natury administracyjnej, które w pierwszym okresie okupacji (do momentu powstania tzw. obozów pracy wychowawczej), były osadzone w trybie karnym w żydowskich obozach pracy.

Taki wyjątek w sprawie nie był przedstawiony przez Skarżącego. Pismo IPN z 25.07.2007 r., wskazywało, że instytucja ta nie zna materiałów potwierdzających istnienie obozu pracy w ...

Istniejące wcześniejsze pisma potwierdzają tę okoliczność, mianowicie pismo IPN Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Biura Edukacji Publicznej Oddział w K. z dnia 14 marca 2005 r. stwierdza istnienie getta dla ludności żydowskiej w M. k/... oraz istnienie tam oddziałów (w liczbie mnogiej) roboczych jeńców alianckich. W kopalniach ... pracowali jeńcy ... Brak jest natomiast danych o innych więźniach. Getto zostało zlikwidowane w maju 1943 r. W piśmie tym stwierdza się również, że bywa, iż getto jest określane jako obóz przejściowy lub jako obóz pracy przymusowej ale wyłącznie dla ludności żydowskiej wskazując na publikacje K. J., A. K. i F. P. "Działalność gestapo..."

Ta okoliczność wynika też w części z pisma IPN skierowanego do Skarżącego z dnia 11 marca 2005 r. (k. 124 akt adm.) mówiącego o obozie pracy dla ludności żydowskiej i oddziałach roboczych jeńców alianckich w M. k. ... oraz braku informacji na temat innego obozu pracy poza ww. Zauważyć należy że wskazane

9

Sygn. akt V SA/Wa 2893/07

w nim pojęcie obozu pracy dla ludności żydowskiej zostało wyjaśnione w piśmie IPN z 25.07.2007 r. jako getto.

Również informator encyklopedyczny Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskiej w Polsce Rady Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa "Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-1945 r., podaje, iż w M. było getto -utworzone w 1942 r. i zlikwidowane w maju 1943 r. (więźniów wywieziono do obozu koncentracyjnego w ...). Mieszkańcy getta pracowali w przedsiębiorstwach zbrojeniowych - nie w kopalni. Byli też jeńcy brytyjscy pracujący w kopalni (ok. ... jeńców wg. stanu przeciętnego, liczbowego).

Ustalenia te dały podstawę do przyjęcia, że materiały archiwalne stanowiące o treści ww. pism nie potwierdziły istnienia obozu pracy przymusowej w M. poza gettem i oddziałami jeńców alianckich.

Słusznie też organ uznał, iż IPN Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu jest organem wyspecjalizowanym w kwestiach istnienia obozów pracy na ziemiach polskich w okresie od 1939 r. do 1945 r. i że opinia tego organu ma decydujące znaczenie.

Przedstawione w sprawie merytorycznej o przyznanie świadczenia pieniężnego oświadczenia świadków: ... wbrew twierdzeniom

Skarżącego zostały przyjęte w poczet materiału dowodowego. Zgodnie z art. 75 par. 1 kpa jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, w tym np. zeznania świadków. Kpa nie reguluje formy zeznania świadków. Zważywszy na treść art. 50 par. 1 kpa i art. 54 par. 1 kpa, w których przewidziana jest możliwość złożenia zeznań na piśmie, należy uznać, że świadek może również w formie pisemnej złożyć zeznanie. Takie pisemne wyjaśnienie może również składać strona postępowania.

Ocena tych zeznań dokonana przez organ zarówno przy wydawaniu decyzji o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego z dnia ... grudnia 2005 r., jak przy wydaniu zaskarżonej decyzji z dnia ... października 2007 r., jest taka sama. Jest to prawidłowa ocena. Żadna z wymienionych osób nie była świadkiem opisywanych zdarzeń z lat 1942 - 1945. Część świadków zeznawała tylko na okoliczność pozostawionego majątku przez rodzinę K... w .., część przedstawiała informacje z opowieść powojennych rodziny K... Organ nie uznał tych zeznań za wiarygodny dowód osadzenia w obozie pracy. Nie pojawiła się żadna nowa

