Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 810/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2017-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1, art. 5 ust. 1, art. 8 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 195
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Asesor WSA Zbigniew Kruszewski (spr.) Protokolant referent stażysta Katarzyna Grycuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2017 r. sprawy ze skargi W.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] czerwca 2017 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (w skrócie: "SKO") po rozpoznaniu odwołania W.O. (skarżącej) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z [...] maja 2016 r. (powinno być [...] maja 2017 r. uwaga WSA) nr [...] o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia SKO wskazało art. 39 ust. 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2016 r. poz. 446), art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1659 ze zm.), art. 2 pkt 1-2, pkt 4, pkt 13 pkt 16, art. 4, art. 5 ust 1 i 3, art. 7 ust. 4, art. 8 ust. 2, art. 10 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r, poz. 195 ze zm. - w skrócie: "u.p.p.w.d."), oraz art. 138 § 1 pkt 1 w ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2016, poz. 23 ze zm. - w skrócie "k.p.a.")

Z uzasadnienia decyzji wynikało, że zapadła ona w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia [...] maja 2017r. Burmistrza orzekł w przedmiocie: odmowy przyznania stronie świadczenia wychowawczego na dzieci N.O., D.O. i A.Z. (SKO wskazało błędnie A.Z.).

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, iż wnioskiem z [...] lutego 2017 r. skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na troje dzieci do 18 roku życia tj. na syna N.O., syna D.O. oraz syna A.Z.. Jako członków rodziny wymieniła we wniosku siebie, konkubenta P.W., syna N.O., syna D.O., syna A.Z. oraz córkę M.W.. Z danych posiadanych przez organ oraz ze złożonego do wniosku oświadczenia o dochodach innych niż podlegające opodatkowaniu wynika, że w roku kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, strona oraz jej partner nie osiągnęli żadnych dochodów. Do wniosku dołączono pisma Sądu Rejonowego sygn. akt [...] na urlopowanie dzieci: N.O., D.O. i A.Z. w dni wolne od nauki w każdy drugi weekend miesiąca oraz w okresie ferii zimowych.

Burmistrz ustalił, iż troje dzieci, na które skarżąca ubiegała się o świadczenie wychowawcze, przebywa w instytucjonalnej pieczy zastępczej. Tym samym - zdaniem organu pierwszej instancji dzieci te nie tworzyły ze skarżącą rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d., gdyż brak jest spełnienia następujących przesłanek: wspólnego zamieszkiwania ze skarżącą oraz pozostawania na jej utrzymaniu. Dlatego, zdaniem organu, nie był spełniony warunek wynikający z art. 5 ust. 1 u.p.p.w.d. stanowiącego, iż świadczenie przysługuje na dziecko w rodzinie. Dalej Burmistrz stwierdził, że ustawodawca jednoznacznie wskazał cel spornego świadczenia jakim jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. W niniejszej sprawie - jak ustalono koszty utrzymania dzieci w instytucjonalnej pieczy zastępczej ponosi Gmina oraz Powiat. Burmistrz uznał również, iż w sprawie wystąpiła również przesłanka negatywna zawarta w art. 8 pkt. 2 u.p.p.w.d. wyłączająca prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci znajdujące się w pieczy zastępczej.

W odwołaniu od decyzji Burmistrza skarżąca podniosła, iż systematycznie urlopuje swoich synów za zgodą Sądu Rejonowego. Poza weekendami spędza z nimi dni wolne od zajęć szkolnych. Wówczas ponosi koszty utrzymania dzieci. Stąd uznała, iż jest uprawniona do uzyskania żądanego świadczenia.

SKO nie podzieliło stanowiska skarżącej, a motywując utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji podzieliło stanowisko Burmistrza, iż skarżąca nie jest uprawniona do uzyskania świadczeń wychowawczych na synów przebywających w pieczy zastępczej. Podobnie jak Burmistrz, SKO uznało, iż synów, którzy nie mieszkają z matką nie można uznać za członków jej rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d., ponieważ zgodnie z tym przepisem rodzina oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci.

