Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 11/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 3
journal: Dz.U. 2005 nr 239 poz 2019
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne - tekst jednolity
article: art. 106 par. 3
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Plucińska-Filipowicz Sędziowie: Sędzia NSA Paweł Miładowski /spr./ Sędzia NSA del. Tomasz Zbrojewski Protokolant: Agnieszka Majewska po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej M. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 25 września 2009 r. sygn. akt II SA/Ol 529/09 w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, wyrokiem z dnia 25 września 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 529/09, po rozpoznaniu skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] marca 2009 r., nr [...] w przedmiocie przywrócenia poprzedniego stanu wody w gruncie, skargę oddalił.

W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że pismem z dnia [...] maja 2008r. M. G. wystąpiła do Burmistrza Miasta w Działdowie o interwencję w sprawie zalewania wodą deszczową i gruntową należącej do niej działki i fundamentów jej domu przez sąsiadów. Podała, że państwo P. podnieśli teren swojej działki o około 0,5 metra, utwardzili go gruzem i kostką brukową, naruszając przy tym dotychczasowe struktury wodne. Zarzuciła, że wykonując tego typu prace sąsiedzi nie zabezpieczyli należącej do niej posesji przed skutkami ciągłego zalewania wodą. Z tej przyczyny fundamenty ścian nasiąkają wodą oraz zapada się kostka brukowa. Wskazała, że fundamenty jej domu od strony państwa P. były bezskutecznie izolowane i zabezpieczane folią, a także wykonany został dwukrotnie drenaż wewnętrzny w piwnicy budynku. Ponadto półmetrowy mur oddzielający posesje zaczyna pękać od naporu wody i podniesionego terenu.

Pismem z dnia [...] października 2008r. organ I instancji zawiadomił M. G. o wszczęciu postępowania w sprawie odprowadzania wód opadowych z terenu nieruchomości przy ul. [...] w D., stanowiącej własność państwa P. , oznaczonej nr [...] i ewentualnego szkodliwego oddziaływania tych wód na nieruchomość przy ul. [...] w D. oznaczoną nr [...].

W wyniku przeprowadzonych w dniu [...] listopada 2008r. oględzin organ I instancji ustalił, iż działka nr [...] należąca do M. G. graniczy z działką nr [...] należącą do Z. P. oraz H. i S. P. . Między tymi działkami istnieje różnica poziomów od 53 do 59 cm, przy czym działka nr [...] położona jest wyżej. Działki te oddziela ogrodzenie ustawione na cokole betonowym z fundamentem. Na terenie działki nr [...] w 2005 r. wykonano podniesienie poziomu terenu, utwardzono kostką brukową podjazd do garażu oraz alejkę prowadzącą do budynku, urządzono odprowadzenie wód opadowych z dachów, utwardzonego terenu działki systemem kanalizacyjnym do studni chłonnej (stwierdzono, iż studnia nie miała wybetonowanego dna) o głębokości 1,84 m, usytuowanej w odległości 6,28 m od granicy z działką nr [...]. W studzience zainstalowana jest pompa, która przepompowuje wodę ze studni do kanalizacji deszczowej usytuowanej w ulicy Słonecznej. W garażu państwa P. został wykonany kanał o głębokości 1,56 m. W dniu oględzin nie stwierdzono występowania wody gruntowej w tym kanale. Ponadto ustalono, iż w piwnicy budynku mieszkalnego należącego do M. G. zainstalowana jest studzienka zbierająca systemem drenarskim wody gruntowe z terenu pod budynkiem. Stwierdzono zawilgocenie ściany w piwnicy tego budynku do wysokości 12-20 cm oraz niewielkie zarysowania ściany budynku na parterze i pierwszym piętrze od strony działki [...].

W dniu [...] grudnia Z. P. przedłożył organowi I instancji opinię techniczną sporządzoną przez K. K. (legitymującego się uprawnieniami budowlanymi), w przedmiocie wpływu wykonania nawierzchni utwardzonych na działce nr [...] położonej w D. przy ul. [...] na możliwość zalewania wodami gruntowymi piwnic budynku mieszkalnego na działce sąsiedniej przy ul. [...]. Z opinii tej wynika, iż wykonana z kostki brukowej powierzchnia zjazdu do garażu nachylona jest w kierunku drzwi garażu o 2,2 % i jednocześnie o 1,5% w kierunku przeciwnym do granicy z działką [...]. Prace brukarskie wykonane zostały zgodnie ze sztuką budowlaną. Spadki i pochylenia powierzchni brukowych są zgodne z obowiązującymi normami. Zdaniem rzeczoznawcy powierzchnia chłonna podłoża przed modernizacją była większa aniżeli po jej wykonaniu. Wskazał, iż wody opadowe z powierzchni dachu, powierzchni brukowej oraz z garażu doprowadzane są do studni zbiorczej. W studzience tej zainstalowana jest pompa pływakowa odprowadzająca nadmiar wody do studzienki ulicznej. Wykonana studnia nie jest studnią chłonną z uwagi na zabetonowane dno i nie posiadanie dna z układem filtracyjnym. Zdaniem rzeczoznawcy, jeżeli w pierwotnym układzie, tj. z nawierzchnią nieutwardzoną nie było monitów o zalewaniu piwnic, to po modernizacji nawierzchni na utwardzoną z zastosowaniem spadków oraz odprowadzaniu wód opadowych do studni zbiorczej z dnem betonowym i jej wypompowywaniu pompą pływakową, ilość wody pochłanianej przez podłoże zmniejszyła się.

