Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1436/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6279 Inne o symbolu podstawowym  627
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 302 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1650
law: Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach
article: art. 125 par. 1 pkt 1, art. 184, art. 2014 pkt 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Miron Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Kobylecka (spr.) Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant: asystent sędziego Małgorzata Mańkowska po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej V. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 3584/15 w sprawie ze skargi V. T. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] 2015 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do powrotu 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od V. T. na rzecz Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 10 marca 2016r., sygn. akt IV SA/Wa 3584/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę V. T. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 14 września 2015r. nr ... w przedmiocie zobowiązania do powrotu.

W motywach rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał następujący stan faktyczny i prawny sprawy:

W dniu 26 marca 2015r. Komendant Placówki Straży Granicznej w R.-J. decyzją Nr ... orzekł o zobowiązaniu V. T. ur. 03.03.1974r (obywatela Ukrainy) i jego małoletnich dzieci S. T. i A. T. do powrotu w terminie 3 miesięcy od dnia doręczenia tej decyzji i o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres 6 miesięcy od dnia wykonania decyzji lub - w przypadku braku informacji o jej wykonaniu - od dnia upływu dobrowolnego powrotu w niej określonego oraz o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 6 miesięcy na wypadek, jeżeli cudzoziemcy nie opuszczą tego terytorium w terminie dobrowolnego powrotu, określonym w decyzji lub przekroczą, lub będą usiłowali przekroczyć granicę w tym terminie wbrew przepisom - od dnia wykonania decyzji. Podstawą wydania wskazanej decyzji jest nielegalny pobyt cudzoziemca i jego dzieci w Polsce, po unieważnieniu im wiz z powodu uprzedniego unieważnienia Kart Polaka. Unieważnienie Kart Polaka nastąpiło po ujawnieniu faktu, że cudzoziemiec ubiegając się o wydanie tych Kart, przedstawił podrobione dokumenty.

Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez V. T. ur. 03.03.1974r (obywatela Ukrainy) od decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w R. – J. z dnia 26 marca 2015r. - uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej określenia terminu dobrowolnego powrotu; orzekł o określeniu tego terminu do 30 dni od dnia doręczenia niniejszej decyzji; natomiast utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w pozostałej części. Decyzja powyższa została wydana na podstawie art. 302 ust. 1 pkt 1, art. 315 ust. 1 oraz 318 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 i art. 319 pkt 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t.j. Dz. U. poz. 1650 oraz z 2014 i, poz. 463 z późn. zm.), dalej zwana: "ustawą" oraz art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm.), dalej k.p.a. Organ wskazał, że Konsul RP we Lwowie, decyzją z dnia 17 marca 2014r. unieważnił Kartę Polaka posiadaną przez V. T. z uwagi na ujawnienie faktu, iż cudzoziemiec przedstawił w trakcie postępowania o wydanie tej karty podrobiony akt stanu cywilnego. Karty Polaka, posiadane przez małoletnie dzieci cudzoziemca także zostały unieważnione. Cudzoziemiec złożył odwołanie od w/w decyzji o unieważnieniu Karty Polaka do Rady do Spraw Polaków na Wschodzie, która postanowieniem z dnia 30 czerwca 2014r. stwierdziła uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Sprawa została zaskarżona do WSA w Warszawie. Jednocześnie, przed Sądem Rejonowym w R. toczy się postępowanie o posłużenie się przez cudzoziemca i jego żonę w dniu 30.09.2013r. przed Podkarpackim Urzędem Wojewódzkim w R. jako autentycznymi, przerobionymi aktami urodzenia. Wyrokiem z dnia 27.11.2014r. Sąd Rejonowy w R. uniewinnił V. T. i jego żonę od zarzucanych im czynów. Sąd Okręgowy w R. jednak wyrokiem z dnia 26.05.2015r. uchylił wyrok Sądu Rejonowego w R. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W wyniku stwierdzenia powyższych okoliczności, Komendant Placówki Straży Granicznej w R.-J. ostateczną decyzją z dnia 27 stycznia 2015r. unieważnił posiadaną przez cudzoziemca wizę, a także wizy, posiadane przez małoletnie córki (na podstawie art. 91 w związku z art. 65 ust. 1 pkt 7 lit. a ustawy o cudzoziemcach). Decyzja o unieważnieniu wizy podlega natychmiastowemu wykonaniu (art. 94 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach). W związku z powyższym, organ stwierdził, że zachodzą wobec cudzoziemców przesłanki, określone w art. 302 ust. 1 pkt 1 ustawy.

