Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1839/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-06-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6197 Służba Celna
Hasła tematyczne: Służba celna
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 122, art. 166, art. 178 ust. 1 i  ust. 3, art. 179 ust. 1, art. 187, art. 167, art. 175 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 168 poz 1323
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej.
article: art. 145 par. 1 lit. a i c, art. 152, art. 132, art. 200, art. 205 par. 2, art. 209
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Iwona Maciejuk Sędzia WSA – Ewa Grochowska – Jung Sędzia WSA – Stanisław Marek Pietras (spraw.) Protokolant – referent stażysta Małgorzata Ciach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi A. M. na orzeczenie dyscyplinarne Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej wydalenia ze Służby Celnej 1. uchyla zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie dyscyplinarne organu pierwszej instancji, 2. stwierdza, że zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne nie podlega wykonaniu w całości, 3. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz skarżącego A. M. kwotę 257 zł (dwieście pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Celnego [...] w W. postanowieniem z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...], wszczął postępowanie dyscyplinarne w stosunku do skarżącego [...] A. M. specjalisty Służby Celnej obwiniając go o naruszenie obowiązków służbowych określonych w art. 122 pkt 1 i 122 pkt 5 ustawy o Służbie Celnej (tj. obowiązku dochowania obowiązków wynikających ze złożonego ślubowania oraz obowiązku godnego zachowania się w służbie oraz poza nią) w ten sposób, że w okresie od 12 stycznia 2013 r. do 29 stycznia 2013 r. w trakcie realizacji zakupu na aukcji internetowej towaru w postaci pięciu śmigieł [...] zamówionych za pośrednictwem internetu oraz w terminie późniejszym podszywał się pod funkcjonariusza Izby Celnej w K., przesyłając wiadomości drogą e-mail na skrzynkę sprzedającego bądź kontaktując się z nim telefonicznie, zastraszał firmę [...] P. K., [...] S. ul. [...], groził kontrolami celnymi, szantażował doniesieniami do różnych organów oraz umieszczeniem negatywnych opinii na portalu internetowym w serwisie Allegro, tj. o popełnienie czynu określonego w art. 166 pkt 6 ustawy o Służbie Celnej.

Naczelnik Urzędu Celnego [...] w W. orzeczeniem dyscyplinarnym z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...], działając na podstawie art. 178 ust. 1 i ust. 3 oraz art. 179 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1404), uznał skarżącego A. M., obwinionego o czyny wymienione w powyższym postępowaniu, winnym naruszenia obowiązków służbowych, tj.

1) naruszenia obowiązku dochowania obowiązków wynikających ze złożonego ślubowania, określonego w art. 122 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, dotyczący strzeżenia dobrego imienia służby, honoru i godności funkcjonariusza,

2) naruszenia obowiązku godnego zachowania się poza służbą, określonego w art. 122 pkt 5 ustawy o Służbie Celnej;

w ten sposób, że w okresie od [...] stycznia 2013 r. do [...] lutego 2013 r. w związku z realizacją na aukcji internetowej portalu Allegro transakcji zakupu i reklamacji towaru w postaci zestawu 5 śmigieł [...], przesyłał drogą e – mail na skrzynkę sprzedającego tj. firmy [...]P. K., [...] S., ul. [...], wiadomości o treści cyt.: "Panie P. K., widzę ze pan i owszem załatwia reklamację, ale koszty wysyłki za swoje pomyłki zrzuca pan na klientów (pańskie negatywy). Widzę że nie robi to na panu wrażenia, zatem oznajmiam panu iż print screen z zakupu mam i pod nim podpis, i nie warto być chytrym na koszt wysyłki, Urząd Celny jest bardziej pazerny. Wystarczy donos i pod nim podpis, i ma pan kontrolę celną wszystkich SADów- za całe 5 lat, sprawdzą rzeczywistą wartość celną sprowadzonego przez pana towarów, oraz VAT z tytułu importu. "Pakiet" [...] pana nie ochroni, gdyż nie dotyczy ceł, odwołanie od domiaru nie powoduje wstrzymania egzekucji. Proszę to zrozumieć, ja już kilka rzeczy od pana kupowałem również przez pana stronę, daleki jestem od złośliwości i nie chcę panu zaszkodzić, ale jeśli mnie pan z ignoruje i karze płacić zz swoja pomyłkę w wysyłce to zrobię to bez wachania." (wiadomość z dnia [...] stycznia 2013 r. godz. 20.04), "Witam w dniu [...].01.2013 r sprzedaliście państwo mi to: (...) a [...].01.2013 r dostałem To: (...) Gołym okiem widać, różnicę. Zapłaciłem wam sadzać iż dostanę takie jak na zdjęciu w aukcji tj. [...]. [...].01.2012 zgłosiłem reklamację do waszego działu informując iż odsyłam na wasz koszt, pani zgodziła się, (Bo niby z jakiej to paki ja mam ponosi koszty waszej indolencji). Adresat beszczelnie odmówił przyjęcia przesyłki. Panie K. przez pana tupet, musze ponieść kolejny koszt 10 zł, za odesłanie do adresata. Kiedy Pan przestanie chowac głowę w piasek i raczy załatwi ta sprawę jak cywilizowany przedsiębiorca a nie jak Cwaniak z firmy \\\"Krzak\\\"??" (wiadomość z dnia [...] stycznia 2013 r. godz. 20.18), "Rozmowa z Państwa pracownikiem jest nagrana jak również późniejsza z groźbami pana K. i mogę ją przytoczyć w PIH. Sprzedajecie towar którego nie posiadacie co również mogę zgłosić. Sprzedawanie towaru którego nie posiadacie to wyłudzenie i tym zajmuje się PIH i UOKiK." (wiadomość z dnia [...] lutego 2013 godz. 15:45), oraz podszywał się pod funkcjonariusza Izby Celnej w K. w rozmowie telefonicznej ze sprzedającym w dniu [...] stycznia 2013 r., czym zastraszał sprzedającego, groził kontrolami celnymi oraz szantażował doniesieniami do różnych organów kontrolnych, a także nadużył zajmowanego stanowiska dla osiągnięcia korzyści majątkowej, za co zgodnie z art. 166 pkt 1 i pkt 6 ustawy o Służbie Celnej podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej. Za powyższe, na podstawie art. 169 ust. 1 przy zastosowaniu art. 167 ust. 4 oraz ust. 5 pkt 3 ustawy o Służbie Celnej wymierzono mu karę dyscyplinarną wydalenia ze Służby Celnej.

