Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2420/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 i art. 30
journal: Dz.U. 2011 nr 212 poz 1264
law: Ustawa z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędzia del. WSA Piotr Korzeniowski Protokolant asystent sędziego Anna Górska po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej U. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2014 r. sygn. akt IV SA/Wa 410/14 w sprawie ze skargi D. D. i A. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji I. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, II. zasądza od D. D. i A. K. solidarnie na rzecz U. S. kwotę 400 zł (czterysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 maja 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 410/14, po rozpoznaniu sprawy ze skargi D. D. i A. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z [...] stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji, uchylił zaskarżoną decyzję.

Wyrok zapadł w następującym stanie sprawy.

Pismem z dnia 16 stycznia 2012 r., Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego [...], wystąpił do Wojewody Mazowieckiego o wszczęcie postępowania w sprawie unieważnienia jednego z dwóch aktów zgonu S. N.

Wojewoda Mazowiecki decyzją z [...] kwietnia 2012 r., nr [...] orzekł o unieważnieniu aktu zgonu nr [...] sporządzonego [...] marca 2002 r. w Urzędzie Stanu Cywilnego [...] na imię i nazwisko S. N., córka P. B., urodzona [...] grudnia 1894r., zmarła [...] sierpnia 1933 r. w W. wskazując, że jest to akt wtórny i późniejszy względem aktu nr [...] z dnia [...] sierpnia 1933 r. sporządzonego na imię i nazwisko S. N., urodzona w 1878 r. i zmarła [...] sierpnia 1933 r. w W., a więc został sporządzony przy błędnym założeniu braku pierwotnego aktu zgonu. Ponadto organ I instancji wskazał, że kserokopia reprodukcji wykonanej z aktu stanu cywilnego Cerkwii Prawosławnej pw. [...] w W. potwierdza, iż w roku 1878 urodziła się S. N. W postępowaniu tym brała udział jedna strona, tj. D. D., która nie wniosła odwołania od ww. rozstrzygnięcia Wojewody Mazowieckiego.

U. S. wniosła do Wojewody Mazowieckiego żądanie wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] orzekającą o unieważnieniu aktu zgonu nr [...] na imię i nazwisko S. N. z uwagi na fakt, iż jest ona wnuczką zmarłej i jedyną córką nieżyjącego D. N., syna S. N., lecz pomimo tego nie została zawiadomiona jako strona o wszczęciu przedmiotowego postępowania, tym samym bez własnej winy nie brała w nim udziału.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] Wojewoda Mazowiecki wznowił postępowanie zakończone decyzją ostateczną z dnia [...] kwietnia 2012 r., uznając że U. S. dochowała warunkom formalnym określonym w art. 148 § 1 i 2 k.p.a., niezbędnym do wydania postanowienia w przedmiocie wznowienia postępowania. Ponadto, Wojewoda Mazowiecki ustalił, że stronami są również A. W. i W. W.

U. S. w pismach kierowanych do organu I instancji wskazała, że przedmiotowe akty zgonu nr [...] oraz nr [...] dotyczą dwóch osób, o czym ma świadczyć przede wszystkim różnica w nazwisku zmarłej, tj. odpowiednio N. i N., daty urodzenia oraz imion rodziców. Dodatkowo wskazała, że wystąpiła do sądu z wnioskiem o sprostowanie aktu zgonu S. N. nr [...] w zakresie nazwisk rodowego zmarłej "B." na "P." zgodnie z brzmieniem nazwiska uwidocznionym w aktach stanu cywilnego dotyczących jej ojca D. N.

Pozostałe strony postępowania, tj. D. D., A. W. i W. W. wniosły o utrzymanie w mocy decyzji Wojewody Mazowieckiego nr [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r., bowiem przedmiotowe akty zgonu dotyczą tej samej osoby, a wyraz "P." nie jest nazwiskiem rodowym zmarłej, a tzw. otczestwem utworzonym na podstawie imienia ojca.

