Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 909/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2008-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska, Sędziowie Sędzia NSA Sławomir Kozik, Sędzia NSA Alicja Stępień (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Monika Orska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 8 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w łącznym zobowiązaniu pieniężnym za 2005 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 510,80 (pięćset dziesięć złotych osiemdziesiąt groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], Wójt Gminy odmówił umorzenia należnych od S.M. zaległych rat łącznego zobowiązania pieniężnego za 2005 r. w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu odmownej decyzji organ wskazał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy uzasadnia przyjęcie tezy, iż po stronie podatnika występuje ważny interes w rozumieniu przepisu art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej. Na ważny interes podatnika złożyły się następujące okoliczności:

1. nadmierne opady deszczu w roku 2001;

2. trzykrotna kradzież majątku ruchomego i wymarznięcie rzepaku na areale około 10 ha w roku 2003;

3. pożar garażu, zniszczenie samochodu osobowego i sprzętu rolniczego w roku 2004;

4. nadmierne opady w roku 2006 skutkiem czego nie została o czasie wymłócona pszenica na areale około 21 ha (65% strat).

Powyższe okoliczności stanowiły przesłankę do zastosowania ulgi w postaci umorzenia rat łącznego zobowiązania podatkowego w postaci zaniechania poboru należności w roku 2001 w kwocie [...]- zł, jak też w roku 2004 organ podatkowy umorzył IV ratę łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2004 w kwocie [...]- zł z powodu pożaru.

Jednakże, mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazujący na wysokość dochodów uzyskiwanych przez skarżącego w latach 2001 - 2006 oraz wysokości kosztów uzyskania dochodów, organ podatkowy stwierdził, że pomimo trudności finansowych spowodowanych nieopłacalnością produkcji rolnej, niskimi cenami płodów rolnych - podatnik regulował wszystkie inne swoje zobowiązania, nie regulując jedynie zobowiązań wobec gminy. Podatnik uregulował w tym okresie w całości przyznane dwa kredyty klęskowe uzyskane w banku. Aktualnie podatnik spłaca kredyt inwestycyjny, którego rata roczna wynosi [...]- zł. Podatnik nie posiada żadnych innych zobowiązań wobec innych instytucji, z czego można wywnioskować, iż regulowane są one na bieżąco. Reasumując organ podatkowy uznając, iż gospodarstwo rolne podatnika funkcjonuje tak jak każde przeciętne gospodarstwo na terenie kraju, boryka się z problemami gospodarki rynkowej, będąc jednocześnie narażone na anomalia pogodowe. Uzasadnia to odmowę umorzenia rat l, II i III łącznego zobowiązania podatkowego za 2005 r.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył podatnik wskazując na fakt poniesionych strat w wyniku pożaru z dnia [...] wyliczonych na kwotę 90 tys. zł i konieczność ponoszenia kosztów naprawy sprzętu rolniczego spalonego w tym pożarze. Podtrzymując w całości dotychczasowe swoje oświadczenia o dochodach i wydatkach, skarżący wskazał iż jego dochód wyniósł około [...]- zł. Dodatkowo skarżący wskazuje na zdarzenia mające miejsce w roku 2006 r. takie jak, konieczność odbudowy zawalonej w roku 2006 ściany spichlerza, jak też na klęskę żywiołową (nadmierne opady deszczu w dniu 07.09.2006 r.) i związane z nią poniesione straty w areale pszenicy sięgające 65%. W zakresie spłaty kredytu inwestycyjnego, skarżący wskazuje na uzyskaną w banku prolongatę płatności dwóch rat kapitałowych ([...]- zł) do 2011 r.

Na końcu odwołania skarżący podnosi, że płaci na bieżąco podatki, a stara się o ulgi ustawowe tylko w przypadku zaistnienia sytuacji klęskowych.

Rozpatrując sprawę w wyniku złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W decyzji z dnia [...], przypomniano, że wnioskiem złożonym w dniu 15.03.2005 r. podatnik wystąpił do organu podatkowego o umorzenie łącznego zobowiązania podatkowego (podatku rolnego i podatku od nieruchomości) odpowiednio I, II i III raty za rok 2005 r. w kwocie [...]- zł. Następnie wnioskiem złożonym w dniu 16.05.2005 r. wystąpił o umorzenie drugiej raty zobowiązania pieniężnego w kwocie [...]- zł za 2005 r., zaś kolejnym wnioskiem złożonym 16.09.2005 r. o umorzenie III raty za 2005 r. w takiej samej wysokości.

Organ I instancji w trakcie prowadzonego postępowania ustalił, iż zobowiązania podatkowe wnioskodawcy wynoszą: w zakresie podatku rolnego - każda rata za 2005 r. to kwota [...]- zł zaś w zakresie podatku od nieruchomości każda rata to kwota [...]- zł.

Po przeprowadzonym postępowaniu, organ podatkowy wydał w dniu [...] decyzję odmawiającą umorzenia I raty łącznego zobowiązania podatkowego za 2005 r. Decyzja ta w wyniku złożonego przez podatnika odwołania została przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchylona do ponownego rozpoznania z uwagi na występujące braki w postępowaniu dowodowym. Również kolejne decyzje organu podatkowego, odmawiające umorzenia zaległości podatkowych, były z tego samego powodu uchylane do ponownego rozpatrzenia przez Kolegium. Po raz ostatni Kolegium uchyliło wydaną decyzję, swoją decyzją z dnia [...] sygn. akt [...].

Aktualnie zaskarżona decyzja została wydana w wyniku powyższego przekazania spraw ponownego rozpatrzenia przez Kolegium.

