Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 738/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2009-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28  ust. 1-3,  art. 24  ust. 4,5
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 17
journal: Dz.U. 2002 nr 241 poz 2074
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), Asesor WSA Jerzy Strzebińczyk, Magdalena Jankowska-Szostak, , Protokolant Katarzyna Dziok, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 11 marca 2009 r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę.


UZASADNIENIE

P Z U S decyzją z dnia [...] r. L.dz.[...] – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (jedn. tekst Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 83 ust. 4, art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. Z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) oraz art. 17 pkt 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074), po rozpoznaniu wniosku K D o ponowne rozpatrzenie sprawy, tj. umorzenie zadłużenia z tytułu nie opłaconych składek na ubezpieczenia społeczne - utrzymał w mocy decyzję z dnia [.;..] roku znak [...] w sprawie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu nie opłaconych składek na ubezpieczenia społeczne.

Rozpatrując wniosek odmownie Prezes ZUS wskazał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie wynika, iż wnioskodawczyni jest po rozwodzie z mężem. Ze względu na bardzo niską rentę ([...] zł - po potrąceniach komorniczych), nie jest w stanie samodzielnie prowadzić gospodarstwa domowego. Od wielu lat uzależniona jest od rodziny, gdyż stan zdrowia nie pozwala na podjęcie jakiejkolwiek pracy. Wobec powyższego, mieszka na zmianę u [...] W zależności od tego, u kogo przebywa, partycypuje w kosztach wyżywienia (brak informacji, w jakiej wysokości). Ze względu na konieczność leczenia się, jak oświadczyła dłużniczka, na ten cel przeznacza miesięcznie ok. [...] zł miesięcznie. Poza zadłużeniem z tytułu składek, posiada zobowiązania finansowe w kilku innych instytucjach, na łączną kwotę [...] zł plus odsetki.

Organ dalej zauważył, że w myśl art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umarzane w wypadku ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawodawcy zachodzi m.in., gdy (art. 28 ust. 3 cytowanej ustawy):

• wysokość nie opłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (aktualnie kwota ta wynosi [...] zł),

• N U S stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

• jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednak zdaniem Prezesa ZUS - przeciwko umorzeniu przemawia fakt, iż zadłużenie zostało zabezpieczone m.in. na rzecz Z U S , poprzez wpis hipoteki na nieruchomości stanowiącej w [...] własność dłużniczki, położonej w [...] (KW...). W dniu [...] roku odbyła się licytacja tej nieruchomości. Nawet w sytuacji stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności, Z U S nie jest zobligowany do zastosowania umorzenia należności. Odnosząc się do twierdzenia wnioskodawczyni, że postanowieniem S O w Ś z dnia [...] roku, licytacja ta została unieważniona, organ wskazał, że w tymże postanowieniu Sąd podał m.in., iż wnioskodawczyni, w dniu [...] roku złożyła wniosek o dokonanie ponownego opisu i oszacowania tej nieruchomości, albowiem stwierdziła, że nieruchomość będąca przedmiotem licytacji, oszacowana została zbyt nisko.

Mając powyższe na uwadze, jak argumentował organ, po ponownym oszacowaniu nieruchomości, zabezpieczonej wpisem hipoteki, m.in. na rzecz Z U S , istnieje możliwość dochodzenia zaległości z przedmiotu zabezpieczenia. W dalszych wywodach zaś podnosił, że ubezpieczenia społeczne opierają się na zasadzie powszechności opłacania składek. Art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych mówi, iż obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne prowadzące działalność pozarolniczą - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności. Możliwość umorzenia tych składek jest odstępstwem od tej zasady i powinna mieć charakter wyjątkowy. Ten wyjątkowy charakter powoduje, że nie mogą stanowić podstawy do umorzenia wszelkie okoliczności, będące następstwem określonych decyzji gospodarczych płatnika. Działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko, nie jest więc istotne z punktu widzenia organu rentowego, że zaległość składkowa nie powstała wskutek winy umyślnej płatnika. Wnioskodawczyni prowadziła w latach [...] kilka rodzajów takiej działalności (w formie[...] . oraz na[...] ) i w okresie ich prowadzenia nie wywiązywała się z obowiązku opłacania należnych składek. Osoba decydująca się na podjęcie działalności gospodarczej w jakiejkolwiek formie, przyjmuje na siebie ryzyko prowadzenia tej działalności i ponoszenia związanych z nią kosztów. Prowadząc kilka rodzajów działalności gospodarczych, wnioskodawczyni nie zabezpieczyła się finansowo na wypadek przyszłej niskiej rentowności usług. Gromadzenie środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, jak i zapłatę ciążących na prowadzącym działalność gospodarczą obowiązków regulowania składek, jest immanentną cechą planowania tej działalności i nie można uznać za usprawiedliwione żądanie umorzenia zaległości powstałych wskutek błędnej gospodarki finansowej przedsiębiorcy.

