Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2814/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.2 ust 1
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant: st. asystent sędziego Anna Siwonia - Rybak po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. Sp. z o.o. z siedzibą we W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 maja 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 290/15 w sprawie ze skargi Z. Sp. z o.o. z siedzibą we W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 290/15 oddalił skargę Z. Sp. z o.o. z siedzibą we W. (skarżąca) na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie reformy rolnej.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z dnia 21 lipca 2011 r. H. B. wystąpiła o stwierdzenie, że zespół pałacowo-parkowy w miejscowości W., gm. W. nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., wydaną na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10 poz. 51, dalej: "Rozporządzenie"), Wojewoda W. (Wojewoda) orzekł, że parcele katastralne nr [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni 8,9299 ha, na których posadowiony jest zespół pałacowo-parkowy we W. nie podpadały pod działanie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. (Dz. U z 1945 r. Nr 3 poz. 13 ze zmianami, dalej także jako dekret PKWN z 1944r.) Wojewoda ustalił, że dawne parcele katastralne nr [...], [...] i [...] na których położony był park i pałac we W. weszły w skład działki nr [...], podzielonej obecnie na działki [...] (której właścicielem jest skarżąca) i [...] (której właścicielem jest W. S.). Ostatnim właścicielem majątku W., w skład którego wchodził zespół pałacowo- parkowy, był P. K.. Majątek w 1946 r. przejęty został na rzecz Skarbu Państwa przez Wojewódzki Urząd Ziemski w P.. H. B. jest jedną ze spadkobierczyń P. K. Organ wyjaśnił, że teren zespołu folwarcznego W. można podzielić na trzy funkcjonalne części 1) rezydencjonalno-parkową, 2) podwórze gospodarcze, 3) kolonię mieszkalną. Część rezydencjonalną tworzył rozległy park krajobrazowy i pałac, pełniący funkcję mieszkalną właścicieli majątku. W części gospodarczej znajdowały się między innymi trzy obory, stodoła, dwie stajnie,, gorzelnia, kuźnia, warsztaty, spichlerz, dom ogrodnika i inne budynki. Na kolonię mieszkalną składało się siedem domów mieszkalnych. Budynek pałacu nie był niezbędny do administrowania gospodarstwem rolnym wchodzącym w skład majątku W. Funkcję tzw. rządówki (budynku administracyjnego) mógł pełnić jeden z budynków kolonii mieszkalnej lub podwórza gospodarczego.

Zdaniem Wojewody, zgromadzone dowody wskazują, że część pałacowo- parkowa nie miała związku z częścią gospodarczą majątku, nie była bowiem niezbędna do prowadzenia gospodarstwa rolnego W majątku W., w ramach założenia folwarcznego wyodrębniona została część gospodarcza i kolonia mieszkaniowa. W tej sytuacji pałac i park ze stawem spełniały funkcję rezydencji właściciela ziemskiego i służyły wyłącznie do celów mieszkalno-wypoczynkowych. Ich istnienie nie było konieczne dla prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie, bowiem funkcję tę realizowały inne zabudowania.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wskazała m.in. na zmiany do dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej wprowadzone dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. W jej ocenie, powyższe zmiany skutkowały tym, że przejęciu podlegały szeroko pojęte nieruchomości ziemskie, zatem i takie, które nie posiadały charakteru rolniczego.

Decyzją z [...] grudnia 2014 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Minister) utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podał, że zgromadzone w trakcie postępowania akta sprawy, w tym mapa ewidencyjne oraz mapa katastralna dla obrębu W., gm. W. nie pozostawiają wątpliwości, że pałac usytuowany był na parceli nr [...], a park na parcelach nr nr [...] i [...]. O tym czy w/w nieruchomości podpadały pod działanie dekretu o reformie rolnej decydował ich charakter oraz możliwość wykorzystania przy prowadzeniu działalności rolniczej. Jak wynika z karty ewidencyjnej zabytków architektury i budownictwa oraz załączonych do niej wkładek, zespół folwarczny we W. składał się z trzech funkcjonalnych części: rezydencjalno-parkowej, gospodarczej i kolonii mieszkalnej. Dla przedmiotowego postępowania istotne znaczenie ma wkładka do w/w karty (załącznik nr 2) oraz ewidencja parku dworskiego opisujące część rezydencjalną majątku, którą tworzyły park krajobrazowy i pałac (tylko ta część założenia folwarcznego była przedmiotem postępowania administracyjnego). Z opisu tych dokumentów wynika, że park przecinają liczne aleje (bukowe i lipowe) oraz osie widokowe. Na jego terenie znajdują się m.in. kaplica i pomnik J. K. Droga prowadząca od strony kolonii mieszkaniowej do pałacu wyłożona była pierwotnie płytkami bazaltowymi. Zgodnie z opisem, w parku stoją liczne okazy starodrzewia (m.in. lipy, dęby, kasztanowce), a obok pałacu w kierunku północno-wschodnim wielki platan. Dodatkowo, w opisie metryki parku szczegółowo wymieniono jego drzewostan i układ kompozycyjny. Z dokumentów tych jednoznacznie wynika, że był to park naturalny, krajobrazowy ze śladami założenia regularnego, niewykorzystywany w celach rolniczych. Tym samym nie mógł on zostać przejęty na cele reformy rolnej.

