Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 27/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-05-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 235(1), art. 235(2)
journal: Dz.U. 2014 poz 1502
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: par. 6 ust. 1, par. 8 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędziowie: Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (spr.), Protokolant: asystent sędziego Marcin Jarecki, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi D. Przedsiębiorstwa Usługowego sp. z o.o. z siedzibą we W. na decyzję D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w O. z siedzibą w K.-K. zawiadomił Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego we W. o zgłoszeniu podejrzenia wystąpienia choroby zawodowej – astmy oskrzelowej, alergicznego nieżytu nosa, oraz alergicznego kontaktowego zapalenia skóry u A. I..

W dniu 11 czerwca 2014 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. zawiadomił strony o wszczęciu postępowania w sprawie podejrzenia wystąpienia choroby zawodowej – astmy oskrzelowej, alergicznego nieżytu nosa, oraz alergicznego kontaktowego zapalenia skóry (pozycje: 6, 12 i 18.1 wykazu chorób zawodowych) u A. I..

W toku postępowania wyjaśniającego organ pierwszej instancji ustalił, że pracownik, u którego stwierdzono podejrzenie choroby zawodowej, urodzony w dniu 23 lipca 1958 r., świadczył pracę w następujących zakładach:

– od 28 czerwca 1976 r. do 15 października 1976 r. w Gminnej Spółdzielni "[...]" w O. (zakład zlikwidowany), jako sprzątaczka (praca w narażeniu na czynniki alergizujące - m.in. detergenty),

– od 2 listopada 1976 r. do 20 września 1977 r. w Polskim Czerwonym Krzyżu, Opolski Zarząd Okręgowy w O., Punkt Opieki PCK nad chorymi w B., jako siostra pogotowia PCK (praca bez narażenia),

– od 2 marca 1978 r. do 13 października 1978 r. we Wrocławskim Przedsiębiorstwie Produkcji Leśnej "[...]", Oddział Produkcji W. w B. (zakład zlikwidowany), jako robotnik gospodarczy (praca w narażeniu czynniki alergizujące - m.in. detergenty),

– od 14 października 1978 r. do 31 marca 2002 r. oraz od 1 lutego 2007 r. do 4 maja 2014 r. w D. Przedsiębiorstwie Usługowym sp. z o.o. z siedzibą we W. (zwanej dalej stroną, skarżącą lub spółką), jako sprzątacz obiektów i terenów (praca w narażeniu na czynniki alergizujące - m.in. detergenty),

– od 4 października 2005 r. do 3 kwietnia 2006 r. w Powiatowym Urzędzie Pracy w B., jako sprzątaczka (praca w narażeniu na czynniki alergizujące - m.in. detergenty).

Z kart oceny narażenia zawodowego sporządzonych bezpośrednio przez pracodawców (D. Przedsiębiorstwo Usługowe sp. z o.o., Powiatowy Urząd Pracy w B.) bądź też przez organy sanitarne wspólnie z pracownikiem (w odniesieniu do: W. Przedsiębiorstwa Produkcji Leśnej "[...]", Gminnej Spółdzielni "[...]" w O. oraz PCK) wynikało że w okresie od 28 czerwca 1976 do 15 października 1976 r. strona zatrudniona była na stanowisku sprzątaczki, a do jej obowiązków należało sprzątanie baru oraz sanitariatów, mycie naczyń i prace porządkowe na zewnątrz budynku (sprzątanie ulicy, chodnika). W czasie pracy miała kontakt ze środkami chemicznymi do dezynfekcji (Lizol), mycia i sprzątania. Brak było objawów chorobowych w tym okresie.

Podczas pracy w punkcie PCK strona wykonywała zadania polegające na sprawowaniu opieki nad osobami chorymi (sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, opieka w domu). Nie była w tym czasie narażona na działanie czynników chemicznych oraz nie miała wówczas objawów chorobowych.

We W. Przedsiębiorstwie Produkcji Leśnej "[...]" strona zatrudniona była na stanowisku robotnika gospodarczego, do którego obowiązków należało sprzątanie pomieszczeń socjalnych oraz prace porządkowe na zewnątrz budynku. W czasie pracy miała kontakt ze środkami chemicznymi do dezynfekcji (Lizol), mycia i sprzątania oraz rękawicami gumowymi.

Od 4 października 2015 r. do 3 kwietnia 2006 r. strona była zatrudniona w Powiatowym Urzędzie Pracy w Brzegu, gdzie wykonywała pracę polegającą na dbaniu o czystość i utrzymywanie porządku na terenie urzędu oraz wokół budynku, mycie wszystkich okien w okresie jesienno-zimowym, codzienne mycie ciągów komunikacyjnych i pomieszczeń biurowych, odkurzanie wykładzin dywanowych. Podczas pracy miała kontakt ze środkami chemicznymi (do mycia podłóg, blatów, szyb, dezynfekcji) oraz rękawicami gumowymi.

W ostatnim zakładzie pracy (D. Przedsiębiorstwie Usługowym sp. z o.o.) strona była zatrudniona na stanowisku sprzątacza obiektów i terenów. Do jej obowiązków należało utrzymywanie czystości obiektów dworcowych, budynków oraz terenów zewnętrznych. Miała kontakt ze środkami chemicznymi o działaniu drażniącym i uczulającym, rękawicami gumowymi bądź bawełniano-gumowymi.

Orzeczeniem lekarskim nr [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w O. z siedzibą w K.-K. rozpoznał u A. I. astmę oskrzelową – wymienioną w poz. 6 wykazu chorób zawodowych określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3 – 6 i § 11 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r., poz. 1502 ze zm., zwanej dalej k.p.).

W uzasadnieniu wskazano, że pracownik w latach 1976 – 2014 pracował w różnych zakładach pracy jako osoba sprzątająca w narażeniu na środki dezynfekcyjne i myjące oraz rękawice gumowe. Od około 10 lat strona skarżyła się na dolegliwości ze strony układu oddechowego w postaci wilgotnego kaszlu, a od 2 lat występują wodniste katary z uczuciem blokady przepływu powietrza podczas oddychania nosem. Objawom tym towarzyszyło zaczerwienienie, pieczenie i łzawienie spojówek. Od 5 lat strona odczuwa duszność wysiłkową.

W wyniku konsultacji alergologicznej w Instytucie Medycyny Pracy w Ł., w tym przeprowadzonych badań specjalistycznych (testów skórnych metodą punktową, wziewnej próby prowokacyjnej, spirometrii) ustalono, że strona jest uczulona na lateks, będący składnikiem gumy naturalnej, nie jest natomiast uczulona na środki odkażające.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, po dokonaniu analizy narażenia zawodowego, jednostka orzecznicza stwierdziła zawodową etiologię astmy oskrzelowej związaną z pracą świadczoną w D. Przedsiębiorstwie Usługowym sp. z o.o. oraz w Powiatowym Urzędzie P. w B..

Pismem z dnia 25 stycznia 2016 r. skarżąca – wypowiadając się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań – podniosła, że orzeczenie wydane przez ośrodek medycyny pracy budzi zastrzeżenia w zakresie rzetelności i trafności rozpoznania, zwłaszcza w kontekście zgromadzonego materiału dowodowego.

W związku z powyższym organ prowadzący postępowanie zwrócił się do ośrodka medycyny pracy o uzupełnienie wydanego orzeczenia, zwłaszcza w kontekście podniesionych przez stronę uwag.

Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy – w piśmie z dnia 25 lutego 2016 r. – podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w wydanym orzeczeniu lekarskim.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W., działając na podstawie art. 5 pkt 4a oraz art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 1412 ze zm., zwanej dalej u.p.i.s.), art. 2351 i art. 2352 k.p., art. 104 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., zwanej dalej k.p.a.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 1367, zwanego dalej rozporządzeniem), stwierdził u A. I. chorobę zawodową – astmę oskrzelową, wymienioną w pozycji 6 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu.

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji zauważył, że do stwierdzenia choroby zawodowej muszą zostać spełnione jednocześnie dwa warunki: choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia, znajdować się w wykazie chorób zawodowych i spełniać kryteria wymienione w wykazie przy poszczególnych jednostkach chorobowych oraz choroba musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy albo mieć związek ze sposobem wykonywania pracy.

W ocenie organu wskazane przesłanki zostały w niniejszej sprawie spełnione, gdyż uprawniona jednostka orzecznicza rozpoznała u pracownika chorobę zawodową, znajdującą się w wykazie zawartym w rozporządzeniu, w postaci astmy oskrzelowej.

Ponadto wykazano, że pracownik jest uczulonym na lateks będący składnikiem gumy naturalnej i miał z nim kontakt w środowisku pracy wykonywanej u dwóch pracodawców: w D. Przedsiębiorstwie Usługowym sp. z o.o. oraz w Powiatowym Urzędzie Pracy w B.. Ustalono bowiem, że pracownik wykonywał u tych podmiotów pracę polegającą na sprzątaniu i był narażony na kontakt ze środkami dezynfekcyjnymi, środkami czystości, rękawicami gumowymi i detergentami.

Odnosząc się do twierdzeń spółki o stosowaniu wyłącznie rękawic gumowych i bawełniano-gumowych organ wskazał, że nie była ona w stanie wskazać ich producentów bądź oznaczenia przez niego umieszczonego. Nie można było zatem wykluczyć, że stosowane rękawice gumowe nie zawierały lateksu.

Organ wyjaśnił również, że rodzaj i częstość uczulenia zależą od wielu czynników, zwłaszcza od rozpowszechnienia alergenów w środowisku zawodowym oraz od indywidualnych predyspozycji osobniczych. Zatem z faktu, że podczas pierwszego okresu zatrudnienia nie wystąpiły u badanego pracownika, ani także u innych wieloletnich pracowników, objawy chorobowe, nie można wywodzić twierdzenia, ze czynniki szkodliwe nie występowały, bądź też nie miały wpływu na powstanie choroby zawodowej.

Mając zatem na uwadze powyższe okoliczności organ stwierdził chorobę zawodową w postaci astmy oskrzelowej.

Odwołanie od wskazanej decyzji wniosło D. Przedsiębiorstwo Usługowe Sp. z o.o. z siedzibą we W., powołując się na dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego (w szczególności orzeczenia lekarskiego) oraz błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu choroby pracownika za chorobę zawodową.

Również Powiatowy Urząd Pracy w B. zakwestionował wydane rozstrzygnięcie podnosząc, że organ pierwszej instancji nie zapewnił stronom możliwości czynnego udziału w postępowaniu oraz nie wykazał w żaden sposób związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy zatrudnieniem pani A. I. a stwierdzonym u niej schorzeniem.

W toku postępowania odwoławczego organ drugiej instancji zwrócił się do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w O. z siedzibą w K.-K. o wyjaśnienie, kiedy wystąpiły u pracownika pierwsze objawy chorobowe m.in. astmy oskrzelowej oraz czy, a jeśli tak to w jaki sposób, zostały one udokumentowane. Organ zwrócił się również o podanie, czy warunki pracy po 2005 r. po wystąpieniu udokumentowanych objawów chorobowych mogły przyczynić się do zaostrzenia stanu rozpoznania choroby, jeśli wystąpiły one przed ustaniem zatrudnienia w 2005 r.

Jednostka orzecznicza – w piśmie z dnia 7 lipca 2016 r. – wskazał, że prowadzone postępowanie w zakresie stwierdzenia choroby zawodowej nie ma za zadanie ustalenia, u którego pracodawcy powstała dana choroba zawodowa. Co najwyżej bowiem można określić tych pracodawców, u których warunki zatrudnienia mogły przyczynić się do powstania choroby zawodowej.

Dalej ośrodek wskazał, że badany przez niego pracownik pracował w różnych zakładach pracy jako osoba sprzątająca w narażeniu na środki myjące, dezynfekcyjne z wykorzystaniem rękawic gumowych. Zgodnie z wywiadem lekarskim, pierwsze dolegliwości ze strony układu oddechowego wystąpiły ponad 10 lat temu.

W ostateczności WOMP podtrzymał swoje dotychczasowe wnioski, że analiza narażenia zawodowego oraz wyniki aktualnie przeprowadzonych badań dają podstawę do rozpoznania astmy oskrzelowej o etiologii zawodowej.

Decyzją z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...] D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W., działając na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 u.p.i.s., art. 2351 i art. 2352 k.p., art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz § 8 ust. 1 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ – powołując się na art. 2351 i art. 2352 k.p. oraz § 5 ust. 2 i 3 rozporządzenia – podał, że stwierdzenie choroby zawodowej wymaga spełnienie trzech warunków: choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych, choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy albo sposobem wykonywania pracy oraz wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych musi nastąpić w okresie ustalonym w załączniku do ww. rozporządzenia.

