Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 432/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2017-07-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 12 ust. 5, art. 18 ust. 1, art. 18 ust. 1e
journal: Dz.U. 2015 poz 2031
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania  i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych - tekst jednolity
article: art. 134 ust. 1, art. 154 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 7 art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Lipiński sędzia WSA Piotr Chybicki Protokolant sekretarz sądowy Marta Kudła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lipca 2017 r. sprawy ze skargi G. N. i A. N. na decyzję Wojewody z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżących solidarnie kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Starosta decyzją z dnia [...], na podstawie art. 12 ust. 4a, 4f, 5, art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (t.j. Dz.U. z 2015r. poz. 2031 ze zm.) dalej jako: specustawa drogowa, oraz art. 130, art. 132 ust. 1a i ust. 2, art. 134 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 2147 ze zm.) dalej jako: u.g.n., ustalił na rzecz G. i A.N. odszkodowanie w wysokości 38.871,00 zł za prawo własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów obrębu D., gmina D. numerem działki [...] o pow. 0,1353 ha, przejętej z mocy prawa na własność Gminy D., na podstawie decyzji Starosty z dnia [...] zezwalającej na realizację inwestycji drogowej pod nazwą: "Budowa drogi gminnej w D. wraz z włączeniem do drogi powiatowej [...]".

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że wysokość odszkodowania ustalono w oparciu o operat szacunkowy z dnia 22 kwietnia 2016 r., uwzględniający stan nieruchomości z dnia wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej oraz poziom cen na dzień wydania decyzji ustalającej wysokość odszkodowania. Wyjaśnił, że po analizie przedmiotu, zakresu i celu wyceny, a także dostępnych informacji, rzeczoznawca majątkowy określił wartość przedmiotowej działki przy zastosowaniu podejścia porównawczego, metodą porównywania parami. Zdaniem organu I instancji ustalona wartość rynkowa prawa własności w kwocie 38.871,00 zł jest adekwatna do aktualnego poziomu wartości nieruchomości nabywanych na cele drogowe. Ocenił, że operat został sporządzony zgodnie z przepisami prawa, tj. z ustawą o gospodarce nieruchomościami oraz § 36 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. Nr 207, poz. 2109 ze zm.) i tym samym daje podstawę do uznania, że określona w nim wartość jest wartością rynkową prawa własności, czyli najbardziej prawdopodobną jej ceną możliwą do uzyskania na rynku. Organ uznał, że rzeczoznawca majątkowy trafnie wybrał i opisał cechy rynkowe oraz ich wagi w procesie szacowania nieruchomości, z których wynika, że decydujący wpływ na cenę działek przeznaczonych pod inwestycje drogowe ma lokalizacja szczegółowa nieruchomości (40%), inne cechy wpływające na wartość (40%) oraz lokalizacja ogólna nieruchomości (20%). Podał, że z analizy wcześniejszych postępowań prowadzonych przez organ w zakresie ustalania odszkodowań za grunty przejęte pod drogi gminne na terenie gminy D., na podstawie decyzji zezwalającej na realizację inwestycji drogowej w roku 2015, wynika, że za działki położone w obrębie D. (decyzje z dnia [...]) ustalono odszkodowanie w kwocie 30 zł/m2, a w obrębie D. w kwocie 25,50 zł/m2 (decyzje z dnia [...]). Natomiast przyjęta wartość nieruchomości w przedmiotowej sprawie wyniosła 28,53 zł/m2. Zdaniem organu, cena powyższa stanowi najbardziej prawdopodobną cenę możliwą do uzyskania w obrocie wolnorynkowym, czyli w pełni odzwierciedlającą wartość rynkową nieruchomości, zdefiniowaną w art. 151 u.g.n. Organ I instancji zważył też, że brak jest podstaw do kwestionowania ustaleń rzeczoznawcy majątkowego, ponieważ przyznany mu zakres uprawnień i kompetencji świadczy o tym, że jest on uznany za osobę zaufania publicznego. Wycena nieruchomości wymaga wiedzy specjalistycznej, której organ administracji publicznej w ramach swej kompetencji nie może weryfikować ani podważać.