Wojewoda Mazowiecki w toku wznowionego postępowania występował do Archiwum Państwowego [...] z prośbą o przesłanie odpisów zupełnych aktów urodzenia dzieci zmarłej, tj. K. N., Z. N., N. N. oraz aktu małżeństwa S. B./B. i J. (J.) N. W odpowiedzi Archiwum Państwowe wskazało, że z uwagi na przekazanie ksiąg stanu cywilnego wyznania, prawosławnego do komory fumigacyjnej nie może zrealizować wniosku w zakresie przekazania odpisów aktów urodzenia ww. osób oraz, że nie dysponuje żądanym aktem małżeństwa. Organ I instancji uzyskał również informację od Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego [...], że co do zasady nazwiska osób wyznania prawosławnego mają formę bezosobową, ale możliwe jest tworzenie formy żeńskiej nazwiska poprzez dodanie przyrostka "a" lub "aja". Jeśli nazwisko osoby w danym akcie posiada końcówkę wskazującą na płeć, to odpisy tego aktu wydawane są zgodnie z brzmieniem nazwiska w nim widniejącym.

Ponadto Wojewoda Mazowiecki ustalił, iż U. S. działając jako pełnomocnik swojego ojca D. N. w postępowaniu dotyczącym nabycia spadku po J. N. prowadzonym przez Sąd Rejonowy dla [...] – sygnatura akt [...], posługiwała się odpisem skróconym aktu zgonu S. N. nr [...] sporządzonym przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego [...]

Decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. Wojewoda Mazowiecki odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] kwietnia 2012r. nr [...] orzekającej o unieważnieniu aktu zgonu nr [...] na imię i nazwisko S. N., córka P. B., urodzonej [...] grudnia 1894 r., zmarłej [...] sierpnia 1933r. w W. stwierdzając, że przedmiotowe akty zgonu dotyczą tej samej osoby i rejestrują to samo zdarzenie - zgon S. N. Powyższe - według organu I instancji - znalazło potwierdzenie w dodatkowo zebranym materiale dowodowym.

Od decyzji Wojewody Mazowieckiego odwołała się U. S. i wniosła o jej uchylenie oraz o uchylenie decyzji z dnia [...] czerwca 2013r. Zarzuciła przede wszystkim obrazę przepisów art. 29 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego poprzez uchylenie jednego z dwóch aktów stanu cywilnego w sytuacji, kiedy każdy z nich opisuje inne zdarzenie oraz naruszenie przepisów art. 7 i 77 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, w tym nie zebranie w sposób wyczerpujący dowodów nadto, wskazała na nieprawidłowe ustalenie i powołanie strony przedmiotowego postępowania oraz wydanie decyzji bez uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez sąd.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. Minister Spraw Wewnętrznych działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 i 151 § 1 pkt 2 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania U. S. od decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...], odmawiającej uchylenia decyzji własnej z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] orzekającej o unieważnieniu aktu zgonu nr [...] na imię i nazwisko S. N., córka P. B., urodzonej [...] grudnia 1894r., zmarłej [...] sierpnia 1933r. w W., uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o uchyleniu dotychczasowej decyzji Wojewody Mazowieckiego nr [...] z dnia [...] kwietnia 2012r. unieważniającej akt zgonu nr [...] na imię i nazwisko S. N. córka P. B., urodzonej [...] grudnia 1894r., zmarłej [...] sierpnia 1933 r. w W. oraz odmówił unieważnienia jednego z dwóch aktów zgonu tj. aktu nr [...] sporządzonego dnia [...] sierpnia 1933r. przez Urząd Stanu Cywilnego [...] na imię i nazwisko S. N., urodzona w 1878r. w W., zmarła [...] sierpnia 1933r. w W. oraz aktu nr [...] sporządzonego dnia [...] marca 2002r. przez Urząd Stanu Cywilnego [...] na imię i nazwisko S. N., urodzona [...] grudnia 1894r., zmarła [...] sierpnia 1933r. w W.

