Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 649/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-04-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 24 ust. 1
journal: Dz.U. 2011 nr 205 poz 1212
law: Ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi R. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta D. z dnia [...] roku nr [...]; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta D. decyzją z dnia [...]r. nr [...] zmienił swoją decyzję z dnia [...]r. nr [...] przyznającą R. Ł. prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 października 2011r. do dnia 30 września 2012r. w części dotyczącej wysokości i okresu przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej M.W. w ten sposób, że w okresie od dnia 1 listopada 2011r. do dnia 30 listopada 2011r. nie przyznano świadczenia alimentacyjnego, a w okresie od dnia 1 grudnia 2011r. do dnia 31 stycznia 2012r. oraz od 1 sierpnia 2012r. do 30 września 2012r. zmieniono wysokość świadczenia alimentacyjnego z kwoty 500 zł do kwoty 400 zł oraz w okresach od 1 marca 2012r. do 31 marca 2012r. oraz od 1 maja 2012r. do 31 maja 2012r. oraz od 1 lipca 2012r. do 31 lipca 2012r. zmieniono wysokość świadczenia z kwoty 500 zł do kwoty 300 zł. Decyzja powyższa została wydana na podstawie art. 2 pkt 7 lit. d, art. 23 i art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2009r. nr 1, poz. 7 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Pracy Polityki Społecznej z dnia 27 grudnia 2011r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. z 2011r. nr 298, poz. 1770), a także art. 104 i art. 163 K.p.a.

W motywach uzasadnienia organ I instancji w pierwszej kolejności wskazał, że w dniu 26 września 2012r. R.Ł. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres zasiłkowy 2012/2013. Do wniosku dołączone zostały wymagane przepisami dokumenty, w tym zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne informujące o wysokości wyegzekwowanych alimentów w roku 2011r. W zaświadczeniu komornik sądowy wskazał, że 2011r. R.Ł. otrzymała za pośrednictwem kancelarii komorniczej alimenty w wysokości 3 737,26 zł. Z uwagi na fakt, że komornik sądowy nie wyszczególnił w jakich miesiącach R.Ł. otrzymała alimenty w dniu 24 października 2012r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w D. wystąpił z prośbą do organu egzekucyjnego o wskazanie w jakich miesiącach strona otrzymała wskazane wyżej alimenty. Z informacji przekazanej przez komornika wynika, że w listopadzie 2011r. R.Ł. otrzymała kwotę w łącznej wysokości 980 zł i w grudniu 2011r. w wysokości 100 zł. Zaznaczono, że w dniu 7 listopada 2012r. zostało wszczęte postępowanie w sprawie zmiany decyzji nr [...] z dnia [...]r. przyznającej R.Ł. prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2011r. do 30 września 2012r. W związku ze wszczętym postępowaniem w dniu 29 listopada 2012r. R.Ł. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. z prośbą o skierowanie do komornika sądowego zapytania o podział pobranych od dłużnika alimentacyjnego G.W. kwot wyegzekwowanych z wynagrodzenia.

Wobec powyższego w dniu 5 grudnia 2012r. wystąpiono do komornika o podanie informacji o stanie wyegzekwowanych świadczeń alimentacyjnych na rzecz Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. z tytułu wypłaconych R.Ł. świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zaliczek alimentacyjnych z wyszczególnieniem terminów i kwot przekazanych od dłużnika alimentacyjnego. W dniu 24 grudnia 2012r. wpłynął do Ośrodka od komornika sądowego wykaz spłat zadłużenia na rzecz organu. W wykazie komornik wskazał, że w listopadzie 2011r. przekazane zostały R.Ł. alimenty w wysokości 980 zł. Natomiast w miesiącach od grudnia 2011r. do stycznia 2012r. i od sierpnia 2012r. do września 2012r. strona otrzymała alimenty w wysokości po 100 zł miesięcznie oraz w marcu 2012r., maju 2012r. i lipcu 2012r. w wysokości po 200 zł miesięcznie, pomimo pobierania z Ośrodka świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dodatkowo Komornik Sądowy w dniu 18 lutego 2013r. wskazał sposób rozliczenia przekazanych kwot, a ponadto powołał się na treść wyroku z dnia 25 lutego 2010r. sygn. akt IV RC 785/09/01, zgodnie z którym R.Ł. ma zasądzone alimenty w wysokości 30% wynagrodzenia pozwanego netto ze wszystkim dodatkami, premiami i prowizjami, nie mniej niż 600 zł miesięcznie.

Wobec powyższego organ I instancji stwierdził, że w okresach: od 1 listopada 2011r. do 31 stycznia 2012r., od 1 marca 2012r. do 31 marca 2012r., od 1 maja 2012r. do 31 maja 2012r., od 1 lipca 2012r. do 31 lipca 2012r. oraz od 1 sierpnia 2012r. do 30 września 2012r. R.Ł. pobrała nienależne świadczenie, gdyż zostało ono wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty, a zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów osoba, która nienależnie pobrała świadczenia jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami.

