Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 870/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2013-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Przywrócenie terminu
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 162 § 1, § 2, § 3, art. 163 § 2, art. 150, art. 223 § 2 pkt 1, art. 228 § 1 pkt 2 i § 2
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.
article: art. 37 ust. 1 i ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2008 nr 189 poz 1159
law: Ustawa z dnia 12 czerwca 2003 r. Prawo pocztowe - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Małysz (sprawozdawca), Sędziowie WSA Małgorzata Fita, NSA Irena Szarewicz-Iwaniuk, Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Kożuch, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 11 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi A. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2012r., nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej odmówił A. P. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego z dnia [...] maja 2011r., nr [...], w sprawie określenia wysokości zaległości podatkowych znanych w dniu otwarcia spadku po zmarłym S. J. P. z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące III, VI, IX, XII 2006r. i III 2007r. oraz odpowiedzialności spadkobiercy za te zaległości podatkowe wraz z odsetkami za zwłokę, kosztami upomnień oraz kosztami postępowania egzekucyjnego.

W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] maja 2011r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego określił wysokość zaległości podatkowych znanych w dniu otwarcia spadku po zmarłym 25.06.2007r. S. J. P. z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące III, VI, IX, XII 2006r. i III 2007r. oraz orzekł o odpowiedzialności A. P., jako spadkobiercy zmarłego, za zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące III, VI, IX, XII 2006r. i III 2007r. wraz z odsetkami za zwłokę od zaległości podatkowych, kosztami upomnień oraz kosztami postępowania egzekucyjnego. W decyzji zawarto pouczenie, że stronie przysługuje odwołanie do Dyrektora Izby Skarbowej za pośrednictwem Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w terminie 14 dni od dnia jej doręczenia (art.223 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej).

Z potwierdzenia odbioru decyzji, o której mowa, wynika, że została ona doręczona A. P. w trybie art.150 Ordynacji podatkowej - 26.05.2011r. z powodu niemożności doręczenia adresatowi lub pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi, dozorcy domu (...), przesyłkę pozostawiono na okres 14 dni do dyspozycji adresata w UP T., 3.06.2011r. awizowano ją powtórnie, a na skutek niepodjęcia przesyłki w terminie 7 dni od daty powtórnego awizowania zwrócono przesyłkę nadawcy 10.06.2011r.

Odwołanie od decyzji nadano w urzędzie pocztowym w dniu [...].05.2012r., tj. 320 dni po terminie do wniesienia tego odwołania.

Jednocześnie z odwołaniem nadany został wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia tego odwołania. W uzasadnieniu wniosku strona wskazała, że przesyłka zawierająca decyzję oraz powiadomienie o jej ewentualnym złożeniu w urzędzie pocztowym, nie zostały nigdy doręczone w sposób wymagany prawem, a wobec braku wiedzy o korespondencji urzędowej nie miała żadnej możliwości złożenia odwołania. Strona zaznaczyła, że dopiero [...].05.2012r. uzyskała odpis decyzji. Ponadto wyjaśniła, że w sprawie tej (wyjaśnienia nieprawidłowości doręczenia) złożyła reklamację do Urzędu Poczty w T. oraz Poczty Polskiej Dział Reklamacji. Podniosła też, że dla potrzeb rozliczeń z Urzędem Skarbowym (właściwym z uwagi na miejsce zamieszkania strony) jako właściwy adres do doręczeń pism i zawiadomień wskazany został adres prowadzenia działalności gospodarczej, tj. [...] T.