W dniu [...] grudnia 2008 r. organ I instancji powołał biegłych geologów J. O. i R.J. z Warszawy, posiadających również uprawnienia hydrogeologiczne, na okoliczność wpływu podwyższenia terenu działki nr [...] położonej w D. przy ul. [...] oraz wykonania w niej kanalizacji deszczowej ze studnią chłonną na nieruchomość zlokalizowaną na działce nr [...] przy ul. [...]. Geolodzy, jak wynika z przedstawionej ekspertyzy, przeprowadzili dwa sondowania penetracyjne w celu rozpoznania budowy geologicznej na działce nr [...]. Pierwsze sondowanie wykonano w kanale serwisowym w garażu, podczas którego ustalono występowanie do głębokości 3 m gliny zwałowej brązowej mało wilgotnej albo wilgotnej. Drugie sondowanie przeprowadzono przy południowej granicy działki, w miejscu podniesienia terenu, w wyniku którego rozpoznano na głębokości do 0,3 m nasyp piaszczysto humusowy z gruzem ceglanym, a od 0,3 do 0,5 m glebę gliniastą (suchą). Biegli zauważyli, iż kanał o głębokości 1,68 m, w trakcie wykonywania prac był suchy, a jego ściany nie nosiły śladów choćby okresowego zalewania przez wody gruntowe, mimo iż jego dno nie jest izolowane. Geolodzy nie stwierdzili w trakcie prac do głębokości 3,0 m występowania wód gruntowych. Wskazali, iż na działce nr [...] w glinach nie występują przewarstwienia wodonośne (piaszczyste, piaszczysto - żwirowe, piaszczysto-pylaste) mogące prowadzić znaczące ilości wód gruntowych. Ponadto zaznaczyli, iż studnia zbiorcza, mimo iż dno jej nie było przez pewien czas uszczelnione (obecnie dno wybetonowane) nie zapewniała (przez infiltrację) odprowadzenia z terenu posesji wód opadowych. Właściciel zmuszony był przepompowywać je do kanalizacji deszczowej w ul. [...]. We wnioskach końcowych autorzy ekspertyzy stanęli na stanowisku, iż w rozpoznanych warunkach geologicznych nie może być mowy o zmianie warunków gruntowo - wodnych na skutek przeprowadzonych przez państwo P. prac. W podłożu znajdują się utwory nieprzepuszczalne. Wykonanie nasypów oraz uszczelnienie nawierzchni i skierowanie wód opadowych do studni zbiorczej praktycznie nie zmienia warunków infiltracji wód opadowych i roztopowych. W ocenie biegłych wykonanie nasypu z całą pewnością zwiększyło napór mas ziemnych na mur oporowy, ale nie ma to nic wspólnego z warunkami hydrologicznymi na przedmiotowej działce. Odbiór wód opadowych przez system kanalizacyjny oraz odprowadzanie ich do studni zbiorczej zabezpiecza mur oporowy przed niekorzystnym wpływem spływających wód opadowych. Autorzy cytowanego opracowania podkreślili, iż z hydrogeologicznego punktu widzenia nie ma przesłanek, by twierdzić, że szkody budowlane powstałe na działce M. G., wynikają z czynności jakie wykonał Z. P. na swojej działce tj. podniesienia i utwardzenia terenu oraz wykonania kanalizacji deszczowej.

Pismem z dnia [...] stycznia 2009 r. M. G. wniosła o: zmianę i powołanie innych biegłych geologów, wykonanie na granicy działek nr [...] i [...] dwóch piezometrów służących do pomiaru wody gruntowej, wykonanie inwentaryzacji i sprawdzenie szczelności systemu kanalizacji deszczowej na działce nr [...], wyjaśnienie sposobu odprowadzania wód opadowych z tej działki, wykonanie inwentaryzacji i sprawdzenie szczelności systemu nawadniającego na działce nr [...] oraz wyjaśnienie co dzieje się z wodami odprowadzanymi do gleby.

Na poparcie zgłoszonych wniosków strona wniosła o przyjęcie w poczet dowodów ekspertyzy technicznej dotyczącej przyczyn zalewania wodą opadową i gruntową piwnic należącego do niej budynku mieszkalnego, wykonaną we wrześniu 2008 roku przez rzeczoznawcę budowlanego inż. J.L. Zdaniem autora tego opracowania bezpośrednią przyczyną przenikania do pomieszczeń podziemnych wód opadowych, spływających powierzchniowo i infiltrujących w podłoże gruntowe jest wykonanie cokołu betonowego z fundamentem wzdłuż granicy działek nr [...] i [...] oraz utwardzenie części powierzchni tych działek kostką betonową. Wykonanie nasypu (0,55 m) oraz ogrodzenia na cokole betonowym powoduje zastoje wody opadowej wzdłuż ogrodzenia. Woda opadowa zgromadzona wzdłuż cokołu infiltruje w głąb i po mało przepuszczalnym gruncie (glina zwałowa) zgodnie ze spadkiem przenika do pomieszczeń piwnicznych budynku nr 2 (należącego do M. G.).