W ocenie organu odwoławczego dochodzenie sanitarno-epidemiologiczne wykazało, że A. I. wykonując swoje obowiązki zawodowe narażona była na działanie czynników alergizujących zawartych w środkach dezynfekcyjnych, detergentach oraz w rękawicach gumowych

Placówka służby zdrowia upoważniona do rozpoznawania chorób zawodowych tj. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w O. na podstawie wyników przeprowadzonych badań, analizy wieloletniego narażenia zawodowego i zgromadzonej dokumentacji medycznej rozpoznały u zainteresowanej chorobę zawodową pod postacią astmy oskrzelowej (poz. 19.1).

Zdaniem Inspektora Wojewódzkiego zostały spełnione łącznie wszystkie wymagane przesłanki do stwierdzenia choroby zawodowej, tj. choroba została rozpoznana przez upoważnioną placówkę służby zdrowia i wykazano jej związek z wykonywaną pracą a udokumentowane objawy choroby wystąpiły w wymaganym okresie.

Biorąc pod uwagę treść § 8 ust. 2 rozporządzenia uzyskane wyjaśnienia pozwoliły na ustalenie stanu faktycznego i w związku z tym zasadnym było odstąpienie od dodatkowej konsultacji w jednostce orzeczniczej II stopnia, gdyż ustalenia kliniczne rozpoznanego schorzenia u pracownika nie budzą wątpliwości i są wszechstronnie udokumentowane. Zgłaszane zastrzeżenia dotyczyły oceny narażenia zawodowego i zostały w sposób bezstronny wyjaśnione w przeprowadzonym postępowaniu, którego wyniki były zbieżne z oceną dokonaną przez lekarza jednostki orzeczniczej.

Organ podkreślił, że orzeczenie lekarskie wydane w toku postępowania epidemiologicznego było spójne i logiczne. Zostało ono również pozytywnie zweryfikowane pod kątem formalnym.

Podlegało ono również, tak jak każdy ze zgromadzonych dowodów i materiałów, wnikliwej i całościowej ocenie, która nie miała charakteru oceny dowolnej.

Odnosząc się do zarzutów odwoławczych Inspektor Wojewódzki wskazał, że stosownym dowodem potwierdzającym fakt spowodowania choroby zawodowej działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia było orzeczenie lekarskie. Lekarz orzecznik dysponując wiedzą specjalistyczną uznał, że w przedmiotowej sprawie taka zależność zachodzi. Zatem organ pierwszej instancji dysponując dowodem, który potwierdza związek przyczynowo – skutkowy schorzenia z wykonywaną pracą, prawidłowo zastosował art. 235¹ k.p.

Ponadto organ drugiej instancji wskazał, że występowanie w środowisku pracy czynników szkodliwych albo szkodliwego sposobu wykonywania pracy dokonuje się w ramach oceny ryzyka zawodowego. Jeśli w środowisku pracy ustali się istnienie narażenia zawodowego wywołującego chorobę ujętą w wykazie chorób zawodowych i taka choroba zostanie u pracownika zdiagnozowana, to zachodzi domniemanie prawne zawodowej etiologii danego schorzenia.

Organ odwoławczy zaznaczył ponadto, że do organów inspekcji sanitarnej i do sądów administracyjnych nie należy rozstrzyganie, który zakład ponosiłby odpowiedzialność za wystąpienie u pracownika choroby zawodowej, bowiem te kwestie rozstrzygają sądy powszechne (sądy pracy). Zatem doręczenie zakładowi pracy należy odczytywać wyłącznie jako wskazanie zakładu, w którym występowały czynniki, mogące spowodować skutki zdrowotne, nie zaś wskazania zakładu, w którym doszło do powstania choroby u pracownika.

Fakt występowania alergenów poza środowiskiem pracy – zdaniem Inspektora Wojewódzkiego – nie może przesądzać o odmowie rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej u pracownika. Pracownik w trakcie wykonywania obowiązków służbowych jest narażony na wielokrotnie wyższe stężenia alergenów oraz dużo częstszy z nimi kontakt. Z tych też powodów oraz z uwagi, że nie można dokładnie wykazać, który z czynników sprawczych – czy ze środowiska pracy, czy spoza niego wywołał reakcję organizmu należy oprzeć się na zasadzie wysokiego prawdopodobieństwa, a pojawiające się wątpliwości rozstrzygnąć na korzyść pacjenta.

