Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 685/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2008-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 134 par. 1 art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c art. 152 art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7 art. 10 par. 1 art. 77 par. 1 art. 80 art. 107 par. 1 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 1 ust. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 6 poz 40
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18  art. 50 ust. 3 art. 51 ust. 2
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 345 poz 1  art. 138 ust. 1
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1973/2004 z dnia 29 października 2004 r.ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady  (WE) nr 1782/2003 w odniesieniu do systemów wsparcia przewidzianych w tytułach IV i IVa tego rozporządzenia oraz wykorzystania odłogowanych  gruntów do produkcji surowców

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska . As. sąd. Małgorzata Bejgerowska (spr.) Protokolant : st. sekr. sąd. Kamila Perkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi T. H. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 9 maja 2007 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia 05 stycznia 2007r., Nr [...], II. zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] na rzecz skarżącego kwotę 457,00 ( czterysta pięćdziesiąt siedem ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, III. zwraca skarżącemu ze Skarbu Państwa– Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego kwotę 117,00 ( sto siedemnaście ) złotych tytułem nadpłaconego wpisu sądowego, IV. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M. Bejgerowska /-/ M. Kosewska /-/ W. Długaszewska WSA/wyr.1 – sentencja wyroku


UZASADNIENIE

Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...], decyzją z dnia 5 stycznia 2007 roku, Nr [...] wydaną na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 roku o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 roku, Nr 6, poz. 40 ze zm.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 roku, Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 138 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1973/2004 z dnia 29 października 2004 roku ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Komisji (WE) nr 1782/2003 w sprawie systemów wsparcia przewidzianych w tytułach IV i IVa tego rozporządzenia oraz wykorzystania gruntów zarezerwowanych do produkcji surowców (Dz. Urz. WE Nr L 345 z 20 listopada 2004 roku ze zm.) oraz art. 51 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 roku ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. Urz. WE L Nr 141 z 30 kwietnia 2004 roku, poz. 18 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku T. H. (dawniej G.) z dnia 16 maja 2005 roku, odmówił przyznania płatności na rok 2005 z tytułu Jednolitej Płatności Obszarowej i Uzupełniającej Płatności Obszarowej oraz nałożył sankcję w łącznej wysokości 5.277,72 zł, która będzie potrącana z płatności pomocy, do której producent rolny jest uprawniony z tytułu wniosków składanych w ciągu trzech lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym, w którym stwierdzono niezgodności.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, iż odmówiono wnioskodawcy przyznania powyższych płatności bezpośrednich ze względu na niezgodności (zawyżenie) pomiędzy zadeklarowaną we wniosku sumą powierzchni działek rolnych a stwierdzoną w wyniku kontroli administracyjnej, które to niezgodności nie zostały przez niego wyjaśnione. Powierzchnia zgłoszona we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych wynosi: 10,87 ha, w przypadku Jednolitej Płatności Obszarowej oraz 10,03 ha, w przypadku Uzupełniającej Płatności Obszarowej, a powierzchnia stwierdzona w wyniku powyższej kontroli dotycząca obu rodzajów dopłat wynosi 0 ha. Oświadczenia złożone przez świadków oraz przedłożone przez wnioskodawcę dokumenty, zdaniem organu, nie potwierdzają faktu użytkowania przez niego spornych gruntów, tj. działek o numerach ewidencyjnych 437, 406/1 i 407/1 (położonych w województwie wielkopolskim, powiat [...], gmina [...], obręb [...]).

T. H. wnosząc odwołanie od powyższej decyzji podniósł, że wbrew twierdzeniom organu, jest posiadaczem spornych działek, co potwierdza umowa darowizny sporządzona w formie aktu notarialnego z dnia 10 marca 2005 roku i prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w Słupcy z dnia 27 lutego 2006 roku (sygn. akt I C 193/05), nieuwzględniający powództwa D. G. o rozwiązanie umowy darowizny oraz wyrok Sądu Okręgowego w Koninie z dnia 2 czerwca 2006 roku (sygn. akt I 1 Ca 192/06), oddalający apelację D. G. od orzeczenia sądu pierwszej instancji. Odwołujący się zwrócił uwagę, że darczyńca, będący jednocześnie w konflikcie kontroli krzyżowej, oświadczył przed notariuszem, że zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej i wydał mu wcześniej w posiadanie przedmiot darowizny, czyli gospodarstwo rolne. T. H. wskazał, że w uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wykluczył go z dopłat jako osobę, która nie wykazała, że jest posiadaczem spornych działek, ale nie wskazał też innej osoby będącej posiadaczem tych gruntów. W toku postępowania zostały nadto naruszone zasady postępowania administracyjnego, a w szczególności wynikające z art. 7, art. 8, art. 9 oraz art. 10 Kpa.

Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...], decyzją z dnia 9 maja 2007 roku, Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w związku z art. 5a ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 roku o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 roku, Nr 31, poz. 264 ze zm.) oraz art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 roku o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W motywach tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, iż T. H. we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2005 zadeklarował do dopłaty działki ewidencyjne o numerach 437, 406/1 i 407/1. Podczas weryfikacji wniosku oraz po kontroli administracyjnej okazało się, że te same działki zostały zgłoszone we wniosku o dopłaty bezpośrednie również przez innego wnioskodawcę D. G. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że dokumenty tj. umowa darowizny zawarta w formie aktu notarialnego, powołane w odwołaniu orzeczenia sądowe, zaświadczenie ze spółdzielni o uregulowaniu należności za usługę i nakaz płatniczy nie potwierdzają faktu użytkowania przez stronę spornych gruntów. Organ uznał za nieprzydatną notatkę z dnia 18 listopada 2005 roku pracowników ochrony, z której wynika, że asystowali oni przy przeprowadzaniu orki na polu należącym do T. H., albowiem dotyczy ona okresu jesieni 2005 roku, a nie stanu na dzień złożenia wniosku o płatności bezpośrednie. Organ dokonał również oceny zeznań świadków przesłuchanych na rozprawie w toku postępowania pierwszoinstancyjnego i podniósł m.in., że świadkowie H. G. i P. G., potwierdzając fakt wykonywania zabiegów na rzecz T. H. nie sprecyzowali czasu, w jakim miały one miejsce.

Organ drugiej instancji wskazał, że istotą płatności obszarowych jest przyznanie ich osobie, która rzeczywiście uprawia grunty, tzn. decyduje, jakie rośliny uprawiać i dokonuje swobodnie odpowiednich zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony. Posiadanie jest stanem faktycznym, a nie prawnym i bezzasadne jest badanie stanu własności gruntów. Zasadniczym kryterium dla organu administracji przy dokonywaniu rozstrzygnięcia jest w tym przypadku ustalenie, czy wnioskodawca w roku gospodarczym 2005 faktycznie władał przedmiotową nieruchomością i czy miał swobodę podejmowania decyzji, co i kiedy uprawiać na danej działce. Organ wskazał, że powołana wcześniej ustawa o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych wymaga ponadto, aby grunty rolne utrzymywane były w dobrej kulturze rolnej. Uznaje się, że uprawnionym do dopłat jest ten posiadacz, który jednocześnie rzecz rzeczywiście "użytkuje", czyli osoba, która utrzymuje grunty rolne w dobrej kulturze rolnej, która na posiadanych gruntach rolnych prowadzi produkcję rolną.

Organ drugiej instancji wskazał, że mimo wystosowania do strony przez Biuro Powiatowe w [...] wezwania o nadesłanie kolejnych dokumentów T. H. nie współdziałał z organami i nie udzielił stosownych wyjaśnień, które pomogłyby rozstrzygnąć przedmiotową sprawę. W ocenie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...], odwołujący nie udowodnił faktu władania przedmiotowym gruntem. Pomimo, że zgodnie z ogólną regułą dowodową, każdy kto z faktów wyprowadza dla siebie korzystne skutki prawne obowiązany jest te fakty wykazać i udowodnić. Organ podał, że strona nie wykazała inicjatywy w toku postępowania dowodowego i zaniechała przedłożenia żądanych dokumentów, a zatem nieuzasadniony jest zarzut nie wyjaśnienia sprawy przez organy.

Nie podzielając zarzutów naruszenia przepisu art. 10 Kpa, organ odwoławczy podniósł, że przed wydaniem decyzji strona została zawiadomiona, na podstawie art. 9 Kpa, pismem z dnia 21 grudnia 2006 roku o tym, że przedmiotowa sprawa nie może być rozpatrzona pozytywnie i zostanie wydana decyzja odmawiająca przyznania płatności bezpośrednich. W konkluzji organ stwierdził, że jeżeli w postępowaniu wyjaśniającym przed organami administracji T. H. nie wykazał, że znajduje się w posiadaniu gruntów rolnych wskazanych we wniosku, to nie jest on w rozumieniu cytowanej ustawy uprawniony do otrzymania płatności, a ARiMR nie jest uprawniona do rozstrzygania sporów pomiędzy stronami. Jednocześnie przedstawiając sposób obliczenia sankcji organ wskazał wielkość powierzchni zadeklarowanej, tj. 10,87 ha, w przypadku Jednolitej Płatności Obszarowej i 10,03 ha, w przypadku Uzupełniającej Płatności Obszarowej oraz powierzchnię stwierdzoną w wyniku kontroli - 0 ha, co do obu rodzajów dopłat.