Decyzją z dnia [...] stycznia 2009r., znak: [...] Burmistrz Miasta Działdowo odmówił nakazania Z. P. oraz H. i S. P. przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie nieruchomości nr [...] położonej w D. przy ulicy [...], tj. usunięcia nawiezionej ziemi i gruzu z tej nieruchomości oraz wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Zdaniem organu I instancji zgromadzony materiał dowodowy, jak również treść art. 29 Prawa wodnego, nie daje podstaw do nakazania Z. P. oraz H. i S. P. przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie tj. usunięcia nawiezionej ziemi i gruzu z terenu wymienionej nieruchomości i wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. W ocenie organu przeprowadzone postępowanie wyjaśniające dowiodło, że powodem zmian stanu wody na gruncie M. G. nie są działania podjęte i wykonane przez państwo P. na działce nr [...], polegające na podwyższeniu terenu tej działki, utwardzeniu jej części oraz wykonaniu kanalizacji deszczowej ze studnią zbiorczą.

Ustosunkowując się do wniosków i zarzutów strony, zgłoszonych w piśmie z dnia [...] stycznia 2009r. oraz wyników ekspertyzy rzeczoznawcy budowlanego inż. J. L., organ I instancji uznał za wystarczający dla rozstrzygnięcia sprawy zgromadzony już materiał dowodowy. Burmistrz podkreślił, iż J. O. i R. J. są niezależnymi biegłymi - rzeczoznawcami, posiadającymi specjalistyczną wiedzę nie tylko z zakresu geologii, ale i hydrogeologii tj. nauki zajmującej się występowaniem i ruchami wód podziemnych.

Od decyzji powyższej odwołanie wniosła M. G. Zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 roku Prawo wodne oraz art. 7, 8, 75, 77, 80, 107, 75, 84 § 1 k.p.a. Wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i nakazanie Z. P. oraz H. i S. P. przywrócenie stanu wody na gruncie, to jest usunięcie nawiezionej ziemi i gruzu i wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy Burmistrzowi Miasta D. do ponownego rozpatrzenia. Nadto wniosła o: dopuszczenie opinii biegłych specjalistów w zakresie hydrologii i geologii na okoliczność ustalenia czy roboty wykonane przez państwo P. spowodowały zmianę stanu wód i oddziaływanie na grunt jej posesji, wykonanie inwentaryzacji i sprawdzenie sprawności szczelności systemu kanalizacji deszczowej na działce nr [...], wykonanie inwentaryzacji i sprawdzenie szczelności systemu nawadniającego na działce nr [...] (wobec nie wykonania przez biegłych tych badań), wyjaśnienie co dzieje się z wodami odprowadzanymi do gleby. Zarzuciła, iż Burmistrz D. oparł rozstrzygnięcie na prywatnej opinii rzeczoznawcy K.K., na kwestionowanej przez nią opinii biegłych oraz na wielu gołosłownych stwierdzeniach nie znajdujących potwierdzenia w materiałach postępowania. Podniosła, iż w oparciu o przepis art. 29 ustawy Prawo wodne, ochronie prawa podlega nienaruszalność stosunków wodnych. Naruszenie stanu wód może bowiem prowadzić do niekorzystnego oddziaływania na wszelkie inne grunty sąsiednie. W ocenie skarżącej Burmistrz dokonał nieprawidłowej wykładni wymienionego przepisu art. 29, bowiem w uzasadnieniu decyzji podał, że prowadzone postępowanie miało dowieść, czy wystąpiły zmiany stanu wody na gruncie państwa P. , a nie na należącym do niej gruncie. Zdaniem odwołującej pominięto problem wyjaśnienia stanu wód gruntowych (podziemnych) na działce państwa P. Stwierdziła, iż to właśnie wody gruntowe najprawdopodobniej są przyczyną zalewania piwnicy odwołującej. Zarzuciła, iż zaniechano ustalenia przyczyny powstawania zalewów jej działki i oparto się jedynie na wyrywkowych badaniach geologicznych gruntu państwa P. .

Rozpatrując sprawę w postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, iż zgodnie z art. 29 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne (Dz. U Nr 115, poz. 1229 ze zm.) właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich, ani odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie. W konsekwencji, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. A contrario, brak jest podstaw do nałożenia obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, gdy właściciel nieruchomości nie zmienił stanu wody na gruncie. W ocenie Kolegium taki przypadek nie wystąpił w niniejszej sprawie.