Odnośnie pałacu, który stanowił punkt centralny założenia dworsko-parkowego Minister stwierdził, że nie był on bezpośrednio wykorzystywany przy produkcji rolnej. W takim wypadku istotne jest to czy między pałacem a pozostałą częścią przejętej na własność Państwa nieruchomości istniał związek funkcjonalny. Aby wykazać jego istnienie należałoby udowodnić, że to właśnie z niego prowadzony był bezpośredni zarząd nad gospodarstwem. Tymczasem w aktach sprawy nie ma żadnych dowodów o tym świadczących. Z karty ewidencyjnej pałacu wynika, że pierwotnym przeznaczeniem budynku były funkcje mieszkalne. Mieści się w nim 28 izb mieszkalnych oraz 8 innych pomieszczeń, nie odnotowując w tym miejscu np. biura. Natomiast istnienie oddzielnego biura gospodarstwa, jak i domu administratora odnotowano w protokole z dnia 15 marca 1945 r. w sprawie przejęcia na mocy dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Ponadto, w protokole tym wśród pracowników majątku W. wymieniono osobę zatrudnioną na stanowisku zarządcy - W. C. Powyższe musi prowadzić do wniosku, że bezpośredni zarząd nad gospodarstwem nie był prowadzony przez właściciela majątku z pałacu, ale przez zatrudnionego przez niego pracownika w przeznaczonym ku temu miejscu.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu o reformie rolnej z 1944r., poprzez jego niezastosowanie w zakresie pojęcia "nieruchomości ziemskie" oraz § 44 Rozporządzenia, poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji nieuwzględnienie, że zgodnie z treścią tego przepisu podziałowi nie podlegają zabudowania dworskie i przemysłowe a w konsekwencji błędne przyjęcie, że zespół pałacowo-parkowy we W. nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd I instancji przypomniał, iż skarżący dążył do wykazania, że zmiany wprowadzone z dniem 19 stycznia 1945 r. w przepisie art. 2 ust.1pkt. e) dekretu o reformie rolnej z 1944r., spowodowały objęcie działaniem dekretu wszystkich nieruchomości ziemskich, w tym również nie mających charakteru rolniczego, przywołując na poparcie swojej tezy obszerne fragmenty wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 października 2014 r. I OSK 1722/13. Sąd I instancji powyższego poglądu dotyczącego znaczenia nowelizacji art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu z 1944r. nie podzielił. Wskazał, że przywołany w skardze wyrok NSA z 1 października 2014 r. został uchylony wyrokiem NSA z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 3179/14, z uwagi na fakt jego wydania w warunkach nieważności postępowania. Jednocześnie podniósł, że pogląd wyrażony w powyższym wyroku jest poglądem odosobnionym.

