Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 676/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-03-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 66 ust. 1 pkt 2, art. 65 pkt 1, art. 72 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2015 poz 615
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia NSA Dorota Dąbek (spr.) Sędzia NSA Mirosław Trzecki po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 listopada 2017 r. sygn. akt VI SA/Wa 987/17 w sprawie ze skargi M.R. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, objętym skargą kasacyjną wyrokiem z 29 listopada 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 987/17, po rozpoznaniu skargi M.R. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę adwokatów, uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w Warszawie z [...] grudnia 2016 r. i uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z [...] lipca 2016 r. oraz orzekł o zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżącej.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

Pismem z 13 kwietnia 2016 r. M.R. (dalej: skarżąca) wniosła do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] (w skrócie: ORA) o wpisanie jej na listę adwokatów niewykonujących zawodu, na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 615 z późn. zm.; dalej cyt. jako: Prawo o adwokaturze), powołując się na fakt, że od ponad 3 lat wykonuje zawód komornika sądowego. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że po uzyskaniu wpisu na listę adwokatów nadal zamierza wykonywać zawód komornika sądowego, natomiast w przyszłości chce otworzyć kancelarię adwokacką w [...]. Do wniosku załączono dokumenty potwierdzające spełnienie przesłanek wpisu na listę adwokatów, o których mowa w art. 65 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze, tj.: informację o niekaralności, odpisy: dyplomu ukończenia wyższych studiów prawniczych, świadectwa stwierdzającego zdanie egzaminu komorniczego oraz decyzji o powołaniu na stanowisko komornika sądowego, a także referencje radcy prawnego. Do akt postępowania dołączono również informację Komisji Dyscyplinarnej przy Krajowej Radzie Komorniczej o braku postępowań dyscyplinarnych wobec wnioskodawczyni oraz pozytywną opinię Rady Izby Komorniczej w Gdańsku.

Okręgowa Rada Adwokacka uchwałą z [...] lipca 2016 r. odmówiła skarżącej wpisu na listę adwokatów. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (w skrócie: NRA) uchwałą z [...] grudnia 2016 r. utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę ORA. W uzasadnieniu uchwały wskazano na niejednolitość orzecznictwa sądów administracyjnych w sprawie możliwości wpisu na listę adwokatów osób, które składając wniosek o wpis na listę adwokatów, zajmują stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości lub organach ścigania i deklarują, że nie zamierzają po wpisie rezygnować z tych stanowisk. Prezydium NRA wskazało, że ratio legis przepisów uniemożliwia dokonanie takiego wpisu osobom, które z założenia nie chcą i nie mogą wykonywać zawodu adwokata, wobec których bezpośrednio po dokonaniu wpisu na listę adwokatów należałoby wszczynać postępowanie w przedmiocie skreślenia ich z tej listy. Zdaniem NRA wykładnia celowościowa, funkcjonalna i systemowa przepisów Prawa o adwokaturze prowadzi do wniosku, że intencją ustawodawcy był bezwzględny zakaz łączenia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości lub organach ścigania z jednoczesnym pozostawaniem na liście adwokatów.

Zaskarżoną decyzją Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 23, z późn. zm.) w zw. z art. 65 pkt 1 i art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze, utrzymał w mocy powyższą uchwałę Prezydium NRA. W uzasadnieniu organ wskazał, że pomimo spełnienia przez skarżącą formalnych warunków wpisu, nie było podstaw do dokonania wpisu na listę adwokatów, gdyż zachodzi negatywna przesłanka związana z pełnieniem przez nią funkcji komornika sądowego. Minister Sprawiedliwości podkreślił, że łączenie funkcji komornika sądowego ze statusem adwokata stwarza konflikt interesów wskazujący na brak rękojmi do wykonywania tego zawodu zaufania publicznego. Organ wskazał, że odmowa wpisu znajduje potwierdzenie w regulacjach prawnych samorządu adwokackiego (kodeks etyki).