Kolegium zauważyło, iż M. G. upatruje powodu zawilgocenia ścian piwnicy należącego do niej domu, zapadania się kostki brukowej, pękania muru oddzielającego działki [...] i [...] w fakcie podniesienia terenu działki nr [...], utwardzenia go gruzem i kostką brukową przez Z. P. oraz H. i S. P. . W ocenie organu odwoławczego analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi jednak do wniosku, iż działania podjęte przez państwo P. doprowadziły wprawdzie do zmiany kierunku spływu wód powierzchniowych na ich gruncie (działce [...]), jednakże nie spowodowało to szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie (działkę [...]). O czym przekonała Kolegium w szczególności opinia A. S. i K. K. oraz opinia geologów. Zdaniem Kolegium pierwsza z wymienionych opinii zasługuje na poparcie, gdyż sporządzający ją K. K. legitymuje się uprawnieniami budowlanymi. W opinii w sposób jasny i przekonywujący przedstawił sposób wykonania nawierzchni utwardzonej na działce [...] i wpływ tych prac na sposób odprowadzania wód opadowych. Zdaniem Kolegium opisane prace podjęte przez państwo P. zmniejszyły ilość wód opadowych przedostających się do gruntu, bowiem wody opadowe z powierzchni dachu, powierzchni brukowej oraz z garażu odprowadzane zostały do studzienki zbiorczej a następnie są przepompowywane do studzienki deszczowej usytuowanej w ulicy Słonecznej. Również opinię biegłych geologów skład orzekający Kolegium uznał za uzasadnioną. Wskazano, iż J. O. i R. J. legitymują się wymaganą wiedzą z zakresu geologii. Opinię swoją oparli o dokonane sondowania. W sposób wiarygodny uzasadnili przedstawione twierdzenia. Odnosząc się natomiast do przedstawionej przez M. G. ekspertyzy technicznej rzeczoznawcy budowlanego J. L., Kolegium uznało, że opinia ta nie zasługuje na poparcie, albowiem zakłada, iż wykonanie nasypu oraz ogrodzenia na cokole betonowym powoduje zastoje wody opadowej wzdłuż ogrodzenia. Twierdzenie to nie koresponduje z zebranymi w sprawie dowodami. W ocenie Kolegium nie jest możliwe, aby wzdłuż ogrodzenia oddzielającego działki nr [...] i [...] tworzyły się zastoje wody opadowej. Teren utwardzonego podjazdu do garażu na działce [...] pochylony jest w ten sposób, iż nie są możliwe zastoje wody. Pochylenie powierzchni utwardzonej powoduje, iż wody opadowe kierowane są w odwrotnym kierunku niż działka [...]. Nadmiar wody odbierany jest w kratce umieszczonej przy wjeździe do garażu, skąd odprowadzany jest do kanalizacji deszczowej w ulicy [...] za pośrednictwem studzienki zbiorczej i pompy pływakowej. Organ odwoławczy zwrócił też uwagę, iż wody gruntowe występują na działce [...] na głębokości około 3 m, zaś na działce [...] na głębokości 2.40 m. Nie gromadzą się zatem wzdłuż ogrodzenia. Inną sprawą, jak zauważono, jest to, iż ogrodzenie zostało wybudowane piętnaście lat wcześniej przez M. G. , zaś zalewanie piwnicy, według oświadczenia odwołującej, zaczęło się w 2006r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie stwierdziło ponadto, iż powołani przez organ I instancji biegli J. O. i R. J. legitymują się dostateczną wiedzą aby wypowiadać się w kwestiach dotyczących hydrogeologii. Brak zatem potrzeby powołania innych biegłych.

Zdaniem Kolegium nie zasługiwał też na uwzględnienie zarzut, iż organ I instancji miał obowiązek wyjaśnienia stan wód podziemnych na działce [...], bowiem to właśnie te wody najprawdopodobniej są przyczyną zalewania piwnicy domu M. G. Wyjaśniono, iż przedmiotem postępowania była kwestia wpływu wykonanych przez Z. P. oraz H. i S. P. prac na stosunki wodne na ich działce i ewentualne szkodliwe oddziaływanie tychże zmian na grunty sąsiednie. Przeprowadzone postępowanie dowiodło, iż prace te nie miały szkodliwego wpływu na nieruchomość o nr [...]. Z uwagi na swój charakter częściowe podniesienie terenu działki, utwardzenie powierzchni kostką brukową i wykonanie studzienki zbiorczej przekazującej wody opadowe do kanalizacji deszczowej w ulicy [...] nie mogło mieć wpływu na wody podziemne. Organ odwoławczy uznał, iż nie ma znaczenia w niniejszej sprawie kwestia ilości wody w studzience istniejącej w piwnicy należącej do M. G., bowiem nie zachodzi związek przyczynowy między pracami przeprowadzonymi na działce [...], a zalewaniem piwnicy domu należącego do odwołującej. Nie ma też znaczenia w niniejszej sprawie czy studnia na działce [...] wykonana została po uzyskaniu pozwolenia budowlanego. Kwestie samowoli budowlanej rozpatrywane są w osobnym postępowaniu przez uprawniony do tego organ. Reasumując, Kolegium nie stwierdziło naruszenia przez organ I instancji art. 7, 8, 75, 77, 80, 107, 75, 84 § 1 k.p.a. Wskazano, że z akt wynika, iż odwołująca zaznajomiona została z całymi materiałami sprawy, w tym również z opinią K.K.

