Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2918/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne: Geodezja i kartografia
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 20 ust. 2
journal: Dz.U. 1989 nr 30 poz 163
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wanda Zielińska - Baran, Sędziowie sędzia WSA Kaja Angerman, sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Protokolant st. spec. Dorota Stromecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2017 r. ze skargi M. M., J. M., K. K., M. N., W. K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy aktualizacji informacji w ewidencji gruntów i budynków 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...]; 2. zasądza od [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego na rzecz skarżących M M., J. M., K. K., M. N., W. K. solidarnie kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z dnia [...] września 2016 r. nr 223 (dalej "zaskarżoną decyzją") [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego (dalej także "Inspektor"), po rozpatrzeniu odwołania M. i J. M. oraz W. K. od decyzji Starosty [...] (dalej także "Starosty") z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...], orzekającej o odmowie aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków w zakresie działki ewidencyjnej nr [...] obręb [...], gmina [...], poprzez wpisanie do części tej działki jako władających, właścicieli sąsiednich działek ewidencyjnych nr [...] i [...] w tym samym obrębie, utrzymał decyzję Starosty w mocy.

II. Stan sprawy, poprzedzający wydanie przez Inspektora zaskarżonej obecnie decyzji z dnia [...] września 2016 r., przedstawia się w następujący sposób:

1. Pismem z dnia [...] kwietnia 2016 r. (które wpłynęło do organu w dniu [...] kwietnia 2016 r.) szereg osób, tj.: 1) skarżący, 2) W. K., 3) K. K., 4) M. N. (dalej łącznie "skarżący" albo "wnioskodawcy") wnieśli do Starosty [...] wniosek o weryfikację zapisów w rejestrze ewidencji gruntów i budynków oraz obrazu mapy ewidencyjnej działki nr ewidencyjny [...], położonej w obrębie [...], gmina [...]. Uzasadniając wniosek wnioskodawcy wskazali na niezgodność obrazu mapy ze stanem faktycznym w terenie, gdyż od 40 lat na objętym wnioskiem gruncie nie istnieje droga, a na działkach sąsiednich nr [...], [...] wybudowano budynek gospodarczy, którego zabudowa sięga przez działkę [...] aż do działki [...] i [...]. Z informacji zawartych we wniosku wynika, że obowiązujący w gminie [...] Plan Zagospodarowania Przestrzennego dla miejscowości [...] nie zawiera odcinka drogi jako części działki ewidencyjnej nr [...]. Zgodnie z operatem ewidencyjnym działka nr [...] obręb [...], gmina [...] o powierzchni 0,08 ha została wykazana w jednostce rejestrowej [...] i oznaczona użytkiem dr (drogi). Działka ma nieuregulowany stan prawny - jako władający wykazana jest Gmina [...]. Działka ta została ujawniona w ewidencji gruntów i budynków zgodnie z operatem pomiarowym kontroli ewidencji gruntów z 1976 r., powstała z połączenia działek ewidencyjnych nr [...] oraz [...] powierzchni 0,04 ha każda. Te zaś zostały ujawnione w operacie ewidencyjnym założonym na podstawie dekretu z dnia 2 lutego 1955 r. o ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 1955 r. Nr 6, poz. 32). Jako władający w jednostce rejestrowej nr [...] został wpisany Powiatowy Zarząd Dróg Lokalnych Prezydium Powiatowej Rady Narodowej. W kolejnym rejestrze z 1983 roku jako władającego wpisano Gminę [...]. Po wydaniu przez Wojewodę [...] decyzji nr [...] z dnia [...].04.1993 r. stwierdzającej nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie własność nieruchomości w obrębie [...] m. in. działki ewidencyjnej nr [...], zapis w ewidencji zmienił się na wynikający z zapisów decyzji. Ostateczną decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nr [...] z dnia [...].01.2013 r. stwierdzona została z urzędu nieważność decyzji Wojewody [...]. Starosta [...] działając zgodnie z zapisem art. 24 ust. 2b pkt. 1 lit. d ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2015 r. poz. 520) w drodze czynności materialno-technicznej na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej zaktualizował ewidencję wykazując Gminę [...] jako władającą działką ewidencyjną nr [...].

2. Decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] Starosta odmówił dokonania żądanej aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków.