Sąd I instancji w pełni podzielił wykładnię pojęcia nieruchomości ziemskiej, a co za tym idzie wykładnię art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu przedstawioną w uchwałach podjętych przez NSA w dniu 10 stycznia 2011 r. I OPS 3/10 i w dniu 5 czerwca 2006 r. I OPS 2/06. Podał, że stanowisko wyrażone w uzasadnieniu uchwały z dnia 5 czerwca 2006 r. sprowadzało się do stwierdzenia, że prawidłowe odczytanie normy prawnej zawartej w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z 1944r. powinno oznaczać, że na własność Skarbu Państwa w całości przechodzą bezzwłocznie bez żadnego wynagrodzenia tylko te nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym (mogące być wykorzystane na cele wskazane w "art. 1, część druga" dekretu), które stanowią własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego, śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości powierzchni użytków rolnych. W uzasadnieniu uchwały z dnia 10 stycznia 2011 r. przypomniano, "że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej wszedł w życie z dniem 13 września 1944 r. (z dniem ogłoszenia). Z tym dniem nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, wymienione w art. 2 ust. 1 dekretu, przeszły na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu. Dekret z 1944r. zatem nie dotyczył nieruchomości, które nie były nieruchomościami o charakterze rolniczym. Tego stanu rzeczy nie mógł zmienić dekret z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 3, poz. 9), który wszedł w życie dnia 19 stycznia 1945 r. (z dniem ogłoszenia). W szczególności tego stanu rzeczy nie mogło zmienić skreślenie w art. 2 ust. 1 zdanie pierwsze dekretu z dnia 6 września 1944 r. wyrazów "o charakterze rolniczym" (art. 1 ust 5 dekretu nowelizującego). Skoro bowiem określone nieruchomości przeszły już na własność Skarbu Państwa z dniem 13 września 1944 r. (z dniem ogłoszenia dekretu z dnia 6 września 1944 r.), to późniejsza zmiana tego dekretu nie mogła spowodować ponownego przejścia tych samych nieruchomości na własność Skarbu Państwa. Nie można również przyjąć, że z dniem 13 września 1944 r. przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości o charakterze rolniczym, a z dniem 19 stycznia 1945 r. przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskie, które nie były nieruchomościami o charakterze rolniczym. Oznaczałoby to bowiem, że na podstawie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej najpierw przejęto na własność Skarbu Państwa nieruchomości o charakterze rolniczym (z dniem 13 września 1944 r.), a następnie na podstawie tego samego dekretu przejęto na własność Skarbu Państwa (z dniem 19 stycznia 1945 r.) jeszcze inne nieruchomości ziemskie. Takie rozumowanie jest niedopuszczalne, gdyż prowadzi do wniosku, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej przewidywał przeprowadzenie "dwóch reform rolnych" w zakresie pozyskania nieruchomości na cele reformy rolnej: jednej, która dotyczyła nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym, oraz drugiej, która dotyczyła innych nieruchomości o charakterze nierolniczym. Należy zatem dojść do wniosku, że zmiana dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r., polegająca na skreśleniu wyrazów "o charakterze rolniczym" w art. 2 ust. 1 zdanie pierwsze dekretu z dnia 6 września 1944 r., nie zmieniała istoty postanowień tego dekretu co do tego, jakie nieruchomości przeszły na własność Skarbu Państwa z dniem 13 września 1944 r. Istota postanowień dekretu z dnia 6 września 1944 r. polegała na przejściu określonych nieruchomości na własność Skarbu Państwa z dniem ogłoszenia tego dekretu i nie było podstaw do przejęcia na podstawie tego dekretu na własność Skarbu Państwa nieruchomości w innym, późniejszym terminie."

W oparciu o powyższe Sąd uznał, że pojęcie nieruchomości ziemskiej, o którym mowa w art. 2 ust. 1 lit e) dekretu z 1944r., obejmowało wyłącznie nieruchomości o charakterze rolniczym. Jednocześnie, Sąd nie podzielił stanowiska skarżącej, że zmiany wprowadzone z dniem 19 stycznia 1945 r. skutkowały objęciem reformą rolną również nieruchomości, które nie miały charakteru rolniczego. Za wadliwe uznał również stanowisko skarżącej, iż z § 44 Rozporządzenia wynika, że zespoły dworskie również podlegały przejęciu na rzecz Państwa w ramach reformy rolnej. Wskazał, iż z przepisu tego wynika jedynie, jakie nieruchomości już przejęte na rzecz Państwa w wyniku reformy rolnej nie podlegają dalszemu podziałowi, przepis ten nie przesądza natomiast o konieczności przejęcia na rzecz Państwa zespołu pałacowo-parkowego, w sytuacji w której pozostała część danego majątku, stanowiła nieruchomości o charakterze rolniczym.