Postępowanie toczące się przed Sądem Rejonowym w R. dotyczy kwestii posłużenia się przez cudzoziemca podrobionym aktem stanu cywilnego, nie zaś stwierdzenia, czy akt ten został sfałszowany. Natomiast z akt sprawy wynika, że w dniu 15 listopada 2013r. została przeprowadzona ekspertyza kryminalistyczna aktu urodzenia, jakim V. T. posłużył się przy ubieganiu się o wydanie Karty Polaka i wizy. Z ekspertyzy tej wynika, że dokument nosi ślady przerobienia w obrębie ręcznych zapisów danych personalnych, wskazujących na narodowość osób, których ten dokument dotyczy. Zdaniem organu rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego w R., wbrew stwierdzeniu strony, nie ma bezpośredniego wpływu na postępowanie odwoławcze w przedmiocie zobowiązania cudzoziemca do powrotu.

Z uwagi na powyższe ustalenia organ uznał, iż skarżący wraz z córkami przebywa nielegalnie. Jeżeli chodzi o przesłanki do udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych to nadanie tych uprawnień, w ocenie organu, byłoby nadużyciem. Cudzoziemiec ubiegał się o udzielenie zezwolenia na osiedlenie z uwagi na polskie pochodzenie. Po ujawnieniu, iż dołączony przez niego na tę okoliczność dokument został podrobiony, cudzoziemiec wniósł o umorzenie tego postępowania. Obecnie natomiast cudzoziemiec podnosi, że rodzina przebywa w Polsce już od 3 lat (faktycznie od 2 lat), tu znajduje się centrum życiowe, a dzieci uczęszczają do polskich placówek oświatowych i powrót na Ukrainę stanowiłby zagrożenie dla ich rozwoju psychofizycznego. Zeznał, że do Polski przyjechał w dniu 10 maja 2013r., prowadzi działalność gospodarczą, polegającą na sprzedaży samochodów, a córki podjęły naukę w szkole. Ponadto na Ukrainie toczy się wojna. Sprzedał wszelkie nieruchomości, które posiadał w kraju pochodzenia.

Organ wyjaśnił, że zgoda na pobyt ze względów humanitarnych nie jest udzielana na wniosek, lecz podlega rozpatrzeniu w toku postępowania o zobowiązanie cudzoziemca do powrotu na podstawie art. 303 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, także na etapie postępowania odwoławczego. Natomiast art. 330 ust. 1 w/w ustawy dotyczy okoliczności uniemożliwiających wykonanie decyzji, nie zaś wydanie decyzji. Jednakże opisane działania cudzoziemca, mające na celu wykazanie, że tu znajduje się centrum życiowe jego i rodziny, nie mogą mieć wpływu na udzielenie cudzoziemcowi zgody na pobyt ze względów humanitarnych. Fakt, iż cudzoziemiec podjął decyzję o pozostaniu w Polsce, pomimo nielegalnego pobytu nie obliguje organu rozpatrującego niniejszą sprawę do udzielenia mu zgody na pobyt ze względów humanitarnych.

Odnosząc się do argumentów pełnomocnika cudzoziemca dotyczących przesłanek do udzielenia mu zgody na pobyt ze względów humanitarnych, związanych ze zorganizowaniem tu centrum życiowego rodziny, uczęszczaniem dzieci do polskich placówek oświatowych i ewentualnego zagrożenia dla rozwoju psychofizycznego dzieci z powodu wyjazdu do kraju pochodzenia, organ podkreślił, że art. 8 Konwencji nie nakłada na państwo ogólnego obowiązku poszanowania dokonanego przez cudzoziemców wyboru kraju, w którym chcieliby oni mieszkać, a także obowiązku wyrażenia zgody na połączenie rodziny.

Zaskarżona decyzja nie narusza również prawa do życia prywatnego w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Organ w tej ocenie uwzględnił dorobek orzeczniczy Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, który wskazuje, że art. 8 Konwencji chroni życie prywatne rozumiane, jako prawo do ustanowienia i rozwoju relacji z innymi istotami ludzkimi i światem zewnętrznym i niekiedy może obejmować kwestię jednostkowej społecznej tożsamości. Trybunał w przeszłości zaakceptował pogląd, że ogół społecznych więzi pomiędzy osiedlonym imigrantem i społeczeństwem, w którym żyje stanowi część pojęcia "życie prywatne". Trybunał podkreślił, że jedynie w niewielu przypadkach osiedlony imigrant nie będzie w stanie wykazać, że jego wydalenie nie będzie ingerowało w jego życie prywatne chronione przez art. 8 Konwencji.

Organ zreasumował, że cudzoziemiec wraz z rodziną przebywa w Polsce od około 2 lat, i podejmuje działania, mające na celu zorganizowanie centrum życiowego w Polsce. Jednak w chwili obecnej nie ma podstaw do stwierdzenia, że wydanie niniejszej decyzji naruszy jego prawo do życia prywatnego podlegającego ochronie.