3. Pismem z dnia [...] lipca 2016 r. wnioskodawcy wnieśli do Inspektora odwołanie od decyzji Starosty z dnia [...] lipca 2016 r., zarzucając organowi I instancji brak wyczerpującego wyjaśnienia sprawy.

III. Zaskarżoną obecnie decyzją z dnia [...] września 2016 r. Inspektor rozpatrzył odwołanie wnioskodawców od decyzji Starosty z dnia [...] lipca 2016 r., utrzymując tę decyzję w mocy.

Uzasadniając orzeczenie odwoławcze, Inspektor wskazał w szczególności, co następuje:

1. Zgodnie z art. 2 pkt 8 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (jedn. tekst Dz. U. z 2015 r. poz. 520) celem ewidencji gruntów i budynków jest stworzenie systemu informacyjnego zapewniającego gromadzenie, aktualizację oraz udostępnianie, w sposób jednolity dla kraju, informacji o gruntach, budynkach i lokalach, ich właścicielach oraz innych podmiotach władających lub gospodarujących tymi gruntami, budynkami lub lokalami. Prowadzenie ewidencji gruntów i budynków jest procesem ciągłym a każda wprowadzona zmiana w tej ewidencji musi pochodzić z prawem określonego źródła. Zgodnie z art. 24 ust. 2b aktualizacja informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje na podstawie przepisów prawa, wpisów w księgach wieczystych, prawomocnych orzeczeń sądu, ostatecznych decyzji administracyjnych, aktów notarialnych, zgłoszeń budowy lub zgłoszeń o zakończeniu budowy, wpisów w innych rejestrach publicznych, wniosku zainteresowanego podmiotu i wskazanej w tym wniosku dokumentacji geodezyjnej, przyjętej do zasobu geodezyjnego i kartograficznego, jeżeli wnioskowana zmiana obejmuje informacje gromadzone w ewidencji gruntów i budynków dotyczące nieruchomości znajdujących sic w wyłącznym władaniu wnioskodawcy albo wnioskodawców. Podstawową zasadą prowadzenia ewidencji jest zasada aktualności, tj. utrzymanie operatu w zgodności z aktualnymi dostępnymi dla organu dokumentami i materiałami źródłowymi (§ 44 pkt 2 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków). Aktualizacja operatu ewidencyjnego następuje przez wprowadzenie udokumentowanych zmian do bazy danych ewidencyjnych (§ 45 ust. 1 rozporządzenia).

2. Organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające w sprawie wniosku o zmianę danych w ewidencji. W wyjaśnieniach z dnia 7 lipca 2015 r. poinformował stronę o możliwościach doprowadzenia ewidencji do zgodności ze stanem faktycznym. W odwołaniu nadal jest podnoszone wprowadzenie dwóch nowych jednostek rejestrowych. Wykazania wnioskodawców jako władających jednej części działki [...] i pozostawienia drugiej części we władaniu gminy.

3. Żądanie strony wskazane we wnioskach jest niezgodne z literą prawa i nie daje możliwości prawnych do przeprowadzenia tych czynności przez Starostę w ramach prowadzenia ewidencji gruntów i budynków. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 października 1997 r. sygn. akt II SA 119/97 stwierdził, że przez władającego należy rozumieć osobę fizyczną lub prawną, która nie tylko wykonuje faktyczne władztwo nad rzeczą, ale która ma do tego odpowiedni tytuł prawny pochodzący od właściciela lub wynikający z aktu notarialnego, orzeczenia sądowego lub administracyjnego. Oznacza to, że jako władający nie może być wykazywana osoba nie posiadająca tytułu prawnego do władania nieruchomością.

4. Wskazać należy, że zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt II SA 766/98 z dnia 20.08.1998 r. ewidencja gruntów pełniąc funkcje informacyjno-techniczne nie rozstrzyga sporów o prawa do gruntów, ani nie nadaje tych praw. Rejestruje jedynie stany prawne ustalone w innym trybie lub przez inne organy orzekające. Stąd też poprzez żądanie wprowadzenia zmian w ewidencji nie można dochodzić ani udowadniać swoich praw właścicielskich czy uprawnień do władania nieruchomością.

