Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1205/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 77 ust. 3
journal: Dz.U. 2005 nr 108 poz 908
law: Ustawa z dnia  20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska Protokolant Anna Pośpiech -Kłak po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezydenta Miasta O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 30 czerwca 2009 r. sygn. akt II SA/Ol 392/09 w sprawie ze skargi J. P na czynność Prezydenta Miasta O. z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 30 czerwca 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 392/09, po rozpoznaniu skargi J. P na czynność Prezydenta Miasta z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności Prezydenta Miasta O. i uznał uprawnienie J. P do otrzymania zwrotu opłaty za kartę pojazdu nr [...] wydaną na podstawie decyzji Prezydenta Miasta O. z dnia [...] listopada 2004 r., nr [...], pobraną ponad kwotę wynikającą z art. 77 ust. 3 w zw. z ust 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 roku – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.) oraz zasądził od Prezydenta Miasta na rzecz skarżącego J. P kwotę 100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, że decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2004 r. Prezydent Miasta O. dokonał rejestracji pojazdu marki [...], będącego własnością J. P, wydając kartę pojazdu seria nr [...]. Wnioskiem z dnia 18 lutego 2008 r., skarżący zwrócił się do Prezydenta Miasta O. o zwrot nadpłaty w wysokości 425 zł za wydanie wskazanej karty pojazdu. Decyzją z dnia [...] marca 2008 r. Prezydent Miasta O., powołując m.in. art. 207 w zw. z art. 74 ustawy Ordynacja podatkowa – odmówił stwierdzenia nadpłaty w celu zwrotu wnioskowanej części opłaty za wydanie karty pojazdu, a rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. (decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r.). Wskazane decyzje zostały jednak uchylone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 17 września 2008 r., sygn. akt I SA/Ol 340/08. W uzasadnieniu wyroku Sąd powołał m.in. wyrok TK z dnia 17 stycznia 2006 r., sygn. akt U 6/04 (Dz. U. z 2006, Nr 15, poz. 119), w którym stwierdzono niezgodność § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym oraz art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji RP. Jednocześnie TK orzekł, że przepis ten traci moc obowiązującą z dniem 1 maja 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie podał ponadto, że w świetle uchwały NSA z 4 lutego 2008 r., sygn. akt OPS 3/07 (ONSAiWSA 2008, Nr 2, poz. 21), żądanie zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu, uiszczonej na podstawie § 1 ust. 1 cytowanego rozporządzenia jest sprawą administracyjną, którą organ załatwia w drodze aktu lub czynności, na które przysługuje skarga do Sądu Administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powołując się na moc wiążącą uchwał Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd uznał, że opłata za wydanie karty pojazdu nie ma charakteru podatkowego, do załatwienia sprawy o jej zwrot nie mają zatem zastosowania przepisy Ordynacji podatkowej o zwrocie podatku. We wskazanym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie dokonał także oceny prawnej, czy niekonstytucyjny przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r., który w świetle cytowanego wyroku TK z 17 stycznia 2006 r., sygn. akt U 6/04, utracił moc obowiązującą z dniem 1 maja 2006 r., mógł stanowić podstawę do pobrania w dniu 15 listopada 2004 r.. opłaty za kartę pojazdu w wysokości 500 zł. Sąd zauważył przy tym, że jedyną możliwością odmowy zastosowania przez organ administracji publicznej aktu wykonawczego jest sytuacja, w której Sąd Administracyjny kontrolując legalność zaskarżonej decyzji, bądź czynności odmówi zastosowania przepisu aktu podustawowego sprzecznego z ustawą. Wówczas, stosownie do art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, organ administracji publicznej przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie związany oceną prawną Sądu. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, upoważnienie zawarte w art. 77 ust. 5 (omyłkowo oznaczonym jako ust. 6) w zw. z ust. 4 pkt 2 ustawy – Prawo o ruchu drogowym nie uprawniało Ministra Infrastruktury do określenia w rozporządzeniu wysokości opłaty za kartę pojazdu w wysokości przewyższającej koszt związany z drukiem i dystrybucją takiej karty. Wobec powyższego Sąd wskazał, że "organ rejestracyjny, który będzie ponownie rozpatrywał sprawę, zgodnie z art. 153 P.p.s.a. (ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), będzie zobowiązany nie zastosować ww. przepisu rozporządzenia z 2003 r.". Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 17 września 2008 r., sygn. akt I SA/Ol 340/08, jest prawomocny.

