Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 692/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-10-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 31zo ust. , art. 31zq
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 77 par 1, art. 79a, art. 80, art. 107 par 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Sędzia WSA Ewa Wojtysiak po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 października 2021 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] września 2020 r. nr [...]


UZASADNIENIE

M. R. (dalej: "Skarżący" lub "Strona") złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej "ZUS" lub "organ") w piśmie z dnia 10 kwietnia 2020 r. wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r.

Decyzją z dnia [...] września 2020 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374, ze zm., dalej: "ustawa COVID-19"), ZUS odmówił Skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za maj 2020 r.

W uzasadnieniu decyzji przywołał treść art. 31zo ust. 1 oraz art. 31 zq ust. 3 ustawy COVID-19 i wyjaśnił, że jednym z warunków zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek było złożenie dokumentów rozliczeniowych do 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik jest zwolniony z obowiązku ich składania.

Organ wskazał, że Strona dokumenty rozliczeniowe za maj 2020 r. złożyła 15 lipca 2020 r., tym samym nie został zachowany termin wynikający z art. 31 zq ust. 3 ustawy COVID-19. Z uwagi na powyższe, nie przysługuje Skarżącemu prawo do zwolnienia z opłacania składek za maj 2020 r.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy (pismo z dnia [...] września 2020 r.), wnosząc o uchylenie opisanej wyżej decyzji, Skarżący wyjaśnił, że wniosek został złożony w stosownym terminie, zaś deklaracje rozliczeniowe zawsze były składane terminowo przez biuro rachunkowe. Skarżący wyjaśnił, że deklaracja za miesiąc maj 2020 r. została sporządzona w dniu 15 czerwca 2020 r., jednak z powodu awarii sprzętu komputerowego została przekazana do skrzynki ZUS w formie papierowej. Z powodów nieznanych Skarżącemu, nie została "zaksięgowana" przez ZUS.

Nadto, M. D., prowadząca Biuro Rachunkowe i wykonująca usługi księgowe na rzecz Skarżącego, wyjaśniła w skierowanym do ZUS piśmie z dnia [...] września 2020 r., że z powodu problemów z Internetem, przekazała przedmiotową deklarację za maj 2020 r. - papierowo - do skrzynki ZUS. Nieznane są jej przyczyny "niezaksięgowania" tej deklaracji. Oświadczyła, że w momencie, gdy została poinformowana, iż deklaracje nie dotarły do ZUS, wysłała je po raz drugi elektronicznie.

W decyzji z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...], wydanej w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19, ZUS utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] września 2020 r.

W uzasadnieniu organ przywołał brzmienie przepisu art. 31 zo, art. 31 zp ust. 1, art. 31 zq ust. 1 i ust. 3 i wyjaśnił, że z jego ustaleń wynika, iż Skarżący jako płatnik składek złożył deklarację rozliczeniową ZUS DRA za maj 2020 r. w dniu 15 lipca 2020 r., tj. po upływie bezwzględnego terminu wyznaczonego ustawą do 30 czerwca 2020 r. Dodał, że jako płatnik składek zgłaszający do ubezpieczeń zatrudnianych pracowników, Skarżący nie był zwolniony ze składania comiesięcznych raportów imiennych oraz deklaracji rozliczeniowych. Brak deklaracji rozliczeniowych uniemożliwił zwolnienie go z opłacenia składek na zasadach, o których mowa w ustawie COVID-19.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skardze na ww. decyzję z dnia [...] listopada 2020 r., Skarżący zarzucił naruszenie zasad prawidłowego postępowania, polegające na niesprawdzeniu i nieuwzględnieniu faktu złożenia dokumentacji bezpośrednio w Oddziale ZUS w S. w formie papierowej, z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 31 zq ust. 8 ustawy COVID-19.

Wniósł o uznanie twierdzeń – swoich i osoby prowadzącej usługi księgowe na jego rzecz - przedstawionych w związku z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy, w pismach z dnia [...] września 2020 r.