T. H., reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł skargę na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...], kwestionując jej zasadność i wniósł o uchylenie decyzji obu instancji. Pełnomocnik skarżącego zarzucił organom administracji naruszenie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 roku o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru, poprzez wydanie decyzji bez podstawy prawnej, tj. błędnego przyjęcia, iż określona norma prawna istnieje w danej treści w sytuacji gdy norma ta posiada zupełnie inną treść, dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego, naruszenie dyspozycji art. 76 § 1 i 2 Kpa poprzez niezastosowanie wiążącej organ normy prawnej wynikającej z ustawy, naruszenie art. 365 § 1 Kpc, dotyczącym związania organu prawomocnym orzeczeniem Sądu, naruszenie zasad państwa prawa wyrażonych w art. 7 i art. 8 Kpa, w zakresie nieuwzględnienia przy wydawaniu zaskarżonej decyzji ważnego interesu społecznego i podważenia zaufania do organów państwa, naruszenie zasad wynikających z art. 6, art. 9, art. 10 § 1 i art. 11 Kpa, naruszenie art. 73 Kpa w zw. art. 81 Kpa, art. 75 § 1 Kpa, art. 76 § 3 w zw. art. 81 Kpa poprzez dokonanie ustaleń niezgodnych ze stanem faktycznym i wbrew orzeczeniom sądów powszechnych oraz nie wykazanie w zaskarżonej decyzji, dlaczego dowodom przedstawionym przez skarżącego odmówiono wiary i którym oraz nie wskazano dowodów strony przeciwnej, którym dano wiarę i które skutkowały danym rozstrzygnięciem, tj. naruszenie dyspozycji art. 107 § 3 Kpa. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego podkreślił, że art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 roku o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru, stanowi, że warunkiem uzyskania płatności jest posiadanie działek rolnych, a nie użytkowanie, jak twierdzą organy administracji, a fakt posiadania przez T. H. spornych działek potwierdza treść § 4 aktu notarialnego z dnia 10 marca 2005 roku, w którym strony umowy zgodnie oświadczyły, że wydanie nieruchomości w posiadanie już nastąpiło.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...], podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga okazała się uzasadniona.

Ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia będącego przedmiotem tej oceny, pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego oraz pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego. Przy czym, zgodnie z przepisem art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowi, m.in. przepis art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 roku o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r., Nr 6, poz. 40 ze zm.), który stanowi, że osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, będącej posiadaczem gospodarstwa rolnego, zwanej dalej "producentem rolnym", przysługują płatności na będące w jej posiadaniu grunty rolne utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska, zwane dalej "gruntami rolnymi". Warunkiem uzyskania płatności jest posiadanie przez producenta rolnego działek rolnych o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 1 ha, które kwalifikują się do objęcia płatnościami, przy czym za działkę rolną uważa się zwarty obszar gruntu rolnego, na którym jest prowadzona jedna uprawa, o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha, wchodzący w skład gospodarstwa rolnego (art. 2 ust. 2 tej samej ustawy). Powołany przepis określa normatywne przesłanki, których łączne wystąpienie wymagane jest dla skutecznego ubiegania się o przyznanie dopłat bezpośrednich. Zatem przesłanki te to posiadanie przez osobę fizyczną lub prawną, będącą posiadaczem gospodarstwa rolnego, gruntów rolnych utrzymywanych w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska, oraz posiadanie działek rolnych o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 1 ha.

