Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 945/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 7  ust. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2134
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Bociąga Sędziowie WSA Barbara Pasternak (spr.) WSA Ewa Michna Protokolant sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2019 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków-Śródmieście Zachód Małgorzaty Moroń sprawy ze skargi I. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane oraz orzeczenia o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, wyrokiem z dnia 7 sierpnia 2018r. sygn. akt III SA/Kr 483/18 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 lutego 2018 r. nr [...] wydana na podstawie art. 2 pkt. 20, 7 ust. 3, 18 ust. 6, 25 ust. 1, ust. 2 pkt. 1, ust. 7, ust. 9, art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. 2018. 2134 ze zm.), utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2017 r., nr [...] uznającą świadczenie wychowawcze wypłacone w okresie od 1 listopada 2016 r. do września 2017 r. na K. W. (pierwsze dziecko w rodzinie) w łącznej kwocie 5 500,-zł za nienależnie pobrane, oraz zobowiązującą I. W. do jego zwrotu. Zasadniczym powodem uchylenia przez Sąd decyzji SKO było naruszenie przez organ przepisów art. 7, 77 w zw. z art. 80 kpa, oraz art. 107 § 3 i 138 § 1 pkt. 1 kpa. Sąd stwierdził, że organ l instancji nie wyjaśnił, dlaczego przyjął, że skarżąca przekroczyła kryterium dochodowe, czym spowodował powstanie uzasadnionych wątpliwości po stronie skarżącej, ujawnionych w odwołaniu. W wątpliwości te nie zostały w żaden sposób wyjaśnione przez organ odwoławczy, co skutkowało uwzględnieniem skargi.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia 12 kwietnia 2019 r. ([...]) na podstawie art. 104 kpa , art. 1, 4, 5, 7, 9, 10, 13, 14,15,16,18,19, 20, 21,24,25, 27 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. 2018. 2134 ze zm.), Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego (Dz.U.2017.1465) oraz działając z upoważnienia Wójta Gminy na podstawie Zarządzenia Nr [...] z dnia 24 lipca 2017 r. w sprawie Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej do prowadzenia postępowań oraz wydawania decyzji w sprawach świadczenia wychowawczego Wójt Gminy :

1. uznał, że świadczenie wychowawcze, przyznane na K. W., w kwocie 500,00 zł, na okres od 1 listopada 2016 r. do 30 września 2017 r., w łącznej kwocie 5.500,00 zł, za świadczenie nienależnie pobrane;

2. orzekł o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych w wysokości 5.500,00 zł za okres od 1 listopada 2016 r. do 30 września 2017 r. wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wpłaty świadczenia, do dnia spłaty.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Wójt Gminy wskazał, że w dniu 19 września 2017 r. GOPS uzyskał informację, iż w 2016 r. w rodzinie I. W. miała miejsce utrata i uzyskanie dochodu mające wpływ na prawo do pobierania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Organ l instancji powołał się na art. 25 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, wskazując, że za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie świadczenia, jeżeli osoba je pobierająca była poinformowana o braku prawa do jego pobierania.

Z wyliczenia Organu l instancji wynika, że dochód miesięczny rodziny za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 31 lipca 2016 r. wyniósł 3.112,70 zł licząc na 4 osoby, co daje 778,18 zł miesięcznie na osobę. Dochód miesięczny rodziny za okres od 1 sierpnia 2016 r. do 30 września 2016 r. wyniósł 1.648,22 zł na 4 osoby, co daje 412,05 zł miesięcznie na osobę. Z kolei w okresie od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r. dochód miesięczny rodziny wyniósł 3.391,78 zł na 4 osoby, co daje 874,95 zł miesięcznie na osobę. Zatem ustalono, że w okresie od 1 listopada 2016 r. do 30 września 2017 r. pobrane przez I. W. świadczenie wychowawcze jest świadczeniem nienależnie pobranym. Wójt Gminy rozpoznawał przedmiotową sprawę po raz drugi i tym razem uznał, że premia jest składnikiem dochodów wynikających ze stosunku pracy, a nie odrębną pozycją podlegająca uzyskowi i utracie - jak chciała Strona. Premia uznania nie była też premią roczna, jak np. jednorazowe dodatkowe roczne wynagrodzenie wypłacane w sferze budżetowej tzw. 13-ta pensja, którą należałoby dzielić przez 12 miesięcy.