10

Sygn. akt V SA/Wa 2893/07

okoliczność, która dałaby podstawę do zmiany tej oceny. Sama ocena została dokonana z uwzględnieniem całokształty zgromadzonego materiału dowodowego - w tym treści ww. pism IPN oraz oświadczeń samego Skarżącego. Zatem bezzasadny jest zarzut Skarżącego o odmowie dopuszczenia tych dowodów w sprawie. Dopuszczenie dowodu w sprawie, a jego ocena to dwie różne sprawy. Skarżący po prostu polemizuje z ustaleniami organu.

Wbrew zarzutom Skarżącego, iż nie został on przesłuchany w sprawie - to jego pisemne oświadczenia zawarte w pismach, w tym w uzasadnieniu skargi do WSA z dnia 25 stycznia 2004 r. były podstawą do ustaleń przyjętych w sprawie toczącej się w przedmiocie przyznania świadczenia pieniężnego. Sam Skarżący przyznał, iż początkowym celem transportu, w którym jechał z rodziną było terytorium Niemiec, jednak z transportu wyłączono kilka rodzin (5-10), w których znajdowali się fachowcy (ślusarze i kowale). Rodziny zostały umieszczone w małym jedno lub dwupiętrowym ogrodzonym budynku w M.. Oznajmiono im, że nie można wychodzić bez przepustki na miasto. Cała rodzina mieszkała w jednym małym pomieszczeniu na parterze.

Każda rodzina miała tylko jedno pomieszczenie i wspólny sanitariat. Wszystkie rodziny miały jakieś dokumenty, które już po wyzwoleniu z nienawiścią zniszczono. Przepustki, niemieckie dokumenty, możliwość opuszczenia tegoż miejsca za okazaniem przepustki zostało uznane przez organ za okoliczności świadczące, iż strona przebywała w obozie mieszkalnym typu Gemeinschaftslager. Potwierdziły to zdaniem organu również życiorysy strony składane w różnych urzędach w latach 50 i 70, w których A. K. stwierdzał pobyt w M. w specjalnym obozie dla robotników ze wschodu w latach 1942 - 1945.

Organ odniósł się również do faktu przyznania Skarżącemu odszkodowania przez Fundację Polsko - Niemieckie Pojednanie wskazując, iż Fundacja przy wypłacaniu odszkodowań kierowała się własnymi przepisami, a nie przepisami cytowanej ustawy o świadczeniach pieniężnych.

Analiza materiału dowodowego została dokonana przez organ w kontekście zaleceń sądowych z wyroku z 19 grudnia 2006 r. jak i uzupełniającego postępowania dowodowego - pisma IPN z 25.07.2007 r.

Analiza i ocena jest prawidłowa. Pismo IPN z 25.07.2007 r. uzupełnia i wyjaśnia wcześniejsze pisma tegoż organu, definiuje pojęcie obozu pracy przymusowej w ramach szeregu obozów hitlerowskich istniejących w Polsce w latach 1939 - 1945 r.

ii

Sygn. akt V SA/Wa 2893/07

Element pracy wykonywanej pod ścisłym nadzorem strażników oraz niemożność

opuszczenia obozu poza jego teren jest przesądzający o jego charakterze

"przymusowego obozu pracy".

Art. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym stanowił, iż represją w rozumieniu tej ustawy

jest:

1. osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych, religijnych

2. deportacja do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium:

a) III Rzeszy i terenów przez nie okupowanych w okresie tej wojny

b) ZSRR i terenów przez niego okupowanych

Określenie represji jako osadzenia w obozie pracy przymusowej jest jednoznaczne. Odnosi się do konkretnego "co do charakteru" obozu. Twierdzenie Skarżącego, iż zapis prawny odnosi się do samej represji a nie do "znaczeniowo - rodzajowego obozu" nie znajduje potwierdzenia w wykładni gramatycznej tego przepisu. Nie każda przymusowa praca na rzecz hitlerowskich Niemiec jest objęta dyspozycją tego przepisu. Ustalenia organu były prawidłowe i nie doszło do naruszenia tegoż materialnego przepisu prawnego. Odnoście przesłanki odnoszącej się do deportacji do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, organ zgodnie z treścią pisma Archiwum Państwowego w K. z dnia 29 września 2003 r. (k.68 akt adm.) ustalił, iż ... (w tym ...) znajdował się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w granicach sprzed 1.09.1939 r. - co oznaczało brak zaistnienia tej przesłanki.