Pismem z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...], Prezydent Miasta O. odmówił J. P zwrotu nadpłaty w wysokości 425 zł za wydanie karty pojazdu seria nr [...]. W ocenie organu, w powołanym wyroku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie nie przesądził kwestii zasadności, czy też bezzasadności odmowy zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu. Opłata ta nie może być zaś zwrócona, gdyż w dniu rejestracji samochodu osobowego marki [...], to jest w dniu 15 listopada 2004 r., pobranie opłaty za kartę pojazdu w wysokości 500 zł miało swoje uzasadnienie, a przepis określający jej wysokość – zgodnie z wyrokiem TK z 17 stycznia 2006 r. – utracił moc obowiązującą z dniem 1 maja 2006 r.

W dniu 29 stycznia 2009 r. Barbara i Jacek Piekarczykowie – powołując art. 52 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wezwali Prezydenta Miasta O. do usunięcia naruszenia prawa, poprzez zastosowanie się do wiążących wytycznych zawartych w wyroku WSA w Olsztynie z 17 września 2008 r., sygn. akt I SA/Ol 340/08, a dotyczących pominięcia przy rozpoznawaniu wniosku § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. i dokonania zwrotu żądanej opłaty.

Pismem z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...], Prezydent Miasta O. podtrzymał swoje stanowisko w kwestii odmowy zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu seria nr [...].

Powyższe rozstrzygnięcie stało się przedmiotem skargi B. i J. P do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. Skarżący zarzucili organowi niezastosowanie się do wytycznych zawartych w prawomocnym wyroku tego Sądu z dnia 17 września 2008 r., sygn. akt I SA/Ol 340/08, oraz nieuprawnione potraktowanie wezwania do usunięcia naruszenia prawa jako kolejnego wniosku o zwrot przedmiotowej opłaty. Z tych też powodów skarżący wnieśli o uchylenie czynności zawartych w powołanych pismach organu, zwrot zawyżonej opłaty za wydanie karty pojazdu wraz z odsetkami oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta O. wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w wydanych pismach. Ponadto podniósł, że w niniejszej sprawie sporna jest zarówno kwestia, czy organ rejestracyjny jest zobowiązany do zwrotu pobranej w chwili rejestracji pojazdu kwoty, w związku z odroczeniem utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu do 1 maja 2006 r., jak również kwestia, czy w wyroku WSA w Olsztynie z 17 września 2008 r., sygn. akt I SA/Ol 340/08, przesądzono o zwrocie tej kwoty. W ocenie organu, odroczenie utraty mocy obowiązującej przepisu § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu jest okolicznością, która stanowczo przemawia za odmową zwrotu pobranej kwoty. Zdaniem organu, twierdzenie skarżących, jakoby w wyroku WSA w Olsztynie z 17 września 2008 r., sygn. akt I SA/Ol 340/08, przesądzono kwestię zwrotu tej opłaty, jest niezgodne zarówno z treścią sentencji tego wyroku, jak i jego uzasadnieniem. Wywiedziono przy tym, że uchylenie decyzji wydanych w przedmiotowej sprawie nastąpiło z uwagi na zły tryb przeprowadzenia postępowania oraz błędne ustalenie w zakresie faktu, że opłaty te nie stanowiły nadpłaty w rozumieniu ustawy Ordynacja podatkowa. Wykonując ten wyrok, organ dokonał zatem rozpatrzenia wniosku – nie w drodze decyzji – jak uczynił to poprzednio, a w drodze oświadczenia skierowanego do skarżących w formie pisemnej.

Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 391/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił skargę B. P na czynność Prezydenta Miasta O. w przedmiocie odmowy zwrotu opłaty za kartę pojazdu wydaną przy rejestracji samochodu osobowego marki [...].

W powołanym na wstępie wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności Prezydenta Miasta O. i uznał uprawnienie J. P do otrzymania zwrotu opłaty za kartę pojazdu nr [...] wydaną na podstawie decyzji Prezydenta Miasta O. z dnia [...] listopada 2004 r., nr [...].

Sąd pierwszej instancji wskazał, że zaskarżona czynność Prezydenta Miasta O. dotycząca odmowy zwrotu części opłaty za wydanie karty pojazdu narusza prawo, albowiem organ przy rozpatrywaniu wniosku J. P w tym przedmiocie, nie uwzględnił oceny prawnej wyrażonej w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 17 września 2008 r., sygn. akt I SA/Ol 340/08, co stanowi naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Sąd podniósł, że zgodnie z art. 77 ust. 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. –Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.), karta pojazdu jako dokument identyfikujący samochód inny niż pochodzący od producenta lub importera nowych pojazdów wydawana jest przez starostę przy pierwszej rejestracji pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W mieście na prawach powiatu, jakim jest także Olsztyn, kompetencje starosty posiada prezydent miasta. W art. 77 ust. 4 pkt 2 powołanej ustawy zawarta została delegacja dla ministra właściwego do spraw transportu do określenia w drodze rozporządzenia wysokości opłaty za kartę pojazdu, przy czym w art. 77 ust. 5 tej ustawy wskazano, że w rozporządzeniu tym należy uwzględnić znaczenie tych dokumentów dla rejestracji pojazdu oraz wysokość kosztów związanych z drukiem i dystrybucją kart pojazdów. W wykonaniu powyższej delegacji wydane zostało rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 19 czerwca 1999 r. w sprawie wysokości opłat za wydanie karty pojazdu (Dz. U. Nr 57, poz. 612). Rozporządzenie to zostało uchylone przez rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 4 marca 2002 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, które z kolei uchylone zostało rozporządzeniem tego Ministra z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 137, poz. 1310 ze zm.). Powyższe rozporządzenie obowiązywało do 14 czerwca 2006 r. Wyrokiem z dnia 17 stycznia 2006 r., sygn. akt U 6/04, (Dz. U. Nr 15, poz. 119), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 137, poz. 1310) jest niezgodny z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji RP. Jednocześnie Trybunał orzekł, że powołany przepis rozporządzenia traci moc obowiązującą z dniem 1 maja 2006 r. W konsekwencji tego wyroku skarżący J. P wystąpił do Prezydenta Miasta O. o zwrot części opłaty za kartę pojazdu, jaką uiścił w związku z pierwszą rejestracją w kraju zakupionego za granicą samochodu osobowego. Sprawa ta była przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, który wyrokiem z dnia 17 września 2008 r., sygn. akt I SA/Ol 340/08, uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...], oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty za wydanie karty pojazdu.

Sąd pierwszej instancji zauważył, że bezsporne w niniejszej sprawie jest, że w wyroku 17 września 2008 r., sygn. akt I SA/Ol 340/08 Sąd Administracyjny wskazał właściwy tryb rozpoznania przez organ administracji publicznej wniosku o zwrot opłaty za kartę pojazdu oraz sposób zaskarżenia czynności organu w tym przedmiocie do Sądu Administracyjnego. W przypadku żądania przez stronę zwrotu opłaty za kartę pojazdu w całości lub w części, bez względu na motywy żądania, przedmiotem sprawy jest to, czy strona miała obowiązek uiszczenia określonej opłaty wynikający z przepisu prawa. Nie ulega wątpliwości, że uiszczenie opłaty za wydanie karty pojazdu jest wykonaniem przez stronę obowiązku wynikającego z przepisu prawa powszechnie obowiązującego, o którym organ nie rozstrzyga w drodze decyzji administracyjnej. Wobec tego żądanie zwrotu uiszczonej opłaty za kartę pojazdu powoduje konieczność odniesienia się przez organ do takiego obowiązku w formie aktu lub czynności, które strona może poddać kontroli Sądu Administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. uchwała NSA z 4 lutego 2008 r., sygn. akt OPS 3/07, ONSAiWSA 2008, nr 2, poz. 21).