W uzasadnieniu Minister wskazał, że w rozpoznawanej sprawie Wojewoda Mazowiecki przyjął, że badane akty nr [...] i nr [...] dotyczą tego samego zdarzenia, podczas gdy akty te zawierają zasadnicze różnice co do nazwiska - "N." oraz "N.", nazwiska rodowego - "B." oraz "B." oraz daty urodzenia - "1878r." i "[...] grudnia 1894r." Jeżeli uwzględni się ponadto rozbieżności w imieniu ojca - "P." oraz "P." jak również to, że w żadnym z aktów nie zostało wpisane nazwisko rodowe matki, to nie sposób stwierdzić tożsamość zdarzeń wynikających z obu analizowanych aktów zgonu, biorąc pod uwagę rozbieżności w zapisach nazwiska osoby zmarłej, a przede wszystkim w zakresie daty urodzenia wskazanej w aktach. Jedna z dat - 1878r. - jest następstwem rejestracji zdarzenia odzwierciedlonym w stosownym akcie wyznaniowym sporządzonym przez duchownego Cerkwii Prawosławnej pw. [...] w W., druga zaś - [...] grudnia 1894r. - jest wynikiem przeprowadzonego przez Sąd Rejonowy dla [...] postępowania o stwierdzenie zgonu.

Minister zauważył, że zebrany materiał dowodowy dotyczący postępowania sądowego będącego podstawą sporządzenia aktu zgonu S. N., nie wyeliminował przesłanki braku tożsamości zdarzenia, tj. zgonu tej samej osoby. Z pisma Sądu Rejonowego dla [...] nr [...] z dnia [...] listopada 2013r. wynika jedynie, iż sprawa nr [...] o stwierdzeniu zgonu S. N. toczyła się z wniosku D. N. oraz z udziałem U. S. Nie wskazuje natomiast na jakich dowodach oparł się wówczas ww. Sąd wydając w dniu [...] stycznia 2002 postanowienie nr [...] o stwierdzeniu zgonu S. N. bowiem nie było sporządzone uzasadnienie.

Zdaniem Ministra nie jest trafna ocena Wojewody Mazowieckiego, iż w oparciu o zachowane dokumenty S. N. urodziła się w 1878 r., ponieważ w tym zakresie posiłkował się kopią reprodukcji wykonanej z aktu stanu cywilnego Cerkwii Prawosławnej pw. [...] w W. w języku rosyjskim. Minister Spraw Wewnętrznych ustalił przy piśmie Archiwum Państwowego [...] nr [...] z dnia [...] sierpnia 2013r., że w zasobach archiwalnych nie został odnaleziony akt urodzenia S. B. (B.), urodzonej w 1878 lub 1894r., córki P. (P.) B. i M. a kopia aktu urodzenia Cerkwii Prawosławnej pw. [...] w W. z 1878r. nr zesp. [...], sygn. [...], karty 23v-24 znajdującego się w aktach przedmiotowego postępowania dotyczy aktu urodzenia innej osoby, tj. S. S., córki M. J. S. i O. A. nie mogła stanowić dowodu który uwzględnił Wojewoda Mazowiecki w swoim postępowaniu. W oparciu o ww. reprodukcję tego aktu urodzenia, organ I instancji uznał 1878 rok za datę urodzenia. Mimo, iż w aktach sprawy znajdowało się pismo Archiwum Państwowego [...] nr [...] z dnia [...] lutego 2012r. informujące o braku aktu urodzenia S. B. w zasobach archiwalnych aktów urodzeń wyznania prawosławnego sporządzonych w 1878 i 1894 roku w W., Wojewoda nie podjął jednak żadnych czynności doprowadzających do wyjaśnienia powstałych rozbieżności.

W ocenie Ministra, dodatkowo argumentem w przedmiotowej sprawie potwierdzającym tezę, że badane akty dotyczą tego samego zdarzenia, nie może być twierdzenie, że różne imiona ojca zmarłej, tj. "P." i "P." są imionami obcojęzycznymi, utrwalonymi pismem odręcznym w dawnym języku rosyjskim, skutkiem czego z dużym prawdopodobieństwem przy dokonywaniu transliteracji mogło dojść do ich błędnego odczytania. Zarówno akt zgonu nr [...] jak również akt zgonu nr [...] został sporządzony w języku polskim, wobec czego nie zachodziła konieczność tłumaczenia danych widniejących w tych aktach, w tym imienia ojca zmarłej.