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, skarżąca wniosła skargę, w której zarzuciła decyzji Ministra Sprawiedliwości naruszenie prawa materialnego przez błędną interpretację art. 66 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze oraz niezastosowanie art. 65 ustawy w zakresie, w jakim wykonywanie zawodu komornika uniemożliwia wpis na listę adwokatów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględnił skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymane nią w mocy uchwały organów obu instancji samorządu adwokackiego stwierdzając, że Minister Sprawiedliwości uchybił przepisom art. 66 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że okręgowa rada adwokacka może odmówić wpisu na listę adwokatów tylko wtedy, gdy wpis narusza przepisy art. 65 pkt 1–3 Prawa o adwokaturze, ustalające wymogi osobowe kandydata na adwokata, których spełnienie przesądza o wpisaniu na listę adwokatów. Powołane przepisy wyczerpują przy tym w całości przesłanki stanowiące podstawę wpisu na listę. Sąd pierwszej instancji wskazał, że wpis na listę adwokatów jest elementem niezbędnym, ale niewystarczającym do rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata. Odwołując się z kolei do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego WSA wskazał, że w regulacji prawnej nabycia prawa do wykonywania zawodu nie została wprowadzona przesłanka ograniczająca prawo wystąpienia o dopuszczenie do zawodu przez osobę zajmującą dotychczas stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, czy w organach ścigania. Stanowiłoby to bowiem ograniczenie konstytucyjnego prawa jednostki do wyboru zawodu, ustanowionego w art. 65 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z tego względu, w ocenie sądu pierwszej instancji, nie można wyprowadzać wniosku, że art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze stanowi przesłankę ograniczającą możliwość dokonania wpisu na listę adwokatów osoby, która nadal wykonuje zawód komornika sądowego. WSA przyjął, że zawód ten istotnie należy do stanowisk w szeroko rozumianych organach wymiaru sprawiedliwości, jednakże organ samorządu zawodowego adwokatów nie może na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze odmawiać dokonania wpisu na listę adwokatów, skoro czym innym jest uzyskanie wpisu, a czym innym wykonywanie zawodu przez adwokata, który następnie obejmuje stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości. Innymi słowy, przepis ten ma zastosowanie do osoby posiadającej już status adwokata, a nie do osoby, która dopiero ubiega się o stosowny wpis na listę adwokatów. Wpis na listę adwokatów nie stwarza obowiązku wykonywania zawodu adwokata. Sprawę wykonywania bądź niewykonywania zawodu adwokata ustawodawca pozostawił wyłącznie woli samego adwokata, nie wiążąc żadnych negatywnych skutków z faktem niepodjęcia w ogóle wykonywania tego zawodu. W tej sytuacji WSA uznał, że przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. Prawa o adwokaturze wprowadza jedynie zakaz łączenia czynnie wykonywanego zawodu adwokata z jednoczesnym obejmowaniem stanowisk (sprawowaniem funkcji) w organach wymiaru sprawiedliwości, natomiast nie odnosi się do sytuacji osoby, która nabyła samo prawo do wykonywania zawodu adwokata.

W ocenie WSA ustawa Prawo o adwokaturze nie stwarza przeszkód w uzyskaniu prawa do wykonywania zawodu adwokata (wpisu na listę adwokatów) przez osobę, która w chwili wpisu wykonuje zawód komornika sądowego, a przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy nie można interpretować w ten sposób, że na jego podstawie jest dopuszczalne skreślenie z listy adwokatów osoby, która po uzyskaniu wpisu nadal pełni funkcję komornika sądowego, nie podejmując się wykonywania zawodu adwokata. Oznaczałoby to bowiem, w skrajnym przypadku, że skreślenie takiej osoby z listy adwokatów jest dopuszczalne tuż po wpisie na tę listę. Zdaniem sądu pierwszej instancji, restrykcyjną sankcję wynikającą z treści art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze należy odnieść do wykonywania zawodu adwokata i jednoczesnego pozostawania na stanowisku komornika sądowego. Natomiast nie można podzielić wykładni, która przyjmuje dopuszczalność pozbawienia praw nabytych przez wyprowadzenie rygorystycznych przesłanek, które nie zostały ustanowione wprost w przepisach prawa. Złożenie wniosku o wpis, czyli podjęcie przez komornika sądowego postępowania w sprawie nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata, nie stwarza po jego stronie obowiązku zrzeczenia się swojego dotychczasowego stanowiska. W ocenie sądu, taka wykładnia art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze pozostaje w zgodzie z normami konstytucyjnymi, tj. z art. 65 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1 Konstytucji RP.