W odwołaniu z dnia [...] czerwca 2014 r. do Dyrektora Izby Celnej w W. skarżący zarzucił obrazę przepisów postępowania mającej wpływ na treść orzeczenia poprzez rozszerzenie zakresu odpowiedzialności dyscyplinarnej i niewykazanie w sposób niebudzący wątpliwości, jakie obowiązki zostały w rzeczywistości przez obwinionego naruszone (art. 438 pkt 2 k.p.k.) oraz rażącej niewspółmierności kary poprzez wymierzenie kary wydalenia ze Służby Celnej pomimo niewystąpienia żadnej z przesłanek określonych w art. 167 ust. 5 ustawy o Służbie Celnej, nie uwzględnienie pozytywnej oceny okresowej i dobrej opinii służbowej oraz nie wyjaśnienia stopnia zawinienia (art. 438 pkt 4 k.p.k.).

Dyrektor Izby Celnej w W. orzeczeniem dyscyplinarnym z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...], mając za podstawę art. 437 § 1 k.p.k. w zw. z art. 187 ustawy o Służbie Celnej, utrzymał w mocy w całości zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne z dnia [...] czerwca 2014 r. przy uznaniu, że czyn zarzucony obwinionemu przez organ dyscyplinarny I instancji, wyczerpuje znamiona przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 166 pkt 1 w zw. z art. 122 pkt 1 i pkt 5 ustawy o Służbie Celnej. W uzasadnieniu – powołując się na opisany powyżej stan faktyczny – podał, że stan faktyczny nie budzi jakichkolwiek wątpliwości; przesłuchano istotnych świadków, zgromadzono obszerny materiał dowodowy, umożliwiono obwinionemu złożenie obszernych wyjaśnień i dołączenie stosownych dokumentów celem poparcia przyjętej linii obrony. Na podstawie całości zgromadzonego materiału stwierdzono natomiast, iż w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do ponoszenia przez obwinionego odpowiedzialności dyscyplinarnej na podstawie art. 166 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 122 ust. 1 i 5 ustawy o Służbie Celnej, zaś nie ulega wątpliwości, że czyn zarzucony skarżącemu stanowi podstawę do ponoszenia odpowiedzialności dyscyplinarnej na podstawie art. 166 pkt 1 w zw. z art. 122 ust. 1 i 5 ustawy o Służbie Celnej, tj. drugiej ze wskazanych w sentencji orzeczenia. Zgodnie z treścią art. 455 k.p.k. nie zmieniając ustaleń faktycznych, można poprawić błędną kwalifikację prawną niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów. Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa do obrony poprzez wskazanie w postanowieniu z dnia [...] lipca 2013 r. o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego podstawy wszczęcia art. 166 pkt 6 w zw. z art. 122 pkt 1 i 5 ustawy o Służbie Celnej, a w orzeczeniu dyscyplinarnym podstawy ukarania art. 166 pkt 1 i 6 w zw. z art. 122 pkt 1 i 5 ustawy o Służbie Celnej stwierdzono, że zarzucana przez obwinionego obraza prawa procesowego w powyższym zakresie stanowi względną podstawę odwoławczą decydującą o uchyleniu orzeczenia, ale tylko wówczas, gdy mogła mieć wpływ na treść orzeczenia. Ocena dokonywana przez organ odwoławczy zależy zatem przede wszystkim od realiów oraz szczególnych okoliczności rozpoznawanej sprawy. W przedmiotowej sprawie okoliczność rozszerzenia przez organ dyscyplinarny I instancji w wydanym orzeczeniu dyscyplinarnym wskazywanej podstawy prawnej ponoszenia odpowiedzialności dyscyplinarnej, nie uniemożliwiła obwinionemu prawa do obrony w zakresie zarzucanego czynu. Wprost przeciwnie, obwiniony wielokrotnie ustosunkowywał się do powyższej kwestii. Nie ulega wątpliwości, że w warunkach postępowania dyscyplinarnego, które zostaje wszczęte z urzędu i organ dyscyplinarny decyduje o jego zakresie, zostaje jednocześnie zobowiązany do czuwania nad interesem strony i że obwiniony ma prawo wiedzieć, co jest zarzutem stawianym przeciwko niemu. Trudno jednak zgodzić się z zarzutem, że w przedmiotowej sprawie obwiniony został pozbawiony prawa do obrony, bowiem uniemożliwiono mu wypowiedzenie się w kwestii niedopełnienia obowiązków służbowych wynikających ze złożonego ślubowania i że nie miał jakiejkolwiek wiedzy w tym zakresie. W postanowieniu