Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1667/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Sokołowska, Asesor WSA Sylwester Golec (spr.), Asesor WSA Hieronim Sęk, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2006 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości.


UZASADNIENIE

III SA/Wa 1667/06

Uzasadnienie

Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Prezes KRUS) utrzymał w mocy swoja decyzję z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia skarżącemu I. M. składek na ubezpieczenia społeczne rolników.

I. M. pismem z dnia 7 lutego 2005 r. zwrócił się do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o umorzenie odsetek od zaległych składek za okres od 1999 do 2003 r. oraz o rozłożenie pozostałej kwoty na raty po 100 zł. W uzasadnieniu wniosku o umorzenie odsetek skarżący podnosił, że uczył się w szkole średniej w systemie dziennym i nie mógł pracować w gospodarstwie rolnym. W tym okresie jego gospodarstwo role prowadzili rodzice. Skarżący podnosił, że ma na utrzymaniu dziecko w wieku 2 i pół roku na które płaci miesięcznie 350 zł alimentów, oraz że nie pracuje w gospodarstwie rolnym. Skarżący twierdził, że pracuje poza rolnictwem i zarabia 700 zł netto miesięcznie i w związku z tym nie ma możliwości spłaty odsetek od składek.

Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. jedn. Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm. w dalszej części uzasadnienia powoływanej jako u. o u.s.r.) odmówił skarżącemu umorzenia odsetek od składek za okres od drugiego kwartału 2001 r. do drugiego kwartału 2004 r. w kwocie 902,45 zł. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że sytuacja skarżącego nie uzasadnia umorzenia mu odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne. Organ wskazał, że skarżący osiąga dochód z pracy poza rolnictwem oraz, że w sprawie skarżącego nie wystąpiły nadzwyczajne zdarzenia losowe mające wpływ na jego sytuację materialną.

Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku tym skarżący podnosił, że do zadłużenia z tytułu składek doszło wskutek tego, że KRUS nie poinformował go o obowiązku opłacania składek w okresie pobierania nauki w szkole. I. M. podnosił, że gospodarstwo rolne nie przynosi mu żadnych dochodów oraz, że z wynagrodzenia za pracę po opłaceniu bieżących wydatków nie może spłacić odsetek od zaległych składek.

Wydaną na podstawie art. 138 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. decyzją z dnia [...] marca 2006 r. Prezes KRUS utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lutego 2005 r. W uzasadnieniu tej decyzji organ:

- przytoczył treść przepisu art. 41a ust. 1 pkt 1 u. o u.s.r.

- stwierdził, że przedstawione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy argumenty nie wnoszą nic nowego do sprawy i nie dają podstaw do zmiany decyzji z dnia [...] stycznia 2005 r.

- wskazał, że decyzja ta jest ostateczna i przysługuje od niej skarga do sądu

- wyjaśnił sposób zaksięgowania dokonanych przez skarżącego wpłat.

W uzasadnieniu tej decyzji nie zostały zawarte żadne inne stwierdzenia.

Na tę decyzję I. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze skarżący podniósł te same argumenty co we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS zarzuty w niej podniesione uznał za bezzasadne i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Na wstępie należy wskazać, że skarżący w skardze nie podniósł zarzutów naruszenia zaskarżoną decyzją konkretnych przepisów prawa, jednakże Sąd rozpoznając skargę niebędąc na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed Sądami Administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., w dalszej części uzasadnienia powoływanej jako p.p.s.a.) związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną skontrolował zaskarżoną decyzję zgodnie z kompetencją wyrażoną w art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) pod kątem jej zgodności z prawem.

Skarżący wnosił o umorzenie odsetek od zaległości w zapłacie składek na ubezpieczenie społeczne z uwagi na jego trudną sytuację majątkową, która uniemożliwia mu zapłatę odsetek bez spowodowania uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu skarżącego i jego rodziny. Na podstawie art. 41 a ust. 1 pkt 1 u. o .u.s.r. organ może umorzyć rolnikowi należności z tytułu składek w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem ubezpieczonego. Niemożność opłacenia odsetek od niezapłaconych w terminie składek, ze względu na brak środków finansowych, należy uznać za sytuację uzasadniającą istnienie, po stronie podlegającego ubezpieczeniu rolnika, ważnego interesu w umorzeniu odsetek. Zdaniem Sądu istnienie tego interesu nie może być kwestionowane w sytuacji, gdy zapłata odsetek od składek zagraża podstawom egzystencji osoby podlegającej ubezpieczeniu.