Odwołanie od tej decyzji wnieśli G. i A.N. - dotychczasowi właściciele nieruchomości (dalej jako: skarżący), zarzucając zaniżenie wysokości odszkodowania. Wnieśli o ponowne ustalenie odszkodowania na podstawie operatu szacunkowego sporządzonego przez innego rzeczoznawcę majątkowego. Wskazali, że w sporządzonym operacie zmarginalizowano rolę i kategorię drogi, która powstała na ich gruncie. Zdaniem skarżących, wartość ich działki powinna być taka jak terenów budowlanych na tworzącym się osiedlu wielorodzinnym.

Po rozpatrzeniu odwołania, Wojewoda decyzją z dnia [...], nr [...] utrzymał w mocy decyzji organu I instancji. Organ odwoławczy podzielił w całości stanowisko organu I instancji co do prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego stanowiącego podstawę ustalenia wysokości odszkodowania. Wyjaśnił przy tym, że operat szacunkowy jest jednym z dowodów w sprawie i jak każdy inny dowód podlega ocenie przez organ administracji, w szczególności na podstawie art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.) zwanej dalej: k.p.a., organ administracji rozpoznając sprawę ma prawo i obowiązek ocenić dowodową wartość złożonego operatu szacunkowego, zbadać czy przedłożona mu opinia jest zupełna, logiczna i wiarygodna. Wojewoda wskazał, że zgodnie z uwarunkowaniami planistycznymi działka nr [...] leży na terenach ulic lokalnych. Na potrzeby wyceny analiza rynku lokalnego prawidłowo została przeprowadzona na obszarze obejmującym gminę D. oraz gmin porównywalnych sąsiadujących z miastem O. Wartość gruntu działki nr [...] oszacowana została z zastosowaniem podejścia porównawczego, metody porównywania parami. Rzeczoznawca oszacował wartość gruntu w oparciu o ceny transakcyjne gruntów nabywanych na cele budowy dróg publicznych oraz stanowiących tereny komunikacyjne. Organ wyjaśnił, że błędne jest stanowisko skarżących, iż wartość ich działki powinna być taka sama jak terenów sąsiednich tj. budowlanych, bowiem tylko brak wystarczających danych odnoszących się do tego typu transakcji umożliwia dokonanie wyceny przy wykorzystaniu danych dotyczących transakcji nieruchomości o przeznaczeniu przeważającym wśród gruntów przyległych do szacowanej nieruchomości. Zdaniem organu, biegła wykazała, że istnieją transakcje gruntami nabywanymi na cele budowy dróg publicznych oraz stanowiących tereny komunikacyjne i prawidłowo na ich podstawie dokonała oszacowania nieruchomości. Organem wskazał również, że stosownie do art. 157 u.g.n. oceny prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego i jego przydatności dla celu w jakim został on sporządzony, dokonuje organizacja zawodowa rzeczoznawców majątkowych. Zatem strona może wystąpić do wspomnianej organizacji o taką ocenę.

Wyjaśniono również, że w postępowaniu przed organem I instancji nie była badana kwestia wydania nieruchomości przez byłych właścicieli w celu uzyskania odszkodowania w wysokości powiększonej o kwotę równą 5 % wartości nieruchomości, na podstawie art. 18 ust. 1e pkt 1 specustawy drogowej. Ponieważ decyzji Starosty z dnia [...] o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej nadano rygor natychmiastowej wykonalności, 30-dniowy termin na wydanie przez właściciela nieruchomości, uprawniający do powiększenia odszkodowania o 5 % wartości nieruchomości należało liczyć od dnia doręczenia właścicielom zawiadomienia o wydaniu tej decyzji. Z ustaleń organu odwoławczego wynika, że skarżący zostali powiadomieni o wydaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej zawiadomieniem z 18 stycznia 2016r., które skarżący odebrał 22 stycznia 2016r. Wydanie nieruchomości powinno nastąpić zatem w terminie 30 dni od tej daty, natomiast w sprawie brak jest dokumentów potwierdzających wydanie działki skarżących. W ocenie organu odwoławczego, nie zostały w tej sytuacji spełnione przesłanki uprawniające do powiększenia ustalonego odszkodowania o 5 %.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wnieśli G. i A.N., domagając się jej uchylenia w związku z naruszeniem:

- art. 18 ust. 1e specustawy drogowej poprzez przyjęcie, że wydanie nieruchomości wymaga potwierdzenia w formie dokumentu i w rezultacie niepodwyższenie o 5 % przysługującego skarżącym odszkodowania;

- art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w tym kwestii związanych z wystąpieniem przesłanek uprawniających skarżących do otrzymania odszkodowania o wysokości powiększonej o 5 % wartości;

- art. 104 k.p.a. w zw. z art. 12 ust. 4a i art. 18 ust. 1 i 1e specustawy drogowej poprzez wydanie decyzji nierozstrzygającej sprawy co do jej istoty w całości;

- art. 136 i art. 138 w zw. z art. 15 k.p.a. poprzez przeprowadzenie uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w znacznej części w zastępstwie organu I instancji, co do kwestii, które nie były objęte zakresem rozstrzygnięcia organu I instancji, co powoduje naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że w przepisach specustawy drogowej ustawodawca nie przewidział żadnej szczególnej formy "wydania nieruchomości" przez dotychczasowego jej właściciela. Z przepisów nie wynika również, aby dla skuteczności wydania nieruchomości niezbędne było potwierdzenie tego faktu w jakimkolwiek dokumencie. Skarżący poinformowali organ odwoławczy, że nie nastąpiło protokolarne przekazanie nieruchomości, gdyż nikt się o to do nich nie zwracał. Wskazali, że zgodnie z art. 12 ust. 4 pkt 2 specustawy drogowej własność nieruchomości drogowych objętych decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej z mocy prawa stała się w niniejszej sprawie własnością Gminy D. Od momentu doręczenia decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, skarżący uznali że nie przysługuje im już prawo własności do przedmiotowej działki i od tego momentu nie wykonywali żadnych prac na wywłaszczonej działce, jak również nie utrudniali nowemu właścicielowi wykonywania prawa własności. Skarżący podnieśli, ze Starosta na żadnym etapie postępowania nie pouczył ich o treści art. 18 ust. 1e specustawy drogowej oraz nie wskazał, że spełnienie przesłanki "wydania nieruchomości" będzie spełnione, gdy zostanie to potwierdzone stosownym dokumentem. Zdaniem skarżących, organ II instancji nie dokonał pełnych ustaleń zmierzających do zbadania, czy doszło do wydania wywłaszczonej nieruchomości czym naruszył art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Ponadto skarżący zarzucili, że organ odwoławczy przeprowadził uzupełniające postępowanie wyjaśniające w znacznej części w zastępstwie organu I instancji, co do kwestii które nie były objęte zakresem rozstrzygnięcia organu i instancji, co spowodowało naruszenie zasady dwuinstancyjności. Organ I instancji ustalił bowiem wysokość odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość skarżących bez uwzględnienia zaistnienia lub braku przesłanek do przyznania podwyższonej wysokości odszkodowania. Natomiast organ odwoławczy przeprowadził uzupełniające postępowanie wyjaśniające odnośnie tej kwestii.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Nadto organ wyjaśnił, że w zaskarżonej decyzji nie odmówiono powiększenia odszkodowania, lecz w jej uzasadnieniu wskazano dlaczego takie powiększone o 5 % odszkodowanie nie przysługuje i tym samym kwestia ta została rozstrzygnięta.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 1066) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 718 ze zm.) zwanej dalej: p.p.s.a..

Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).

Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zważyć należy, że stosownie do art. 12 ust. 5 specustawy drogowej, do ustalenia i wypłaty odszkodowania stosuje się przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami, z zastrzeżeniem m.in. art. 18 ust. 1 specustawy drogowej, według którego odszkodowania za nieruchomości nabyte pod inwestycje drogowe ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ pierwszej instancji oraz według jej wartości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania.