W odwołaniu od powyższej decyzji R.Ł. stwierdziła, że nie zgadza się z jej treścią. W ocenie strony Komornik prowadząc postępowanie egzekucyjne od kilku lat pobiera od dłużnika kwoty wystarczające na zaspokojenie całego zadłużenia wobec Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Zaznaczyła, że w grudniu 2012r. do Ośrodka wpłynęło pismo od organu egzekucyjnego, które zawierało informację o zgromadzeniu w depozycie kwoty 9000 zł. Pomimo tego cała kwota została rozdysponowana, nie uwzględniając MOPS jako głównego wierzyciela alimentacyjnego. Jednocześnie komornik zapewniał odwołującą, że zadłużenie względem Ośrodka jest na bieżąco spłacane, a jedynie nadwyżka jest jej wypłacana. Podniosła, że nie może ponosić ujemnych konsekwencji braku spójnego działania komornika sądowego i Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. Jej zdaniem za powstałe zadłużenie wyłącznie odpowiada komornik, który niewłaściwie rozdysponowuje posiadane środki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i nie przyznało stronie w okresie od 1 listopada 2011r. do 31 grudnia 2011r. świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Ponadto zmieniono wysokość świadczenia alimentacyjnego: w okresie od dnia 1 stycznia 2012r. do dnia 31 stycznia 2012r. z kwoty 500 zł do kwoty 320 zł, w okresie od 1 sierpnia 2012r. do 30 września 2012r. z kwoty 500 zł do kwoty 400 zł oraz w okresach od 1 marca 2012r. do 31 marca 2012r., od 1 maja 2012r. do 31 maja 2012r. oraz od 1 lipca 2012r. do 31 lipca 2012r. z kwoty 500 zł do kwoty 300 zł.

W pierwszej kolejności organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania. Następnie zacytował art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. Kolegium powołało także art. 2 ust. 7 lit. d wskazanej wyżej ustawy, na mocy którego świadczeniami nienależnymi są świadczenia funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów.

Kolegium podniosło, że w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego (na okres od 1 października 2011r. do 30 września 2012r.) strona otrzymała w listopadzie 2011r. za pośrednictwem kancelarii komorniczej od G.W. alimenty w kwocie 980 zł. Ponadto otrzymała w grudniu 2012r., styczniu, sierpniu oraz wrześniu 2012r. alimenty w kwocie 100 zł miesięcznie oraz w marcu, maju i lipcu 2012r. alimenty po 200 zł miesięcznie. Tym samym Kolegium uznało, że w świetle art. 2 pkt 7 ustawy osoba uprawniona nienależnie pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego, ponieważ w tym samym czasie otrzymywała alimenty od dłużnika alimentacyjnego. Organ drugiej instancji zaakcentował, że działając w ramach szeroko rozumianej konstytucyjnej zasady pomocniczości państwo ma obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. W każdym przypadku Państwo działa więc subsydiarnie, a nie zamiast osób zobowiązanych do alimentacji. W dalszej kolejności organ uzasadnił orzeczenie o zmianie wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik strony skarżącej wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

Pelnomocnik zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na nieprawidłowym przyjęciu, że postępowanie administracyjne w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego może dotyczyć aktu administracyjnego, który nie reguluje już sytuacji prawnej osoby otrzymującej świadczenia z funduszu, podczas gdy właściwa wykładnia nakazuje przyjąć, że przewidziana w tym przepisie weryfikacja może odnosić skutek jedynie na przyszłość, tj. do bieżących świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zarzucił także naruszenie art. 2 pkt 7 lit. d cytowanej ustawy poprzez błędną jego wykładnię polegającą na niewłaściwym uznaniu, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego można uznać za nienależnie pobrane, także wówczas gdy nie są one świadczeniami okresowymi zgodnie z przepisem art. 20 ustawy, to jest że świadczenia z funduszu alimentacyjnego i otrzymane przez osobę uprawnioną alimenty zostały wypłacone jednocześnie, lecz nie za ten sam okres, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu nakazuje uznać, że jednoczesność pobierania obu świadczeń (uzasadniająca uznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane) musi dotyczyć tego samego miesiąca, co wypłacone równocześnie alimenty. Decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. zarzucono ponadto naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7, art. 77 ust. 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu zebranego w sprawie materiału dowodowego i dowolnej jego ocenie, przejawiającej się w braku szczegółowego pochylenia się nad kwestią charakteru wpłat otrzymywanych przez skarżącą od komornika tytułem alimentów, to jest w zakresie czy były to wpłaty bieżące, czy zaległe oraz w konsekwencji ich właściwego zarachowania na podstawie przepisu art. 451 § 3 K.c., czyli w pierwszej kolejności na poczet najdawniej wymagalnych zaległości, co jest kwestią kluczową w zakresie nieprawidłowego zakwalifikowania przez organ administracyjny jednocześnie pobieranych (lecz nie za ten sam okres) świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jako nienależnie pobranych.