W przedmiotowej sprawie T. H. wystąpił z wnioskiem o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2005, deklarując w nim do dopłaty działki ewidencyjne o numerach 437, 406/1 i 407/1. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...], decyzją z dnia 5 stycznia 2007 roku, na podstawie wskazanych wyżej przepisów, odmówił przyznania płatności bezpośrednich na 2005 rok. Jednakże, jak wynika z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonych decyzji, organ administracji pierwszej instancji, nie poczynił wyczerpujących ustaleń w zakresie wskazanym powyżej przepisem art. 2 ust. 1 ustawy. Wprawdzie, organ przesłuchał na rozprawie świadków, jednakże dowód ten przeprowadził w sposób nieprawidłowy. Jak wynika z protokołu rozprawy m.in. świadek H. G. złożył oświadczenie, że dokonywał zabiegów agrotechnicznych na działkach stanowiących przedmiot rozprawy, jak i zbioru plonów, natomiast P. G. miał potwierdzić słowa wyżej wymienionego. Osoba kierująca rozprawą nie zadała świadkom żadnych pytań, a mimo to organy administracji w uzasadnieniach swoich decyzji podniosły, że powołani wcześniej świadkowie nie wskazali jakie wykonywali prace, jak również kiedy zostały one przeprowadzone. W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości, że okoliczność ta była istotna dla wyjaśnienia sprawy, a zatem obowiązkiem organu przeprowadzającego rozprawę było doprecyzowanie zeznań świadków poprzez zadanie im stosownych pytań. Niedopuszczalne jest natomiast jednoznaczne ocenianie takich niepełnych, na skutek zaniechania organu, oświadczeń świadków jako nie potwierdzających danej okoliczności. W tym zakresie, zdaniem Sądu, organy administracji obu instancji naruszyły art. 7 i art. 80 Kpa, albowiem podjęły decyzje, nie wyjaśniając wszystkich okoliczności w sprawie, a nadto dokonując błędnej oceny zebranych dowodów. Ponadto każdy ze świadków winien mieć na rozprawie zapewnioną swobodę wypowiedzi, aby samodzielnie przekazać wiedzę o posiadanych faktach. Tymczasem, treść protokołu rozprawy zdaje się wskazywać na zbiorowe przesłuchanie świadków, którego Kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje. Świadkowie winni być przesłuchiwani oddzielnie, protokół zaś powinien odzwierciedlać to, co każdy z nich zeznał (por. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2000 roku, sygn. akt V SA 2162/99, LEX nr 80640).

Obowiązek zebrania całego materiału dowodowego w postępowaniu administracyjnym oznacza, że organ administracji publicznej winien z własnej inicjatywy gromadzić w aktach dowody, które jego zdaniem będą miały istotne znaczenie w sprawie i będą konieczne do prawidłowego rozstrzygnięcia oraz winien gromadzić w aktach sprawy także dowody wskazane lub dostarczone przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy (por. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2001 roku, sygn. akt I SA 301/00, LEX nr 53964). Zaniechanie przez organ administracyjny podjęcia niezbędnych czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza, gdy strona powołuje się na określone i ważne dla niej okoliczności, jest uchybieniem wskazanych wyżej przepisów art. 7 i 77 Kpa.

Sąd podziela zarzut skargi odnoszący się do naruszenia art. 107 § 3 Kpa i zauważa, że organy co do niektórych dowodów w ogóle się nie wypowiedziały. Mianowicie do akt administracyjnych niniejszej sprawy dołączone zostały przez D. G., który zgłosił te same działki do dopłat, oświadczenia E. B., M. W., D. S., R. G., J. S., I. G. i A. G.. Organy przytoczyły wprawdzie w uzasadnieniach swoich rozstrzygnięć treść tych oświadczeń, ale nie wskazały czy uznają je za wiarygodne, a jeżeli tak, na co może wskazywać decyzja odmowna, to z jakich powodów zasługują one na wiarę. Organ nie dokonał również analogicznej oceny zeznań i oświadczeń pozostałych świadków złożonych w toku postępowania, chociaż taki obowiązek nakłada na niego brzmienie art. 107 § 3 Kpa.

Wymogi decyzji administracyjnej zostały precyzyjnie określone w art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z § 1 tego przepisu, uzasadnienie faktyczne i prawne stanowią obowiązkowy składnik każdej decyzji administracyjnej, a braki w tym zakresie stanowią o wadliwości tego aktu. Zaś § 3 stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej(...)". Motywy decyzji winny zatem odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 listopada 2004 roku, sygn. akt OSK 813/04 , LEX nr 164713 "nie jest dopuszczalnym, by organ administracyjny prowadzący postępowanie administracyjne w określonym zakresie dokonywał oceny i mocy dowodowej dokumentów wchodzących w skład materiału dowodowego sprawy w trybie pozaprocesowym, tj. poza prowadzonym przez ten organ postępowaniem administracyjnym i przyjmował, że nie mają one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Takiej analizy materiału dowodowego organ winien dokonać zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 Kpa w prowadzonym postępowaniu administracyjnym i wynik tej analizy, łącznie z oceną zebranych dowodów, przedstawić w uzasadnieniu decyzji, która kończy postępowanie administracyjne w danej instancji."