Fakt umorzenia wnioskodawczyni przez Z U S we W w[...] roku oraz przez Z U S O w W , decyzją z dnia [...] roku (zmienionej decyzją P ZUS z [...] roku), zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, nie może być rozstrzygającym argumentem do podjęcia identycznej decyzji podczas rozpatrywania sprawy o umorzenie zadłużenia z tytułu prowadzenia innej działalności gospodarczej. Każda bowiem prośba płatnika o umorzenie rozpatrywana jest indywidualnie i pod uwagę brane są faktyczne argumenty istniejące w konkretnej sytuacji. Decyzja Z U S z dnia [...] roku dotyczyła umorzenia należności s.c. "[...] Podjęcie pozytywnej decyzji w jednej sprawie, nie oznacza obowiązku podjęcia takiej samej decyzji w każdej innej.

Wskazując na okoliczność powoływania się we wniosku strony na art. 17 ustawy z dnia [...] roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, P ZUS przytoczył brzmienie tego przepisu:

"Zakład może umarzać należności z tytułu składek:

1) na ubezpieczenie społeczne, na F P i na F G Ś P , należnych do dnia [...] roku,

2) na ubezpieczenie rentowe w części finansowanej przez płatnika składek i na ubezpieczenie wypadkowe oraz na F P i na F G Ś P , należnych za okres od [...] roku do [...] roku - pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy zobowiązana do ich opłacania jest osoba fizyczna niepodlegająca przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku o restrukturyzacji

niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287), jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby."

Powyższy przepis daje jednak, jak zauważył organ, wyłącznie możliwość umorzenia zaległych składek, o ile zaistnieją ku temu przesłanki, nie obligując Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do takiego umorzenia. Ocena, czy przesłanki umorzenia istnieją w konkretnej sprawie, może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego. W przypadku wniosku K D , analiza taka została przeprowadzona. Podejmując decyzję w sprawie o umorzenie należności należy postępować z największą ostrożnością, ważąc z jednej strony interes zobowiązanego, a z drugiej interes ubezpieczeń społecznych. Tak więc, z umorzenia zaległości nie można czynić powszechnie stosowanej metody.

Zgodnie z art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 roku, składki mogą zostać umorzone, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Ważny interes podatnika, to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków, płatnik nie jest w stanie uregulować zaległości. Wnioskodawczyni natomiast nie wykazała, że, zadłużenie powstało wskutek nadzwyczajnych okoliczności takich jak klęska żywiołowa, zdarzenia losowe. Ewentualne umorzenie należności ze strony Z U S byłoby nieracjonalne i jest niezgodne z zasadą, że ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej obciąża przedsiębiorcę.

W przedmiocie zarzutu, że poprzez K S nadal prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, chociaż pismem Z U S z dnia [...] roku poinformowana została, że postępowanie egzekucyjne to zostało umorzone, Prezes podkreślił, że umorzenie postępowania egzekucyjnego nastąpiło na należności objęte wyłącznie tytułami wykonawczymi z dnia [...] roku nr [...] i nr[...]. W dniu [...] roku, na wniosek Z U S O w W , K dokonał zajęcia świadczenia rentowego strony. Postępowanie egzekucyjne nadal jest prowadzone, jednak na poczet zaległości z tytułu należnych składek, nie otrzymano żadnej wpłaty. Egzekucja prowadzona jest na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] (dot. Konta[...] ) oraz Nr [...] (dot.....).

W przypadku, gdy płatnik nie dokonuje dobrowolnych wpłat na poczet należnych składek, ustawowym obowiązkiem Z U S jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia tych należności, np. poprzez zabezpieczenie ich wpisem hipoteki na nieruchomości, będącej własnością płatnika i dochodzenie zaległości z przedmiotu zabezpieczenia.