W uzasadnieniu skargi ponownie wskazał na okoliczności uniemożliwiające złożenie do ZUS deklaracji za maj 2020 r. drogą elektroniczną, wskazał też na fakt złożenia deklaracji do specjalnie przygotowanej w tym celu przez ZUS skrzynki "wystawionej na I piętrze budynku (wejście od parkingu)" oraz na ponowne złożenie deklaracji za maj 2020 r. drogą elektroniczną po otrzymaniu informacji (ok. 13 lipca 2020 r.) o problemach z wpływem dokumentacji do ZUS.

Skarżący zarzucił nadto, że ZUS nie poczynił żadnych starań celem wyjaśnienia, co się stało z prawidłowo złożonymi w czerwcu 2020 r. (w formie papierowej) dokumentami, gdy winą za ich rzekome niedostarczenie organ obciążył płatnika składek.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje.

Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym działając na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem, tj. prawidłowości zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów obowiązującego prawa oraz trafności jego wykładni. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c) "p.p.s.a. lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Z przepisów art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Stosownie do art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Rozpoznając wniesioną skargę w granicach tak zakreślonych kompetencji, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi, a tym samym przedmiotem kontroli Sądu, jest decyzja ZUS z dnia [...] listopada 2020 r., którą organ ten utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] września 2020 r., odmawiającą Skarżącemu zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Funduszu Emerytur Pomostowych za maj 2020 r.

W motywach decyzji, odwołując się do brzmienia art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy COVID-19, organ stwierdził, że Skarżący nie ma prawa do zawnioskowanego zwolnienia, albowiem wymaganą deklarację rozliczeniową ZUS DRA za maj 2020 r. złożył w dniu 15 lipca 2020 r., tj. po upływie terminu bezwzględnego wyznaczonego ustawą do dnia 30 czerwca 2020 r.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, odwołując się do brzmienia art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy COVID-19, organ stwierdził, że Skarżący nie ma prawa do zawnioskowanego zwolnienia, albowiem wymaganą deklarację rozliczeniową ZUS DRA za maj 2020 r. złożył w dniu 13 lipca 2020 r., tj. po upływie terminu bezwzględnego wyznaczonego ustawą do dnia 30 czerwca 2020 r.

Wobec powyższego, należy zauważyć, że zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19, na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,

2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,

3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.

– zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

Ponadto, na podstawie art. 31zq ust. 1-3 ustawy COVID-19:

– za marzec, kwiecień i maj 2020 r., a w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 8 - za lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r., płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 1);

– Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek (ust. 2);

– warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. a w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 8 należnych za lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r. do dnia 31 października 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 3).

Z powyższych przepisów wynika zatem, że przedsiębiorcy przysługuje prawo do zwolnienia z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek za okres od 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli łącznie zostaną przez niego spełnione następujące warunki: 1) zgłoszenie w określonym czasie jako płatnik, 2) zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych, 3) przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. Wskazany w pkt. 3 obowiązek złożenia w wyznaczonym terminie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych, jako warunek zwolnienia z opłacenia składek, nie dotyczy tylko tych płatników, którzy są zwolnieni z obowiązku ich składania.

Wskazać przy tym należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s., mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej "k.p.a."), stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).

Podjęte przez organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące podstawę rozstrzygnięcia powinny znaleźć odzwierciedlenie w decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 k.p.a., w tym w § 3 tego artykułu. Wskazany przepis stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, ponieważ przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok Naczelnego Sądu z dnia 16 lutego 1994 r., sygn. akt III ARN 2/94).

Należało o tym wspomnieć, ponieważ o uchyleniu obu decyzji ZUS przesądziły stwierdzone przez Sąd uchybienia proceduralne.

W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że na Skarżącym ciążył obowiązek złożenia dokumentów rozliczeniowych należnych za maj 2020 r. w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r. oraz że jako przyczynę wydania decyzji odmownej organ wskazał uchybienie terminowi do złożenia ww. dokumentów. Według organu bowiem, poprawne dokumenty rozliczeniowe ZUS DRA wpłynęły do ZUS dopiero 15 lipca 2020 r.

