Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1381/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Minister Insfrastruktury i Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 156 § 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
journal: Dz.U. 1952 nr 4 poz 31
law: Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędzia del. WSA Jolanta Górska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 października 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 1173/18 w sprawie ze skargi I.K. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 października 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1173/18, oddalił skargę I.K. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Wyrok ten wydany został w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

W piśmie z dnia [...] września 2012 r. skarżąca złożyła wniosek o stwierdzenie, na podstawie art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., nieważności orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1953 r., nr [...], wskazując, że orzeczenie to rażąco narusza art. 5, art. 7 ust. 3 pkt 2, art. 8 ust. 1-4, art. 20 ust. 1 i 2, art. 24 ust. 1 i 2, art. 27, art. 30 ust. 1-4 oraz art. 40 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych.

Decyzją z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...], Minister Inwestycji i Rozwoju odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] sierpnia 1953 r., nr [...], o wywłaszczeniu na wniosek Ekspozytury Wojewódzkiej "[...] " w [...], nieruchomości o pow. 7696 m2, ozn. hip. [...] cz. III, położonej w [...] przy ul. [...], stanowiącej współwłasność J.K. oraz spółki jawnej "Z".

W uzasadnieniu wydanej decyzji Minister wyjaśnił, że wywłaszczona nieruchomość wchodzi obecnie w skład działek ewidencyjnych nr I.K. i [...] obręb [...], jedn. ewid. [...]. Spółka jawna "Z" uległa wykreśleniu z rejestru handlowego z dniem [...] stycznia 2016 r. na skutek braku rejestracji spółki w Krajowym Rejestrze Sądowym a prawa spółki przejął Skarb Państwa, stosownie do treści art. 9 ust. 2b ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. z 1997 r., nr 121, poz. 770).

Minister wskazał, że orzeczenie wywłaszczeniowe z dnia [...] sierpnia 1953 r. zostało wydane na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r., nr 4, poz. 31). Z akt archiwalnych wynika, iż po rozpatrzeniu wniosku Prezesa Centralnego Urzędu Wydawnictw Przemysłu Graficznego i Księgarstwa z dnia [...] października 1952 r., nr [...], złożonego w imieniu Przedsiębiorstwa Państwowego "[...] " - ekspozytura w [...], Zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego wydał zezwolenie z dnia [...] grudnia 1952 r., nr [...], na nabycie nieruchomości położonych w [...] - [...] o łącznej pow. ca 1 ha 13 arów, w tym nieruchomości o pow. 7696 m2 ozn. hip. [...] cz. III, położonej w [...] przy ul. [...], stanowiącej współwłasność spółki jawnej "Z w upadłości" oraz J.K. Do wniosku z dnia [...] października 1952 r. o wydanie zezwolenia dołączono m.in.: zezwolenie Prezesa Centralnego Urzędu Wydawnictw Przemysłu Graficznego i Księgarstwa z dnia [...] października 1952 r., nr [...], wydane na podstawie art. 7 ust. 3 dekretu, na zgłoszenie przez Ekspozyturę w [...] PP "[...] " wniosku o nabycie nieruchomości w trybie art. 5 dekretu; zaświadczenie lokalizacyjne Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] Wojewódzkiej Komisji Planowania Gospodarczego nr l.dz. [...]; plan lokalizacji terenu przeznaczonego pod budowę "[...] " w [...] (plan sytuacyjny); zaświadczenie lokalizacyjne nr [...] z dnia [...] marca 1951 r., l.dz. [...], PWRN w Lublinie Wydział Budownictwa o wyrażeniu zgody na lokalizację przedmiotowej inwestycji; opinię PWRN w [...] z dnia [...] czerwca 1952 r., l.dz. [...], wydaną na podstawie art. 5 ust. 2 dekretu, w której stwierdzono, iż nabycie nieruchomości, objętej wnioskiem, jest niezbędne dla zrealizowania zamierzenia wykonawcy narodowych planów gospodarczych; wykaz adresów właścicieli nieruchomości.

Powyższe dokumenty, w ocenie Ministra, wskazują, że przy wydawaniu decyzji z dni [...] sierpnia 1953 r. nie doszło do rażącego naruszenia przepisu art. 5 dekretu. Minister ocenił, że nie doszło również do naruszenia art. 8 dekretu, bowiem współwłaścicielami nieruchomości, niezbędnej do realizacji narodowych planów gospodarczych była J.K. (po zmianie nazwiska K.) oraz spółka jawna "Z". Do tych współwłaścicieli, ujawnionych w księdze wieczystej "[...] ", inwestor - "[...] " Przedsiębiorstwo Państwowe [...] w [...] - skierował wezwania do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości, wskazując, że cena nieruchomości zostanie określona na podstawie art. 28 dekretu (pismo z dnia 16 marca 1953 r. i pismo z dnia [...] marca 1953 r.). Minister zauważył przy tym, że z akt sprawy wynika, że pomimo wezwania nie doszło do zawarcia umowy. Przedmiotowa nieruchomość nie była nieruchomością uprzywilejowaną w rozumieniu art. 30 dekretu, gdyż miała charakter gruntu przemysłowego, bowiem stanowiła płytę lotniska. Tym samym, nie przysługiwała za nią obligatoryjna nieruchomość zamienna a wykonawca narodowych planów gospodarczych w ofercie nabycia nieruchomości wystosowanej w trybie art. 8 dekretu nie miał obowiązku zaproponowania w zamian za nią nieruchomości zamiennej.