Odnośnie naruszenia przepisów Konwencji o Prawach Dziecka organ wyjaśnił, że do akt sprawy dołączono szereg dokumentów, dotyczących uczęszczania dzieci do polskich placówek oświatowych m.in. opinie wychowawców, którzy wydali pozytywną opinię na temat adaptacji dzieci w tych placówkach. Z kolei z opinii pedagoga szkolnego, zmiana otoczenia i szkoły mogłaby negatywnie wpłynąć na dalszy rozwój dzieci, zwłaszcza emocjonalny i spowodować nieodwracalne zmiany w psychice tych dzieci.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 Konwencji o Prawach Dziecka, Państwa-Strony zapewnią, aby dziecko nie zostało oddzielone od swoich rodziców wbrew ich woli, z wyłączeniem przypadków, gdy kompetentne władze, podlegające nadzorowi sądowemu, zdecydują zgodnie z obowiązującym prawem oraz stosownym postępowaniem, że takie oddzielenie jest konieczne ze względu na najlepiej pojęte interesy dziecka. Taka decyzja może być konieczna szczególnie w przypadkach nadużyć lub zaniedbań ze strony rodziców, gdy każde z rodziców mieszka oddzielnie, a należy podjąć decyzję odnośnie do miejsca pobytu lub zamieszkania dziecka. W niniejszej sprawie V. T. i T. T. wraz z dziećmi niewątpliwe przebywają w Polsce nielegalnie. Sytuacja pobytowa rodziny wynika z faktu, iż cudzoziemcy uzyskali dokumenty, wydane im przez polskie organy w wyniku posłużenia się podrobionymi aktami stanu cywilnego. Natomiast fakt zorganizowania w Polsce centrum życiowego rodziny wynika wyłącznie z dobrowolnego wyboru cudzoziemców, nie zaś konieczności. Okoliczność, iż dzieci uczęszczają do polskich placówek oświatowych jest w chwili obecnej próbą instrumentalnego potraktowania przez cudzoziemców obowiązujących przepisów prawa. Ponadto z opinii pedagoga szkolnego nie wynika, aby zobowiązanie do powrotu małoletnich cudzoziemców na Ukrainę w stopniu istotnym zagrażałoby ich rozwojowi psychofizycznemu. Zdaniem organu z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika, by wobec cudzoziemca w chwili obecnej zachodziły okoliczności wymienione w art. 348 i art. 351 ustawy, mogące skutkować udzieleniem mu zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany.

Odnosząc się do treści odwołania organ stwierdził, że Sąd Okręgowy w R. w sprawie karnej nie zakwestionował faktu, iż dokumenty, jakimi posłużyli się V. T. i jego żona zostały podrobione, lecz wskazał na uchybienia sądu I instancji, skutkujące umorzeniem tego postępowania. Z kolei przedmiotem tamtego postępowania jest kwestia posłużenia się przez cudzoziemców podrobionymi dokumentami, nie zaś zakwestionowania, że dokumenty te zostały podrobione. Z uwagi na powyższe, stwierdzenie pełnomocnika, że fakt toczącego się postępowania karnego jest kluczowy w sprawie wydania merytorycznej decyzji zobowiązującej cudzoziemca do powrotu, nie jest zasadne.

W kwestii natomiast stwierdzenia pełnomocnika, iż nielegalny pobyt cudzoziemca wynika z uchybień organów RP w zakresie nieskutecznego doręczenia mu orzeczeń wywierających bezpośredni wpływ na jego obecną sytuację prawną tj. unieważnienia Karty Polaka, postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania oraz skargi na to postanowienie, organ zauważył, że w chwili obecnej, przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie nie toczy się merytoryczne postępowanie w przedmiocie unieważnienia Karty Polaka, lecz postępowanie w sprawie uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji o unieważnieniu Karty Polaka. Przy czym decyzja Konsula RP we Lwowie, orzekająca o unieważnieniu Karty Polaka jest ostateczna, natomiast decyzja o unieważnieniu wizy podlega natychmiastowemu wykonaniu (art. 94 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach).

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł V. T. Skarga zarzuca na podstawie art. 57 § 1 pkt. 3 p.p.s.a. zaskarżonej decyzji: a) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

- art. 7 i 77 § 1 k.p.a. polegające na bezkrytycznym i wadliwym przyjęciu za organem I instancji, że wobec skarżącego zostały spełnione wszystkie przesłanki pozwalające wydać decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu, gdy w rzeczywistości uzasadnienie zaskarżonej decyzji "obnaża" w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie fakt niedostatecznego ustalenia przez organy obu instancji rzeczywistego stanu faktycznego tj. niezebranie i z kolei nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a to:

• nieuwzględnienia faktu toczącego się aktualnie wobec skarżącego V. T. równolegle przed Sądem Rejonowym w R. II Wydziałem Karnym postępowania karnego pod sygn. akt ... - wszczętego ponownie po uchyleniu przez Sądu Okręgowy w R. Wydział II Karny w dniu 26 maja 2015 r. (sygn. akt ...) wyroku uniewinniającego skarżącego od stawianego mu zarzutu posłużenia się przerobionymi dokumentami (aktem urodzenia),

• rzeczywistego braku analizy zagrożeń ze strony organu pod kątem rozwoju psychofizycznego małoletnich dzieci skarżącego (które mieszkają wraz z rodzicami w Polsce, doskonale się zaadoptowały, pobierają naukę w placówkach oświatowych, rozwijają swoje zainteresowania, mają bardzo dobre relacje z rówieśnikami) w kontekście wykonania zaskarżonej decyzji.