o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego z dnia [...] lipca 2013 r. wskazano bowiem, że doszło do naruszenia obowiązków służbowych określonych w art. 122 pkt 1 i 5 ustawy o Służbie Celnej oraz określono czas, miejsce i sposób popełnienia zarzucanego czynu. Powyższy zarzut został powtórzony we wniosku rzecznika dyscyplinarnego złożonym po zakończeniu postępowania dyscyplinarnego na podstawie art. 177 ust. 3 pkt 3 ustawy. Nie zmieniony zarzut znalazł również odzwierciedlenie w sentencji orzeczenia dyscyplinarnego. Jednak dopiero w wyniku wysłuchania organ dyscyplinarny I instancji uznał, że przyjęta dotychczas podstawa ponoszenia odpowiedzialności dyscyplinarnej za popełniony czyn wyczerpuje dyspozycję nie tylko art. 166 pkt 6 lecz również art. 166 pkt 1 ustawy o Służbie Celnej, co znalazło odzwierciedlenie w sentencji orzeczenia dyscyplinarnego. Obwiniony i obrońca wypowiadali się w kwestii, czy zarzucone działanie stanowi niedopełnienie obowiązków służbowych lub wynikających ze złożonego ślubowania, na każdym etapie postępowania prowadzonego postępowania. Zatem, trudno mówić o braku świadomości obwinionego w kwestii, jakie obowiązki zostały przez niego naruszone. Ponadto nie można zgodzić się ze stanowiskiem obwinionego, że przewinienie dyscyplinarne musi mieć wyraźny związek ze służbą lub wykonywanymi czynnościami służbowymi oraz, że w sytuacji gdy nie zachodzi funkcjonalny związek popełnienia czynu o charakterze deliktu etycznego z wykonywaniem zawodu, funkcjonariusz celny – jak każdy człowiek – może i powinien kierować się ogólnymi normami etycznymi, a jego zachowanie nie pociąga za sobą odpowiedzialności dyscyplinarnej. Organ dyscyplinarny uznał bowiem, że obwiniony nie dochował obowiązków wynikających ze złożonego ślubowania, tj. obowiązku strzeżenia dobrego imienia służby, honoru i godności oraz przestrzegania zasad etyki. Obowiązek godnego zachowania się w służbie oraz poza służbą w pragmatykach służbowych nie stanowi najczęściej przedmiotu bezpośredniej regulacji prawnej i obowiązek ten można jednak bez trudu wyinterpretować z treści roty ślubowania, zobowiązujących m.in. do strzeżenia honoru, godności i dobrego imienia służby. W przypadku funkcjonariuszy Służby Celnej wynika on z treści art. 83 ustawy o Służbie Celnej. W pojęciu strzeżenia "godności" służby mieści się obowiązek godnego zachowania się, przy czym przepisy nie wskazują jakichkolwiek desygnatów, którym mogłoby odpowiadać powyższe pojęcie. Zgodnie ze znaczeniem słownikowym zachowanie "godne", to zachowanie nacechowane poczuciem własnej wartości, wzbudzające szacunek i poważanie. Godność to świadomość wartości i szacunku, jaki żywiony jest dla instytucji nie tylko przez osoby trzecie, lecz także przez samych funkcjonariuszy. To także wymogi dotyczące osoby i sposobu wykonywania przez nią obowiązków, które mają utrwalać obraz instytucji bezstronnej, sprawiedliwej i kompetentnej. Postępowanie godne wyraża się również w utrzymywaniu nieposzlakowanej opinii, która stanowiła jeden z warunków przyjęcia do służby. Tymczasem z całości akt sprawy wynika bezspornie, że obwiniony nie dochował obowiązków wynikających ze złożonego ślubowania i że zachował się niegodnie poza służbą. Nie zasługuje także na uwzględnienie argument, że przewinienia można dopuścić się wyłącznie w służbie lub w związku z wykonywanymi obowiązkami służbowymi. Co zaś się tyczy niewspółmierności kary stwierdzono, że korzystanie z możliwości wyboru przez organ dyscyplinarny wymierzania rodzaju kary dyscyplinarnej oznacza, iż wyłącznie ten organ ma prawo decydowania, jaką karę wymierzyć, uwzględniając okoliczności mające wpływ na jej złagodzenie bądź zaostrzenie. Wybór kary nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych, w tym również interesu obwinionego, gdyż w przypadku wydalenia ze służby sankcje te wiążą się nie tylko ze sferą jego życia zawodowego ale także ze sferą życia rodzinnego i społecznego. Kara wydalenia ze służby jest uzasadniona, gdy jest odpowiednia do