Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 380/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 75i
journal: Dz.U. 2009 nr 146 poz 1188
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant ref. staż. Paulina Dymińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką oddala skargę


UZASADNIENIE

M. D., reprezentowana w toku postępowania sądowego przez adwokata złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2012 nr [...] utrzymującą w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] września 2012 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] ustalającą negatywny wynik egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką M. D..

Z uzasadnienia uchwały wynika, że M. D. uzyskała z testu 99 punktów, tymczasem zgodnie z treścią art. 75 i ust. 3 ustawy – Prawo o adwokaturze, pozytywny wynik z egzaminu wstępnego uzyskuje kandydat, który otrzymał z testu co najmniej 100 punktów, a zatem uzyskana przez M. D. liczba punktów przesądza o negatywnym wyniku egzaminu.

W odwołaniu od uchwały nr [...] Komisji Egzaminacyjnej M. D. zarzuciła:

1. niewłaściwe zastosowanie § 11 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz przeprowadzenia egzaminu wstępnego polegające na odmowie wymiany karty odpowiedzi, w sytuacji niewłaściwego przeniesienia na kartę odpowiedzi uprzednio zaznaczonych w teście odpowiedzi na pytania, od nr 80 do nr 84.

2. naruszenie art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, polegające na błędnej konstrukcji pytań nr 13 i 86, odnośnie do których dwie z podanych propozycji odpowiedzi uznać należy za poprawne.

M. D. wniosła o zmianę zaskarżonej uchwały i uznanie, że uzyskała pozytywny wynik z egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką.

W związku z podniesionym przez odwołującą się zarzutem odmowy wydania jej drugiego egzemplarza karty odpowiedzi pismem z dnia 29 października 2012 r. Minister Sprawiedliwości zwrócił się do przewodniczącego Komisji kwalifikacyjnej o złożenie dodatkowych informacji w tej sprawie. Po nadesłaniu przez przewodniczącego wyjaśnienia poinformowano M. D. o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym w niniejszej sprawie materiałem dowodowym. Odwołująca się, mimo prawidłowego powiadomienia, z uprawnienia tego nie skorzystała.

W piśmie z dnia 5 listopada 2012 r. Przewodniczący Komisji wyjaśnił, że w trakcie egzaminu kandydatka, której danych nie znał i nie były one identyfikowane w trakcie egzaminu chociażby poprzez ustalenie kodu, zgłosiła członkowi Komisji Egzaminacyjnej potrzebę wymiany karty odpowiedzi, gdyż się pomyliła przy przenoszeniu odpowiedzi z testu na arkusz. Jednakże uwzględniając, że żadna norma prawna nie przewiduje takiej możliwości i że wszyscy zdający zostali pouczeni, iż zmiana odpowiedzi nie jest możliwa udzielono kandydatce odpowiedzi, że nie ma możliwości wymiany karty odpowiedzi.

Jednocześnie Przewodniczący Komisji wskazał, że przedmiotowa prośba nie została odnotowana w protokole egzaminu, gdyż po pierwsze wniosek taki uznał za oczywiście nieuzasadniony, oczywista bezzasadność wniosku spowodowała, iż fakt ten umknął Przewodniczącemu przy sporządzeniu treści protokołu. Podniósł, że w trakcie sprawdzania arkuszy odpowiedzi członkowie komisji nie zwrócili mu uwagi, iż na karcie odpowiedzi znajdują się jakiekolwiek adnotacje o pomyłce. Stwierdził ponadto, że test z ewentualnymi adnotacjami osoby zdającej nie był przedmiotem analizy w czasie ustalania wyniku uzyskanego przez zdającą, gdyż podstawą była wyłącznie karta odpowiedzi. Podkreślił, że przed rozpoczęciem egzaminu ponownie przypomniał kandydatom zasady przeprowadzenia egzaminu w tym zasady udzielania odpowiedzi i apelował o zachowanie szczególnej ostrożności przy przenoszeniu odpowiedzi na kartę odpowiedzi podkreślając fakt, iż zmiana odpowiedzi na karcie odpowiedzi jest niedopuszczalna.

Według Przewodniczącego Komisji wydanie drugiego egzemplarza karty odpowiedzi prowadziłoby do naruszenia postanowień § 11 ust. 2 rozporządzenia, gdyż umożliwiłoby to ewentualną zmianę udzielonej odpowiedzi nie tylko omyłkowo zakreślonej, ale również innej błędnej i w konsekwencji do zmanipulowania przez kandydata wynikiem, który uzyskałby przez to możliwość korekty innych odpowiedzi, bez realnej możliwości kontroli ze strony członków komisji.

Minister Sprawiedliwości w zaskarżonej decyzji stwierdził, że brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia odwołania M. D.. Następnie przywołał odpowiednie przepisy mające zastosowanie w sprawie:

Stosownie do art. 75j ust: 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (zwanej dalej "ustawą"), po przeprowadzeniu egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką komisja kwalifikacyjna ustala wynik kandydata w drodze uchwały i doręcza odpis uchwały kandydatowi i Ministrowi Sprawiedliwości.

Zgodnie z art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, egzamin wstępny polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Natomiast art. 75i ust. 3 ustawy stanowi, że pozytywny wynik z egzaminu wstępnego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 punktów. Stosownie zaś do art. 75 ust. 2 ustawy, aplikantem adwokackim może być osoba, która - po spełnieniu pozostałych warunków - uzyskała pozytywną ocenę z egzaminu wstępnego.