W rozpoznanej sprawie organ w zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej w ogóle nie rozważył sytuacji materialnej skarżącego i mimo tego w decyzjach tych zawarł ogólnikowe stwierdzenie, że sytuacja materialna skarżącego pozwala mu na zapłatę odsetek należnych KRUS. W ocenie Sądu stwierdzenie to należy uznać za gołosłowne i niepoparte konkretnymi ustaleniami z postępowania wyjaśniającego prowadzonego w sprawie.

W tym miejscu należy podkreślić, że decyzje podejmowane na podstawie przytoczonego przepisu art. 41a ust. 1 pkt 1 u.o u.s.r. są decyzjami uznaniowymi co oznacza, że organ podejmując decyzję w przypadku zaistnienia przesłanek do wydania rozstrzygnięcia o treści określonej przepisami prawa ( w tym przypadku chodzi o umorzenie odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne), może wydać takie rozstrzygnięcie ale może również odmówić wydania takiego rozstrzygnięcia. O uznaniowym charakterze decyzji wydawanych na podstawie powołanego przepisu świadczy użycie przez ustawodawcę w tym przepisie zwrotu "Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik... może umorzyć należności..". Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia jednak organu od obowiązku przeprowadzenia prawidłowego postępowania oraz wydania decyzji spełniającej wymogi określone w przepisie art. 107 § 1 k.p.a. Organ prowadząc postępowanie w wyniku, którego ma zostać wydana decyzja uznaniowa ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Dokonana w postępowaniu ocena dowodów nie może nosić cech dowolności. Określony w art. 7 i 77 k.p.a. obowiązek dotyczy spraw administracyjnych wszelkiego rodzaju i obowiązek ten nie doznaje ograniczenia w zależności od rodzaju sprawy.

Zakres postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie określał przepis 41a ust. 1 pkt 1 u. o u.s.r. Skoro, jak już Sąd wskazał powyżej na podstawie tego przepisu za przesłankę uzasadniającą umorzenie składek, można uznać trudną sytuację materialną ubezpieczonego i w rozpoznanej sprawie strona właśnie na tę okoliczność się powoływała, to organ prowadząc postępowanie w sprawie wniosku strony o umorzenie składek miał obowiązek wyjaśnić sytuację majątkową skarżącej i ustalić czy zapłata składek rzeczywiście może zagrozić jej egzystencji. W ocenie Sądu organ miał obowiązek ustalić wysokość osiąganych przez stronę skarżącą dochodów oraz wysokość ponoszonych przez nią wydatków i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. W rozpoznanej sprawie organ obowiązku tego nie wykonał, gdyż nie zawarł w uzasadnieniu decyzji dokładnej analizy dochodów skarżącego oraz jego wydatków, które musi on ponosić w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Dopiero dokonanie takiej analizy sytuacji materialnej skarżącego pozwalałoby na stwierdzenie, że poziom dochodów skarżącego oraz jego konieczne wydatki, pozwalają mu na zapłatę zaległych odsetek. Jak już Sąd zaznaczył organ nie przeprowadził tego rodzaju porównania dochodów skarżącego z jego wydatkami przez co obydwie wydane w niniejszej sprawie decyzje należało uznać za pozbawione prawidłowego uzasadnienia. W niniejszej sprawie w obydwu decyzjach organ nie wskazał dowodów, na których oparł swoje rozstrzygnięcie.

Brak w uzasadnieniach obydwu wydanych w niniejszej sprawie decyzji rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją majątkową strony skarżącej stanowił naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie uzasadnienia faktycznego decyzji.