SKO wskazało, iż z akt sprawy wynika, że troje dzieci, na które skarżąca ubiegała się o przyznanie świadczenia wychowawczego, przebywa w instytucjonalnej pieczy zastępczej. Dzieci te nie zamieszkują bowiem ze stroną oraz nie pozostają na jej utrzymaniu

Zdaniem SKO w sprawie zachodziła również ujemna przesłanka dla przyznania świadczenia wychowawczego. Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 2 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze nie przysługuje, jeżeli dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w pieczy zastępczej.

Odnosząc się zaś do podnoszonego przez skarżącą tymczasowego pokrywania kosztów utrzymania dzieci w trakcie urlopowania SKO uznało, iż kwestię przyznania świadczenia w wysokości proporcjonalnej reguluje art. 5 ust. 2 ustawy. Zgodnie z tym przepisem świadczenie wychowawcze wypłacane jest w niepełnej wysokości w sytuacji: urodzenia dziecka, ukończenia przez dziecko 18. roku życia oraz pozostawanie dziecka pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu. Wówczas kwotę świadczenia wychowawczego przysługującego za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę tego świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które to świadczenie przysługuje. Celem tego przepisu jest przyznanie osobie uprawnionej jedynie takiej kwoty świadczenia, która odpowiada sprawowaniu rzeczywistej opieki nad niepełnoletnim dzieckiem. W przepisie tym brak jest sytuacji urlopowania dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej, a zatem brak jest możliwości zastosowania tej normy prawnej w sytuacji pozostawania pod pieczą rodzica dziecka, którego wychowanie przejęła placówka opiekuńczo- wychowawcza. Brak jest zatem podstaw do przyznania stronie świadczenia wychowawczego w wysokości proporcjonalnej do ilości dni w których faktycznie sprawowała opiekę nad dziećmi

SKO podzieliło stanowisko Burmistrza, iż koszty utrzymania dzieci strony zostały przerzucone na placówki opiekuńczo wychowawcze zgodnie z § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 22 grudnia 2011 r. w sprawie instytucjonalnej pieczy zastępczej. Ciężar pokrywania wydatków związanych z wychowywaniem dzieci i opieką nad nimi oraz zaspokajaniem ich potrzeb życiowych został więc przerzucony na instytucjonalną pieczę zastępczą, w której one przebywają. SKO argumentowało dalej, iż z akt sprawy wynika, iż skarżąca nie partycypowała w kosztach utrzymania dzieci w pieczy zastępczej, a zatem nie wywiązywała się z obowiązku alimentacyjnego względem dzieci, Tym samym, w ocenie Kolegium, skoro dzieci przebywają w pieczy zastępczej, w której zapewnione jest wychowanie oraz opieka, których skarżąca nie realizowała, przyznanie świadczenia wychowawczego jest nieuzasadnione w świetle ustawowego celu wynikającego z art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d.

W ocenie Kolegium fakt krótkotrwałego przebywania pod pieczą rodziców, w przypadku umieszczenia dzieci w pieczy zastępczej, nie może stanowić uprawnienia do świadczenia wychowawczego, gdyż jego celem jest wsparcie osób wychowujących dzieci. Z treści normy prawnej zawierającej negatywne przesłanki świadczenia wychowawczego nie wynikają żadne wyjątki uprawniające do odstąpienia od wynikającej reguły. Fakt urlopowania dzieci pod pieczę matki nie wpływa w żaden sposób na zmianę statusu tych dzieci, nadal bowiem są to dzieci, które zostały umieszczone w pieczy zastępczej. W okresach urlopowania dzieci koszty ponoszone przez Powiat oraz Gminę nie są pomniejszane. Biorąc powyższe pod uwagę, należy stwierdzić, że N.O., D.O. oraz A.Z. mają zapewnioną opiekę, wychowanie oraz zaspokojone potrzeby życiowe, a pokrycie wydatków z tym związanych ciąży na Powiecie oraz Gminie. Fakt, że dzieci umieszczone w Powiatowym Domu Dziecka, korzystając z przepustki, przebywają w domu rodzinnym, nie ma znaczenia w przedmiotowej sprawie, gdyż obowiązki w zakresie zapewnienia dzieciom całodobowej opieki i wychowania oraz zaspokajania ich potrzeb życiowych zgodnie z art. 93 ust. 4 pkt 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nadal spoczywają na placówce opiekuńczo -wychowawczej, w której dzieci zostały umieszczone postanowieniem sądu.