W myśl art. 134 ust. 1 u.g.n., podstawę ustalenia wysokości odszkodowania stanowi, z zastrzeżeniem art. 135, wartość rynkowa nieruchomości. Określenia wartości nieruchomości dokonuje się na podstawie sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego operatu szacunkowego. Należy zatem uznać ten dowód za kluczowy w kontrolowanym postępowaniu. Oceniając wartość dowodową sporządzonej wyceny należy mieć na uwadze treść art. 154 ust. 1 u.g.n., który stanowi, że wyboru właściwego podejścia oraz metody i techniki szacowania nieruchomości dokonuje rzeczoznawca majątkowy, uwzględniając w szczególności cel wyceny, rodzaj i położenie nieruchomości, przeznaczenie w planie miejscowym, stan nieruchomości oraz dostępne dane o cenach, dochodach i cechach nieruchomości podobnych. Tym samym, rzeczoznawca ma pewien wpływ na ustalenie wartości nieruchomości, skoro organ dokonuje tego na podstawie sporządzonego przez niego oszacowania nieruchomości. Przy czym do oceny operatu szacunkowego mają zastosowanie przepisy k.p.a., w tym: art. 7 k.p.a. nakazujący podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego, art. 77 § 1 k.p.a., który nakłada na organ administracji obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz art. 80 k.p.a., który nakazuje organowi administracji oceniać, czy dana okoliczność została udowodniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Z tych przepisów wynika, że organ administracji musi wyczerpująco ocenić operat szacunkowy po jego przedłożeniu i w razie powzięcia jakichkolwiek wątpliwości co do jego prawidłowości lub zgłoszenia zastrzeżeń przez stronę postępowania, podjąć działania zmierzające do usunięcia tych wątpliwości. Jedynym ograniczeniem w wyborze tych działań jest zakaz zastąpienia dowodu z operatu szacunkowego w zakresie ustalenia wartości nieruchomości innym dowodem. Obowiązkiem organu jest więc dokonanie oceny wartości dowodowej opinii rzeczoznawcy majątkowego, jej wiarygodności i przydatności dla rozstrzygnięcia sprawy. To bowiem organ administracji ostatecznie rozstrzyga sprawę, powinien więc dokonać oceny operatu szacunkowego pod względem formalnym, a zatem, czy został sporządzony i podpisany przez uprawnioną osobę, czy zawiera wymagane przepisami prawa elementy treści, nie zawiera niejasności, pomyłek, braków, które powinny być sprostowane lub uzupełnione, aby dokument ten miał wartość dowodową. O kwestiach merytorycznych operatu decyduje natomiast rzeczoznawca. Organ rozpoznający sprawę nie posiada bowiem wiadomości specjalnych, którymi dysponuje biegły. Dlatego też organ może ocenić operat szacunkowy jako dowód w sprawie mając na uwadze przepisy prawa oraz to, czy treść operatu jest logiczna i kompletna, a także czy sporządzona wycena została należycie uzasadniona. W przypadku zaś istniejących wątpliwości lub niejasności można żądać wyjaśnień lub uzupełnienia wyceny. Oznacza to, że organ prowadzący postępowanie nie może wkraczać w merytoryczną zasadność opinii rzeczoznawcy majątkowego, ponieważ nie dysponuje wiadomościami specjalnymi, które posiada rzeczoznawca majątkowy (por. wyroki NSA: z dnia 27 kwietnia 2016r., sygn. I OSK 1604/14; z dnia 5 marca 2015r., sygn. I OSK 1521/14; z dnia 16 października 2014r., sygn. I OSK 611/13 oraz z dnia 16 września 2014r., sygn. I OSK 246/13; dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: CBOSA).