Od powyższej decyzji złożyła I. W., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz przeprowadzenie dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie będących podstawą decyzji. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego, a to: art. 7 i art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 80 kpa poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej oraz nieuwzględnienie dowodów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy; art. 7 ust. 3 i art. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie przepisu skutkujące wadliwym obliczeniem kryterium dochodowego, tj. polegające m.in. na nieprawidłowym ustaleniu dochodu z pracy uprawnionej rodziny i ustalenie tego dochodu jedynie w oparciu o dochód za miesiąc październik 2016 r., sprzecznie z brzmieniem i wykładnią w/w przepisów, podczas gdy z prawidłowej interpretacji przepisów wynika, że o przyznaniu świadczenia wychowawczego decydować powinien rzeczywisty dochód rodziny.

Decyzją z dnia 8 lipca 2019 r. ([...]), na podstawie art. 2 pkt 1, pkt. 20, art. 7 ust. 3, art. 18 ust. 6, art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 7, ust. 9, art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.), art. 138 §1 pkt 1 kpa Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu l instancji.

Organ odwoławczy podał, co następuje:

Z ustaleń organu l instancji wynika, że I. W. w okresie od 1 września 2015 r. do 31 lipca 2016 r. była zatrudniona w Firmie pn. A w Z, Z na podstawie umowy o pracę na czas określony w wymiarze l etatu. Po miesięcznym okresie przerwy, od dnia 1 września 2016 r. I. W. została zatrudniona w tej samej Firmie w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku pomocy terapeutycznej. W pierwszym pełnym miesiącu zatrudnienia, po podjęciu zatrudnienia, czyli za październik 2016 r. I. W. uzyskała dochód netto, po potrąceniach, w kwocie 1.743,56 zł. Organ l instancji ustalił, że był to dochód uzyskany, który zgodnie z przepisami ustawowymi należało doliczyć do dochodu rodziny za rok bazowy 2014 r.

Ustalono, że dochód miesięczny rodziny za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 31 lipca 2016 r. wyniósł 3.112,70 zł licząc na 4 osoby, co daje 778,18 zł miesięcznie na osobę. Dochód miesięczny rodziny za okres od 1 sierpnia 2016 r. do 30 września 2016 r. wyniósł 1.648,22 zł na 4 osoby, co daje 412,05 zł miesięcznie na osobę. Z kolei w okresie od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r. dochód miesięczny rodziny wyniósł 3.391,78 zł na 4 osoby, co daje 874,95 zł miesięcznie na osobę. Zatem ustalono, że w okresie od 1 listopada 2016 r. do 30 września 2017 r. pobrane przez I. W. świadczenie wychowawcze jest świadczeniem nienależnie pobranym.

Istota sprawy sprowadza się do ustalenia istoty i charakteru składnika wynagrodzenia I. W. za październik 2016 r. w postaci jednorazowej premii uznaniowej w kwocie 600,00 zł brutto, która wpłynęła na to, że kwota wynagrodzenia wyniosła łącznie 1.743,56 zł netto i zawyżyła dochód rodziny w ten sposób, że przekroczył on ustawową kwotę 800,00 zł. Zwykle Strona w tym okresie otrzymywała wynagrodzenie w kwocie 1.464,48 zł. Z zaświadczenia A w Z z dnia 27 października 2017 r., znak: [...] wynika, że I. W. jest zatrudniona w tej Firmie od dnia 1 września 2016 r. w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku pomocy terapeutycznej i "otrzymuje wynagrodzenie według stawki miesięcznej wynoszącej 2000,00 zł brutto, 1464,48 zł netto oraz premię uznaniową. Premia uznaniowa nie jest wypłacana w określonej wysokości, nie jest wypłacana co miesiąc".

