Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA 22/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia B. Gorczycka-Muszyńska, Sędziowie O. Wierzbicka (spr.), T. Wykowski, Protokolant A. Foks-Skopińska, po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2002 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia 1) uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2002 r., 2) zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej M. H. kwotę 500 ( pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Reform Rolnych orzeczeniem z dnia [...].02.1950 r. na podstawie art. 2 ust. 1 pkt. e dekretu PKWN z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej i art. 101 ust. 1 lit. b rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22.03.1928 r. o postępowaniu administracyjnym uchylił orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w W. z dnia [...].11.1945 r. uznające, że nieruchomość ziemska "P." położona w gminie N. własność J. D., H. S., B. S. i J. D. nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej i uznał, że nieruchomość ta przeszła w dniu 13 września 1944 r. na własność Skarbu Państwa na cele reformy rolnej zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. M. H. następca prawny J. D. złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia z [...].02.1950 r.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpoznaniu wniosku powołując się na przepis art. 156 § 1 pkt 2 i 158 § 1 kpa decyzją z dnia [...].08. 2002r. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia z [...].02.1950 r.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że nieruchomość ziemska "P." została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, gdyż obszar użytków rolnych majątku wyniósł 50 6370 ha, a nie jak przyjął organ stopnia wojewódzkiego 37, 2186 ha. W ocenie organu kwestionowane orzeczenie zostało oparte na ustaleniach zgodnych ze stanem faktycznym istniejącym na gruncie. Powołana w tym celu komisja ustaliła, że grunty pierwotnie wykazane jako bagna są faktycznymi łąkami bagiennymi V i VI klasy i obejmują obszar 12, 4624 ha a część południowa nieruchomości zaliczona do kategorii " podwórze i zabudowania" stanowi w rzeczywistości ogrody owocowe i warzywne o powierzchni 0,5965 ha zaś grunty wykazane jako drogi to dojazd do zabudowań i ścieżka dla pieszych o łącznej powierzchni 0,3595 ha. Skoro ustalenia tej komisji są w części odmienne od rejestru podziałowego dokonanego przez mierniczego T. w 1945 r. i obszar użytków rolnych jest faktycznie większy o 13, 4584 ha od tego, który przyjął Wojewódzki Urząd Ziemski w W., to rozstrzygnięcie tego organu było sprzeczne z przepisami dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Minister Rolnictwa wydając orzeczenie z dnia [...].02.1950 r. ustalające, że majątek ziemski "P." podpada pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z uwagi na obszar użytków rolnych przekraczający normę 50 ha nie dopuścił się rażącego naruszenia prawa i brak jest podstaw prawnych do stwierdzenia nieważności tego orzeczenia. Po ponownym rozpoznaniu sprawy w trybie art. 127 § 3 kpa na wniosek M. H. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...].11.2002 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...].08.2002 r. i podtrzymał dotychczasową argumentację.

Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła M. H.

W skardze zarzuca obrazę przepisów prawa procesowego tj. art. 7,9,10 § 1, 75, 77 i 107 kpa wywodząc, że miało to wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Zdaniem skarżącej nie zostały dokładnie wyjaśnione wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, a w szczególności zaniechano uzyskania dokumentów wskazujących, że zabytkowy park położony w obszarze spornej nieruchomości figurował w spisie miejscowych zabytków, którą to okoliczność podnosiła skarżąca we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, a co doprowadziło do błędnych ustaleń w zakresie powierzchni użytków rolnych majątku. Nie zostało też wyjaśnione w uzasadnieniu decyzji, dlaczego pomiarom dokonanym przez mierniczego T. organ odmówił wiarygodności.

Wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią. w mocy decyzji z dnia [...].08.2002 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przypisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł ojej oddalenie dodatkowo podnosząc, że wraz z nieruchomością ziemską przejęciu podlegały również obiekty pałacowo - parkowe i dworsko - parkowe jako integralna część majątku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna, ale nie tylko z przyczyn w niej wskazanych. Sąd kontrolując legalność zaskarżonej decyzji nie jest związany granicami skargi i uwzględnił z urzędu okoliczności nie podniesione przez stronę, a mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Skarżąca M. H. we wniosku z dnia 10 lipca 1948 r. wniosła o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] lutego 1950 r. uchylającego z urzędu orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w W. z dnia [...] listopada 1945 r. i uznającego, że nieruchomość ziemska " P." położona w gminie N. o obszarze 524976 ha w tym ponad 50 ha użytków rolnych przeszła w dniu 13 września 1944 r. na własność Skarbu Państwa na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W podstawie prawnej kwestionowanego przez skarżącą orzeczenia organ powołał art. 101 ust. 1 lit b rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym ( Dz. U. R.P. Nr 36 poz.341).

Przepis ten stanowi, że władza nadzorcza, a gdy chodzi o decyzję władzy nadzorczej - ta władza, może uchylić z urzędu lub na wniosek osoby zainteresowanej, jako nieważną każdą decyzję, która

a) wydana została przez władzę oczywiście niewłaściwą

b) wydana została bez jakiejkolwiek podstawy prawnej

a) wywołałaby w razie wykonania przestępstwo sądowo-karne

b) jest oczywiście i niewątpliwie niewykonalna

c) zawiera wadę powodującą nieważność tej decyzji na mocy wyraźnego

przepisu prawa.