Sąd pierwszej instancji nie zgodził się ze stanowiskiem organów samorządu adwokackiego, które podzielił Minister Sprawiedliwości, że skarżąca spełnia wszystkie przesłanki oprócz art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze i upatrując braku spełnienia przesłanki rękojmi w pełnieniu funkcji komornika sądowego, która stoi na przeszkodzie wykonywania zawodu adwokata. W ocenie sądu ubieganie się jedynie o potwierdzenie nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata, nawet bez jednoznacznej deklaracji w dacie złożenia wniosku, że wnioskodawca po wpisie podejmie wykonywanie tego zawodu – jest prawem skarżącej. Dlatego zdecydowanie przedwczesna jest negatywna ocena rękojmi, w sytuacji ograniczenia jej wyłącznie do faktu złożenia wniosku. WSA wskazał, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ powinien wziąć pod uwagę i ocenić wszelkie dostępne dane dotyczące osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokatów, nie ograniczając się wyłącznie do jednej okoliczności złożonego wniosku, który, co do zasady, nie jest zakazany na gruncie Prawa o adwokaturze.

Minister Sprawiedliwości skargą kasacyjną zaskarżył powyższy wyrok w całości i wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Jednocześnie wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Zaskarżonemu orzeczeniu, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zarzucił:

I. naruszenie prawa materialnego, tj.:

1) art. 65 pkt 1 w zw. z art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu przez wprowadzenie contra legem rozróżnienia statusu osoby wpisanej na listę adwokatów i osoby czynnie wykonującej zawód adwokata, a nadto ich błędnej wykładni przez przyjęcie, że przepis art. 72 ust. 1 tej ustawy dotyczy wyłącznie osób wpisanych na listę adwokatów, a nie ubiegających się o wpis oraz przez uznanie, że nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata następuje ex lege, a uchwała organu samorządu adwokackiego jedynie to prawo potwierdza, co ma prowadzić do wniosku, że uchwała odmawiająca wpisu na listę adwokatów w niniejszej sprawie doprowadziła do pozbawienia praw nabytych skarżącej;

2) art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.; dalej cyt. jako: p.u.s.a.) polegające na przekroczeniu kognicji sądów administracyjnych poprzez przesądzenie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku o istnieniu prawa nabytego po stronie skarżącej i związanie organu dokonaną wykładnią oraz odosobnionym poglądem prawnym co do istoty instytucji prawa nabytego oraz przesądzenie o niemożliwości skreślenia z listy adwokatów wpisanego na tę listę komornika sądowego, który po wpisie nie wykonuje zawodu adwokata "faktycznie", a nadto dokonanie rozstrzygnięcia zakresowego zgodności art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o adwokaturze z przepisami Konstytucji RP;

II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. polegające na błędnym ustaleniu, że Minister Sprawiedliwości naruszył prawo przy wydaniu decyzji z [...] lutego 2017 r., utrzymującej w mocy uchwałę Prezydium NRA z [...] grudnia 2016 r. oraz utrzymaną przez nią w mocy uchwałę ORA w [...] z 26 lipca 2016 r. w przedmiocie odmowy wpisu M.R. na listę adwokatów, podczas gdy do naruszenia prawa nie doszło, bowiem dokonując oceny przesłanki wpisu z art. 65 pkt 1 w zw. z art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze organ działał na podstawie i w granicach prawa, dokonując jej oceny z zastosowaniem dopuszczalnych i koniecznych reguł wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej, a także oceniając całokształt materiału dowodowego i na tej podstawie uznając, że łączenie funkcji komornika sądowego ze statusem adwokata stwarza a priori konflikt interesów, przesądzający o braku rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ przedstawił argumenty na poparcie powołanych zarzutów. W szczególności wskazał, że niespójne i nietrafne są rozważania sądu odnoszące się do praw nabytych, z jednej bowiem strony WSA stwierdza, że złożenie wniosku o wpis na listę adwokatów oznacza ubieganie się o potwierdzenie nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata, co oznacza, że nabycie tego prawa następuje z mocy ustawy, a z drugiej – wspomina o podjęciu postępowania w sprawie nabycia prawa, a następnie o braku pewności nabycia prawa w razie złożenia wniosku o wpis. Jednak z wyraźnych stwierdzeń zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wynika, że sąd za nabycie prawa uważa wyrażone w ustawie przesłanki materialne wpisu, które w istocie stanowią co najwyżej ekspektatywę maksymalnie ukształtowaną, natomiast nie konstytuują statusu adwokata. Ponadto, zdaniem organu, całkowicie bezprzedmiotowe jest powoływanie się w wyroku na konstytucyjne prawo wyboru zawodu i zarzut uniemożliwienia skarżącej wykonywania zawodu adwokata. Zaskarżona decyzja nie pozbawiła bowiem skarżącej cech umożliwiających jej wpis na listę adwokatów, kiedy tylko spełni ona wymagania formalne. Jednak zamiaru wykonywania zawodu adwokata sama zainteresowana nie ma, a jej wpis miałby nastąpić "na zapas".