Rozpatrując sprawę Minister podkreślił raz jeszcze, że organ administracji prowadzący postępowanie w oparciu o art. 29 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, bada przyczyny formalne umożliwiające unieważnienie aktu, nie dotykając natomiast sfery prawdziwości i zgodności z prawdą zapisów danych w tym akcie. Kompetencje do unieważnienia aktu stanu cywilnego z przyczyn merytorycznych należą do sądów powszechnych. Powyższe umożliwia tryb wskazany w art. 30 cytowanej ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, zgodnie z którym akt stanu cywilnego unieważnia się, jeżeli stwierdza zdarzenie niezgodne z prawdą lub uchybienia powstałe przy sporządzaniu aktu zmniejszają jego moc dowodową.

W świetle powyższego oraz stwierdzonych istotnych różnic w zapisach danych w obydwu badanych aktach zgonu, w szczególności daty urodzenia, Minister uznał że nie jest zasadne rozstrzyganie o unieważnieniu jednego z dwóch aktów zgonu.

D. D. i A. K. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję zarzucając jej naruszenie art. 29 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2011 r. Nr 212 poz.1264 ze zm.) przez jego błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie oraz art. 4 i 30 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego przez ich zastosowanie.

W uzasadnieniu stwierdzono, że Minister Spraw Wewnętrznych błędnie doszedł do przekonania, iż w tej sprawie ma zastosowanie art. 4 i 30 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, a nie art. 29 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, gdyż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przez Wojewodę Mazowieckiego jednoznacznie wynika, że oba akty dotyczą tej samej osoby zmarłej w dniu [...] sierpnia 1933 r. w W. (m.in. akta Prokuratury Okręgowej [...] w W.). Wojewoda Mazowiecki powołując na uczestników postępowania zstępnych tej osoby, a Minister Spraw Wewnętrznych rozszerzając jeszcze ten krąg, jednoznacznie uznali, iż akty zgonu zmarłej w dniu [...] sierpnia 1933 r. w W. dotyczą tej samej osoby. A więc, do wyeliminowania jednego z nich ma zastosowanie przepis art. 29 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego a nie art. 4 i 30 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych skarżący wskazali, iż zastosowanie art. 29 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego możliwe jest tylko w przypadku istnienia dwóch aktów stwierdzających to samo zdarzenie. Oba akty muszą konkretyzować to zdarzenie w taki sposób, iż nie może być wątpliwości, że przedmiotem rejestracji w każdym z aktów jest ten sam fakt, przy czym nie jest konieczne, aby treść obu aktów była identyczna, gdyż wystarczy, że ewentualne różnice treści aktu nie uzasadniają, iż może chodzić o różne zdarzenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W wyniku rozpoznania sprawy Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu stanowisko Ministra jest co najmniej przedwczesne.

Stosownie do treści art. 29 ustawy z dnia ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2011 r. Nr 212 poz.1264 ze zm.) organ administracji może unieważnić jeden z dwóch aktów stanu cywilnego, jeżeli zostanie ustalone, że dwa akty stanu cywilnego stwierdzają to samo zdarzenie. Ustalenie to musi być pewne, gdyż chodzi o wyeliminowanie jednego z aktów stanu cywilnego dotyczącego tego samego zdarzenia. W przypadku unieważnienia aktu zgonu chodzi o wyeliminowanie jednego z dwóch aktów dotyczących zgonu tej samej osoby.

Bezsporne jest, że pomiędzy wskazanymi powyżej aktami zgonu istnieją określone różnice co do nazwiska zmarłej - "N." oraz "N.", nazwiska rodowego - "B." oraz "B." oraz daty urodzenia - "1878r." i "[...] grudnia 1894r." Rozbieżności dotyczą także imienia ojca - "P." oraz "P.", a ponadto w żadnym z aktów nie zostało wpisane nazwisko rodowe matki.