Podkreślić przy tym należy, że zarówno we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy jak i w złożonej skardze, Skarżący konsekwentnie wskazywał, że dochował wymaganego prawem terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 r., albowiem wymagane dokumenty zostały złożone, po ich sporządzeniu w czerwcu 2020 r. – do "skrzynki ZUS" wystawionej w budynku Zakładu przy ul. [...] w S.. W aktach sprawy znajduje się też pismo M. D. prowadzącej usługi księgowe dla Skarżącego potwierdzające wersję Skarżącego.

Organ nie odniósł się do tego pisma w zaskarżonej decyzji. Natomiast w odpowiedzi na skargę stwierdził, że płatnik miał możliwości kontaktu z ZUS, w tym składania dokumentów i deklaracji rozliczeniowych przez Platformę Usług Elektronicznych ZUS, w tym aplikację ePłatnik. Wskazał, że z pisma z [...] września 2020 r. wynika, iż kłopoty z internetem po stronie księgowej płatnika spowodowały niemożność wysłania deklaracji w formie elektronicznej.

Z kolei z akt sprawy wynika, że zajęcie takiego stanowiska (i to dopiero w odpowiedzi na skargę) nie zostało poparte wyczerpującym wyjaśnieniem okoliczności sprawy. Materiał zgromadzony w aktach sprawy nie pozwala na przyjęcie, że w toku prowadzonego postępowania organ podjął wystarczające czynności, celem zbadania i oceny okoliczności podniesionej przez Stronę.

W aktach znajduje się bowiem jedynie pismo z dnia [...] października 2020 r., w którym odnośnie złożonego przez Skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, pracownik organu podał liczbę zatrudnionych u Skarżącego w poszczególnych okresach pracowników, a także, że dokumenty rozliczeniowe za 05/2020 zostały złożone przez płatnika w dniu 15 lipca 2020 r. oraz wydruk z konta płatnika. Takie dane organ uznał za wystarczające do autorytatywnego przesądzenia o nieterminowym złożeniu przez Stronę wymaganej dokumentacji, a tym samym do podjęcia decyzji o odmowie przyznania wnioskowanego zwolnienia.

W ocenie Sądu, organ nie wykazał żadnej aktywności procesowej zmierzającej do wyjaśnienia czy w istocie na terenie ZUS Oddział w S., w okresie objętym zakresem zainteresowania w sprawie, rzeczywiście została udostępniona dla płatników skrzynka w celu składania do niej korespondencji. Nie wyjaśniono jak często korespondencja była z niej wyjmowana, w jaki sposób następnie była ewidencjonowana, a ostatecznie czy w takiej ewidencji odnotowano deklarację rozliczeniową Skarżącego za maj 2020. Wszystkie powyższe ustalenia winny były znaleźć się w uzasadnieniu wydanej decyzji.

Natomiast w ocenie Sądu, w sytuacji w której ZUS zorganizował składanie korespondencji w swojej siedzibie, w sposób nie zapewniający płatnikom możliwości potwierdzenia faktu i daty jej odbioru, to obecnie wobec zarzutów Skarżącego, do organu należy wykazanie, że sporna deklaracja - w sposób i w dacie wskazanej przez Skarżącego - do organu nie wpłynęła.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie, w opisanym powyżej postępowaniu Organu dostrzegł istotne naruszenie norm postępowania, przewidzianych w art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a.

Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie doszło również do istotnego naruszenia art. 9 k.p.a., którym to ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Wskazać bowiem należy, że w następstwie złożenia przez Skarżącego wniosku z dnia [...] kwietnia 2020 r., doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym, kierując się wyrażoną w art. 9 k.p.a. organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 k.p.a., organ powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić Skarżącemu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, a konkretnie wskazać, jakich dokumentów - zdaniem organu - brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Organ jednak nie wyjaśnił Stronie - przed 30 czerwca 2020 r., że warunkiem pozytywnego załatwienia Jej wniosku jest złożenie brakujących dokumentów rozliczeniowych (deklaracji), ograniczył się tylko do wydania decyzji odmownej.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (vide: wyrok NSA z dnia 6 września 2001 r., sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (vide: teza pierwsza wyroku NSA z dnia 25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816).

