Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2703/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Skarżony organ: Minister Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk Sędzia WSA Grzegorz Antas (spr.) Sędzia WSA Mirosława Kowalska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi L. M. na postanowienie Ministra Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2018 r. znak [...] w przedmiocie oddalenia zgłoszonych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Zdrowia zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2018 r. znak [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.), dalej: k.p.a. oraz art. 18 w zw. z art. 34 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm.), dalej: u.p.e.a., po rozpatrzeniu zażalenia L. M., utrzymał w mocy postanowienie [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] maja 2018 r. znak: [...] o oddaleniu zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

Zaskarżone postanowienie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Działając z upoważnienia Wojewody [...] na mocy zawartego porozumienia z dnia [...] września 2010 r. (Dz. Urz. Woj. [...]. z [...] r. Nr [...], poz. [...]), [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny pismem z dnia [...] lipca 2017 r. zawiadomił o wszczęciu na wniosek wierzyciela - Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] postępowania egzekucyjnego w związku z uchylaniem się przez zobowiązaną L. M.od obowiązku poddania małoletniej córki N. M. (ur. [...] czerwca 2013 r.) obowiązkowym szczepieniom ochronnym, zgodnie z tytułem wykonawczym z dnia [...] czerwca 2017 r. znak [...], wystawionym przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...].

Pismem z dnia 30 lipca 2017 r. zobowiązana zgłosiła do [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego, które w wyniku ich rozpoznania przez wierzyciela postanowieniem z dnia 6 września 2017 r. zostały uznane za nieuzasadnione. Zgłoszone zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej dotyczyły: braku wymagalności obowiązku (art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a.), niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym (art. 33 § 1 pkt 5 u.p.e.a.), a także prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2018 r. [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, działając na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a., orzekł o oddaleniu zarzutów wniesionych przez zobowiązaną.

W zażaleniu na postanowienie z dnia [...] maja 2018 r. zobowiązana ponownie podniosła zarzuty dotyczące braku wymagalności obowiązku, a także prowadzenia postępowania, pomimo jego niewykonalności przez niewłaściwy organ egzekucyjny.

Utrzymując w mocy postanowienie [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] maja 2018 r., Minister Zdrowia w postanowieniu z dnia [...] sierpnia 2018 r. stwierdził, że postępowanie egzekucyjne mające na celu przymuszenie zobowiązanej do wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym polegającego na zaszczepieniu małoletniego dziecka było prowadzone w sposób prawidłowy.

Odnosząc się do zarzutu braku wymagalności obowiązku określonego w tytule wykonawczym, Minister zauważył, że wykaz obowiązkowych szczepień ochronnych i grupy osób obowiązanych do poddania się tym szczepieniom zostały określone w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2018 r. poz. 151) oraz w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753). Zgodnie z § 5 powołanego rozporządzenia, obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone z uwzględnieniem Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, corocznie. Szczepienia obowiązkowe są realizowane przez osoby upoważnione, będące realizatorami obowiązkowych szczepień ochronnych w terminach i zgodnie ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek i zgodnie z aktualną wiedzą medyczną. Terminy realizacji obowiązku wykonania poszczególnych szczepień są uwarunkowane zaleceniami, jakie definiuje Program w zależności od kalendarzowego wieku dziecka. Obowiązek ten staje się egzekwowalny w chwili wejścia osoby objętej obowiązkiem w granice wiekowe zakreślone przez ustawę. Podstawą prawną do nałożenia obowiązku szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym jest art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, który zobowiązuje osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z art. 5 ust. 2 ww. ustawy w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. dziecko) odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę, albo jej opiekun faktyczny (zwykle są to rodzice). Odnosząc się do faktu, że córka zobowiązanej w dniu wystawienia tytułu wykonawczego, a także w dacie orzekania przez organ egzekucyjny I instancji nie miała wykonanego badania kwalifikacyjnego do szczepień, Minister stwierdził, że to na zobowiązanej jako rodzicu małoletniego dziecka i w związku z tym jego opiekunie prawnym spoczywał obowiązek zgłoszenia się z dzieckiem do lekarza sprawującego nad nim opiekę profilaktyczną w celu przeprowadzenia badań kwalifikacyjnych mających potwierdzić bądź wykluczyć przeciwwskazania do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Z akt sprawy wynika, że zobowiązana nie podejmowała żadnych działań w kierunku zaszczepienia małoletniego dziecka, w tym nie zgłosiła się na wykonanie badania kwalifikacyjnego ani na zaszczepienie, a w swoim zażaleniu dodatkowo oświadcza, że odmawia wykonania badania kwalifikacyjnego. Organ powołał się na stanowisko zajęte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 16 kwietnia 2014 r. sygn. II SA/Bk 18/13, zgodnie z którym niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym zachodzi jedynie wtedy, gdy istnieją niezależne od zobowiązanego i trwałe przyczyny braku możliwości wykonania obowiązku. Przesłanką uznania obowiązku za niewykonalny nie mogą być natomiast trudności w jego wyegzekwowaniu wiążące się z takim działaniami adresatów obowiązku, które skutkują utrzymaniem dotychczasowego stanu rzeczy. Badanie kwalifikacyjne jest koniecznym elementem realizacji obowiązku szczepień. Szczepieniu może bowiem zostać poddane takie dziecko, którego stan zdrowia pozwala na przeprowadzenie szczepienia. Natomiast z art. 17 ust. 3 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi wprost wynika, że obowiązkowego szczepienia ochronnego nie można przeprowadzić, jeżeli między lekarskim badaniem kwalifikacyjnym przeprowadzonym w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia a tym szczepieniem upłynęły 24 godziny, liczone od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu wystawionym przez lekarza. Zatem egzekwowanie obowiązku szczepień oznacza równoczesne egzekwowanie nierozerwalnie związanego ze szczepieniem obowiązku poddania dziecka badaniu kwalifikacyjnemu. Nie można więc faktem nieprzeprowadzenia badania dziecka, którego matka odmówiła, uzasadniać niewykonalności szczepienia.

Odnosząc się do zarzutu prowadzenia postępowania przez [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, Minister Zdrowia podkreślił, że na podstawie art. 20 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. z 2017 r. poz. 2234) Wojewoda może powierzyć prowadzenie w jego imieniu spraw z zakresu obowiązku szczepień u ludzi Wojewódzkim Inspektorom Sanitarnym - jako organom rządowych administracji zespolonych w województwach (państwowych jednostek organizacyjnych w województwach). Nadto organ stanął na stanowisku, że ustawa o wojewodzie i administracji rządowej w województwie nie zastrzega przy tym, jakiego szczebla ma to być państwowa jednostka organizacyjna, komu ma podlegać, ani jak ma być usytuowana w strukturze administracji publicznej. Z tego względu, w ocenie Ministra, brak jest podstaw do uznania, że Wojewoda [...] nie mógł przekazywać Wojewódzkiemu Inspektorowi w drodze porozumienia prowadzenia spraw z zakresu egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym na terenie województwa dotyczących poddania osób małoletnich obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Postanowienie wydane w toku postępowania egzekucyjnego przez wojewódzkiego inspektora jest nadal w istocie postanowieniem wojewody jako organu egzekucyjnego, w imieniu którego działa upoważniony organ. Jeżeli takie porozumienie zostało opublikowane w dzienniku urzędowym województwa, zgodnie z wymogiem zawartym w art. 20 ust. 2 ww. ustawy, przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, brak jest podstaw do przyjęcia, aby nie mogło ono być stosowane.

Skargę na ww. postanowienie Ministra Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2018 r. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie L. M., wnosząc o jego uchylenie wraz z uchyleniem poprzedzającego je postanowienia organu egzekucyjnego I instancji i umorzenie postępowania egzekucyjnego. Z uzasadnienia skargi wynika, że skarżąca podtrzymuje zarzuty dotyczące braku wymagalności obowiązku, a także prowadzenia postępowania, pomimo jego niewykonalności przez niewłaściwy organ egzekucyjny. Opierając się na treści § 2 i 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, skarżąca wyjaśniła, że na wykonanie poszczególnych szczepień zobowiązany ma wyznaczony konkretny okres ograniczony wiekiem dziecka. W związku z tym moment wymagalności dla szczepień określonych w tytule wykonawczym nie nadszedł, ponieważ jej córka nie ukończyła jeszcze 6. roku życia. Moment wymagalności dla zaszczepienia przeciwko inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu b wystąpi dopiero w 6. roku życia, a dla pozostałych szczepień w 19. roku życia. Według skarżącej, ogłaszany na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie jest źródłem prawa obowiązującym w Polsce, albowiem nie mieści się w katalogu źródeł prawa wymienionych w art. 87 Konstytucji. Obowiązek musi wynikać z przepisów prawa, a nie z dokumentów wychodzących poza ten zakres. Skarżąca stwierdziła, że wykonanie szczepienia ochronnego powinno zostać poprzedzone badaniem kwalifikacyjnym. Z uwagi na ten wymóg spełnienie obowiązku określonego w tytule wykonawczym było niemożliwe, gdyż przeprowadzenie szczepienia bez wykonanego badania byłoby niezgodne z prawem. Skarżąca zauważyła, że w dniu wystawienia tytułu wykonawczego jej córka nie miała wykonanego badania kwalifikacyjnego i przeprowadzenia tego badania odmawia, powołując się na art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2016 r. poz. 186 ze zm.), wobec czego niewykonalność obowiązku ma w tym przypadku charakter trwały. W ocenie skarżącej, toczące się przed organami inspekcji sanitarnej postępowanie w przedmiocie przymusowego wykonania obowiązku poddania małoletniego szczepieniu było prowadzone przez niewłaściwy organ, albowiem organem posiadającym ogólną właściwość do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w zakresie obowiązków niepieniężnych jest wojewoda (art. 20 ust. 1 u.p.e.a.).

W odpowiedzi na skargę Minister Zdrowia wniósł o jej oddalenie jako nieposiadającej usprawiedliwionych podstaw.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Sądowa kontrola zaskarżonego postanowienia przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł doprowadziła do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ postanowienie Ministra Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2018 r. nie narusza prawa.

W ramach wszczętego postępowania egzekucyjnego skarżąca wniosła zarzuty, które zaskarżonym postanowieniem objętym skargą zostały oddalone, co powoduje, że przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie pozostaje prawidłowość wydania przez Ministra Zdrowia wskazanego rozstrzygnięcia. Przypomnieć w tym miejscu jednocześnie należy, że zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są podstawowym środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna (por. E. Komorowski, Zarzuty w egzekucji administracyjnej [w:] System egzekucji administracyjnej, red. J. Niczyporuk, S. Fundowicz, J. Radwanowicz, Warszawa 2004, s. 509). W postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przedmiotem rozpoznania jest wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wymienionych w art. 33 § 1 u.p.e.a. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrzenia zarzutów (por. wyrok NSA z dnia 20 lutego 2014 r. sygn. II OSK 2258/12; wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2013 r. sygn. II OSK 1737/12 wyrok NSA z dnia 14 września 2007 r. sygn. I OSK 522/07).