W kontrolowanym postępowaniu podstawę ustalenia wartości nieruchomości stanowił operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego w dniu

22 kwietnia 2016r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przeprowadzono analizę tego operatu i odniesiono się do zastrzeżeń zgłoszonych w postępowaniu administracyjnym przez strony, dotyczących w szczególności nieprawidłowego doboru działek porównawczych. Wyjaśniono, że operat został sporządzony zgodnie z wymogami prawa. Ocenę tę należy podzielić. W operacie szacunkowym biegły prawidłowo ustalił wartość rynkową przedmiotowej nieruchomości według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej oraz według jej wartości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania. Nie ma też podstaw do kwestionowania prawidłowości doboru nieruchomości porównawczych. Jak wyjaśniono, wartość rynkową gruntu określono w podejściu porównawczym, metodą porównywania parami.

Natomiast za zasadny Sąd uznał zarzut naruszenia art. 18 ust. 1e specustawy drogowej. Z treści tego przepisu wynika, że w przypadku, w którym dotychczasowy właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości objętej decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej odpowiednio wyda tę nieruchomość lub wyda nieruchomość i opróżni lokal oraz inne pomieszczenia niezwłocznie, lecz nie później niż w terminie 30 dni od dnia: 1) doręczenia zawiadomienia o wydaniu decyzji, o której mowa w art. 17; 2) doręczenia postanowienia o nadaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności, albo 3) w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna - wysokość odszkodowania powiększa się o kwotę równą 5% wartości nieruchomości lub wartości prawa użytkowania wieczystego. Nadto zgodnie z § 36 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz.U. z 2004 r., Nr 207, poz. 2109 ze zm.), wartość rynkową nieruchomości dla potrzeb ustalenia odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone lub przejęte z mocy prawa na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 2003r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych określa się, przyjmując stan nieruchomości z dnia wydania decyzji, ceny nieruchomości z dnia ustalenia odszkodowania, a przeznaczenie nieruchomości zgodnie z art. 154 ustawy o gospodarce nieruchomościami bez uwzględnienia ustaleń decyzji.

Przedmiotem skargi był zarzut dotyczący odmowy powiększenia odszkodowania o 5% wartości nieruchomości. Należy zauważyć, że 30-dniowy termin na wydanie nieruchomości przez właściciela biegnie od dnia doręczenia zawiadomienia o wydaniu przez organ decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej opatrzonej rygorem natychmiastowej wykonalności. Natomiast, gdy decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej zostanie wydana bez rygoru natychmiastowej wykonalności, który dopiero w późniejszym terminie zostanie nadany postanowieniem, to 30-dniowy termin na wydanie nieruchomości będzie biegł od dnia doręczenia zawiadomienia o nadaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej takiego rygoru.

Wydanej w rzeczonej sprawie decyzji Starosty z dnia [...] o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej nadano rygor natychmiastowej wykonalności w samej decyzji. Dlatego też 30-dniowy termin na wydanie nieruchomości, uprawniający do powiększenia odszkodowania o 5% wartości nieruchomości, zgodnie z art. 18 ust. 1e pkt 1 specustawy drogowej należy liczyć od dnia doręczenia właścicielom zawiadomienia o jej wydaniu.

Z akt sprawy wynika, że skarżący zostali powiadomieni o wydaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej zawiadomieniem z 18 stycznia 2016r., które skarżący odebrał 22 stycznia 2016r., brak jest potwierdzenia doręczenia takiej decyzji drugiej skarżącej tj. G.N. Następnie Starosta pismem z dnia 18 lutego 2016r. zawiadomił Sąd Rejonowy w O. Wydział Ksiąg Wieczystych o zmianie właściciela nieruchomości nr [...], a pismem z dnia 19 lutego 2016r. zawiadomił dotychczasowych właścicieli tej nieruchomości o wszczęciu z urzędu postępowania w celu ustalenia odszkodowania. Z przekazanych z tej akt sprawy, ani z decyzji nie wynika, kiedy faktycznie przedmiotowa nieruchomość została wydana przez dotychczasowych właścicieli i w jakich okolicznościach. Jak wskazuje ugruntowane stanowisko doktryny: "podstawowym sposobem przeniesienia posiadania, zarówno samoistnego, jak i zależnego jest wydanie rzeczy (traditio corporalis). Z fizycznym wydaniem rzeczy łączy się po stronie nabywcy wola władania rzeczą dla siebie w zakresie określonego prawa i rezygnacja z posiadania przez dotychczasowego posiadacza" (por. E. Gniewek, Kodeks cywilny. Komentarz, 2001, s. 829).