Skargę na powyższą decyzję wniosła M. G., domagając się jej uchylenia oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta D. W ocenie skarżącej Kolegium dokonało nieprawidłowej wykładni art. 29 Prawa wodnego przyjmując, że zmiana stanu wód nie dotyczy wód gruntowych (podziemnych). Zarzuciła, iż zaniechano ustalenia przyczyny powstawania zalewów i oparto się jedynie na wyrywkowych badaniach geologicznych gruntu państwa P. Z odwiertów dokonanych na gruncie skarżącej, bezpośrednio przy granicy z działką państwa P. można byłoby ustalić, czy rzeczywiście jest przelewanie wód z wymienionej działki. Podniosła, iż obowiązkiem organu administracji jest ustalenie źródła zalewania gruntów skarżącej i podjęcie działań w celu wyeliminowania zalewania jej działki.

Zdaniem skarżącej organ odwoławczy bezzasadnie pominął opinię J. L., który wywiódł, że następuje przesiąkanie wód poza murek graniczny. Ustalenie to podważa prawdziwość twierdzenia pana Karczmarka, że wszystkie wody spływają do systemu wodnego państwa P. Biegły K. nie oceniał wpływu tych prac na wody podziemne. W tym zakresie opinia jest wadliwa. Skarżąca podniosła, iż organ odwoławczy bezkrytycznie przyjął opinię biegłych O. i J., którzy stwierdzili, że prace na działce państwa P. nie miały wpływu na przesiąkanie wód na grunt skarżącej.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w dalszym ciągu swoje stanowisko, przedstawione w zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy uznał zarzuty podniesione w skardze za bezpodstawne.

Pismem procesowym z dnia 29 czerwca 2009 r. skarżąca wniosła o dopuszczenie dowodu z ekspertyzy geotechnicznej z dnia [...] czerwca 2009r., sporządzonej przez rzeczoznawcę budowlanego inż. J. L., na okoliczność nie ustąpienia przyczyn zalewania jej domu wodą pochodzącą z działki należącej do uczestników postępowania oraz na okoliczność nie wyjaśnienia przez biegłych O. i J. wszystkich okoliczności mających wpływ na wyjaśnienie sprawy. Zdaniem rzeczoznawcy przyczyną podniesienia się lustra wody w gruncie na działce nr [...] jest zatamowanie naturalnego spływu wód opadowych z przyległego terenu w wyniku zabudowy. Odprowadzenie (zastojów) wody opadowej z działki nr [...] jest możliwe pod warunkiem zastosowania przepompowni.

Na rozprawie w dniu 25 września 2009r. uczestnicy postępowania Z. i S. P. wnieśli o oddalenie skargi. Z. P. wyjaśnił, że w czasie kiedy wykonywał roboty ziemne polegające na wybrukowaniu części działki, skarżąca wykonywała takie same prace na swojej działce oraz wykonała mur oporowy oddzielający obie działki. Podkreślił, że kostka brukowa została ułożona z nachyleniem w stosunku do jego działki. W związku z tym, jego zdaniem, niemiarodajne są twierdzenia rzeczoznawcy L. o stanie wód na działce skarżącej. Zauważył, że rzeczoznawca ten wykonywał pomiary w czasie kiedy od dwóch dni padał deszcz.

Wskazanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie skargę oddalił.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że organy obu instancji prawidłowo ustaliły zakres, mającego w sprawie zastosowanie art. 29 ust. 1 i 3 cytowanej ustawy Prawo wodne, który wyznaczył w rozpatrywanej sprawie ramy postępowania wyjaśniającego, dotyczącego naruszenia stosunków wodnych na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Przepis ten precyzyjnie wskazuje jakie okoliczności należało ustalić w celu rozstrzygnięcia zgłoszonego przez skarżącą żądania. Stosownie do treści ust. 3 tego artykułu, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, właściwy organ może nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegającym szkodom. Zastosowanie tego unormowania, jak słusznie przyjęły organy orzekające, wymagało ustalenia, czy właściciele spornego gruntu swoim działaniem lub zaniechaniem spowodowali zmianę stanu wody na gruncie, a następnie ustalenia, czy może zachodzić związek przyczynowy pomiędzy spowodowaną zmianą, a szkodą dla gruntów sąsiednich.