Pełnomocnik uzasadniając powyższe zarzuty stwierdził między innymi, że na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie znajduje uzasadnienia koncepcja, która przyznaje organom możliwość kształtowania na nowo sytuacji prawnej osób, korzystających ze świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie świadczeniowym, który już minął. Zdaniem pełnomocnika prowadziłoby to do nieuzasadnionego weryfikowania uprzednio obowiązujących aktów administracyjnych wydanych w zakresie stanu faktycznego, który w chwili obecnej mógł stracić swoją aktualność. Jednocześnie pozbawienie strony przyznanego jej decyzją prawa z mocą wsteczną może nastąpić wyjątkowo, jedynie gdy wyraźnie przewiduje to przepis prawa. Na poparcie swojego stanowiska pełnomocnik przywołał orzeczenia sądów administracyjnych (wyroki NSA z dnia 8 lutego 2012r. sygn. akt I OSK 1663/11 oraz I OSK 1662/11). Ponadto pełnomocnik zwrócił także uwagę na niewłaściwą, jego zdaniem, dokonaną przez organ wykładnię art. 2 ust. 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W ocenie pełnomocnika, aby można było stwierdzić nienależność pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, otrzymane alimenty muszą być wypłacone za dokładnie ten sam okres, co te świadczenia. Odmienna interpretacja niweczyłaby bowiem cel ustawy, jakim było zapewnienie niezbędnych środków na bieżące utrzymanie osobom uprawnionym do alimentów (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 9 czerwca 2011r. sygn IV SA/Gl 781/10). Zwrócono również uwagę na brak spójności działań Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. i komornika sądowego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 , poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że kontroli tych sądów poddana jest wyłącznie legalność działania organu administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 lipca 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) dalej powoływanej jako P.p.s.a.

Działając w tak wyznaczonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzające ją rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji wydane zostały przede wszystkim z naruszeniem przepisów prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy, a w rezultacie wystąpiła konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Jako podstawę zaskarżonej decyzji wskazano art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. Zauważyć przyjdzie, że norma ta nie przewiduje możliwości uchylenia lub zmiany decyzji ze skutkiem ex tunc. Jako ugruntowany należy uznać pogląd sądów administracyjnych, podzielony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznający obecną sprawę, co do braku możliwości uchylenia lub zmiany decyzji prowadzącej do pozbawienia strony przyznanego jej decyzją prawa, z mocą wsteczną, jeżeli wyraźnie nie przewiduje tego norma prawna. Wniosek taki wyprowadza się z zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, wyrażonej w art. 16 K.p.a. Konsekwentnie do tego uznaje się, że postępowanie administracyjne w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego może dotyczyć jedynie aktu administracyjnego, który nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia z funduszu. Przewidziana w przywołanym wyżej przepisie art. 24 ust. 1 weryfikacja świadczenia może odnosić skutek jedynie na przyszłość (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2012r., sygn. akt I OSK 1662/11 i cytowane tam orzecznictwo, publ. CBOS, a także szereg wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych). Natomiast na mocy zaskarżonych decyzji m.in. zmieniono wysokość świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przyznanych na rzecz małoletniego dziecka skarżącej w ubiegłym okresie świadczeniowym - od października 2011r. do września 2012r. Z chwilą dokonywania zmiany wysokości świadczeń, były one już w pełni zrealizowane. Przyjąć zatem należy, że przy zastosowaniu trybu określonego w art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie było dopuszczalne prawnie dokonanie takiej korekty przyznanego skarżącej stronie świadczenia, jakiej dokonano w zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji. Byłaby ona możliwa przy zastosowaniu trybu nadzwyczajnego, jakim jest wznowienie postępowania, o ile wystąpiłyby przesłanki przewidziane w art. 145 K.p.a. W innym przypadku możliwe jest jedynie zastosowanie instytucji zwrotu nienależnie pobranego świadczenia przewidzianej w art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Ze wskazanej w kontrolowanych decyzjach podstawy prawnej, obok art. 24 ust 1 omawianego aktu prawnego, wskazano jej art. 2 pkt 7 lit. d. Organ pierwszej instancji powołał ten przepis w brzmieniu sprzed nowelizacji, która obowiązywać zaczęła w dniu 1 stycznia 2012r. Działanie tego organu pozostawało w zgodzie z treścią intertemporalnej regulacji zamieszczonej w art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205 poz. 1212). Zgodnie z tym przepisem sprawy o świadczenia rodzinne i świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (czyli przed 1 stycznia 2012r.), podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Oczywistym pozostaje, że organ odwoławczy winien był powołać art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w brzmieniu obowiązującym sprzed nowelizacji. Zgodnie z jego treścią nienależnie pobrane świadczenia oznacza świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Tymczasem organ odwoławczy zarówno powołał ten przepis w brzmieniu ustalonym nowelizowaną ustawą z dnia 19 sierpnia 2011r., jak i w brzmieniu sprzed nowelizacji nie dokonując żadnej w tym zakresie wykładni ani nie precyzując, które brzmienie przepisu stosuje w rozpatrywanej sprawie.

