Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 3185/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-04-27 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności
Treść wyniku: Umorzono postępowanie w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art 246 § 1 pkt 1, 249a, 258 § 2 pk 7
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Stępkowska - Bigiej po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi A. P. na postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie rozpatrzenia zażalenia postanawia 1) umorzyć postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 8 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę A. P. (dalej: "skarżącej") na postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia [...] października 2016 r. w przedmiocie rozpatrzenia zażalenia na bezczynność Rzecznika Praw Obywatelskich w przedmiocie udzielenia pomocy w ochronie wolności i praw.

W dniu 6 marca 2017 r. skarżąca złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych oraz ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jednakże w rubryce nr 6 formularza PPF ("Stan rodzinny") wpisała także niepełnoletnią córkę oraz męża, wskazując, że pozostaje z nim w separacji faktycznej. Oświadczyła, że nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych oraz że nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów.

Zarządzeniem z dnia 13 marca 2017 r. starszy referendarz sądowy wezwał skarżącą:

a) do złożenia oświadczenia o źródłach jej utrzymania w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz o wysokości tych źródeł utrzymania - w szczególności do wyjaśnienia skąd skarżąca czerpie środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, na przykład na zakup żywności i ubrania,

b) do złożenia wyciągów z posiadanych przez nią rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; ewentualnie do złożenia oświadczenia o nieposiadaniu rachunków, kont bankowych;

c) do złożenia oświadczenia, jaki ma tytuł prawny do mieszkania, w którym aktualnie przebywa (np. czy wynajmuje lokal) oraz, czy i ewentualnie jakie koszty ponosi miesięcznie z tego tytułu (ewentualnie czy koszty te ponosi ktoś inny).

d) złożenia odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe,

Ponadto poinformowano skarżącą, że w czasie trwania małżeństwa małżonkowie są ustawowo zobowiązani do wzajemnej pomocy na podstawie art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2015 r. poz. 2082 ze zm.) a obowiązek ten istnieje niezależnie od ustroju małżeńskiego i obejmuje też sytuację pozostawania w separacji faktycznej (tak np. WSA w Białymstoku w postanowieniu z dnia 9 czerwca 2010 r., I SA/Bk 49/10, Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 grudnia 2011 r., II OZ 1266/11). W związku z powyższym wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku poprzez:

- nadesłanie wyciągów z wszelkich posiadanych przez męża skarżącej rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (z historią operacji),

- udokumentowanie wysokości dochodów męża skarżącej (ewentualnie złożenia zaświadczenia o posiadaniu przez niego statusu bezrobotnego)

- złożenie oświadczenia w sprawie majątku posiadanego przez męża skarżącej, tj., czy jest właścicielem domu, mieszkania, innych nieruchomości (w tym rolnych), czy posiada zasoby pieniężne (jeżeli tak, to w jakiej wysokości) lub przedmioty wartościowe (o wartości powyżej 3000 euro).

W piśmie z dnia 12 kwietnia 2017 r. stanowiącym odpowiedź na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wniosła o doręczenie jej: "orzeczenia wraz z uzasadnieniem i pouczeniem o wszczęciu procedury sprawdzającej oraz wzorca kontroli".

Rozpoznając wniosek, zważono co następuje:

W określonych sprawach przepisy prawa zwalniają skarżących od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Tymi kosztami są opłaty sądowe oraz zwrot wydatków. Oznacza to, że skarżący we wskazanych w ustawie postępowaniach sądowoadministracyjnych nie mają obowiązku uiszczać kosztów sądowych (wpisu i opłaty kancelaryjnej) oraz wydatków. Natomiast wydatki za stronę zwolnioną od kosztów sądowych z mocy prawa wykładane są z części budżetu sądu administracyjnego, w zakresie tego zwolnienia. Sprawy o których mowa, wymienia enumeratywnie art. 239 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwana dalej p.p.s.a.

Według przepisu art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., nie mają obowiązku uiszczania kosztów sądowych skarżący w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Przedmiotem skargi jest postanowienie w przedmiocie rozpoznania zażalenia na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności należy do spraw z zakresu pomocy i opieki społecznej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 sierpnia 2006 r., sygn. akt I OPP 116/06). W rezultacie, skarżąca w granicach niniejszej sprawy jest z mocy prawa zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych.

Ponieważ w niniejszej sprawie nie istnieje obowiązek ponoszenia przez skarżącą kosztów sądowych, rozpoznanie tego wniosku jest zbędne (art. 249a p.p.s.a.).

W związku z powyższym orzeczono, jak w pkt 1 sentencji na podstawie art. 249a p.p.s.a.

Rozpoznając natomiast wniosek w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11).

Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie.

W rozpatrywanej sprawie skarżąca we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF wskazała, że nie posiada żadnego majątku ani nie uzyskuje żadnych dochodów. Z oświadczenia wynika, że ma córkę oraz męża, z którym pozostaje w "separacji faktycznej". Oświadczyła, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie.

W tej sytuacji uzasadnione było wezwanie skarżącej do uzupełnienia wniosku w szczególności poprzez wskazanie źródeł utrzymania, w szczególności wyjaśnienia skąd skarżąca czerpnie środki na zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych, nadesłania wyciągów z kont bankowych, wyjaśnienia kwestii mieszkaniowych, sytuacji majątkowej męża.

W nadesłanym w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku piśmie z dnia 12 kwietnia 2017 r. skarżąca nie złożyła żądanych informacji i oświadczeń, przede wszystkim nie wyjaśniła w jaki sposób i z jakich środków pokrywa wydatki na utrzymanie konieczne.

Odnosząc się do powyższego wyjaśnić należy, że to wnioskodawca chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien w sposób precyzyjny i niebudzący wątpliwości wykonywać wezwania do uzupełnienia wniosku. Stosownie bowiem do cytowanych wyżej przepisów –art. 246 § 1 p.p.s.a., to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy wyłącznie ocenia złożone przez stronę oświadczenia i dokumenty. Jeżeli wnioskodawca, pomimo wezwania, nie przedstawia oświadczeń czy dokumentów, na podstawie których można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje, z jakiego źródła te środki pochodzą i na jakim poziomie kształtują się koszty utrzymania, to należy uznać, że nie wykazał przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy podkreślić, że w ugruntowanym już orzecznictwie wskazuje się, że prawo pomocy jest wyłomem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony biednej, którego udzielenie wiąże się z koniecznością należytego zachowania się wnioskodawcy (przedstawienia sądowi oceniającemu wniosek całości materiału dokumentującego stan majątkowy). Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami (postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. I OZ 21/15, LEX nr 1640412).

W rozpoznawanej sprawie wobec nieprzedłożenia dokumentów i informacji pozwalających na rzetelną ocenę sytuacji majątkowej skarżącej, nie sposób uznać, że wykazała ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, orzeczono jak w pkt 2 sentencji na podstawie art. 246 § 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.