Organ wyjaśnił także, że w celu wyjaśnienia kwestii prawidłowości (nieprawidłowości) doręczenia przesyłki zawierającej decyzję organu I instancji, w związku z nieprzedstawieniem przez stronę odpowiedzi uzyskanej w pocztowym postępowaniu reklamacyjnym, zwrócił się do Poczty Polskiej S.A. Dział Reklamacji Przesyłek o przekazanie informacji dotyczących sposobu rozpatrzenia (wyniku) reklamacji w zakresie prawidłowości awizowania przesyłki. W odpowiedzi Poczta Polska S.A. Centrala Biuro Zarządzania Ryzykiem i Zgodnością (Wydział Operacyjny) w piśmie z 19.07.2012r. wyjaśniła, że reklamacja A. P. została rozpoznana w ten sposób, że pismem z 25.05.2012r. Poczta Polska S.A. [...] poinformowała zainteresowanego o obowiązujących przepisach w zakresie rozpatrywania reklamacji, a ponieważ nie zostały spełnione wymogi formalno-prawne żadnych wiążących informacji nie udzielono (art.61 ustawy z dnia 12 czerwca 2003r. Prawo pocztowe - Dz.U. z 2008r. Nr 189, poz.1159). Jednocześnie, "z uwagi na ważkość sprawy", Poczta Polska udzieliła organowi informacji, że przedmiotową przesyłkę poleconą, adresowaną: A. P., [...] T. - usiłowano doręczyć 26.05.2011r., - z powodu nieobecności adresata i domowników przesyłkę awizowano, - zawiadomienie pozostawiono w drzwiach mieszkania adresata, - powtórne zawiadomienie pozostawiono również w drzwiach mieszkania adresata 3.06.2011r., - przesyłkę zwrócono jako "niepodjętą w terminie" 10.06.2011r. oraz dodała, że w tym czasie adresat nie posiadał skrzynki oddawczej na korespondencję.

Organ podniósł, że zgodnie z art.162 § 1 Ordynacji podatkowej w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (art.162 § 2 tej ustawy). Z kolei art.162 § 3 Ordynacji podatkowej stanowi, iż przywrócenie terminu do złożenia podania przewidzianego w § 2 jest niedopuszczalne.

Organ wskazał, że przywrócenie terminu uzależnione jest w szczególności od uprawdopodobnienia przez osobę zainteresowaną braku jej winy w uchybieniu terminu, przy czym zauważył, że to na stronie spoczywa ciężar uprawdopodobnienia, że istotnie zaistniała taka przeszkoda faktyczna, która wykluczała możliwość terminowego wniesienia odwołania. Wyjaśnił, że jedynie wystąpienie obiektywnych, niezależnych od strony okoliczności, które nawet przy zachowaniu należytej staranności uniemożliwiały dokonanie czynności procesowej w określonym terminie, stanowi podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Brak winy można przyjąć tylko wtedy, gdy wnioskodawca nie mógł przezwyciężyć przeszkody w zachowaniu terminu, nawet za pomocą największego w danych warunkach wysiłku. Choćby niewielkie niedbalstwo wnioskodawcy uniemożliwia przyjęcie, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy.

Dalej organ stwierdził, że w stanie sprawy zasadnicze znaczenie dla oceny braku winy w uchybieniu terminu ma ustalenie, czy decyzja organu I instancji została stronie skutecznie doręczona. W związku z tym, odwołując się do przepisów art.144, art.148, art.149 i art.150 Ordynacji podatkowej stwierdził, że doręczenie stronie decyzji organu I instancji nastąpiło zgodnie z prawem. Ze znajdującego się w aktach potwierdzenia odbioru wynika, że 26.05.2011r. z powodu niemożności doręczenia "w sposób określony punkcie 1", tj. adresatowi lub pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi, dozorcy domu (...), przesyłkę pozostawiono na okres 14 dni do dyspozycji adresata w UP T., a zawiadomienie o pozostawieniu pisma w tym UP umieszczono na drzwiach mieszkania adresata, następnie z powodu niepodjęcia przesyłki w terminie 7 dni awizowano ją powtórnie 3.06.2011r. i na skutek niepodjęcia przesyłki w terminie 7 dni od daty powtórnego awizowania zwrócono przesyłkę (adnotacja: "zwrot nie podjęto w terminie"). Stosownie zatem do art.150 § 2 zdanie 2 Ordynacji podatkowej, w tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1 (14 dni), a pismo pozostawia się w aktach sprawy. Doręczenie w trybie art.150 Ordynacji podatkowej nastąpiło 9.06.2011r.

