Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 202/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-05-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6197 Służba Celna
Hasła tematyczne: Służba celna
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 5-8, art. 10, art. 11, art. 16, art. 17 par. 1 pkt 1 i 6, art. 300
journal: Dz.U. 2017 poz 1904
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego - tekst jednolity
article: art. 199 pkt 1 i 2, art. 251, art. 258, art. 261 ust. 1 i 3, art. 262, ar. 263 ust.1 i 4a, art. 267, art. 275
journal: Dz.U. 2020 poz 505
law: Ustawa z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej - t.j.

SENTENCJA

Dnia 7 maja 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak Asesor WSA Małgorzata Kowalska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2021 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P. Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dyscyplinarnego uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. z dnia [...] nr [...].


UZASADNIENIE

Postanowieniem z [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. z [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dyscyplinarnego względem funkcjonariusza celno-skarbowego P. Ł.

Jak wynika z akt sprawy, postanowieniem z [...] Szef Krajowej Administracji Skarbowej wszczął postępowanie dyscyplinarne przeciwko st. rachmistrzowi P. Ł. rzecznikowi dyscyplinarnemu, pełniącemu służbę w [..] Urzędzie Celno-Skarbowym w B. , wobec niedopełnienia przez niego obowiązków służbowych wynikających ze złożonego ślubowania, przepisów prawa oraz przekroczenia uprawnień, określonych w przepisach prawa. Do prowadzenia i orzekania w postępowaniu dyscyplinarnym wyznaczył Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł.

Postanowieniem z [...] Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. na podstawie art. 314 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 30) – dalej "k.p.k.", w związku z art. 275 i art. 262 ust. 4 pkt 4 ustawy z 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (t.j. Dz.U. 2020 r. poz. 505 ze zm.) – dalej "ustawa o KAS", zmienił postanowienie z 16 lipca 2020 r. o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego w zakresie opisu przewinienia dyscyplinarnego zarzucanego obwinionemu zarzucając mu, że w okresie od 14 sierpnia do 10 września 2019 r. pełniąc funkcję rzecznika dyscyplinarnego w [...] Urzędzie Celno-Skarbowym w B. nierzetelnie wykonał zadanie polegające na przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie dotyczącej Kierownika Referatu Monitorowania i Nadzoru Oddziałów Celnych [...] Urzędu Celno-Skarbowego w B. nadkom. M. S. poprzez niezbadanie oraz nieuwzględnienie wszystkich zaistniałych w sprawie okoliczności, czym dopuścił się uchybień o charakterze proceduralnym, a w szczególności:

nie stosował się do dyspozycji § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego w stosunku do funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej (Dz.U. z 2018 r. poz. 115), dalej "rozporządzenie", poprzez wszczęcie postępowania wyjaśniającego w dniu 14 sierpnia 2019 r. w sytuacji, gdy kwestia tożsamości sprawcy, kwalifikacji prawnej przewinienia została ponad wszelką wątpliwość rozstrzygnięta przed wszczęciem postępowania wyjaśniającego;

nie stosował się do dyspozycji § 3 ust. 2 rozporządzenia poprzez prowadzenie w postępowaniu wyjaśniającym postępowania dowodowego właściwego dla postępowania dyscyplinarnego, a mianowicie poprzez zażądanie dokumentów kadrowych, indywidualnej karty obowiązków i uprawnień, opisu stanowiska służbowego i aktualnej oceny okresowej, prowadził korespondencję w sprawie nieprzydatną dla tego etapu postępowania;

nie stosował się do dyspozycji § 3 ust. 2 rozporządzenia poprzez wszczęcie postępowania wyjaśniającego w trakcie planowanego urlopu osoby, której ono dotyczyło, nie przeprowadził czynności niezbędnych w postaci odebrania wyjaśnień od nadkom. M. S.,

czym naruszył obowiązki wskazane w art. 199 pkt 1 i 2 ustawy o KAS wynikające ze złożonego ślubowania oraz obowiązku rzetelnego i terminowego wykonywania powierzonych zadań, tj. nie dopełnił obowiązków służbowych określonych w art. 254 pkt 1 ustawy o KAS.

Przesłuchany w charakterze obwinionego 7 września 2020 r. P. Ł. nie przyznał się do popełnienia zarzucanego mu przewinienia dyscyplinarnego, podnosząc, że jego działania jako rzecznika dyscyplinarnego, znajdowały umocowanie w obowiązujących przepisach prawa oraz zmierzały do ustalenia prawdy obiektywnej. Potwierdził, że wszczął postępowanie wyjaśniające w czasie urlopu nadkom. S., jednak po jego zakończeniu kilkukrotnie wzywał go do złożenia wyjaśnień w sprawie, co znajduje potwierdzenie w korespondencji mailowej znajdującej się w aktach sprawy.

24 września 2020 roku organ poinformowała stronę o zakończeniu postępowania i możliwości zapoznania się z aktami sprawy. Po zapoznaniu się z materiałami sprawy skarżący oświadczył, iż nie składa żadnych wniosków dowodowych.

5 października 2020 r., Rzecznik Dyscyplinarny [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł., po zapoznaniu się z aktami sprawy złożył wniosek o uzupełnienie materiału dowodowego poprzez przesłuchanie M. S. w charakterze świadka na okoliczność wszczęcia postępowania wyjaśniającego w trakcie planowanego urlopu i nieodebrania od niego wyjaśnień.

Postanowieniem z [...] Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. umorzył postępowanie dyscyplinarne prowadzone przeciwko P. Ł. z uwagi na wystąpienie ujemnej przesłanki procesowej określonej w art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w postaci przedawnienia karalności przewinienia dyscyplinarnego zarzucanego obwinionemu. Organ wyjaśnił, że zarzucane przewinienie dyscyplinarne dotyczy okresu od 14 sierpnia do 10 września 2019 r., podczas gdy art. 263 ust.4a ustawy o KAS stanowi, że nie można wymierzyć funkcjonariuszowi kary dyscyplinarnej po upływie roku od dnia popełnienia czynu.

Na powyższe postanowienie obwiniony złożył zażalenie wnosząc o jego uchylenie i umorzenie postępowania dyscyplinarnego z uwagi na to, że nie popełnił zarzucanego mu przewinienia.

Postanowieniem z [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. z [...].