stopnia społecznego niebezpieczeństwa występku dyscyplinarnego oraz gdy jej zastosowanie jest niezbędne z uwagi na brak gwarancji i pozytywnej prognozy, iż występki tego typu, godzące bezpośrednio w dobre imię Służby Celnej nie będą w przyszłości popełniane przez obwinionego. Za zastosowaną karą przemawiają nie tylko względy natury sprawiedliwościowej (zasady współżycia społecznego) lecz także racje związane z zadaniami kary w zakresie prewencji ogólnej i szczególnej, jak również wąsko pojmowane cele zapobiegawcze. Zachowanie obwinionego dyskwalifikuje go jako funkcjonariusza, zaś stworzenie mu możliwości dalszego pozostawania w służbie byłoby świadectwem nieuzasadnionej niefrasobliwości i tolerancji wobec jaskrawego naruszenia prawa. Nie można również wykluczyć, iż czyn obwinionego miał oddziaływanie nie tylko o zasięgu lokalnym ale także wywołał ujemne następstwa dla całej formacji zawodowej. Należy zauważyć, iż materiały przedmiotowej sprawy zostały przekazane do Izby Celnej w W. przez Dyrektora Izby Celnej w K., albowiem obwiniony przedstawił się jako funkcjonariusz Urzędu Celnego w K. Zatem wymierzona kara dyscyplinarna jest adekwatna do zaistniałego przewinienia i nie zasługują na uwzględnienie argumenty obwinionego dotyczące pozytywnej oceny i opinii służbowej. Skoro czyn którego dopuścił się obwiniony obejmuje zachowanie poza służbą, a pozytywna ocena okresowa i dobra opinia służbowa dotyczą sposobu wykonywania obowiązków służbowych, należy stwierdzić, że powyższy dowód jest nieprzydatny dla postępowania. Wbrew twierdzeniu obwinionego w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki mające wpływ na zaostrzenie wymiary kary, tj. zaistniało działanie z motywacji zasługującej na szczególne potępienie (art. 167 ust. 5 pkt 1). W wyjaśnieniu z dnia 5 listopada 2013 r. obwiniony wskazał, iż ponieważ otrzymał towar, który choć w części, ale zadowalał go (mimo, iż zwrotu nadmiernie poniesionych kosztów wynikłych z niedbalstwa sprzedawcy nigdy nie uzyskał), zatem nie podjął żadnych czynności wymierzonych w podmiot. Powyższe wyjaśnienie wskazuje na rzeczywistą przyczynę nie podjęcia jakichkolwiek dalszych działań wobec firmy, a jednocześnie wskazuje na faktyczne motywy działania obwinionego. Obwiniony przed organem dyscyplinarnym I oraz II instancji potwierdził fakt napisania maila z dnia [...] stycznia 2013 r., w którym zawarł sformułowanie, iż cyt... "nie warto być chytrym na koszt wysyłki. Urząd Celny jest bardziej pazerny". Charakter zadań powierzonych Służbie Celnej, sposób ich wykonywania oraz wszelkie inne działania podejmowane przez Służbę Celną mają na celu m.in. zapewnienie wiarygodności w oczach społeczeństwa. Ocena obwinionego przekazana na skrzynkę e-mail, do której miało dostęp szereg postronnych osób, w sposób istotny naruszyła wizerunek Służby Celnej i wpłynęła negatywnie na jej odbiór społeczny. Jako drugorzędnego znaczenia należy uznać fakty, iż utracony koszt wysyłki to kwota 16 zł, a posłużenie się przytoczonymi argumentami miało miejsce przy załatwianiu sprawy prywatnej. Obwiniony nie powinien był posługiwać się tymi argumentami w jakiejkolwiek sytuacji. W przedmiotowej sprawie kara wydalenia ze służby została wymierzona zasadnie i uzasadniona w sposób stanowiący odzwierciedlenie wszystkich zgromadzonych dowodów. Wymierzenie powyższej kary wskazuje na fakt, że czyn obwinionego był tak poważny, że zdaniem organu dyscyplinarnego pozbawił do wszelkich przymiotów, które potwierdzałyby, iż może on nadal pozostawać stroną stosunku służbowego. Zgodnie z treścią art. 76 pkt 5 ustawy o Służbie Celnej w Służbie Celnej może pełnić służbę osoba, która ma nieposzlakowaną opinię. Słowo nieposzlakowany należy rozumieć jako taki, któremu nic nie można zarzucić, prawy, uczciwy. W ocenie organu dyscyplinarnego II instancji, obwiniony powyższego przymiotu już nie posiada.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący A. M. wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia zarzucając:

– fakt wydania orzeczenia w swej treści przekraczającego zakres skargi Rzecznika Dyscyplinarnego poprzez to, iż Dyrektor Izby Celnej w W. utrzymał w mocy orzeczenie organu pierwszej instancji pomimo, iż w orzeczeniu tym skazano obwinionego za to, iż podszywał się pod funkcjonariusza Izby Celnej w K. w rozmowie telefonicznej z dnia [...] stycznia 2013 roku oraz za to, iż nadużył zajmowanego stanowiska dla osiągnięcia korzyści majątkowej w sytuacji, gdy tych elementów (zachowań) nie było zawartych w zarzucie dyscyplinarnym i tym samym formalnie obwiniony nie mógł być za nie skazany,

– fakt ukarania przez Dyrektora Izby Celnej w W. obwinionego za czyn z art. 166 pkt 1 w zw. z art. 122 pkt 1 i 5 ustawy o Służbie Celnej w sytuacji, gdy w skardze Rzecznika Dyscyplinarnego obwinionemu zarzucono popełnienie czynu określonego w art. 166 pkt 6 ustawy o Służbie Celnej, a zatem skazanie obwinionego za czyn niebędący przedmiotem zarzutu dyscyplinarnego,

– dokonanie błędnych ustaleń faktycznych co do tego jakoby obwiniony dopuścił się czynności polegających na zastraszaniu sprzedającego, grożeniu kontrolami celnymi, szantażowaniu doniesieniami do różnych organów kontrolnych w sytuacji, gdy tylko informował on o swoich uprawnieniach jako konsumenta oraz o przepisach obowiązującego prawa,

– dokonanie błędnych ustaleń faktycznych co do tego jakoby obwiniony podszywał się pod funkcjonariusza Izby Celnej w K. w rozmowie telefonicznej z dnia [...] stycznia 2013 r. podczas, gdy taka sytuacja nie miała miejsca,

– 178 ust. 3 pkt 6 w zw. z art. 167 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej poprzez sporządzenie przez Dyrektora Izby Celnej w W. krótkiego uzasadnienia nie wyjaśniającego precyzyjnie dlaczego utrzymano w mocy zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne o wydaleniu obwinionego z służby w sytuacji gdy w treści orzeczenia sam uznał, iż obwiniony nie popełnił czynu polegającego na nadużyciu stanowiska dla osiągnięcia korzyści majątkowej (naganność którego to czynu była głównym powodem uznania przez Naczelnika Urzędu Celnego [...] w W., iż obwinionego trzeba z służby zwolnić) i nie wyjaśniającego precyzyjnie dlaczego w tej sytuacji przy zastosowaniu kryteriów z art. 167 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej tylko kara wydalenie z służby miałaby być wobec obwinionego właściwa,

– orzeczenie rażąco niewspółmiernej kary wyrażającej się w zwolnieniu ze służby w sytuacji, gdy inne kary przewidziane w ustawie o Służbie Celnej byłyby karami właściwymi i adekwatnymi i nie istniała potrzeba sięgania po najsurowszą z kar dyscyplinarnych.

W uzasadnieniu podał, że pierwsze dwa zarzuty stanowią wadę prawną z gatunku wad prawnych kwalifikowanych albowiem przekroczenie granic aktu oskarżenia na mocy art. 439 § 1 pkt 9 w zw. z art. 17 § 1 pkt 9 w zw. z art. 14 § 1 k.p.a. jest tzw. bezwzględną przyczyną odwoławczą braną przez Sąd pod uwagę z urzędu na każdym etapie sprawy. W dalszej części dodał, że nie można mówić o straszeniu, skoro prokuratura umorzyła w tym względzie postępowanie. W dalszej części podniesiono, że orzeczona kara jest rażąco wysoka i rażąco niewspółmierna do zarzucanego mu czynu, a przez to po prostu głęboko niesprawiedliwa i krzywdząca. Twierdzenie to jest tym bardziej zasadne, iż Dyrektor Izby Celnej w W. uznał, iż obwiniony nie popełnił czynu polegającego na nadużyciu stanowiska dla osiągnięcia korzyści majątkowej (naganność którego to czynu była głównym powodem uznania przez Naczelnika Urzędu Celnego [...] w W., iż obwinionego trzeba ze służby zwolnić). Ponadto nie uwzględniono, że miał on dobre oceny okresowe, dobrą opinię przełożonego, było to jego pierwsze przewinienie, czyn nie przyniósł negatywnych skutków dla osób trzecich i nie udowodniono negatywnych następstw dla dobra Służby Celnej.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w W. wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