W związku z podnoszonym przez stronę argumentem w zakresie adresu wskazanego "do korespondencji z Urzędem Skarbowym właściwym ze względu na miejsce zamieszkania", tj. Urzędem Skarbowym , organ podkreślił, że postępowanie w sprawie określenia wysokości zaległości podatkowych znanych w dniu otwarcia spadku po zmarłym S. J. P. z tytułu podatku od towarów i usług oraz odpowiedzialności spadkobiercy za te zaległości podatkowe, koszty upomnień oraz koszty postępowania egzekucyjnego prowadzone było przez właściwego miejscowo Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego (według ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy - art.100 § 1 Ordynacji podatkowej), postanowienie o wszczęciu tego postępowania, przesłane na taki sam adres, jak decyzja organu I instancji, została przez adresata odebrana, podobnie jak przesyłka zawierająca postanowienie o wyznaczeniu stronie terminu do wypowiedzenia się w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego Taki też adres podała strona w piśmie do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego z dnia 31.01.2011r.

Odnosząc się do wskazanych przez stronę powodów niewniesienia odwołania w ustawowym terminie organ stwierdził, że nie stanowią one wystarczającej przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Wyraził pogląd, że strona nie wskazała na żadną nadzwyczajną okoliczność, która uniemożliwiłaby złożenie odwołania w terminie, bowiem nie można za taką okoliczność uznać sposobu doręczenia decyzji w trybie art.150 Ordynacji podatkowej.

Co do powoływanej przez stronę okoliczności nieposiadania w 2011r. na stałe umieszczonej pod adresem zamieszkania oddawczej skrzynki pocztowej organ wyraził pogląd, że nie ma ona istotnego znaczenia dla sprawy, gdyż w przypadku braku skrzynki pocztowej informację o pozostawieniu przesyłki zamieszcza się na drzwiach mieszkania adresata (art.150 § 2 Ordynacji podatkowej).

W skardze na powyższe postanowienie A. P. wniósł o jego uchylenie i zarzucił, że zostało wydane z naruszeniem:

- art.150 § 1, 1a i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012r. poz.749), zwanej dalej "O.p.", przez niewłaściwą wykładnię prowadzącą do przyjęcia, że wątpliwości co do dochowania przez pocztę obowiązku zgodnego z prawem powiadomienia adresata przesyłki o jej pozostawieniu w placówce pocztowej obciążają stronę, a także przyjęcie, że osoba dokonująca doręczenia nie miała obowiązku uczynić na dowodzie doręczenia adnotacji o miejscu pozostawienia zawiadomienia o przesyłce, w konsekwencji bezpodstawne uznanie fikcji doręczenia,

- art.148 § 1 w związku z art.150 O.p. przez przyjęcie, że organ ma swobodę w wyborze miejsca doręczenia korespondencji osobie fizycznej, także w przypadku wskazania przez tę osobę adresu miejsca prowadzenia działalności gospodarczej jako adresu dla doręczeń,

- art.162 § 1 O.p. przez przyjęcie, że strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania,

- art.187 § 1 w związku z art.197 § 1 O.p. przez zaniechanie rozpatrzenia całego materiału dowodowego w postaci dokumentu dowodu doręczenia przesyłki skarżącemu i uwzględnienia informacji Poczty Polskiej o wyniku postępowania reklamacyjnego,

- art.121 § 1 O.p. przez rozpatrzenie wniosku o przywrócenie terminu z uchybieniami, o których mowa wyżej.