Zdaniem Sądu naruszenie przepisu art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie uzasadnienia faktycznego decyzji, jakiego w rozpoznanej sprawie dopuścił się Prezes KRUS, miało istotny wpływ na wynik sprawy. W tym miejscu, należy podkreślić, że właściwe uzasadnienie prawne i faktyczne stanowi ważny element każdej decyzji administracyjnej. Uzasadnienie decyzji stanowi integralna część decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia stanowiącego dyspozytywną cześć decyzji. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym określonej w art.11 k.p.a. zasady przekonywania. W uzasadnieniu faktycznym organ winien jest wskazać te fakty, które przemawiają za podjętym przez organ rozstrzygnięciem. Uzasadnienie prawne decyzji winno zawierać wskazanie przepisów prawa z przytoczeniem ich treści i chodzi tutaj o przepisy prawa, które regulują skutki prawne faktów wymienionych w uzasadnieniu faktycznym (por. Cz. Martysz w G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Postępowanie Administracyjne ogólne, Warszawa 2003, s.663 i nast., a także wyrok NSA z 30 czerwca 1983 r. I S.A. 178/83, ONSA 1983, Nr 1, poz. 51). W przypadku decyzji uznaniowych, a do takich zaliczają się decyzje w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczanie społeczne, uzasadnienie decyzji stanowi tę jej część, która ma szczególne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przy działaniu w ramach uznania administracyjnego przepis prawa materialnego przyznaje organowi prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy spośród przynajmniej dwóch możliwych rozstrzygnięć. W przypadku wniosków o umorzenie należności z tytułu składek będą to umorzenie tych należności bądź odmowa ich umorzenia, a zatem rozstrzygnięcia o treści diametralnie różnej. Ze względu na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, przy niewłaściwym uzasadnieniu decyzji uznaniowej, z samego przepisu prawa oraz istniejącego w sprawie stanu faktycznego nie można wywieść jednoznacznej oceny, czy decyzja organu jest prawidłowa w zakresie samego rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach strony, a zatem czy jest prawidłowa w aspekcie materialnym. Wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwala na stwierdzenie czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności oraz zaniechania przy dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy (por. wyroki NSA: z dnia 28 grudnia 1984 r., sygn. akt S.A./Wr 728/84, ONSA 1984, Nr 2, poz. 126, z dnia 10 czerwca 1994 r., sygn. akt. II S.A. 237/94, ONSA 1995, Nr 3 poz. 111, z dnia 8 września 1998 r., sygn. akt IV S.A. 893/97, LEX 45905) Z tych względów wady uzasadnienia decyzji uznaniowych należy uznać za naruszenia przepisów prawa procesowego, które mają istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej, które nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że rozstrzygnięcie organu jest rozstrzygnięciem opartym na obowiązujący przepisach oraz stwierdzonym w oparciu o rzetelne dowody, stanie faktycznym zaistniałym w danej sprawie, który odpowiada stanowi faktycznemu określonemu w przepisach prawa mających zastosowanie w sprawie, nosi wszelkie cechy rozstrzygnięcia dowolnego nieopartego na przepisach prawa. Takie uzasadnienie decyzji jest w sposób oczywisty sprzeczne z określoną w art. 8 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji.

W rozpoznanej sprawie organ nie wypełnił określonego w art. 10 § 1 k.p.a. obowiązku umożliwienia stronie przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zdaniem Sądu realizacja tego obowiązku wymaga wyznaczenia przez organ przed wydaniem decyzji stronie terminu do zapoznania się z zebranymi w sprawie dowodami. Naruszenie art. 10 § 1 k.p.a może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy podkreślić że strona, której organ wyznaczy termin do zapoznania się z zebranymi w sprawie dowodami otrzymuje tym samym od organu informację, że postępowanie administracyjne przechodzi z fazy wyjaśniającej w fazę jurysdykcyjną i może to skłonić stronę do przedstawienia dowodów w jej ocenie istotnych, których strona nie zgłosiła w dotychczasowym postępowaniu sądząc, że zdąży to jeszcze uczynić przed wydaniem decyzji. Organ, który przed wydaniem decyzji nie wyznaczy stronie terminu do zapoznania się z dowodami zebranymi w toku postępowania spowoduje, że strona może zostać niejako "zaskoczona decyzją" a stan faktyczny sprawy nie zostanie wyjaśniony.

Z tych względów należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca naruszały przepisy art. 8, 10 § 1, 11, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który miał istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 134 § 1, 135, art.145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.