• nieuwzględnienia faktu, że w Polsce znajduje się centrum życiowe skarżącego, jego żony oraz małoletnich dzieci, że rodzina skarżącego nie obciąża skarbu państwa (nie korzysta że świadczeń), a wręcz przeciwnie skarżący prowadzi działalność gospodarczą i odprowadza należne podatki. Na Ukrainie zaś skarżący nie pozostawił żadnych nieruchomości, nie ma rodziny, jak również szans na podjęcie jakiejkolwiek pracy dla zapewnienia sobie i swojej rodzinie - w szczególności małoletnim dzieciom odpowiednich warunków bytowych do prawidłowego rozwoju psychofizycznego.

- art. 80 k.p.a. polegające na dokonaniu nieprawidłowej oceny stanu faktycznego na podstawie zebranego materiału dowodowego, zaniechaniu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz pominięciu okoliczności mających istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia (w szczególności braku zainteresowania organu wynikiem toczącego się postępowania karnego oraz analizy sytuacji rodzinnej skarżącego)

b) na skutek naruszenia przepisów postępowania administracyjnego naruszone zostały przepisy prawa materialnego ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. poz. 1650 z późn. zm.), a to:

- art. 302 ust. 1 pkt 1 poprzez jego przedwczesne, a więc niewłaściwe zastosowanie, na skutek błędnego uznania przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, że należy zaskarżoną decyzję uchylić jedynie w części dotyczącej określenia terminu dobrowolnego powrotu w pozostałej zaś części utrzymać ją w mocy w sytuacji gdy wymagała ona uchylenia w całości celem potrzeby ustalenia pełnego rzeczywistego stanu faktycznego w szczególności pod kątem przyznania skarżącemu i jego rodzinie zgody na pobyt ze względów humanitarnych,

- art. 330 ust. 1 pkt 3) poprzez wadliwe jego zastosowanie skutkujące błędnym uznaniem organu, że brak jest przesłanek uniemożliwiających wykonanie decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu,

- art. 348 poprzez jego niezastosowanie w sytuacji zachodzenia przesłanek do udzielenia skarżącemu oraz jego rodzinie zgody na pobyt ze względów humanitarnych. W ocenie skarżącego winno zostać wszczęte odrębne postępowanie w tym zakresie.

Skarżący wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji ją poprzedzającej oraz zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania (w tym kosztów zastępstwa procesowego) według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że istotą w niniejszej sprawie jest przebywanie V. T., będącego cudzoziemcem wraz z małoletnimi córkami na terytorium RP bez ważnej wizy lub innego ważnego dokumentu uprawniającego do wjazdu na to terytorium i pobytu na nim, jeżeli wiza lub inny dokument są lub były wymagane. Jako bezsporny fakt należało uznać w sprawie okoliczność, że w przypadku cudzoziemca wiza była wymagana jako tytuł pobytowy na terytorium RP. Kwestia unieważnienia Karty Polaka ma tutaj znaczenie wtórne. Karta Polaka bowiem nie stanowi tytułu uprawniającego do przekraczania granicy ani do osiedlenia się na terytorium RP, o czym stanowi art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o Karcie Polaka (Dz. U. 2014r. poz. 1187 ze zm.). Tym samym kwestia istnienia w obrocie prawnym decyzji administracyjnej w sprawie przyznania Karty Polaka bądź nieistnienia takiej decyzji nie ma decydującego znaczenia. Niewątpliwie natomiast uzyskanie Karty Polaka stanowi tytuł do uzyskania wizy krajowej, co wynika z regulacji zawartej w art. 60 ust. 1 pkt 20 ustawy. I tak też się stało, bowiem skarżący wizę krajową uzyskał w oparciu o korzystanie z uprawnień wynikających z posiadania Karty Polaka. Samo natomiast wydanie Karty Polaka nie stanowiło podstawy do przyznania, że cudzoziemiec przebywa legalnie na terytorium RP, co uniemożliwiałoby wydanie decyzji zobowiązującej do powrotu na Ukrainę. Stąd też argumenty skargi koncentrujące się na fakcie zaskarżenia do WSA w Warszawie postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Konsula RP we Lwowie o unieważnieniu Karty Polaka nie mają bezpośredniego i ścisłego związku ze sprawą. Cudzoziemiec bowiem mógłby uzyskać wizę krajową w oparciu o inne przesłanki wymienione w art. 60 ust. 1 pkt 1-19 i pkt 21-25 ustawy. Wówczas dokonałby materializacji tytułu do przekroczenia granicy RP oraz przebywania na tym terytorium zgodnie z uprawnieniami wynikającymi z tej wizy.