Kolegium prawidłowo, zdaniem Sądu pierwszej instancji wskazało, że przedmiotem postępowania prowadzonego przez Burmistrza Miasta D. była kwestia wpływu wykonanych przez Z. P. oraz H. i S. P. prac na stosunki wodne na ich działce i ewentualne szkodliwe oddziaływanie tychże zmian na działkę M. G. Wbrew twierdzeniom skarżącej przepis ten nie zobowiązuje organu wykonawczego gminy do ustalenia wszelkich przyczyn danego stanu wody na gruncie zgłaszającego roszczenie, ale nakazuje właściwemu organowi wyjaśnienie, czy powstałe szkody mogą być następstwem zmiany stanu wody na gruncie sąsiednim, co do którego zgłoszono roszczenie. Innymi słowy postępowanie administracyjne, prowadzone na podstawie art. 29 ustawy Prawo wodne ma wykazać zasadność nakazania właścicielowi danego gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, o którym mowa w tym przepisie. Z omawianego unormowania nie można natomiast wywieść istnienia po stronie organów orzekających obowiązku ustalenia źródła zalewania gruntu działki nr [...] i podjęcia działań zmierzających do wyeliminowania tego procesu, jak domagała się tego skarżąca. Tak zakreślony przedmiot postępowania wykraczałby poza ramy określone przez dyspozycję art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne, stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia w sprawie. Nie można zgodzić się z zarzutem skarżącej, iż organy orzekające w sprawie pominęły problem wyjaśnienia stanu wód gruntowych (podziemnych) zawężając zakres postępowania jedynie do wód opadowych.

Istotnie w piśmie z dnia [...] października 2008 r. organ I instancji zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie odprowadzania wód opadowych z terenu nieruchomości przy ul. [...] w D. Nie oznacza to jednak, że tylko w tym zakresie postępowanie było prowadzone. Jak wynika z akt sprawy, wbrew twierdzeniom skarżącej, organy prowadziły postępowanie dotyczące nie tylko stanu wód opadowych, ale wyjaśniały i rozważały wpływ prac wykonanych na nieruchomości uczestników postępowania na wszelkie stosunki wodne.

W ocenie Sądu zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy jest kompletny i wystarczający do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Uprawniał też organy do przyjęcia, że prace podjęte i wykonane przez uczestników postępowania na działce nr [...], polegające na podwyższeniu i utwardzeniu części terenu tej działki oraz wykonaniu kanalizacji deszczowej ze studnią zbiorczą, nie stanowią przyczyny zgłoszonych przez M. G. szkód budowlanych. Ocenie takiej, wbrew stanowisku skarżącej nie można postawić zarzutu dowolności.

Sąd podkreślił również, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej wynika, że organy orzekały w oparciu o cały zgromadzony materiał dowodowy, odnosząc się także do ustaleń rzeczoznawcy budowlanego L. Organy wyjaśniły dlaczego nie uwzględniły twierdzeń zawartych w sporządzonej przez tego rzeczoznawcę ekspertyzie. Niezrozumiały jest zatem, podniesiony w skardze, zarzut pominięcia tego dowodu. Organy po prostu odmówiły tej ekspertyzie mocy dowodowej, uzasadniając swoje stanowisko w tym zakresie. Kolegium wskazało, że nie koresponduje ona z innymi dowodami w sprawie. Argumenty podniesione w tym przedmiocie w zaskarżonej decyzji zasługują na aprobatę. Dodatkowo Sąd zwrócił uwagę, że wymieniony rzeczoznawca, jak wynika z akt sprawy, posiada jedynie uprawnienia budowlane. Brak jest natomiast jakichkolwiek podstaw do uznania, aby posiadał on wiedzę specjalistyczną z zakresu geologii bądź hydrogeologii, uzasadniającą wypowiadanie się na temat warunków gruntowo-wodnych. Konstatacje poczynione w tym zakresie w przedłożonej ekspertyzie należy ocenić krytycznie. Poczynione przez rzeczoznawcę rozważania dotyczące budowy geologicznej i wód gruntowych są niespójne, a wnioski nielogiczne. Należy bowiem zauważyć, iż rzeczoznawca budowlany sporządzone ekspertyzy oparł jedynie na twierdzeniach M.G. i badaniach działki nr [...]. Niezrozumiałym jest w związku z tym na jakiej podstawie rzeczoznawca budowlany wywiódł, że to z działki nr [...] został zatamowany naturalny spływ wód opadowych, co przyczyniło się do zastoju wody na tym terenie, przenikającej następnie do podłoża. Ani w toku oględzin nieruchomości państwa P. , ani też badań przeprowadzanych przez geologów nie stwierdzono zastojów wody na działce nr [...]. Wskazane okoliczności pozbawiają omawiany środek dowodowy wiarygodności. Zasadnie więc organy uznały, że stanowisko rzeczoznawcy budowlanego nie mogło podważyć skutecznie ustaleń i wniosków zawartych w opinii biegłych hydrogeologów. Geolodzy jednoznacznie wskazali, iż w rozpoznanych warunkach geologicznych nie może być mowy o zmianie warunków gruntowo - wodnych na skutek przeprowadzonych przez państwo P. prac. Wykonanie nasypów oraz uszczelnienie nawierzchni i skierowanie wód opadowych do studni zbiorczej nie zmieniło reżimu krążenia wód podziemnych, a także praktycznie nie zmieniło warunków infiltracji wód opadowych i roztopowych. Wnioski te, w ocenie Sądu są spójne i logiczne. Dlatego nie budzi zastrzeżeń Sądu stanowisko organów o zbędności przeprowadzenia wnioskowanego dowodu z opinii innych biegłych geologów.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła M. G. zaskarżając tenże wyrok w całości i zarzucając:

I. naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

1. obrazę przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 134 § 1 i art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej p.p.s.a.), poprzez nieuwzględnienie skargi z dnia 23 kwietnia 2009 r., pomimo uchylenia się przez organy administracji obu instancji od wszechstronnego i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zebrania wszelkich istotnych dowodów w celu wyjaśnienia wszelkich istotnych okoliczności sprawy, w tym zwłaszcza okoliczności związanych z wyjaśnieniem: wpływu położenia warstwy ziemi z gruzem na działce nr [...] na stan wód na tej nieruchomości, a w tym na stan wód podziemnych oraz faktu występowania wody na działce skarżącej bezpośrednio przy granicy z działką Państwa P. ;

2. obrazę przepisów art. 145 § 1 pkt 1. lit. c i art. 134 § 1 i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 75 .§ 1 k.p.a., art. 78 § 1 k.p.a., art. 84 § 1 k.p.a. i art. 79 § 1 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie skargi z dnia 23 kwietnia 2009 r., pomimo przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych w zakresie Hydrologii J. O. i R. J. oraz oględzin działki Państwa P. przez tych biegłych bez powiadomienia skarżącej oraz pominięcie, przez organy administracji, obu instancji wniosku o dopuszczenie wniosku dowodowego z opinii innego biegłego specjalisty w zakresie hydrologii, który mógł być zastąpiony dowodem z opinii uzupełniającej tych biegłych poprzez ustosunkowanie się do opinii J. L.;

3. obrazę przepisów, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 134 § 1 i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie skargi z dnia 23 kwietnia 2009 r., pomimo przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów, i bezkrytycznym oparciu się na dowodach z opinii: K. K. w zakresie robót budowlanych i biegłych hydrologów J. O. i R. J. i odmówieniu w całości wiarygodności opinii J. L. oraz pominięcie faktów wynikających z ekspertyzy J. L. w zakresie stwierdzenia w dniu 30 sierpnia 2008 roku wody, bezpośrednio przy granicy z działką Państwa P. .

4. obrazę art. 106 § 3 w zw. z art. 3 ust 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez pominięcie w uzasadnieniu ustaleń w przedmiocie dowodu uzupełniającego z dokumentu prywatnego w postaci ekspertyzy geotechnicznej z dnia 9 czerwca 2009 roku sporządzonej przez J. L., na okoliczność stwierdzenia przesiąkania wody i nieustosunkowanie się do tego dowodu przez Sąd Administracyjny;

5. obrazę art. 233 § 1 k.p.c. i art. 245 k.p.c. w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a., poprzez nieuwzględnienie faktu przesiąkania wody z terenu posesji Państwa P. na grunt skarżącej, z uwagi na brak uznania za wiarygodny dowód stanowiący ekspertyzę J. L. opisaną w pkt poprzedzającym (pkt 4 powyżej), a Sąd Wojewódzki dopuścił ten dowód w toku postępowania.

II. Naruszenie art. 29 ust. 1,2 i 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 roku Prawo wodne, poprzez przyjęcie, że Państwo P. dokonali na działce nr [...], podniesienia gruntu, systemu odprowadzania wody opadowej oraz utwardzenia gruntu kostką brukową , bez oddziaływania na grunt skarżącej, to jest na działkę nr [...] pomimo, że działania te spowodowały naruszenie stanu wód.

Wskazując na powyższe skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie, a także o zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie na rzecz skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.

Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a nadto nie zachodzi również żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał kontroli zaskarżonego wyroku w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna złożona w niniejszej sprawie opiera się na obu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Tym samym, wobec wystąpienia obu podstaw z art. 174 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zobligowany jest do odniesienia się w pierwszej kolejności do zarzutów natury procesowej, poprzez które autor skargi kasacyjnej stara się zakwestionować ustalenia faktyczne przyjęte przez Sąd pierwszej instancji za podstawę zaskarżonego wyroku.

Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej w pierwszej kolejności wskazania wymaga, że wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej organy administracji publicznej rozstrzygające niniejszą sprawę w sposób wszechstronny i dokładny wyjaśniły stan faktyczny sprawy. Podkreślenia wymaga, że przedmiotem postępowania administracyjnego w tej sprawie była kwestia zbadania ewentualnego wpływu wykonanych przez Z. P. oraz H. i S. P. prac budowlanych na stosunki wodne na ich działce oraz ewentualne szkodliwe oddziaływanie tychże zmian na grunty sąsiednie.

Stosownie bowiem do treści art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne, wójt burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegającym szkodom tylko wówczas, gdy spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie.