W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdził, że nigdy nie otrzymał zawiadomienia o przesyłce, a o jej przechowywaniu i skutkach uznania jej za doręczoną dowiedział się przypadkowo, uzyskując ostatecznie [...].05.2012r. odpis decyzji. Zarzucił, że - wbrew stanowisku organu - z dokumentów sprawy nie można w żadnym razie wnosić, że przesyłka zawierająca decyzję, od której przysługiwało odwołanie, ani też powiadomienie o jej ewentualnym złożeniu w urzędzie pocztowym zostały doręczone w sposób wymagany prawem, wobec zaś braku wiedzy o tej przesyłce skarżący nie mógł w terminie wnieść odwołania. Skarżący wyraził przy tym pogląd, że ustalenia w zakresie okoliczności doręczenia przesyłki zawierającej decyzję i jej awizowania nie zostały dokonane prawidłowo, w konsekwencji czego bezpodstawnie "przyjęto, że brak adnotacji na dowodzie doręczenia o miejscu pozostawienia zawiadomienia a tym samym brak pewności co do tego miejsca pozwala na przyjęcie fikcji prawnej doręczenia" z obciążeniem skarżącego negatywnymi konsekwencjami tych wątpliwości. Zwrócił też uwagę, że zastosowanie art.150 O.p. winno być w każdym przypadku poprzedzone próbą doręczenia przesyłki zgodnie z art.148 § 1 lub art.149 O.p. Stwierdził, że spełnione zostały przez niego wszystkie przewidziane prawem warunki do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia pod względem zgodności z prawem (art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz.1269 ze zm. i art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2012r. poz.270 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a.") podkreślić na wstępie należy, że zgodnie z art.134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, te zaś wyznaczone są przedmiotem zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Jak wskazano wyżej, rozstrzygnięcie zaskarżone skargą wszczynającą postępowanie w niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej ma za przedmiot przywrócenie A. P. terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego z dnia [...] maja 2011r., nr [...]. Zauważyć zatem należy, że instytucja przywrócenia terminu w postępowaniu podatkowym regulowana jest w rozdziale 7 działu IV O.p. (art.162 - 164), przy czym z art.162 O.p. wynika, jak prawidłowo wyjaśniono w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że:

• w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1),

• podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi; jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (§ 2),

• przywrócenie terminu do złożenia podania przewidzianego w § 2 jest niedopuszczalne (§ 3),

• przepisy § 1-3 stosuje się do terminów procesowych (§ 4),

a art.163 § 2 O.p. stanowi, że w sprawie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia ostatecznie organ podatkowy właściwy do rozpatrzenia odwołania.

W świetle przytoczonych przepisów za prawidłowe, bowiem znajdujące jednoznaczne uzasadnienie w treści art.162 § 1 O.p., uznać należy stanowisko organu, że to na stronie postępowania spoczywa ciężar uprawdopodobnienia istnienia okoliczności świadczących, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy.

Trafnie również organ wyjaśnił, że brak winy w uchybieniu terminu zachodzi w sytuacji, gdy termin nie mógł być dochowany ze względu na niezależne od strony okoliczności, których nie mogła ona przezwyciężyć nawet przy dołożeniu najwyższej staranności, jakiej można w danych warunkach rozsądnie oczekiwać od osoby, która należycie dba o swoje interesy.

Ponieważ we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, odwołującym się do art.162 i art.163 O.p., skarżący powołał się wyłącznie na okoliczności związane z doręczeniem mu przesyłki zawierającej decyzję organu I instancji, kwestionując jego zgodność z prawem, tj. stwierdzając, że ani ta przesyłka, ani powiadomienie o jej złożeniu w urzędzie pocztowym nie zostały mu nigdy doręczone w sposób wymagany prawem, podnosząc też argument dotyczący nieprawidłowego, jego zdaniem, adresu, na który decyzję doręczano oraz wskazując na konieczność wyczerpania trybu doręczenia określonego w art.148 § 1 lub art.149 O.p., i takie też argumenty przedstawiane są w skardze, podkreślić wyraźnie należy, że w postępowaniu w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania prawidłowość (zgodność z prawem) doręczenia decyzji organu I instancji ma znaczenie tylko o tyle, że w razie braku zgodnego z prawem doręczenia nie rozpoczyna biegu termin do wniesienia odwołania (por.: art.223 § 2 pkt 1 O.p.), nie występuje więc sytuacja uchybienia terminu, a tylko w razie uchybienia terminu może nastąpić jego przywrócenie (art.162 § 1 O.p.). Z istoty instytucji przywrócenia terminu wynika, że u podstaw złożenia wniosku w tym przedmiocie leży fakt uchybienia terminowi. Zasadniczo zatem zgodność z prawem doręczenia decyzji organu I instancji winna (może) być kwestionowana w środkach prawnych skierowanych przeciwko postanowieniu organu podatkowego stwierdzającemu wniesienia odwołania z uchybieniem terminu (por.: art.228 § 1 pkt 2 i § 2 O.p.), nie zaś w postępowaniu z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W konsekwencji, jako znajdujące uzasadnienie w art.162 § 1 O.p. ocenić należy stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że twierdzenia skarżącego, mające podważać prawidłowość czynności związanych z doręczeniem przesyłki zawierającej decyzję organu I instancji, nie odwołują się okoliczności, które mogą świadczyć o braku winy skarżącego w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania.

Powyższej oceny nie zmienia fakt, iż w stanie sprawy doręczenie nastąpiło w sposób przewidziany w art.150 O.p., tj. z zastosowaniem tzw. fikcji doręczenia. Przepis ten, stanowiący część polskiego porządku prawnego i obowiązujący zarówno organy podatkowe, jak i strony postępowania podatkowego (por.: art.87 ust.1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), określa ściśle sekwencję konkretnych czynności, których podjęcie ma na celu zapewnienie stronie postępowania (adresatowi przesyłki) możliwości odebrania przesyłki i zapoznania się z jej zawartością. Jeśli czynności te zostały dokonane (a tylko wówczas można mówić o skutku doręczenia przewidzianym w art.150 § 2 zdanie ostatnie O.p.), to sam fakt, że strona z możliwości, o której mowa, nie skorzystała, nie uzasadnia przyjęcia, że nie ponosi winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania od decyzji stanowiącej zawartość przesyłki.

W sytuacji doręczenia w omawianym trybie, przywrócenie terminu zasadza się na obaleniu domniemania opartego na założeniu, że strona mogła zapoznać się z pismem awizowanym, a jeśli tego nie uczyniła – nastąpiło to z przyczyn leżących po jej stronie. Wniosek o przywrócenie terminu wymaga zatem uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu (do wykonania czynności wiążącej się z zastępczo doręczonym pismem), co sprowadza się do wskazania okoliczności powodujących brak realizacji awiza. Jedynie w sytuacji, gdy strona nie skorzystała z możliwości zapoznania się z zawartością przesyłki z przyczyn od siebie niezależnych, na przykład w związku z nieodebraniem korespondencji z powodu nieobecności, gdy przy tym strona nie miała obowiązku przewidywania nadejścia korespondencji, za uzasadnione uznać można przyjęcie, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy strony.

Argumenty, o jakich mowa, nie były i nie są podnoszone przez skarżącego w niniejszej sprawie. Natomiast brak skrzynki oddawczej na posesji miejsca zamieszkania świadczy nie o braku winy, lecz przeciwnie - co najmniej o lekkomyślności. Pomijając nawet bowiem, że obowiązek zainstalowania takiej skrzynki ciążył na skarżącym na podstawie art.37 ust.1 i ust.2 pkt 1 ustawy z dnia 12 czerwca 2003r. Prawo pocztowe (Dz.U. z 2008r. Nr 189, poz.1159 ze zm.), to za oczywiste w świetle doświadczenia życiowego uznać należy, że pozostawienie jakiejkolwiek, nie tylko urzędowej, korespondencji w skrzynce pocztowej zapewnia większe bezpieczeństwo przed niepożądaną ingerencją osób trzecich niż jej pozostawienie w drzwiach mieszkania lub domu albo w innym otwartym miejscu, zatem osoba należycie dbająca o swoje sprawy korzystanie z takiej skrzynki winna sobie zapewnić.

Niezależnie od powyższego i jedyne dla porządku, gdyż nie może to mieć wpływu na wynik sprawy, zauważyć należy, że z akt administracyjnych sprawy przedstawionych Sądowi stosownie do art.54 § 2 P.p.s.a. wynika, że skarżący powziął (powinien powziąć) wiadomość o fakcie wydania przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego decyzji z dnia [...] maja 2011r., nr [...], w dniu [...].11.2011r., kiedy to zostały mu (osobiście) doręczone odpisy wystawionych na podstawie tej decyzji tytułów wykonawczych nr [...] i nr [...], wskazujące datę i numer decyzji, podstawę odpowiedzialności oraz należne kwoty.

Wobec powyższego, skoro zarzuty skargi nie sa uzasadnione i brak jest ustawowych podstaw do uwzględnienia skargi należało ją oddalić na podstawie art.151 P.p.s.a.