Sąd wskazał, że cudzoziemiec nie mógł wylegitymować się tytułem pobytowym, gdyż nastąpiło unieważnienie wizy krajowej przyznanej skarżącemu z racji uzyskania Karty Polaka. Jak stanowi art. 91 ustawy wizę krajową unieważnia się, jeżeli w chwili jej wydania zachodziły okoliczności uzasadniające odmowę jej wydania. Jako natomiast okoliczności odmawiające wydania wizy przepis art. 65 ust. 1 pkt 7 a) i b) wskazuje przesłankę złożenia w postępowaniu w sprawie wydania wizy krajowej wniosku zawierającego nieprawdziwe dane osobowe lub fałszywe informacje lub dołączenia do niego dokumentu zawierającego takie dane lub informacje lub zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy albo podrobienie lub przerobienie dokumentu w celu użycia go jako autentycznego lub takiego dokumentu użyto jako autentycznego. Jak trafnie wskazał organ i nie kwestionuje tego skarżący konsekwencją unieważnienia decyzji w sprawie Karty Polaka było wydanie przez Komendanta Placówki Straży Granicznej w R.-J. decyzji z dnia 27 stycznia 2015r. unieważniającej posiadaną przez cudzoziemca wizę oraz wiz posiadanych przez jego małoletnie córki. Cudzoziemiec nie odwoływał się od tej decyzji do organu II instancji, co oznacza że uzyskała ona przymiot ostateczności na etapie postępowania przed organem I instancji. Stosownie do art. 16 § 1 k.p.a. decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takiej decyzji, stwierdzenie jej nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Skoro ostateczna decyzja unieważniająca wizę nie została wyeliminowana z obrotu prawnego czy to wskutek administracyjnej czy sądowej weryfikacji to organ procedujący w przedmiocie zobowiązania do powrotu jest nią związany. Jednocześnie cudzoziemiec nie uzyskał wizy celem realizacji innych celów wymienionych w art. 60 ust. 1 ustawy, co oznacza, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji przebywał na terytorium RP bez ważnej wizy. Nie był w stanie także wylegitymować się innym ważnym dokumentem uprawniającym go do wjazdu na terytorium RP i pobytu na nim. W ocenie Sądu, wszystkie te okoliczności powodują, że rację miał organ, iż w niniejszej sprawie zaistniała przesłanka, o której mowa w art. 302 ust. 1 pkt 1 ustawy, co obligowało organ do wydania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu.

Sąd wskazał, że nie sposób uznać, iż organ zastosował normę art. 302 ust. 1 pkt 1 ustawy poprzez jego przedwczesne, a więc niewłaściwe zastosowanie, na skutek błędnego uznania przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, że należy zaskarżoną decyzję uchylić jedynie w części dotyczącej określenia terminu dobrowolnego powrotu, a w pozostałej części utrzymać w mocy zobowiązanie do powrotu.

W ocenie Sądu zastosowanie wskazanej wyżej normy prawa materialnego zostało poprzedzone prawidłowym zastosowaniem przepisów procesowych. Organ wyczerpująco ustosunkował się do toczącego się postępowania karnego w sprawie posłużenia się przerobionym przez cudzoziemca dokumentem w toku postępowania o wydanie Karty Polaka. Stwierdził, że fakt, że nie zakończyło się ono wyrokiem czy to skazującym, czy uniewinniającym nie ma znaczenia w sprawie. Sąd podzielił to stanowisko, bowiem z punktu widzenia sprawy o zobowiązanie do powrotu znaczenie fundamentalne ma kwestia przebywania na terytorium RP w warunkach posiadania wizy, nie zaś posiadania Karty Polaka. Bezsprzecznie natomiast w obrocie prawnym znajduje się decyzja unieważniająca wizę wydaną cudzoziemcowi, jak i jego córkom.

Zdaniem Sądu, nie może mieć także znaczenia dla zastosowania art. 302 ust. 1 pkt 1 ustawy kwestia prowadzenia działalności gospodarczej na terenie RP, adaptacji dzieci uczących się w Polsce, sprzedaży nieruchomości na terytorium Ukrainy oraz przerwania wszelkich więzi łączących tę rodzinę tj. skarżącego i jego córek oraz w innej sprawie (toczącej się pod sygn. akt IV SA/Wa 3566/15) – żony T. T. oraz syna z krajem pochodzenia, tj. Ukrainą. Z punktu widzenia zastosowania normy art. 302 ust. 1 pkt 1 ustawy pozostają one bez znaczenia. Jako taką okoliczność także należało potraktować fakt toczącego się postępowania sądowego ze skargi na postanowienie organu stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji unieważniającej Kartę Polaka. Skarga skarżącego na postanowienie Rady do Spraw Polaków na Wschodzie z dnia 30 czerwca 2014r., znak ... w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania została oddalona wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 20 października 2015r. (sygn. akt IV SA/Wa 1461/15). Wyrok ten nie jest prawomocny wedle ustaleń Sądu podjętych z urzędu. Dotyczy jednakże wyłącznie kwestii procesowej, tj. przesądzenia czy odwołanie od postanowienia Rady do Spraw Polaków na Wschodzie w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji unieważniającej Kartę Polaka było zgodne z przepisami prawa. Nie rozstrzyga natomiast wskazany wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 października 2015r. o zasadności bądź bezzasadności unieważnienia tej Karty. Niemniej, jak już wskazano unieważnienie Karty Polaka jedynie pośrednio przekłada się na sytuację skarżącego. Istota bowiem oceny sytuacji faktycznej sprowadza się do stwierdzenia faktu, że przebywa bez ważnej wizy, co zostało w sposób bezsporny wykazane. W dacie zatem orzekania o zobowiązaniu do powrotu cudzoziemiec nie był w stanie wylegitymować się żadnym tytułem do przebywania na terytorium RP.