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wyjaśnił, że bezspornym w niniejszej sprawie jest zaistnienie przedawnienia karalności przewinienia dyscyplinarnego zarzucanego obwinionemu, a więc wystąpienie ujemnej przesłanki procesowej określonej w art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 275 ustawy o KAS. Zdaniem organu II instancji zasadnicze znaczenie dla oceny zasadności zażalenia miało ustalenie, czy Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł., podejmując decyzję o umorzeniu postępowania, powinien to uczynić na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 275 ustawy o KAS, czy też, jak podnosi skarżący, na podstawie art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 275 ustawy o KAS. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. wskazał na tezy z piśmiennictwa i orzecznictwa, z których wynika konieczność umorzenia postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k. przy jednoczesnym wystąpieniu przesłanki z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. tylko wtedy, gdy materiał dowodowy jest pełny i pozwala na merytoryczną ocenę zasadności zarzutów postawionych obwinionemu. Dowody te mają wskazywać, że albo czynu nie popełniono, albo brak jest danych uzasadniających podejrzenie jego popełnienia. W sytuacji gdy zebrane dowody wskazują, że mogłoby dojść do skazania - wówczas postępowanie musi być umorzone na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k.

Zdaniem organu II instancji Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. prawidłowo umorzył postępowanie dyscyplinarne z powodu przedawnienia karalności przewinienia dyscyplinarnego, bowiem w sprawie wyjaśnienia wymagały powody, dla których nadkom. M. S. w trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego nie złożył wyjaśnień. W tej kwestii nie jest wystarczające stwierdzenie obwinionego, że nie skorzystał on z przysługującego mu uprawnienia. Uzupełnienie materiału dowodowego o zeznania nadkom. M. S. jest konieczne do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. zauważył jednocześnie, że wystąpienie przez obwinionego o załączenie do akt prowadzonego przez niego postępowania wyjaśniającego opinii służbowej nadkom. M. S. Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. mógł ocenić jako przeszkodę do podjęcia decyzji o zakończeniu postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 275 ustawy o KAS. Zdaniem organu II instancji przeprowadzenie dalszych dowodów wymagałoby kontynuowania postępowania, co przy zaistnieniu ujemnej przesłanki procesowej, stało się niemożliwe.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w zażaleniu organ stwierdził, że chybiony jest zarzut naruszenia art. 92 k.p.k. w zw. z art. 275 ustawy o KAS w sytuacji, gdy na skutek przedawnienia karalności czynu Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. nie dokonał merytorycznej oceny zebranych dowodów i umorzył postępowanie na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 275 ustawy o KAS. Zdaniem organu II instancji wskazanie, że podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie powinien być art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 275 ustawy o KAS stanowi polemikę skarżącego z prawidłowym rozstrzygnięciem organu I instancji. Prowadzący postępowanie dyscyplinarne dokonuje oceny dowodów według kryteriów określonych w art. 7 k.p.k. w zw. z art. 275 ustawy o KAS i brak okoliczności wskazujących, by doszło do przekroczenia granic zakreślonych w tym przepisie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższe postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. z [...] P. Ł. zarzucił naruszenie:

1. art. 254 pkt 1, art. 199 pkt 1 i 2 ustawy o KAS oraz art. 17 § 1 pkt 6, art. 2 § 2 k.p.k. i niezastosowanie art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k. w związku z art. 275 ustawy o KAS poprzez wszczęcie i prowadzenie postępowania dyscyplinarnego wobec braku prawnych i faktycznych podstaw zarzucanego skarżącemu przewinienia dyscyplinarnego. Zdaniem skarżącego wskazanego naruszenia dopuścił się Szef Krajowej Administracji Skarbowej, wydając w dniu 16 lipca 2020 r. postanowienie o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego na podstawie zarzutów adwokata M. S. zawartych w piśmie z 30 czerwca 2020 r. i bez ich weryfikacji. Jednocześnie powyższe postanowienie nie określało czasu miejsca i sposobu popełniania przez skarżącego deliktu dyscyplinarnego. Ponadto, w ocenie skarżącego, naruszenia tego dopuścił się także Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. w postanowieniu z [...] zmieniającym postanowienie o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego poprzez dokonanie interpretacji contra legem przepisów prawa dotyczących roli i obowiązków rzecznika dyscyplinarnego, która to interpretacja nie znajduje uzasadnienia w wynikach wykładni dokonanej z wykorzystaniem reguł językowych, systemowych oraz funkcjonalnych. Odbyło się to z naruszeniem:

• art. 261 ust. 1 ustawy o KAS w związku z § 2 rozporządzenia, w którym jasno sprecyzowano, iż rzecznik dyscyplinarny wszczyna postępowanie wyjaśniające (wydając postanowienie o wszczęciu postępowania wyjaśniającego) i prowadzi je na podstawie polecenia organu dyscyplinarnego, którym w tej sprawie był Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w B. i jest tym poleceniem związany w sytuacji, gdy w sprawie zachodzą wątpliwości co do popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego kwalifikacji prawnej lub tożsamości sprawcy, a nie jedynie tożsamości sprawcy i kwalifikacji prawnej czynu jak określono w postanowieniu Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. z [...]

• § 3 ust 1 rozporządzenia poprzez nieuprawnione ograniczenie kompetencji organu dyscyplinarnego w zakresie możliwości zlecenia rzecznikowi dyscyplinarnemu przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i nieuprawnionego stwierdzenia, iż rolą rzecznika jest każdorazowe badanie podstaw tego zlecenia, co nie znajduje uzasadnienia w treści tego przepisu ani nie da się wywieść w procesie jego wykładni;

• § 3 ust 2 rozporządzenia poprzez niezasadne przyjęcie, iż rzecznik dyscyplinarny w ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego jest ograniczony w inny sposób niż wynika to z interpretacji § 3 rozporządzenia, którego treść odkodowana jest z zastosowaniem a contrario przepisów § 7 rozporządzenia (w ramach postępowania wyjaśniającego nie przeprowadza się czynności wymagających spisania protokołu), w wykonywaniu czynności zmierzających do ustalenia okoliczności powołanych w § 3 ust. 1 i jego rola ograniczona jest jedynie do odebrania wyjaśnień od funkcjonariusza, którego dotyczy postępowanie. Interpretacja zastosowana przez Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł., a wcześniej przez Szefa KAS prowadzi do naruszenia zasady prawdy obiektywnej i zasady obiektywizmu nakazującej badać okoliczności przemawiające na korzyść i niekorzyść. Poprzez zakwestionowanie uprawnienia rzecznika do gromadzenia w toku postępowania niezbędnych materiałów naruszona została dyspozycja art. § 3 ust. 1 rozporządzenia oraz art. 261 ust. 1 ustawy o KAS. Taka interpretacja czyni funkcję rzecznika w postępowaniu wyjaśniającym iluzoryczną i statuuje domniemanie zasady winy w miejsce zasady domniemania niewinności;