5. Kwestia przejścia własności na rzecz podmiotu ma charakter cywilnoprawny. Wszelkie potencjalne spory własnościowe mają również cywilnoprawny charakter i ich rozstrzygniecie leży w wyłącznej gestii sądów powszechnych.

IV. Pismem z dnia 14 października 2016 r. skarżący wnieśli do tut. Sądu skargę na decyzję Inspektora z dnia [...] września 2016 r., zarzucając w/w orzeczeniu odwoławczemu brak wyczerpującego wyjaśnienia sprawy.

Uzasadniając zarzuty skargi, skarżący podnieśli, że organy wydające zaskarżone decyzje ustaliły, że przedmiotowa działka została ujawniona w ewidencji gruntów i budynków zgodnie z operatami pomiarowymi kontroli ewidencji gruntów z 1976 r. jako powstała z połączenia działek ewidencyjnych nr [...] oraz [...] o powierzchni 0,04 ha każda i ponowione w kolejnym rejestrze z 1983 roku, gdzie jako władającego wpisano Gminę [...]. Prowadzone rejestry powielały jedynie sytuację nie istniejącej faktycznie działki, stanowiącą jakoby drogę na odcinku przyległym do działek ewidencyjnych [...] i [...]. Pomimo to, że od co najmniej 1975r. na tej działce stanowiącej jedno siedlisko z działką [...] stał murowany budynek gospodarczy, a jeszcze w latach 30 - tych XX wieku była tam posadowiona studnia kręgowa. W skarżonej decyzji podaje się ,że działki stanowiące drogę zostały ujawnione w 1967 r. w pierwszym operacie ewidencyjnym założonym na podstawie dekretu z dnia 2 lutego 1955 r. o ewidencji gruntów i budynków. W prowadzonym postępowaniu w I instancji nie wzięto pod uwagę wszystkich przekazanych informacji, gdzie wnioskodawcy wskazywali, że zapisy o istnieniu drogi będącej we władaniu Gminy [...] są błędne i nie oparte na żadnych faktach. Organ pierwszej instancji prowadząc postępowanie administracyjne w tej sprawie nie wykazał się należytą starannością i rzetelnością. Nie wzięto pod uwagę przedstawionych informacji o źródłach dowodowych określonych między innymi pisemnie w odwołaniu z dnia [...] lipca 2016 r. a jedynie starano się wykazać podpierając się przepisami prawa, uzasadnienie dla przyjęcia tezy, że wnioskodawcy mogą jedynie w oparciu o postępowanie o charakterze cywilnym oczekiwać pozytywnego rozpatrzenia sprawy. Na przestrzeni wielu lat w ewidencji gruntów funkcjonuje zatem wadliwy wpis, stwierdzający istnienie działki drogowej na przedmiotowym odcinku przynależnym do działek ewidencyjnych [...] i [...]. W świetle powyższego uznać należy, że orzekające w sprawie organy próbują w nieuzasadniony sposób przenieść na osoby faktycznie władające częścią przedmiotowej działki, zawsze przynależnej do obecnych działek [...] i [...], ciężar oraz koszty czynności związanych z uporządkowaniem i aktualizacją operatu ewidencyjnego.

V. W odpowiedzi na skargę, udzielonej pismem z dnia 8 listopada 2016 r., Inspektor wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

VI. Na rozprawie przed Sądem w dniu 15 marca 2017 r. skarżąca M. M. oświadczyła, że: (-) sporna część działki nr [...] nie jest wykorzystywana jako droga, (-) na działce tej znajduje się studnia oraz część budynku położonego na działce nr [...], stanowiąca własność skarżącego W. K., (-) Gmina [...] nie oponuje przeciwko żądaniom skarżących w kwestii uzgodnienia stanu ewidencyjnego ze stanem rzeczywistym. Skarżący W. K. przyłączył się do w/w stanowiska.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

VII. Sąd rozpoznał skargę na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] września 2016 r. z racji sprawowania wymiaru sprawiedliwości, polegającego na kontrolowaniu działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art.1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. z dnia 20 września 2002 r., Nr 153, poz.1269 z późn.zm.). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3§2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tj. Dz.U. Nr 270 z późn. zm. – zwanej dalej "p.p.s.a.").