W ocenie Sądu, z tego względu zarzuty, które dotyczyły sfałszowania aktu stanu cywilnego, którym się posłużył w toku procedury o nadanie Karty Polaka oraz kwestionowania decyzji unieważniającej tę Kartę pozostawały poza bezpośrednim związkiem ze sprawą. Zasadniczą kwestią było unieważnienie wizy krajowej, w oparciu o którą cudzoziemiec przebywał legalnie na terenie Polski.

Ponadto jako istotne dla sprawy Sąd uznał kwestie szeroko omówione w zaskarżonej decyzji, mianowicie zastosowania przepisu materialnego art. 303 ust. 1 ustawy wykluczającego wydanie decyzji o wydaleniu, jak również postanowienia art. 348 czy art. 351 tej samej ustawy uzasadniające udzielenie skarżącemu zgody na pobyt ze względów humanitarnych czy zgody na pobyt tolerowany. Z ustalonego w trakcie postępowania administracyjnego stanu faktycznego wynika, że w sprawie nie znajdują zastosowania postanowienia art. 303 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, wykluczające wydanie decyzji o wydaleniu, jak również postanowienia art. 348 czy art. 351 tej ustawy uzasadniające udzielenie skarżącemu zgody na pobyt ze względów humanitarnych czy zgody na pobyt tolerowany. Normy art. 348 czy art. 351 ustawy o cudzoziemcach statuują przesłanki o charakterze prawno-humanistycznym, których wystąpienie nakłada na organ obowiązek zastosowania instytucji prawnych, mających na celu ochronę cudzoziemca przed konsekwencjami powrotu do kraju pochodzenia, pomimo, że w świetle prawa krajowego występuje przesłanka do jego wydalenia z terytorium RP.

Zarówno na etapie postępowania administracyjnego, jak i w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjny w Warszawie skarżący powoływał się na prawo do zamieszkiwania na terenie RP ze względu na to, że toczy się postępowanie karne przed sądem powszechnym, że dzieci skarżącego świetnie zaadoptowały się w Polsce, tutaj znajduje się centrum życiowe całej rodziny, skarżący prowadzi działalność gospodarczą i odprowadza wszelkie należne podatki (tym samym rodzina jest samowystarczalna i nie pozostaje na utrzymaniu państwa polskiego). Sąd przyznał, że cała rodzina znakomicie funkcjonuje w realiach istniejących w Polsce, gdzie niewątpliwie pozostają korzystniejsze niż na Ukrainie warunki zarówno do prowadzenia działalności gospodarczej, jak i rozwoju dzieci. Nie oznacza to jednak, że państwo polskie musi respektować wybór dokonany przez cudzoziemców. Dodatkowo wybór związany z potencjalnym naruszeniem przez skarżącego prawa krajowego. Niewątpliwie dopóki nie został wydany prawomocny wyrok skazujący w sprawie karnej, skarżący jest niewinny. Niemniej sytuacja jest oczywista jeśli chodzi o inny aspekt sprawy bowiem akt stanu cywilnego, w oparciu o który skarżący wywodził narodowość polską swoich przodków jest sfałszowany. Okoliczność ta wynika ze znajdującej się w aktach ekspertyzy kryminalistycznej.

Zdaniem Sądu, skarżący metodą faktów dokonanych nie może wywodzić uprawnień do pozostania w Polsce ze względów humanitarnych, czy wynikających z przesłanek pobytu tolerowanego.

Sąd I instancji zgodził się ze stanowiskiem organów, że cudzoziemcy przebywają w Polsce stosunkowo krótki okres czasu, dodatkowo w warunkach toczących się postępowań administracyjnych, sądowych i prokuratorskich związanych z zakwestionowaniem legalności przesłanek do uzyskania tytułu pobytowego. Niewątpliwie poprzez uzyskanie Karty Polaka dokonali wyboru miejsca zamieszkania podając się za osoby mające związek z Polską. Tymczasem z ekspertyzy kryminalistycznej wynika, że takim związkiem z Polską nie mogą się wykazać, co jest faktem obiektywnym. Inną natomiast kwestią jest wykazanie, czy cudzoziemiec miał świadomość przy posługiwaniu się tym dokumentem przy uzyskiwaniu kolejnych decyzji administracyjnych, co należy do kompetencji sądu karnego.