M.R. nie skorzystała z prawa do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie wydanego na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842) zarządzenia z 24 lutego 2021 r. Przewodniczącej Wydziału II Izby Gospodarczej NSA o skierowaniu niniejszej sprawy na posiedzenie niejawne w dniu 30 marca 2021 r., o czym zostali poinformowani telefonicznie lub mailowo strony i uczestnicy postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.

Skarga kasacyjna kwestionuje zgodność z prawem rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o uchyleniu decyzji Ministra Sprawiedliwości i poprzedzających ją uchwał organów samorządu adwokackiego o odmowie wpisu M.R. na listę adwokatów.

Zarzuty skargi kasacyjnej oparte zostały na obu podstawach określonych w art. 174 p.p.s.a., tj. zarówno na naruszeniu przepisów prawa materialnego przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, jak i naruszeniu przepisów postępowania. Ponieważ zarzuty naruszenia przepisów postępowania pozostają w funkcjonalnym związku z zarzutami błędnej wykładni oraz niewłaściwego zastosowania przepisów prawa materialnego tj. art. 65 pkt 1 oraz art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał te zarzuty łącznie.

Zgodnie z art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze na listę adwokatów może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Z kolei art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze przewiduje, że okręgowa rada adwokacka skreśla adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza. Należy też wskazać, co jest zresztą niesporne w tej sprawie, że zawód/funkcja komornika sądowego jest zaliczana do stanowisk w organach wymiaru sprawiedliwości (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 20 września 2007 r., sygn. akt II GSK 128/07, z 19 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1897/11, z 24 maja 2013 r., sygn. akt II GSK 302/12, z 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1899/11, z 26 października 2018 r., sygn. akt II GSK 969/18; te i kolejne powoływane orzeczenia dostępne są w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie są zasadne. Nie jest bowiem trafny pogląd Ministra Sprawiedliwości, że błędna była wykładnia przez sąd pierwszej instancji przepisów art. 65 pkt 1 oraz art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze kwestionująca pogląd, że wykładnia celowościowa, funkcjonalna i systemowa tych przepisów prowadzi do wniosku, że "łączenie funkcji komornika ze statusem adwokata stwarza a priori konflikt interesów stanowiąc o braku rękojmi do wykonywania tego zawodu".

W art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze ustawodawca dla uzyskania wpisu na listę adwokatów wprowadza wymóg nieskazitelnego charakteru kandydata oraz dawania przez niego rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Pojęcia te jako niedookreślone, były wielokrotnie przedmiotem rozważań sądów administracyjnych. Odwołując się do ugruntowanego w tej kwestii w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowiska wskazać trzeba, że przez rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata należy rozumieć zespół cech charakteru i zachowań w sferze zawodowej i prywatnej składających się na etyczno-moralny wizerunek osoby zaufania publicznego (podobnie: wyrok NSA z 17 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 447/16 oraz wyrok NSA z 2 września 2015 r., sygn. akt II GSK 1840/14 ).