Należy dodać, że art. 9 k.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie potrzebnych informacji i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek.

Organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.). Organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2 k.p.a.). Organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1 (art. 10 § 3 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 79a § 1 k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się.

W świetle art. 15 zzzzzn pkt 1 ustawy COVID-19 obowiązującego od 18 kwietnia 2020 r., w okresie stanu epidemii, w szczególności, gdy urząd administracji obsługujący organ administracji publicznej wykonuje zadania w sposób wyłączający bezpośrednią obsługę interesantów, organ administracji publicznej może odstąpić od zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a. także w przypadku, gdy wszystkie strony zrzekły się swego prawa.

Jak wynika z danych powszechnie dostępnych – strona internetowa ZUS (www.zus.pl), ZUS od dnia [...] maja 2020 r. przywrócił standardową obsługę klientów w placówkach ZUS, zachęcając jedynie do załatwiania spraw w ZUS "bez wychodzenia z domu", przez elektroniczny portal Platformy Usług Elektronicznych. Zatem organ powinien był realizować w sprawie, od dnia 4 maja 2020 r., uregulowaną w przywołanym wyżej art. 10 k.p.a., zasadę czynnego udziału strony w toku prowadzonego postępowania w sprawie.

W ocenie Sądu, w sprawie doszło także do istotnego naruszenia obowiązku wynikającego z art. 79a § 1 k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 23 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 239/19).

Z akt badanej sprawy nie wynika bowiem, aby przed wydaniem decyzji odmownej w pierwszej instancji z dnia 17 września 2020 r. Organ umożliwił Stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; nie wyjaśnił również Stronie przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować – i w tym wypadku skutkowało - wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem Skarżącego. Jest to o tyle istotne, że gdyby nastąpiło to jeszcze przed 30 czerwca 2020 r., wówczas Skarżący miałby szansę przed upływem ustawowego terminu wyjaśnić zaistniałą sytuację i – w razie konieczności – przedstawić wymaganą dokumentację. Organ powinien był o to zadbać. Zwłaszcza, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem art. 12 § 1 k.p.a., Organ był zobligowany działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia.

Zauważyć przy tym należy, że jeśli organ odstępuje od zasad określonych w art. 10 § 1 i wytycznych płynących z art. 79a § 1 k.p.a. (co może nastąpić w sytuacji przewidzianej w art. 10 § 2 k.p.a.), to w myśl art. 10 § 3 k.p.a. jest zobowiązany utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny takiego odstąpienia. Tymczasem takiej adnotacji w aktach brak. Uznać zatem trzeba, że naruszenie art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie sprawy, stwierdzając, że naruszenia wskazanych powyższej przepisów k.p.a. miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art.135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] listopada 2020 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Organu z dnia [...] września 2020 r.

Rozpoznając ponownie wniosek Skarżącego z dnia [...] kwietnia 2020 r. o zwolnienie z obowiązku opłacania należności składkowych za maj 2020 r., organ - będąc związany oceną prawną sprawy i wskazaniami Sądu w niniejszej sprawie, stosownie do art. 153 p.p.s.a. - podejmie stosowne działania w celu usunięcia istniejących wątpliwości odnośnie terminu złożenia dokumentów rozliczeniowych koniecznych dla przyznania Skarżącemu zwolnienia od składek za maj 2020 r.

W przypadku zaś braku możliwości jednoznacznego ustalenia stanu faktycznego, nie dające się usunąć wątpliwości w koniecznym dla załatwienia meritum sprawy zakresie, Organ rozstrzygnie na korzyść Skarżącego, stosownie do art. 81a k.p.a., mając na uwadze okoliczności towarzyszące złożeniu wniosku (stan epidemii COVID-19), charakter sprawy, a w szczególności dobro i interes strony postępowania.

Wszystkie powołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.