Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 188/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2013-09-27 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 244  par. 1, art. 246  par. 1 pkt 2, art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Ewa Janowska po rozpoznaniu w dniu 27 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 25 stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego na skutek sprzeciwu skarżącego na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 9 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Op 188/13 o odmowie przyznania prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 6 czerwca 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 25 stycznia 2013 r., nr [...]. W tym samym dniu, skarżący złożył wniosek o doręczenie uzasadnienia wyroku wraz z uzasadnieniem oraz o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że utrzymuje się z zasiłku przyznawanego przez MOPS. Oświadczył, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe wraz z dwudziestoczteroletnią córką (studentka) i szesnastoletnim synem (uczeń gimnazjum), a jedynym dochodem tego gospodarstwa są zasiłek stały i zasiłek pielęgnacyjny, w łącznej wysokości 542 zł. Skarżący posiada ponadto dom o powierzchni 180 m², mieszkanie o powierzchni 55 m² i nieruchomość rolną o powierzchni 29,29 m².

Wezwaniem z dnia 11 czerwca 2013 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do uzupełnienia wniosku przez złożenie dodatkowych informacji i stosownych dokumentów źródłowych, przez przedłożenie: kserokopii wyciągów z posiadanych przez wnioskodawcę i członków jego gospodarstwa domowego rachunków bankowych, z ostatnich dwóch miesięcy, tj. kwiecień i maj 2013 r.; kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez wnioskodawcę i córkę w 2012 r. (PIT); dokumentów potwierdzających uzyskiwany dochód miesięczny; pisemnej informacji na temat wysokości ponoszonych przez wnioskodawcę i rodzinę kosztów na bieżące utrzymanie członków rodziny oraz wydatków na utrzymanie mieszkania; pisemnej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających wnioskodawcy i dzieciom pokrycie ww. kosztów utrzymania.

Powyższe wezwanie zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do jego treści w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia, może spowodować nieuwzględnienie wniosku, skutkujące odmową przyznania prawa pomocy. Nie zostało one doręczone skarżącemu, albowiem przesyłka pocztowa zawierająca wezwanie została zwrócona w dniu 3 lipca 2013 r. do tut. Sądu z adnotacją, iż nie została podjęta w terminie.

W dniu 2 lipca 2013 r. skarżący złożył osobiście ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Zwrócił się także o "umorzenie opłaty naliczonej, przyznanej w związku z powództwem", z uwagi na niskie dochody, uniemożliwiające jej uiszczenie.

Postanowieniem z dnia 9 lipca 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, uzasadniając to niespełnieniem przez skarżącego przesłanek materialnych z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), warunkujących przyznanie tego prawa.

Odpis postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy został wysłany na adres skarżącego, lecz ten nie odebrał przesyłki zawierającej korespondencji sądowej, pomimo dwukrotnego awizowania w dniach: 15 lipca 2013 r. i 23 lipca 2013 r., o czym świadczą adnotacje na kopercie i pocztowym zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki (k-60 akt sądowych). W dniu 17 lipca 2013 r. skarżący osobiście złożył w siedzibie tut. Sądu sprzeciw na wyżej podane postanowienie referendarza sądowego, w którym podniósł, że uzasadnienie WSA w Opolu jest jedynie odniesieniem się co do treści merytorycznej "powództwa" i nie stanowi odniesienia co do meritum, tj. wysokości przyznanych kwot i ich zasadności co do wielkości w odniesieniu do dochodów "powoda". Skarżący podniósł także, że organ I instancji przez zatrzymanie prawa jazdy, uniemożliwił mu "normalne funkcjonowanie".

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.)- zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

W niniejszej sprawie skarżący wniósł sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego z dnia 9 lipca 2013 r. w ustawowym terminie, a więc postanowienie to utraciło moc, a wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpoznaniu przez Sąd.

Przechodząc zatem do oceny okoliczności sprawy Sąd zważył, iż w przywołanej wyżej ustawie "P.p.s.a.", przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o ustanowienie radcy prawnego z urzędu, winien zatem wykazać, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu, wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby u niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy nastąpić może w przypadku wykazania, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym własnym i swojej rodziny pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie.

Prawo pomocy obejmować zatem powinno osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, pomimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady.

W przedmiotowej sprawie wnioskodawca nie wykazał, aby jego sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Na taką ocenę miało wpływ przede wszystkim niewykonanie przez wnioskodawcę zarządzenia z dnia 11 czerwca 2013 r., do przedłożenia stosownych dokumentów i udzielenia odpowiedzi na zawarte w zarządzeniu pytania, dotyczące sytuacji materialnej strony. Wnioskodawca w żaden sposób nie odniósł się do wezwania, pomimo że niejednokrotnie stawiał się osobiście w siedzibie tut. Sądu w celu przejrzenia akt sprawy, np. w dniach: 26 czerwca 2013 r., 2 lipca 2013 r., 28 sierpnia 2013 r., 2 września 2013 r., 10 września 2013 r., 16 września 2013 r., co wynika z Rejestru Udostępniania Akt znajdującego się w Wydziale Informacji Sądowej Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu. Osobiście także składał pisma procesowe (m.in. w dniach: 29 lipca 2013 r. i 19 sierpnia 2013 r.). Skarżący posiadał zatem wiedzę na temat nałożonego na niego obowiązku uzupełnienia wniosku, a także treści postanowienia odmawiającego mu przyznania prawa pomocy. Istnieją bowiem uzasadnione podstawy do przyjęcia poglądu, że skoro przeglądał akta sprawy w dniach: 26 czerwca 2013 r. i 2 lipca 2013 r., to zapoznał się zarówno z treścią wezwania referendarza sądowego z dnia 11 czerwca 2013 r. zobowiązującego do dokonania wskazanych w nim czynności (por.: k-24), jak również z treścią postanowienia z dnia 9 lipca 2013 r. (por.: k-45-50). Pomimo tego jednakże, nie podjął działań zmierzających do wypełnienia nałożonego przez Sąd obowiązku i nie uzupełnił wniosku o prawo pomocy.

Z powyższych względów niewykonanie wezwania do przedłożenia stosownych wyjaśnień i dokumentów źródłowych, nie pozwala uwzględnić wniosku, bowiem pozostawia bez odpowiedzi te wszystkie pytania, które w wezwaniu postawiono, a które w sposób istotny odnoszą się do sytuacji materialnej skarżącego. Nieprzedłożenie dodatkowych dokumentów uniemożliwia bowiem weryfikację twierdzeń skarżącego poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, w zakresie uzyskiwanego dochodu, czy wydatków na niezbędne utrzymanie wnioskodawcy i jego rodziny. Wynikający jedynie z formularza wniosku opis sprawy, rodzi zastrzeżenia co do wiarygodności twierdzenia o złej sytuacji materialnej skarżącego, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę możliwości płatniczych skarżącego.

Uznać zatem należało, że złożone oświadczenie jest niewystarczające dla ustalenia faktycznych możliwości finansowych strony, a należy ponownie podkreślić, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar przedstawienia okoliczności i wskazania faktów uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Z uwagi na powyższe okoliczności wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie.

Odnosząc się natomiast do następnego wniosku skarżącego z dnia 2 lipca 2013 r. o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, złożonego w trakcie rozpoznawania pierwszego wniosku z dnia 6 czerwca 2013 r., przyznać należy rację referendarzowi sądowemu, który uznał o konieczności pozostawienia kolejnego wniosku skarżącego w aktach sprawy, bez nadawania mu dalszego biegu. Wszczęcie bowiem kolejnego postępowania o przyznanie prawa pomocy, w trakcie trwania poprzedniego postępowania, które nie zostało zakończone wydaniem rozstrzygnięcia, należy uznać za bezzasadne. W szczególności wobec faktu, że obydwa wnioski są tożsame co do zakresu żądania, tj. dotyczą ustanowienia pełnomocnika z urzędu, a ponadto kolejny wniosek z dnia 2 lipca 2013 r., nie zawiera nowych okoliczności sprawy, mogących mieć wpływ na ocenę sytuacji materialnej skarżącego. Ogranicza się jedynie do wskazania zakresu żądania, nie przedstawiając jego uzasadnienia.

Odnosząc się z kolei do wniosku o "umorzenie opłaty" wskazać należy, że skarżący w myśl art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a., jest zwolniony od obowiązku uiszczania kosztów sądowych, obejmujących opłaty sądowe, w tym wpis i opłatę kancelaryjną.

Wobec powyższego, Sąd na zasadzie art. 254 § 1 w związku z art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.