Minister Sprawiedliwości - wskazał, że realizując zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 15 k.p.a. - ponownie merytorycznie rozpatrzył i rozstrzygnął całokształt niniejszej sprawy i ponownie ocenił wszystkie zebrane dowody dotyczące egzaminu, przy czym poddał analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także pytań testowych i wykazu prawidłowych odpowiedzi), jak i jego przebiegu.

Działając w tym trybie, organ II instancji ustalił, że egzamin, którego strona odwołująca się była uczestnikiem, przeprowadzony został zgodnie z wymogami cytowanej wyżej ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz przeprowadzania egzaminu wstępnego (Dz. U. Nr 91, poz. 748, z późn. zm.).

Minister Sprawiedliwości podniósł, że ponownie poddał analizie kartę odpowiedzi, sprawdzając jeszcze raz udzielone przez stronę odwołującą się odpowiedzi.

Z analizy tej wynika, że M. D. na wszystkie pytania udzieliła po jednej odpowiedzi, zaznaczając je znakiem "x". Prawidłowych odpowiedzi udzieliła na 99 pytań, a błędnych na 51 pytań. Zatem ustalenie przez komisję kwalifikacyjną że odwołująca się uzyskała 99 punktów i stwierdzenie negatywnego wyniku jej egzaminu jest prawidłowe.

Według Ministra Sprawiedliwości, niezasadny jest zarzut M. D. dotyczący niewłaściwego zastosowania § 11 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz przeprowadzenia egzaminu wstępnego i niezasadne odmówienie jej wydania nowej karty odpowiedzi. Przepis ten stanowi, że wybór odpowiedzi polega na zakreśleniu na karcie odpowiedzi jednej z trzech propozycji odpowiedzi ("A" albo "B" albo "C"). Zmiana zakreślonej odpowiedzi jest niedozwolona.

Odnosząc się do tego zarzutu stwierdzić należy, że podjęta w tym przedmiocie decyzja przewodniczącego komisji kwalifikacyjnej wynikała właśnie z właściwego zastosowania § 11 ww. rozporządzenia. Wydanie odwołującej drugiego egzemplarza karty odpowiedzi umożliwiałoby bowiem zmianę odpowiedzi wcześniej zaznaczonych na karcie odpowiedzi, co w świetle regulacji dotyczących egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką jest niedozwolone i prowadziłoby do naruszenia § 11 ust. 2 tego rozporządzenia, a także art. 75i ust. 1 ustawy, z którego wynika, że karta odpowiedzi stanowi integralną część testu. Skoro ustawodawca przyjął zasadę, że karta odpowiedzi jest integralną częścią testu, to w żadnym razie nie jest dopuszczalna jej wymiana, jak tego oczekiwała odwołująca się.

Ponadto, z art. 75i ust. 1 zdanie drugie ustawy - Prawo o adwokaturze jednoznacznie wynika, że kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznacza na karcie odpowiedzi stanowiącej integralną część testu, natomiast z § 11 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz przeprowadzenia egzaminu wstępnego wynika, że wybór odpowiedzi polega na zakreśleniu na karcie odpowiedzi jednej z trzech propozycji odpowiedzi (A albo B, albo C), a zmiana zakreślonej odpowiedzi jest niedozwolona. Pouczenia w tym zakresie, oparte na ww. przepisach, zostały zawarte na pierwszej stronie testu egzaminacyjnego na egzaminie wstępnym dla kandydatów na aplikantów adwokackich w dniu 29 września 2012 r. który zdawała odwołująca się i z którymi została zapoznana (punkt 5 pouczenia stanowi, że odpowiedzi prawidłowe należy zaznaczać wyłącznie na karcie odpowiedzi, a odpowiedzi zaznaczone na zestawie pytań testowych nie będą podlegały ocenie, a punkt 6 pouczenia, niedozwolona jest zmiana odpowiedzi zaznaczonej na karcie odpowiedzi).

Odnośnie do tego zarzutu, organ II instancji przeprowadził dodatkowy dowód, z wyjaśnień przewodniczącego komisji kwalifikacyjnej.

Także z protokołu z przebiegu egzaminu wynika, że przed rozpoczęciem egzaminu pouczono kandydatów o zasadach jego przeprowadzenia.

Powyższe dowody uznać należy za wiarygodne, przekonywujące i wzajemnie się uzupełniające.

Z dowodów tych jednoznacznie wynika, że o niedopuszczalności zmiany odpowiedzi zakreślonej na karcie odpowiedzi, odwołująca się i pozostali kandydaci przystępujący do egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką zostali dodatkowo pouczeni przed jego rozpoczęciem, zarówno na piśmie w teście egzaminacyjnym, jak i ustnie przez przewodniczącego komisji kwalifikacyjnej. Ponieważ niedozwolona jest zmiana odpowiedzi zakreślonej na karcie odpowiedzi, niemożliwe jest również wydanie osobie zdającej drugiego egzemplarza karty odpowiedzi.

M. D. miała natomiast możliwość "roboczego" rozwiązania testu na zestawie pytań testowych, z czego skorzystała. Ze znajdującego się w jej aktach osobowych zestawu pytań testowych wynika bowiem, że czyniła ona przy propozycjach odpowiedzi zaznaczenia. Przy niektórych pytaniach zaznaczała tylko jedną z propozycji odpowiedzi, a przy niektórych dwie propozycje. Na przykład: w pytaniu nr 81 zaznaczyła jedną z propozycji, czyniąc przy tym znak "?" natomiast w pytaniu nr 82 zaznaczyła dwie propozycje. Powyższego nie można jednak odnosić do karty odpowiedzi, gdzie zaznaczała odpowiedź, którą uznała za poprawną. Na tej podstawie ustalony został wynik jej egzaminu.

Powoływanie się przez M. D., że przenosząc odpowiedzi na pytania od nr 80 do nr 84 z testu na kartę odpowiedzi popełniła "omyłki", nie ma znaczenia dla ustalenia wyniku jej egzaminu, gdyż w sposób obiektywny nie da się tego zweryfikować. Trudno też uznać, aby zakreślenie niewłaściwej odpowiedzi na karcie odpowiedzi było rodzajem "oczywistej omyłki pisarskiej", ponieważ niejasny i wysoce problematyczny pozostawałby tryb ustalenia rzeczywistej intencji osoby zdającej egzamin wstępny.

Zdaniem organu odwoławczego, zdająca winna ze szczególną uwagą i wnikliwością zaznaczać odpowiedzi uznane za poprawne na karcie odpowiedzi, by wyeliminować jakiekolwiek błędy w tym zakresie. Posiadanie przez nią wiedzy, że niedozwolona jest zmiana odpowiedzi na karcie odpowiedzi, powinna obligować ją do precyzyjnego i przemyślanego zaznaczania odpowiedzi na karcie odpowiedzi.

Przytoczony przez odwołującą argument, że przed trzema laty, w czasie przeprowadzania egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką w Rzeszowie, wymieniono kilku kandydatom karty odpowiedzi nie ma żadnego wpływu na ocenę tego zarzutu, albowiem treść § 11 ww. rozporządzenia jest jednoznaczna i w sprawie niniejszej przepis ten został właściwie zastosowany.

Minister Sprawiedliwości stwierdził również, że wszystkie pytania testowe zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź, oparta na przepisach prawa obowiązujących w dniu przeprowadzenia egzaminu. Pytania testowe nie dotyczyły kwestii spornych w orzecznictwie i doktrynie. Tym samym należy stwierdzić, że test egzaminacyjny, w oparciu o który przeprowadzony był egzamin, odpowiadał kryteriom, o których mowa w art. 75i ust. 1 cytowanej wyżej ustawy.

Zakwestionowane przez stronę odwołującą się pytanie nr 13 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania karnego, terminy do wnoszenia środków zaskarżenia są:

A. zawite,

B. instrukcyjne,

C. prekluzyjne."

Prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "A ", oparta na treści art. 122 § 2 k.p.k.

Przepis ten stanowi: "Zawite są terminy do wnoszenia środków zaskarżenia oraz inne, które ustawa za zawite uznaje."

Odwołująca się udzieliła odpowiedzi "C".

W odwołaniu zarzuciła, że pytanie jest źle skonstruowane, albowiem zawiera dwie poprawne odpowiedzi, tj. "A" i "C". Podniosła, że w doktrynie występują rozbieżności, czy termin zawity jest tożsamy, czy też odmienny od terminu prekluzyjnego. Podniosła, że termin zawity i termin prekluzyjny można w postępowaniu karnym traktować, jako ten sam rodzaj terminu i "pojęcia owe mogą być wzajemnie zastępowane."

Minister Sprawiedliwości stwierdził, że ze stanowiskiem prezentowanym w odwołaniu przez M. D. nie można się zgodzić. Przedmiotowe pytanie dotyczyło wskazania, jakiego rodzaju terminami są, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania karnego, terminy do wnoszenia środków zaskarżenia. Odpowiedź na to pytanie wynika z treści art. 122 § 2 k.p.k., zgodnie z którym "zawite są terminy do wnoszenie środków zaskarżenia". Zatem prawidłowa odpowiedź "A" (zawite) wynika wprost z tego przepisu.

Odnosząc się do podniesionych przez M. D. argumentów mających świadczyć o poprawności odpowiedzi "C" (prekluzyjne) wskazał, że termin zawity to termin, po upływie którego dokonanie czynności procesowej jest bezskuteczne. Termin ten wiąże strony postępowania, natomiast nie wiąże organów procesowych, gdyż termin ten może zostać przywrócony. Natomiast termin prekluzyjny (zwany także materialno-procesowym) to termin, po upływie którego czynność procesowa nie wywołuje skutków procesowych. Od terminu zawitego różni się tym, że nie można go przywrócić i wiąże on zarówno strony postępowania, jak i organy procesowe.

Nie jest więc zasadne twierdzenie, że brak jest podstaw do rozróżnienia tych terminów.

W związku z powyższym, pytanie nr 13 zostało prawidłowo sformułowane, gdyż zawiera tylko jedną poprawną odpowiedź, którą jest odpowiedź "A" wynikająca wprost z przepisu prawa.

Odpowiedź "C" - prekluzyjny - jest odpowiedzią nieprawidłową, albowiem terminy do wniesienia środków zaskarżenia mogą być przywrócone, co skutkuje tym, że pomimo niezachowania terminu, czynność zaskarżenia orzeczenia może być skuteczna.

Drugie zakwestionowane przez stronę odwołującą się pytanie nr 86 brzmiało: "Zgodnie z ustawą o Krajowym Rejestrze Sądowym, przepisy o rejestrze przedsiębiorców stosuje się do:

A. osób fizycznych wykonujących działalność gospodarczą,

B. spółek cywilnych,

C. spółdzielni europejskich."

Prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "C", oparta na art. 36 pkt 8a ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1186, z późn. zm.).

Przepis art. 36 ww. ustawy znajdujący się w rozdziale zatytułowanym "Rejestr Przedsiębiorców" stanowi, że "Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się do następujących podmiotów:

1 .(uchylony);

2. spółek jawnych;

2a europejskich zgrupowań interesów gospodarczych;

3. spółek partnerskich;

4. spółek komandytowych;

5. spółek komandytowo-akcyjnych;

6. spółek z ograniczoną odpowiedzialnością;

7. spółek akcyjnych;

7a spółek europejskich;

8. spółdzielni;

8a spółdzielni europejskich;

9. przedsiębiorstw państwowych;

10. instytutów badawczych;

11. przedsiębiorców określonych w przepisach o zasadach prowadzenia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej działalności gospodarczej w zakresie drobnej wytwórczości przez zagraniczne osoby prawne i fizyczne, zwane dalej "przedsiębiorstwami zagranicznymi";

12. towarzystw ubezpieczeń wzajemnych;

12a. towarzystw reasekuracji wzajemnej;

13. innych osób prawnych, jeżeli wykonują działalność gospodarczą i podlegają obowiązkowi wpisu do rejestru, o którym mowa w art. 1 ust. 2 pkt 2;

14. oddziałów przedsiębiorców zagranicznych działających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

15. głównych oddziałów zagranicznych zakładów ubezpieczeń;

16. głównych oddziałów zagranicznych zakładów reasekuracji;

17. instytucji gospodarki budżetowej.

Odwołująca się wskazała odpowiedź "A".

W odwołaniu zarzuciła, że pytanie jest błędnie sformułowane, albowiem zawiera dwie poprawne odpowiedzi, tj. "A" i "C". W ocenie M. D., prawidłowość wskazanej przez nią odpowiedzi "A" wynika z art. 36 pkt 11 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, bowiem istnieją zagraniczne osoby fizyczne, określone w przepisach o zasadach prowadzenia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej działalności gospodarczej w zakresie drobnej wytwórczości, do których stosuje się przepisy dot. Rejestru Przedsiębiorców z ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym.

Zarzut jest bezzasadny.

Przedmiotowe pytanie dotyczyło wskazania, do którego z podmiotów wskazanych w propozycjach odpowiedzi stosuje się przepisy o rejestrze przedsiębiorców.

Wskazany jako podstawa prawna prawidłowej odpowiedzi przepis art. 36 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym zawiera katalog podmiotów, do których stosuje się przepisy o rejestrze przedsiębiorców, które - w konsekwencji - podlegają ujawnieniu w rejestrze przedsiębiorców, tj. w jednym z trzech rejestrów, wchodzących w skład Krajowego Rejestru Sądowego. Z art. 36 pkt 8a ww. ustawy wynika, że przepisy o rejestrze przedsiębiorców stosuje się do spółdzielni europejskich. Zatem prawidłowa odpowiedź "C" jest literalnym powtórzeniem przepisu.

Odnosząc się do argumentów odwołania, na wstępie należy zauważyć, że z literalnego brzmienia treści przepisu art. 36 pkt 11 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, na który odwołująca się powołuje wynika, że dotyczy on przedsiębiorstw zagranicznych", podczas gdy w odpowiedzi "A" wskazano "osoby fizyczne, wykonujące działalność gospodarczą".

Zakresy pojęciowe tych terminów są zupełnie różne: czym innym jest przedsiębiorstwo zagraniczne, a czym innym osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą.

Treść odpowiedzi "A" odnosi się do osób fizycznych, o których mowa w ustawie z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej. Osoba fizyczna wykonująca działalność gospodarczą, definiowana jako przedsiębiorca na gruncie ww. ustawy, podlega wpisowi i może podjąć działalność gospodarczą dopiero w dniu złożenia wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG) - nie zaś do rejestru przedsiębiorców, jak oceniła na egzaminie odwołująca się. Minister Sprawiedliwości podkreślił, że ustawa o swobodzie działalności gospodarczej, w której zawarte są przepisy to regulujące, znalazła się w wykazie tytułów aktów prawnych, obowiązujących na egzaminie wstępnym na aplikację, zatem M. D. powinna posiadać wiedzę w tym zakresie.

Reasumując organ stwierdził, że rejestr przedsiębiorców będący jednym z trzech rejestrów Krajowego Rejestru Sądowego nie obejmuje osób fizycznych, wpisywane są w nim jedynie osoby prawne prowadzące działalność gospodarczą. Natomiast, gdyby przyjąć argumentację odwołującej się, to wszystkie osoby fizyczne, zarówno polskie i zagraniczne, byłyby wpisywane do rejestru przedsiębiorców, co jest oczywiście sprzeczne z obowiązującymi przepisami prawa. Ponadto zauważyć należy, że ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym w art. 36 pkt 14 stosuje się do oddziałów przedsiębiorców zagranicznych działających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którymi to mogą być m.in. osoby fizyczne wykonujące we własnym imieniu działalność gospodarczą. Jednak pomimo tego, zgodnie z powołaną powyżej podstawą prawną, do rejestru przedsiębiorców nie wpisuje się osób fizycznych wykonujących działalność za granicą, lecz oddziały tychże przedsiębiorców zagranicznych.