W ocenie Sądu, nie ulega natomiast wątpliwości, iż wykonanie decyzji nie spowoduje rozdzielenia rodziny, bowiem oprócz zaskarżonej decyzji Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców wydał także decyzję z 14 września 2015r. o zobowiązaniu do powrotu żony cudzoziemca oraz małoletniego syna. Zatem rodzina T. zachowa integralność i będzie mogła wspólnie zamieszkiwać w kraju pochodzenia.

Zdaniem Sądu I instancji, trafna jest konstatacja organów co do braku podstaw do udzielenia rodzinie cudzoziemca ochrony na podstawie art. 348 pkt 3 ustawy. Dzieci cudzoziemców przebywają krótko w Polsce, około 2 lat i powrót na Ukrainę gdzie przebywa cała dalsza rodzina nie spowoduje naruszenia ich praw w stopniu istotnie zagrażającym ich rozwojowi psychofizycznemu. Oczywiście odczują tę zmianę, co jest rzeczą oczywistą, ale nie w taki sposób aby wiązało się to z istotnym zaburzeniem ich funkcjonowania.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2012r., poz. 270 ze zm.), dalej zw. p.p.s.a., oddalił skargę.

W skardze kasacyjnej V. T. zaskarżył powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie oraz uchylenie decyzji obu instancji. Wniósł również o zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a,, zarzucono:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, w postaci:

- art. 302 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013r. o cudzoziemcach (Dz.U, z 2012r., poz. 1650 z późn. zm.) poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że na tle badanej sprawy Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców (zwany dalej Szefem Urzędu) miał podstawy do przyjęcia adresata decyzji oraz jego dzieci za osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez ważnej wizy i ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu,

2. naruszenie przepisów postępowania, mających mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 125 § 1 pkt. 1) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi i nieuwzględnienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przesłanek fakultatywnego zawieszenia postępowania z urzędu wskazanych art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy uzależnione jest od rozstrzygnięcia toczących się równocześnie postępowań, a to:

- postępowania karnego przed Sądem Rejonowym w R. II Wydział Karny w przedmiocie posłużenia się fałszywymi dokumentami;

- postępowania sądowoadministracyjnego przed NSA w Warszawie w przedmiocie rozpoznania skargi kasacyjnej wniesionej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oddalającego skargę na postanowienie Rady do Spraw Polaków na Wschodzie z dnia 30 czerwca 2014r., nr ... stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji unieważniającej Kartę Polaka;

- postępowania przed Komendantem Głównym Straż Granicznej w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w R. – J. z dnia 27.01.2015 r., Nr ....

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a nadto nie zachodzi również żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny dokonał kontroli zaskarżonego wyroku w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej.

Rozpoznając skargę kasacyjna w powyższych granicach należało uznać, że nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie oparta została na obu podstawach przewidzianych w art. 174 p.p.s.a.

W ramach naruszenia przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, zarzucono naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi i nieuwzględnienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przesłanek fakultatywnego zawieszenia postępowania z urzędu, wskazanych art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy uzależnione jest od rozstrzygnięcia toczących się równocześnie postępowań: postępowania karnego przed Sądem Rejonowym w R. II Wydział Karny w przedmiocie posłużenia się fałszywymi dokumentami; postępowania sądowoadministracyjnego przed NSA w Warszawie w przedmiocie stwierdzenia uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji unieważniającej Kartę Polaka; postępowania przed Komendantem Głównym Straży Granicznej w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w R. – J. z dnia 27.01.2015r. dotyczącej unieważnienia wizy.

Powołany przepis art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Skoro przepis stanowi, że "sąd może" zawiesić postępowanie nie zaś, że "sąd zawiesza" postępowanie, to niezawieszenie przez Sąd I instancji postępowania nie może być uznane za naruszenie ww. przepisu. Zagadnienie wstępne (prejudycjalne) występuje w sytuacji, w której uprzednie rozstrzygnięcie określonego zagadnienia, które występuje w sprawie, może wpływać na wynik toczącego się postępowania, co w rezultacie uzasadnia celowość wstrzymania czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym do czasu rozstrzygnięcia tej istotnej kwestii. Z zagadnieniem wstępnym mamy jednak do czynienia jedynie wówczas, gdy rozstrzygnięcie sprawy uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem kwestii prawnej. Nie powstaje w przypadku, gdy na rozpatrzenie i wydanie decyzji mogą mieć wpływ jedynie ustalenia faktyczne dokonane przez wskazany w przepisie inny organ lub sąd (p. wyrok NSA z dnia 5 września 2017r., sygn. akt I GSK 613/17, LEX nr 2353675).