Zgodnie z przepisem art.134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei w myśl art.135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Skargę należało uwzględnić, albowiem zaskarżona decyzja odwoławcza oraz utrzymana nią w mocy decyzja Starosty [...] z dnia [...] lipca 2016 r. wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art.7 i 77 § 1 k.p.a., które to naruszenie mogło w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy.

VIII. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] września 2016 r. prowadzi do następujących wniosków:

1. Przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w którym w drugiej instancji orzekł Inspektor, było rozstrzygnięcie, czy w sprawie administracyjnej, wywołanej wnioskiem skarżących, wystąpiły przesłanki do zaktualizowania na wniosek tychże osób, w trybie uregulowanym w art.24 ust.2a i 2b pkt 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne, informacji w ewidencji gruntów Gminy [...], odnoszących się do działki ewidencyjnej nr [...], w świetle których działka ta w całości stanowi użytek gruntowy "drogi", pozostający we władaniu Gminy [...], w sytuacji w której stosownie do twierdzeń skarżących działka ta na odcinku przylegającym do działek nr [...] i [...] nie ma charakteru takiego użytku, pozostając w rzeczywistości od długiego czasu we władaniu właścicieli tychże działek. Rozpatrzywszy odwołanie skarżących od negatywnej dla nich decyzji Starosty z dnia [...] lipca 2016 r., Inspektor podzielił stanowisko organu I instancji, stwierdzające brak możliwości uwzględnienia żądania wniosku z następujących przyczyn: (-) stan ujawniony w ewidencji wynika wprost z historycznej dokumentacji, na podstawie której został ukształtowany, (-) żądanie skarżących należy traktować w istocie jako żądanie rozstrzygnięcia sporu cywilnoprawnego pomiędzy Gminą a skarżącymi, co w oczywisty sposób wykracza poza ramy prawne postępowania ewidencyjnego, dopuszczające rejestrowanie tylko takich bezspornych stanów prawnych, które zostały ukształtowane we właściwych do tego trybach prawnych.

W ocenie Sądu w/w stanowisko organów jest zdecydowanie przedwczesne, albowiem w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym nie wyjaśniono w sposób klarowny, czy w niniejszej sprawie nie zachodzą warunki do zastosowania art.20 ust.2 pkt 1 lit.b, tj. do wykazania skarżących jako władających sporną częścią działki na zasadach samoistnego posiadania w sytuacji, w której dla działki tej, ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów, nie można ustalić ich właścicieli.

2. Zgodnie z art. 2 pkt 8 Prawa geodezyjnego i kartograficznego ewidencja gruntów i budynków stanowi jednolity dla kraju, systematycznie aktualizowany zbiór informacji o gruntach, budynkach i lokalach, ich właścicielach oraz o innych osobach fizycznych lub prawnych władających tymi gruntami, budynkami i lokalami. Ewidencja gruntów i budynków obejmuje informacje wskazane w art. 20 cytowanej ustawy. Ustawowy obowiązek aktualizowania ewidencji gruntów i budynków w zakresie ujętych w niej danych dotyczących m.in. gruntów i budynków stosownie do art. 22 ustawy oraz § 44 pkt 2 rozporządzenia Ministra rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 38, poz. 454) spoczywa na staroście, który dokonuje tej aktualizacji z urzędu lub na wniosek, poprzez wprowadzenie udokumentowanych zmian do bazy danych ewidencyjnych w sposób ściśle określony w tych przepisach tzn. zgodnie z art. 23, art. 24 i art. 24a ustawy oraz § 45, 46 czy 47 przywołanego rozporządzenia.

3. Z dniem 12 lipca 2014 r. weszła w życie nowelizacja ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne, dokonana ustawą z dnia 5 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2014 r., poz.897). Na mocy art.1 pkt 17 w/w nowelizacji do przepisowi art.20 ust.2 pkt 1 nowelizowanej ustawy nadano nowe brzmienie, w świetle którego: "W ewidencji gruntów i budynków wykazuje się także właścicieli nieruchomości, a w przypadku:

a) nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego - oprócz właścicieli inne podmioty, w których władaniu lub gospodarowaniu, w rozumieniu przepisów o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa, znajdują się te nieruchomości,

b) gruntów, dla których ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić ich właścicieli - osoby lub inne podmioty, które władają tymi gruntami na zasadach samoistnego posiadania;".