Różne są ponadto daty urodzenia zmarłej. Jedna z dat - 1878r. - jest następstwem rejestracji zdarzenia odzwierciedlonym w stosownym akcie wyznaniowym sporządzonym przez duchownego Cerkwi i Prawosławnej pw. [...] w W., druga zaś - [...] grudnia 1894r. - jest wynikiem przeprowadzonego przez Sąd Rejonowy dla [...] postępowania o stwierdzenie zgonu.

W ocenie Sądu pomimo występujących różnic w danych wpisanych w przedmiotowych aktach zgonu nie jest wykluczone samo przez się ustalenie, że akty te dotyczą tego samego zdarzenia. W tym celu niezbędne jest jednak dokonanie szczególnie wnikliwej oceny, czy mimo wystąpienia tych różnic można stwierdzić, że akty te dotyczą tego samego zdarzenia (zgonu się tej samej osoby). Stanowisko to prezentowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych.

W toku postępowania zebrano obszerny materiał dowodowy m.in. przesłuchano świadków, zgromadzono akty stanu cywilnego dotyczące dzieci zmarłej S. Minister w ogóle nie dokonał oceny zgromadzonego materiału dowodowego na podstawie art. 80 k.p.a.

Nie bez znaczenia dla sprawy pozostaje fakt, że do Sądu Rejonowego dla [...] z wnioskiem o stwierdzeniu zgonu S. N. wystąpił D. N., który w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym J. N. posługiwał się aktem zgonu aktu nr [...] sporządzonym dnia [...] sierpnia 1933 r. przez Urząd Stanu Cywilnego [...] na imię i nazwisko S. N., urodzona w 1878r. w W., zmarła [...] sierpnia 1933r. w W. Jednocześnie w innych postępowaniach sądowych prowadzonych z udziałem D. N. oświadczał on iż posiada on rodzeństwo i jest jednym z pięciorga dzieci J. (J.) N. męża S. We wniosku o stwierdzeniu zgonu S. N. D. N. wskazał, iż matka została pochowana na cmentarzu parafialnym w R. Zgodnie z wyjaśnieniami skarżącej D. D. w R. jest jeden grób S. N. urodzonej w 1878r. pochowanej z mężem oraz córką N. i jej mężem.

Uwzględnić należy ponadto fakt, iż wnioskiem z dnia 10 października 2008 r. Prokurator Okręgowy [...] w W. wystąpił do Sądu Rejonowego dla [...] o uchylenie postanowienia tego Sądu o stwierdzeniu nabyciu spadku z dnia [...] marca 1998r. sygn. akt [...] stwierdzającego, że spadek po J. N. na podstawie ustawy nabył syn D. N. w całości, jako wydanego niezgodnie z rzeczywistym stanem prawnym.

Wszystkie te okoliczności i dowody powinny być przedmiotem wnikliwej analizy Ministra Spraw Wewnętrznych celem bezspornego ustalenia czy pomimo różnic wskazanych powyżej w zakresie pisowni nazwiska zmarłej, nazwiska rodowego i imienia ojca, nie jest spełniony warunek wystąpienia dwóch aktów zgonu dotyczącymi tej samej osoby i stwierdzających to samo zdarzenie.

Ponadto w celu ustalenia na jakiej podstawie Sąd Rejonowy dla [...] Wydział II Cywilnego sygn. akt [...] w sprawie o stwierdzenie zgonu, jako datę urodzenia S. N. przyjął dzień [...] grudnia 1984 r., niezbędne jest zapoznanie się przez Ministra z aktami sprawy, w tym z protokołem rozprawy. Z pisma Sądu Rejonowego dla [...] na którym oparł się Minister wynika bowiem jedynie, iż sprawa nr [...] o stwierdzeniu zgonu S. N. toczyła się z wniosku D. N. oraz z udziałem U. S. Nie wskazuje natomiast na jakich dowodach Sąd oparł się wówczas przyjmując datę urodzenia S. N.