Słuszne są twierdzenia organów administracji, że warunkiem uzyskania płatności bezpośrednich jest wykazanie właśnie przez wnioskodawcę, że jest posiadaczem, czyli użytkuje rolniczo sporne działki objęte wnioskiem. Rolą organów jest zatem jednoznaczne ustalenie kto jest jedynym użytkownikiem spornych działek i to nie tylko w dniu składania wniosku, albowiem dopłaty przysługują na określony rok kalendarzowy, a zabiegi są procesem ciągłym. Żaden z organów orzekających w niniejszej sprawie nie ustalił jednoznacznie kto i jakich zabiegów agrotechnicznych dokonywał na spornych gruntach w tym okresie.

W uzasadnieniu decyzji organ wprawdzie wskazał, że Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zobowiązana jest do wyjaśnienia w postępowaniu, w czyim faktycznym posiadaniu znajduje się działka rolna objęta dwoma lub większą ilością wniosków, zastrzegając jednocześnie, że nie jest jej zadaniem rozstrzyganie sporu pomiędzy wnioskodawcami, a jedynie ustalenie, któremu z nich przysługuje płatność. Motywy jednak decyzji winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej.

Zdaniem Sądu, trudno odmówić słuszności stanowisku organu, iż nie jest zadaniem organu rozstrzyganie sporów w przedmiocie posiadania gruntów. Zauważyć jednak należy, iż to do zadań organów orzekających w niniejszej sprawie należy ustalenie, w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, istnienie bądź nieistnienie przesłanek wynikających z przepisu art. 2 powołanej wyżej ustawy, w tym kwestii dotyczących posiadania gruntów, na które przysługują płatności. Ustalenia te organ zobowiązany jest poczynić w granicach art. 80 Kpa we własnym zakresie, dokonując jednocześnie oceny stanu faktycznego i wskazania w decyzji dowodów na jakich oparł swoją ocenę.

W tym miejscu Sąd podziela stanowisko organów, że to w interesie strony jest współdziałanie z organem, do którego zwróciła się ona z wnioskiem o przyznanie dopłat bezpośrednich i organ nie może w tym zakresie działać za stronę, w szczególności, gdy istnieje konflikt krzyżowy. Skoro zatem organ pierwszej instancji wzywał wnioskodawcę do złożenia dowodów potwierdzających prowadzenie przez niego działalności rolniczej na spornych gruntach, to w dobrze pojętym interesie skarżącego było zrealizowanie tego wezwania lub rzeczowe wyjaśnienie przyczyn, dla których nie może on sprostać żądaniu organu.

Podnoszone przez skarżącego okoliczności zawarte w dokumentach w postaci umowy darowizny i orzeczeń sądowych zostały prawidłowo uznane przez organy za potwierdzające jedynie stan prawny posiadania spornych gruntów rolnych. Wbrew twierdzeniom skarżącego okoliczność ta nie została przez organy zakwestionowana, jednakże istotą dopłat z budżetu Unii Europejskiej jest, aby otrzymał je nie tylko podmiot formalnie będący posiadaczem (według dokumentów), ale jednocześnie by był on faktycznym użytkownikiem gruntów rolnych, ponoszącym w związku z tym określone nakłady. W przedmiotowej sprawie istnieje szereg przeciwstawnych sobie dowodów w zakresie użytkowania, ale to zadaniem organów administracji jest jednoznaczne wykazanie, że skarżący użytkuje albo nie użytkuje przedmiotowe działki rolnicze, a w związku z tym np. użytkuje je inna osoba, bądź też stanowią one nieużytki.

Nie wszystkie wskazywane przez skarżącego i D. G. dowody, organy rozpoznające przedmiotową sprawę ujęły w swoich decyzjach, brak bowiem odniesienia do wszystkich oświadczeń świadków wskazanych wcześniej, w sytuacji, gdy uzasadnienie powinno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego. Organ nie wyjaśnił także z jakich powodów pominięto stanowisko skarżącego w przedmiotowej sprawie. Tymczasem, nawet w sytuacji, kiedy organ nie daje wiary wyjaśnieniom strony, bądź też z innych powodów nie uznaje jej stanowiska lub przedstawianych dowodów, ma obowiązek dokonać ich oceny i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. Na organie odwoławczym ciąży zaś obowiązek ustosunkowania się do wszystkich podniesionych w odwołaniu zarzutów, zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 Kpa. Powyższe, w ocenie Sądu, oznacza, iż stan sprawy nie został należycie wyjaśniony.