Przywołany przepis wskazuje, że organ nadzoru tj. Minister Rolnictwa i Reform Rolnych uchylił z urzędu ostateczne orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w W. z dnia [...] listopada 1945 r. jako nieważne uznając, że zostało wydane bez jakiejkolwiek podstawy prawnej. Z uzasadnienia tego orzeczenia wynika, że powołana komisja Urzędu Wojewódzkiego w dniu [...] grudnia 1948 r. dokonała ustaleń, że obszar użytków rolnych majątku "P." wynosi ponad 50 ha - które to ustalenia są odmienne od przyjętych przez Wojewódzki Urząd Ziemski w W. w orzeczeniu z [...].11. 1945 r.

Z tego względu organ uznał, że orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w W. zostało wydane wbrew treści art. 2 ust.l lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. i wbrew § 4 rozporządzenia wykonawczego do dekretu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. Powyższe uzasadnienie wskazuje, że nie brak podstawy prawnej, ale nowe ustalenia faktyczne stanowiły podstawę uchylenia orzeczenia. Przepis art. 101 ust. 1 lit. b rozporządzenia będący podstawą prawną rozstrzygnięcia przyznaje władzy nadzorczej prawo uchylenia z urzędu decyzji wydanej bez jakiejkolwiek podstawy prawnej. Zatem orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w W. z dnia [...] listopada 1945 r. zostało uchylone przez władzę nadzorczą niezgodnie z powołanym przepisem rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym.

Wkraczanie władzy nadzorczej w tok postępowania administracyjnego w trybie art. 101 ustawodawca uważa za sytuację wyjątkową, dopuszczalną w ściśle ograniczonych granicach. Przepis, na który powołał się organ w orzeczeniu z dnia [...] lutego 1950 r. należy interpretować tylko w ten sposób , iż dotyczy on jedynie decyzji całkowicie pozbawionych podstawy prawnej. Niedopuszczalne jest rozciąganie uprawnień władzy nadzorczej wynikających z art. 101 na takie decyzje, które opierają się na przepisach obowiązujących, chociaż błędnie przez władzę stosowanych. Dla oceny , czy orzeczenie jest wydane bez jakiejkolwiek podstawy prawnej i czy z tego powodu może być uchylone na podstawie art. 101 ust. 1 lit. b nie są miarodajne okoliczności faktyczne, ujawnione dopiero po wydaniu orzeczenia o którego uchylenie chodzi.

Jest to pogląd prezentowany w orzecznictwie Trybunału Administracyjnego w okresie międzywojennym i podzielany w rozstrzygnięciach N.S.A. Orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w W. z dnia [...] listopada 1945 r. zostało wydane na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, które weszło w życie w dniu 29 marca 1945 r.

Przepis ten stanowił, że orzeczenie, czy dana nieruchomość ziemska podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu należy do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich zaś § 6 tego rozporządzenia dopuszczał możliwość ubiegania się strony o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień dekretu zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e. Organ kontrolując w postępowaniu nieważnościowym legalność orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] lutego 1950 r. okoliczności tych nie dostrzegł i nie rozważył w aspekcie przesłanek nieważnościowych określonych w art. 156 kpa co skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji tego organu.

Niezależnie od powyższego należy wskazać, że stosownie do treści art. 61 kpa organ administracji publicznej zawiadamia o wszczęciu postępowania wszystkie osoby będące stronami w sprawie. Z akt sprawy wynika, że majątek "P." stanowił współwłasność J. D., B. S., H. S. i J. D. Skarżąca przedłożyła w toku postępowania postanowienie o nabyciu praw do spadku z ustawy po J. D. i B. R.. We wniosku z dnia 10 lipca 1998 r. twierdzi, że jest jedynym następcą prawnym po współwłaścicielach majątku. Okoliczność ta nie została jednak wykazana.

Postanowienia sądowe wskazują, że nabyła spadek po zmarłej współwłaścicielce majątku J. D. (jest jej wnuczką). Odnosząc się do zarzutów zwartych w skardze należy zauważyć, że organ w zaskarżonej decyzji nie dokonał wnikliwej analizy zebranego materiału dowodowego. Uznając, że ustalenia Komisji z dnia [...].12.1948 r. są wiarygodnym dowodem w sprawie nie wziął pod uwagę, że już po ustaleniach komisji w urzędowych dokumentach w 1950 i 1951 r. stwierdzono, że w majątku około 12 ha stanowią nieużytki - bagna ( protokół z dnia [...] maja 1950 r. w sprawie opisu inwentaryzacji oraz przejścia pod zarząd państwowy oraz protokół zdawczo - odbiorczy z dnia [...] marca 1951 r. z przejęcia majątku przez przedstawiciela Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N.). Dowody te wymagały rozważenia przy dokonaniu oceny ustaleń komisji, że obszar użytków rolnych w majątku przekraczał 50 ha. Z powyższych względów należało na podstawie art. 145 § 1 lit. e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( dz. U. 02. 153.1270) uchylić zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...].08.2002 r.