Następnie, w kontekście zarzutów o przedawnieniu należności objętych decyzją z dnia [...] roku, znak[...] , organ podał, że ustawodawca ustalił dziesięcioletni termin przedawnienia tych należności i przed upływem tego okresu należności te mogą być skutecznie dochodzone. Zgodnie z treścią art. 24 ust. 4-5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych: "należnośc z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik." Należności, objęte decyzją z dnia 24 kwietnia 2008 roku. zabezpieczone zostały wpisem hipoteki na nieruchomości, której właścicielką jest wnioskodawczyni i mogą być skutecznie dochodzone z przedmiotu zabezpieczenia. Tak więc, należności te nie uległy przedawnieniu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W na tę decyzję, K D wniosła o umorzenie zadłużenia z tytułu nie opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za lata [...] oraz sformułowała żądanie o "wycofanie spraw dotyczących zajęcia renty od Komornika S R I przy S R w K z tytułu nie opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za lata[...] " na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych. Skarżąca przytoczyła, że wniosek o umorzenie przed ZUS motywowała swoją bardzo ciężką sytuacją życiową oraz przedstawiła fakt, iż zadłużenie to powstało z powodu nie zapłacenia za pobrany towar przez firmy niemieckie na łączną kwotę wtedy [...][...] w przeliczeniu na [...] kwota ta wynosi[...] . Kwota ta nigdy nie została zwrócona - a fakt ten przyczynił się do tragedii, bankructwa oraz bardzo złego stanu zdrowia. Następnie przywołała treść art. 17 pkt 1 ustawy z dnia [...] roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych ustaw /Dz.U. Nr 241, poz. 2074/. Argumentowała, że przewidziany tym przepisem "ważny interes osoby zobowiązanej" - to sytuacja gdy z powodów nadzwyczajnych losowych płatnik nie jest w stanie uregulować zaległości - ale również normalna sytuacja ekonomiczna, w tym wysokość uzyskanych dochodów - w szczególności renta w wys. [...] zł /po potrąceniu komorniczym/ - oraz konieczność ponoszenia wydatków związanych z utrzymaniem, a także kosztami leczenia. Zarzuciła, że Prezes ZUS nie wziął pod uwagę ciężkiej sytuacji życiowej skarżącej. Ze względu na bardzo niską rentę nie jest w stanie samodzielnie prowadzić gospodarstwa domowego. Od lat jest uzależniona od rodziny, gdyż stan zdrowia i wiek nie pozwalają na podjęcie jakiejkolwiek pracy. Działalność gospodarczą rozpoczęła w [...] roku i do [;...] roku wszystkie składki były opłacane w terminie.

Zadłużenie zostało przez ZUS zabezpieczone przez zajęcie renty, na podstawie tytułów wykonawczych, z czym skarżąca się nie zgadza. Tytuły wykonawcze dotyczące zajęcia - powinny być również umorzone przez ZUS z uwagi na przedawnienie, gdyż zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 roku - należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, po upływie 10 lat licząc od dnia w którym stały się wymagalne. W przypadku skarżącej

- należność główna /F M /za okres: różnica składek [...] w wysokości [...] zł ulega przedawnieniu w maju [...] roku,

- należność główna /Z S / za okres [...] r. w wysokości [...] zł ulega przedawnieniu w kwietniu [...] roku.

Skarżąca potwierdziła dokonanie wpisu hipoteki na jej nieruchomości, załączając kserokopię wniosku o dokonanie wpisu do księgi wieczystej - numer [...] oraz sygn.akt[...] . W dniu [...] roku odbyła się licytacja w/w nieruchomości. Dnia [...] roku złożyła wniosek o dokonanie ponownego opisu i oszacowania tej nieruchomości, ponieważ stwierdziła iż nieruchomość ta oszacowana została zbyt nisko. Postanowieniem S O w Ś [...] roku licytacja została unieważniona. Pomimo ciężkiej sytuacji materialnej spłaciła do [...] r.- z pomocą rodziny – [...] zł. Niestety, od tego czasu nie mogła liczyć na finansowanie składek przez rodzinę i [...] roku zerwała układ ratalny.

W ocenie skarżącej, z powodu przedstawionych okoliczności żądanie umorzenia jest uzasadnione.