W ocenie organu drugiej instancji nie był uzasadniony również zarzut niewłaściwego zapewnienia udziału w postępowaniu Powiatowemu Urzędowi Pracy w B., gdyż został on zawiadomiony o wszczęciu postępowania oraz – dwukrotnie – o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów.

Podsumowując swoje rozważania organ wskazał, że w świetle prawidłowo zgromadzonego materiału dowodowego i po dokonaniu jego wnikliwej oceny należało uznać, że pracownik podczas wykonywania obowiązków zawodowych był narażony na szkodliwe działanie czynników alergizujących. W szczególności organ podkreślił wartość dowodową opinii lekarskiej stwierdzając, że jest ona obiektywna, przekonująca oraz wyczerpująco umotywowana. Decyzja organu pierwszej instancji miała zatem uzasadnione podstawy i nie zachodziły wobec tego przesłanki do jej uchylenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona skarżąca – D. Przedsiębiorstwo Usługowe sp. z o.o. – zakwestionowała wskazaną decyzję w całości zarzucając jej naruszenie:

– art. 7 i art. 77 k.p.a., poprzez brak zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego do przedmiotowej sprawy,

– art. 80 k.p.a., poprzez dowolną a nie swobodną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, polegająca na uznaniu za wiarygodne orzeczenie lekarskie nr 02/2016 w części kwalifikującej astmę oskrzelową jako chorobę zawodową, podczas gdy w dokumencie tym sprzecznie z zasadami logicznego myślenia i doświadczeniem życiowym przyjęto, że istniej związek przyczynowo – skutkowy między chorobą pracownika a jego zatrudnieniem m.in. u skarżącej;

– błąd w ustaleniach faktycznych polegający na stwierdzeniu, że choroba pracownika jest w istocie chorobą zawodową, będącą konsekwencją błędnej oceny materiału dowodowego;

– art. 2351 w zw. z art. 2352 k.p., poprzez jego zastosowanie i rozpoznanie choroby zawodowej w postaci astmy oskrzelowej, podczas gdy nie wykazano związku przyczynowo – skutkowego między ww. chorobą, a zatrudnieniem u jakiegokolwiek pracodawcy.

Uzasadniając swoje stanowisko skarżąca podała, że orzeczenie lekarskie traktowane w niniejszej sprawie jako opinia biegłego, o której mowa w art. 84 k.p.a. nie wykazuje przekonująco by istniał związek przyczynowo - skutkowy między chorobą zainteresowanej, a jej zatrudnieniem, w szczególności u skarżącej. Jak wynika z orzeczenia, pierwsze objawy astmy oskrzelowej pojawiły się u zainteresowanej w 2005 r., czyli w okresie gdy pozostawała ona bezrobotna. Nie zdążyła wówczas jeszcze podjąć pracy w PUP w B., z kolei od trzech lat nie była już zatrudniona u skarżącej.

Okres zaś, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, wynosi w przypadku astmy oskrzelowej zaledwie rok. Podczas pierwszego okresu zatrudnienia trwającego nieprzerwanie 24 lata nie wystąpiły żadne objawy chorobowe. Świadczy to, że choroba została wywołana oddziaływaniem innych czynników niż zawodowe, które mogły wystąpić przy czynnościach związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego i używaniem w ich toku powszechnie stosowanych rękawiczek lateksowych.

Wydane w niniejszej sprawie orzeczenie lekarskie nie miało waloru w pełni wartościowego dowodu, bowiem sygnalizowanych kwestii nie wyjaśniało. Zostało ono jednak bezkrytycznie zaakceptowane przez organy obu instancji, które oparły się jedynie na jego ostatecznym wniosku, nie analizując zaś już tego na jakich przesłankach został on przyjęty i czy pozostaje w zgodzie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

Również i pozostały materiał dowodowy nie została zgromadzony i rozpatrzony w sposób wystarczający. Nie zostało bowiem wyjaśnione, czym zajmował się pracownik w latach 2002-2005, czyli w okresie gdy nigdzie nie pracowała, a w szczególności czy w tym okresie swoim zachowaniem spowodowała bądź istotnie przyczyniła się do rozwoju choroby.

Skarżąca wskazała również, że skoro pierwsze symptomy choroby miały miejsce w 2005 r., jeszcze przed podjęciem pracy w Powiatowym Urzędzie Pracy, to żaden zakład pracy nie był odpowiedzialny za powstanie tej choroby. W takim przypadku brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania przypadłości zainteresowanej za chorobę zawodową.

Mając na uwadze wskazane zarzuty strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została podjęta zgodnie z obowiązującym prawem i na podstawie należycie ustalonych okoliczności faktycznych.

Przedmiotem oceny była decyzja D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] listopada 2016 r., utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji i orzekająca o stwierdzeniu choroby zawodowej: astmy oskrzelowej (poz. 6 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych).

Choroba zawodowa jest pojęciem prawnym zdefiniowanym w art. 2351 k.p. Zgodnie z tym przepisem, za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". O stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje zachowanie dwóch wymogów: zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych oraz ustalenie, że zostało ono spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy. Jednocześnie art. 2352 k.p. stanowi, że rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Reasumując, choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną ją wywołującą jest sama praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne i zostały ujęte w tzw. wykazie chorób zawodowych.

Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 237 § 1 k.p., Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, którego postanowienia weszły w życie w dniu 3 lipca 2009 r. i obowiązywały w chwili wydawania przez organy obydwu instancji kontrolowanych decyzji.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. ma charakter mieszany. Zawiera zarówno normy o charakterze materialnoprawnym, do jakich zaliczyć należy sam wykaz chorób zawodowych jak i przepisy procesowe regulujące tryb postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych.

Zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane dalej "orzeczeniem lekarskim" wydaje lekarz spełniający określone w § 5 ust. 1 rozporządzenia wymogi, na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.

Zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w odrębnych przepisach zatrudniony w jednostce orzeczniczej I lub II stopnia. Jednostkami orzeczniczymi II stopnia od orzeczeń wydanych przez lekarzy zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych I stopnia są jednostki badawczo- rozwojowe w dziedzinie medycyny pracy (§ 5 ust. 3 rozporządzenia). Lekarze zatrudnieni w jednostkach orzeczniczych wydają orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane "orzeczeniem lekarskim" (§ 6 ust. 1).

Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika (§ 8 ust. 1 rozporządzenia). Jeżeli właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację oraz podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału (§ 8 ust. 2 rozporządzenia).

Każde orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej jest opinią kwalifikowaną, stąd organ jest takim orzeczeniem związany i nie ma prawa do dokonania samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do rozpoznania odmiennego schorzenia. Wynika to z faktu, że stanowi ono podstawowy wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej. Związanie organu orzeczeniem właściwej placówki medycznej nie jest wprawdzie tożsame z bezkrytyczną akceptacją zawartych w nim informacji, tym niemniej nie oznacza to możliwości kwestionowania ujętego w orzeczeniu rozpoznania w sytuacji, gdy nie budzi ono wątpliwości w świetle pozostałych dowodów (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1078/06, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 maja 2007 r., sygn. akt IV SA/Gl 794/06).

Przy czym podkreślenia wymaga, że orzeczenia lekarskie, o których mowa w § 5 i 6 rozporządzenia stanowią dowód w rozumieniu art. 75 k.p.a. w związku z art. 84 § 1 k.p.a., podlegający ocenie organu administracji właściwego do stwierdzenia choroby zawodowej. Okoliczność, że organ administracji nie może we własnym zakresie, bez uzyskania orzeczenia lekarskiego, dokonać rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, nie zwalnia organu od oceny tego orzeczenia stosownie do art. 80 k.p.a. Organ ma bowiem obowiązek kontrolować, czy wydane orzeczenia wyjaśniły istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych. Organ ma możliwość uzupełnienia materiału dowodowego, a w razie potrzeby może zwracać się do lekarzy jednostek orzeczniczych o wyjaśnienie wątpliwości, rozbieżności czy sprzeczności, które nie pozwalają mu na jednoznaczne rozstrzygnięcie i wydanie decyzji w sprawie. Nie są wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy orzeczenia lekarskie, które nie odnoszą się w sposób szczegółowy do całości zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie. Orzeczenie lekarskie musi w sposób wszechstronny i przekonujący wyjaśniać wszystkie wątpliwości. Opinia jednostki uprawnionej do rozpoznawania chorób zawodowych powinna zawierać merytoryczne uzasadnienie stanowiska z odniesieniem się nie tylko do wyników badań tej jednostki, ale również do innych zebranych dowodów.

W okolicznościach niniejszej sprawy pracownik został poddany badaniom w uprawnionej jednostce orzeczniczej tj. Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w Opolu, która wydała orzeczenie lekarskie nr 02/2016 z dnia 4 stycznia 2016 r.

Stwierdza ono, że rozpoznano u Anny Iwanickiej astmę oskrzelową tj. chorobę wymienioną w poz. 6 wykazu chorób zawodowych określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6, § 11 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - kodeks pracy. Przyjęto również zawodową etiologię choroby.

Oceniając powyższe orzeczenie na tle przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych należy uznać, że spełnia ono wymagania określone w § 5. Omówione orzeczenie lekarskie zostało wydane przez lekarza zatrudnionego w jednostce orzeczniczej I stopnia wskazanej w tym przepisie. Była to jednostka orzecznicza określona w § 5 ust. 2 pkt 1 - poradnia chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy.

Opinia spełnia również wymagania określone w § 6 rozporządzenia, gdyż została wydana na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, w tym konsultacji w Instytucie Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Łodzi, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.

Uzasadnienie opinii jest logiczne i spójne. Nie budzi wątpliwości jakie czynniki zadecydowały o stwierdzeniu, że zdiagnozowana u pracownika choroba ma charakter zawodowy. Opinia w tym względzie jest przekonująca, zwłaszcza że do podniesionych wątpliwości ze strony skarżącej jak i organów obu instancji ośrodek medycyny pracy miał szansę się odnieść i wyrazić swój pogląd, który – co należy podkreślić – nie uległ zmianie.

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że w sprawie brak jest podstaw do kwestionowania prawidłowości wydanego w stosunku do pracownika orzeczenia lekarskiego oraz zawartego w nim rozpoznania uznającego istnienie związku przyczynowego pomiędzy występującym schorzeniem a narażeniem na czynniki szkodliwe. Ponadto podkreślić należy, że zgodnie z regulacją § 6 ust. 5 w/w rozporządzenia, to lekarze specjaliści uprawnieni są do występowania o uzupełnienie materiału dowodowego w sprawie, jeżeli zakres informacji zawartych w dokumentacji medycznej, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego jest w ich ocenie niewystarczający.

Z akt sprawy niewątpliwie zaś wynika, że lekarze dysponowali materiałem dowodowym, w tym dokumentacją medyczną, jak również środowiskową i nie uznali za konieczne sięganie po dodatkową dokumentację, przyjmując tym samym, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie jest wystarczający do wydania prawidłowego orzeczenia.

Podkreślić także należy, że opinia lekarska nie była jedynym dowodem jaki został zgromadzonym przez organy w toku postępowania wyjaśniającego. Niewątpliwie bowiem podstawę do wydania decyzji stanowiły również karty oceny narażenia zawodowego sporządzone w odniesieniu do wszystkich pracodawców, którzy zatrudniali pracownika w okresie

W ocenie Sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i przeprowadzona przez organ odwoławczy jego ocena pozostawała w zgodzie z art. 80 k.p.a. i stanowiła wystarczającą podstawę do przyjęcia, że Anna Iwanowska w okresie zatrudnienia, w tym także u skarżącej, pracowała w warunkach stwarzających ryzyko powstania zdiagnozowanej jednostki chorobowej.

Nie zostały także naruszone reguły prowadzenia postępowania dowodowego określone w art. 7 i art. 77 k.p.a. Prawidłowo ustalono istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne, zaś wniosek organu wyprowadzony z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wykracza poza swobodną ocenę dowodów.

Sąd nie podziela więc w tym zakresie podniesionych przez stronę skarżącą zarzutów naruszenia wskazanych powyżej przepisów prawa procesowego i błędu w ustaleniach faktycznych. W szczególności nie można uznać za uzasadnione wątpliwości jakie skarżąca podniosła w stosunku do oceny orzeczenia lekarskiego.

Podkreślić bowiem należy istotną różnicę między treścią orzeczenia lekarskiego, a twierdzeniami strony skarżącej, która przyjęła, że pierwsze udokumentowane objawy astmy oskrzelowej nastąpiły w 2005 r. Pozostaje to zaś w sprzeczności z ustaleniami ośrodka medycyny pracy, który wskazuje tylko na oświadczeniu pracownika, że pierwsze dolegliwości ze strony układu oddechowego nastąpiły około 10 lat wstecz od badania.

Na tej podstawie nie można więc wywodzić tak daleko idących wniosków względem konkretnej daty objawów chorobowych jak czyni to skarżąca, w tym zwłaszcza w zakresie daty wystąpienia problemów z układem oddechowym. Ich właściwa kwalifikacja przypisana jest do wyłącznych kompetencji lekarza – specjalisty. Nie należy także zapominać, że wskazane badanie odnosiło się nie tylko do astmy oskrzelowej, lecz również do drugiego schorzenia pracownika jakim był alergiczny nieżyt nosa.

Zauważyć także należy – na co zresztą zasadnie zwrócił uwagę organ odwoławczy – że przypisany do astmy oskrzelowej okres roku, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej, dotyczy sytuacji, w której pracownik zakończył już pracę w narażeniu zawodowym. Nie występuje ona jednak w niniejszej sprawie. Pracownik był zatrudniony przez skarżącą dwukrotnie w latach 1978 – 2002 i 2007 – 2014. W tym zaś okresie zawsze występowało narażenie zawodowe, które miało niewątpliwy wpływ na stwierdzenie choroby zawodowej.

Ponadto pierwsze zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej przez lekarza alergologa nastąpiło w dniu 19 maja 2014 r., a więc w okresie, gdy pracownik był jeszcze zatrudniony przez skarżącą spółkę.

Poza tym, jak wynika z orzeczenia lekarskiego, objawy chorobowe zmieniały się wraz z upływem czasu i postępowały także w okresie, w którym pracownik był zatrudniony przez stronę skarżącą.

Bez znaczenia dla niniejszej sprawy pozostawała ewentualność wpływu czynników pozazawodowych na powstanie i rozwój choroby, aktywność życiowa pracownika w latach 2002 - 2005 oraz fakt, że przez okres 24 lat zatrudnienia nie stwierdzono u niego jakichkolwiek objawów chorobowych. Okoliczności te znane były bowiem jednostce orzeczniczej i to ona – jako jedyna uprawniona – mogła ocenić ich zasadność. Nie można jednak zapominać, że wystąpienie danego schorzenia uwarunkowane jest także osobniczymi właściwościami pracownika. Niezasadne jest więc twierdzenie, że skoro przez 24 lata nie chorował on na rozpoznane schorzenie, a także przypadków takich nie odnotowano wśród innych zatrudnionych, to zdiagnozowana u niego choroba z całą pewnością nie miała jakiegokolwiek związku z wykonywaną pracą.

Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 2351 w zw. z art. 2352 k.p. należy stwierdzić, że nie jest wymagane bezsporne wykazanie związku między pracą w warunkach narażenia zawodowego, a stwierdzoną dolegliwością (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 748/12 oraz z dnia 17 listopada 2016 r., sygn. akt II OSK 315/15).

Do stwierdzenia istnienia choroby zawodowej istotne jest zatem ustalenie, czy na stanowisku pracy pracownik był eksponowany na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, a tym samym, czy podczas wykonywania pracy był narażony na powstanie konkretnej choroby. Występowanie zaś warunków szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, które powodują określone schorzenie, stwarza domniemanie istnienia związku między warunkami pracy, a chorobą (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1039/06, oraz z dnia 7 czerwca 2006 r., sygn. akt II OSK 388/06).

W takiej sytuacji zarzut braku określenia konkretnego pracodawcy, u którego doszło do powstania choroby zawodowej nie może zostać uznany za zasadny. Rolą organu było bowiem wyłącznie wskazanie tych pracodawców, u których stwierdzono występowanie czynników szkodliwych dla powstania i rozwoju danej choroby. Tak też uczynił organ w niniejszej sprawie podając, że pracownik świadczył pracę w warunkach narażenia zawodowego wywołanych występowaniem szkodliwych czynników w środowisku pracy w zakładzie pracy skarżącej jak i w Powiatowym Urzędzie Pracy w B.

Reasumując poczynione rozważania należało stwierdzić, że w niniejszej sprawie organ na podstawie wystarczającego materiału dowodowego ustalił prawidłowy stan faktyczny, z którego jednoznacznie wynika, że pracownik wykonywał czynności zawodowe w warunkach narażenia na powstanie astmy oskrzelowej tj. choroby zawodowej zdefiniowanej art. 2351 k.p.

Mając na uwadze, że skarga okazał się nieuzasadniona, na podstawie art. 151 p.p.s.a., należało orzec o jej oddaleniu w całości.