Sąd wskazał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż zespół folwarczny we W. składał się z trzech funkcjonalnych części, z których jedną stanowił właśnie zespół pałacowo-parkowy. Z szeroko zacytowanego przez Ministra opisu zespołu pałacowo-parkowego wynika, że park służył wyłącznie celom rekreacyjnym. Z opisu nie wynika, by w parku prowadzona była jakakolwiek działalność o charakterze rolniczym, sadowniczym czy hodowlanym. Park miał charakter krajobrazowy, skład drzewostanu i opisany układ kompozycyjny również nie pozostawiają żadnych wątpliwości co do jego przeznaczenia i sposobu korzystania. W ocenie Sądu, nie można przyjąć, by naturalny park krajobrazowy, w którym znajdują się kaplica i pomnik jednego z członków rodu K., porośnięty starodrzewem, był terenem wykorzystywanym na cele rolnicze.

Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej P.p.s.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła skarżąca Spółka wnosząc o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny, a w konsekwencji o uchylenie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 grudnia 2014 r. oraz o zasądzenie od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 1 ust 5 dekretu z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 9), poprzez jego błędną wykładnię, gdyż Sąd pierwszej instancji uznał, że przepis ten nie zmieniał treści art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.), i w konsekwencji uznał że zespół pałacowo - parkowy we W. nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) Dekretu;

2) art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z 1944r. poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, iż powiązania finansowe, podmiotowe i terytorialne zespołów dworsko - parkowych z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej nie mogą przesądzać o istnieniu związku funkcjonalnego, w konsekwencji czego Sąd pierwszej instancji błędnie stwierdził, że

zespół pałacowo - parkowy we W. nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu;

3) § 44 pkt 2 i 3 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.), poprzez ich błędną wykładnię albowiem zdaniem Sądu pierwszej instancji przepis § 44 dotyczył już przejętych nieruchomości, i w konsekwencji Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił, że zgodnie z treścią tego przepisu nie można było dzielić zabudowy dworskiej, parku i pozostałej części majątku ziemskiego, do czego prowadzi utrzymana wyrokiem tegoż sądu decyzja administracyjna Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 grudnia 2014 r.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że zmiana art. 2 ust. 1 zd. 1 polegająca na skreśleniu wyrazów "o charakterze rolniczym" spowodowała, iż pod działanie dekretu podpadały nieruchomości ziemskie, a nie nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym. Z dwóch kryteriów oceny nieruchomości dla potrzeb stosowania Dekretu ("ziemskie" i "o charakterze rolniczym"), pozostało tylko jedno kryterium ("ziemskie"). Nowelizacja ta rozszerzyła zatem zakres nieruchomości, w stosunku do których dekret był stosowany, co wpisywało się w "cele działania ówczesnych władz". Przyjęcie innego stanowiska i w konsekwencji uznanie, że dekret zarówno w stanie niezmienionym, jak i po dokonanej nowelizacji, dotyczył wyłącznie nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym, prowadziłoby do wniosku, że nowelizacja ta była bezcelowa, nie miała żadnego znaczenia dla rodzaju przejmowanych nieruchomości i de facto nie wprowadziła żadnych zmian w art. 2 ust. 1 zd. 1 dekretu. Na poparcie swojego stanowiska skarżąca kasacyjnie ponownie odwołała się do uzasadnienia wyroku NSA z dnia 1 października 2014 r., sygn. akt I OSK 1722/13 podkreślając, że uchylenie tego wyroku nie miało żadnego związku z merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy, a związane było z nieważnością postępowania, która zaszła z uwagi na pozbawienie skarżących możliwości obrony swoich praw wskutek uchybień proceduralnych.