Wskazać należy, że premia ta jest związana ze stosunkiem pracy, w jakim pozostawała I. W. w okresie objętym analizą. Premia uznaniowa to składnik wynagrodzenia, który jest wykazywany w rozliczeniu rocznym (Pit-11), znajduje się tam całe wynagrodzenie z pracy i ono jest podstawą wyliczenia progu dochodowego. Zaś pojęcie dochodu było zdefiniowane w art. 2 pkt. 1 ustawy (uchylonym z dniem 1 lipca 2019 r.), z którego wynika, że "oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych". Z kolei przepisy ustawy odsyłanej w art. 3 pkt. 1 szczegółowo zawierają zamknięty katalog źródeł dochodu, wśród których znajduje się "przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne".

Wójt Gminy rozpoznawał przedmiotową sprawę po raz drugi i tym razem uznał, że premia jest składnikiem dochodów wynikających ze stosunku pracy, a nie odrębną pozycją podlegająca uzyskowi i utracie - jak chciała Strona. Premia uznaniowa nie była też premią roczną, jak np. jednorazowe dodatkowe roczne wynagrodzenie wypłacane w sferze budżetowej tzw. 13-ta pensja, którą należałoby dzielić przez 12 miesięcy.

Na powyższą decyzję I. W. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie przepisów: art. 7, 77§ 1, 80, 107 §3, 138 §1 pkt 1 kpa poprzez naruszenie zasady zebrania kompletnego materiału dowodowego, zasady prawdy obiektywnej, zasady godzenia interesu społecznego i słusznego interesu strony oraz nieuwzględnienie dowodów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, niewyjaśnienie okoliczności mających wpływ na wynik postępowania, brak analizy zebranego przez organ I instancji materiału dowodowego;

art. 18 ust. 5 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu;

art. 7 ust. 3 oraz art. 2 pkt 1 i 2 ww. ustawy poprzez:

błędną interpretację i zastosowanie przepisów, skutkującą wadliwym obliczeniem kryterium dochodowego, tj. polegające m.in. na nieprawidłowym ustaleniu dochodu z pracy uprawnionej rodziny i ustalenie tego dochodu jedynie w oparciu o dochód skarżącej za miesiąc październik 2016 r., sprzecznie z brzmieniem i wykładnią w/w przepisów, podczas gdy z prawidłowej interpretacji przepisów wynika, że o przyznaniu świadczenia wychowawczego decydować powinien rzeczywisty dochód rodziny;

błędną jego wykładnię i zastosowanie, polegające na uznaniu że premia uznaniowa skarżącej, nie będąca premią regulaminową, jest takim rodzajem świadczenia, które jest wypłacane okresowo, że wypłacona w październiku 2016 r. premia jest stałym składnikiem dochodów wynikającym ze stosunku pracy, a nie odrębną pozycją podlegającą uzyskowi i utracie, a w związku z tym że takie świadczenie różni się charakterem od nagrody rocznej, która ma charakter jednorazowy - co przeczy twierdzeniom strony skarżącej i pracodawcy, albowiem wypłacona skarżącej premia nie była świadczeniem stałym, a dalej idąc bezpośrednio prowadzi do błędów w interpretacji pojęcia premii uznaniowej przez organ, a to w kontekście wykładni przepisów "ustawy" dla obliczenia dochodu na osobę w rodzinie;

c) błędną jego wykładnię i zastosowanie, polegające na przyjęciu, że niższy dochód na osobę w rodzinie po miesiącu październiku 2016 r. nie ma znaczenia w świetle "ustawy" dla wydania przez organ decyzji w zakresie świadczenia "500+", co doprowadziło do ustalenia dochodu rodziny na podstawie dochodu z jednego miesiąca (zawyżonego o premię, która nota bene zinterpretowana została wg nazewnictwa, a nie faktycznego charakteru świadczenia) a dalej przyjęcia, że dochód na osobę w rodzinie w całym okresie przyznawania świadczenia przekroczył 800 zł, podczas gdy premia uznaniowa ze swej istoty może być przez pracodawcę wypłacana, albo i nie, albowiem jej wypłata zależy od decyzji, (uznania, woli pracodawcy).

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego także w zakresie w jakim orzeczono o odsetkach od nienależnie pobranego świadczenia od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty, podczas gdy odsetki o których mowa w decyzji co do zasady winny być liczone od dnia uprawomocnienia decyzji ustalającej należności do dnia spłaty.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2018.2107 t.j.), sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treścią art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2018.1302 t.j. ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.". Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt. 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi Sąd oddala skargę w oparciu o art. 151 P.p.s.a.

Wskazać nadto trzeba, że orzekanie w niniejszej sprawie odbywa się w warunkach związania, o którym mowa w art. 153 p.p.s.a., ponieważ niniejszy wyrok jest poprzedzony prawomocnym wyrokiem WSA w Krakowie z 7 sierpnia 2018 r., sygn. III SA/Kr 483/18. Zatem na wynik niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego ma wpływ ustalony wcześniej przez WSA kierunek badania sprawy i wyrażone stanowisko. Sąd obecnie rozpoznający sprawę w pierwszej kolejności ma obowiązek ocenić, czy organy administracyjne dostosowały się do wskazań ww. wyroku, którym WSA uchylił decyzje SKO z dnia 23 lutego 2018 r. , [...]. Zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, ponieważ są nimi związane. Związanie to dotyczy również wskazań co do dalszego postępowania, w przypadku uchylenia poprzedniej decyzji ze względu na naruszenie przepisów procesowych w zakresie dotyczącym wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Od tej oceny zarówno organ administracji, jak i sąd może odstąpić jedynie w przypadku zmiany stanu faktycznego sprawy.

Uchylając decyzję SKO z dnia 23 lutego 2018 r. [...], Sąd zwrócił uwagę, że istotną w sprawie jest kwestia właściwej interpretacji przepisów art. 7 ust. 1-3a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. 2017.1851). Sąd podkreślił, że organ l instancji nie wyjaśnił, dlaczego przyjął, że skarżąca przekroczyła kryterium dochodowe, zaś organ odwoławczy nie ustosunkował się do zarzutów odwołania, z których wynikało iż skarżąca otrzymała premię tylko w jednym miesiącu. Rodzi to problem, czy dochód ten jest dochodem jednorazowym czy też pochodząc z tego samego źródła finansowania należy do dochodów uzyskiwanych z pracy a jeżeli tak, to czy należy do obliczeń dochodu miesięcznego dodać całą kwotę, czy też np. 1/12, jeżeli jest to premia roczna. Wobec istotnych naruszeń przepisów postępowania, Sąd nie przesądził, czy świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko w rodzinie było świadczeniem należnym, czy też nienależnym.

Rozpoznając niniejszą sprawę zainicjowaną kolejną skargą I. W. na decyzję w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane Sąd uznał, że skarga jest uzasadniona.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. 2018.2134 ze zm.), dalej p.p.w.d.

Kontrolowana decyzja została wydana w wyniku postępowania mającego na celu ustalenie, czy świadczenie wychowawcze przyznane skarżącej na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. na pierwsze dziecko w rodzinie było świadczeniem nienależnie pobranym w okresie od 1 listopada 2016 r. do 30 września 2017r. Zatem organy weryfikowały prawo skarżącej do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, w okresie zasiłkowym 2016/2017. Były obowiązane ustalić i ocenić, czy w stanie prawnym obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, Dz.U. 2019.924), skarżącej przysługiwało prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko a to w związku z utratą a następnie uzyskaniem dochodu.