• § 3 ust. 2 rozporządzenia poprzez przyjęcie, iż wszczęcie postępowania wyjaśniającego w trakcie nieobecności funkcjonariusza, którego postępowanie dotyczy, narusza ten przepis, podczas gdy z treści tej normy taki zakaz nie wynika i nie da się go wyinterpretować z tej, jak i innych norm dotyczących postępowania wyjaśniającego;

• § 3 ust. 2 w związku z § 4 in fine rozporządzenia poprzez niezasadne przyjęcie, iż warunkiem sine qua non prawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego jest odebranie wyjaśnień od funkcjonariusza Służby Celno-Skarbowej, którego postępowanie dotyczy i zadaniem rzecznika dyscyplinarnego jest odebranie tychże wyjaśnień, z całkowitym pominięciem okoliczności tego rodzaju, iż złożenie wyjaśnień przez takiego funkcjonariusza jest jego prawem, natomiast obowiązkiem rzecznika jest umożliwienie ich złożenia i pouczenie funkcjonariusza o tym prawie. Przyjęcie, iż odebranie wyjaśnień ma charakter bezwzględny i zawsze konieczny całkowicie pomija okoliczność związaną z możliwością stosowania przez funkcjonariuszy obstrukcji postępowania i pomija okoliczności określone w § 4 in fine rozporządzenia;

2. art. 262 ust. 4 pkt 4 ustawy o KAS w zakresie sformułowania prawidłowo opisanego przewinienia dyscyplinarnego wraz z jego kwalifikacją prawną. Naruszenia tego dopuścił się Szef KAS poprzez niewskazanie miejsca, czasu i sposobu popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jak również Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. w postanowieniu z [...] formułując zarzut w oparciu o naruszenie norm, których nie sposób wywieść z powołanych tam przepisów, w sposób wewnętrznie sprzeczny, ogólny i powołując między innymi okoliczność naruszenia obowiązków służbowych w zakresie terminowości, nie precyzując w jaki sposób tego naruszenia się dopuszczono oraz odniósł się do naruszenia obowiązków wynikających ze ślubowania bez określenia jakim obowiązkom spośród tam wymienionym uchybił skarżący, czym naruszono prawo do obrony i rzetelnego procesu;

3. art. 262 ust. 4 pkt 5 ustawy o KAS w związku z zasadą wyrażoną w art. 2 § 2 k.p.k. stanowiącą, iż podstawą wszelkich rozstrzygnięć powinny być prawdziwe ustalenia faktyczne poprzez brak uzasadnienia faktycznego zarzucanego skarżącemu deliktu dyscyplinarnego. Naruszenia tego dopuścił się Szef KAS, formułując nieokreślone w treści przewinienie dyscyplinarne świadczące o braku jakichkolwiek ustaleń faktycznych w szczególności co do czasu, miejsca i sposobu popełnienia przez skarżącego deliktu. Natomiast Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł., dokonując zmiany postanowienia Szefa KAS, bezkrytycznie oparł się na postanowieniu Szefa KAS z [...] umarzającym postępowanie dyscyplinarne wobec nadkom. M. S. i niezasadnie podzielił stanowisko Szefa KAS o błędach popełnionych przez skarżącego w prowadzonym postępowaniu wyjaśniającym;

4. art. 262 ust. 4 pkt 8 ustawy o KAS poprzez brak pouczenia o uprawnieniach i obowiązkach przysługujących skarżącemu w toku postępowania dyscyplinarnego, które powinno stanowić integralną część postanowienia o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego, a wobec jego niedołączenia postanowienia o zmianie postanowienia o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego z 25 sierpnia 2020 r., co naruszyło prawo skarżącego do obrony i rzetelnego procesu, gdyż nie został poinformowany o wszelkich prawach i obowiązkach mających zastosowanie w toku postępowania dyscyplinarnego. Uchybienia tego nie może sanować okoliczność przekazania informacji na temat praw i obowiązków podczas przesłuchania obwinionego 7 września 2020 r., ponieważ miało to miejsce prawie dwa miesiące po wszczęciu postępowania dyscyplinarnego i w ramach przesłuchania, na które skarżący stawił się w siedzibie [...] Urzędu Celno-Skarbowego;

5. art. 261 ust. 1 ustawy o KAS poprzez nieprzeprowadzenie przez Szefa KAS postępowania wyjaśniającego w sytuacji, gdy ziściły się warunki jego przeprowadzenia, o czym w uzasadnieniu nadmienił Szef KAS. Zdaniem skarżącego wskazuje to na instrumentalne traktowanie postępowania dyscyplinarnego, ponieważ pomimo wątpliwości co do faktu popełnienia przewinienia dyscyplinarnego Szef KAS wszczął postępowanie dyscyplinarne nie dopełniając obowiązku zlecenia rzecznikowi dyscyplinarnemu przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego zwłaszcza w sytuacji kiedy wiadomo było, iż formułowane przez adwokata zarzuty nie były wynikiem jego zapoznania się, podobnie jak jego mandanta, z aktami postępowania dyscyplinarnego i wyjaśniającego prowadzonego zarówno przed Naczelnikiem [...] Urzędu Celno-Skarbowego w B, jak i Szefem KAS;

6. art. 92 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k oraz art. 8 k.p.k. w związku z art. 275 ustawy o KAS poprzez uchybienie zasadzie samodzielności jurysdykcyjnej w zakresie rozstrzygnięć natury faktycznej i prawnej i braku związania rozstrzygnięciem innego organu i oparcie zarzucanego skarżącemu przewinienia dyscyplinarnego na treści postanowienia Szefa KAS z 20 kwietnia 2020 r. umarzającego postępowanie dyscyplinarne, które zdaniem skarżącego zostało wydane z naruszeniem prawa poprzez uznanie, iż zarzucane skarżącemu błędy popełnione w ramach postępowania wyjaśniającego (w sytuacji ich całkowitej bezzasadności) w jakikolwiek sposób rzutują na konieczność umorzenia postępowania dyscyplinarnego, w sytuacji gdy żaden przepis szczególny takiego skutku nie przewiduje. Ponadto zarzucone skarżącemu w treści postanowienia z 20 kwietnia 2020 r. uchybienia nie znajdują uzasadnienia w wykładni przepisów dotyczących roli, uprawnień i obowiązków rzecznika dyscyplinarnego.