Niezasadny też jest zarzut błędnej oceny stanu faktycznego w sprawie poprzez pominięcie dowodu jakim było zaświadczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddział w K. z dnia 6 maja 1947 r. stwierdzające, że ojciec Skarżącego (wraz z żoną i ... synami) jest repatriantem przybyłym w ... ... 1943 r. z miejscowości ... (k. 61 akt adm.). Wymienione zaświadczenie nie ma żadnego wpływu na ustalenie charakteru miejsca pobytu Skarżącego wraz z rodziną w M. w latach 1942-1945 r., bowiem do tej okoliczności się nie odnosi. Ustalenia organu nie negują przymusowego opuszczenia przez rodzinę Skarżącego obozu w ... Nie negują też trudnej sytuacji Skarżącego w omawianym okresie -

12

Sygn. akt V SA/Wa 2893/07

co zrzuca Skarżący. Nie oznacza to jednak, że fakty te świadczą o osadzeniu Skarżącego w obozie pracy przymusowej w M..

Organ prawidłowo ustalił fakty w sprawie. Ponownie przeanalizował materiał dowodowy wraz z nowym pismem IPN z 25.07.2007 r. uznając, że za taką ponowną analizą przemawiają zarówno racje społeczne (działania organu w sposób rzetelny i budzący zaufanie), jak i słuszny interes skarżącego oraz zalecenie zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2006 r.

Organ obszernie przedstawił argumentację dotyczącą rozumienia pojęcia "słusznego interesu strony" jak i przesłanki wystąpienia "interesu społecznego" z art. 154 kpa i nie dopatrzył się zaistnienia okoliczności dających podstawy do uchylenia decyzji z ... grudnia 2005 r.

Podzielając tę argumentację i ustalenia organu Sąd nie znajduje uchybień podniesionych przez Skarżącego wpływających na treść decyzji.

W sprawie nie naruszono przepisów prawa materialnego tj. art. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym. Zastosowana wykładnia przepisu jest prawidłowa. Ustalenia organu co do braku istnienia obozu pracy przymusowej dla cywilnych robotników przymusowych potwierdza kolejne pismo Prezesa IPN ze stycznia 2008 r., doręczone Skarżącemu po wydaniu zaskarżonej decyzji i będące odpowiedzią na jego pytania i wątpliwości. Pismo to Skarżący przedstawił Sądowi na rozprawie podnosząc, że być może był umieszczony wraz z rodziną w jednym z ... obozów jenieckich w rejonie .... Twierdzenia Skarżącego nie znajdują potwierdzenia w treści tegoż pisma. Przede wszystkim zauważyć należy, że dokument jest dowodem zaistniałym po wydaniu zaskarżonej decyzji. Nie mniej jednak z uwagi na obszerność zarzutów stawianych przez Skarżącego organowi na okoliczność błędów w ustaleniach faktycznych Sąd odnosi się do tegoż pisma. Prezes IPN informuje Skarżącego, że informacje na temat obozów pracy przymusowej w rejonie S. opierają się na takich źródłach jak: dokumenty wytworzone przez niemieckiego okupanta, ankiety Sądów Grodzkich, sporządzone w pierwszych latach po wojnie, ankiety Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce, dokumenty i relacje Międzynarodowej Służby Poszukiwawczej ITS w A., a także materiały zebrane w toku śledztw prowadzonych przez Główne i Okręgowe Komisje. Wymienione źródła nie zawierają informacji o istnieniu w rejonie S. obozu pracy przymusowej dla cywilnych robotników przymusowych.