W myśl art. 1a pkt 7 u.p.e.a., organem egzekucyjnym jest organ uprawniony do stosowania w całości lub w części określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub obowiązków o charakterze niepieniężnym oraz zabezpieczania wykonania tych obowiązków. Skarżąca trafnie wskazała w złożonej skardze, że stosownie do art. 20 § 1 pkt 1 u.p.e.a., organem mającym ogólną właściwość do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w zakresie obowiązków niepieniężnych jest wojewoda. Nie dostrzegła jednak skutków prawnych, jakie dla określenia organu egzekucyjnego, który był właściwy do prowadzenia w niniejszej sprawie postępowania w pierwszej instancji, wywarło zawarcie przez Wojewodę [...] porozumienia z [...] Państwowym Wojewódzkim Inspektorem Sanitarnym z dnia [...] września 2010 r. w sprawie powierzenia prowadzenia spraw z zakresu egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym. Przedmiotem ww. porozumienia, co wynika z jego § 1, było prowadzenie spraw z zakresu egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym na terenie województwa lubelskiego dotyczących poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym w ramach Narodowego Programu Szczepień Ochronnych. Podstawę jego zawarcia stanowi art. 20 ustawy o wojewodzie i administracji rządowej w województwie, zgodnie z którym wojewoda może powierzyć prowadzenie, w jego imieniu, niektórych spraw z zakresu swojej właściwości "[...] kierownikom [...] państwowych jednostek organizacyjnych funkcjonujących w województwie", a zatem również [...] Państwowemu Wojewódzkiemu Inspektorowi Sanitarnemu jako kierownikowi zespolonej administracji rządowej w województwie. W zakresie działania wojewody norma kompetencyjna określona w art. 20 cyt. ustawy stanowi samoistną podstawę do zawarcia porozumienia, co powoduje, że jego zawarcie i obowiązywanie (w tym przypadku porozumienia z dnia 13 września 2010 r.) musi prowadzić do wniosku, że postanowienie z dnia [...] maja 2018 r. wydane przez [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, działającego z upoważnienia Wojewody [...] uznać trzeba za prawidłowe w aspekcie podjęcia go przez organ egzekucyjny właściwy do prowadzenia egzekucji obowiązku o charakterze niepieniężnym (art. 33 § 1 pkt 9 u.p.e.a.). Ocenę tę przenieść należy również na objęte skargą postanowienie wydane przez Ministra Zdrowia, uwzględniając, że zawarcie porozumienia w sprawie powierzenia określonych zadań z zakresu właściwości wojewody nie miało wpływu na sposób, w jaki powinien w kontrolowanym postępowaniu zostać wyznaczony organ wyższego stopnia właściwy do rozpoznania zażalenia na postanowienie z dnia [...] maja 2018 r. (por. postanowienie NSA z dnia 10 marca 2005 r. sygn. OW 70/04). W przypadku powierzenia państwowemu wojewódzkiemu inspektorowi sanitarnemu zadań z zakresu administracji rządowej przez wojewodę, organem wyższego stopnia jest bowiem właściwy minister. Ma to związek z uznaniem, że w takim przypadku organ wyższego stopnia ustalany jest dla organu, który pierwotnie dysponował daną kompetencją, a nie dla organu, który ją wykonuje na podstawie porozumienia (por. B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2012, s. 102-103).

Wojewódzki Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do wzruszenia zaskarżonego postanowienia, albowiem całkowicie niezasadnie skarżąca postawiła w sprawie zarzut braku wymagalności obowiązku (art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a.), jak i jego niewykonalność (art. 33 § 1 pkt 5 u.p.e.a.). Należy przypomnieć, że wymagalność obowiązku stanowi przesłanką dodatnią prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W piśmiennictwie wskazaną cechę charakteryzującą obowiązek definiuje się jako tę właściwość obowiązku, która pozwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku, a w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Wymagalność jest zatem stanem obowiązku istniejącym w określonym czasie łączonym z chwilą określającą najwcześniejszą możliwość żądania przez wierzyciela wykonania obowiązku (por. L. Klat-Wertelecka, Niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, Wrocław 2009, s. 260-261). Jeżeli wymagalność odnosić do obowiązku poddania obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu, to ma ona zasadniczo związek z momentem, w którym rozpoczął swój bieg termin podania małoletniemu dawki szczepionki określonej przedziałem wieku, w jakim się on znajduje i obowiązującym Programem Szczepień Ochronnych na dany rok. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę aprobuje stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 czerwca 2017 r. sygn. II GSK 2399/17, zgodnie z którym przepis § 3 rozporządzenia w sprawie wykazu obowiązkowych szczepień ochronnych nie określa granicznych terminów wykonania obowiązku szczepienia, wobec czego poszczególne terminy w tymże akcie określone nie powinny być rozumiane jako dające zobowiązanemu prawo do samodzielnego wyznaczenia momentu, w którym ma dojść do zaszczepienia dziecka, a tym bardziej – jak to błędnie postrzega skarżąca – jako terminy, których upływ dopiero stanowi o wymagalności omawianego obowiązku. Podzielenie poglądu skarżącej całkowicie niweczyłoby cele, którymi kierował się ustawodawca, wprowadzając szczepienia obowiązkowe, a więc zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w tym podejmowania działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych oraz uodpornienia osób podatnych na zakażenie. W niniejszej sprawie niesporne pozostaje, że w świetle kalendarzowego wieku córki skarżącej (ur. 22 czerwca 2013 r.) obowiązek określony w tytule wykonawczym miał charakter wymagalny, skoro już przed dniem jego wystawienia (26 czerwca 2017 r.) biegł termin wyznaczony dla przyjęcia szczepionek przeciwko wszystkim wymienionym w tytule chorobom, tj. wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu b, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), odrze, śwince i różyczce (termin rozpoczyna bieg odpowiednio po ukończeniu przez dziecko 7. tygodnia życia/13. miesiąca życia).