Przywołany wyżej przepis art.20 ust.2 pkt 1 ustawy reguluje podmiotowy zakres ewidencji gruntów i budynków, tj. wskazuje, jakiego rodzaju relacje łączące dany podmiot z zaewidencjonowaną nieruchomością, a mające znaczenie prawne, również podlegają ewidencjonowaniu (kwestii tej dotyczy, w odniesieniu do ściśle wyodrębnionej tam kategorii praw obligacyjnych również pkt 6 w/w ustępu).

Z art.20 ust.2 pkt 1 ustawy wynika zatem, że oczywistą zasadą jest ujawnianie w ewidencji podmiotu dysponującego najsilniejszym prawem do ewidencjonowanej nieruchomości, jakim jest jej właściciel (w sytuacji, w której właścicielem nieruchomości jest podmiot publiczny w osobie Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, ewidencjonowanie to rozszerza się również na wskazane w pkt a inne podmioty władające, czy też gospodarujące w/w nieruchomościami). W art.20 ust.2 pkt 1 lit. b ustawodawca dostrzegł jednakże konieczność uregulowania podmiotowego wymiaru ewidencjowania także takiej nieruchomości, której stan prawny (tj. osoba właściciela) nie da się ustalić z uwagi na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych stosownych dokumentów. Ustawodawca uznał zatem, że cel stawiany ewidencji gruntów i budynków, jakim bezspornie jest dostarczanie możliwie najpełniejszych, rzeczywistych danych na temat nieruchomości, wymaga aby pomimo czasowej niemożności ujawnienia właściciela danej nieruchomości (z przyczyn wskazanych powyżej) ujawnieniu podlegał taki podmiot, który wprawdzie co najmniej przejściowo nie jest w stanie wylegitymować się jakimkolwiek tytułem prawnym do tej nieruchomości, niemniej włada nią na zasadach samoistnego posiadania.

3.1. Pojęcie "posiadania samoistnego" jako rodzaju posiadania jest zdefiniowane na gruncie prawa cywilnego. Z art.336 kodeksu cywilnego wynika zatem, że posiadaczem samoistnym jest osoba, która włada rzeczą jak właściciel w odróżnieniu od posiadacza zależnego, tj. osoby, która faktycznie włada rzeczą jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Podkreślić w tym kontekście należy, że z prawnego punktu widzenia posiadanie nie jest prawem do rzeczy, jest natomiast stanem faktycznym, którego istotę stanowi sprawowanie przez daną osobę faktycznego władztwa nad rzeczą, któremu towarzyszy wola posiadania tej rzeczy (odpowiednio samoistnego albo zależnego). Ustalenie in concreto istnienia i treści zamiaru władania rzeczą dla siebie, z wszystkimi odcieniami woli, może nastąpić jedynie według zewnętrznych, zamanifestowanych przejawów posiadania. Odnotować przy tym dla ścisłości należy, że jakkolwiek samoistne posiadanie nie jest, jak wskazano powyżej, prawem do rzeczy, a wyłącznie relacją faktyczną łączącą daną osobę z rzeczą (relacją spełniającą określone cechy), o tyle może stanowić przesłankę do ostatecznego nabycia prawa własności rzeczy na zasadzie zasiedzenia (art.172 i nast. k.c.). Powyższa okoliczność nie ma jednakże istotnego znaczenia dla ustalenia zakresu zastosowania art.20 ust.1 pkt 1 lit.b Prawa geodezyjnego i kartograficznego, albowiem uzyskanie przez samoistnego posiadacza nieruchomości, we właściwym do tego trybie cywilnoprawnym, prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego, stwierdzającego zasiedzenie nieruchomości, czyni bezprzedmiotowym stosowanie w takim wypadku w/w normy ustawowej, albowiem w oczywisty sposób posiadacz samoistny zostanie ujawniony w ewidencji wprost jako właściciel nieruchomości. Kwestia stosowania art.20 ust.1 pkt 1 lit.b Prawa geodezyjnego i kartograficznego pojawia się zatem tylko wtedy, gdy posiadacz samoistny nie legitymuje się stosownym orzeczeniem sądu powszechnego, przy czym bez znaczenia pozostaje to, czy spełniałby warunki do uzyskania w/w orzeczenia (tj. w szczególności, czy legitymuje się wymaganym przepisami k.c. okresem posiadania samoistnego), czy też nie. Niewątpliwie bowiem skorzystaniem z dobrodziejstw omawianego przepisu może być zainteresowany również i taki posiadacz samoistny, który legitymuje się jedynie bardzo krótkim okresem posiadania, a legalizacja tego stanu na drodze cywilnej nie jest możliwa przed upływem kilku, kilkunastu czy nawet kilkudziesięciu lat.