W ocenie Sądu pierwszej instancji, w wyroku z 17 września 2008 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie dokonał także oceny prawnej wpływu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006 r., sygn. akt U 6/04, na uprawnienia Jacka Piekarczyka do żądania zwrotu części opłaty za wydanie karty pojazdu. Wyraźnie wskazuje na to zdanie sformułowane przez Sąd na stronie 6 uzasadnienia wyroku, które brzmi: "Merytorycznie, w rozpatrywanej sprawie Sąd zobowiązany jest do wypowiedzenia się w kwestii oceny, czy wobec orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006 r. sygn. U 6/04, stwierdzającego, iż zakwestionowany przepis § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r., którego utratę mocy obowiązującej wskazano na dzień 1 maja 2006 r., mógł stanowić podstawę do pobrania w dniu 15 listopada 2004 r. opłaty za kartę pojazdu w wysokości 500 zł.". Obszerne wywody Sądu w tym przedmiocie zostały skonkludowane na stronie 9 tego uzasadnienia w następujący sposób: "Sąd zwraca uwagę, iż jedyną sytuacją, w której organ administracji publicznej może odmówić zastosowania przepisu aktu wykonawczego, jak podkreśla się w doktrynie oraz co wynika z dotychczasowego orzecznictwa sądów administracyjnych, jest sytuacja, w której Sąd Administracyjny kontrolując legalność zaskarżonej decyzji bądź czynności odmówi zastosowania przepisu aktu podustawowego, sprzecznego z ustawą. Wówczas, stosownie do art. 153 ustawy P.p.s.a (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) organ administracji publicznej przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie związany oceną prawną Sądu. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego upoważnienie zawarte w art. 77 ust. 5 (omyłkowo oznaczonym jako ust. 6) w zw. z ust. 4 pkt 2 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, nie uprawniało Ministra Infrastruktury do określenia w rozporządzeniu wysokości opłaty za kartę pojazdu w wysokości przewyższającej koszt związany z drukiem i dystrybucją takiej karty. Wobec powyższego organ rejestracyjny, który będzie ponownie rozpatrywał sprawę, zgodnie z art. 153 P.p.s.a. (ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) będzie zobowiązany nie zastosować ww. przepisu rozporządzenia z 2003 r.".

Sąd nie zgodził się z twierdzeniem organu, jakoby nie przesądzono w tym wyroku kwestii zwrotu części opłaty za kartę pojazdu. Wyraźnie w tym wyroku wskazano bowiem, że "organ rejestracyjny, który będzie ponownie rozpatrywał sprawę, zgodnie z art. 153 P.p.s.a. (ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), będzie zobowiązany nie zastosować ww. przepisu rozporządzenia z 2003 r.", to jest przepisu § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 137, poz. 1310).

Podkreślono, że stosownie do art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Przeszkody w uwzględnieniu wytycznych Sądu, wyrażonych w wyroku z 17 września 2008 r., sygn. akt I SA/Ol 340/08, nie mogło przy tym stanowić – powoływane przez organ – odroczenie przez Trybunał Konstytucyjny terminu utraty mocy obowiązującej przepisu § 1 ust. 1 cytowanego rozporządzenia. Skoro opłata za wydanie karty pojazdu pobrana została na podstawie przepisu, co do którego Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność zarówno z ustawą jak i z Konstytucją, to mimo, że Trybunał odroczył utratę mocy obowiązującej tego zapisu do dnia 1 maja 2006 r., § 1 ust. 1 tego rozporządzenia był niekonstytucyjny i sprzeczny z ustawą od samego początku jego obowiązywania. Zgodnie zaś z art. 178 Konstytucji RP, sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji i ustawom. Ten konstytucyjny zapis oznacza, że niezawisłość sędziów orzekających w danej sprawie polega na związaniu jedynie aktami rangi ustawy. Sędziów nie wiążą zatem akty podustawowe. Oznacza to, że gdy sąd orzekający stwierdzi niekonstytucyjność aktu niższej rangi niż ustawa może odmówić z tego powodu jego stosowania i jak słusznie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z 17 września 2008 r., sygn. akt I SA/Ol 340/08 – na podstawie art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, doprowadzić do sytuacji, gdy mimo faktycznego obowiązywania przepisu, sprawa zostanie rozpoznana przez organy administracji publicznej z jego pominięciem. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie po uprawomocnieniu się wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 17 września 2008 r., sygn. akt I SA/Ol 340/08. Organ nie zastosował się jednak do wiążących wytycznych Sądu, czym naruszył art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W tych okolicznościach Sąd pierwszej instancji uznał za zasadne, obok stwierdzenia bezskuteczności zaskarżonej czynności Prezydenta Miasta O., uznać uprawnienie J. P do otrzymania zwrotu opłaty za kartę pojazdu nr [...], wydaną na podstawie decyzji Prezydenta Miasta O. z dnia [...] listopada 2004 r., nr [...], pobraną ponad kwotę wynikającą z art. 77 ust. 3 w zw. z ust 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym. Rozpatrując ponownie wniosek skarżącego (stosownie do sentencji wyroku) organ powinien zatem ustalić kwotę zwrotu opłaty za kartę pojazdu, uwzględniając koszty i nakłady poczynione przez organ na jej wydanie. W powyższym zakresie pomocne mogą okazać się ustalenia poczynione przez Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 stycznia 2006 r., sygn. akt U 6/04 (OTK 2006/1/3).

Sąd wskazał ponadto, że nie jest rzeczą Sądu Administracyjnego ustalenie, czy zwrotowi powinna podlegać określona przez skarżącego kwota 425 zł, ustalona niewątpliwie z uwzględnieniem kwoty 75 zł opłaty, wynikającej z § 1 ust. 1 obecnie obowiązującego rozporządzenia Ministra Transportu i Budownictwa z dnia 28 marca 2006 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 59, poz. 421). Kwotę zwrotu określi bowiem w niniejszej sprawie Prezydent Miasta O..

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Prezydent Miasta O. zarzucając zaskarżonemu wyrokowi:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego w rozumieniu art.174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj.

– obrazę art. 190 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zm.) poprzez uznanie, że organ administracji publicznej w chwili rozstrzygania sprawy nie mógł zastosować § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu w zw. z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym;

– obrazę art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz.1270) poprzez uznanie, że Prezydent Miasta O. nie wykonał wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 17 września 2008 r. sygn. akt I SA/Ol 340/08.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ wskazał, że w jego ocenie brak jest podstaw do stwierdzenia bezskuteczności zaskarżonej czynności. Rozstrzygnięcie przedmiotowego sporu wymaga przede wszystkim udzielenia odpowiedzi na zagadnienie związane z tym czy Prezydent Miasta O. mógł pobrać opłatę ustaloną przez niekonstytucyjny przepis rozporządzenia, a jeżeli tak to czy powinien w chwili obecnej ponosić negatywne konsekwencje zachowania, które w chwili dokonywania czynności nie było bezprawne, z uwagi na fakt obowiązywania przepisu, na mocy którego opłata została pobrana, a ponadto ze względu na obowiązek jego zastosowania.

Zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak TK może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego.

Z literalnego brzmienia powołanego przepisu wynika, że orzeczenie TK, uznające przepis za niezgodny z Konstytucją lub ustawą, nie burzy porządku prawnego ustanowionego tym przepisem przed wejściem orzeczenia w życie. Akt uznany za niezgodny z Konstytucją traci moc obowiązującą jedynie na przyszłość, a więc jego moc obowiązująca nie rozciąga się na stany faktyczne powstałe przed ogłoszeniem orzeczenia TK, bądź ustalonym przez sam TK innym terminem utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Podkreślenia wymaga w tym zakresie okoliczność pobrania opłaty w wysokości 500,00 zł w chwili, gdy akt niekonstytucyjny zgodnie z orzeczeniem TK nadal obowiązywał.

Problem pojawia się również w zakresie udzielenia odpowiedzi na pytanie w jaki sposób powinien zachować się organ administracji publicznej w chwili dokonywania rejestracji pojazdu w okresie obowiązywania niezgodnego z Konstytucją przepisu. W sytuacji, gdy wnioskodawca przedstawia wszystkie niezbędne do rejestracji pojazdu dokumenty, organ nie może odmówić jego rejestracji. W jaki sposób powinien zatem zareagować co do obowiązku pobrania opłaty za kartę pojazdu – na tle orzeczenia WSA w Olsztynie – nie wiadomo. Wskazanie, iż organ nie może zastosować niekonstytucyjnego przepisu powoduje, że organ nie miał prawa pobrać w tym zakresie opłaty w ogóle. Obowiązujące w ówczesnym okresie przepisy regulowały tę kwestię jednoznacznie – wysokość opłaty wynosiła 500 zł. Organ nie może sam ustalać wysokości opłaty pobieranej za wydanie karty pojazdu, nie leży to w zakresie jego kompetencji.

W dalszej części skargi kasacyjnej wskazano, że należy odróżnić stan niekonstytucyjności i nieważności przepisu prawnego. Uznanie przepisu za niezgodny z Konstytucją wywołuje skutki na przyszłość i nie ma wpływu na przeszłe stany prawne, powstałe w okresie poprzedzającym utratę mocy prawnej przepisu. Niekonstytucyjność nie oznacza więc nieważności. Biorąc powyższe pod uwagę organ wskazał, że zasadny jest również zarzut naruszenia art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zauważyć należy, iż ze zdania "organ rejestracyjny, który będzie ponownie rozpatrywał sprawę, zgodnie z art. 153 P.p.s.a. (ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), będzie zobowiązany nie zastosować ww. przepisu rozporządzenia z 2003 r." – w żaden sposób nie wynika, iż organ powinien pobrać opłatę w innej wysokości. Taki stan rzeczy burzy w ocenie organu istniejący stan prawny. Organ nie może dowolnie uznawać czy zastosuje czy też nie przepis, który w chwili dokonywania czynności, mocą orzeczenia TK, nadal obowiązuje. Organ działa w granicach prawa i może tylko tyle na co pozwala mu przepis. Czynność w zakresie pobrania opłaty za wydanie karty pojazdu nie tworzy możliwości dowolnego uznania organu w zakresie wybrania sposobu zachowania.

Wytyczne zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego powinny być skonstruowane w taki sposób, aby po stronie organu administracji publicznej, nie tworzyć sytuacji, która może prowadzić do bezprawności w działaniu organu. W ocenie Prezydenta Miasta O., wyroki de facto nie przesądziły zasadności czy też bezzasadności pobrania kwoty 500 złotych za wydanie karty pojazdu, a jedynie wskazały, iż nie można zakwalifikować tego jako nadpłata w rozumieniu Ordynacji podatkowej.

W konkluzji skargi kasacyjnej uczestnik postępowania wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi J. P w przedmiocie zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw.

Wbrew jej twierdzeniom Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie nie naruszył art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a.

Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że w wyroku z dnia 17 września 2008 r. sygn. I SA/0/240/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie dokonał wiążącej organ administracji publicznej ponownie rozpoznający sprawę oceny prawnej skutków orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006 r. sygn. K 6/04, na wysokość opłaty za kartę pojazdu wydaną J. P.

W uzasadnieniu powołanego wyroku wyraźnie zostało stwierdzone, że organ rejestracyjny, który będzie ponownie rozpatrywał sprawę, zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ma nie stosować § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 137. poz. 1310 ze zm.). Twierdzenie skargi kasacyjnej, iż powyższe nie oznacza, że organ powinien pobrać opłatę w innej wysokości, wydaje się nielogiczne wobec jasnego i kategorycznego stanowiska zajętego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 17 września 2008 r.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd Administracyjny miał możliwość wyrażenia takiego poglądu z mocy art. 178 ust. 1, art. 8 i art. 184 Konstytucji RP.

Już pod rządem poprzednio obowiązującej Konstytucji nie było w zasadzie rozbieżności w orzecznictwie sądowym i doktrynie co do tego, że Sąd może w toku rozpoznawania sprawy oceniać, czy przepisy rozporządzenia są zgodne z przepisami ustawy. Takie uprawnienie Sądu wynikało z ówcześnie obowiązującego art. 62 Konstytucji, który stanowił, że sędziowie w zakresie orzekania podlegają tylko ustawom. Ten stan rzeczy nie uległ zmianie po utworzeniu Trybunału Konstytucyjnego w 1985 r., a znalazł jeszcze silniejsze oparcie w przepisach Konstytucji RP z 1997 r. Uprawnienie każdego Sądu rozpoznającego sprawę do oceny czy określone przepisy rozporządzenia są zgodne z ustawą było i jest przyjmowane zarówno w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w tym względzie najdobitniej zostało wyrażone w postanowieniu z dnia 13 stycznia 1998 r. U 2/97 (OTK z 1998 r. nr 1, poz. 4), w którym Trybunał stwierdził, że ocena konstytucyjności i legalności przepisu rangi podustawowej może być dokonana przez Sąd rozpatrujący sprawę indywidualną, w której przepis ten może być zastosowany. Na gruncie nowej Konstytucji nie uległa bowiem zmianie kompetencja sądów do incydentalnej kontroli tych wszystkich przepisów, które są usytuowane poniżej ustawy. Również Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, iż sądom przysługuje takie uprawnienie.

Wielokrotnie w tej kwestii wypowiadał się także Naczelny Sąd Administracyjny (przykładowo można wskazać na uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2000 r. OPK 13/00 – ONSA z 2001 r. z. 2, poz. 63; z dnia 15 grudnia 2000 r. OPK 20-22, ONSA z 2001 r. z. 3, poz. 104; z dnia 21 lutego 2000 r. OPS 10/99 – ONSA z 2000 r. z. 3, poz. 90; z dnia 22 maja 2000 r. OPS 3/00 – ONSA z 2000 r. z. 4, poz. 136).

Jak trafnie stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 lutego 2009 r. sygn. akt I OSK 418/08 (niepubl.), to uprawnienie sądów nie pozostaje w kolizji z rolą Trybunału Konstytucyjnego, który z mocy art. 188 Konstytucji RP jest powołany do orzekania w sprawach zgodności przepisów prawa wydanych przez centralne organy państwowe z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami. W przypadku stwierdzenia niezgodności przepisów rozporządzenia z Konstytucją i ustawą różnica polega na tym, że orzeczenie TK stwierdzające taką niezgodność wywołuje ten skutek, że zakwestionowane przepisy tracą moc obowiązującą podczas gdy stwierdzenie takiej niezgodności przez Sąd jest podstawą do odmowy zastosowania zakwestionowanego przepisu w toku rozpoznawania określonej sprawy, pomimo że formalnie przepis ten pozostaje w systemie prawnym. Trzeba bowiem odróżnić obowiązywanie przepisu rozumiane jako pozostawanie danego przepisu w systemie prawnym, od stosowania bądź odmowy stosowania tego przepisu przez Sąd w konkretnej sprawie.

Z tych względów zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie art. 190 ust. 3 Konstytucji RP należało ocenić jako nieuzasadniony.

Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.