Minister stwierdził również, że podczas wydawania decyzji z dnia [...] sierpnia 1953 r. nie doszło do naruszenia art. 17 ust. 1 i 3 dekretu. "[...] " Przedsiębiorstwo [...] w [...] pismem z dnia [...] kwietnia 1953 r. wystąpiło do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z wnioskiem o wywłaszczenie nieruchomości położonych w [...] - [...] o ogólnej pow. 1 ha 13 arów, w tym m.in. nieruchomości o pow. 7696 m2, stanowiącej współwłasność spółki jawnej "Z" oraz J.K. Do przedmiotowego wniosku załączono m.in.: plan sytuacyjny, zezwolenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] marca 1952 r., dowody wezwania właścicieli stosownie do art. 8, rejestr pomiarowy terenów przeznaczonych do wywłaszczenia dla "Domu Książki", sporządzony przez mierniczego przysięgłego W.P. w 1952 r. oraz zaświadczenie Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Powiatowego w [...] z dnia [...] kwietnia 1951 r.

Minister ocenił, że nie doszło także do naruszenia art. 18 ust. 1 i art. 20 ust. 1 dekretu. Z częściowo zachowanych akt archiwalnych wynika, że pismem z dnia [...] maja 1953 r., nr [...], organ poinformował o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego m.in. w stosunku do przedmiotowej nieruchomości. Jednocześnie, organ poinformował o wyznaczeniu terminu i miejscu rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej. Przedmiotowe obwieszczenie zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] w dniach [...] czerwca 1953 r. – [...] czerwca 1953 r. Z adnotacji na projekcie przedmiotowego pisma wynika, iż zostało ono również wysłane stronom postępowania w dniu [...] maja 1953 r., jednak w aktach sprawy nie zachowały się zwrotne potwierdzenia odbioru tej korespondencji. W aktach sprawy znajduje się protokół z rozprawy wywłaszczeniowo - odszkodowawczej z dnia [...] czerwca 1953 r., który dowodzi prawidłowości przeprowadzenia i przygotowania rozprawy wywłaszczeniowo - odszkodowawczej. Z treści przedmiotowego protokołu wynika, iż na rozprawie nie stawili się właściciele nieruchomości, mimo prawidłowego zawiadomienia.

Mając na uwadze zachowanie wymogu przeprowadzenia rozprawy, a także, że orzeczenie zawierało wszystkie elementy w tym: w szczególności w sposób prawidłowy określony przedmiot wywłaszczenia, poprzez precyzyjne oznaczenie nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu oraz wskazanie, że wywłaszczenie następuje na rzecz Skarbu Państwa - na wniosek Przedsiębiorstwa Państwowego "[...]" Ekspozytura Wojewódzka w [...], Minister uznał, że nie doszło do rażącego naruszenia art. 21 ust. 1 ani ust. 2 dekretu. Odnosząc się jednocześnie do zarzutu, iż w przedmiotowym orzeczeniu nie wskazano precyzyjnie celu wywłaszczenia, Minister podkreślił, że w treści kontrolowanego orzeczenia wskazano, że wywłaszczenie dokonane zostało na rzecz Ekspozytury Wojewódzkiej "[...] " w [...]. Z akt archiwalnych wynika zaś, iż celem przedmiotowego wywłaszczenia była budowa magazynów dla tego przedsiębiorstwa państwowego. Tym samym, w ocenie Ministra, mając na uwadze ówczesne standardy prawne, tego rodzaju uchybienie nie stanowi rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., skoro spełnione zostały przesłanki materialne, w tym uzyskano zezwolenie na nabycie nieruchomości (art. 5 dekretu).

Ponadto, Minister wskazał, że w orzeczeniu z dnia [...] sierpnia 1953 r. nie stwierdził wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1, 3, 4, 5, 6 i 7 k.p.a.

I.K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Ministrowi Inwestycji i Rozwoju oraz zasądzenia na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przewidzianych.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów: art. 5 ust. 2 w zw. z art. 25, art. 18 ust. 1, art. 21 ust. 1 w zw. z art. 20 ust. 1 i 2, art. 24 ust. 1 w zw. z art. 25 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołanym na wstępie wyrokiem oddalił powyższą skargę, o czym orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a.

Uzasadniając wydany wyrok, Sąd wskazał, że zarzuty skargi koncentrują się przede wszystkim wokół kwestii rażącego naruszenia, podczas wydawania orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1953 r., przepisów dekretu z dnia z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r., nr 4 poz. 31) w zakresie, w jakim brak jest opinii prezydium właściwej wojewódzkiej rady narodowej, poprzedzającej wydanie zezwolenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego (art. 5 ust. 2 dekretu) oraz wokół niepowiadomienia i niedoręczenia, i tym samym niebrania udziału w postępowaniu współwłaścicielki nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu, tj. J. z W.K. (po zmianie nazwiska K. - akt zmiany nazwiska wydany przez Wojewodę [...] w dniu [...] listopada 1948 r., nr [...]).

Sąd wyjaśnił, że podnoszone przez skarżącą zarzuty dotyczące naruszenia art. 18 ust. 1, art. 21 ust. 1 w zw. z art. 20 ust. 1 i 2a a także art. 24 ust. 1 w zw. z art. 25 dekretu w istocie zmierzają do wykazania, że była współwłaścicielka nieruchomości J.K. (K.) bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym. Skarżąca wskazuje zatem na ewentualne wady postępowania prowadzonego w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości, a nie wady tkwiące w samej decyzji. Wskazane wady, zdaniem Sądu, mogły stanowić ewentualną podstawę do wznowienia postępowania w oparciu o przesłankę z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., ale nie mogą być uznane za podstawę uzasadniającą stwierdzenie nieważności szczególnie, że podnoszone uchybienia natury proceduralnej nie rzutowały na treść decyzji kontrolowanej w trybie nadzwyczajnym. Przesłanki wznowienia postępowania nie mogą stanowić podstawy stwierdzenia nieważności orzeczenia.