3.2. Nie można zanegować faktu, że co do zasady stosowanie przez organy ewidencyjne art.20 ust.1 pkt 1 lit.b ustawy, łączące się dokonywaniem oceny, czy daną osobę można uznać za samoistnego posiadacza nieruchomości, czy też nie, wymaga poszanowania deklaratoryjnej istoty ewidencji gruntów i budynków, w świetle której postępowanie ewidencyjne winno ograniczać się – w szczególności w odniesieniu do stanu prawnego nieruchomości – wyłącznie do rejestrowania ustaleń dokonanych we właściwych do tego procedurach prawnych, w żadnym razie natomiast nie powinno tych procedur zastępować. Powyższa okoliczność wywołuje w naturalny sposób pytanie o akceptowalne w świetle generalnych założeń granice postępowania wyjaśniającego, prowadzonego przez organ ewidencyjny na okoliczność występowania w danej sprawie posiadania samoistnego.

Podkreślenia w tym kontekście wymaga, że norma wynikająca z art.20 ust.2 pkt 1 lit.b ustawy, aczkolwiek wprowadzona do ustawy dopiero z dniem 12 lipca 2014 r., nie jest pierwszą regulacją, odnoszącą się do kwestii ujawniania w ewidencji gruntów i budynków posiadacza samoistnego, czy też podmiotu władającego nieruchomością, która nie posiada uregulowanego stanu prawnego. Materię tę regulował bowiem dotąd samodzielnie przepis § 12 ust.2 rozporządzenia z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków, stanowiący: 1) w wersji obowiązującej w okresie od dnia 31 grudnia 2013 r. do chwili obecnej, iż: "W przypadku gruntów o nieustalonym właścicielu w ewidencji wykazuje się dane osób i jednostek organizacyjnych, które tymi gruntami władają na zasadach samoistnego posiadania.", 2) w wersji obowiązującej do dnia 31 grudnia 2013 r., iż: "W przypadkach braku danych, o których mowa w ust. 1 pkt 2 [tj. danych dotyczących właścicieli nieruchomości] w ewidencji wykazuje się dane osób i jednostek organizacyjnych, które tymi nieruchomościami władają.".

Jakkolwiek orzecznictwo sądowe, wypowiadające się na temat stosowania w/w przepisu, nie sformułowało szczegółowych wskazówek co do sposobu ustalania w postępowaniu ewidencyjnym, czy dana nieruchomość stanowi przedmiot samoistnego posiadania, czy też władania, niemniej w jednoznaczny sposób upoważniło organ ewidencyjny do ujawniania takiego władania, czy też posiadania nieruchomością, które można zakwalifikować jako "bezsporne" (por. np. wyroki: WSA w Kielcach z dnia 1 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Ke 443/13, WSA w Krakowie z dnia 16 lipca 2009 r., sygn. akt III SA/Kr 802/08, tut. Sądu z dnia 18 maja 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 441/07, tut. Sądu z dnia 30 września 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 18/07, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Warto w tym kontekście przywołać w szczególności stosowny wywód poczyniony w wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 8 marca 2017 r., sygn. akt IV SA/Rz 1248/16, publ. j.w.), co istotne, odnoszący się już do aktualnego stanu prawnego:

"Zgodnie z art. 20 ust. 2 pkt 1b p.g.ik. w ewidencji gruntów i budynków wykazuje się w przypadku gruntów, dla których ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić ich właścicieli – osoby lub inne podmioty, które władają tymi gruntami na zasadach samoistnego posiadania. Zaś z § 10 ust. 2 rozporządzenia wynika, że w przypadku o nieustalonym właścicielu w ewidencji wykazuje się dane osób i jednostek organizacyjnych, które tymi gruntami władają na zasadach samoistnego posiadania.