Obydwa elementy stanowiące warunki wpisu na listę adwokatów, o których mowa w analizowanym przepisie, a więc nieskazitelny charakter i rękojmia prawidłowego wykonywania zawodu, należy traktować jako elementy ze sobą powiązane. Dlatego brak cech składających się na pojęcie nieskazitelnego charakteru takich jak m.in. prawość, uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, pracowitość, rzetelność, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem czy odpowiedzialność za własne słowa i czyny rzutuje na rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Oczywiste jest przy tym, że jest to również rodzaj prognozy przyszłych postaw, budowanej w oparciu o postawę dotychczasową. Niewątpliwie ocena ta dokonuje się w odniesieniu do dotychczasowego życia kandydata (por. np. wyrok NSA z 20 stycznia 2010 r., sygn. akt II GSK 324/09). Ustalenie istnienia określonych tym przepisem przesłanek wpisu na listę adwokatów, należy do ustaleń faktycznych w sprawie. Podkreślenia wymaga przy tym, że oprócz tych dwóch elementów, przepis art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze nie zawiera żadnej innej przesłanki składającej się na pojęcie rękojmi.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela też przyjmowany w orzecznictwie pogląd, że art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze nie daje podstaw do wywiedzenia z jego treści negatywnej przesłanki wpisu na listę adwokatów. Nie ma on zastosowania do sytuacji, w której osoba pełniąca stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości miałaby uzyskać wpis na listę adwokatów (por. wyroki NSA: z 16 grudnia 2008 r., sygn. akt II GSK 594/08, z 24 maja 2013 r., sygn. akt II GSK 302/12, z 26 października

2018 r., sygn. akt II GSK 969/18 oraz z 9 stycznia 2020 r., sygn. akt II GSK 3666/17).

Z tych przyczyn przepisy art. 72 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze nie mogą być wykładane w ten sposób, że brak deklaracji ustąpienia ze stanowiska komornika należy a priori uznać za tożsamy z brakiem rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata.

Nie jest też zasadne twierdzenie skarżącego kasacyjnie organu, że sąd pierwszej instancji przyjął, że osoba będąca komornikiem może wykonywać zawód adwokata. Wręcz przeciwnie, w uzasadnieniu wyroku sąd podał, że przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze wprowadza zakaz łączenia wykonywanego zawodu adwokata z jednoczesnym sprawowaniem funkcji w organach wymiaru sprawiedliwości. Stanął przy tym na stanowisku, że wyłączona jest interpretacja rozszerzająca przesłanek warunkujących nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata. Należy zgodzić się z twierdzeniem, że sytuacja, w której osoba pozostająca na stanowisku komornika wykonywałaby zawód adwokata jest nie do zaaprobowania ze względu na dyspozycję art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze i przed jej powstaniem zabezpiecza w sposób dostateczny właśnie ten przepis.

Słusznie też sąd pierwszej instancji wskazał (str. 7-8 uzasadnienia), że treść ustawy Prawo o adwokaturze jest inna niż ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 233, z późn. zm.), gdzie w art. 26 uregulowano negatywną przesłankę wpisu na listę radców prawnych osób wykonujących zawód m.in. komornika. Rozwiązanie przyjęte w ustawie Prawo o adwokaturze umożliwia wpisanie na listę adwokatów osoby wykonującej zawód m.in. komornika sądowego (art. 66 ust. 1 pkt 2), co pozwala uniknąć ryzyka, że dana osoba pretendująca do wpisu na listę adwokatów zrezygnuje z wykonywania zawodu komornika, jednak z jakichś względów nie zostanie wpisana na listę adwokatów. Przyjęte w ustawie Prawo o adwokaturze rozwiązanie daje zainteresowanej osobie możliwość wyboru wykonywanego zawodu, w tym przypadku adwokata albo komornika. Nie budzi jednak wątpliwości, że uzyskanego wpisu na listę adwokatów nie można łączyć z dalszym pozostawaniem na stanowisku w organach wymiaru sprawiedliwości.

Wobec powyższego zarzuty skargi kasacyjnej wskazujące na błędną wykładnię i wynikające z niej błędne zastosowanie art. 65 pkt 1 w zw. z art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze uznać należy za nieusprawiedliwione. Skoro zaś Prawo o adwokaturze w art. 68 ust. 4 zawiera zamknięty katalog przesłanek odmowy wpisu na listę adwokatów i wynika z niego, że okręgowa rada adwokacka może odmówić wpisu na listę adwokatów tylko wtedy, gdy wpis narusza przepisy art. 65 pkt 1-3, a w rozpoznawanej sprawie wadliwie przyjęto, że doszło do naruszenia przewidzianej w tym przepisie przesłanki dotyczącej rękojmi, to nie było podstaw do odmowy wpisu skarżącej na listę adwokatów.