Na marginesie, Sąd zauważył, że ze zgromadzonego w sprawie po 60 latach materiału dowodowego nie wynika w sposób jednoznaczny, by skarżąca faktycznie została pozbawiona możliwości wzięcia udziału w sprawie dotyczącej odjęcia jej prawa własności. Zachowane dokumenty budzą, w ocenie Sądu, wątpliwości, co do twierdzeń skarżącej, iż była współwłaścicielka nieruchomości wywłaszczonej, jako strona została pozbawiona możliwości wzięcia udziału w postępowaniu oraz możliwości wniesienia odwołania a także żądania odszkodowania, szczególnie że mimo takiego samego sposobu zawiadamiania i niewątpliwie braku dokumentów potwierdzających otrzymanie decyzji z 1953 r. o wywłaszczeniu jeden z byłych właścicieli nieruchomości wystąpił o odszkodowanie za nieruchomość. Tak więc, skoro wskazane przez Sąd dokumenty nie dają podstaw do jednoznacznego przyjęcia, że faktycznie była współwłaścicielka została pominięta w postępowaniu a organ zawiadomienia dokonał jedynie poprzez zamieszczenie odpisu zawiadomienia na tablicy ogłoszeń właściwej gminy, przy czym kontrolowane postępowanie było postępowaniem nadzwyczajnym, wszczętym przez skarżącą po 59 latach, od wydania kwestionowanego orzeczenia, to po tak znacznym upływie czasu wątpliwości co do ustalenia, że decyzja (tu orzeczenie) została wydana z rażącym naruszeniem prawa należy rozstrzygać na korzyść legalności zaskarżonej decyzji. Tym samym, zdaniem Sądu, zasadnie organ uznał, że nie doszło do rażącego naruszenia art. 18 ust. 1, art. 24 ust. 1 a poprzez to również art. 25 dekretu.

Jednocześnie, Sąd przyznał rację skarżącej, że po upływie 14 dni na złożenie wniosków i sprzeciwów organ winien wyznaczyć termin rozprawy, o której winien zawiadomić strony, przy czym zgodnie z przepisem art. 20 ust. 2 dekretu termin ten nie mógł być krótszy niż 7 dni. Jak wynika z Zawiadomienia z dnia [...] maja 1953 r. organ termin rozprawy wyznaczył już w tym zawiadomieniu wskazując, że odbędzie się ona w dniu [...] czerwca 1953 r. a zatem nie w odrębnym piśmie już po upływie terminu na złożenie sprzeciwów i wniosków. Niewątpliwie, zatem naruszony został art. 20 ust. 1 dekretu, bowiem organ wyznaczenia terminu rozprawy dokonał przed upływem 14-dniowego terminu na złożenie sprzeciwów i wniosków. Niemniej jednak, wskazanego naruszenia nie można uznać za rażące, gdyż w istocie powiadomienie w piśmie z dnia [...] maja 1953 r. (wywieszenie na tablicy ogłoszeń w gmachu Prezydium Miejskiej Rady Narodowej miało miejsce w dniu [...] czerwca 1957 r.) dawało możliwość zachowania zarówno 14-dniowego terminu, o którym mowa w art. 18 ust. 3 jak i co najmniej 7-dniowego terminu, o którym mowa w art. 20 ust. 2 dekretu. Tym samym, naruszenie art. 20 ust. 1, polegające na tym, że rozprawa nie została wyznaczona dopiero po upływie terminu, o którym mowa w art. 18 ust. 3 dekretu nie może być uznane za naruszenie rażące przepisów postępowania, które wino powodować wzruszenie ostatecznego rozstrzygnięcia.

Sąd nie uwzględnił również zarzutu dotyczącego rażącego naruszenia art. 5 ust. 2 dekretu, wskazując, że w zgromadzonych przez organ aktach znajduje się reprodukcja odpisu opinii Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] czerwca 1952 r., l.dz. [...], o celowości inwestycji, która wymieniana jest również wśród załączników do wniosku Centralnego Urzędu Wydawnictw Przemysłu Graficznego i Księgarstwa z dnia [...] października 1952 r., znak: [...], o wydanie zezwolenia na nabycie parceli dla "[...]" w [...]. Tym samym za niezasadny uznał zarzut odnoszący się do braku wskazanej opinii, która winna poprzedzać wydanie zezwolenia przez Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego.

Skarżąca wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, domagając się jego uchylenia w całości i zasądzenia na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Nadto, skarżąca zrzekła się rozprawy.

Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca postawiła zarzut naruszenia:

1. przepisów postępowania, tj. art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a., art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 5 ust. 1 i 2, art. 7 ust 1-3 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych z dnia 26 kwietnia 1949 r. (Dz.U. nr 27, poz. 197), poprzez niedostrzeżenie w procesie kontroli, że orzeczenie o wywłaszczeniu, zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, gdyż nie zostało poprzedzone wydaniem opinii Prezydium właściwej Wojewódzkiej Rady Narodowej oraz zezwolenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego i przyjęcie, że takowe opinie i zezwolenia zostały wydane i znajdują się w aktach postępowania, podczas gdy:

a) opinia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] L.Dz. [...] z dnia [...] czerwca 1952 r. dotyczy nieruchomości stanowiącej współwłasność Z lecz K.O. i W.L. a nie J.K.;

b) z pisma Centralnego Urzędu Wydawnictw Przemysłu Graficznego i Księgarstwa datowanego na [...] października 1952 r. również wynika, że wniosek o zezwolenie na nabycie nieruchomości dotyczy nieruchomości stanowiącej współwłasność Z lecz K.O. i W.L. a nie J.K.;

c) zezwolenie Centralnego Urzędu Wydawnictw Przemysłu Graficznego i Księgarstwa datowane na dzień [...] października 1952 r. dotyczy nieruchomości "stanowiącej cześć wykazu hip. nr [...] i [...] [...] " a jak wynika z zawartego w aktach zaświadczenia z "wykazu hipotecznego nieruchomości Bronowice nr [...] dla której jako ciąg dalszy wykazu Księga Wieczysta Kw. nr [...] " nieruchomość ta nie stanowi własności J.K. lecz J.O. i W.L.;

d) jak wynika z "wykazu adresów właścicieli" nie wskazano w toku postępowania o wydanie opinii oraz udzielenie zezwolenia J.K. właściciela nieruchomości;

e) jak wynika ze zgromadzonych dowodów w sprawie w stosunku do nieruchomości należącej do J.K. nie doszło do wydania przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] opinii, o której mowa w art. 5 ust. 2 dekretu oraz zezwolenia Przewodniczącego Państwowej Komicji Planowania Gospodarczego, o której mowa w § 7 ust. 1 dekretu, co stanowi rażące naruszenie art. 5 i art. 7 ust. 3 pkt 2 dekretu, uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji;

2. przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez niedostrzeżenie podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji i przyjęcie, że skutecznie została przeprowadzona obligatoryjna rozprawa administracyjna, gdyż wbrew twierdzeniom skarżącej J.K. została zawiadomiona zarówno o wszczęciu postępowania jak i o wyznaczeniu terminu rozprawy, albowiem zdaniem Sądu:

a) na zawiadomieniu widnieje pieczęć "Ekspozytura", z której ma wynikać, że zawiadomienie zostało wysłane w dniu [...] maja 1953 r., podczas gdy z faktu tego ani nie wynika komu zostało wysłane, ani na jaki adres, ani czy zostało doręczone, a z faktu, iż nie stawił się na rozprawę żaden inny uczestnik poza tymi, którzy zostali zawiadomieni w inny sposób niż poprzez zawiadomienie/obwieszczenie z dnia [...] maja 1953 r. wnioskować należy, że zawiadomienia nie zostały skutecznie doręczone i tym samym rozprawa administracyjna nie została skutecznie przeprowadzona, co stanowi rażące naruszenie art. 20 ust. 1 dekretu;

b) w piśmie z dnia [...] maja 1953 r., które zostało wysłane [...] maja 1953 r., zawarta jest informacja, że "strony o terminie rozprawy są powiadomione", podczas gdy zawarte w tym piśmie stwierdzenie nie może być uznane za prawdziwe, skoro w dniu jego złożenia, tj. [...] maja 1953 r. nie tylko zawiadomienia nie mogły zostać doręczone ale nawet nie zostałyby wysłane, jeśli przyjąć, że pieczęć o nazwie "Ekspozytura" oznaczałaby, że zawiadomienia zostały wysłane w dniu [...] maja 1953 r.;

c) skoro z pisma "[...] " Przedsiębiorstwo Państwowe Ekspozytura Wojewódzka w [...] z dnia [...] stycznia 1954 r. wynika, że jeden z byłych właścicieli nieruchomości nie wystąpił o odszkodowanie za nieruchomości, to oznacza to, iż doręczenie orzeczenia musiało nastąpić także na rzecz J.K., gdy tymczasem postępowanie o odszkodowanie, z którego przebiegu Sąd wyprowadza wnioski, miało całkowicie fikcyjny charakter, pozbawiony czynnego udziału stron, z którego Sąd wyprowadza wnioski dla potrzeb postępowania odnoszącego się do legalności decyzji o wywłaszczeniu, o czym świadczą następujące fakty:

- rozprawa administracyjna z dnia [...] czerwca 1953 r. dotyczyła zarówno wywłaszczenia jak i ustalenia odszkodowania podczas gdy żadna ze stron nie złożyła wniosku o wypłatę odszkodowania a postępowanie o ustalenia odszkodowania jest odrębnym postępowaniem prowadzonym po zakończeniu postępowania o wywłaszczenie;

- orzeczenie o wywłaszczeniu oraz orzeczenie o odszkodowaniu zostały wydane w tym samym dniu, tj. [...] sierpnia 1953 r., zanim orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne;

- doszło do faktycznego wywłaszczenia zanim zostały wydane decyzje, albowiem jak wynika z protokołu rozprawy administracyjnej "na nieruchomości stoi już budynek magazynu, którego ściany są już wyciągnięte pod dach";

Wynika zatem z tego, że w postępowaniu tym stworzono jedynie pozory legalnej procedury w ogóle nie przejmując się prawami właścicieli nieruchomości, a wniosek Sądu jakoby z faktu wypłaty odszkodowania można wyprowadzić wniosek, że strona ta złożyła wniosek o wypłatę nie ma logicznego wsparcia w przytoczonych faktach;

3. przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a., art. 20 ust. 1 dekretu i przyjęcie, że nie stanowi rażącego naruszenia prawa uchybienie terminowi do wyznaczenia rozprawy administracyjnej, podczas gdy opisany powyżej w zarzutach przebieg postępowania wskazuje na tworzenie jedynie pozoru legalnej procedury wywłaszczeniowej; w rzeczywistości cały konglomerat zdarzeń, takich jak zaniechanie oczekiwania na wnioski i sprzeciwy właścicieli, wyznaczanie rozprawy wraz z wszczęciem postępowania, przeprowadzanie równolegle oględzin nieruchomości bez udziału stron, powoływanie biegłego do szacowania odszkodowania, przeprowadzanie rozprawy administracyjnej zarówno co do wywłaszczenia jak i odszkodowania, prowadzenie intensywnie zaawansowanej budowy obiektu budowlanego zanim doszło do wywłaszczenia, wydanie w tym samym dniu decyzji o wywłaszczeniu i odszkodowaniu wskazują na istnienie jednie pozornych gwarancji praw właścicieli nieruchomości i nie można żadnej z tych czynności wyrywać z kontekstu oceniając fakt legalności decyzji o wywłaszczaniu, jako następstwo owego konglomeratu czynności;

4. przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 8 ust. 1 dekretu, poprzez niedostrzeżenie, że brak wyraźnego doręczenia zawiadomienia adresatom informacji o wszczęciu postępowania stanowi rażące naruszenie art. 8 ust. 1 dekretu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej wyznaczonymi wskazanymi podstawami.

Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę kasacyjną, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw. Zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty nie pozwalają na skuteczne zakwestionowanie oceny dokonanej przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku.

Na wstępie podkreślić należy, że kontrolowana przez Sąd I instancji decyzja Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] lutego 2018 r. wydana została po przeprowadzeniu postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu z dnia [...] sierpnia 1953 r.

