Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 869/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6131 Opłaty za korzystanie ze środowiska
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 31, art. 279 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 25 poz 150
law: Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska  - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 15 marca 2011 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bożena Walentynowicz Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak ( spr. ) Sędzia del. WSA Anna Klotz Protokolant Elżbieta Maik po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2011 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A.B., A.T. i E.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 listopada 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 1431/09 w sprawie ze skargi A.B., A.T. i E.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za emisję gazów lub pyłów do powietrza oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 25 listopada 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A.B., .E.M. i A.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] czerwca 2009 r. w przedmiocie opłaty za emisję gazów lub pyłów do powietrza.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. Marszałek Województwa Mazowieckiego określił opłatę za emisję gazów lub pyłów do powietrza z instalacji do energetycznego spalania paliw, zlokalizowanej na terenie Akademii Obrony Narodowej i osiedla w Warszawie Rembertowie przy ul. [...], za II półrocze 2007 r. w okresie od 1 lipca 2007 r. do 16 grudnia 2007 r. dla [...] Sp. J., w kwocie 83.263,00 zł, której wysokość stanowi różnicę pomiędzy opłatą należną, a opłatą wynikającą z wykazu przesłanego przez stronę w dniu 18 stycznia 2008 r. i zobowiązującą do wpłaty 83.532,00 zł wraz z odsetkami.

Odwołanie od decyzji Marszałka wniosła skarżąca spółka, podnosząc, że nie jest zobowiązana do zapłaty określonej w decyzji opłaty za przedmiotową emisję.

Zaskarżoną decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ powołał się na art. 276 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150 ze zm.), zwanej dalej p.o.ś., zgodnie z którym podmiot korzystający ze środowiska bez uzyskania wymaganego pozwolenia lub innej decyzji ponosi opłatę podwyższoną za korzystanie ze środowiska.

W dniu 27 kwietnia 2007 r. pomiędzy skarżącą spółką a Zespołem Energetyki Cieplnej WAM w Warszawie zawarta została umowa dotycząca obsługi i konserwacji kotłowni, sieci ciepłowniczej i węzłów cieplnych instalacji do energetycznego spalania paliw zlokalizowanej w Warszawie Rembertowie, na czas oznaczony od dnia 1 maja 2007 r. do dnia 31 grudnia 2007 r. Wymienione czynności polegające na wykonywaniu nadzoru, obsłudze i konserwacji wymienionych w umowie elementów instalacji stanowią eksploatację instalacji w rozumieniu przepisów p.o.ś. Czynności polegające na obsłudze i konserwacji kotłowni (co uznać należy za jej użytkowanie), a także na konserwacji (co uznać należy za utrzymywanie instalacji w sprawności) organ, zakwalifikował jako eksploatację instalacji, a nie czynności wyłącznie usługowe i techniczne. Zdaniem organu, zarówno rozwiązanie umowy dzierżawy, jak również późniejsze następstwo jednostek organizacyjnych Wojskowej Agencji Mieszkaniowej nie miały znaczenia dla ustalenia, że na podstawie umowy z dnia 27 kwietnia 2007 r., w okresie, którego dotyczy zaskarżona decyzja, spółka posiadała tytuł prawny i prowadziła eksploatację instalacji do energetycznego spalania paliw.

Skargę na powyższą decyzję wnieśli wspólnicy skarżącej spółki.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że nałożenie opłaty uzależnione było od wykazania, że w okresie, za który opłata została naliczona, strona skarżąca była podmiotem prowadzącym instalację, tj. że na podstawie określonego tytułu prawnego była uprawniona do władania instalacją w celu jej eksploatacji, tj. w celu jej użytkowania oraz utrzymywania w sprawności. W ocenie Sądu I instancji, trafnie oceniły organy administracji, że wskazane wyżej warunki zostały spełnione.

W dniu 27 kwietnia 2007 r. skarżąca (wykonawca) zawarła z Wojskową Agencją Mieszkaniową (zamawiającym) umowę Nr [...]. Umowa ta zawarta została na czas oznaczony: od 1 maja 2007 r. do 31 grudnia 2007 r. Przytaczając zapisy umowy Sąd I instancji doszedł do przekonania, że skarżąca zapewniała kompleksową obsługę i konserwację kotłowni, sieci cieplnej i węzłów cieplnych. Zakres tych czynności upoważniał do stwierdzenia, że skarżąca zajmowała się eksploatacją instalacji w rozumieniu art. 3 pkt 3 p.o.ś. Zgodnie z definicją wskazaną w powołanym przepisie na eksploatację instalacji składają się dwa rodzaje czynności, występujące łącznie: użytkowanie instalacji oraz utrzymywanie ich w sprawności. Strona skarżąca nie kwestionuje bowiem, że utrzymywała instalację w sprawności (dokonywało się to w ramach jej konserwacji), natomiast kwestionuje konsekwentnie, że instalację użytkowała. W ocenie Sądu I instancji, nie ulega wątpliwości, że prowadzenie przez skarżącą obsługi instalacji, przez co należy rozumieć wprowadzanie i utrzymywanie jej w ruchu oznacza, że skarżąca instalację tę użytkowała. Wprowadzanie i utrzymywanie instalacji w ruchu uznać należy za wyczerpujące składniki czynności "użytkowania instalacji" w rozumieniu art. 3 pkt 3 p.o.ś. Termin "użytkowanie", o którym mowa w tym przepisie nie jest zatem równoznaczny – wbrew twierdzeniom skargi – z terminem "użytkowanie", o którym mowa w przepisach prawa cywilnego, określającym rodzaj ograniczonego prawa rzeczowego, nie obejmuje bowiem obligatoryjnie pobierania pożytków. Zdaniem Sądu I instancji, do takiego wniosku prowadzi również celowościowa wykładnia art. 3 pkt 3 w związku z art. 279 ust. 1 p.o.ś. Celem regulacji zawartej w art. 279 ust. 1 pkt 1 p.o.ś. jest efektywne zapewnienie przestrzegania wymagań środowiska przez podmioty prowadzące instalacje, tj. wyegzekwowanie tego, aby podmioty te nie dokonywały emisji bez wymaganego pozwolenia. Z tego punktu widzenia logicznym jest, żeby odpowiedzialnością za naruszenie tych wymogów obciążany był podmiot, którego działania bezpośrednio spowodowały emisję nieobjętą stosownym pozwoleniem. Stąd, za niemające istotnego znaczenia Sąd I instancji uznał, kto jest uprawniony do pobiera pożytków z instalacji, kto jest jej właścicielem lub jak zostały ułożone relacje cywilnoprawne pomiędzy właścicielem instalacji a podmiotem ją użytkującym.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli skarżący. Zarzucili niewłaściwe zastosowanie art. 3 pkt 3 p.o.ś. poprzez wadliwe przyjęcie, że prowadzenie obsługi kotłowni spełnia warunek uznania tej czynności za "użytkowanie instalacji" w rozumieniu tego przepisu. Zarzucili również niewłaściwe zastosowanie art. 279 ust. 1 pkt 1 p.o.ś. polegające na przyjęciu, że jeżeli spółka wykonywała czynności wyłącznie o charakterze technicznym czy usługowym, to była podmiotem prowadzącym instalację w rozumieniu art. 3 pkt 31 p.o.ś. Z tych względów strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, względnie uchylenie wyroku w całości i uwzględnienie skargi w trybie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. Skarżący wnieśli także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W świetle art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwanej p.p.s.a.) – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Oceniając we wskazanych wyżej granicach zasadność wniesionej skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie, trzeba stwierdzić, że zarzuty nie są zasadne. Wynika to z następujących przesłanek.

Po pierwsze, należy stwierdzić, że wbrew zarzutowi kasacyjnemu Sąd I instancji dokonał prawidłowej kontroli zastosowania art. 3 pkt 3 w związku z art. 3 pkt 31 cyt. ustawy p.o.ś., uznając, że w stanie faktycznym tej sprawy nastąpiła przez [...] Spółkę Jawną eksploatacja przedmiotowej instalacji do energetycznego spalania paliw przez jej użytkowanie oraz utrzymywanie w sprawności. Jest to bowiem podmiot prowadzący instalację, który na podstawie określonego tytułu prawnego jest uprawniony do władania instalacją w celu jej eksploatacji zgodnie z wymaganiami ochrony środowiska. Wynika to z tego, że w przedmiotowej umowie nr [...] zawartej w dniu 27 kwietnia 2007 r. pomiędzy Wojskową Agencją Mieszkaniową w Warszawie, a [...] Spółką Jawną, która obowiązywała do dnia 31 grudnia 2007 r. zawarto już w § 1 tejże umowy jednoznaczne ustalenia. Dotyczyły one przyjęcia zobowiązania przez powyższą Spółkę Jawną obsługi i konserwacji kotłowni, sieci ciepłowniczej i węzłów cieplnych do energetycznego spalania paliw usytuowanych w Warszawie Rembertowie. Z kolei § 4 pkt 1 stanowił, że zakres czynności obejmuje prowadzenie obsługi i konserwacji kotłowni, sieci ciepłowniczej i węzłów cieplnych zgodnie z załącznikiem nr 1 do umowy, zaś odpowiedzialność Spółki Jawnej w tym zakresie z tytułu m.in. nieprawidłowej obsługi i konserwacji regulował § 9 tejże umowy. Ponadto pkt 12 załącznika nr 1 do umowy jednoznacznie stanowił, że obsługa abonamentowa obejmuje m.in. "włączanie i wyłączanie kotłowni do eksploatacji". Należy także podkreślić, że Sąd I instancji prawidłowo orzekł, że w tym zakresie przedmiotowym, odnośnie ustalenia podmiotu prowadzącego instalację, jak i użytkowania przez niego danej instalacji, mają zastosowanie art. 3 pkt 31 w związku z art. 3 pkt 3 cyt. ustawy p.o.ś., a więc odpowiednie przepisy materialnego prawa administracyjnego, a nie przepisy prawa cywilnego tym także dotyczące użytkowania w rozumieniu art. 252 k.c.

Po drugie, chybiony jest także zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia prawa materialnego z powodu niewłaściwego zastosowania art. 279 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy p.o.ś. Należy bowiem podkreślić, że zgodnie z art. 279 ust. 1 pkt 1 p.o.ś. w związku z art. 292 pkt 1 tejże ustawy obowiązek poniesienia tego rodzaju opłaty podwyższonej, związany z eksploatacją instalacji spoczywa na prowadzącym instalację. Natomiast dyspozycja art. 138 ust. 1 p.o.ś. stanowi, że eksploatacja instalacji oraz urządzenia zgodnie z wymaganiami ochrony środowiska jest obowiązkiem ich właściciela, chyba że wykaże, iż władającym instalacją lub urządzeniem jest na podstawie tytułu prawnego inny podmiot. W przedmiotowej sprawie na podstawie umowy zawartej pomiędzy Wojskową Agencją Mieszkaniową, a [...] Spółką Jawną, ten ostatni przedsiębiorca był podmiotem prowadzącym instalację. Zgodnie z zawartą umową strona skarżąca, czyli dana Spółka Jawna zobowiązała się bowiem do obsługi i konserwacji instalacji, a więc jej eksploatacji w rozumieniu dyspozycji art. 3 pkt 3 w związku z ust. 3 pkt 31 cyt. ustawy p.o.ś. Dlatego też, zgodnie z dyspozycją art. 279 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 292 pkt 1 cyt. ustawy p.o.ś., podmiot korzystający ze środowiska ponosi opłaty podwyższone w przypadku braku wymaganego pozwolenia na wprowadzenie gazów lub pyłów do powietrza, a więc także strona skarżąca gdyż nie posiadała wymaganego pozwolenia emisyjnego.

Z tych względów i na podstawie art. 184 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.