Na wypadek nieuwzględnienia zarzutów dotyczących błędnej wykładni przepisów dotyczących postępowania wyjaśniającego przyjętych za podstawę odpowiedzialności dyscyplinarnej, skarżący wskazał dodatkowo na następujące naruszenia przepisów postępowania:

7. art. 257 ust. i art. 258 ustawy o KAS poprzez poddanie pod rozstrzygnięcie sprawy skarżącego niewłaściwemu organowi dyscyplinarnemu – Naczelnikowi [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. w sytuacji, gdy powołane wyżej regulacje jednoznacznie stanowią, iż naczelnik urzędu celno-skarbowego podobnie jak naczelnik urzędu skarbowego i dyrektor izby administracji skarbowej są organami dyscyplinarnymi jedynie w odniesieniu do podległych im funkcjonariuszy. Natomiast kompetencja Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, ogranicza się jedynie do wszczęcia lub przejęcia do prowadzenia postępowania wyjaśniającego lub dyscyplinarnego oraz wydania orzeczenia w stosunku do funkcjonariuszy, a nie do zmiany właściwości organów dyscyplinarnych;

8. art. 263 ust. 1 ustawy o KAS, zgodnie z którym postępowanie dyscyplinarne nie może być wszczęte po upływie trzech miesięcy od dnia powzięcia przez organ dyscyplinarny wiadomości o naruszeniu obowiązków służbowych przez funkcjonariusza. Przy czym uznać należy, iż organem dyscyplinarnym o jakim mowa powyżej mógł być Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w B., ewentualnie Szef Krajowej Administracji Skarbowej po przejęciu sprawy w trybie art. 262.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. i poprzedzającego je postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. i przekazanie sprawy właściwemu organowi dyscyplinarnemu celem wydania orzeczenia uniewinniającego skarżącego od zarzuconego mu przewinienia dyscyplinarnego. Ponadto wniósł o zasądzenie na swą rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Tytułem wstępu wskazać należy, że sąd administracyjny w rozstrzyganej sprawie orzekał na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Zaskarżone postanowienie w przedmiocie umorzenia postępowania dyscyplinarnego jest postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie, a więc, skarga na takie postanowienie mogła być rozpoznana w trybie uproszczonym.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji, sąd stwierdził, że skarga jest zasadna, albowiem zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Łódzkiego Urzędu Celno- Skarbowego w Łodzi wydane zostały z istotnym naruszeniem przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy.

Istotę sporu zaistniałego miedzy stronami stanowi rozstrzygnięcie czy, jak przyjęły organy obu instancji, wobec upływu okresu karalności zarzucanych skarżącemu przewinień dyscyplinarnych oraz braku wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego w toku prowadzonego postępowania dyscyplinarnego konicznym było jego umorzenie na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 263 ust. 4a i art. 275 ustawy o KAS, czy też rację ma skarżący wywodząc, że w kontrolowanym postępowaniu brak było przeszkód do merytorycznej oceny postawionych mu zarzutów i rozstrzygnięcia w oparciu o art. 17 § 1 pkt 1, a więc wydania rozstrzygnięcia uniewinniającego.

Na wstępie rozważań w sprawie niniejszej wskazać należy, że celem postępowania dyscyplinarnego jest ustalenie czy czyn, za który funkcjonariusz ma ponosić odpowiedzialność dyscyplinarną, został popełniony i czy obwiniony jest jego sprawcą. W tej sytuacji organ dyscyplinarny w pierwszej kolejności winien zbadać czy istotnie doszło do popełnienia czynu wyjaśniając wszechstronnie okoliczności z tym związane. W ocenie sądu w rozstrzyganej sprawie organy obu instancji uchyliły się od oceny zachowania skarżącego pod kątem zarzucanych przewinień dyscyplinarnych w sposób nieuprawniony wskazując na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego o dowód, który nie może być uznany za istotny z punktu widzenia zarzucanych skarżącemu naruszeń.

Odpowiedzialność dyscyplinarna funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej uregulowana została w przepisach art. 254-275 ustawy o KAS. Przepisy te określają rodzaje przewinień dyscyplinarnych, rodzaje kar, organy dyscyplinarne, przebieg postępowania dyscyplinarnego, tryb zaskarżania rozstrzygnięć, wykonanie kary dyscyplinarnej i jej zatarcie.

Zgodnie z art. 275 ustawy o KAS, w sprawach nieuregulowanych w ustawie zastosowanie mają przepisy Kodeksu postępowania karnego, które stosuje się odpowiednio. Odesłanie do przepisów k.p.k. oznacza, że ustawodawca świadomie nie uregulował w ustawie o KAS wszystkich kwestii związanych z postępowaniem dyscyplinarnym, odsyłając w tym zakresie do odpowiedniego stosowania przepisów k.p.k. Odpowiednie stosowanie przepisów k.p.k. należy rozumieć jako stosowanie z uwzględnieniem cech właściwych materii uregulowanej w Dziale VII ustawy o KAS, normującym odpowiedzialność dyscyplinarną funkcjonariuszy celno-skarbowych. Oznacza to, że niektóre przepisy k.p.k. należy stosować wprost, inne z pewnymi modyfikacjami, a jeszcze inne nie będą miały w ogóle zastosowania.

W myśl art. 263 ust. 4a. ustawy o KAS nie można wymierzyć funkcjonariuszowi kary dyscyplinarnej po upływie roku od dnia popełnienia czynu, o którym mowa w ust. 1. Zawieszenie postępowania dyscyplinarnego wstrzymuje bieg tego terminu. Wskazana regulacja zawiera tzw. ujemną przesłankę procesową uniemożliwiającą kontynuowanie postępowania dyscyplinarnego prowadzonego w stosunku do funkcjonariusza celno-skarbowego. Przedawnienie karalności jest instytucją powodującą brak możliwości pociągnięcia do odpowiedzialności sprawcy czynu, po upływie określonego czasu od jego popełnienia. Jest zatem okolicznością, która skutkuje uchyleniem karalności za popełnienie określonego czynu.

Do instytucji umorzenia postępowania dyscyplinarnego na mocy art. 275 ustawy o KAS odpowiednie zastosowanie znajdują regulacje zawarte w art. 17 k.p.k., który stanowi, iż nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza, gdy: m.in.: czynu nie popełniono albo brak jest danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie jego popełnienia (pkt 1), czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego albo ustawa stanowi, że sprawca nie popełnia przestępstwa (pkt 2), nastąpiło przedawnienie karalności (pkt 6).

Przedmiotem rozważań w orzecznictwie i piśmiennictwie na gruncie procedury karnej stało się to, na ile przedawnienie karalności wyłącza powinność merytorycznego odniesienia się przez organ procesowy do istoty sprawy, a więc do kwestii popełnienia czynu, znamion przestępstwa w czynie i odpowiedzialności oskarżonego (obwinionego). W uchwale z 13 marca 1997 r., I KZP 1/97 (publ. w OSNKW 1997/5-6/42) Sąd Najwyższy stwierdził, że istnieją ważne racje przemawiające za tym, by ujawnienie się ujemnej przesłanki procesowej w postaci przedawnienia w takiej fazie postępowania, która umożliwia wszechstronne rozważenie istoty i zasadności zarzutów postawionych obwinionemu, prowadziło do umorzenia procesu jedynie wtedy, gdy sam czyn rzeczywiście został popełniony i brak jest podstawy do uniewinnienia obwinionego.

Analiza orzeczeń i poglądów wyrażonych w doktrynie pozwoliła Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na wyprowadzenie wniosku, że wystąpienie negatywnej przesłanki procesowej w postaci przedawnienia karalności czynu nie wyklucza umorzenia postępowania z przyczyn materialnych bądź wydania orzeczenia uniewinniającego, o ile zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na ustalenie czy czyn popełniono oraz umożliwia jego merytoryczną ocenę, pod kątem odpowiedzialności dyscyplinarnej (wyrok NSA z 8 kwietnia 2011 r., I OSK 2093/10, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem https://cbois.nsa.gov.pl, dalej jako CBOSA). Co do zasady trafnie odwołując się do poglądów SN wyrażonych na tle procedury karnej organ II instancji wskazał w kontrolowanej decyzji, że przedawnienie nie może stanowić przeszkody do wydania wyroku uniewinniającego, ale wyłącznie w sytuacji gdy materiał dowodowy sprawy jest pełen i pozawala na merytoryczną ocenę zarzutów postawionych obwianemu. Natomiast braki w materiale dowodowym eliminują możliwość merytorycznego zakończenia postępowania, gdy w jego toku wystąpi przesłanka przedawnienia. Organ stanął na stanowisku, że kontrolowane postępowanie nie mogło zostać zakończone rozstrzygnięciem merytorycznym bowiem koniecznym było uzupełnienie postępowania dowodowego o przesłuchanie w charakterze świadka nadkom. M. S., w stosunku do którego skarżący, jako rzecznik dyscyplinarny prowadzący postępowanie wyjaśniające, miał dopuścić się zarzucanych mu naruszeń dyscyplinarnych.

W tym miejscu przypomnieć należy, że postępowanie dyscyplinarne w stosunku do skarżącego wszczęte zostało w związku z wnioskiem złożonym przez pełnomocnika M. S. wskazującym na bezprawne uzyskanie dostępu do akt prokuratorskich, wprowadzenie w błąd prokuratora, w celu ścigania dyscyplinarnego jego klienta będącego tzw. sygnalistą. Jak wynika z uzasadnienia postanowienia Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z [...] o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego wobec skarżącego w sprawie niedopełnienia przez niego obowiązków służbowych wynikających ze złożonego ślubowania, przepisów prawa oraz przekroczenia uprawnień, określonych w przepisach prawa, postępowanie to zostało wszczęte aby ostatecznie przesądzić o prawdziwości wysuwanych przez obrońcę M. S. zarzutów oraz aby ustalić, czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy między ich treścią, a przebiegiem postępowania dyscyplinarnego prowadzonego wobec M. S. W postanowieniu z [...] Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. zmieniając postanowienie z [..] sformułował wobec skarżącego zarzut, że w okresie od 14 sierpnia do 10 września 2019 r. pełniąc funkcję rzecznika dyscyplinarnego nierzetelnie wykonał zadanie polegające na przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie dotyczącej nadkom. M. S. poprzez niezbadanie oraz nieuwzględnienie wszystkich zaistniałych w sprawie okoliczności, czym dopuścił się uchybień o charakterze proceduralnym, a w szczególności:

1. nie stosował się do dyspozycji § 3 ust. 1 rozporządzenia, poprzez wszczęcie postępowania wyjaśniającego w sytuacji, gdy kwestia tożsamości sprawcy, kwalifikacji prawnej przewinienia została ponad wszelką wątpliwość rozstrzygnięta przed wszczęciem postępowania wyjaśniającego;

2. nie stosował się do dyspozycji § 3 ust. 2 rozporządzenia poprzez prowadzenie w postępowaniu wyjaśniającym postępowania dowodowego właściwego dla postępowania dyscyplinarnego, a mianowicie poprzez zażądanie dokumentów kadrowych, indywidualnej karty obowiązków i uprawnień, opisu stanowiska służbowego i aktualnej oceny okresowej, prowadził korespondencję w sprawie nieprzydatną dla tego etapu postępowania;

3. nie stosował się do dyspozycji § 3 ust. 2 rozporządzenia poprzez wszczęcie postępowania wyjaśniającego w trakcie planowanego urlopu osoby, której ono dotyczyło, nie przeprowadził czynności niezbędnych w postaci odebrania wyjaśnień od nadkom. M. S.,

czym naruszył obowiązki wskazane w art. 199 pkt 1 i 2 ustawy o KAS wynikające ze złożonego ślubowania oraz obowiązku rzetelnego i terminowego wykonywania powierzonych zadań, tj. nie dopełnił obowiązków służbowych określonych w art. 254 pkt 1 ustawy o KAS.