Skarżący w piśmie procesowym z dnia [...] maja 2015 r. zarzucił, że nie został zapoznany z materiałem dowodowym przed wydaniem orzeczenia dyscyplinarnego organu drugiej instancji, a po którym to planował zgłosić nowe wnioski dowodowe oraz naruszenie art. 175 ust. 1 ustawy, bowiem już w lutym 2013 r. Dyrektor Izby Celnej powziął wiadomość o popełnieniu zarzucanemu mu czynu, zaś postępowanie wszczęto w dniu [...] lipca 2013 r., a więc po upływie 3 miesięcy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Skarga analizowana pod tym kątem podlega zasługuje na uwzględnienie. Na samym wstępie stwierdzić należy, że stosownie do treści art. 187 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (tekst jedn. Dz .U. z 2013 r., poz. 1404), w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego. Z kolei według art. 17 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 ze zm.), nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza, gdy brak skargi uprawnionego oskarżyciela, zaś w myśl art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k., niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz wpływu uchybienia na treść orzeczenia sąd odwoławczy na posiedzeniu uchyla zaskarżone orzeczenie jeżeli zachodzi jedna z okoliczności wyłączających postępowanie, określonych m.in. we wskazanym już wyżej art. 17 § 1 pkt 9.

Natomiast, jak opisano już w stanie faktycznym skarżącego [...] A. M. obwiniono o popełnienie czynu z art. 166 pkt 6 ustawy o Służbie Celnej. Na marginesie wskazać należy, że przepis ten wskazuje na podleganie odpowiedzialności dyscyplinarnej za naruszenie obowiązków służbowych, w szczególności za nadużycie zajmowanego stanowiska dla osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej. Natomiast w opisie zarzucanego mu czynu, w żadnym stopniu i ani jednym słowem nie wspomniano, aby miał on swoim działaniem nadużywać zajmowanego stanowiska dla osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej. Tymczasem w opisie przypisanego skarżącemu czynu przez organ dyscyplinarny pierwszej instancji, wymienionego funkcjonariusza ukarano "dodatkowo" za to, że "także nadużył zajmowanego stanowiska dla osiągnięcia korzyści majątkowej". Ponadto w kwalifikacji prawnej czynu przyjętej przez organ dyscyplinarny pierwszej instancji, przypisano skarżącemu, bez skargi uprawnionego oskarżyciela, czyn z art. 166 pkt 1, co w myśl cytowanego już wyżej art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k., winno skutkować uchyleniem zaskarżonego orzeczenia przez organ drugiej instancji. Zatem skoro tak nie postąpiono, to powyższe uchybienie już samo w sobie narusza prawo w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem organ dyscyplinarny drugiej instancji winien, zgodnie z tym przepisem, uchylić zaskarżone orzeczenie.

Jednakże – jak się okazuje – nie to jest najpoważniejsze naruszenie przepisów prawa w niniejszej sprawie i nie tylko ten błąd dyskwalifikuje zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne. Otóż organ drugiej instancji, jak wynika z protokołu rozprawy, zastosował art. 455 k.p.k. w myśl którego nie zmieniając ustaleń faktycznych, sąd odwoławczy poprawia błędną kwalifikację prawną niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów. Poprawienie kwalifikacji prawnej na niekorzyść oskarżonego może nastąpić tylko wtedy, gdy wniesiono środek odwoławczy na jego niekorzyść.

Wobec powyższego w orzeczeniu organu drugiej stwierdzono, że "zarzucany" (winno być "przypisany") skarżącemu czyn "wyczerpuje znamiona przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 166 pkt 1 (...) ustawy o Służbie Celnej". Jednakże zaakcentować należy, że wobec takiej sytuacji i przypisaniu tylko popełnienia przewinienia z art. 161 pkt 1 ustawy, nie zmieniono skarżącemu opisu czynu, bowiem nadal został on uznany winnym, jak w opisie czynu przyjętym przez organ pierwszej instancji, tj. że "nadużył zajmowanego stanowiska dla osiągnięcia korzyści majątkowej". Zatem nie zmieniając ustaleń faktycznych i zostawiając ów opis, a eliminując zarzut z art. 166 pkt 6 ustawy o Służbie Celnej, przepis art. 455 k.p.k. został zastosowany nieprawidłowo. Wszak opis przypisanego czyny musi być tożsamy z jego kwalifikacją, zaś w przedmiotowej sprawie przypisano skarżącemu czyn, jest wewnętrznie sprzeczny z przyjętą kwalifikacją, co powoduję, iż na dobrą sprawę nie ustalono prawidłowo winy skarżącego i do końca nie jest oczywistym dla Sądu, jakiego w sumie czynu dopuścił się skarżący i za jaki czyn został ukarany. Mianowicie, czy było to działanie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, czy też nie. A ma to niebagatelne też znaczenie w zakresie wymierzonej skarżącemu kary. To zaś z kolei narusza przepisy postępowania i w sposób istotny miało wpływ na wynik sprawy.