Naczelny Sąd Administracyjny za niezasadne uznał też zarzuty skargi kasacyjnej, że sąd pierwszej instancji przyjął, że nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata następuje ex lege, albowiem uchwała samorządu jedynie to prawo potwierdza, a z kolei uchwała odmawiająca wpisu doprowadza do pozbawienia skarżącej praw nabytych, co w przypadku wyroku uchylającego niekorzystne rozstrzygnięcia organów skutkowało związaniem organów dokonaną wykładnią praw nabytych i poglądem o niemożliwości skreślenia z listy adwokatów osoby, która nie zrezygnuje z wykonywania zawodu komornika.

Sporne postępowanie dotyczyło żądania wpisu na listę adwokatów, co podkreślał też w zaskarżonym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Nie jest więc zasadny zarzut Ministra Sprawiedliwości, że sąd pierwszej instancji uznał, że uzyskanie prawa do wykonywania zawodu adwokata następowało ex lege, a uchwała organów samorządu adwokackiego prawo to tylko potwierdzała. Sąd pierwszej instancji nie podważał stanowiska, że nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata następuje w drodze wpisu na listę adwokatów i na podstawie określonych w art. 65 pkt 1 4 Prawa o adwokaturze przesłanek, które podlegają badaniu. Przesłanki te stanowią wymogi ustawowe, które muszą zostać spełnione jako warunek wpisu na listę adwokatów. Sąd pierwszej instancji powiązał kwestię praw nabytych z mocno akcentowanym przez niego rozróżnieniem statusu adwokata, który nabył uprawnienia do wykonywania zawodu i nie zamierza go wykonywać, od pozycji adwokata, który został wpisany na listę adwokatów i wykonuje ten zawód. W niniejszej sprawie odmówiono dokonania wpisu na listę adwokatów. Sąd pierwszej instancji nie oceniał zatem ani praw nabytych, ani spełnienia przesłanek skreślenia z listy adwokatów. Kwestię praw nabytych sąd pierwszej instancji odnosił do hipotetycznej sytuacji dokonania wpisu na listę adwokatów komornika i przesłanek skreślenia go z tej listy wykazując, że przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze nie ma zastosowania w postępowaniu o wpis na listę adwokatów, przedstawiając w tym zakresie rozległą, choć istotnie nie zawsze spójną argumentację. Sąd pierwszej instancji nie mógł wiązać organów wykładnią art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze w zakresie skreślenia adwokata z listy, skoro przedmiotem postępowania była odmowa wpisu na listę adwokatów, a nie skreślenie z niej urzędującego adwokata (str. 9 uzasadnienia). Powiązanie przez organy zastosowania art. 72 ust. 1 pkt 4 z art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze było błędne, ponieważ w treści tego ostatniego unormowania nie mieściły się okoliczności ustalone w niniejszej sprawie.

Stanowiska sądu pierwszej instancji co do zakresu stosowania art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze nie można też traktować jako naruszenia zasad wynikających z art. 1 § 1 i 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Przepis ten w § 1 określa funkcje i zakres działania sądów administracyjnych, przewidując, że sprawują one wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, która – o ile ustawy nie stanowią inaczej – dokonywana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Przepisy te wyznaczają zatem jedynie ramy kontroli sądowej, nie określają natomiast zasad postępowania sądowoadministracyjnego, albowiem te zawarte są w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uregulowania te mogłyby stanowić samodzielną i skuteczną podstawę kasacyjną tylko wówczas, gdyby sąd przyjął kryterium kontroli inne niż legalność. Z tego powodu zarzut dotyczący naruszenia tych przepisów należy ocenić jako pozbawiony usprawiedliwionych podstaw. To, czy ocena legalności zaskarżonej decyzji była prawidłowa czy też błędna, nie może bowiem być utożsamiane z naruszeniem tego przepisu (por. wyrok NSA z 8 października 2015 r., sygn. akt II GSK 2991/14).

Nie można też zgodzić się z zarzutem kasacyjnym Ministra Sprawiedliwości, że sąd pierwszej instancji dokonał zakresowego rozstrzygnięcia zgodności art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze z Konstytucją RP. Odwołując się do zagwarantowanych w Konstytucji wolności wyboru i wykonywania zawodu oraz miejsca pracy, sąd pierwszej instancji dokonał bowiem jedynie prokonstytucyjnej wykładni przepisów Prawa o adwokaturze wskazując, że nie można w drodze wykładni rozszerzać przesłanek warunkujących nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata, jak i pozbawienia prawa nabytego, jeżeli przepis prawa takiej restrykcyjnej regulacji wyraźnie nie wprowadza.