W toku prowadzonego postępowania dyscyplinarnego aktywność organów ograniczyła się do ustalenia zakresu obowiązków i uprawnień obwinionego i uzyskanej ostatniej oceny okresowej oraz przesłuchania skarżącego w dniu 7 września 2020 roku. W złożonych wyjaśnieniach wskazał on, że wszczęcie postępowania wyjaśniającego w stosunku do M. S. nastąpiło na polecenie organu dyscyplinarnego z którym zapoznał się 12 sierpnia 2019 roku. Postępowanie wyjaśniające zostało przez skarżącego wszczęte 14 sierpnia 2019 roku. Wobec treści automatycznej zwrotnej informacji otrzymanej ze skrzynki mailowej M. S., w odpowiedzi na przesłane mu postanowienie o wszczęciu postępowania wyjaśniającego, wskazującej na przebywanie funkcjonariusza na urlopie wypoczynkowym w dniach 12-30 sierpnia 2019 r, skarżący 30 sierpnia 2019 roku ponownie przesyłając postanowienie z 14 sierpnia 2019 roku poinformował go o możliwości przesłania swoich wyjaśnień skarżącemu w formie elektronicznej do dnia 3 września 2019 roku. W związku z brakiem odpowiedzi ze strony M. S. skarżący ponowił swoją prośbę o złożenie wyjaśnień mailem z 3 września 2019 roku. O możliwości złożenia wyjaśnień w toku przedłużonego postępowania wyjaśniającego pismem z 9 września 2019 roku poinformowany został także adwokat ustanowiony przez M. S. W toku postępowania dyscyplinarnego organ nie widział potrzeby przesłuchania nadkom. S. i uznając, że zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, zawiadomieniem z 24 września 2020 roku, zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia, zawiadomił skarżącego o zakończeniu postępowania dowodowego i możliwości zapoznania się z aktami postępowania (art. 265 ust. 2 ustawy o KAS). Po zapoznaniu się z aktami sprawy 5 października 2020 roku skarżący nie wnosił o przeprowadzenie żadnych dodatkowych dowodów.

Sąd w całości podziela stanowisko skarżącego, że w rozstrzyganej sprawie zbędnym było przesłuchania M. S. na okoliczność wszczęcia postępowania wyjaśniającego w trakcie jego planowanego urlopu jak i powodów nie złożenia przez niego wyjaśnień w sprawie bowiem, pierwsza z tych okoliczności nie była kwestionowana w toku postępowania, zaś powody nie złożenia wyjaśnień przez nadkom. S. nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy skarżącego. Zdaniem sądu wskazywany przez organy materiał dowody nie jest konieczny do oceny stawianych skarżącemu zarzutów, a wręcz jest całkowicie nieprzydatny i irrelewantny dla ich oceny. W toku postępowania skarżący przyznał, że postępowanie wyjaśniające w stosunku do M. S. wszczął w trakcie jego urlopu, wskazując, że urlop funkcjonariusza nie stanowi przeszkody do jego wszczęcia. Z kolei powody dla których funkcjonariusz, przeciwko, któremu wszczęte zostało postępowanie wyjaśniające, a następnie dyscyplinarne, nie złożył wyjaśnień w sprawie nie maja znaczenia dla oceny prawidłowości postępowania skarżącego jako rzecznika dyscyplinarnego w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego. Zdaniem sądu sformułowany w sprawozdaniu rzecznika dyscyplinarnego z 8 października 2020 roku wniosek dowodowy miał na celu jedynie uchyleniu się organu od oceny stawianych obwianemu zarzutów. W ocenie sądu w sprawie istniał bowiem kompletny materiał dowodowy pozwalający na wyjaśnienie czy przypisany obwinionemu czyn został faktycznie popełniony oraz, czy wyczerpuje on znamiona zarzucanego skarżącemu przewinienia dyscyplinarnego.

Zgodnie z art. 261 ust. 2 ustawy o KAS o wszczęciu postępowania wyjaśniającego rzecznik dyscyplinarny zawiadamia osobę, której ono dotyczy. Szczegółowy tryb przeprowadzania postępowania wyjaśniającego oraz dyscyplinarnego regulują przepisy rozporządzenia Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 7 grudnia 2017 roku w sprawie postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego w stosunku do funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej (Dz.U.2018 poz.115). Zgodnie z § 2 rozporządzenia rzecznik dyscyplinarny niezwłocznie, nie później niż w terminie 3 dni od dnia otrzymania zlecenia organu dyscyplinarnego, wydaje postanowienie o wszczęciu postępowania wyjaśniającego. Postanowienie to rzecznik dyscyplinarny doręcza niezwłocznie funkcjonariuszowi Służby Celno-Skarbowej, którego postępowanie wyjaśniające dotyczy. Z kolei § 3 rozporządzenia stanowi, że rzecznik dyscyplinarny w toku postępowania wyjaśniającego podejmuje wyłącznie czynności niezbędne do ustalenia:

1) czy popełniono przewinienie dyscyplinarne;

2) kwalifikacji prawnej przewinienia;

3) tożsamości sprawcy.

Rzecznik dyscyplinarny w toku postępowania wyjaśniającego odbiera wyjaśnienia od funkcjonariusza Służby Celno-Skarbowej, którego dotyczy postępowanie (§3 ust.2 rozporządzenia).

Stosownie do art. 261 ust. 3 ustawy o KAS po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego rzecznik dyscyplinarny składa wniosek do właściwego organu dyscyplinarnego o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego albo o umorzenie postępowania wyjaśniającego. Do wniosku, o którym mowa w art. 261 ust. 3 ustawy o KAS, rzecznik dyscyplinarny dołącza sprawozdanie z wyników postępowania wyjaśniającego, materiały zebrane w toku postępowania wyjaśniającego oraz wyjaśnienia złożone przez funkcjonariusza Służby Celno-Skarbowej, którego postępowanie dotyczy. W przypadku odmowy złożenia wyjaśnień przez funkcjonariusza Służby Celno-Skarbowej, którego dotyczy postępowanie wyjaśniające, we wniosku zamieszcza się stosowną adnotację (§ 4 rozporządzenia). Należy także pamiętać, że w toku postępowania dyscyplinarnego funkcjonariusz na podstawie znajdujących odpowiednie zastosowanie przepisów k.p.k. korzysta z ogólnych gwarancji procesowych takich jak zasada domniemania niewinności obwinionego – art. 5 k.p.k., zasada prawa do obrony – art. 6 k.p.k., czy wynikającego z art.300 k.p.k. prawa do składania wyjaśnień, ale także prawa do odmowy ich składania, czy odmowy odpowiedzi na pytanie. Powody zatem skorzystania przez M. S. z przysługujących mu uprawnień w toku prowadzonego przez skarżącego postępowania wyjaśniającego są całkowicie bez znaczenia dla oceny stawianych skarżącemu zarzutów. W tym zakresie dla oceny naruszenia przez skarżącego obowiązków służbowych istotne było ustalenie czy prawidłowo poinformował funkcjonariusza o wszczęciu w stosunku do niego postępowania wyjaśniającego, a następnie o możliwości złożenia w nim wyjaśnień, a tym samym czy umożliwił mu skorzystanie z przysługującego uprawnienia procesowego. W ocenie sądu zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy w postaci korespondencji kierowanej przez skarżącego do M. S., oraz wyjaśnień skarżącego pozwalał na ocenę prawidłowości realizacji przez niego obowiązków rzecznika dyscyplinarnego w tym postępowaniu, w zakresie zarzutu naruszenia § 3 ust. 2 rozporządzenia.