Niezależnie od powyższego wskazać w tym miejscu należy na treść art. 424 § 1 pkt 1 k.p.a., według którego uzasadnienie powinno zawierać wskazanie, jakie fakty Sąd uznał za udowodnione lub nie udowodnione, na jakich w tej mierze oparł się dowodach i dlaczego nie uznał dowodów przeciwnych, tymczasem w rozpoznawanej sprawie stan faktyczny został przez organ dyscyplinarny ustalony na podstawie m.in. zeznań świadka P. K., natomiast nie uwzględnił wyjaśnień skarżącego złożonych do protokołu w dniu [...] czerwca 2014 r. Jest rzeczą oczywistą, że takie postępowanie, samo w sobie, nie narusza prawa, jednakże organ w żadnym mierze nie wskazał, dlaczego – a do tego był zobowiązany mocą powyższego przepisu – nie uznał wyjaśnień skarżącego, a dał wiarę zeznaniom świadka. Tym samym został naruszony powyższy przepis w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

W dalszej części wskazać należy na przepis art. 167 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej, w myśl którego karami dyscyplinarnymi są:

1) upomnienie;

2) nagana;

3) nagana z ostrzeżeniem;

4) zakaz podwyższania stopnia służbowego przez 2 lata;

5) zakaz awansowania na wyższe stanowisko przez 2 lata;

6) obniżenie stopnia służbowego;

7) przeniesienie na niższe stanowisko;

8) zakaz zajmowania stanowisk kierowniczych przez 2 lata;

9) pozbawienie stopnia oficerskiego lub generalskiego;

10) wydalenie ze Służby Celnej.

Wniosek z tego, że kara wydalenia ze służby, jest karą najsurowszą i winna być wymierzana w sytuacji dopuszczenia się przez funkcjonariusza najpoważniejszych przewinień, które w sposób niebudzący żadnych wątpliwości zasługują na społeczne potępienie i powodują, iż dalsze pełnienie służby w odczuciu społecznym spotka się ze szczególną dezaprobatą.

Ponadto zgodnie z brzmieniem art. 167 ust. 4 ustawy, wymierzona kara powinna być współmierna do popełnionego przewinienia dyscyplinarnego i stopnia zawinienia, w szczególności powinna uwzględniać okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego skutki, w tym następstwa dla służby, rodzaj i stopień naruszenia obowiązków ciążących na funkcjonariuszu, pobudki jego działania, zachowanie funkcjonariusza przed popełnieniem przewinienia dyscyplinarnego i po jego popełnieniu oraz dotychczasowy przebieg służby.

Innymi słowy, wymiar kary winien być przez organ w sposób precyzyjny i przekonywująco uzasadniony. Tak, żeby odniósł swe cele zarówno w zakresie prewencji szczególnej, jak i ogólnej.

Budzi zatem zdziwienie w świetle powyższego przepisu, uzasadnienie wymiaru kary dokonanej przez organ dyscyplinarny drugiej instancji, w którym stwierdzono, że "nie zasługują na uwzględnienie argumenty obwinionego dotyczące pozytywnej oceny i opinii służbowej. Skoro czyn którego się dopuścił obwiniony obejmuje zachowanie poza służbą, a pozytywna ocena okresowa i dobra opinia służbowa dotyczy sposobu wykonywania obowiązków służbowych, należy stwierdzić, że powyższy dowód jest nieprzydatny dla postępowania". Jest to o tyle niezrozumiałe dla Sądu i nie do zaakceptowania, że wskazany już wyżej przepis art. 167 ust. 4 nakazuje uwzględniać przy wymiarze kary, bez względu na to, w jakich okolicznościach dopuszczono się popełnienia przewinienia, "zachowanie funkcjonariusza przed popełnieniem przewinienia dyscyplinarnego i po jego popełnieniu oraz dotychczasowy przebieg służby". Niezależnie od powyższego przepis ów nakazuje uwzględnić również "pobudki jego działania", zaś organ ową okoliczność całkowicie pominął. A przecież skarżący w trakcie wyjaśnienia podał, że "strona trzy i pół tygodnia nie odzywała się. Czas płynął. W piątek dostałem awizo – zwrot reklamowanego towaru. Strona nabrała wody w usta. Przez trzy tygodnie unikał kontaktu. Strona przestała ze mną rozmawiać. Przejrzałem Internet i okazało się, że z tym przedsiębiorcą są problemy. Towar wysyłany był uszkodzony, wielu klientów skarży się na sposób załatwienia reklamacji na forach internetowych i komentarzach Allegro. Nie kupiłbym nic jakbym wiedział, że jest to nieuczciwy przedsiębiorca. Tym bardziej, że był to obiecany prezent dla chrześniaka". W trakcie rozprawy przed organem drugiej instancji również podał, że "zdenerwowałem się, gdy się dowiedziałem, że ten człowiek tak ludzi oszukuje, uniemożliwiając im reklamację bądź odmawiając jej. Zapomniałem się po prostu, zapomniałem".

