Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 867/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski Sędziowie Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2022 r. w trybie uproszczonym w Wydziale IV sprawy ze skargi T. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy P. w dniu [...] czerwca 2021 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. na rzecz T. B. kwotę 497 zł (czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało w mocy orzeczenie Wójta Gminy P. z dnia [...] czerwca 2021r. odmawiające T. B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem.

Jak wynikało z akt sprawy pismem z dnia [...] maja 2021 r. skarżąca zwróciła się z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym mężem F. B.. Organ I instancji, powołaną na wstępie decyzją, odmówił żądaniu strony wskazując na dwie przesłanki negatywne przyznania świadczenia: brak możliwości ustalenia, od kiedy istnieje niepełnosprawność oraz ustalenie stronie prawa do emerytury.

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze przywołało przepisy art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej u.ś.r.). Odnosząc się do argumentacji organu I instancji w zaskarżonej decyzji organ wskazał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r., poz. 1443) orzekający o niezgodności z Konstytucją przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. Pomimo, że wskazane orzeczenie miało charakter zakresowy organ stwierdził, że przedstawiona w nim wykładnia winna być stosowana przez organy administracji, co wyklucza przyjęcie, że poglądu zawartego w decyzji organu I instancji negującego uprawnienia strony do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z brakiem możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. W tym zakresie organ odwoławczy powołał się na utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych.

W odniesieniu do drugiej ze wskazanych przesłanek negatywnych organ odwoławczy podzielił zapatrywanie wyrażone w orzeczeniu organu I instancji. Przywołując brzmienie art. 17 ust. 1 pkt 5 lit a u.ś.r wskazał, że zgodnie z jego brzmieniem uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącza m.in. ustalenie osobie sprawującej opiekę prawa do emerytury. Zatem, w opinii organu odwoławczego, choć strona spełnia przesłanki pozytywne ustalenia prawa do świadczenia, to z uwagi na ustalone prawo do emerytury jest objęta wyłączeniem jego przyznania. W tym zakresie organ wskazał na jednoznaczność zapisu ustawowego, do którego stosowania są obligowane organy administracji. Za pozbawione znaczenia uznał organ okoliczności odnoszące się do wysokości pobieranego świadczenia, gdyż ustawa nie zawiera w tym zakresie żadnego wyznacznika. Zdaniem organu specjalne wsparcie ze strony państwa nie jest kierowane do osób uprawnionych już do świadczeń z funduszy publicznych zastępujących utracony dochód w związku ze ziszczeniem się ryzyka emerytalnego lub podobnego. Organ podkreślał, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowana opiekę i pielęgnację, jego celem jest załagodzenie skutków zaniechania przez opiekuna aktywności zawodowej. Adresatem świadczenia jest osoba materialnie i formalnie zdolna do pracy, rezygnująca z zatrudnienia w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Jest to świadczenie dla osoby zdolnej do pracy, lecz niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W tym zakresie organ przywołał orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt K 27/07.

W opinii organu istotą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest dobrowolna rezygnacja z możliwej do wykonana pracy zarobkowej celem sprawowania opieki, zatem jeśli ziściło się wobec osoby uprawnionej prawo do emerytury wykluczone jest ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne, nawet jeśli taka opieka jest sprawowana. Dla ustalenia prawa do świadczenia istotna jest rezygnacja z zatrudnienia, a nie opieka nad osobą niepełnosprawną. Na poparcie swych racji organ przywołał poglądy piśmiennictwa. Podsumowując wskazał, że obowiązujące regulacje prawne wyłączają możliwość przyznania stronie świadczeń pielęgnacyjnych mających w istocie charakter dodatków dyferencyjnych do świadczeń emerytalnych. W rozpoznawanej sprawie strona nie tylko ma ustalone prawo do emerytury ale i pobiera to świadczenie, co wyklucza możliwość rozważania zastosowania wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. prowadzącej do możliwości ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze strona zarzucała naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez błędne uznanie, że pobieranie świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad mężem oraz naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 77 i art. 79a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej k.p.a.) poprzez niepoinformowanie strony o konieczności zawieszenia pobieranej emerytury jako jedynej negatywnej przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wnioskowała o uchylenie decyzji organów obu instancji i ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 kwietnia 2021 r. ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji. Wnioskowała o zwrot kosztów postępowania.