W ocenie sądu sposób prowadzenia kontrolowanego postępowania dyscyplinarnego doprowadził do sytuacji, w której skarżący został pozbawiony jakiejkolwiek możliwości obrony i wykazania swojej niewinności w zakresie zarzucanych mu przewinień dyscyplinarnych, co jest szczególnie naganne w sytuacji, w której w sprawie zaniechano w ogóle wszczęcia postępowania wyjaśniającego, a na postanowienie o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego nie przysługiwał stronie żaden środek odwoławczy.

Zdaniem sądu wydanie przez organ postanowienia o umorzeniu postępowania z powodu przedawnienia karalności było w rozstrzyganej sprawie przedwczesne, z powodu braku jakichkolwiek ustaleń organu co do tego czy doszło w istocie do popełnienia zarzucanego skarżącemu przewinienia dyscyplinarnego. Organ winien zbadać, czy zasadne było wszczęcie wobec skarżącego postępowania dyscyplinarnego i czy popełnił zarzucane naruszenia. Nie przesądzając o tym czy doszło do popełnienia zarzucanego skarżącemu naruszenia obowiązków służbowych, ponieważ ustalenie to należy do kompetencji organu dyscyplinarnego, wskazać należy, to przecież organ dyscyplinarny zobligowany był samodzielnie ocenić zachowanie skarżącego, jako rzecznika dyscyplinarnego w postępowaniu przeciwko M. S. i ustalić, czy doszło do naruszenia przez niego dyscypliny służbowej. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że postępowanie poprzedzające wydanie postanowienia przez organ I instancji przeprowadzone zostało z naruszeniem przez organ dyscyplinarny zasady swobodnej oceny dowodów – art. 7 k.p.k., zasady samodzielności w rozstrzyganiu organu dyscyplinarnego – art. 8 k.p.k., zasada legalizmu – art. 10 k.p.k. Naruszeń tych przepisów nie dostrzegł i nie naprawił organ odwoławczy, przyjmując dowolnie, że na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego nie można było stwierdzić, czy zaistniał czyn zabroniony oraz nastąpiło naruszenie obowiązków służbowych. W konsekwencji błędnie organ odwoławczy uznał, że spełnione zostały przesłanki do umorzenia postępowania dyscyplinarnego z powodu przedawnienia.

Rację ma także skarżący wskazując, że w sprawie doszło do naruszenia obowiązku pouczania i informowania obwinionego o jego uprawnieniach procesowych – art. 16 k.p.k. Jednak z uwagi na stanowisko zajmowane przez stronę uznać należy, że uchybienie to nie miało istotnego wpływu na rozstrzygnięcie, bowiem skarżącemu jako rzecznikowi dyscyplinarnym doskonale znane były uprawnienia i gwarancje procesowe obwianego w toku postępowania dyscyplinarnego.

Za niezasadny uznać natomiast należało zarzut wskazujący na naruszenie przepisów o właściwości w kontrolowanym postępowaniu dyscyplinarnym. Właściwość organu dyscyplinarnego określają przepisy ustawy o KAS, przede wszystkim art. 257 oraz 267. Przepisy ustawy nie odnoszą się do kwestii wyłączenia organu z postępowania w sprawie dyscyplinarnej, co uzasadnia odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu postępowania karnego o wyłączeniu sędziego. Zatem przyjąć należy, że przesłanki wyłączenia organu dyscyplinarnego jak i tryb postępowania w tego rodzaju sprawie regulują stosowne odpowiednio art. 40-43 k.p.k.

Zgodnie z art. 257 ust. 1 ustawy o KAS orzekanie kar dyscyplinarnych należy do naczelnika urzędu skarbowego, naczelnika urzędu celno-skarbowego, dyrektora izby administracji skarbowej lub Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, zwanych dalej "organami dyscyplinarnymi", w odniesieniu do podległych im funkcjonariuszy. Stosownie zaś do art. 258 ustawy o KAS w szczególnie uzasadnionych przypadkach Szef Krajowej Administracji Skarbowej może wszcząć lub przejąć do prowadzenia postępowanie wyjaśniające lub dyscyplinarne oraz wydać orzeczenie w stosunku do funkcjonariuszy. W rozstrzyganej sprawie postępowanie dyscyplinarne w stosunku do skarżącego wszczęte zostało właśnie w oparciu o art. 258 ustawy o KAS przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, który do prowadzenia i orzekania w tym postępowaniu dyscyplinarnym wyznaczył Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że organ nie powinien w tym postępowaniu orzekać bowiem wydał rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania dyscyplinarnego dotyczącego nadkom. S., co w jego ocenie jest okolicznością uzasadniającą wątpliwości co do jego bezstronności w tej sprawie. Z kolei sytuacja, która zaistniała w urzędzie celno-skarbowym, w którym pełni służbę skarżący, a mianowicie postępowaniem dyscyplinarnym objęty został także naczelnik tego urzędu uzasadnia przekazanie prowadzenia postępowania dyscyplinarnego Naczelnikowi [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. jako organowi niezwiązanemu ze sprawa zarówno w sensie faktycznym jak i personalnym.