Skarżąca nie zgodziła się z decyzją SKO i pismem z [...] lipca 2017 r. wywiodła od niej skargę do tut. Sądu.

Zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie: art. 138 § 1, art. 7 i art. 77 k.p.a. jak również art. 5 ust. 3 u.p.p.w.d. a tym samym uniemożliwienie skarżącej nabycia prawa do świadczenia wychowawczego na synów w okresie od [...] lutego do [...] września 2017 r.

Podnosząc tej treści zarzuty skarżąca wniosła o:

1. Zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia wychowawczego,

2. Zasądzenie zapłaty świadczenia wychowawczego za okres od [...] lutego 2017 r. do [...] września 2017 r. w kwocie po 500 zł za każdy miesiąc za każde dziecko

3. Zasądzenie wypłaty ustawowych odsetek od zaległości

4. Zasądzenie zwrotu kosztów postępowania

5. Ewentualnie o uchylenie decyzji organów obydwu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu skargi podniosła, iż od listopada 2016 r. za zgodą sądu urlopuje synów w co drugi weekend w miesiącu oraz w dni wolne, w tym: w ferie zimowe i wakacje letnie. W związku z tym ponosi koszty związane z przywiezieniem i odwiezieniem synów na przepustki jak również koszty ich wyżywienia w okresie ich urlopów. Finansuje również wycieczki szkolne synów D.O. i A.Z.. Podniosła, iż na urlopowanie dzieci do domów rodzinnych też należy się świadczenie wychowawcze dla rodzin biologicznych, które utrzymują swoje dzieci w dniach urlopowania.

SKO, pismem z [...] sierpnia 2017 r. zawierającym odpowiedź na skargę wniosło o jej oddalenie. Uzasadniając swe stanowisko, Kolegium ponowiło argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod kątem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm. - w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Dokonując kontroli sądowej zaskarżonego aktu w tak zakreślonych granicach kognicji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, ponieważ nie dotykały jej naruszenia prawa skutkujące konieczność wyeliminowania zaskarżonego aktu z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a.

Zaskarżoną decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję Burmistrza o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na trójkę dzieci skarżącej. W ocenie Sądu zasadnie.

Prawo do świadczenia wychowawczego reguluje ustawa z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 tej ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Ustawa określiła również podmiotowo krąg osób uprawnionych do świadczenia, wskazując: matkę, ojca, opiekuna faktycznego dziecka lub opiekuna prawnego (art. 4 ust. 2 ustawy). Zgodnie zaś z art. 5 ust. 1 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy w wysokości 500 zł na dziecko w rodzinie. Definicję legalną "rodziny" zawarto w art. 2 ust. 16 ustawy, zaliczając do niej małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące z nimi i pozostające na ich utrzymaniu dzieci. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze nie przysługuje jeżeli dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w pieczy zastępczej.

Z dokumentów zawartych w aktach administracyjnych, potwierdzających zarazem wiarygodność oświadczeń skarżącej ,wynika, iż troje spośród czworga dzieci skarżącej, tj. A.Z., D.O. i N.O. przebywały pod instytucjonalną pieczą zastępczą w Powiatowym Domu Dziecka i Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym. Z akt wynika również, iż skarżąca ma ograniczone prawa rodzicielskie oraz, że uzyskała pozwolenie sądu na urlopowanie dzieci, które systematycznie spędzają z nią dni wolne od zajęć szkolnych - święta, ferie oraz co drugi weekend (vide: zaświadczenie Dyrektora Centrum Obsługi Placówek Opiekuńczo Wychowawczych Powiatu z [...] lutego 2017 r. - k. 35 akt adm., oświadczenia skarżącej).

Przyjmując taki stan faktyczny jako punkt wyjścia dla oceny zasadności sformułowanego w zaskarżonej decyzji wniosku o braku podstaw do przyznania świadczenia wychowawczego należy stwierdzić, co następuje.

Jak trafnie przyjęły organy orzekające w niniejszej sprawie, jednym z istotnych kryteriów stanowiących przesłankę dla przyznania świadczenia wychowawczego jest miejsce zamieszkania dziecka. Art. 5 ust. 1 u.p.p.w.d. wprost stanowi bowiem, iż świadczenie przysługuje na dziecko w rodzinie, zaś definicję legalną pojęcia rodzina zawarto w art. 2 pkt 16 ustawy zaliczając do rodziny wyłącznie dzieci zamieszkujące wspólnie z osobami zaliczonymi do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia (art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d.). Ustalenia zatem wymagało czy dzieci skarżącej – A.Z., D.O. i N.O. zamieszkują z matką.