W odpowiedzi strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, akcentując, iż nie zachodzi stan całkowitej nieściągalności zobowiązania, w sprawie toczy się postępowanie egzekucyjne, które przynajmniej w części zapewni spłatę należności, skarżąca jest współwłaścicielem nieruchomości w S , posiada tez prawo do świadczenia z ubezpieczeń społecznych, z którego dokonywane są potrącenia. Należność ZUS została zabezpieczona hipoteką i wierzyciel ma możliwość w przyszłości zaspokojenia się z przedmiotu zabezpieczenia, którego wartość kilkakrotnie przekracza wysokość długu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Kryterium legalności przewidziane w art. 1§ 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania. W tym ostatnim przypadku chodzi jednak wyłącznie o sytuacje, gdy uchybienie przepisom prawa procesowego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Tym samym sąd administracyjny, uwzględniając skargę, co do zasady może wyłącznie znieść z obrotu prawnego wadliwe orzeczenie, nie zastępuje natomiast organu administracji publicznej, nie prowadzi postępowania dowodowego we własnym zakresie i wobec tego – nie wydaje orzeczeń o charakterze merytorycznym w sprawie.

Mając na względzie przywołane regulacje prawne należało przyjąć, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, Sąd nie dopatrzył się bowiem takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Jak wynika z akt, organ rozpatrywał wniosek o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników za lata 1993 -1994 w kontekście dwóch podstaw prawnych, a mianowicie art. 28 ust.1-3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007r. Nr 11. poz. 74 ze zm., zwanej dalej w skrócie "u.s.u.s.") oraz art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074). Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wymienił przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Całkowita nieściągalność zachodzi gdy; 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art.13 i art.361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste ,że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia i taki pogląd jest ugruntowany w orzecznictwie sądowym. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone. Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Z kolei po myśli art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw Zakład może umarzać należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych do dnia 31 grudnia 1998 r. oraz na ubezpieczenie rentowe w części finansowanej przez płatnika składek i na ubezpieczenie wypadkowe oraz na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych za okres od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2001 r. - pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy zobowiązana do ich opłacania jest osoba fizyczna niepodlegająca przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz.U. Nr 155, poz. 1287), jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby. Analogicznie zatem, jak w przypadku art. 28 ust.1-3 u.s.u.s. nawet w razie zaistnienia "ważnego interesu" osoby wnioskującej, organ nie jest zobligowany, "może" bowiem umorzyć należności, jak czyta się wprost z treści przepisu art. 17. Decyzja wobec tego wydawana na mocy art. 17 ma taki sam uznaniowy charakter, jak w przypadku rozpoznawania wniosku o umorzenie na podstawie art. 28 ust.1-3 u.s.u.s.

Skoro w obu przypadkach mamy do czynienia z woli ustawodawcy z tzw. uznaniem administracyjnym, to sądowa kontrola tego rodzaju decyzji obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona zatem w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, nie ocenia także wydanej decyzji w aspekcie jej celowości, tudzież według zasad słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Rozstrzygniecie bowiem w sprawie umorzenia zaległości na rzecz ZUS należy do kompetencji organów a sąd nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, czyli dokonania umorzenia należności zgodnie z żądaniem zawartym w skardze.

Uznanie administracyjne nie oznacza jednak swobody decyzji dla organu administracji i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/01 (POP 2004/4/77) - ograniczone jest dyrektywami wyboru sformułowanymi tak w ustawie. Sąd jest zobligowany do oceny, czy postępowanie było prowadzone niewadliwie i czy organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki i czy zawarta w motywach decyzji w sprawie umorzenia ocena dowodów nie jest dowolna.

Zdaniem Sądu w toku postępowania administracyjnego, zarówno organ I jak i II instancji prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne oraz posiada prawidłową podstawę prawną ze wskazaniem jakimi przesłankami kierował się Prezes Zakładu utrzymując w mocy decyzję Zakładu odmawiającą dłużniczce umorzenia należności z tytułu składek

W ocenie Sądu, stanowisko organu w sprawie jest zasadne. Wydanie decyzji poprzedzone było postępowaniem zmierzającym do ustalenia aktualnej sytuacji życiowej i materialnej skarżącej, co znalazło odzwierciedlenie tak w materiale dowodowym sprawy jak również w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ wskazał, iż zebrany materiał dowodowy nie przemawia za umorzeniem należności. Organy orzekające wzięły pod uwagę wszystkie podnoszone przez skarżącą okoliczności i zgromadzone w toku postępowania dowody, a odnosząc je do podstawy materialno-prawnej rozstrzygnięcia sformułowały wnioski, które mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Organy w szczególności nie kwestionowały faktu, iż sytuacja skarżącej jest z przyczyn przez nią podanych ciężka. Jednakże, ponieważ na gruncie cytowanych norm prawa materialnego organy mają możliwość wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy (umorzenia bądź odmowy umorzenia), to nie przekracza w żadnym razie granic uznania administracyjnego przyjęcie przez P ZUS, na tle stwierdzonych okoliczności sprawy, że niezasadnym byłoby umorzenie należności skoro zostały one uprzednio zabezpieczone ustanowieniem hipoteki na nieruchomości stanowiącej współwłasność skarżącej, a w sprawie toczy się postępowanie egzekucyjne, którego stan wskazuje ewidentnie na możliwość choćby częściowego skutecznego zaspokojenia ZUS z omawianego tytułu. Nie można takiej ocenie przypisać znamion dowolności. Przy wyjątkowym charakterze instytucji umorzenia zadłużeń z tytułu składek organ władny był dać pierwszeństwo interesowi społecznemu kierując się szczególnym, publicznoprawnym charakterem tych należności oraz celami, na które są przeznaczone ze swej istoty. Uznaniowość decyzji winna każdorazowo mieścić się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa, jak też zachowywać proporcje pomiędzy interesem społecznym, a ważnym interesem strony, które w niniejszej sprawie nie zostały przez organ naruszone. Godzi się bowiem podkreślić, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym również z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.).

Nie mógł być także uwzględniony zarzut skargi o przedawnieniu przedmiotowych zaległości. Obowiązujący w dacie powstania tych zaległości art. 35 ust. 3 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.) stanowił, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna, zaś według art. 35 ust. 4 tej ustawy bieg przedawnienia przerywa odroczenie płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Określenie "przerwanie biegu przedawnienia" należy interpretować zgodnie z jego ogólnym rozumieniem w prawie, tzn., że po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo (por. art. 124 k.c.). Podobną regulację zawarto w art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w pierwotnym brzmieniu, obowiązującym od dnia 25 listopada 1998 r. stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei przepis art. 24 ust. 5 stanowił, że bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

Z akt wynika, że względem przedmiotowych zaległości skarżącej organ podejmował już poczynając od [...] roku szereg czynności zmierzających do ich ściągnięcia, w [...] roku natomiast miało miejsce rozłożenie płatności na raty, a zatem dochodziło do przerwania biegu przedawnienia. Tym samym, do przedmiotowych zaległości skarżącej, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 roku i do tego dnia nie uległy przedawnieniu, znajduje zastosowanie wprowadzony z tą datą przepisami ustawy z dnia [...] r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 241, poz. 2074) przepis art. 24 ust. 4 aktualnie obowiązującej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych określający w nowym brzmieniu, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w orzecznictwie a szczególnie w uchwałach Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. I UZP 4/09 i z dnia 2 lipca 2008 r. sygn. II UZP 5/08 , a także w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego SK 44/03.

Nadto, po myśli art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Jak ustalono, przedmiotowe należności zostały zabezpieczone w 1997 roku hipoteką na nieruchomości skarżącej. Okoliczność zaś, że postanowieniem S O w Ś [...] roku licytacja nieruchomości została unieważniona nie ma wpływu na ocenę przesłanek umorzenia tym bardziej, że postępowanie egzekucyjne nadal trwa, nie zostało zakończone. Na drodze zresztą postępowania o umorzenie, także przed tutejszym Sądem w ramach skargi na decyzję odmawiającą umorzenia, nie można dochodzić roszczeń dotyczących postępowania egzekucyjnego i kwestionować prawidłowość tamże podjętych czynności egzekucyjnych. Jak wyjaśniono bowiem na wstępie, Sąd administracyjny kontroluje jedynie legalność zaskarżonej decyzji, w graniach sprawy administracyjnej. Nie jest zatem władny rozpoznać żądania skargi w sprawie - cyt. "wycofania od K S zajęcia renty".

W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.