W niniejszej sprawie brak jest takich ustaleń organu odwoławczego, gdyż organ ten jedynie stwierdził w uzasadnieniu skarżonej decyzji, że w aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających wydanie działki skarżących. Tymczasem z treści art. 18 ust. 1e specustawy drogowej wynika jedynie, że nieruchomość ma być wydana. Ustawodawca nie zażądał aby fakt ten miał być potwierdzony dokumentem i nie uregulował tej kwestii poprzez wskazanie niezbędnej przesłanki do wypłaty zwiększenia odszkodowania z uwagi na posiadanie dokumentu wydania nieruchomości. Naczelny Sad Administracyjny w wyroku z dnia 14 lipca 2015r., sygn. I OSK 2517/13 (dostępny w CBOSA) wyjaśnił, że pod pojęciem wydania nieruchomości w rozumieniu przepisu art. 18 ust. 1e specustawy drogowej należy rozumieć podjęcie i ujawnienie takich czynności przez dotychczasowego właściciela, które zapewnią nowemu właścicielowi (inwestorowi) realną możliwość wykonywania w stosunku do niej wszelkich działań wynikających z prawa własności, a więc przede wszystkim posiadania, używania, pobierania pożytków, przetworzenia i rozporządzania.

Niewyjaśnienie przez organ odwoławczy, kiedy faktycznie przedmiotowa nieruchomość została wydana przez dotychczasowych właścicieli, uniemożliwiło ustalenie, czy został zachowany termin z art. 18 ust. 1e pkt 1 specustawy drogowej i czy w związku z tym wysokość odszkodowania należna skarżącym powinna zostać powiększona o kwotę równą 5 % wartości nieruchomości. Jako okoliczność mającą znaczenie nie wzięto pod uwagę okoliczności, że już w dniu 15 marca 2016r. teren budowy został przekazany wykonawcy inwestycji przez Gminę D., co oczywistym oznacza, że wcześniej ta nieruchomość została jej wydana przez byłych właścicieli, nawet jeśli na tę okoliczność nie sporządzono formalnego dokumentu. Braki w poczynionych ustaleniach w tym zakresie przesądzają o naruszeniu art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który przełożył się na wynik sprawy. Wojewoda dopuścił się także naruszenia przepisu art. 18 ust. 1a pkt 1 specustawy drogowej poprzez jego zastosowanie w nieprawidłowo ustalonym stanie faktycznym, co przełożyło się na wynik sprawy. Oznacza to konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji i przeprowadzenia postępowania dowodowego we wskazanym kierunku.

Na marginesie pozostaje jedynie wskazać, że rozstrzygnięcie w przedmiocie dodatkowego zwiększonego odszkodowania (o 5%) z tytułu niezwłocznego wydania nieruchomości nowemu właścicielowi na grudnie art. 18 ust. 1e specustawy drogowej, jak wynika ze stanowiska wyrażonego w wyroku NSA z dnia 2 września 2016r. sygn. I OSK 2864/14 (dostępne CBOSA) stanowi dodatkowy, odrębny element orzekania przez uprawniony organ. Zatem organ odwoławczy dokonując rozstrzygnięcia tej kwestii bez jednoznacznego wyartykułowania tego przedmiotu w sentencji rozstrzygnięcia, a jedynie zawarcie w uzasadnieniu stanowiska odnoszącego się do tej regulacji, dopuścił się naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 107 § 1 k.p.a., bowiem objął organ odwoławczy rozstrzygnięciem kwestie nie będące przedmiotem orzekania przez organ I instancji, a mimo tego utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, nie rozstrzygając w trybie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł w oparciu o art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. zasądzając na rzecz skarżących kwotę 100 zł tytułem uiszczonego wpisu od skargi.