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie zawiera własnej definicji miejsca zamieszkania dziecka. Znaczenia tego poszukiwać w regulacjach ogólnych zawartych w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (w skrócie: "k.c."). I tak: zgodnie z art. 26 § 1 k.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Zgodnie zaś z art. 27 k.c. miejscem zamieszkania osoby przebywającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna. Przepis ten dotyczy również dziecka dla którego ustawiono opiekę z powodu pozbawienia rodziców władzy rodzicielskiej. Zgodnie natomiast z art. 149 § 4 pkt 3 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682) opiekę nad dziećmi umieszczonymi w placówce opiekuńczo - wychowawczej powierza się osobom prowadzącym tę placówkę. Nie budzi wątpliwości, że skarżąca nie posiada pełni władzy rodzicielskiej, a jej synowie zostali umieszczeni na stałe w placówkach sprawujących instytucjonalną pieczę zastępczą. Nie można zatem przyjąć, iż w sensie prawnym miejscem zamieszkania A.Z., D.O. i N.O. jest miejsce zamieszkania skarżącej. Przeciwnie: uznać należy, iż ich miejscem zamieszkania jest miejscowość w których znajdują się placówki w których zostali umieszczeni.

Pomijając nawet jednak prawne rozumienie pojęcia "miejsce zamieszkania", nie można uznać, iż trzej synowie skarżącej zamieszkują z nią nawet w znaczeniu potocznym. Za kryterium wyróżniające "zamieszkiwanie" przyjąć bowiem należy zlokalizowanie centrum spraw życiowych oraz faktyczny stały pobyt. Z akt sprawy wynika, iż synowie skarżącej od [...] października 2012 r. nieprzerwanie przebywają pod pieczą zastępczą (vide: pismo Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie z [...] marca 2017 r. nr [...] - k. 39 akt adm.) a dopiero w 2016 roku skarżąca wystąpiła o wydanie zgody na urlopowanie synów, czym poprzedziła złożenie (w lutym 2017 roku) wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego. Nie kwestionując oświadczenia skarżącej o regularnym korzystaniu z możliwości zabierania synów z placówek do swego domu, nie można uznać, iż w związku z tym synowie skarżącej zamieszkali z matką. Przeciwnie, ich stałym miejscem zamieszkania pozostawały placówki opiekuńcze sprawujące pieczę zastępczą. W konsekwencji synowie skarżącej mogli zostać nie uznani za członków rodziny w specyficznym rozumieniu nadawanym temu określeniu przez art. 2 ust. 16 u.p.p.w.d. Przepis ten zawiera bowiem legalną definicję pojęcia "rodzina". Ustawodawca posłużył w niej się kryterium faktycznym jakim jest wspólne zamieszkiwanie. Konsekwencją uznania, że dziecko nie zamieszkuje wspólnie z osobą (bądź osobami) wymienionymi w art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d., jest brak prawa tych osób do uzyskania świadczenia wychowawczego, ponieważ z art. 5 ust. 1 ustawy wynika, że świadczenie przysługuje "na dziecko w rodzinie". Błędny jest jednocześnie podniesiony w skardze argument, iż świadczenie przysługuje rodzinom naturalnym. Skoro bowiem ustawa definiuje pojęcie "rodziny" w sposób wyraźny i szczegółowy, to nieuprawnione jest przyjęcie, że słowo "rodzina" użyte w art. 5 ust. 1 ustawy ma inne znaczenie niż określone w art. 2 pkt 16 ustawy. Należy bowiem wskazać, iż w przypadku istnienia definicji legalnej, sformułowanego przez nią znaczenia definiowanego terminu nie wolno przełamywać przy zastosowaniu innych rodzajów wykładni (M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki, Warszawa 2002, s. 203-205). Tym samym nie można przyjmować, iż pojęcie rodziny na gruncie u.p.p.w.d. jest pojemniejsze od zdefiniowanego w art. 2 pkt 16 tej ustawy. Nie pozwala na zaliczenie do rodziny (w rozumieniu ustawy) dziecka niezamieszkującego wspólnie z rodzicami bądź innymi osobami wymienionymi w art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d.