Z przedstawionych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny za nieusprawiedliwione uznał powyższe zarzuty, podzielając pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w analogicznej sprawie o sygn. akt II GSK 27/18.

Zasadnie natomiast zarzucono w skardze kasacyjnej, że nieprawidłowy był pogląd sądu pierwszej instancji, że ustawodawca w Prawie o adwokaturze odróżnił dwie sytuacje dotyczące statusu adwokatów: nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata i wykonywanie tego zawodu (str. 5 uzasadnienia).

Wprawdzie ustawa – Prawo o adwokaturze posługuje się pojęciem "adwokatów niewykonujących zawodu" (art. 8a ust. 2), podkreślenia jednak wymaga, że ustawodawca nie wprowadza rozróżnienia na adwokatów wpisanych na listę adwokatów wykonujących bądź niewykonujących zawodu adwokata, ani w art. 65 Prawa o adwokaturze określającym warunki wpisu na listę adwokatów, ani w art. 72 ust. 1 pkt 4 tej ustawy, który odnosi się do każdego adwokata z listy adwokatów. Prawo o adwokaturze w dziale V posługuje się pojęciem "wpisu na listę adwokatów" (art. 65 i art. 66 określające przesłanki wpisu na listę adwokatów, art. 68 określający tryb postępowania wpisowego, art. 69a ust. 1 określający moment uznania wpisu za dokonany), jak i "wykonywania zawodu adwokata", "wykonywania czynności zawodowych" (art. 4, art. 4a, art. 4b, art. 4c, art. 5). Jednakże nie można twierdzić, jak sąd pierwszej instancji, że są to odrębne sytuacje dotyczące statusu adwokata.

Status adwokata uzyskuje się przez wpis na listę adwokatów. Lista ta obejmuje zarówno adwokatów wykonujących czynności zawodowe, jak i niewykonujących tych czynności. Adwokatem osoba zainteresowana staje się na skutek dokonania wpisu i braku sprzeciwu ze strony Ministra Sprawiedliwości (art. 68 ust. 1 i 2, art. 69a ust. 1). Artykuł 5 Prawa o adwokaturze mówi o ślubowaniu składanym przez "adwokata" przed rozpoczęciem czynności zawodowych, art. 70 ust. 1 tej ustawy nakazuje "adwokatowi" wpisanemu na listę wyznaczenie swojej siedziby zawodowej i zawiadomienie o tym właściwej okręgowej rady adwokackiej w zakreślonym terminie. Wpis statuuje zatem adwokata i ma na celu umożliwienie mu podjęcie czynności zawodowych, a nie stworzenie odrębnego statusu adwokata niewykonującego czynności zawodowych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 20 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GSK 395/11, z 24 maja 2013 r., sygn. akt II GSK 302/12, z 26 października 2018 r., sygn. akt II GSK 969/18). Należy więc uznać, że powoływane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny argumenty odnoszące się do możliwości uzyskania wpisu i niewykonywania zawodu adwokata, nie zmieniają wynikającej z Prawa o adwokaturze zasady, że status adwokata uzyskuje się przez wpis na listę adwokatów przy braku sprzeciwu Ministra Sprawiedliwości w zakreślonym w ustawie terminie.

Stanowisko sądu pierwszej instancji w tym zakresie było zatem błędne, jednak nie daje to podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej, gdyż nie ulega wątpliwości, że po usunięciu tego błędu zawartego w uzasadnieniu, sentencja wyroku nie uległaby zmianie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 sierpnia 2004 r., sygn. akt FSK 207/04, ONSAiWSA 2005, nr 5, poz. 101; tak też B. Gruszczyński (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009 r., komentarz do art. 184). Ponieważ, z powodów wskazanych powyżej, rozstrzygnięcie sądu uchylające zapadłe w sprawie orzeczenia organów odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a., który przewiduje, że skarga kasacyjna podlega oddaleniu nie tylko wtedy, gdy nie ma ona usprawiedliwionych podstaw, ale także wówczas, gdy zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji.