Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 407/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2010-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 39, art. 40
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi J.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] nr [...].


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta R. decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 8, art. 41 i art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) oraz art. 104 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił J.J. przyznania specjalnego zasiłku celowego na przywrócenie licznika energii elektrycznej, zakup świeczek oraz zakup 3 krzeseł składanych. W uzasadnieniu podjętej decyzji organ ten wskazał, że wnioskiem z dnia [...] strona wystąpiła o zaspokojenie przedmiotowych potrzeb. W następstwie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że J.J. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a jego dochód wynosi [...] zł. i jest wyższy od kryterium dochodowego przewidzianego dla tego typu gospodarstwa domowego wynoszącego 477 zł, a uprawniającego do otrzymania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. W dalszej części organ przedstawił analizę składników dochodu strony, jak również wydatków przez nią ponoszonych. Zaakcentowano, że od [...] strona ma odciętą energię elektryczną z uwagi na nie uiszczanie stosownych opłat. Zaznaczono również, że nie została uiszczona ostatnia opłata za gaz opiewająca na kwotę [...] zł. Wskazano, że strona może ubiegać się o wsparcie ze strony [...], a pomoc ta może sięgać kwoty [...] zł. rocznie. W dalszej części uzasadnienia organ przybliżył zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, jak również zaznaczył, że osoba ubiegająca się o takie świadczenia obowiązana jest do aktywnego uczestniczenia w działaniach zmierzających do poprawy swojej trudnej sytuacji życiowej. Następnie organ pierwszej instancji przystąpił do analizy unormowań dotyczących przyznawania specjalnego zasiłku celowego i zaznaczono, że tego typu świadczenie przyznawane jest w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobom, których dochód przekracza kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania świadczenia pieniężnego. W tej części rozważań organ pierwszej instancji zaznaczył, że strona nie sprecyzowała zakresu żądania dotyczącego przywrócenia energii elektrycznej, także nie została sprecyzowana wysokość świadczenia na zakup świeczek, z kolei zgłoszona potrzeba zakupu krzeseł została oceniona na [...] zł., w sytuacji kiedy koszt jednego takiego krzesła kształtuje się na poziomie 40 zł. W podsumowaniu wydanej decyzji zaznaczono, że strona gospodarując w racjonalny sposób swoimi środkami jest w stanie zaspokoić zgłoszone potrzeby.

Z decyzją tą nie zgodził się J.J., który wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. W odwołaniu tym wyraził niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia, jak również zakwestionował sposób funkcjonowania organu pierwszej instancji. Zdaniem strony kwota około 500 zł nie pozwala na zaspokojenie wszystkich niezbędnych potrzeb i z tego powodu nie podziela stanowiska prezentowanego przez organ pierwszej instancji, zaakcentował również, że od dłuższego czasu musi funkcjonować bez możliwości korzystania z energii elektrycznej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzje organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie dokonał własnej oceny sytuacji prawnej i faktycznej występującej w sprawie. Organ ten w pierwszej kolejności przywołał unormowania dotyczące warunków przyznawania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, a w szczególności zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego. W dalszej części uzasadnienia organ ten skupił swoją uwagę na orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w zakresie przyznawania zasiłku celowego, akcentując w tej części, że świadczenie to ma służyć zaspokojeniu niezbędnej potrzeby z uwzględnieniem celów i możliwości pomocy społecznej oraz to, że rozstrzygnięcia w tym zakresie podejmowane są w ramach uznania administracyjnego. Następnie organ odwoławczy przywołał unormowania dotyczące kryterium dochodowego uprawniające do ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej. Kolejna część uzasadnienia poświęcona została analizie sytuacji osobistej strony i organ ten doszedł do przekonania, że sytuacja J.J. jest trudna, jednakże odmowa przyznania świadczenia na zaspokojenie zgłoszonych potrzeb była uwarunkowana analizą dochodów i wydatków oraz stanowiła przejaw autonomicznego wyrazu woli organu pierwszej instancji. W konkluzji swoich rozważań organ odwoławczy doszedł do przekonania, że decyzja organu pierwszej instancji oparta jest na rzetelnej analizie stanu faktycznego popartego materiałem dowodowym i organ ten nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniesionego odwołania.

Z decyzją tą nie zgodził się J.J., który wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej wyraził swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia i wystąpił o uchylenie decyzji wydanych w tej sprawie. W skardze tej przedstawił swoją sytuację jako trudną, wymagającą wsparcia ze strony organów pomocy społecznej, którego od dłuższego czasu nie otrzymuje.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zaprezentowało w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Pismem z dnia [...] J.J. podtrzymał wniesioną skargę i przedłożył dodatkowe dokumenty mające potwierdzić zasadność wniesionej skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269) wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa, jednakże częściowo z innych powodów niż podniósł to skarżący. Stosownie, bowiem do postanowień art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpatrywanej sprawie w następstwie przeprowadzonej kontroli decyzji wydanej przez organy administracji Sąd stwierdził występowanie takich uchybień, które uzasadniają uwzględnienie wniesionej skargi. W pierwszej kolejności przyjdzie zwrócić uwagę organom administracji, że stosownie do postanowień art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego organ administracji prowadzący postępowanie zobowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, jak również winien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

W rozpatrywanej sprawie na uwagę zasługują dwie kwestie. Pierwsza z nich to taka, że skarżący kolejny raz występuje do organu administracji z żądaniem zaspokojenia tej samej zgłoszonej przez niego potrzeby, w tym przypadku dotyczy to założenia licznika na energie elektryczną, zakupu świeczek oraz zakupu trzech krzeseł. Zgłoszone przez skarżącego potrzeby z punktu widzenia celów pomocy społecznej mogą być uznane za wymagające zaspokojenia, jednakże w przypadku każdej z nich organ prowadzący postępowanie obowiązany jest do zweryfikowania na ile taka potrzeba może być uznaną za niezbędną i umożliwiającą życie w warunkach godności człowieka, jak również czy odpowiada ona możliwościom pomocy społecznej. Drugą kwestią, którą należy podnieść jest to, że organy administracji z uwagi na periodyczność żądań kierowanych do nich przez skarżącego potraktowały jego żądanie w sposób rutynowy nie dokonując rzeczywistej oceny jego sytuacji osobistej.

Na wstępie przyjdzie zwrócić uwagę na fakt, że organy administracji obu instancji uznały, że skarżący nie spełnia wymogów do otrzymania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej, ponieważ jego dochód przekracza kryterium dochodowe przewidziane dla osoby samotnie gospodarującej. Ustalenie to skutkowało tym, że organy te rozpatrywały żądanie skarżącego w kontekście postanowień art. 41 ustawy o pomocy społecznej, a zatem specjalnego zasiłku celowego.

Z tego też powodu w pierwszej kolejności należy ustalić, czy organy administracji obu instancji w sposób prawidłowy ustaliły dochód skarżącego. Jak wynika z postanowień art. 8 ustawy o pomocy społecznej kryterium dochodowe uprawniające do ubiegania się o przyznanie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł. Przywoływane organy ustaliły dochód skarżącego na kwotę [...] zł miesięcznie, a zatem uznały, że strona może ubiegać się jedynie o przyznanie specjalnego zasiłku celowego i rozpatrywały jego żądanie w tym kontekście. Na wskazaną kwotę dochodu zdaniem tych organów złożyły się następujące elementy : otrzymywana emerytura w wysokości [...] zł, zaległe alimenty w wysokości [...] zł, koszty komornicze [...] zł koszt przelewu w wysokości [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł. Jak wynika z akt administracyjnych skarżący złożył wniosek w dniu [...], zatem stosownie do postanowień art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Mając na uwadze treść przytoczonego przepisu, skoro wniosek został złożony w dniu [...] zatem dochód winien być brany z [...]. Jednakże jak zaznaczył to organ pierwszej instancji, skarżący do [...] otrzymywał wsparcie ze strony Stowarzyszenia A, która nie została przedłużona na [...]. Tym samym dochód ten należy uznać za utracony i stosownie do postanowień art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, w przypadku skarżącego należy uwzględnić dochód z miesiąca złożenia wniosku, a zatem ze [...]. We wskazanym miesiącu dochody skarżącego przedstawiały się w sposób następujący, otóż otrzymał on kwotę [...] zł należnej mu emerytury oraz [...] zł dodatku mieszkaniowego. Na wysokość dochodu skarżącego wpływ posiada egzekucja komornicza alimentów płaconych przez skarżącego. Stosownie do ustaleń organów administracji skarżącemu potrąca się kwotę [...] zł tytułem płacenia bieżących alimentów, kwotę [...] zł zaległych alimentów oraz kwotę [...] zł obejmującej koszty komornicze i związane z przelewem. W tym miejscu należy zaznaczyć, iż organy administracji publicznej obu instancji od dochodu odliczyły skarżącemu tylko kwotę bieżąco płaconych alimentów, natomiast pozostałe kwoty zostały uwzględnione przy ustalaniu wysokości dochodu skarżącego. Stanowisko tych organów nie jest prawidłowe, ponieważ jak było to już wielokrotnie sygnalizowane w wyrokach tutejszego Sądu ( zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 4 grudnia 2009 r. sygn. akt IV SA/GL 443/09 – Lex nr 583390, jak również w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego zob. wyrok NSA z dnia 15 września 2009 r. sygn. akt I OSK 94/09 – Lex nr 580285) i dotyczących skarżącego, że kwota spłaty zaległych alimentów również powinna być uwzględniana przy ustalaniu wysokości dochodu osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia to, że z treści art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej nie wynika jakie alimenty podlegają odliczeniu od dochodu osoby, a tym samym będą to zarówno alimenty bieżące, jak i spłacane zaległości. Mając na uwadze prezentowaną linię orzeczniczą tutejszego Sądu jak również Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz sytuację dochodową strony w [...] przyjdzie stwierdzić, że dochód skarżącego wynosi [...] zł a zatem jest niższy od kryterium dochodowego uprawniającego do ubiegania się o świadczenie pieniężne z pomocy społecznej wynoszące 477 zł. Na wysokość tego dochodu składa się otrzymywana emerytura, dodatek mieszkaniowy oraz koszty komornicze łącznie z opłatą za przelew. W tej sytuacji skarżący spełnia wymogi do świadczenia pieniężnego i w jego przypadku organy administracji winny były rozpatrywać możliwość przyznania zasiłku celowego przewidzianego treścią art. 39 ustawy o pomocy społecznej, a nie jak uczyniły to w kwestionowanej decyzji, rozpatrując wniosek skarżącego w kontekście specjalnego zasiłku celowego. W świetle przeprowadzonej analizy przyjdzie uznać, że organy administracji obu instancji dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego, albowiem zastosowały nie te unormowania, które w tej sprawie miały zastosowanie, a wadliwe powołanie podstawy prawnej posiadało swoje źródło w wadliwie przeprowadzonym postępowaniu dowodowym, które nie spełniało wymogów przewidzianych przywołanymi powyżej przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Wskazane uchybienie wyczerpuje przesłankę uwzględnienia skargi przewidzianą zarówno treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, czyli naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, jak i art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c", czyli naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

W skardze do tutejszego Sądu skarżący zawarł szereg zarzutów pod adresem organów administracji, jednakże sprowadzają się one do tego, że skarżący jest niezadowolony ze stanowiska organów, które nie zechciały uwzględnić jego trudnej sytuacji życiowej i nie przyznały mu świadczenia. W tym miejscu przyjdzie zwrócić uwagę na fakt, że skarżący jest osobą w wieku poprodukcyjnym, posiadającym własne świadczenia emerytalno – rentowe, które z uwagi na ciążące na nim obowiązki alimentacyjne uniemożliwia zaspokajanie wszystkich potrzeb na takim poziomie, który byłby dla skarżącego zadowalający. Nadto dostrzec należy, że skarżący od dłuższego czasu korzystał z pomocy organizacji społecznej, której środki pozwalały mu na znaczne podwyższenie poziomu dochodów. W tym miejscu przyjdzie zwrócić uwagę skarżącemu, że w polskim systemie pomocy społecznej obowiązuje zasada pomocniczości, która zakłada obowiązek wykorzystania własnych możliwości, uprawnień i zasobów zanim osoba czy rodzina objęta zostanie świadczeniami z pomocy społecznej. Przypomnienie tego faktu związane jest z tym, że rozwiązywanie trudnej sytuacji życiowej uzależnione jest od współpracy osoby ubiegającej się o pomoc z pracownikiem socjalnym ją prowadzącym. W ramach tej współpracy pracownik socjalny może skorzystać z takiego instrumentu jak kontrakt socjalny, który powinien umożliwić mu wspólnie z daną osobą podjęcie działań zmierzających do przezwyciężenia trudnej sytuacji. W rozpatrywanej sprawie skład orzekający dostrzega z jednej strony przejmowanie przez skarżącego pozycji roszczeniowej i domagania się od organów pomocy społecznej zaspokojenia szeregu jego potrzeb, przy czym skarżący nie przejawia żadnej ochoty do współpracy z pracownikiem socjalnym, jak również podjęcia jakichkolwiek działań zmierzających do poprawy trudnej sytuacji życiowej. Z drugiej strony pracownicy socjalni w następstwie natarczywości i sposobu zachowania i postępowania skarżącego przyjęli wstrzemięźliwą postawę sprowadzającą się do rygorystycznej oceny postępowania i zachowań skarżącego oraz nie wykorzystują szeregu możliwości i uprawnień wynikających z postanowień ustawy o pomocy społecznej. Postawa obu stron tego postępowania skutkuje tym, że sytuacja skarżącego nie ulega poprawie. Podniesione uwagi mają na celu zrewidowanie postaw zarówno skarżącego który musi mieć świadomość tego, że ubiegając się o świadczenia z pomocy społecznej obowiązany jest do podjęcia z własnej strony działań zmierzających do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, a z kolei pracownicy organu winny opracować wspólnie ze skarżącym projekt działań zmierzających do wyprowadzenia go z tej sytuacji, w której się obecnie znajduje i w sposób rygorystyczny rozliczać go z osiąganych efektów.

Konsekwencją niniejszego wyroku jest powrót sprawy do organu pierwszej instancji, który kierując się wskazaniami w nim zamieszczonymi winien ponownie ustalić sytuację osobistą i dochodową strony, jak również niezbędność zgłoszonej potrzeby, a następnie mając na względzie opracowany plan działań względem skarżącego podjąć stosowną decyzję administracyjną.

Na marginesie niniejszych rozważań przyjdzie zwrócić uwagę organom administracji, że wniosek skarżącego jest już kolejnym wnioskiem składanym do organów administracji zmierzającym do zaspokojenia tej samej potrzeby, a dodatkowo sytuacja faktyczna strony nie ulega zmianie. Z tego też powodu organy te nie powinny prowadzić nadmiernej liczby postępowań, lecz kierując się treścią art. 156 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz ekonomiką prowadzenia postępowania administracyjnego winny łączyć wcześniej uruchomione postępowania dotyczące tego samego zakresu podmiotowego i przedmiotowego, w których stan faktyczny także nie ulega zmianie powodującej konieczność zastosowania innych unormowań prawnych.

Z uwagi na charakter rozstrzygnięcia organów administracji Sąd po myśli art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie orzekał o wykonalności zaskarżonej decyzji.

Wobec powyższego stosownie do postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji.

su.