Sąd podkreśla, że obowiązek poddania małoletniego dziecka szczepieniom ochronnym przeciw wskazanym wyżej chorobom wymienionym w treści tytułu wykonawczego ma charakter prawny, albowiem wynika z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, będąc skonkretyzowany odpowiednimi przepisami rozporządzenia Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Nie zmienia tej oceny okoliczność, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza Program Szczepień Ochronnych na dany rok w formie komunikatu, gdyż zawarte w nim zostały jedynie specjalistyczne informacje z zakresu medycyny dotyczące technicznych kwestii wykonania obowiązku szczepienia (okresy życia, odstępy czasowe, warianty zaszczepienia, sposób podania szczepionki). Komunikat ten jest wydawany celem wykonania obowiązku nałożonego ustawą i nie można mu przypisywać charakteru samoistnego źródła prawa (por. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2018 r. sygn. II OSK 1504/16; wyrok NSA z dnia 21 lutego 2018 r. sygn. II OSK 1089/16). Sąd w pełni podziela stanowisko M. Boratyńskiej, zgodnie z którym komunikat o kalendarzu szczepień ma status zbliżony do rekomendacji medycznych, dostarczając jedynie wykładni aktualnego stanu wiedzy medycznej z zakresu szczepień ochronnych pomocnej przy konkretyzowaniu norm zamieszczonych w rozporządzeniu z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (por. M. Boratyńska [w:] System Prawa Medycznego. Regulacja prawna czynności medycznych, Tom II. Część 1, red. M. Boratyńska, P. Konieczniak, Warszawa 2019, s. 742-743). To, czy w przyszłości powinna mu zostać nadana inna forma prawna w celu wyeliminowania pojawiających się odnośnie do jego charakteru wątpliwości wynikających z przyjętego w Konstytucji katalogu źródeł prawa, które także skarżąca w niniejszym postępowaniu zaakcentowała, jest uzależnione od decyzji ustawodawcy i wszystkie formułowane aktualnie w tym względzie wypowiedzi powinny być postrzegane wyłącznie jako wnioski de lege ferenda (por. A. Dzięgielewska, Glosa do wyroku NSA z 7 lutego 2018 r., II OSK 933/16 Prz. Pr. Konst. 2018, nr 3, s. 174-175).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zwraca uwagę na to, że z art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi wynika, iż wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5). W złożonej skardze skarżąca powołała się na wymóg poprzedzenia szczepienia ochronnego badaniem kwalifikacyjnym, wskazując, że jej córka nie miała przeprowadzonych badań kwalifikacyjnych, co wykluczało poddanie jej szczepieniu ochronnemu. Tak formułowanego stanowiska Sąd jednakże nie może podzielić, albowiem – wbrew odmiennemu poglądowi skarżącej - badanie kwalifikacyjne nie jest przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. W przywołanym wyżej wyroku z dnia 21 lutego 2018 r. sygn. II OSK 1089/16 Naczelny Sąd Administracyjny trafnie bowiem stwierdził, że analizowanej regulacji nie można rozumieć inaczej niż w sposób, zgodnie z którym obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym oznacza również obowiązek poddania się lekarskim badaniom kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego na podstawie art. 17 ust. 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych. Procedura poddania się szczepieniu ochronnemu jest działaniem profilaktycznym, na którą składają się nierozerwalnie dwie dopełniające się czynności: 1) badanie lekarskie poprzedzające kwalifikację do szczepienia oraz 2) podanie doustnej szczepionki lub wykonanie u pacjenta iniekcji. Konieczność wykonania takiego badania bezpośrednio przed wykonaniem szczepienia powoduje, że odmowa wzięcia w nim udziału uniemożliwia wykonanie szczepienia. Jest zatem w istocie odmową poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu (por. wyrok NSA z 12 czerwca 2014 r. sygn. II OSK 1312/13; wyrok NSA z 21 czerwca 2017 r. sygn. II OSK 2654/15). Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą skargę powyższe zapatrywanie w pełni aprobuje, co powoduje, że pozbawionym skuteczności pozostawać musi zarzut skarżącej dotyczący niewykonalności obowiązku poddania małoletniej córki obowiązkowym szczepieniom, jeżeli uwzględni się, że wskazywany brak badania kwalifikacyjnego dziecka bezspornie wynikał wyłącznie z faktu niestawienia się skarżącej z córką w podmiocie leczniczym w terminie umożliwiającym poddanie się szczepieniu, a nie z powodu istnienia obiektywnych przeszkód niemożliwych do usunięcia przez zobowiązaną (por. R. Hauser, Z. Leoński [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, red. R. Hauser, A. Skoczylas, Warszawa 2016, s. 228-229). Sąd podkreśla, że o realizacji szczepień obowiązkowych i kwalifikacji do ich podania u dziecka decyduje każdorazowo lekarz, po uprzednim wykonaniu szczegółowego