Przeprowadzone postępowanie dowodowe, w tym sporządzona przez biegłych z zakresu geologii i hydrologii opinia, wskazuje natomiast na to, iż prace wykonane na nieruchomości Państwa P. nie miały szkodliwego oddziaływania na stosunki wodne na nieruchomości o nr [...]. Podkreślenia wymaga fakt, na co wskazywały zarówno organy administracji publicznej jak i Sąd pierwszej instancji, że biegli J. O. oraz R. J. legitymują się wymaganą wiedzą z zakresu geologii, opinię swą oparli o dokonane sondowania, a swoje twierdzenia w sposób wiarygodny uprawdopodobnili. Istotnym jest również fakt, że skarżąca nie podważyła skutecznie wniosków płynących z treści samej opinii, a także sposobów czy metod prowadzonych przez biegłych badań.

Również stanowiąca podstawę ustaleń faktycznych opinia A. S. i K.K. zasługiwała na poparcie. W opinii tej w sposób jasny i przekonywujący przedstawiony został sposób wykonania nawierzchni utwardzonej na działce nr [...] i wpływ tych prac na sposób odprowadzania wód opadowych.

Wskazując na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie w pełni podzielił pogląd Sądu pierwszej instancji, że zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy jest kompletny i wystarczający do merytorycznego rozpatrzenia sprawy.

Wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie organy nie pominęły wniosku skarżącej o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego specjalisty w zakresie hydrologii, który mógł być zastąpiony dowodem z opinii uzupełniającej tych biegłych poprzez ustosunkowanie się do opinii J. L. Organy wskazały, że przedstawiona przez M. G. ekspertyza techniczna rzeczoznawcy budowlanego J. L. nie zasługuje na poparcie, albowiem zakłada, iż wykonanie nasypu oraz ogrodzenia na cokole betonowym powoduje zastoje wody opadowej wzdłuż ogrodzenia. Twierdzenie to nie koresponduje jednak z zebranymi dowodami.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sad Administracyjny zarzuty skargi kasacyjnej zawarte w pkt I ppkt 1, 2, 3, i 5 uznał za nieusprawiedliwione.

Nie mógł również odnieść zamierzonego skutku zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 106 § 3 w zw. z art. 3 ust 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez pominięcie w uzasadnieniu ustaleń w przedmiocie dowodu uzupełniającego z dokumentu prywatnego w postaci ekspertyzy geotechnicznej z dnia 9 czerwca 2009 roku sporządzonej przez J. L., na okoliczność stwierdzenia przesiąkania wody i nieustosunkowanie się do tego dowodu przez Sąd Administracyjny.

Pomimo, iż w istocie Sąd pierwszej instancji nie wypowiedział się wprost co do wskazanego wniosku dowodowego tj. ekspertyzy geotechnicznej z dnia 9 czerwca 2009 roku sporządzonej przez J. L., to w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy jest kompletny i wystarczający do merytorycznego rozpoznania sprawy. Istotnym jest, że dokonywanie przez sąd administracyjny samodzielnych ustaleń faktycznych jest dopuszczalne jedynie w takim zakresie, w jakim jest to niezbędne do dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego działania lub bezczynności organu administracji (J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2010, Nb 8 do art. 106). Również w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że uzupełniające postępowanie dowodowe, o którym mowa w komentowanym przepisie ma na celu umożliwienie sądowi skonfrontowanie z dokumentami prawidłowości ustaleń dokonanych w toku postępowania na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, jeśli w sprawie istnieją istotne wątpliwości (por. wyrok NSA z 18 listopada 2005 r., sygn. akt I FSK 288/05, LEX Nr 187883). Skoro natomiast Sąd pierwszej instancji uznał, że zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy jest wystarczający do merytorycznego rozpoznania sprawy, przyjąć należy, że w niniejszej sprawie nie istniały istotne wątpliwości, uzasadniające skorzystanie z dowodu uzupełniającego.

Jedynie na marginesie wskazania wymaga fakt, że uregulowane art. 106 § 3 p.p.s.a. uzupełniające postępowanie dowodowe, ograniczone jest do możliwości przeprowadzenia dowodu z dokumentu. O ile strona wnioskowała o przeprowadzenie dowodu z dokumentu stanowiącego ekspertyzę techniczną, wskazania wymaga fakt, że nawet w przypadku dopuszczenia takiego dowodu, nie byłby on równoznacznym z dopuszczeniem dowodu z opinii biegłego, która wykraczałaby poza ramy uzupełniającego postępowania dowodowego.

Wskazując na powyższe, uznać należało, że Sąd nie uchybił w sposób wpływający na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, wskazanym w pkt I ppkt 4 powyżej przepisom.

Odnosząc się do zarzutu skargi kasacyjnej naruszenia prawa materialnego tj. art. 29 ust. 1,2 i 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 roku Prawo wodne, Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie uznał, że również ten zarzut pozbawiony był podstaw. Wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie, w sprawie niniejszej nie wykazano, aby działania wykonane przez Państwa P. spowodowały naruszenie stanu wód, na działce skarżącej kasacyjnie, a tylko w takiej sytuacji spełniona zostałaby przesłanka z art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne warunkująca wydanie przez wójta burmistrza lub prezydenta miasta decyzji, nakazującej właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegającym szkodom.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę kasacyjna oddalił.