Aby dokonać oceny, czy zaistniały przesłanki do zawieszenia postępowania z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w pierwszej kolejności należy dokonać analizy przepisu ustawy o cudzoziemcach – art. 302 ust. 1 pkt 1. Zgodnie z tym przepisem decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wydaje się cudzoziemcowi, gdy przebywa lub przebywał na terenie Rzeczypospolitej Polskiej bez ważnej wizy lub innego ważnego dokumentu uprawniającego go do wjazdu na to terytorium i pobytu na nim, jeżeli wiza lub inny dokument są lub były wymagane.

Nie było sporne w sprawie, że V. T. wraz z rodziną mógł przebywać na terenie Rzeczypospolitej Polskiej tylko na podstawie ważnej wizy, lub innego ważnego dokumentu uprawniającego go do wjazdu na to terytorium i pobytu na nim oraz że w dacie orzekania przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców takiego ważnego dokumentu nie posiadał. Ostateczną decyzją z dnia 27 stycznia 2015r. Komendant Placówki Straży Granicznej w R.-J. unieważnił wizę skarżącego i małoletnich córek, przyznaną z racji uzyskania Karty Polaka.

Z urzędu NSA wiadomo, że powołane przez skarżącego kasacyjnie postępowanie przed Komendantem Głównym Straży Granicznej w przedmiocie stwierdzenia nieważności ww. decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w R. – J. z dnia 27 stycznia 2015r. dotyczącej unieważnienia wizy zakończyło się decyzją z dnia 12 września 2016r. odmawiającą stwierdzenia nieważności. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 28 marca 2017r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 3007/16 oddalił skargę W. T., wyrok jest prawomocny.

Kolejną podstawą zawieszenia postępowania sądowego było według skarżącego kasacyjnie niezakończone postępowanie w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu (postanowienie Rady do Spraw Polaków na Wschodzie z dnia 30 czerwca 2014r.) do wniesienia odwołania od decyzji Konsula Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej we Lwowie z dnia 17 marca 2014r. unieważniającej Kartę Polaka, która stanowiła tytuł uzyskania wizy krajowej (art. 60 ust. 1 pkt 20 ustawy). Z punktu widzenia sprawy o zobowiązanie do powrotu znaczenie ma kwestia przebywania na terytorium RP w warunkach posiadania wizy, nie zaś posiadania Karty Polaka. Ponadto, decyzja o unieważnieniu wizy podlega natychmiastowemu wykonaniu (art. 94 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach).

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska skarżącego kasacyjnie, że wyżej wskazane postępowanie mogło uzasadniać zawieszenie niniejszego postępowania w przedmiocie zobowiązania do powrotu, gdyż nie miało ono bezpośredniego związku ze sprawą. Poza tym NSA wiadomo z urzędu, że wyrokiem z dnia 20 października 2015r. (sygn. akt IV SA/Wa 1461/14) WSA w Warszawie oddalił skargę V. T. na postanowienie z dnia 30 czerwca 2014r., zaś wyrokiem z dnia 28 marca 2017r. (sygn. akt II OSK 417/16) NSA oddalił jego skargę kasacyjną.

Również nie można uznać, że rozstrzygnięcie niniejszej sprawy zależy od wyniku toczącego się postępowania karnego przed Sądem Rejonowym w R. II Wydział Karny w przedmiocie posłużenia się fałszywymi dokumentami do uzyskania Karty Polaka.

Mając powyższe na uwadze, za nieusprawiedliwiony Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzut naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie sprawy niniejszej nie zależało od wyniku żadnego ze wskazanych postępowań administracyjnych, sądowoadministracyjnych i sądowych.

W zarzucie naruszenia prawa materialnego wskazano na błędną wykładnię art. 302 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach, jednak uzasadnienie tego zarzutu zmierza do podważenia ustalonego stanu faktycznego. Skarżący kasacyjnie twierdzi bowiem, że błędna wykładnia wskazanego przepisu polega na przyjęciu, że na tle badanej sprawy Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców miał podstawy do przyjęcia adresata decyzji oraz jego dzieci za osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez ważnej wizy i ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu. Zarzut naruszenia prawa materialnego został błędnie sformułowany. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może być bowiem skutecznie uzasadniony próbą zwalczania ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Niedopuszczane jest postawienie zarzutu naruszenia prawa materialnego zamiast zarzutu naruszenia przepisów postępowania i podważania za jego pomocą ustaleń faktycznych.

Tym niemniej zauważyć należy, że Naczelny Sąd Administracyjny do zasadności uznania V. T. i jego dzieci za osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez ważnej wizy i ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu odniósł się przy zarzucie naruszenia przepisów postępowania.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione, co skutkowało brakiem podstaw do jej uwzględnienia i na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak wyroku.

Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego uzasadnia art. 204 pkt 1 p.p.s.a.

-----------------------

16