Zgodnie zaś z treścią art. 7 i art. 77 § 1 Kpa organy orzekające zobowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy.

Konkludując, należy uznać, że w postępowaniu prowadzącym do wydania decyzji w obu instancjach miały miejsce uchybienia proceduralne mające istotny wpływ na wynik sprawy, co powoduje, że nie jest również możliwa należyta ocena rozstrzygnięcia w aspekcie jego zgodności z prawem materialnym (art. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 roku o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru i aktów prawa europejskiego, stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji).

Ponadto, Sąd zauważa, że zgodnie z przepisem art. 10 Kpa obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest pouczenie strony o prawie zapoznania się z aktami i wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Organ administracji obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1 (§3). W przedmiotowej sprawie brak jest natomiast w aktach końcowego oświadczenia strony oraz dowodu, że organ prowadzący postępowanie pouczył stronę o przysługującym jej prawie, co uzasadnia wniosek, że organ prowadzący postępowanie naruszył obowiązek ustalony w art. 10 § 1 Kpa. Naruszenie zaś zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu jest wadą procesową, która uzasadnia uchylenie zaskarżonych decyzji przez sąd administracyjny. Wbrew twierdzeniom organu odwoławczego za realizację powyższej zasady nie sposób uznać zawiadomienie z dnia 21 grudnia 2006 roku, informujące stronę o zamiarze wydania przez organ decyzji odmawiającej przyznania płatności bezpośrednich.

W ocenie Sądu, również kwestia sankcji winna być zbadana szczególnie wnikliwie. Zgodnie bowiem z postanowieniami art. 138 ust. 1 (akapit 3) powołanego na wstępie rozporządzenia Komisji WE nr 1973/2004 z dnia 29 października 2004 roku, rolnik jest wykluczany z przywileju uzyskania premii do kwoty, która odpowiada różnicy między areałem zadeklarowanym a wyznaczonym i taka kwota jest odejmowana z wypłat pomocy, do której rolnik jest uprawniony na podstawie wniosków składanych przez niego w ciągu trzech lat kalendarzowych po upływie roku kalendarzowego, w którym wykryto tę różnicę. Przepis art. 51 ust. 2 zdanie 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 roku stanowi, że rolnik będzie wyłączony z otrzymywania pomocy do wysokości równej kwocie odpowiadającej różnicy między obszarem zadeklarowanym a zatwierdzonym zgodnie z art. 50 ust. 3. Kwota ta podlega kompensacji dopłatami w ramach jakichkolwiek programów pomocowych, do których dany rolnik jest uprawniony w kontekście wniosków złożonych w ciągu trzech lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym wykrycia różnicy.

Mając na uwadze, że potrącenia o jakich mowa w powołanych powyżej przepisach mogą nastąpić w przyszłości bezpośrednio od udzielonej pomocy, wyjaśnienia wymaga kwestia czy takiego potrącenia można dokonywać awansem bez powiązania z ewentualną przyznaną w przyszłości pomocą. Zgodnie bowiem z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 sierpnia 2007 roku, sygn. akt II GSK 117/07 (niepublikowanym), dokonywanie takich potrąceń awansem w oderwaniu od udzielonej pomocy czyni z nich w istocie nieprzewidzianą prawem karę pieniężną.

Mimo opisanych powyżej uchybień organ drugiej instancji utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, w żaden sposób nie odnosząc się do kwestii zasadności naliczenia sankcji. W tym zatem zakresie decyzje te uchylają się spod kontroli Sądu, który, jak wspomniano wyżej, bada, czy zaskarżone decyzje odpowiadają prawu.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, z uwzględnieniem art. 10 Kpa, organ winien uzupełnić materiał dowodowy z własnej inicjatywy w zakresie niezbędnym dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, a w szczególności co do stanu faktycznego użytkowania spornych działek przez skarżącego, a następnie winien w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy przedstawiony w sprawie i poddać go wnikliwej ocenie. Wyniki tego postępowania dowodowego organy winny przedstawić w uzasadnieniu decyzji zgodnie z wymogiem zawartym w art. 107 § 3 Kpa.

Mając na względzie powyższe Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji jako nieodpowiadające prawu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 53, poz. 1270 ze zm.).

O kosztach postanowiono zgodnie z art. 200 powołanej powyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono z mocy art. 152 cytowanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

/-/ M. Bejgerowska /-/ M. Kosewska /-/ W. Długaszewska

D.W.d