W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 41§ 1 k.p.k sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę podziela stanowisko Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, że wydanie przez niego postanowienia z 20 kwietnia 2020 roku o umorzeniu postępowania wobec M. S. w oparciu o art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k., w którym wskazał na uchybienia popełnione w toku postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego w tym postępowaniu jako przesłankę uzasadniające jego umorzenie, stanowi okoliczność podważającą jego obiektywizm w sprawie skarżącego i uzasadniającą zastosowanie odpowiednio trybu postępowania w tego rodzaju sprawie wskazanego w art. 43 k.p.k. polegającego na wskazaniu naczelnika innego urzędu celno-skarbowego, jako właściwego do rozpatrzenia sprawy i wydania orzeczenia w sprawie dyscyplinarnej. Trafnie także Szef Krajowej Administracji Skarbowej wskazał, że organem tym nie mógł być naczelnik urzędu, któremu podlegał skarżący, bowiem w stosunku do niego także wszczęte zostało postępowanie dyscyplinarne w związku ze sprawą M. S.

Sąd nie podzielił także zarzutów skargi wskazujących na naruszenie art. 263 ust. 1 ustawy o KAS. Stosownie do art. 262 ustawy o KAS postępowanie dyscyplinarne wszczyna właściwy organ dyscyplinarny. Zgodnie zaś z art. 263 ust. 1 ustawy o KAS postępowanie dyscyplinarne nie może być wszczęte po upływie 3 miesięcy od dnia powzięcia przez organ dyscyplinarny wiadomości o naruszeniu obowiązków służbowych przez funkcjonariusza, z zastrzeżeniem ust. 4 i 5 nie mającymi znaczenia w sprawie. Powołany przepis ściśle określa istotny dla odpowiedzialności dyscyplinarnej termin przedawnienia. Upływ tego terminu jest okolicznością, która z mocy samego prawa wyłącza dopuszczalność wszczęcia postępowania dyscyplinarnego. Jest to niewątpliwie norma o charakterze gwarancyjnym dla sprawcy czynu. Podkreślić też należy, że jedną z naczelnych zasad postępowania dyscyplinarnego jest szybkość represji dyscyplinarnej. Tylko w miarę szybka reakcja przełożonych na naruszenie obowiązków służbowych pozwala na osiągnięcie celów postępowania dyscyplinarnego. Podstawowe znaczenie ma zatem okres, jaki ustawodawca wyznaczył na wydanie postanowienia o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego. Przepis art. 263 ust. 1 ustawy o KAS stanowi, że okres trzech miesięcy biegnie od dnia powzięcia przez organ dyscyplinarny wiadomości o naruszeniu obowiązków służbowych przez funkcjonariusza. O tym, czy określone zachowanie funkcjonariusza uzasadnia pociągnięcie go do odpowiedzialności dyscyplinarnej decyduje wyłącznie właściwy organ dyscyplinarny. W rozstrzyganej sprawie postępowanie dyscyplinarne w stosunku do skarżącego zostało wszczęta postanowieniem z 16 lipca 2020 roku na podstawie art. 258 ustawy o KAS przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej. To także ten organ w postanowieniu z 20 kwietnia 2020 roku stwierdził popełnienie, w toku przejętego do prowadzenia postępowania dyscyplinarnego w stosunku do nadkom. S., zarzucanych obecnie skarżącemu naruszeń obowiązków służbowych, które zdaniem organu spowodowało konieczność umorzenia postępowania dyscyplinarnego wobec M. S. W ocenie sądu stwierdzić zatem należało, że dopiero całościowa analiza akt sprawy dyscyplinarnej prowadzonej wobec M. S. pozwoliła organowi na stwierdzenie popełnienia przez skarżącego zarzucanych mu obecnie przewinień dyscyplinarnych. Skoro zatem od daty wydania postanowienia z 20 kwietnia 2020 roku do daty wszczęcia postępowania dyscyplinarnego w przedmiotowej sprawie nie upłynął okres 3 miesięcy, o którym mowa w art. 263 ust. 1 ustawy o KAS, to wszczęcie postępowania dyscyplinarnego uznać należy za dopuszczalne.

Z uwagi na formalny charakter uchylonych przez sąd rozstrzygnięć organów dyscyplinarnych w kontrolowanym postępowaniu za przedwczesne uznać należy ustosunkowanie się do zarzutów skargi wskazujących na wadliwość zarzutów sformułowanych wobec skarżącego w postępowaniu dyscyplinarnym. Ocena tak stanowiłaby bowiem tzw. przedsąd. Kwestie te muszą zostać ocenione w pierwszym rzędzie przez organy dyscyplinarne w prowadzonym ponownie postępowaniu i ewentualnie wówczas będą mogły podlegać kontroli sądowej.

Końcowo jeszcze odnosząc się do argumentacji skargi wskazać należy, że z uwagi na związanie sądu administracyjnego granicami sprawy - art. 134 p.p.s.a w tym postępowaniu niedopuszczalna jest ocena zarzutów wysuwanych przez skarżącego w stosunku do postanowienia Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z 20 kwietnia 2020 roku o umorzeniu postępowania dyscyplinarnego w stosunku do nadkom. M. S. Sąd w tym postępowaniu nie jest uprawniony do kontroli prawidłowości tego rozstrzygnięcia, które wydane zostało w innej sprawie.

Reasumując wskazać należy, że czym innym z punktu widzenia funkcjonariusza jest stwierdzenie o jego niewinności, a czym innym umorzenie postępowania z powodu przedawnienia karalności czynu. Zdaniem sądu w kontrolowanym postępowaniu dyscyplinarnym organy nie uwzględniły hierarchii zawartych w art. 17 § 1 k.p.k przesłanek umorzenia postępowania dyscyplinarnego oraz słusznego interesu obwinionego funkcjonariusza w rozstrzygnięciu, czy popełnił przewinienie dyscyplinarne o które został obwiniony. W ponownie prowadzonym postępowaniu rzeczą organu dyscyplinarnego będzie dokonanie samodzielnych ustaleń i oceny, czy czyn, za który funkcjonariusz miał ponosić odpowiedzialność dyscyplinarną, został popełniony i czy obwiniony był jego sprawcą. W razie ustalenia, że do popełnienia przewinienia dyscyplinarnego nie doszło wydanie orzeczenia uniewinniającego mimo upływu terminu przedawnienia karalności. W razie zaś ustalenia w skutek oceny zgromadzonego materiał dowodowego, że skarżący dopuścił się zarzucanych przewinień dyscyplinarnych, w związku z wystąpieniem ujemnej przesłanki procesowej w postaci przedawnienia karalności, organ umorzy postępowanie dyscyplinarne.

Z przedstawionych wyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a orzekł jak w sentencji wyroku.

d.j.