Tym samym organy obu instancji zasadnie przyjęły, iż w przypadku skarżącej nie jest spełniony warunek wynikający z art. 5 ust. 1 ustawy, z którego wynika, że świadczenie przysługuje na dziecko w rodzinie.

Trafne były również pozostałe argumenty którymi wsparto ostateczną konkluzję o braku podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej i przyznania jej świadczenia wychowawczego.

Z pewnymi, opisanymi poniżej, zastrzeżeniami przyjąć należy, iż przyznaniu skarżącej świadczenia wychowawczego na trzech synów samoistnie sprzeciwia się art. 8 pkt 2 u.p.p.w.d. zgodnie z którym świadczenie wychowawcze nie przysługuje jeżeli dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej (rodzinnej jak i instytucjonalnej - art. 34 pkt 1 i 2 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej Dz. U. z 2017 r. poz. 697 ze zm. - w skrócie: "u.w.r.s.p.z.").

Brzmienie art. 8 pkt 2 u.p.p.w.d. nasuwa skojarzenie z podobnie brzmiącymi i stanowiącymi przedmiot wykładni sądowej przepisami innych ustaw. Należy bowiem zauważyć, iż na gruncie art. 7 pkt 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.) wyłączającego prawo do zasiłku rodzinnego w sytuacji gdy dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w pieczy zastępczej, sądy administracyjne przyjmowały, iż samo umieszczenie dziecka pod pieczą zastępczą, nie wyłączało prawa do świadczeń, a urlopowanie od pobytu w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie i faktyczne przebywanie dziecka na ten czas u rodziców lub jednego z rodziców, nie wyklucza przyznania zasiłku rodzinnego na okres pobytu dzieci u rodzica (zob. np. wyr. WSA w Poznaniu z 12 października 2006 r. IV SA/Po 772/05, wyr. NSA z 24 stycznia 2008 r. I OSK 526/07, wyr. WSA w Gliwicach z 12 lutego 2016 r. IV SA/Gl 726/15, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - www.orzeczenia.nsa.gov.pl - w skrócie: "CBOSA"). Analogiczne stanowisko prezentowane było na gruncie art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r. poz. 489 ze zm.) zgodnie z którym świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują, jeżeli osoba uprawniona instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej (zob. np. wyr. WSA w Bydgoszczy: z 26 października 2010 r. II SA/Bd 963/10, z 3 czerwca 2014 r. II SA/Bd 422/14, CBOSA).

Tym niemniej, w ocenie Sądu, podobieństwo treściowe wymienionych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów z zapisem zawartym w art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.p.w.d. nie uzasadnia przyjęcia, iż urlopowanie dziecka z placówki sprawującej instytucjonalną pieczę zastępczą uprawnia rodzica do uzyskania świadczenia wychowawczego.

Należy bowiem zwrócić uwagę na odmienne cele świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw. Cel ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ustawodawca określił w jej preambule. Wynika z niej, ustawa służy wsparciu osób ubogich niebędących w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb w sytuacji, gdy nie otrzymują należnego im wsparcia od osób zobowiązanych wobec nich do alimentów. Wsparciu materialnemu rodzin, które z uwagi na trudna sytuację materialną nie są w stanie sfinansować podstawowych potrzeb życiowych służy również pomoc państwa na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tym samym, należy uznać, iż udzielanie pomocy na podstawie przepisów tych ustaw dla rodziców dzieci umieszczonych w pieczy zastępczej, lecz korzystających z urlopów, służy wyłącznie zapewnieniu podstawowego utrzymania na czas pobytu w domu. Życzliwej dla uprawionych wykładni przepisów wyłączających ze świadczeń dzieci umieszczone w pieczy zastępczej sądy dokonywały właśnie przy uwzględnieniu socjalnego celu pomocy czyli dla zapewnienia środków wystarczających do utrzymania materialnego dzieci w okresie ich pobytu w rodzinach.

Tymczasem cele wsparcia udzielanego na podstawie u.p.p.w.d. wynikają z art. 4 ust. 1 tej ustawy wedle którego świadczenie wychowawcze służy częściowemu pokryciu kosztów związanych z wychowaniem dziecka. Wsparcie to nie służy zatem bezpośrednio celom socjalnym (z wyjątkiem świadczenia na "pierwsze dziecko"), lecz jest zasadniczo oderwane od sytuacji materialnej osób uprawnionych. Służy promocji rodzicielstwa, nie zaś udzielaniu pomocy o charakterze socjalnym. Stąd automatyczne transponowanie opisanych powyżej poglądów orzeczniczych na grunt przepisów u.p.p.w.d. jest, zdaniem Sądu, nieuprawnione.

Nadto, jak trafnie przyjęły organy, świadczenie wychowawcze przyznawane jest osobom na których spoczywa ciężar wychowania dziecka. Zgodzić należy się ze stanowiskiem SKO oraz Burmistrza, iż świadczenie wychowawcze przysługuje temu z kręgu osób wymienionych w art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d., który wspólnie zamieszkuje z dzieckiem, zaspokaja jego potrzeby, wychowuje je i utrzymuje. Pogląd taki jest zresztą prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. np.: wyr. WSA w Poznaniu z 14 czerwca 2017 r. II SA/Po 257/17, wyr. WSA we Wrocławiu IV SA/Wr 543/16 opubl. w CBOSA). I choć był formułowany w uzasadnieniach orzeczeń w sprawach dotyczących prawa do świadczenia wychowawczego dla rodziców żyjących oddzielnie, lecz wynikająca z nich wykładnia art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. wedle której zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia wychowawczego jest faktyczne sprawowanie pieczy, utrzymywanie i wychowywanie dziecka. Wykładnia ta, jako że dotyczy zasady ogólnej, przystaje do wszystkich stanów faktycznych w sprawach mających za przedmiot świadczenia wychowawcze, w tym również do stanu faktycznego takiego, jaki występuje w niniejszej sprawie.

W ocenie Sądu organy orzekające w sprawie, odczytując z ustawy przesłanki przyznania świadczenia wychowawczego, nadały właściwą wagę wynikającemu z celu wsparcia warunkowi jakim jest wychowywanie dziecka (art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d.). Prawidłowo również zdefiniowały to pojęcie posługując się znaczeniem słownikowym. Przyjęte znaczenie tego wyrażenia nie kłóci się z jego intuicyjnym - potocznym rozumieniem. Wychowywanie dziecka to bowiem działanie rodziców (opiekunów) dla ukształtowania osobowości oraz zapewnianie warunków rozwoju fizycznego i psychicznego, w tym zapewnienie opieki i doprowadzenie do dorosłości (zob. też Uniwersalny słownik języka polskiego [red. S. Dubisz] Warszawa 2003 tom 5, str. 238). Wychowanie zatem obok elementu związanego z ukształtowaniem i rozwojem psychicznym obejmuje także opiekę materialną nad dzieckiem.

Zgodzić się należy z konkluzją sformułowaną w zaskarżonej decyzji, iż w przypadku synów skarżącej ciężar wychowania dzieci spoczywał na placówkach sprawujących pieczę zastępczą. Po pierwsze bowiem obarczał je prawny obowiązek zapewnienia opieki i wychowania. Wynika to już z art. 2 ust. 2 u.w.r.s.p.z. gdzie wskazano, iż system pieczy zastępczej to zespół osób, instytucji i działań mających na celu zapewnienie czasowej opieki i wychowania dzieciom w przypadkach niemożności sprawowania opieki i wychowania przez rodziców. Sprawowanie instytucjonalnej pieczy zastępczej przez placówkę opiekuńczo - wychowawczą (art. 93 ust. 1 pkt 1 u.w.r.s.p.z.) obejmuje również zapewnienie dziecku całodobowej opieki i wychowania oraz zaspokajanie jego niezbędnych potrzeb, w szczególności emocjonalnych, rozwojowych, zdrowotnych bytowych, społecznych i religijnych (art. 93 ust. 4 pkt 1 u.w.r.s.p.z.). Szczegółowo obowiązki placówki opiekuńczo - wychowawczej w zakresie zapewnienia opieki i wychowania określa § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 22 grudnia 2011 r. w sprawie instytucjonalnej pieczy zastępczej (Dz. U. Nr 292 poz. 1720). Wyczerpują one w sposób zupełny zakres potrzeb życiowych dziecka oddanego pod pieczę zastępczą. I wprawdzie z założenia system pieczy zastępczej ma charakter przejściowy i służyć ma przywróceniu dziecka do rodziny naturalnej (zob. S. Nitecki, Ustawa o wpieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Komentarz, wyd. elektr. LEX, 2016 uwaga 6 do art. 2), to jednak na czas sprawowania pieczy przez placówkę opiekuńczo - wychowawczą ciężar opieki dzieckiem, a zatem również ponoszenie kosztów wychowania dziecka spoczywa właśnie na placówce.