badania obecnego stanu zdrowia dziecka oraz zebraniu potrzebnych informacji podczas wywiadu z rodzicem, a nie rodzic, który ze względu na swoje przekonania lub inne względy sprzeciwia się wykonaniu szczepień ochronnych w okresach uzasadnionych medycznie i epidemiologicznie. Mając na uwadze argument skarżącej, który odwołuje się do prawa opiekuna prawnego do odmowy poddania dziecka szczepieniu ochronnemu oraz poprzedzającemu je badaniu kwalifikacyjnemu, wywodzonego z art. 16 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, stwierdzić należy, że ustawowy obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym przełamuje swobodę jednostki w korzystaniu z uprawnień dotyczących udzielanych jej świadczeń zdrowotnych. Potwierdza to art. 15 cyt. ustawy, zgodnie z którym przepisy jej rozdziału 5 (Prawo pacjenta do wyrażenia zgody na udzielenie świadczeń zdrowotnych) stosuje się do wyrażenia zgody na udzielenie świadczeń zdrowotnych albo odmowy takiej zgody, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej. Oznacza to, że skarżąca nie mogła w niniejszej sprawie w sposób skuteczny powołać się na przyznane jej prawo do nieudzielenia zgody na poddanie córki badaniu kwalifikacyjnemu, co miałoby w zakresie następstw wywołanych przez takiej treści oświadczenie woli stanowić o prawnej niewykonalności obowiązku szczepienia. Tak formułowanego zarzutu wierzyciel nie był zobowiązany uwzględnić, co trafnie miały na uwadze organy egzekucyjne orzekające w sprawie, kierując się dyspozycją art. 34 § 1 w zw. z art. 33 § 1 pkt 5 u.p.e.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w kontekście podnoszonych przez skarżącą argumentów względem nielegalności obowiązku wynikającego z wystawionego tytułu wykonawczego zauważa, że konieczność wykonania obowiązku poddania osoby małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym znajduje podstawę w art. 68 ust. 4 Konstytucji, z którego wynika jednoznaczny obowiązek władz publicznych do zwalczania chorób epidemicznych. Przedmiotem ochrony konstytucyjnej pozostaje zdrowie publiczne (por. M. Safjan, L. Bosek, Konstytucja RP. Tom I. Komentarz do art. 1-86, Warszawa 2016, komentarz do art. 68). Niezależnie jakie znaczenie przypisywać temu niezwykle pojemnemu treściowo i wielowymiarowemu terminowi, niewątpliwie jego zakresem powinny zostać objęte te działania, które wiążą się ze wszystkimi aspektami zdrowia ludzi, jego ochrony oraz poprawy (por. J. Barcik, Międzynarodowe prawo zdrowia publicznego, Warszawa 2013, s. 4 i n.). W jego skład, na co zwraca uwagę Sąd, bez wątpienia wchodzi również wymóg rozpoznawania i zapobiegania chorobom epidemicznym, jako najistotniejszemu zagrożeniu zdrowia zbiorowości ludzi stanowiącego dobro publiczne. Z przyjmowanych definicji zdrowia publicznego wynika, że rozwój systemów ochrony zdrowia musi być postrzegany całościowo, przez co jego umacnianiu powinien zawsze towarzyszyć "zorganizowany wysiłek społeczności" ("the organized efforts of society"), jeżeli posłużyć się w tym zakresie określeniem definicyjnym D. Achesona (1988), które trafnie akcentuje współzależność stanu zdrowia ogółu ludzi od indywidualnych zachowań jednostek. Tego rodzaju uwarunkowanie determinuje, zdaniem Sądu, uznanie, że obowiązek usuwania przez organy państwa zagrożeń zdrowia zbiorowości może w szczególnych przypadkach ograniczać konstytucyjną zasadę wolności i nietykalności osobistej (art. 41 Konstytucji) oraz prawo do samostanowienia (art. 47 Konstytucji), jeżeli inna forma perswazyjna aniżeli przymus leczniczy nie jest skuteczna, by osiągnięta została wysoka odporność populacyjna. Wojewódzki Sąd Administracyjny jest zobowiązany dodatkowo podkreślić, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje nie tylko wskazywaną w Konstytucji powinność państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa w związku z tym, że każdy ma prawo do ochrony zdrowia, ale nakierowany jest przede wszystkim na zapewnienie przez władze publiczne szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom (art. 68 ust. 3 Konstytucji). W piśmiennictwie trafnie wskazuje się bowiem, że regulacja zawarta w art. 68 ust. 4 Konstytucji w odniesieniu do zwalczania chorób epidemicznych u dzieci pozostaje bezpośrednio powiązana z prawem do szczególnej opieki zdrowotnej wynikającym z ust. 3 i stanowi jego naturalne uzupełnienie w odniesieniu do tych jednostek chorobowych, które mogą bez odpowiedniej reakcji państwa rozprzestrzenić się na populację dzieci (por. M. Dercz, Konstytucyjne prawo dziecka do szczególnej opieki zdrowotnej, Warszawa 2016, s. 190 i n.).

Z przedstawionych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyjmując, że zaskarżone postanowienie nie naruszało prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.