Skarżąca podkreśliła, że zespół pałacowo-parkowy i zespół folwarczny położony były na jednej działce - na tej samej działce znajdowały się: spichlerz garaże do maszyn rolniczych, gorzelnia, stajnia, chlewnie, obory, warsztaty, budynki mieszkalne dla pracowników oraz dla zarządcy i administratora. W ocenie strony, okoliczność ta potwierdza, iż zespół parkowo - pałacowy nie służył wyłącznie celom mieszkaniowym i rekreacyjnym, lecz był funkcjonalnie powiązany z pozostałą częścią nieruchomości, co z kolei oznacza, że podpadał on pod działanie dekretu. Ma ona również istotne znaczenie z punktu widzenia § 44 pkt 2 i 3 rozporządzenia, z którego wynika, że nieruchomości, które podpadały pod działanie dekretu, a na których znajdowały się parki i zabudowania dworskie, nie mogły być dzielone. Celem ówczesnego ustawodawcy było zatem zapewnienie niepodzielności nieruchomości. Gdyby parki i zabudowania dworskie nie podpadały pod działanie dekretu, to wskazany przepis nie stanowiłby o zakazie ich podziału.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W przedmiotowej sprawie skarga kasacyjna zawierała wyłącznie zarzuty naruszenia prawa materialnego. Wskazano w nich na wadliwą wykładnię przepisów art. 1ust.5 dekretu z dnia 17 stycznia 1945r. w sprawie zmiany dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, art. 2 ust.1lit.e) dekretu PKWN z 1944r., a także przepisu § 44 pkt.2 i 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6.09.1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Na wstępie podkreślenia wymaga, że materialnoprawną podstawę kontrolowanej przez Sąd pierwszej instancji decyzji stanowił art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z 1944r. w brzmieniu po zmianie z dnia 17 stycznia 1945r., który stanowił, że na cele reformy rolnej przejęciu będą podlegały stanowiące własność czy współwłasność osób fizycznych lub prawnych nieruchomości ziemskie o określonym areale. Zdanie pierwsze ust. 1 art. 2 dekretu z 1944r., w pierwotnym brzmieniu odwoływało się do "nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym". Późniejsza nowelizacja dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, polegała na skreśleniu słów "o charakterze rolniczym". Brzmienie art. 2 ust. 1 zd. 1 - zawarte w tekście jednolitym zamieszczonym w Dzienniku Ustaw z 1945 r., Nr 3, poz. 45 - nie obejmowało więc skreślonych nowelą słów "o charakterze rolniczym". Podkreślenia wymaga, że przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej w żadnej dacie nie definiowały pojęcia "nieruchomość ziemska", "nieruchomość ziemska o charakterze rolnym". Skoro przepisy prawa nie zawierały określenia tych pojęć, to powinny być wyjaśnione z uwzględnieniem normatywnych celów reformy rolnej, zwłaszcza w nawiązaniu do przepisów art. 1 ust. 2 dekretu, który od samego początku wskazywał, dla realizacji jakich zamierzeń mają służyć grunty przejmowane na potrzeby reformy rolnej. Identyczne stanowisko zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały siedmiu sędziów z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06. Nie może więc budzić wątpliwości, że na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości, które odpowiadały celom wskazanym w art. 1 dekretu. Reforma rolna nie odnosiła się zatem do wszystkich nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji celów, które zostały wyczerpująco wymienione w art. 1 ust. 2 lit. a-e dekretu. Dekret zmieniający dekret PKWN z 1944r. z dnia 17 stycznia 1945r. nie wprowadził innego brzmienia powołanych regulacji, cele dekretu pozostawały zatem niezmienne. Z kolei Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r. W 3/89 (OTK 1990, nr 1, poz. 26) dokonując wykładni art. 2 ust.1lit.e) dekretu z 1944r. przyjął, że reforma rolna ograniczona została do gruntów przeznaczonych na cele rolnicze tj. nieruchomości, które mogłyby być wykorzystane do działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej. Trybunał oparł się na tych celach dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, które przede wszystkim sprowadzały się do utworzenia nowych lub zwiększenia powierzchni istniejących gospodarstw rolnych. Trybunał wskazał, że już sam tytułu dekretu z 1944r. wskazuje na rolniczą specyfikę regulacji. Naczelny Sąd Administracyjny w dotychczasowym orzecznictwie wielokrotnie stawał na stanowisku, że uchwała ta pomimo utraty mocy powszechnie obowiązującej zachowuje swoją wartość i aktualność, nie można odmówić słuszności zawartym w jej uzasadnieniu rozważaniom. Także i sąd w obecnym składzie utożsamia się z tym poglądem. Zgodzić należy się również z wyrażonym w uzasadnieniu uchwały Trybunału stanowiskiem, iż skoro określone nieruchomości przeszły na własność Skarbu Państwa z dniem 13 września 1944 r. (dzień ogłoszenia dekretu z dnia 6 września 1944 r.), to późniejsza zmiana tego dekretu nie mogła spowodować ponownego przejścia tych samych nieruchomości na własność Skarbu Państwa. Nie można również przyjąć, że z dniem 13 września 1944 r. przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości o charakterze rolniczym, a z dniem 19 stycznia 1945 r. przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskie, które nie były nieruchomościami o charakterze rolniczym. Oznaczałoby to bowiem, że na podstawie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej najpierw przejęto na własność Skarbu Państwa nieruchomości o charakterze rolniczym (z dniem 13 września 1944 r.), a następnie na podstawie tego samego dekretu przejęto na własność Skarbu Państwa (z dniem 19 stycznia 1945 r.) jeszcze inne nieruchomości ziemskie. Takie rozumowanie jest niedopuszczalne, gdyż prowadziłoby do wniosku, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej przewidywał przeprowadzenie "dwóch reform rolnych" w zakresie pozyskania nieruchomości na cele reformy rolnej: jednej, która dotyczyła nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym, oraz drugiej, która dotyczyła innych nieruchomości o charakterze nierolniczym. Należy zatem dojść do wniosku, że zmiana dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r., polegająca na skreśleniu wyrazów "o charakterze rolniczym" w art. 2 ust. 1 zdanie pierwsze dekretu z dnia 6 września 1944 r., nie zmieniała istoty postanowień tego dekretu co do tego, jakie nieruchomości przeszły na własność Skarbu Państwa z dniem 13 września 1944 r. Istota postanowień dekretu z dnia 6 września 1944 r. polegała na przejściu określonych nieruchomości na własność Skarbu Państwa z dniem ogłoszenia tego dekretu. Dekret zmieniający z 1945r. nie zawierał przepisów, które pozwalałyby na przejęcie innych nieruchomości.

Obowiązkiem organów administracji w przedmiotowej sprawie było zatem zbadanie, czy parcele katastralne nr [...], [...] i [...], na których posadowiony jest zespół pałacowo parkowy we W. podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 1944r. Ustalenia wymagało, czy powyższa część nieruchomości ziemskiej miała charakter stricte rolniczy, bądź też, czy była funkcjonalnie związana z prowadzoną w ramach majątku P. K. działalnością rolniczą. (por. wyroki NSA z dnia 22 kwietnia 2004 r. sygn. akt OSK 46/04 i z dnia 12 września 2006 r. sygn. akt I OSK 1236/05). Przeprowadzone przed organami postępowanie wykazało, że budynek pałacu nie był niezbędny do administrowania gospodarstwem rolnym wchodzącym w skład majątku W. Funkcję rządcówki pełnił jeden z budynków usytuowanych poza częścią rezydencjonalno parkową majątku. Istnienie oddzielnego biura gospodarstwa, domu administratora, dane personalne osoby zatrudnionej na stanowisku zarządcy odnotowano w dniu 15 marca 1945r w protokole przejęcia na mocy dekretu PKWN z 1944r.

Z tego też względu przyjąć należało, że sporny zespół pałacowo parkowy nie był funkcjonalnie związany z częścią gospodarczą majątku i dlatego słusznie wywiedziono, iż nie podpadał on pod działanie przepisu art.2 ust.1lit.e) dekretu PKWN z 1944r. Wbrew stanowisku kasacji o istnieniu związku funkcjonalnego różnych części tego samego majątku nie decydowały wyłącznie powiązania podmiotowe, finansowe i terytorialne. Jak wywiedziono we wspomnianej uchwale NSA ( I OPS 2/06) decydująca przy spornej kwalifikacji jest możliwość samodzielnego funkcjonowania części majątku(tu: zespół pałacowo –parkowy), niezależnie od gospodarstwa rolnego.

Brak zatem było podstaw do przyjęcia, że w sprawie doszło do naruszenia art.2 ust.1lit. e) dekretu PKWN z 1944r.

Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia przepisu § 44 pkt. 2 i 3 rozporządzenia przyjąć należało, iż nie stanowił on podstawy normatywnej do przejęcia w trybie reformy zespołu pałacowo parkowego. Zawierał jedynie nakaz, iż reforma rolna nie może prowadzić do podziału m.in. sadów, parków, zabudowań dworskich, czego w niniejszym przypadku nie stwierdzono. Część rezydencjonalno parkowa stanowiła samodzielną część, nie powiązaną z pozostałym majątkiem, na który składała się jeszcze część gospodarcza oraz kolonia mieszkalna dla pracowników folwarku. Poprzez wyodrębnienie spornej części nie dokonano podziału w ramach żadnego z obszarów, o których stanowi §44 pkt. 2 i 3 rozporządzenia.

Wobec niezasadności zarzutów skarga kasacyjna podlegała więc oddaleniu na zasadzie art. 184 P.p.s.a.