Wobec powyższego Sąd stwierdził, iż sprawa nie została wystarczająco wyjaśniona z punktu widzenia możliwości zastosowania w sprawie art. 29 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego i ustalenia czy objęte postępowaniem dwa akty zgonu stwierdzają to samo zdarzenie.

Zdaniem Sądu dopiero uzupełnienie materiału dowodowego, a następnie jego ocena zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 80 k.p.a. pozwoli na ustalenie stanu faktycznego i podjęcie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie.

Mając na uwadze powyższe Sąd doszedł do przekonania, że sprawa wymaga ponownej szczegółowej analizy we wskazanym kierunku, sąd administracyjny nie czyni bowiem własnych ustaleń w sprawie, a jedynie ocenia zaskarżony akt pod względem jego zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Taka kontrola jest jednak możliwa tylko w warunkach wyczerpujących istotę zagadnień ustaleń faktycznych i prawnych dokonanych przez organ administracyjny rozstrzygający sprawę, których w niniejszej sprawie nie poczyniono.

Dlatego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt c ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję.

U. S. wniosła od wyroku skargę kasacyjną na podstawie art. 173 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zaskarżając wyrok w całości. Zaskarżonemu wyroki zarzuciła, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 powołanej ustawy:

1) naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

- art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez niezastosowanie żadnego środka przewidzianego przywołana ustawą w stosunku do decyzji pierwszoinstancyjnych i w konsekwencji pozostawienie ich w obrocie oraz uznanie, iż niepełny materiał dowodowy , w oparciu o który wydano również decyzję w ramach I instancji, nie prowadzi do naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co z kolei pozostaje w sprzeczności z oceną materiału dowodowego, który był podstawą wydania decyzji w II instancji a także regułami rządzącymi dwuinstancyjnością postępowania administracyjnego, w ramach którego to na organie I instancji ciąży obowiązek zebrania materiału dowodowego , natomiast organ II instancji prowadzi postępowanie dowodowe w ograniczonym zakresie,

- art. 145 § 1 pkt c)ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez przyjęcie, że organ nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz nie wykazał należytej dbałości o dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, a zebrane dowody ocenił z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów, co według sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania, podczas gdy organ dokonał prawidłowych i wystarczających do wydania decyzji ustaleń faktycznych oraz ocenił je zgodnie z treścią art. 80 k.p.a., a dalsze prowadzenie postępowania dowodowego i ocena zgromadzonych dowodów pod kątem ich prawdziwości przekraczałaby granice kompetencji organu określone przepisem art. 29 ustawy z dnia września 1986 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego ( DZ. U. z 2011r. Nr 212,poz. 1264 – teks jednolity, z późn. zm.), dalej p. a. s. c., bądź nie miałyby wpływu na treść decyzji z uwagi na brak przymiotu istotności w kontekście sprawy;

2) naruszenie prawa materialnego tj. art. 29 p.a.s.c. poprzez jego błędną wykładnię, prowadzącą do uznania, że każda jakość i ilość rozbieżności pomiędzy aktami stanu cywilnego może prowadzić do unieważnienia jednego z tych aktów przez organ administracji oraz ze każda z tych rozbieżności może być wyjaśniona w toku postępowania administracyjnego ze skutkiem dla treści orzeczenia, podczas gdy organ administracji nie może unieważnić jednego z dwóch aktów stanu cywilnego jeśli akty te zawierają różnice w zakresie podstawowych danych.

W skardze kasacyjnej wnosiła o:

1) uchylenie powyższego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania,

2) zasądzenie od D. D. i A. K. – skarżących w postępowaniu przez WSA – kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa przez pełnomocnika, według norm przepisanych prawem.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną D. D. wniosła o jej oddalenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych i opłaty za pełnomocnictwo.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego: art. 29 ustawy 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego ( tj. Dz.U. z 2011r. Nr 212,poz. 1264 ze zm.) i w związku z tym zarzutem, zarzut naruszenia przepisu postępowania: art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jest zasadny.

Według art. 29 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, jeżeli dwa akty stanu cywilnego stwierdzają to samo zdarzenie, unieważnia się jeden z nich. Unieważnienia dokonuje organ administracji publicznej wyższego stopnia, właściwy dla kierownika urzędu stanu cywilnego, który sporządził akt późniejszy. Artykuł 29 wyznacza przesłanki dopuszczalności zastosowania drogi administracyjnej unieważnienia aktu stanu cywilnego: - po pierwsze, istnienie dwóch aktów stanu cywilnego; - po drugie , stwierdzenie przez te dwa akty tego samego zdarzenia. Przesłanki te muszą wystąpić łącznie.

W sprawie spełniona jest pierwsza przesłanka. Nie jest sporne wystąpienie faktu istnienia dwóch aktów stanu cywilnego – dwóch aktów zgonu S. N.

W sprawie kwestią sporną jest ustalenie, czy oba akty stanu cywilnego stwierdzają to samo. Spełnienie drugiej przesłanki ustanowionej w art. 29 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego musi być rozpoznane z uwzględnieniem regulacji art. 4 tej ustawy, który stanowi, że : " Akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych, ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym". Odnośnie zgonów wyrazy " dowód zdarzeń" należy rozmieć w ten sposób, że zdarzenie jakim jest zgon powinno być uważane za stwierdzone w sposób zgodny z prawdą co do daty, miejsca i okoliczności.

Akt zgonu stanowi dowód faktu, miejsca i daty zgonu oznaczonej z imienia i nazwiska osoby. Wszystkie te okoliczności stanowią "zdarzenie", które jest stwierdzone danym aktem stanu cywilnego. Z przyjętego w art. 29 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego określenia "stwierdzenie tego samego zdarzenia" w przypadku zgonu dotyczy faktu, miejsca i daty zgonu oznaczonej z imienia i nazwiska osoby.

W skardze kasacyjnej trafnie wywiedziono, że przesłanka stwierdzenia przez oba akty "tego samego zdarzenia" nie zachodzi w sprawie. Nie ma podstaw do stwierdzenia, że oba akty zgonu dotyczą tego samego zdarzenia, skoro zawarte w nich dane co do osoby zmarłej, daty urodzenia zawierają zasadnicze różnice. Zasadnie Minister Spraw Wewnętrznych wskazał na istotne różnice co do nazwiska i daty urodzenia.

Dopuszczalność drogi administracyjnej unieważnienia aktów stanu cywilnego wyznaczona w art. 29 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, ograniczona jest do unieważnienia aktu stanu cywilnego z przyczyn formalnych. Unieważnienie z przyczyn materialnych, czyli z powodu niezgodności z prawdą, zastrzeżone jest wyłącznie, zgodnie z art. 30 ustawy o aktach stanu cywilnego, drogą sądową przed sądem powszechnym. W sprawie nie spełniona jest druga przesłanka, przesłanka "tożsamości zdarzenia" stwierdzonego co do nazwiska i daty urodzenia osoby, której dotyczy akt zgonu.

Zasadny jest zatem zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nie można bowiem wyprowadzić naruszenia przepisów postępowania przez organ administracji publicznej co do rozpoznania sprawy, która nie podlega rozpoznaniu na drodze postępowania administracyjnego. Wobec nie spełnienia drugiej przesłanki ustanowionej w art. 29 w związku z art. 4 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, przesłanki "tożsamości zdarzeń", stwierdzanych w obu aktach stanu cywilnego, brak było podstaw do prowadzenia przez organy administracji publicznej postępowania wyjaśniającego, mającego na celu ustalenie, który z tych aktów stwierdza zdarzenia niezgodne z prawdą. Postępowanie w tym zakresie winno być prowadzone w trybie art. 30 w związku z art. 33 ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego.

W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach, a istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, na mocy art. 1888 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

Na podstawie art. 203 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego. Ograniczenie do kosztów postępowania kasacyjnego wynika z reguły ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego przyjętej w art. 200 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.