Z powyższych przyczyn organ II instancji ocenił, że pytanie nr 86 zostało sformułowane prawidłowo, bowiem zawiera jedną poprawną odpowiedź "C" oraz dwie błędne odpowiedzi "A" i "B".

Ponieważ M. D. udzieliła nieprawidłowej odpowiedzi "A", brak jest podstaw do przyznania jej za to pytanie punktu.

Minister Sprawiedliwości wskazał, że decyzja dotycząca ustalenia wyniku egzaminu wstępnego nie jest decyzją uznaniową, w której Minister Sprawiedliwości ma możliwość wyboru i swobodnej oceny, jaki wynik kandydata może uznać za pozytywny. Ustawa w art. 75i ust. 3 jednoznacznie przesądza, że pozytywny wynik z egzaminu uzyskuje kandydat, który otrzymał co najmniej 100 punktów.

Zatem przyjęcie przez Ministra Sprawiedliwości w decyzji, że kandydat uzyskał wynik pozytywny możliwe jest tylko wówczas, jeśli po analizie rozwiązanego przez kandydata testu można ustalić, że uzyskał on co najmniej 100 punktów, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca.

Wobec powyższego stwierdził, że brak jest podstaw do zmiany bądź uchylenia zaskarżonej uchwały komisji kwalifikacyjnej i uznania wyniku egzaminu wstępnego M. D. za pozytywny jako, że skarżąca uzyskała 99 punktów.

W skardze na powyższą decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2012 r. M. D. zarzuciła:

1) naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 6 zasady praworządności przez bezpodstawne nieuwzględnienie w rozważaniach faktu niezwłocznego zgłoszenia przez skarżącą Komisji Egzaminacyjnej dostrzeżonego błędu, omyłkowego zamieszczenia czterech kolejnych odpowiedzi pod złym numerem rubryki na karcie odpowiedzi (błąd

techniczny), co skutkowało uzyskaniem przez zdającą wyniku negatywnego, gdyż z wadliwie ocenionego testu uzyskała 99 punktów.

2) naruszenie prawa materialnego, a to art. 75i ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. prawo o adwokaturze poprzez jego niezastosowanie polegające na sformułowaniu pytań (nr 13 i 86), w których dwie odpowiedzi uznać można za prawidłowe.

Podniosła także jako ewentualny – zarzut naruszenia prawa materialnego, a to § 11 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz przeprowadzania egzaminu wstępnego poprzez niewłaściwe jego zastosowanie (dalej: rozporządzenie z dnia 9 czerwca 2009 r.), polegające na nieuwzględnieniu wniosku zdającej popełniającej błąd techniczny przeniesienia czterech, kolejnych prawidłowo wypełnionych odpowiedzi o jeden numer rubryki za wysoko, co nie jest równoznaczne z zasadnością odmowy wydania dodatkowego arkusza dla poprawienia wadliwych odpowiedzi;

W związku z powyższym wniosła o

1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości,

2) zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi rozwinięto podniesione zarzuty.

W skardze zaakcentowano w szczególności, że Minister Sprawiedliwości nie uwzględnił kwestii oznaczenia przez nią złego przeniesienia czterech kolejnych, prawidłowych odpowiedzi do niewłaściwych rubryk na karcie odpowiedzi. Jest to, zdaniem skarżącej oczywisty błąd techniczny, omyłka którą niezwłocznie zgłosiła Członkowi Komisji Egzaminacyjnej celem dokonania korekty na nowej karcie egzaminacyjnej. Według strony stanowisko organu o braku podstaw do wydania nowej (dodatkowej) karty w okolicznościach niniejszej sprawy decydująco wpłynął na końcowy wynik egzaminu.

Zdaniem strony skarżącej, Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] września 2012 r. dokonał wadliwej interpretacji § 11 rozporządzenia z dnia 9 czerwca 2009 r. uznając, iż "decyzja przewodniczącego komisji kwalifikacyjnej (polegająca na odmowie wydania skarżącej dodatkowej karty odpowiedzi) wynikała właśnie z właściwego zastosowania § 11 ww. rozporządzenia.

Zdaniem strony, w okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić, iż argumentacja Ministra Sprawiedliwości podnosząca, iż zdający nie mogą zmieniać raz zaznaczonej odpowiedzi nie jest adekwatna do zaistniałej sytuacji. Prośba o wydanie nowej karty odpowiedzi nie miała prowadzić do zmiany udzielonych prawidłowo odpowiedzi, lecz jedynie do naprawienia omyłki pisarskiej powstałej podczas przenoszenia odpowiedzi na kartę. Jej celem było jedynie naprawienie omyłki pisarskiej powstałej podczas przenoszenia odpowiedzi na kartę, polegającej wyłącznie na technicznym błędzie omyłkowego zaznaczenia o jeden wers za wysoko, każdej ze wspomnianych w odwołaniu z dnia 18 października 2012 r. odpowiedzi. Według strony, brak regulacji prawnych dotyczący możliwości wymiany karty odpowiedzi w takich przypadkach, nie może obarczać zdającego i dyskwalifikować jego wiedzę. Zmiana raz udzielonej odpowiedzi jest zupełnie inną czynnością, bowiem posiada charakter zamysłu zdającego i jest od niego zależna, inaczej niż omyłka pisarska, która jest przypadkiem losowym, niezależnym od wiedzy kandydata. O popełnieniu oczywistej omyłki pisarskiej świadczy też fakt niezwłocznego jej zgłoszenia członkowi Komisji Egzaminacyjnej, dla uzasadnienia wymiany karty. Strona podnosi, że sporządziła pisemną adnotację na karcie pytań testowych o istocie pomyłki. Brak jest zatem podstaw, zdaniem skarżącej, dla dyskwalifikacji prawidłowych odpowiedzi i nieuwzględnieniu zaistniałej omyłki.

Odnosząc się do stwierdzenia Ministra Sprawiedliwości, że popełniona "omyłka" pisarska nie ma znaczenia dla ustalenia wyniku przedmiotowego egzaminu, gdyż nie jest możliwe obiektywne jej zweryfikowanie skarżąca wskazała, że wbrew temu co twierdzi organ zweryfikowanie omyłki jest w pełni możliwe, gdy porówna się klucz, arkusz pytań testowych oraz kartę odpowiedzi, a nie jedynie dokona się oceny istnienia pomyłki w oparciu o kartę odpowiedzi. Według strony, ewidentnie widać zależność, iż zaznaczone odpowiedzi zostały omyłkowo zaszeregowane o jeden wers za wysoko. Dodatkowo, wspólnie z nakreśloną przez skarżącą klamrą obok pytań, podczas egzaminu oraz adnotacją na arkuszu z zestawem pytań testowych, iż odpowiedzi zostały źle przeniesione, tworzą ewidentny obraz całej sytuacji i umożliwiają jednoznaczne ustalenie wyniku egzaminu.

Uzasadniając zarzuty sformułowane w odniesieniu do pytań nr 13 i 86 M. D. ponowiła dotychczasową argumentację.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W piśmie z dnia 6 czerwca 2013 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał zarzuty, twierdzenia i wnioski zawarte w skardze oraz uzupełnił dotychczasową argumentację strony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga M. D. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Zgodnie z art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze, nabór na aplikację adwokacką przeprowadza się w drodze egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką, zwanego dalej "egzaminem wstępnym". Egzamin wstępny polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa oraz z karty odpowiedzi. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznacza na karcie odpowiedzi stanowiącej integralną część testu. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt (art. 75i ust. 1 cyt. ustawy).

W myśl art. 75e ust. 12 cyt. ustawy Minister Sprawiedliwości, po zasięgnięciu opinii Naczelnej Rady Adwokackiej, określi w drodze rozporządzenia:

1) tryb i termin zgłaszania kandydatów na członków komisji kwalifikacyjnej oraz powoływania i odwoływania członków komisji kwalifikacyjnej,

2) wysokość wynagrodzenia przewodniczącego i członków komisji kwalifikacyjnej, uwzględniając liczbę osób, które złożyły zgłoszenie o przystąpienie do egzaminu wstępnego, zakres i nakład ich pracy w zorganizowaniu i w przebiegu egzaminu wstępnego oraz tryb wypłacania tego wynagrodzenia,

3) szczegółowy tryb i sposób przeprowadzania egzaminu wstępnego, w szczególności:

a) sposób działania komisji kwalifikacyjnej,

b) sposób zorganizowania obsługi administracyjnej i technicznej komisji kwalifikacyjnej przez okręgowe rady adwokackie, w tym przekazywania środków, sprawowania nadzoru nad ich wydatkowaniem i rozliczania wydatków związanych z tą obsługą,

- uwzględniając konieczność prawidłowego, terminowego i efektywnego przeprowadzenia naboru na aplikację i przebiegu egzaminu wstępnego oraz zapewnienia zachowania bezstronności pracy komisji kwalifikacyjnej.

Działając na podstawie upoważnienia zawartego w ww. art. 75e ust. 12 ustawy Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz przeprowadzania egzaminu wstępnego (Dz. U. Nr 91, poz. 749), w którym określił m.in. szczegółowy tryb i sposób przeprowadzania egzaminu wstępnego. W § 11 i 12 wskazał, iż wybór odpowiedzi polega na zakreśleniu na karcie odpowiedzi jednej z trzech propozycji odpowiedzi (A, B albo C), zmiana zakreślonej odpowiedzi jest niedozwolona oraz wskazał, że wyłączną podstawę ustalenia wyniku kandydata stanowią odpowiedzi zakreślone na karcie odpowiedzi.

W rozpatrywanej sprawie skarżąca zarzucała organowi niewłaściwe zastosowanie § 11 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 czerwca w sprawie Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz przeprowadzenia egzaminu wstępnego, polegające na odmowie wymiany karty odpowiedzi w sytuacji niewłaściwego przeniesienia na kartę odpowiedzi uprzednio zaznaczonych w teście odpowiedzi na pytania od nr 80 do nr 84.

Jako zarzut ewentualny podniosła naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 6 zasady praworządności przez bezpodstawne nieuwzględnienie w rozważaniach faktu niezwłocznego zgłoszenia przez skarżącą Komisji Egzaminacyjnej dostrzeżonego błędu, omyłkowego zamieszczenia czterech kolejnych odpowiedzi pod złym numerem rubryki na karcie odpowiedzi (błąd techniczny), co skutkowało uzyskaniem przez skarżącą wyniku negatywnego, gdyż z wadliwie ocenionego testu uzyskała 99 punktów.

Ponadto zarzuciła organowi naruszenie art. 75i ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze, polegające na błędnej konstrukcji pytań nr 13 i 86, gdyż dwie z podanych propozycji odpowiedzi uznać należy za poprawne.

Odnosząc się do pierwszego z przytoczonych zarzutów należy stwierdzić, że rację ma organ wskazując, iż nie było możliwości wymiany karty odpowiedzi, czego domagała się skarżąca w trakcie egzaminu wstępnego. W ocenie Sądu, wydanie drugiego egzemplarza karty odpowiedzi stałoby w sprzeczności z uregulowaniem zawartym w art. 75i ustawy Prawo o adwokaturze, z którego wynika, że karta odpowiedzi stanowi integralną część testu składającego się z: zestawu 150 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, oraz z karty odpowiedzi.

Podnoszony przez pełnomocnika skarżącej argument, że w pouczeniu (pkt 3) dopuszcza się możliwość zaistnienia błędów pisarskich w zestawie pytań a więc również wymienienie błędnego pisarskiego zestawu na nowy nie może odnieść pożądanego przez stronę skutku.

Jak wynika bowiem z treści pouczenia zawartego w pkt 3 w zw. z pkt 2 tego pouczenia każdy kandydat otrzymuje:

1. jeden zestaw pytań testowych zawarty na 34 stronach

2. jeden egzemplarz karty odpowiedzi zawarty na 4 stronach.

Przed przystąpieniem do rozwiązywania zestawu pytań kandydat powinien sprawdzić czy zestaw zawiera wszystkie kolejno ponumerowane strony od 1 do 34 oraz czy karta odpowiedzi zawiera 4 strony. W przypadku braku którejkolwiek ze stron, należy o tym niezwłocznie zawiadomić Komisję Egzaminacyjną.

Powyższe pouczenia korespondują z treścią art. 75i ustawy Prawo o adwokaturze:

Egzamin wstępny polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, oraz z karty odpowiedzi. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznacza na karcie odpowiedzi stanowiącej integralną część testu. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt.

Kandydat przystępujący do egzaminu wstępnego ma więc prawo otrzymać do rozwiązania test który, jak już wspomniano składa się z zestawu 150 pytań oraz z karty odpowiedzi a Komisja Egzaminacyjna ma obowiązek udostępnić kandydatowi kompletny test. Przy czym, co należy zaakcentować, braki w ilości stron otrzymanego testu, zdający ma obowiązek zgłosić niezwłocznie Komisji Egzaminacyjnej jeszcze przed przystąpieniem do rozwiązania testu. Wówczas Komisja Egzaminacyjna wydaje zdającemu brakujące karty lub nowy kompletny test. Jest bowiem oczywiste, że Komisja Egzaminacyjna czuwając nad prawidłowym przebiegiem egzaminu wstępnego musi zapewnić wszystkim zdającym jednakowy, kompletny test sporządzony w oparciu o art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze.

Sąd nie podziela również argumentacji M. D., która wywodzi, że organ powinien uwzględnić, iż skarżąca popełniła oczywistą omyłkę przy przenoszeniu odpowiedzi na pytania od nr 80 do nr 84 z arkusza pytań do arkusza odpowiedzi.

Pomijając nawet, że na karcie odpowiedzi (podlegającej ocenie Komisji Egzaminacyjnej) skarżąca nie poczyniła żadnych poprawek (skreśleń, uwag) a zatem nie mamy w niniejszej sprawie do czynienia ze stanem faktycznym analogicznym jak w sprawie rozstrzygniętej przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 lipca 2012 r. sygn. akt II GSK 2170/11, w którym stwierdzono, że nie narusza prawa odmowa zastosowania przez Sąd pierwszej instancji przepisu 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie Komisji Egzaminacyjnej....(Dz. U. Nr 91, poz. 749) a to z uwagi na naruszenie przez ten przepis konstytucyjnej zasady proporcjonalności – to zasadnie organ stwierdził, że wskazywane przez skarżącą "omyłki" nie mogą być zakwalifikowane jako oczywiste.

Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym wyroku z dnia 26 lipca 2012 r. dopuszczając możliwość dokonania zmiany zakreślonej odpowiedzi na karcie odpowiedzi jednoznacznie wskazał (...) zmiana zakreślonej odpowiedzi na inną odpowiedź, nie może być rozumiana jako wybór przez kandydata więcej niż jednej odpowiedzi, o ile oczywiście w momencie oddania karty odpowiedzi komisji kwalifikacyjnej kandydat dokonał wyboru tylko jednej odpowiedzi spośród trzech propozycji, zaznaczając wyraźnie właściwą odpowiedź na karcie odpowiedzi. Istotą przepisu art. 33 (9) ust. 1 ustawy o radcach prawnych jest bowiem powinność wyboru prze kandydata tylko jednej odpowiedzi przez jej zaznaczenie. Innymi słowy, nie może dojść do sytuacji, gdyż naruszałoby to ten przepis, aby na dane pytanie, na moment wydania karty odpowiedzi komisji kwalifikacyjnej, kandydat złożył oświadczenie wiedzy o dwóch lub więcej prawidłowych odpowiedziach, zaznaczając to na karcie odpowiedzi (...).

Tymczasem w niniejszej sprawie skarżąca wyłącznie na karcie zestawu pytań (str. 18-19) poczyniła uwagę "od 80 - 84 pyt. źle zakreśliłam odpowiedź na karcie z powodu przeciążenia wzroku". Jest także adnotacja przy pytaniu nr 80: "źle zaznaczono na karcie odpowiedzi→przesunięcie rubryki". Oraz przy pytaniu 82 "w miejsce 80 pyt. podałam odp. do 81".

Z kolei przy pytaniu 81 zaznaczono na karcie pytań odpowiedź C czyniąc obok znak zapytania a na pytanie 82 zaznaczono dwie odpowiedzi B i C a także obok dopisano dodatkowo odpowiedź B.

W pytaniach 83 i 84 na karcie pytań zakreślono po jednej odpowiedzi odpowiednio: A i B.

Zdaniem Sądu adnotacje poczynione przez skarżącą na karcie pytań odnośnie źle zakreślonych odpowiedzi na karcie (odpowiedzi) nie uprawniają do jednoznacznego przyjęcia, że doszło do omyłki polegającej na przesunięciu odpowiedzi na karcie odpowiedzi w pytaniach od 80 do 84 o jedną rubrykę wyżej, jak wyjaśnia to skarżąca w odwołaniu od uchwały nr [...] z dnia [...] września 2012 r.

Dlatego należy podzielić pogląd organu zawarty w zaskarżonej decyzji, że w sposób obiektywny nie da się zweryfikować ewentualnego błędu przy przenoszeniu odpowiedzi z karty pytań do karty odpowiedzi.

Miarodajną w tym zakresie musiała zatem pozostawać dla komisji karta odpowiedzi, na której - co już wyżej zaakcentowano skarżąca nie przekreśliła błędnych odpowiedzi w pytaniach 80-84 i w to miejsce nie zakreśliła odpowiedzi jej zdaniem poprawnych.

Analiza karty odpowiedzi wespół z kartą pytań prowadzi do wniosku, że organ prawidłowo ustalił, że skarżąca uzyskała 99 punktów a zatem poniżej minimum (100 punktów) uprawniających do uznania za pozytywny wyniku egzaminu wstępnego.

Odnosząc się do zakwestionowanych przez stronę pytań nr 13 i nr 86 należy stwierdzić, że pytania te zgodne są z kryteriami ustawy Prawo o adwokaturze. Zawierają tylko jedną prawidłową odpowiedź. Z uwagi na przytoczenie treści tych pytań w części wstępnej niniejszego uzasadnienia, nie ma potrzeby powtórnego ich przytaczania w tym miejscu. Prawidłowa odpowiedź A na pytanie nr 13 wynika z treści art. 122 § 2 k.p.a. zgodnie z którym "zawite są terminy do wnoszenia środków zaskarżenia". Skarżąca udzieliła odpowiedzi "C"- a więc według skarżącej terminy do wnoszenia środków zaskarżenia są prekluzyjne. Według strony, na powyższe pytanie można było udzielić dwóch odpowiedzi "A" lub "C". Sąd nie podziela argumentacji skarżącej, gdyż pytanie dotyczyło terminów do wnoszenia środków zaskarżenia w postępowaniu karnym, które mogą być przywrócone podczas gdy termin prekluzyjny przywróceniu podlega.

Przywołani przez skarżącą autorzy publikacji kwestionując pojęcie terminu prekluzyjnego, który w cywilistyce jest synonimem zawitości, rezygnują z wyodrębnienia (z uwagi na podnoszoną potrzebę jednolitości) terminów prekluzyjnych.

Mimo rysujących się w doktrynie rozbieżności na temat kategoryzacji terminów procesowych (v. np. T. Grzegorczyk uważa, że pojęcia karno i cywilnoprocesowe nie muszą być zbieżne, a pojecie terminu prekluzyjnego na tyle zafunkcjonowało już w postępowaniu karnym, że brak powodów do rezygnacji z tego pojęcia. Kodeks postępowania karnego oraz ustawa o świadku koronnym. Komentarz 5, wydanie Lex. Wolters Kluwer business, Warszawa 2008 i powołane tam piśmiennictwo) należy podkreślić, że w rozpatrywanej sprawie pytanie nr 13 dotyczyło sprawdzenia wiedzy na temat ściśle określonego przepisu tj. art. 122 § 2 k.p.a. Tak więc należy uznać, że zostało prawidłowo sformułowane i zawiera tylko jedną poprawną odpowiedź "A", która nie została wybrana przez skarżącą.

Gdy chodzi o pytanie nr 86 Sąd nie podziela zarzutów M. D., że omawiane pytanie zostało nieprawidłowo sformułowane albowiem, według strony, zawiera dwie poprawne odpowiedzi "A", którą zakreśliła skarżąca i "C".

Przedmiotowe pytanie dotyczyło wskazania, do którego z podmiotów wskazanych w propozycjach odpowiedzi stosuje się przepisy o rejestrze przedsiębiorców. Odpowiedź "C" uznano według klucza odpowiedzi za prawidłową jest literalnym powtórzeniem art. 36 pkt 8a ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym.

Uzasadnienie decyzji w tym zakresie jest wyczerpujące i nie nasuwa zastrzeżeń Sądu, co do prawidłowości przyjętego przez organ stanowiska.

Reasumując należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja ustalająca negatywny wynik skarżącej z egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką odpowiada prawu.

Mając powyższe na względzie Sąd uznał skargę za nieuzasadnioną i na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.