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest zaś postępowaniem nadzwyczajnym, mającym odrębną podstawę prawną, a jego przedmiotem jest zbadanie, czy kontrolowana decyzja nie jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Dlatego też postępowanie to nie może być traktowane jako ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy administracyjnej zakończonej kontrolowaną decyzją. Nie jest to postępowanie odwoławcze, zatem nie ma ono na celu rozpoznania zakończonej sprawy w jej całokształcie, lecz wyłącznie wyjaśnienie jej ewentualnej kwalifikowanej niezgodności z prawem.

Tryb nadzwyczajny przewidziany w art. 156 k.p.a. ma charakter wyjątku od zasady określonej w art. 16 § 1 k.p.a., stanowiącym, że decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy są ostateczne. Dlatego też, przesłanki stwierdzenia nieważności określone w art. 156 § 1 k.p.a. podlegają wykładni ścisłej (exceptiones non sunt extendendae). Istotne przy tym jest, że decyzji ostatecznej służy tzw. domniemanie legalności i prawidłowości (por. wyrok NSA z dnia 10 września 2014 r., sygn. akt I OSK 229/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z domniemania tego wynika między innymi, że ewentualne wątpliwości co do legalności kwestionowanej decyzji ostatecznej powinny przemawiać za odmową stwierdzenia jej nieważności. W polskim systemie prawa istnieje, jeśli nie domniemanie, to założenie legalności działań organów, a dowodzenie odmiennych okoliczności spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi skutki prawne (por. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2015 r., sygn. akt I OSK 1252/14, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Innymi słowy, brak dowodów pozwalających na jednoznaczne stwierdzenie istnienia wspomnianych ciężkich wad prawnych decyzji ostatecznej, co do zasady, wyklucza możliwość jej eliminacji z obrotu prawnego.

Warto również dodać, że wspomniana wyżej zasada trwałości decyzji administracyjnej, a także wynikające z niej domniemanie legalności decyzji ostatecznej mają silne oparcie w wartościach konstytucyjnych, w tym przede wszystkim w zasadzie pewności prawa i obrotu prawego, stanowiącej istotny komponent zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP). Pogląd taki znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (por. np. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13, OTK-A 2015/5/62). Wspomniany wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczył co prawda art. 156 § 2 k.p.a., ale sformułowane tam wywody dotyczące zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych należy odpowiednio odnieść do zasad oceny rażącego naruszenia prawa na gruncie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. np. wyrok NSA z 20 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 2321/15, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia wówczas, gdy przepis będący podstawą prawną decyzji został zastosowany w ten sposób, że będący jego efektem stosunek prawny nie mógł powstać na gruncie tego przepisu. W rezultacie skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa.

W tym aspekcie, jak słusznie zauważył Sąd I instancji, wady z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. to przede wszystkim wady o charakterze materialnoprawnym. Wynika to z faktu, że naruszenia prawa stanowiące podstawy stwierdzenia nieważności decyzji zgodnie z art. 156 § 1 k.p.a. są wadami tkwiącymi w samej decyzji, a nie wadami postępowania, w którym ta decyzja zapadła. Te ostatnie bowiem stanowią podstawę do wznowienia postępowania.

Jednocześnie, tylko stwierdzone a nie domniemane kwalifikowane naruszenie prawa może stanowić podstawę stwierdzenia nieważności decyzji. Z poglądem tym koresponduje ugruntowane stanowisko orzecznictwa, że oceny legalności decyzji ostatecznej dokonuje się w zasadzie na podstawie materiałów zgromadzonych w postępowaniu zwykłym zakończonym jej wydaniem (por. wyrok NSA z 14 stycznia 2016 r., sygn. akt II OSK 1161/14, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Konsekwentnie przyjmuje się, że o rażącym naruszeniu art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. można by ewentualnie mówić wyłącznie w przypadku, gdyby organ wydał decyzję nie przeprowadzając w ogóle żadnego postępowania wyjaśniającego (por. np. wyrok NSA z 16 maja 2013 r., sygn. akt II OSK 73/12, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zwłaszcza w sprawach zakończonych przed wieloma laty, o zaistnieniu określonych sytuacji faktycznych można wnioskować chociażby na podstawie zachowanych dokumentów, które pośrednio ich dotyczą (por. wyrok NSA z dnia 20 września 2019 r., sygn. akt I OSK 2882/17, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając powyższe na uwadze, jako niezasadny Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzut skargi kasacyjnej, wskazujący na naruszenie przez Sąd I instancji art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a., art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 5 ust. 1 i 2 a także art. 7 ust 1-3 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych z dnia 26 kwietnia 1949 r. (Dz.U. nr 27, poz. 197) - zwanego dalej dekretem.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela bowiem stanowisko Sądu I instancji, który uznał, że orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1953 r. wydane zostało po uzyskaniu stosownego zezwolenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, wydanego na podstawie opinii prezydium właściwej wojewódzkiej rady narodowej, o których mowa w art. 5 ust. 1 powołanego dekretu.

Przepis art. 5 dekretu stanowił, że zezwolenia na nabycie nieruchomości udziela Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego na wniosek wykonawcy narodowych planów gospodarczych - na podstawie opinii prezydium właściwej wojewódzkiej rady narodowej - jeżeli uzna, że nieruchomość jest niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych oraz że przewidziane będą środki na jej nabycie (ust. 1). Opinia prezydium wojewódzkiej rady narodowej powinna zawierać stwierdzenie, że nabycie nieruchomości, objętej wnioskiem, jest niezbędne dla zrealizowania zamierzenia wykonawcy narodowych planów gospodarczych. Opinia powinna uwzględniać zarówno potrzeby wykonawcy narodowych planów gospodarczych jak i uzasadnione interesy ogólnogospodarcze (ust. 2).

O rażącym naruszeniu powołanego przepisu można byłoby zatem mówić, gdyby Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego udzielił zezwolenia na nabycie nieruchomości bez stosownej opinii prezydium właściwej wojewódzkiej rady narodowej oraz w sytuacji, gdyby opinia ta, nie zawierała stwierdzenia, że nabycie nieruchomości, objętej wnioskiem, jest niezbędne dla zrealizowania zamierzenia wykonawcy narodowych planów gospodarczych.

Z akt niniejszej sprawy wynika zaś, że w dniu [...] października 1952 r. Prezes Centralnego Urzędu Wydawnictw Przemysłu Graficznego i Księgarstwa złożył, w imieniu Przedsiębiorstwa Państwowego "[...] " - Ekspozytury w [...], wniosek o udzielenie zezwolenia na nabycie placu o powierzchni 1 ha 13 arów, położonego w [...] obok [...] na cele wybudowania magazynu. We wniosku tym wskazano, że nieruchomość, której dotyczy wniosek, stanowi część obszaru byłego lotniska i ma uregulowaną księgę wieczystą w Sądzie Powiatowym w [...], tj. Kw "[...]" oraz w dwie inne księgi. Nadto, wskazano, że nieruchomość stanowi współwłasność masy upadłości spółki jawnej "Z" oraz K.O. i W.L. Do wniosku, stosownie do treści art. 7 ust. 2 dekretu, dołączono m.in.: zezwolenie Prezesa Centralnego Urzędu Wydawnictw Przemysłu Graficznego i Księgarstwa z dnia [...] października 1952 r.; zaświadczenie lokalizacyjne Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]; plan lokalizacji terenu przeznaczonego pod budowę "[...]" w [...] (plan sytuacyjny); zaświadczenie lokalizacyjne nr [...] z dnia [...] marca 1951 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]; opinię Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] czerwca 1952 r.; zaświadczenia z ksiąg wieczystych, w tym dotyczące [...]z dnia [...] kwietnia 1951 r., nr [...]; wykaz adresów właścicieli nieruchomości.

Tym samym, wniosek o udzielenie zezwolenia spełniał wymagania określone w art. 7 ust. 2 dekretu, zgodnie z którym we wniosku o udzielenie zezwolenia na nabycie nieruchomości należy: 1) wymienić nieruchomość, której wniosek dotyczy, 2) wymienić powierzchnię całej nieruchomości oraz powierzchnię jej części, przeznaczonej do nabycia, z powołaniem się na plan lub szkic sytuacyjny, wskazać sposób użytkowania nieruchomości i opisać ogólnie to, co się na nieruchomości znajduje, 3) wskazać, czy dla osób mieszkających na nieruchomości potrzebne są mieszkania zastępcze oraz czy i w jaki sposób wykonawca zamierza dostarczyć mieszkań, 4) wymienić właściciela nieruchomości oraz wskazać jego miejsce zamieszkania, jeżeli jest znane, 5) wskazać, na czym polegać ma nabycie, 6) wskazać cel nabycia. Jednocześnie, wniosek ten spełniał wymagania określone w art. 7 ust. 3 dekretu, zgodnie z którym do wniosku, przewidzianego w ust. 1, należy dołączyć: 1) zezwolenie właściwego ministra na zgłoszenie wniosku, stwierdzające jednocześnie, że starania o uzyskanie odpowiedniej nieruchomości, podjęte zgodnie z art. 3, nie dały wyniku bądź też że dla realizacji narodowych planów gospodarczych zamierzona inwestycja może być zlokalizowana jedynie na nieruchomości, określonej we wniosku, 2) odpis opinii prezydium wojewódzkiej rady narodowej (art. 5 ust. 2), 3) zaświadczenie prezydium wojewódzkiej rady narodowej (organu do spraw planowania zabudowy miast i osiedli w porozumieniu z wojewódzką komisją planowania gospodarczego) co do przeznaczenia nieruchomości na cele, wskazane we wniosku, 4) plan lub szkic sytuacyjny w odpowiedniej skali w dwóch egzemplarzach z wymienieniem powierzchni przeznaczonej do nabycia i z oznaczeniem jej granic.

Wprawdzie we wniosku o udzielenie zezwolenia stwierdzono, że objęta nim nieruchomość stanowi współwłasność masy upadłości spółki jawnej pod firmą "Z" w [...] oraz K.O. i W.L., a także tylko te osoby wymieniono w wykazie adresów, jednakże do wniosku tego dołączono również zaświadczenia z ksiąg wieczystych, w tym z księgi "[...]" z dnia [...] kwietnia 1951 r., nr [...]. Z zaświadczenia tego wynika natomiast, że księga wieczysta "[...]" obejmuje działkę gruntu (plac), stanowiącą współwłasność w [...] J. z W.K. oraz w [...] masy upadłości spółki jawnej "Z". W związku z tym, nie budzi wątpliwości, że wniosek o wydanie zezwolenia dotyczył również nieruchomości stanowiącej współwłasność J.K.

Ponadto, jak trafnie wskazał Sąd I instancji, w aktach sprawy znajduje się reprodukcja odpisu opinii Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] czerwca 1952 r., l.dz. [...]. Opinia ta stwierdza celowość nabycia przez Centralę Obrotu Księgarskiego "[...]" Ekspozyturę Wojewódzką w [...] nieruchomości (placu niezabudowanego) położonej w [...] przy ul. [...] (boczna ulica [...]) o powierzchni 1,13 ha, stanowiącej część obszaru byłego lotniska, mającego uregulowaną księgę wieczystą m.in. KW "[...]" pod budowę wojewódzkich magazynów towarowych Centrali Obrotu Księgarskiego "[...]". Wprawdzie w opinii tej nadmieniono, że nieruchomość ta stanowi współwłasność masy upadłości spółki jawnej pod firmą "Z" w Lublinie oraz K.O. i W.L., jednakże to nie ustalenie właścicieli stanowiło przedmiot opinii. Przedmiotem opinii, zgodnie z treścią art. 5 ust. 2 dekretu było wyłącznie stwierdzenie, że nabycie nieruchomości objętej wnioskiem jest niezbędne dla zrealizowania zamierzenia wykonawcy narodowych planów gospodarczych. Przy czym, z opinii tej wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że dotyczy ona nieruchomości objętej przedmiotowym wnioskiem a następnie orzeczeniem o wywłaszczeniu.

Następnie, Zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, uwzględniając wniosek z dnia [...] października 1952 r., wydał na podstawie art. 4 i art. 5 dekretu zezwolenie z dnia [...] grudnia 1952 r., [...], na nabycie przez Przedsiębiorstwo Państwowe "[...]" – Ekspozyturę w [...], jako wykonawcę narodowych planów gospodarczych, nieruchomości położonej w Bronowicach koło [...], oznaczonej na załączonym planie sytuacyjnym o łącznej pow. 1 ha 13 arów. W zezwoleniu tym, stosownie do treści art. 5 ust. 1 dekretu, wskazano, że nieruchomość jest niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Celem tego zezwolenia nie było ustalenie właściciela przedmiotowej nieruchomości, na co wskazuje przywołana powyżej treść art. 5 ust. 1 dekretu. Z zezwolenia tego wynika zaś, że dotyczy ono nieruchomości objętej przedmiotowym wnioskiem a następnie orzeczeniem o wywłaszczeniu.

Ponadto, zauważyć należy, że to do J.K. oraz spółki jawnej "Z", jako współwłaścicieli ujawnionych w księdze wieczystej "[...] ", będące inwestorem "[...] " Przedsiębiorstwo Państwowe Ekspozytura Wojewódzka w [...], w pismach z dnia [...] marca 1953 r. i [...] marca 1953 r., skierowało wezwania do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości, o których mowa w art. 8 ust. 1 dekretu.

Co więcej, "[...] " Przedsiębiorstwo Państwowe Ekspozytura w [...] pismem z dnia [...] kwietnia 1953 r. wystąpiło do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z wnioskiem o wywłaszczenie nieruchomości położonych w [...] o ogólnej pow. 1 ha 13 arów, w tym m.in. nieruchomości o pow. 7696 m2, stanowiącej współwłasność spółki jawnej "Z" oraz J.K.. Do przedmiotowego wniosku załączono m.in.: plan sytuacyjny, zezwolenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] marca 1952 r., dowody wezwania właścicieli stosownie do art. 8, rejestr pomiarowy terenów przeznaczonych do wywłaszczenia dla "[...] ", sporządzony przez mierniczego przysięgłego W.P. w 1952 r. oraz zaświadczenie Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Powiatowego w [...] z dnia [...] kwietnia 1951 r.

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] orzeczeniem z dnia 26 sierpnia 1953 r., nr [...], po rozpoznaniu wniosku Ekspozytury Wojewódzkiej "[...] " w [...], orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Państwa nieruchomości o pow. 7696 m2, ozn. hip. [...], położonej w [...] przy ul. [...], stanowiącej niepodzielną współwłasność w 30/100 masy upadłości spółki jawnej pod firmą "Z" i w 70/100 J.K.

Zauważyć w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 40 ust. 1 dekretu orzeczenie o wywłaszczeniu przenosi prawo własności nieruchomości na rzecz wywłaszczającego z dniem zgłoszenia wniosku o wywłaszczenie. Orzeczenie to stanowi podstawę do ujawnienia praw w księdze wieczystej. Z powyższego wynika, że skutek prawny orzeczenia następował niezależnie od tego, kto był rzeczywiście właścicielem danej nieruchomości w chwili orzekania. O rzeczowym charakterze rozstrzygnięcia o wywłaszczeniu na podstawie dekretu z 1949 r. świadczy również art. 21 ust. 2 tego aktu prawnego, gdzie nie wskazano jako elementu obligatoryjnego orzeczenia o wywłaszczeniu osoby aktualnego właściciela nieruchomości (przewidziano natomiast obowiązek ustalenie przedmiotu i rozmiaru wywłaszczenia oraz wskazania, na czyją rzecz wywłaszczenie nastąpiło).

Z uwagi na powyższe, nie można uznać, aby zezwolenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego i opinia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...], a także wniosek o wydanie zezwolenia nie dotyczyły wywłaszczonej orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 1953 r. nieruchomości J.K.

Ponadto, jako niezasadny, Naczelny Sąd Administracyjny ocenił zarzut skargi kasacyjnej, wskazujący na naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i w zw. z art. 20 ust. 1 dekretu. Naczelny Sąd Administracyjny podziela bowiem stanowisko Sądu I instancji, który uznał, że przed wydaniem orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1953 r. nie doszło do rażącego naruszenia art. 20 ust. 1 dekretu.

Przepis art. 20 ust. 1 dekretu stanowi bowiem, że po upływie czternastodniowego terminu na zgłoszenie wniosków i sprzeciwów prezydium wojewódzkiej rady narodowej wyznaczy rozprawę. Tym samym, o rażącym naruszeniu powołanego przepisu można byłoby mówić, gdyby rozprawa, o której mowa, nie została w ogóle przeprowadzona.

Z kolei, jak wynika z akt niniejszej sprawy, w dniu [...] czerwca 1953 r. została przeprowadzona rozprawa wywłaszczeniowo - odszkodowawcza. W aktach sprawy znajduje się bowiem protokół z tejże rozprawy wywłaszczeniowo - odszkodowawczej z dnia [...] czerwca 1953 r.

Niewątpliwie, jak słusznie zauważył Sąd I instancji, zawiadomienie o wyznaczonym na dzień [...] czerwca 1953 r. terminie rozprawy organ zawarł w zawiadomieniu z dnia [...] maja 1953 r., wystosowanym jeszcze przed upływem terminu na złożenie sprzeciwów i wniosków, o którym mowa w art. 20 ust. 1 dekretu. Jednakże, naruszenie to nie świadczy o rażącym naruszeniu art. 20 ust. 1 dekretu. Zawiadomienie to zostało bowiem wywieszone również na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] w dniach od [...] czerwca 1953 r. do [...] czerwca 1953 r. i, jak trafnie ocenił Sąd I instancji, umożliwiało zachowanie 14-dniowego terminu, o którym mowa w art. 18 ust. 3, zgodnie z którym właściciel ma prawo przeglądać w biurze prezydium wojewódzkiej rady narodowej wniosek wywłaszczeniowy i załączniki, z wyjątkiem tych, które ze względu na interes publiczny zostaną przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej wyłączone od przeglądu, oraz w terminie czternastodniowym od doręczenia zawiadomienia lub od daty wywieszenia obwieszczenia (ust. 2) zgłosić wnioski i sprzeciwy. Umożliwiało także zachowanie co najmniej 7-dniowego terminu, o którym mowa w art. 20 ust. 2 dekretu, zgodnie z którym o miejscu i terminie rozprawy prezydium wojewódzkiej rady narodowej zawiadomi co najmniej na 7 dni naprzód wykonawcę narodowych planów gospodarczych, który zgłosił wniosek o wywłaszczenie, właściciela nieruchomości oraz inne osoby zainteresowane, o których powzięło wiadomość ze zgłoszonych wniosków lub sprzeciwów albo z urzędu.

Z kolei, podnoszone w skardze kasacyjnej ewentualne niezawiadomienie J.K. zarówno o wszczęciu postępowania jak i o wyznaczeniu terminu rozprawy nie stanowi przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji. Jak słusznie bowiem wskazał Sąd I instancji, brak udziału strony bez własnej winy w postępowaniu administracyjnym, stanowi przesłankę wznowienia postępowania, a nie stwierdzenia nieważności decyzji. Kwestia ta nie mogła być więc badana przez organy w przedmiotowym postępowaniu.

Mimo to, wskazać należy, że z akt sprawy wynika, że zawiadomienie o wszczęciu postępowania z dnia [...] maja 1953 r. było kierowane m.in. do J. z W.K. Na odręcznie sporządzonym egzemplarzu tego zawiadomienia znajduje się informacja (pieczęć zatytułowana "Ekspedytura"), że zawiadomienie zostało wysłane dnia [...] maja 1953 r. Ponadto, w piśmie z dnia [...] maja 1953 r., które [...] maja 1953 r. zostało wysłane do Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] zawarta jest informacja, że strony o terminie rozprawy są powiadomione a jeden egzemplarz zawiadomienia przesyła się celem wywieszenia na tablicy ogłoszeń.

Jako niezasadny, Naczelny Sąd Administracyjny ocenił także zarzut, wskazujący na naruszenie przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 8 ust. 1 dekretu.

Przepis art. 8 ust. 1 dekretu stanowi bowiem, że wykonawca narodowych planów gospodarczych, który uzyskał zezwolenie, przewidziane w art. 5, obowiązany jest wezwać właściciela nieruchomości, niezbędnej dla realizacji planu, by odstąpił mu tę nieruchomość za cenę, określoną na podstawie art. 28 przez wykonawcę, a zatwierdzoną przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej. Zatwierdzając cenę, prezydium wojewódzkiej rady narodowej ustali jednocześnie warunki zapłaty. Cenę zatwierdza i ustala warunki zapłaty władza naczelna w przypadkach, kiedy sama jest nabywcą nieruchomości.

O rażącym naruszeniu dyspozycji tego przepisu można byłoby mówić, gdyby wykonawca narodowych planów gospodarczych, który uzyskał zezwolenie, o którym mowa w art. 5 nie wezwał w ogóle właściciela nieruchomości, niezbędnej dla realizacji planu, by odstąpił mu tę nieruchomość.

Z niezakwestionowanego w niniejszej sprawie stanu faktycznego wynika zaś, że do J.K. oraz spółki jawnej pn. "Z" - współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości, ujawnionych w księdze wieczystej "[...] ", inwestor - "[...] " Przedsiębiorstwo Państwowe Ekspozytura Wojewódzka w [...], w pismach z dnia [...] marca 1953 r. i [...] marca 1953 r., skierowało wezwania do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości, wskazując, że cena nieruchomości zostanie określona na podstawie art. 28 dekretu. Powyższe, uniemożliwia stwierdzenie rażącego naruszenia prawa.

Wreszcie wyjaśnić należy, że zarzuty dotyczące wadliwości procedowania w sprawie odszkodowania nie mogą odnieść skutku w niniejszej sprawie, która dotyczy kontroli w postępowaniu nadzorczym wyłącznie orzeczenia o wywłaszczeniu.

Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd I instancji prawidłowo ocenił, iż stanowisko organu nadzoru o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji nie narusza prawa.

W podsumowaniu należy wskazać, że rażące naruszenie prawa, zwłaszcza w przypadku decyzji wydanych przed ponad 60 laty, nie może sprowadzać się do wątpliwości co do prawidłowego zastosowania przepisu. Nadto, w przypadku decyzji wydanych kilkadziesiąt lat temu, w odmiennych warunkach ustrojowych, kulturze prawnej i organizacyjnej, nie jest możliwe proste przenoszenie standardów legalności współcześnie praktykowanych. Znamienne jest, że następcy prawni właścicieli wywłaszczonej nieruchomości dopiero po ponad 60 latach uznają decyzję za obciążoną wadami kwalifikowanymi, których waga miałaby uzasadniać nawet jej nieważność. Ponad 60-letni upływ czasu od wydania orzeczenia wywłaszczeniowego i konstytucyjne zasady praworządności, bezpieczeństwa prawnego oraz zaufania obywatela do państwa wynikające z art. 2 Konstytucji RP uzasadniają brak podstaw do wyeliminowania orzeczenia z obrotu prawnego (zob. wyrok NSA z dnia 11 września 2018 r., sygn. akt I OSK 2256/16, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z tych wszystkich względów, Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej za niezasadne i na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 p.p.s.a., ponieważ skarżący zrzekł się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy.