Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 612/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust.2, 3
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 612/12 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 września 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Beata Cieloch, Sędzia: WSA Paweł Dąbek, Sędzia: WSA Piotr Głowacki (spr.), Protokolant: Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2012 r., sprawy ze skargi S.M., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 14 marca 2012 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 13 stycznia 2012 r. znak [...] wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust.1, 2, 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił S.M. (skarżący) umorzenia należności na ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca do października 2004 r., od czerwca do października 2005 r., od kwietnia do sierpnia 2006 r. i od maja do listopada 2009 r., w łącznej kwocie 6 113,02 zł, w tym z tytułu składek w kwocie 3 937,00 zł i z tytułu odsetek liczonych na dzień 22 listopada 2011 r. w kwocie 2 176,00 zł. W uzasadnieniu organ podał, że złożony w dniu 22 listopada 2011 r. wniosek skarżącego o umorzenie wymienionych należności motywowany był brakiem znajomości dotyczącym podleganiu ubezpieczeniu zdrowotnemu oraz trudną sytuacją materialną i zdrowotną skarżącego i jego rodziny. Organ ustalił, że skarżący nie korzystał i nie korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej w O.. Wskazał, że zgodnie z art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być w całości lub w części umarzane przez ZUS. Z ust. 2 tego przepisu wynika, że należność z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Dalej organ podał, że na podstawie art. 28 ust. 3a cyt. ustawy dopuszcza się w uzasadnionych przypadkach umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania należności zawiera Rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, póz. 1365). Zdaniem organu, w rozpoznawanej sprawie, brak było przesłanek do umorzenia zadłużenia, bowiem skarżący nie wykazał, że zachodzą przesłanki przewidziane w/w przepisach , a dostarczone dokumenty nie dają podstaw do umorzenia przedmiotowych należności. Organ wskazał, że obecnie prowadzone jest przymusowe dochodzenie zobowiązań przez Dyrektora Oddziału ZUS. Naczelnik Urzędu Skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Wobec tego, zdaniem organu przesłanki do umorzenia zadłużenia określone w art. 28 ust. 2, 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zostały spełnione. Analizując całość materiału zgromadzonego w sprawie pod kątem spełnienia przesłanek umorzenia należności wynikających z przepisu § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia 31 lipca 2003 r. organ stwierdził, że w sprawie nie udokumentowano poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych, co uzasadniałoby umorzenie należności. Dalej organ podał, że w sprawie nie udokumentowano także okoliczności uzasadniających umorzenie należność ze względu na chorobę płatnika lub najbliższego członka rodziny, a co za tym idzie konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Dostarczone przez skarżącego dokumenty medyczne nie mogą być uznane za potwierdzające chorobę w stopniu pozbawiającym możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zdaniem organu, w przedmiotowej sprawie nie występuje również kolejna przesłanka unormowana w przepisie wykonawczym tj. sytuacja gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i członków jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jak wynika ze zgromadzonych dokumentów, skarżący pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1 274,03 zł miesięcznie a jego żona pobiera emeryturę z KRUS w wysokości około 900,00 zł wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. Skarżący nie ma nikogo na utrzymaniu. Organ podał, że powyższe wskazuje, że wielkość ponoszonych kosztów utrzymania kształtuje się na przeciętnym poziomie. Zdaniem organu opisany stan faktyczny nie uzasadnia podjęcia decyzji o umorzeniu zobowiązań. Osiągany bowiem dochód, a także wielkość ponoszonych kosztów, pozwalają na systematyczną spłatę należnych składek, bez zagrożenia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ podał również, że we wniosku o umorzenie należności skarżący zadeklarował spłatę zobowiązań w układzie ratalnym, co potwierdza słuszność rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia należności. Ustalone bowiem na odpowiednim poziomie raty doprowadzą do spłaty istniejących zobowiązań.

Skarżący nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 14 marca 2012 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz.1071 z zm. – dalej określanej jako "kpa") w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.) utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Rozpoznając ponownie sprawę organ II instancji ustalił, że dokonana w I instancji ocena materiału dowodowego oraz ustalenia dotyczące braku okoliczności uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek były prawidłowe. Organ podał, że istotne dla sprawy znaczenia ma fakt, że prowadzona egzekucja jest skuteczna, a środki uzyskiwane w toku postępowania systematycznie zmniejszały zadłużenie. W dniu 20 lutego 2012 r. skarżący wpłacił na poczet przedmiotowych należności kwotę 5 478,15 zł, która pokryła całe zadłużenia z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego. Aktualnie na koncie ubezpieczonego brak jest zaległości z tego tytułu. Z uwagi jednak na obowiązek wydania rozstrzygnięcia według stanu na dzień złożenia wniosku o umorzenie, wydanie przedmiotowej decyzji stało się niezbędne.

W skardze na powyższą decyzję, wniesionej do tutejszego sądu skarżący domagał się jej uchylenia oraz zwrotu uiszczonej przez niego należności składkowych i odsetek w łącznej kwocie 9 603,50 zł. Skarżący zarzucił brak uwzględnienia jego argumentów w sprawie umorzenia niezawinionych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i fundusz zdrowotny. W uzasadnieniu podał, że w kilku minionych latach prowadził dorywczo działalność gospodarczą w zakresie doradztwa w pracach ciesielsko – zbrojeniowych i zgodnie z wymogami powiadomił zarówno Zakład Ubezpieczeń Społecznych jak i Urząd Skarbowy o wysokości osiąganego dochodu. Skarżący podał, że decyzją z dnia 30 kwietnia 1996 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że jako rencista nie podlega on ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej i anulował decyzję z dnia 10 września 1995 r. Dalej skarżący podał, że w 2010 r. otrzymał decyzję zmuszająca go do zapłacenia zaległości składkowych wraz z odsetkami za zwłokę. Wskazał, że na jego pisma w przedmiocie umorzenia należności organ reagował negatywnie. Skarżący zaznaczył, że części należnej kwoty wpłacił w grudniu 2011 r., za pożyczone od rodziny pieniądze , a pozostałą część uiścił w lutym 2012 r. Zdaniem skarżącego winę za powstałą sytuację ponoszą urzędnicy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, bo gdyby wcześnie zażądali od niego stosownych wpłat nie poniósł by on obecnie uszczerbku. Skarżący stwierdził, że działanie organu "jest bezprawne, gdyż prawo nie może działać wstecz". Według skarżącego organ interpretuje przepisy na swoją korzyść. Dalej skarżący odniósł się do wyroku Trybunał Konstytucyjny z dnia 28 lutego 2012 r. K 5/11 wskazując na niezgodności art. 114 ust. 1a ustawy emerytalnej z zasadą zaufania obywatela do państwa i prawa.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o umorzenie postępowania. W uzasadnieniu podał, że w chwili podejmowania w sprawie rozstrzygnięcia w drugiej instancji nie istniały już żadne zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne. Zaznaczył jednak, że obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest podjęcie rozstrzygnięcia według stanu na dzień złożenia wniosku o umorzenie, zatem wydanie decyzji stało się niezbędne. Z uwagi na powyższe przesłanki merytoryczne, wyczerpanie procedury określonej przepisem art. 52 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 127 § 3 kpa i art. 83 ust.4 o ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz wobec opłacenia w pełnej wysokości należnych składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego i braku zaległości składkowych mogących być przedmiotem ewentualnego umorzenia, organ wniósł o umorzenie postepowania na mocy art. 161 §1 pkt 3 Ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. W ocenie sądu zarówno zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jak i utrzymana nią w mocy decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie mogą być wyeliminowane z obiegu prawnego. W kontrolowanej sprawie postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organy czyniło zadość wymogom art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organy zebrały materiał dowodowy, dokonały jego prawidłowej oceny oraz uzasadniły motywy rozstrzygnięcia.

Na wstępie należy zaznaczyć, że samo aktualne istnienie należności, o której umorzenie skarżący wnosi nie mogło zostać poddane kontroli sądu administracyjnego orzekającego w niniejszej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne, przy czym art.83 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych decyzje dotyczące wymiaru składek poddaje kontroli sądów powszechnych, nie zaś administracyjnych. Sądy administracyjne orzekają natomiast w przedmiocie skarg na decyzje w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Wobec powyższego prawomocna decyzja wymiarowa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych określająca wysokość należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, w oparciu o którą następnie prowadzona była egzekucja, nie może być kontrolowana pod kątem jej zgodności z prawem przez sąd administracyjny rozpatrujący skargę na odmowę umorzenia zaległości z tego tytułu (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 lipca 2010 r. ISA/Kr 790/10, wszystkie orzeczenia na stronie www.nsa.gov.pl).

Zauważyć trzeba , że kontrolujący zaskarżoną decyzję sąd administracyjny nie może dokonywać własnych ustaleń faktycznych, ani też nie może zmienić zaskarżonej decyzji. Powyższe wynika m.in. z art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. "Stosowanie środków określonych w ustawie" polega, w razie uwzględnienia skargi, zgodnie z art.145 §1 cyt. ustawy m.in. na uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości lub w części, stwierdzeniu jej nieważności, ewentualnie stwierdzeniu, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Biorąc pod uwagę powyższe przepisy sąd orzekający w niniejszej sprawie nie mógł ustalić samodzielnie wielkości zadłużenia skarżącego. Ustalenie obowiązku ubezpieczenia podlega bowiem kognicji sądów powszechnych. Prawomocna decyzja ZUS dotycząca okresu objętego ubezpieczeniem w sprawie dotyczącej skargi na odmowę umorzenia wynikających z tej decyzji zaległości jest bowiem dla sądu administracyjnego wiążąca. Kwestia zasadności objęcia obowiązkiem ubezpieczeniowym nie może być zatem skutecznie podnoszona na obecnym etapie postępowania. Podobnie kwestia zawinienia organu w należytym wyliczaniu wysokości zobowiązań nie została wymieniana jako przesłanka uzasadniająca umorzenie zaległości w znajdujących zastosowanie przepisach tj. w art.28 ust.2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych , czy to w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W konsekwencji okoliczności tej sąd nie mógł badać i nawet , gdyby doszło do zawinionego działania ZUS – to nie mógł jej uwzględnić. Skutki ewentualnego zawinionego działania ZUS w tym zakresie mogą być co najwyżej powodem skierowania roszczenia o odszkodowanie, a nie przesłanką zobowiązującą do umorzenie zaległości (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 20 stycznia 2011 r. ISA/Kr 1793/10)

W ocenie sądu, Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo argumentował w oparciu o treść art.28 ust. 2 i ust. 3 pkt 1-6cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a w przypadku stałych dochodów z emerytury całkowita nieściągalność nie zachodziła. Zgodnie bowiem z ww. art.28 ust.3 całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, o czym stanowi art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3 a określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. I tak Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W ocenie sądu, w niniejszej sprawie, na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności, jak również nie zaistniała żadna z przesłanek uprawniających do umorzenia należności składkowych mimo braku całkowitej nieściągalności.

Uzasadnione przekonanie zobowiązanego o dolegliwości egzekucji z uposażenia emerytalnego powodowane nawet porównaniem wysokości emerytury z kosztami bieżącego utrzymania, a także leczenia nie zostało wymienione w w/w. przepisach. W takich sytuacjach teoretycznie może nastąpić przypadek określony w art.28 ust.3 pkt 5 lub 6 cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych tj. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdzi brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję lub jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jednakże, w rozpatrywanej sprawie, taki przypadek nie wystąpił. Poziom dochodów uzyskiwanych przez skarżącego umożliwiał egzekucję. Ponadto skarżący uiścił w dniu 20 lutego 2012 r. dobrowolnie należność w kwocie 5 478,15 zł, która pokryła w całości zadłużenie z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego.

Mając powyższe na uwadze, sąd skargę oddalił, za podstawę przyjmując art. 151ustawy o p.p.s.a.