Podkreślenia wymaga, że posiadanie uregulowane w art. 336 – 352 k.c. jest stanem faktycznym polegającym na władaniu określoną rzeczą zarówno przez wykonywanie konkretnych czynności – aktów posiadania, jak i samej tylko praktycznej możliwości ich wykonywania w zakresie prawa podmiotowego rzeczowego czy obligacyjnego. Zważywszy na wyjątkowość omawianego rozwiązania oraz cywilnoprawny charakter posiadania należy przyjąć, że ujawnienie w ewidencji samoistnego posiadacza gruntu jest dopuszczalne tylko w przypadku, gdy materiał dowodowy w sposób oczywisty wykazuje bezsporny stan faktyczny w zakresie osoby władającej konkretną nieruchomością jest właściciel. O ile takie władanie daną nieruchomością nie jest bezsporne, to bez rozstrzygnięcia tej kwestii w stosownym postępowaniu cywilnym nie jest możliwe dokonanie wpisu w postępowaniu ewidencyjnym. Nie jest dopuszczalne rozstrzyganie przez organ ewidencyjny sporów dotyczących posiadania samoistnego nieruchomości, jako stanu faktycznego podlegającego reglamentacji prawnej na podstawie przepisów prawa cywilnego (tak słusznie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku, sygn. akt I OSK 2431/13).".

W/w rozważania prowadzą do wniosku, że ustalenia organu ewidencyjnego na okoliczność bezspornego istnienia w danej sprawie posiadania samoistnego muszą siłą rzeczy uwzględniać ocenę jej stanu faktycznego w kontekście relacji łączących daną osobę z nieruchomością.

4. Odnosząc w/w uwarunkowania prawne do niniejszej sprawy, stwierdzić należy że obowiązkiem orzekających w niej organów było dokonanie oceny, czy występujący w sprawie stan faktyczny upoważnia do uznania, że skarżący są w sposób bezsporny posiadaczami samoistnymi wskazanej w ich wniosku części działki nr [...], zważywszy w szczególności na takie kwestie, jak: (-) bezpośrednie przyleganie przedmiotowej części działki do ich działki siedliskowej, (-) niewykorzystywanie w/w części działki jako drogi, (-) zlokalizowanie na niej studni oraz części budynku posadowionego na działce nr [...], (-) deklarowane przez skarżących niekwestionowanie przez Gminę [...] wywodzonego przez skarżących stanu posiadania. Zweryfikowanie w/w okoliczności uzasadniało w szczególności przeprowadzenie oględzin na podstawie § 45 ust.2 w zw. z § 35 pkt 7 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków, a ponadto uzyskanie stanowiska Gminy. Ustalenia tego rodzaju nie zostały jednakże poczynione, co przesądza o obciążeniu decyzji organów obu instancji naruszeniem art.7 i 77 § k.p.a. w związku z art. 20 ust. 2 pkt 1b Prawa geodezyjnego i kartograficznego i § 10 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków.

5. Ewentualny pozytywny dla skarżących wynik w/w ustaleń, tj. potwierdzenie przez organy, że sprawowanie przez te osoby samoistnego posiadania przedmiotowej części działki nr [...] jest bezsporne (co będzie stanowiło podstawę do ujawnienia skarżących w ewidencji), będzie konsekwentnie pociągało za sobą konieczność rozstrzygnięcia kwestii zmiany oznaczenia użytku gruntowego (ustalonego obecnie jako droga) oraz oceny zasadności i dopuszczalności wydzielenia przedmiotowego gruntu z działki nr [...] do odrębnej działki z racji pojawienia się niejednolitości w zakresie podmiotów władających poszczególnymi częściami działki (na części objętej niniejszym postępowaniem - skarżący, a pozostałej – w dalszym ciągu Gmina [...]).

6. W następstwie uprawomocnienia się niniejszego wyroku Starosta ponownie rozpatrzy wniosek skarżących o zaktualizowanie informacji w ewidencji gruntów i budynków z uwzględnieniem ocen sformułowanych powyżej.

Z powyższych względów Sąd orzekł jak na wstępie na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.c i art.200 p.p.s.a.