Należy zauważyć, że w ramach procesu stosowania prawa ustawowa definicja nienależnie pobranego świadczenia, określona w art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do otrzymywania alimentów, w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2012r. była wielokrotnie poddawana wykładni. Przyjęto, że w ramach art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, o nienależnie pobranym świadczeniu można mówić wówczas, gdy oprócz świadczeń z funduszu osoba uprawniona otrzymała alimenty w wysokości odpowiadającej pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących alimentów (por. wyrok NSA z dnia 3 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 1073/10, dostępny w CBOSA). Podkreślano, że przepis ten w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2011r. nie precyzował, czy chodzi tu o jakiekolwiek alimenty, czy tylko o alimenty bieżące, a jego konstrukcja nie dopuszczała wykładni rozszerzającej pozwalając uznać świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane wyłącznie w sytuacji, gdy w okresie ich pobierania strona otrzymała alimenty należne właśnie za ten okres. Konkluzję taką wyprowadzano z charakteru alimentów, które są świadczeniami okresowymi, przyznawanymi oraz płatnymi najczęściej miesięcznie i podobnie jak świadczenia wypłacane z funduszu alimentacyjnego na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wypłacane są w okresach miesięcznych (art. 20 ust. 1 cytowanej ustawy). Uznano też, że warunek jednoczesności świadczeń wymaga, by występowała tożsamość okresu, za który świadczenie to wypłacono (por. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2010r. sygn. akt I OSK 597/10 publ. CBOS, w którym powołując się na stanowisko Sądu Najwyższego przedstawione w wyroku z dnia 7 stycznia 2009r. II CSK 409/08, publ.: Lex nr 523607). Zwrócono nadto uwagę na fakt, iż świadczenie okresowe, jakim są alimenty, tym różni się od jednorazowego, spełnianego sukcesywnie lub ratalnie, że wpłacane okresowo kwoty nie są zaliczane na poczet jednego świadczenia. Mamy więc do czynienia z wieloma świadczeniami okresowymi, z których każde wymagalne jest w innym terminie, w innym też terminie ulega przedawnieniu, a w rezultacie, każde z tych świadczeń stanowi odrębny dług, chociaż jest to dług tego samego dłużnika.

Dokonano nadto rozróżnienia między pojęciem "nienależnego świadczenia", a pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego" stwierdzając, że druga sytuacja dotyczy świadczenia pobranego przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). W tym ujęciu obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22 października 2010 r., sygn. akt II SA/Po 478/10 i wymienione w nim inne wyroki, zbiór LEX nr 754434).

Mając na względzie powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że organy nie tylko naruszyły prawo materialne przez błędne powołanie się na treść art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w decyzji zmieniającej decyzję własną z mocą wsteczną. Naruszyły nadto przepisy prawa procesowego, co mogło mieć istotny wpływ na wydane rozstrzygnięcie. Organ pierwszej instancji stwierdził, że otrzymanie jakichkolwiek kwot tytułem alimentów stanowi nienależnie pobrane świadczeniem, zaś organ odwoławczy uznał, że osoba uprawniona pobrała świadczenia nienależnie, ponieważ w tym samym czasie otrzymywała alimenty od komornika. Tymczasem obowiązkiem organów było odniesienie się do tego, czy otrzymane alimenty stanowiły należności bieżące, czy też wpłaty z tytułu zaległości alimentacyjnych. Nie odniosły się też do stanu świadomości skarżącej w chwili uzyskiwania przez nią przekazów.

W ponownym postępowaniu, biorąc pod uwagę zaprezentowaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wykładnię art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ rozważy przede wszystkim konieczność umorzenia postępowania zmierzającego do zmiany decyzji z dnia [...] przyznającej skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego biorąc pod uwagę, że w sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane zastosowanie znaleźć może jedynie instytucja materialnoprawna zwrotu świadczeń, o jakiej mowa w art. 23 cyt. ustawy.

Zważywszy wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w związku z naruszeniem art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez jego błędne zastosowanie w sprawie, a także z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. polegającym na niewyjaśnieniu istotnych dla rozpatrzenia sprawy okoliczności faktycznych, działając na podstawie art. 135 i art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono po myśli art. 152 P.p.s.a.