Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 340/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska (spr.) Sędziowie WSA Jolanta Zdanowicz asesor WSA Jerzy Siegień Protokolant Anna Milicka-Stojek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2005 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] grudnia 2004 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2004 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Transportu i Budownictwa na rzecz S. B. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] grudnia 2004r utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] września 2004r. o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] sierpnia 1950r., w części dotyczącej wywłaszczenia parceli nr [...] o pow. [...] m2, położonej w P. przy ul. [...] stanowiącej własność W. R.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 (Dz. U. Nr 20, poz. 138 ze zm.), zatem w aspekcie zgodności z przepisami w/w dekretu należy ocenić kwestionowane orzeczenie.

Z przepisu art. 1 ust. 1 ww. dekretu wynika, że wywłaszczenie było dopuszczalne tylko wówczas, gdy spełnione zostały łącznie następujące przesłanki:

1) nieruchomość podlegająca wywłaszczeniu została zajęta w okresie od 1 września 1939r. do 9 maja 1945r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1 dekretu, a zatem: a) na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej.

b) na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki

narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub

przejętych na własność Państwa,

c) na cele wojskowe,

d) pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe

i cmentarze,

e) pod zalesienia lub na melioracje,

f) na cele użyteczności publicznej,

2) nieruchomość jest nadal użytkowana na cele wymienione w pkt 1 lub

w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów jest przewidziana na cele wymienione w pkt 1 i została częściowo lub całkowicie zagospodarowana z funduszów publicznych bądź też zagospodarowanie jej jest przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu,

3) w dniu wejścia w życie dekretu, tj. w dniu 14 kwietnia 1948r., nieruchomość znajdowała się we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych.

Jak wynika z wniosku wywłaszczeniowego z dnia [...] grudnia1949r., przedmiotowa nieruchomość została przejęta w [...] 1945r. przez Państwowe Przedsiębiorstwo [...], utworzone dekretem z dnia [...] 1945r. o utworzeniu Państwowego Przedsiębiorstwa [...] (Dz. U. Nr [...]. poz. [...]). Po jego likwidacji, nieruchomość ta została przejęta przez [...] Przedsiębiorstwo Państwowe [...] w P., które ja, zajmowało w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. i wystąpiło z wnioskiem wywłaszczeniowym.

Zgodnie z art. 3 ww. dekretu z dnia [...] 1945 r. celem Państwowego Przedsiębiorstwa [...] było:

-obsługiwanie [...],

- szkolenie obsługi [...],

-zakładanie i prowadzenie [...].

Należy zatem uznać, że działalność prowadzona przez ww. przedsiębiorstwo miała charakter użyteczności publicznej ze względu na powszechną dostępność i pożyteczność.

Zostały zachowane także inne wymogi wskazane w dekrecie z dnia 7 kwietnia 1948r

Zgodnie z art 3 § 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. wniosek wywłaszczeniowy został zatwierdzony przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych pismem z [...] 1949 r. nr [...].

W aktach sprawy znajduje się także odpis z księgi wieczystej [...] tom [...] wykaz [...], prowadzonej dla wywłaszczonej nieruchomości, oraz opis i mapa sporządzona przez Urząd Miasta P. w dniu [...] marca 1950r. W piśmie z dnia [...] maja 1950r. nr [...] Prezydent Miasta P. poinformował Urząd Wojewódzki w P., że "obwieszczenie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego podane było do publicznego wglądu w czasie od [...] kwietnia 1950r. do [...] maja 1950r. Strona wywłaszczana żadnych sprzeciwów ani wniosków nie zgłosiła."

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. orzeczeniem z dnia [...] sierpnia1950r. orzekło o wywłaszczeniu m. in. parceli nr [...] o pow. [...] m2, położonej w P. przy ul. [...], stanowiącej własność W. R. Z akt sprawy (karty nr 19 i 24 akt archiwalnych) wynika, że orzeczenie to zostało opublikowane w [...] Dzienniku Wojewódzkim Nr [...], poz. [...] z dnia [...] sierpnia 1950r. oraz było wywieszone do publicznego wglądu w czasie od [...] września 1950r. do [...] września 1950r. reasumując organ centralny stwierdził, że badane orzeczenie nie narusza prawa.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł S. B. domagając się jej uchylenia. W skardze podnosi, iż przejęcie nieruchomości przez Państwowe Przedsiębiorstwo [...] w miesiącu [...] było niemożliwe, bowiem przedsiębiorstwo to powoływał do życia dekret z dnia [...] 1945 r., który wszedł w życie z dniem [...] 1945r. Ponadto podnosi, że cele tego przedsiębiorstwa nie zasługują na miano użyteczności publicznej. Podobnie organ nie odniósł się co do celów drugiego przedsiębiorstwa [...] w P. oraz ich charakteru zwłaszcza nie rozważył czy miały one charakter użyteczności publicznej.

Minister Infrastruktury wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumenty podniesione w uzasadnieniu swoich decyzji.

Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawą badanego w postępowaniu nadzorczym orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. P. Urząd [...] z dnia [...] sierpnia 1950r. stanowił art. 1 i 2 dekretu z 7 kwietnia 1948 r. - o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 / Dz. U. Nr 20 poz.138/ .

Stosownie do brzmienia art. 1ust. 1 tego aktu "dopuszczalne jest wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od 1września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1 dekretu i znajdujących się w dniu wejścia w życie ww. dekretu we władaniu Skarbu Państwa, związku samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych.

Nieruchomość położona w P. przy ul. [...] stanowiąca własność W. R. zajęta była we wskazanym dekretem okresie najpierw przez [...] firmę [...] , której działalność ponad wszelką wątpliwość nie spełnia przesłanek wymienionych w art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. Następnie w [...] 1945r. nieruchomość przejęło Państwowe Przedsiębiorstwo [...], które to przedsiębiorstwo zdaniem składu orzekającego nie służyło realizacji celów użyteczności publicznej.

Należy zauważyć, że przepis art. 2 ust. 1 zawiera wyliczenie celów, na które może nastąpić wywłaszczenie w trybie tego dekretu. Wszystkie one są traktowane przez dekret jako cele użyteczności publicznej, bowiem tylko do takich majątków, które zajęte zostały w okresie wojny na cele użyteczności publicznej dekret ten miał zastosowanie.

W myśl tego przepisu wywłaszczenie przewidziane w art. 1 ust. 1 dekretu dotyczyć może tylko tych nieruchomości, które zajęte zostały na cele wskazane w ust. 1 lit. a-f, art. 2 dekretu przy czym pod literą a, b, c, d i e określono cele wywłaszczenia w sposób precyzyjny. Natomiast pod literą f ustalono, że chodzi tu o zajęcie "na cele użyteczności publicznej", przy czym nie użyto tu określenia "na inne cele użyteczności publicznej", mimo, że wszystkie cele określone pod literą a-e są traktowane przez dekret jako cele użyteczności publicznej co wynika z tytułu dekret, który miał zastosowanie, jak wcześniej zaznaczono, tylko do majątków zajętych na cele użyteczności publicznej. Redakcja przepisu art.2 ust.1 lit.f dekretu nie pozwala na przyjęcie, iż dekret posługuje się pojęciem użyteczności publicznej w znaczeniu szerokim, że wylicza cele określone pod lit. a-d jedynie przykładowo, a wyodrębniając pod lit. f w oddzielną grupę cele użyteczności publicznej, obejmuje nimi wszystko to, co za cel taki mogłoby być uznane, a nie zostało wymienione pod lit. a-e.

W orzecznictwie Naczelnego Sadu Administracyjnego utrwalił się pogląd że cele użyteczności publicznej wskazane pod lit. f muszą być interpretowane, ścieśniająco. Mogą to być więc tylko oczywiste cele publiczne, realizujące wartości powszechnie w społeczeństwie akceptowane (IV SA 1213/97, IV SA 1208/96).

Wąska interpretacja pojęcia "cele użyteczności publicznej" narzucona redakcją art. 2 ust.1 dekretu wyklucza możliwość zaliczenia do tych celów celu leżącego w interesie Państwa o charakterze gospodarczym

Według Słownika Języka Polskiego, słowo "publiczny" oznacza: dotyczący ogółu , służący ogółowi, przeznaczony dla wszystkich, związanych z jakimś urzędem, instytucją itp. ogólny, powszechny, społeczny.

Państwowe Przedsiębiorstwo [...] a następnie po jego likwidacji w dniu [...] 1947r.Państwowa [...] nie posiada zdaniem Sądu tego rodzaju charakteru. Prowadzona przez w/w przedsiębiorstwa działalności była działalnością o charakterze gospodarczym. Nawet jeżeli leżała ona w interesie Państwa, to nie sposób przyjąć, aby zaspokajała ona zbiorowe potrzeby społeczne i służyła ogółowi. Z powyższego względu wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości na podstawie powołanego dekretu było niedopuszczalne. Za słusznością takiego poglądu przemawia zamieszczenie wśród celów szczegółowo określonych w art.2 ust.1tego dekretu celów pod lit. b, " na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność państwa".

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na podstawie art. 145 §1 pkt.1 lit. a , art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.