Zgodnie z art. 5 ust. 3 p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. W przepisie tym jest mowa o dochodzie rodziny, oznaczającym w myśl art. 2 pkt 4 tej ustawy sumę dochodów członków rodziny. Stosowany wprost - na mocy art. 2 pkt 1 p.p.w.d. - art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U.2018.2220, dalej u.ś.r.) wymienia jakie dochody podlegają uwzględnieniu przy ustaleniu prawa do świadczenia. Zarówno wynagrodzenie za pracę, jak i przyznana przez pracodawcę premia stanowią przychód podlegający opodatkowaniu, o którym mowa w art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r., a więc podlegają co do zasady uwzględnieniu przy wyliczeniu dochodu rodziny. Przy czym zgodnie z art. 2 pkt 2 p.p.w.d. dochodem członka rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3. Zasadą jest zatem przyjmowanie do wyliczeń uśrednionego, comiesięcznego dochodu z roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy (w niniejszej sprawie z 2014 r.), chyba że wystąpią okoliczności zastrzeżone w art. 7 ust. 1-3. Jednorazowe nagrody, nagrody jubileuszowe, zapomogi związane z zatrudnieniem, jednorazowe premie czy jednorazowo wypłacone zaległe świadczenia przyjmuje się do ustalania przeciętnego miesięcznego dochód osiągniętego w roku poprzedzającym okres zasiłkowy.

Inaczej jest jednak w sytuacji, gdy dochód ustalany jest w oparciu o dochód uzyskany po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy tylko za jeden miesiąc, jak w niniejszej sprawie. Stosownie do art. 7 ust. 3 p.p.w.d., w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego.

Przepis powyższy należy wykładać systemowo, przy uwzględnieniu całości przepisów ustawy. Wprowadzenie do ustawy pojęć dochodu uzyskanego jak i dochodu utraconego służyło urealnieniu dochodu rodziny w dacie przyznawania świadczenia ale także w okresie faktycznego jego pobierania. Ustawodawca przy ustalaniu kryterium dochodowego jako bazę traktuje rok poprzedzający rok świadczeniowy (za wyjątkiem pierwszego okresu świadczeniowego). Z uwagi jednak na możliwą dynamikę sytuacji dochodowej w rodzinach, niezbędne jest ustalenie czy na dzień orzekania przez organy nie doszło do takich istotnych zmian, które nakazują zastosowanie instytucji dochodu utraconego i uzyskanego. Nadto, celem wprowadzenia tych pojęć było umożliwienie weryfikacji, czy już po przyznaniu świadczenia, w trakcie jego pobierania, nie nastąpiły w sytuacji dochodowej rodziny zmiany skutkujące brakiem podstaw do pobierania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie. Z powyższego wynika, że ustawodawca miał na celu ustalenie dochodu na osobę w rodzinie w sposób jak najbardziej odzwierciedlający aktualny poziom tego dochodu.

Jak wynika z art. 2 pkt 2 p.p.w.d. ustawodawca przy ustalaniu dochodu członka rodziny wskazuje, iż ma być to dochód "przeciętny", "miesięczny" oraz "osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki jest ustalane prawo do świadczenia wychowawczego". Przyjmuje się więc, że najbardziej adekwatne dla ustalenia sytuacji finansowej rodziny nie są ustalenia odnośnie jej dochodów z chwili rozpatrywania wniosku o przyznanie świadczenia, ale że ocena sytuacji rodziny wymaga zbadania, jak sytuacja dochodowa rodziny kształtuje się w dłuższym okresie (rok kalendarzowy), z uwzględnieniem okresowych wahań dochodów rodziny, czego wyrazem jest wymóg ustalenia "przeciętnego" (a nie "minimalnego" czy "maksymalnego") miesięcznego dochodu. Należy uznać za spójne z powyższym, zastrzeżenie ustawodawcy w treści art. 7 ust. 3 p.p.w.d., zgodnie z którym dochód uzyskany dolicza się, o ile jest on uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Nie może być zatem doliczony do dochodu członka rodziny taki dochód, który nie jest nadal uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Zatem istotą art. 7 ust. 3 p.p.w.d. jest "uzyskiwanie dochodu", nie zaś sam fakt zatrudnienia, a warunkiem jego zastosowania jest ponadto warunek tożsamości dochodu "uzyskanego" z dochodem uzyskiwanym w trakcie okresu świadczeniowego. Ustawodawca zakłada bowiem doliczenie wyłącznie dochodu długotrwale uzyskiwanego. Sąd orzekający w niniejszej sprawie przychyla się do stanowiska wyrażonego przez WSA w Łodzi w wyroku z dnia 16 grudnia 2016 r., II SA/Łd 902/16 (Lex nr 2187916), w którym Sąd ten uznał, że :"Dochód uzyskany w jednym miesiącu nie wpłynie na prawo do świadczeń rodzinnych, natomiast uzyskany przez okres dłuższy, będzie miał wpływ na to prawo tylko przez okres jego otrzymywania", (por. także wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych w sprawach o sygn.: III SA/Kr 1303/16, III SA/Kr 1325/16, IV SA/GI 409/17, IV SA/GI 139/17, II SA/Bd 1193/16, II SA/Łd 902/16- wszystkie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl).

W kontrolowanej sprawie, powołując się na treść art. 7 ust. 3 p.p.w.d. i ustalając czy została spełniona przesłanka kryterium dochodowego, organy przyjęły jako podstawę ustalenia prawa do świadczenia dochód skarżącej uzyskany przez nią z tytułu zatrudnienia wyłącznie w październiku 2016 r., tj. istotnie, w kwocie przekraczającej kryterium z art. 5 ust. 3 p.p.w.d. Całkowicie pominięto natomiast zasadę kontynuacji wynikającą z art. 7 ust. 3 ustawy. Organy nie uwzględniły, że zgodnie z art. 7 ust. 3 p.p.w.d. przyjęty dochód powinien być uzyskiwany w okresie, na jaki było weryfikowane prawo do świadczenia. Brzmienie tego przepisu nie pozwala na przyjęcie, że do uznania, iż przekroczenie kwoty dochodu 800,-zł na osobę w rodzinie tylko w miesiącu następującym po miesiącu , w którym "uzyskano" dochód powoduje utratę prawa do świadczenia (na pierwsze dziecko w rodzinie) przez cały następujący po tym miesiącu okres, do końca okresu zasiłkowego. Stanowisko takie nie odpowiada ani brzmieniu przepisu art. 7 ust. 3 p.p.w.d. ani wynikom wykładni celowościowej i systemowej. Zdaniem Sądu w składzie rozpoznającym sprawę, brak więc podstaw do przyjęcia zajętego przez organy w niniejszej sprawie stanowiska, że w ustalonym stanie faktycznym, świadczenie wychowawcze pobrane przez skarżącą w okresie od 1 listopada 2016 r. do 30 września 2017 r. w łącznej kwocie 5 500,-zł było świadczeniem nienależnie pobranym. Ustalenie zarówno organu l instancji jak i SKO, że w okresie od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r., dochód miesięczny rodziny wyniósł 3.391,78 zł na cztery osoby co daje 874,95 zł na osobę nie ma żadnego pokrycia w materiale dowodowym sprawy. Akta administracyjne zawierają umowę o pracę zawartą od 1 września 2016 r. i zaświadczenie o zarobkach wyłącznie za październik 2016 r. (k. 18 i 20 akt adm.). Z kolei "Zaświadczenie" z dnia 27 października 2017r. (k. 24 akt adm.) z uwagi na jego całkowicie nieścisłą treść co do wypłacanej skarżącej premii nie mogło stanowić podstawy do czynienia w tym przedmiocie ustaleń. Zatem w dalszym ciągu organy nie wyjaśniły, dlaczego przyjęły, że skarżąca przekroczyła kryterium dochodowe w okresie od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r.

Z uwagi na datę orzekania, organy miały możliwość uwzględnienia i rozliczenia pod kątem spełnienia kryterium dochodowego na osobę w rodzinie skarżącej całego uzyskanego przez nią dochodu w poszczególnych miesiącach, w okresie od października 2016 r. do września 2017 r. Dopiero, gdy tak przyjęty dochód przekraczałby kwotę 800 zł na osobę miesięcznie to zaistniałaby podstawa do przyjęcia, że przedmiotowe świadczenie w okresie od listopada 2016 r. do września 2017 r. skarżącej nie przysługiwało i tym samym zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do świadczenia wychowawczego, o których skarżąca miała obowiązek poinformowania organu zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy. Tylko wówczas zaistniałyby podstawy do przyjęcia, że pobrane przez nią w tym okresie świadczenie było świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy, podlegającym zwrotowi na podstawie ust. 1 tego przepisu. Skoro zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca wydane zostały po upływie okresu świadczeniowego i ich przedmiotem była weryfikacja prawa skarżącej do świadczenia wychowawczego za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r., który już upłynął w całości, nie było żadnych przeszkód do poczynienia ustaleń koniecznych dla prawidłowego zastosowania przepisów p.p.w.d. regulujących kwestie przysługiwania świadczenia na pierwsze dziecko w rodzinie, oraz sposobu wyliczania dochodu na osobę w rodzinie w przypadku uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Uzasadnione są też zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania przez nieodniesienie się organu odwoławczego do zarzutów odwołania dotyczących interpretacji przepisu art. 7 ust. 3 p.p.w.d., w szczególności pominięcia istotnej jego części stanowiącej, że przyjęty dochód powinien być uzyskiwany w okresie, na jaki jest weryfikowane prawo do świadczenia. Odnośnie natomiast do zarzutu skargi dotyczącego rozstrzygnięcia w przedmiocie odsetek, wskazać należy, że zarzut ten nie znajduje uzasadnienia wobec brzmienia art. 25 ust. 3 p.p.w.d., zgodnie z którym ustawowe odsetki za opóźnienia naliczane są od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, nie zaś od kwoty stanowiącej łączną sumę nienależnie pobranych świadczeń. Natomiast czym innym jest data, z jaką decyzja ostateczna staje się wykonalna i podlega egzekucji. W powyższych kwestiach uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera wyjaśnienia stanowiska organu odnośnie do obowiązku zapłaty odsetek i sposobu ich wyliczenia, co należało uznać za wadę w postaci naruszenia art. 107 § 3 kpa, jednak nie mająca wpływu na treść rozstrzygnięcia w przedmiocie odsetek.

Jak wynika z powyższego, zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem art. 7 ust. 3 i art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci przez błędną interpretację art. 7 ust. 3 i niewłaściwe, przedwczesne uznanie, że świadczenie wypłacone skarżącej na pierwsze dziecko w rodzinie, w okresie objętym zaskarżoną decyzją jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi. Okoliczności konieczne do ustalenia istnienia świadczenia nienależnie pobranego pozostały nieustalone i nieocenione, wbrew obowiązkom organów wynikającym z art. 7, 77 i 80 kpa. Nadto organ odwoławczy nie odniósł się do zasadniczych zarzutów odwołania czym naruszył art. 138 § 1 pkt. 1 kpa a uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 kpa. Naruszenia tych przepisów mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji jest związany wyrażoną oceną prawną, zgodnie z art. 153 p.p.s.a.

Stwierdzone wady zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji skutkowały koniecznością orzeczenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. jak w pkt. 1 sentencji. O kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 §2 p.p.s.a.