W dalszej części zauważyć należy, że organ wymierzając karę, w sposób lakoniczny, hasłowy i ogólnikowy jedynie (powielający tylko treść przesłanki z ustawy) stwierdził, że działanie skarżącego zaistniało "z motywacji zasługującej na szczególne potępienie", całkowicie pomijając opisane już wyżej motywy skarżącego podane w jego przesłuchaniu oraz na rozprawie przed organem drugiej instancji i nie wskazując, dlaczego fakt ten zasługuje "na szczególne potępienie". Podobnie rzecz się ma ze stwierdzeniem organu, że do oceny skarżącego przekazywanej pocztą elektroniczną na adres P. K., miało dostęp szereg osób. Wszak w żadnym miejscu nie wskazano, jakie to osoby i jakim sposobem miały dostęp do owej poczty elektronicznej i w tej sytuacji tę okoliczność uznać należy całkowicie za gołosłowną, nie popartą żadnymi faktami.

Niezależnie od powyższego nie wzięto też pod uwagę faktu, że skarżący wyraził skruchę za popełnione przewinienie, a w wyniku przewidywanej kary dyscyplinarnej, jego żona poroniła dziecko, a ponadto nie wskazano i w konsekwencji nie udowodniono wymienionemu, jakie to były negatywne następstwa dla dobra Służby Celnej. Ponadto wymierzając karę stwierdzono, że "jej zastosowanie jest niezbędne z uwagi na brak gwarancji i pozytywnej prognozy, iż występki tego typu (...) nie będą w przyszłości popełniane". Rzecz jednak w tym, że jest to tylko gołosłowny wniosek organu, bowiem nie został poparty żadną wcześniejszą oceną i analizą, a zatem nie dający się w żaden sposób zweryfikować przez Sąd. Ponadto w ogóle nie przytoczono tego fragmentu wyjaśnień skarżącego, lub też absolutnie o tym nie wspominając w zaskarżonych decyzjach, dlaczego skarżący wspomniał o pazerności Urzędu Celnego, a fakt ten ma niebagatelne znaczenie dla oceny stopnia zawinienia skarżącego i w konsekwencji dla wymierzenia mu kary dyscyplinarnej.

Jak już wyżej stwierdzono, kara wydalenia ze służby winna być karą wyjątkową, a na jej wyjątkowość wskazuje art. 167 ust. 4 ustawy, w którym stanowi się, że na zaostrzenie sprawy mają wpływ:

1) działanie z motywacji zasługującej na szczególne potępienie albo w stanie po spożyciu alkoholu lub użyciu innego podobnie działającego środka;

2) popełnienie przewinienia dyscyplinarnego przez funkcjonariusza przed zatarciem wymierzonej mu kary dyscyplinarnej;

3) poważne skutki przewinienia dyscyplinarnego, zwłaszcza istotne zakłócenie realizacji zadań Służby Celnej lub naruszenie dobrego imienia Służby Celnej;

4) działanie w obecności podwładnego, wspólnie z nim lub na jego szkodę.

Natomiast w rozpoznawanej sprawie żadna z tych okoliczności nie zaistniała, również analizowana już wyżej wskazująca na szczególne potępienie.

Stąd też brak wnikliwej oceny szkodliwości czynu popełnionego przez skarżącego i ogólnikowe powołanie się na okoliczności obciążające, nie biorąc pod uwagę okoliczności łagodzących, a opisanych już wyżej przez Sąd, czyni zasadnym stwierdzenie o naruszeniu przepisów w tym względzie w sposób mający istotny na wynik sprawy.

W tym miejscu wskazać należy skarżącemu, że stosownie do treści art. 175 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej, postępowanie dyscyplinarne nie może być wszczęte po upływie 3 miesięcy od dnia powzięcia przez organ dyscyplinarny wiadomości o naruszeniu obowiązków służbowych przez funkcjonariusza oraz po upływie 2 lat od popełnienia czynu, z zastrzeżeniem ust. 4 i 5. Prawdą jest, że Dyrektor Izby Celnej w W. został poinformowany pismem Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] stycznia 2013 r. o popełnieniu przez skarżącego zarzucanych mu czynów. Jednakże okres 3 miesięcy dotyczy organu właściwego do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, a był nim Naczelnik Urzędu Celnego [...] w W., który o powyższym fakcie został powiadomiony pismem z dnia [...] kwietnia 2013 r., a postępowanie wszczął postanowieniem z dnia [...] lipca 2013 r., a więc przed upływem 3 miesięcy (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r. sygn. akt I OSK 652/13)

W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 152 i art. 132, a w sprawie kosztów na podstawie art. 200, 205 § 2 i 209 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.