Pomijając nawet prawne uwarunkowania, należy zauważyć, że z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż całość kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem synów skarżącej pokrywał powiat i gmina (vide: dokumentacja finansowa - k. 9 - 30 akd adm.). Wynika z nich również, że skarżąca nie wywiązywała się z obowiązku alimentacyjnego względem dzieci (vide: pismo Dyrektora Centrum Obsługi Placówek Opiekuńczo - Wychowawczych Powiatu z [...] lutego 2017 r. - k. 32 akt adm.). Nie ponosiła też obowiązkowych opłat za wyżywienie synów w placówkach (vide: pismo Dyrektora MOW z [...] marca 2017 r. - k. 45 akt adm.). Skarżąca ponosi wyłącznie koszty wyżywienia dzieci w czasie gdy przebywają pod jej pieczą w okresie urlopowania. Przy uznaniu nawet za wiarygodne zawartego w skardze oświadczenia skarżącej, iż skarżąca finansowała także wycieczki szkolne synów, należało uznać, iż nie był to argument, uprawniający wniosek, iż skarżąca ponosi koszty wychowania synów. Możliwe jest uznanie, iż zaledwie częściowo, w nieznacznej części, partycypowała w wydatkach związanych zaspokajaniem potrzeb synów. Z materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania wynika, iż zasadnicze i podstawowe koszty związane z wychowaniem synów skarżącej są pokrywane ze środków publicznych. To na jednostkach opiekuńczo - wychowawczych spoczywał ekonomiczny ciężar wychowania synów skarżącej. Stąd, jak zasadnie przyjęły organy obu instancji, nie były spełnione przesłanki przyznania świadczenia rodzinnego wynikające z art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 u.p.p.w.d.

Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutów skargi.

Nie można uznać, by zaskarżona decyzja naruszała art. 7 i art. 77 k.p.a. Organy poddały bowiem analizie całość zgormadzonego materiału dowodowego. Sąd nie znalazł również podstaw do zakwestionowania przyjętej podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Stan faktyczny sprawy był zresztą w gruncie rzeczy niesporny. Nie było wątpliwości, iż skarżąca jest matką trójki synów, którzy przebywali pod pieczą zastępczą oraz, że skarżąca synów regularnie urlopuje. Strony różniła wyłącznie materialnoprawna ocena stanu faktycznego. Skarga nie zawiera jednocześnie argumentów z których wynikałoby w czym konkretnie skarżąca upatrywała naruszenia wspomnianych przepisów k.p.a.

Niezasadny był także zarzut naruszenia art. 138 § 1 k.p.a. Przepis ten zawiera katalog rozstrzygnięć organu odwoławczego. Zaskarżona decyzja nie zawiera rozstrzygnięcia nieprzewidzianego w tym katalogu, zaś decyzja o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji jest procesowym wyrazem uznania, iż w wyniku rozpoznania sprawy przez organ odwoławczy nie zachodziła potrzeba zmiany rozstrzygnięcia sformułowanego w decyzji organu pierwszej instancji.

Na uwzględnienie nie zasługiwał wreszcie zarzut naruszenia art. 5 ust. 3 u.p.p.w.d. przewidujący możliwość ubiegania się o świadczenie wychowawcze również na pierwsze dziecko. Skarżąca wniosła bowiem o przyznanie świadczenia wychowawczego na dzieci, których nie wychowuje, a zatem w jej przypadku - z przyczyn opisanych w niniejszym uzasadnieniu - w ogóle nie zachodziły przesłanki przyznania żądanego świadczenia. Z tej przyczyny nie było w ogóle podstaw do rozważania czy są spełnione przesłanki zastosowania art. 5 ust. 3 u.p.p.w.d.

Z powyższych względów Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja odpowiadała prawu i w związku z tym oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.