W uzasadnieniu podnosiła błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i pominięcie interpretacji tego przepisu wyrażanej w orzecznictwie sądów administracyjnych. W opinii strony zasada równości nakazuje rozważenie ustalenia spornego prawa w sytuacji pobierania przez osobę uprawnioną emerytury w niższej kwocie niż świadczenie pielęgnacyjne, takie postępowanie różnicuje opiekunów osób niepełnosprawnych. Odmienna od przyjętej w decyzji organów wykładnia spornego przepisu narusza zasady konstytucyjne: bezpośredniości, równości, sprawiedliwości społecznej, obowiązku udzielania pomocy rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej i osobom niepełnosprawnym. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych strona wskazała na uprawnienie do zawieszenia prawa do emerytury, o czym organ winien poinformować stronę. Zawieszenie zaś tego prawa uchyla negatywną przesłankę przyznania uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Strona zawracała też uwagę na bezpodstawność różnicowania sytuacji prawnej opiekunów osób niepełnosprawnych pobierających jedno ze świadczeń opisanych w spornym przepisie w sytuacji, gdy świadczenia te są niższe. Na poparcie swych racji strona wskazała na orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego akcentujące naruszenie zasady równego traktowania podmiotów, których cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia. Mogą one wybrać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na gruncie art. 27 ust. 5 u.ś.r., zaś w odniesieniu do świadczeń wskazanych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ww. ustawy są pozbawione takiego wyboru. Odwołując się do wskazanych zasad i poglądów orzecznictwa strona wywodziła, że uprawnione jest takie rozumienie spornego przepisu, które wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ale nie w całości lecz do wysokości emerytury. Intencją ustawodawcy było bowiem wyłączenie prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji otrzymywania wyższych świadczeń z innych tytułów. W dalszych wywodach przywołując zasady postępowania administracyjnego, w tym zasadę informowania i czynnego udziału strony w postępowaniu, skarżąca zarzucała brak ich realizacji i pouczenia przez organy o możliwości podjęcia działań zmierzających do wyboru korzystniejszego świadczenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021 r. poz. 137 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145-150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 poz. 2325. ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.

Powyższe oznacza, że zaskarżony akt administracyjny może zostać wzruszony przez sąd tylko wówczas, gdy narusza prawo w sposób określony w powołanej ustawie, w przeciwnym razie skarga podlega oddaleniu.

W rozpoznawanej sprawie spór sprowadza się do oceny zasadności odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem przez nią opieki nad mężem, legitymującym się znacznym stopniem niepełnosprawności, w związku z pobieraniem przez stronę świadczeń emerytalnych.

Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że strona spełnia przesłanki pozytywne przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zaś powodem wydania decyzji odmownej jest wystąpienie jednej z przesłanek negatywnych, tj. pobieranie świadczenia emerytalnego. W odniesieniu do wskazywanej przez organ I instancji przesłanki negatywnej, tj. braku informacji o dacie powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, organ odwoławczy uznał, że pozostaje to bez wpływu na wynik sprawy. W tym względzie przywołał orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 października 2014 r. sygn. akt I K 38/13 OTK-A 2014/9/104 zapadłe na gruncie art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Zatem badając legalność zaskarżonej decyzji poza zakresem rozważań należy pozostawić spór dotyczący wykładni i stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. Sąd podziela bowiem korzystne dla skarżącej stanowisko organu odwoławczego wywodzone z powołanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego oraz orzecznictwa sądów administracyjnych stwierdzające że moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zasadniczą osią sporu w tej sprawie jest więc dokonana przez organy administracji wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wyłączająca możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji pobierania przez osobę uprawnioną jednego ze świadczeń wskazanych w tym przepisie, w rozważanym przypadku świadczenia emerytalnego.

Dla porządku konieczne jest przywołanie brzmienia ww. zapisu, stanowi on, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Niewątpliwe pogląd przyjęty przez organy administracji w tej sprawie ma uzasadnienie w wykładni językowej wskazanej normy. Jednakże Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela stanowisko wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że wsparcie się wyłącznie na wykładni językowej, z pominięciem innych reguł interpretacyjnych nie ma uzasadnienia. Szersze spojrzenie na sporny w sprawie przepis i jego odczytanie z zastosowaniem dalszych reguł interpretacyjnych wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej, w świetle konstytucyjnych zasad prawnych, prowadzi bowiem do innych rezultatów (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19; z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; z dnia 18 czerwca 2020r., sygn. akt I OSK 254/20; z dnia 18 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 772/21, orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA).

W powołanych wyrokach zgodnie przyjmuje się, że zastosowanie przywołanych dyrektyw może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet, gdy ta prowadzi do jednoznacznych wniosków. Interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. winna uwzględniać bowiem także kontekst historyczny pojawienia się tego przepisu w systemie prawa, przesądzający o konieczności zastosowania reguł ww. wykładni. Należy dostrzec, że w dacie uchwalenia ustawy o świadczeniach rodzinnych ówczesna jego wysokość była niższa niż najniższe wysokości świadczeń wyłączających prawo do tego świadczenia. Tym samym wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, którego celem jest zrekompensowanie danej osobie strat, jakie ponosi ona w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, było uzasadnione i zgodne z systemem aksjologicznym wyrażonym w Konstytucji RP. W przypadku osób, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było konsekwencją posiadania źródła utrzymania, którego wysokość przewyższała pierwotnie wysokość tego świadczenia. Ta relacja ekonomiczna tychże świadczeń utrzymywała się do 1 maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane i obecnie wynosi 2.119 zł (jest wyższe od otrzymywanej przez skarżącą emerytury).

Intencją ustawodawcy wprowadzającego przedmiotowe wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Podkreśla się, że odczytanie znaczenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w obecnych realiach, jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe, pozostaje w sprzeczności z wynikami wykładni celowościowej, systemowej i funkcjonalnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19; dostępne w CBOSA).

Zgodnie z wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów, organy władzy publicznej powinny dokonywać prokonstytucyjnej wykładni przepisów, w tym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozwoli na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1Konstytucji), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji). Obowiązkiem sądu administracyjnego, sprawującego wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, jest prokonstytucyjna interpretacja przepisów prawa.

Jak wynika z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r., istotną cechą osób będących adresatami zawartej tam normy prawnej, określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę, tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie. Taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. naruszałaby jednak konstytucyjną zasadę równości. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wielokrotnie podnoszono, że zasada równości polega na tym, iż wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 marca 1988 r., sygn. akt U 7/87; z dnia 6 maja 1998 r., sygn. akt K 37/97; z dnia 20 października 1998 r., sygn. akt K 7/98; z dnia 17 maja 1999 r., sygn. akt P 6/98; z dnia 4 stycznia 2000 r., sygn. akt K 18/99; z dnia 18 grudnia 2000 r., sygn. akt K 10/00; z dnia 21 maja 2002 r., sygn. akt K 30/01; z dnia 28 maja 2002 r., sygn. akt P 10/01; z dnia 18 marca 2014r., sygn. akt SK 53/12).

Istotną cechą osób, którym na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zaś zróżnicowana w ten sposób, że te osoby, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zostały pozbawione prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie osobom, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r., umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach. Jak wielokrotnie podkreślał Trybunał Konstytucyjny, wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących argumentach (por. wyroki z dnia 23 listopada 2010 r., sygn. akt K 5/10; z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt P 41/09; z dnia 18 czerwca 2013 r., sygn. akt K 37/12; z dnia 5 listopada 2013r., sygn. akt K 40/12; z dnia 17 czerwca 2014 r., sygn. akt P 6/12). Zaznaczyć trzeba, że wypowiadając się odnośnie zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych, w uzasadnieniu wyroku z 21 października 2015 r. (sygn. akt K 38/13) Trybunał Konstytucyjny wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.

Sąd podziela stanowisko wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że nie można znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19 i z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20, dostępne w CBOSA).

Przy wykładni omawianego przepisu trzeba mieć również na względzie, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę (rentę) w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej.

Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że prawidłowa prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. powoduje konieczność umożliwienia osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. W przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził w art. 27 ust. 5 u.ś.r. zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Przepis ten przewiduje, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53 – dalej ustawa o emeryturach i rentach), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ew. wyraźnie wskazanych przepisów wypłacanych przez organy określone w każdej z tychże ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury (renty), przyznawanych i wypłacanych przez różne organy, jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Biorąc pod uwagę przedstawione zasady konstytucyjne należy uznać, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę (rentę), powinna mieć prawo do dokonania wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (w sprawie emerytury). Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury (renty) na podstawie art. 103 ust. 3 ustawa o emeryturach i rentach, zgodnie z którym prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury (renty), stosownie do art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawa o emeryturach i rentach skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury (renty) poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawa o emeryturach i rentach). Emerytura (renta) jest prawem niezbywalnym, jednak uznać trzeba, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury.

Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury (renty), lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury (renty) skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W myśl art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20; dostępny w CBOSA).

Jednocześnie w opinii Sądu o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować. Obowiązek ten wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury, renty itd. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno – rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20, dostępny w CBOSA).

Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić trzeba, że organy administracji wsparły się wyłącznie na językowym odczytaniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., pomijając wskazane w rozważaniach Sądu pozostałe, a mające w tej sprawie ważące znaczenie, zasady wykładni przepisów prawa. Właściwa wykładnia tych norm ujawniłaby, że w sprawie na sytuację skarżącej trzeba spojrzeć szerzej, w uwzględnieniem konstytucyjnych zasad równości i celu spornej regulacji. Sposób wykładni ww. przepisów przyjęty w zaskarżonej decyzji skutkował odstąpieniem od zastosowania powołanych przez Sąd obowiązków informacyjnych wskazujących na zakres uprawnień strony w zakresie możliwość doprowadzenia do dokonania wyboru jednego ze świadczeń.

W skardze strona podnosiła zarzuty pod adresem organu także i w tym zakresie. Lektura akt dowodzi trafności tych argumentów. Przyjęcie odmiennej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przedstawionej w rozważaniach Sądu wymaga dopełnienia ww. wymogów, co winno być udziałem ponownie prowadzonego postępowania. Jednocześnie dostrzec trzeba, że w zaskarżonej decyzji organ nie negował istnienia przesłanek pozytywnych przyznania skarżącej spornego świadczenia, tym samym okoliczności te ocenić trzeba jako niesporne.

Uznając, że zaskarżona decyzja i poprzedzający ją akt naruszają przepisy prawa materialnego, w stopniu mający wpływ na wynik sprawy, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił orzeczenia organów obu instancji. Końcowo odnotowania wymaga, że Sąd rozpoznał sprawę na w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.