13

Sygn. akt V SA/Wa 2893/07

Skarżący pytał o pracę przymusową w kopalni. W odpowiedzi Prezes IPN wskazał, iż w tamtym rejonie podczas niemieckiej okupacji istniało ... jenieckich obozów roboczych, w których jeńcy byli kierowani do pracy w kopalni w .... Jedną z nich była kopalnia ..., gdzie pracowało ponad ... jeńców brytyjskich.

Informacja ta jest zgodna z wcześniejszymi ustaleniami organu. Aczkolwiek pojawia się wcześniej nie wskazywana liczba "..." jenieckich obozów roboczych, to jednak nie jest to sprzeczne z treścią pism wcześniejszych, gdzie była mowa o oddziałach (w liczbie mnogiej) roboczych jeńców alianckich tj. jeńców brytyjskich ze wskazaną liczbą ... osób. Prezes IPN potwierdza również wcześniejszą treść pisma z 25.07.2007 r. będącego uzupełniającym materiałem dowodowym w sprawie, gdzie stwierdza się, że nie są znane przypadki osadzania rodzin w jenieckim obozie roboczym.

Wcześniejsze pismo stwierdzało również brak znanych przypadków osadzania robotników przymusowych w gettach poza wyżej omówionym wyjątkiem w ramach działań karnych za przewinienia administracyjne.

Pismo Prezesa IPN ze stycznia 2008 r. nie odnosi się do istnienia getta na terenie ..., co niewątpliwie wynika z faktu, iż Skarżący pytał o pracę przymusową w kopalni, a wg. wcześniejszych ustaleń więźniowie z getta pracowali w zakładach zbrojeniowych, a nie w kopalni. Nadto z ustaleń organu wynika, że getto zlikwidowano w maju 1943 r., a Skarżący twierdzi, że w M. przebywał do kwietnia 1945 r.

Dodatkowo Prezes IPN wyjaśnia, że w obozach pracy przymusowej osadzano tylko robotników przymusowych, nie osadzano natomiast członków ich rodzin (Skarżący miał wówczas ... lat, a brat ... lata).

Wszystko to świadczy, że ustalenia wcześniej dokonane przez organ są prawidłowe. Ocena zgromadzonego materiału jest obiektywna, a wnioski są logiczne. Rozważania Skarżącego, że być może był umieszczony w obozie w ... są jedynie polemika z ustaleniami organu. Pojawiają się dopiero w skardze do Sądu i nie znajdują żadnego odzwierciedlenia we wcześniejszych pismach, wnioskach, życiorysach Skarżącego. Tym samym Sąd nie uznał zasadności tego zarzutu. Odnośnie brata ... podnieść należy, że toczyło się odrębne postępowanie administracyjne, a kontrolowana decyzja odnosi się tylko do Skarżącego.

Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania w sposób wpływający na wynik sprawy.

W spawie nie ma naruszenia art. 7,8,9,62, 75, 77 par. 1, 80, 81, 86 kpa. Wszystkie pisemne wyjaśnienia strony zostały ocenione przez organ. Strona miała

14

Sygn. akt V SA/Wa 2893/07

możliwość wypowiedzenia się i ustosunkowania się do zebranego materiału dowodowego (k. 263 akt adm.).

Jedynie zarzut, że postępowanie było nadmiernie rozciągnięte w czasie znajduje potwierdzenie w sprawie. Nie mniej jednak uchybienie to z art. 35 kpa nie miało wpływu na wynik sprawy.

Niezasadny też jest zarzut naruszenia art. 2 Konstytucji. Według Skarżącego naruszenie tego przepisu polegało na pogwałceniu wielu przepisów Kodeksu Postępowania Administracyjnego oraz art. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym.

Kontrola zaskarżonej decyzji nie wykazała naruszenia przepisów podnoszonych przez Skarżącego, z wyjątkiem ww. art. 35 kpa stanowiącego o niezwłocznym załatwieniu sprawy, czego nie można powiedzieć o tym postępowaniu.

15

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.