W toku prowadzonych kilkakrotnie postępowań, organ podatkowy dokonywał m.in. przesłuchań strony (skarżącego) na okoliczność uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków, stanu majątkowego i rodzinnego podatnika. Także sam skarżący składał do akt dokumenty takie jak faktury na zakup paliwa w roku 2005 oraz faktury dotyczące sprzedaży przez niego uzyskanych płodów rolnych.

SKO przypomniało także, iż przepis art. 67a § 1 pkt 3 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz.60 z późn. zm.) określa, że organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Umorzenie zaległości podatkowej powoduje również umorzenie odsetek za zwłokę w całości lub w takiej części, w jakiej została umorzona zaległość podatkowa. W niniejszej sprawie sytuacja określona w art. 67b Ordynacji podatkowej nie zachodzi. Zaległością podatkową jest podatek niezapłacony w terminie płatności.

Za zaległość podatkową uważa się także niezapłaconą w terminie płatności zaliczkę na podatek, w tym również zaliczkę, o której mowa w art. 23a, lub ratę podatku - art. 51 Ordynacji podatkowej.

W przepisach Ordynacji podatkowej brak jest definicji "ważnego interesu podatnika" dlatego takiej definicji należy doszukać w treści orzeczeń sądów administracyjnych.

W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego, nie budzi wątpliwości Kolegium fakt, iż pożar w zabudowaniach gospodarskich skarżącego w dniu [...] mieści się w ustawowym pojęciu "ważnego interesu podatnika" jako zdarzenie nagłe i losowe.

Jednakże wystąpienie tej przesłanki nie może stanowić samodzielnej i jedynej podstawy dla umorzenia zaległości podatkowych podatnika. Wymagane jest również stwierdzenie czy takie zdarzenie losowe ma wpływ na możliwości uregulowania przez podatnika obciążających go zobowiązań podatkowych.

Kolegium, rozpatrując odwołanie, jak również badając materiał dowodowy znajdujący się w aktach postępowania, doszło do wniosku, że takie okoliczności w sprawie nie wystąpiły.

W sprawie ustalono, że rodzina podatnika składa się z 4 osób (skarżącego, jego żony i dwóch synów, którzy studiują). Prowadzone gospodarstwo rolne to [...] ha fizycznych. Zgodnie z zeznaniem z dnia 08.12.2005 r. pszenicą zasiany był areał 28 ha, zaś rzepakiem 14 ha. Inwentarz żywego nie ma, posiada zaś sprzęt rolniczy, samochód osobowy Daewoo Espero z 1998 r. Rodzina utrzymuje się z gospodarstwa rolnego. W dniu 30.11.2006 r. skarżący podał do protokołu przesłuchania strony, iż uzyskane dochody gospodarstwa rolnego w roku 2001 wyniosły [...]- zł; w roku 2002 - [...]- zł (w tej kwocie mieściła się również dopłata do pszenicy); w roku 2003 - [...]- zł ( w tym również dopłata); w roku 2004 r. - kwota dochodu to [...]- zł; w roku 2005 dochód wyniósł [...]- zł. W roku 2006 r., dochód z tytułu uprawy rzepaku wyniósł [...]- zł, natomiast brak jest podanych dochodów z uprawy pszenicy, wymagającej oszacowania strat w trakcie suszenia.

Jednocześnie w tym samym protokole skarżący określił również ponoszone wydatki.

Na wydatki składały się zakup rozsiewacza do nawozów w 2002 r. za [...] -zł; zaciągnięte kredyty: w roku 2001 kredyt obrotowy w kwocie [...]- zł, zaś w roku 2002 kredyt klęskowy w kwocie [...]- zł. W roku 2002 podpisane zostały do powyższych umów aneksy przedłużające terminy płatności tych zobowiązań. Dodatkowo wydatki związane z utrzymaniem domu w [...] (w którym mieszka teściowa) - zakup opału 6 ton - [...]- zł. W każdym miesiącu czynsz za wynajęte w [...] mieszkanie w kwocie [...]- zł; za energię [...]- zł; abonament telewizyjny w kwocie [...]- zł; telefon z neostradą - [...]- zł. Kolejne wydatki to powyżej [...]- zł kwartalnie - ubezpieczenie KRUS; na żywność [...]- zł; podatek rolny [...]- zł za 2006 r.; [...]- zł ubezpieczenie AC i OC za samochód. Od roku 2001 zostały zakupione do gospodarstwa domowego - kosiarka spalinowa za [...]- zł; pilarka spalinowa - [...]- zł; inne koszty to 3 krotny pobyt w sanatorium (każdy po [...]- zł) zakup leków rocznie [...]- zł. Ponoszone są także koszty dorywczej pomocy w pilnych pracach polowych [...] -zł. Ubezpieczenie budynków plus OC to wydatek [...]- zł na rok. ubezpieczenie ciągnika - [...] -zł rocznie, polisa PZU życie [...]- zł, za energię elektryczną zużywaną w gospodarstwie [...]- zł rocznie; woda w gospodarstwie to [...]- zł; remonty budowli [...]- zł; kredyt inwestycyjny - spłata roczna [...]- zł; remont maszyn w tym praca mechanika [...] zł ; paliwo na samochód [...]- zł; przeglądy rejestracyjne eksploatacja [...]- zł rocznie.

W dniu 21.03.2007 r. skarżący potwierdził dochody i wydatki wskazane przez siebie w zeznaniach złożonych w dniu 30.11.2006 r. dodatkowo wskazując na fakt całkowitego zniszczenia stodoły podczas wichury.

Wśród dokumentów dołączonych do sprawy przez skarżącego są faktury VAT wskazujące na zakup przez stronę oleju napędowego w okresie od 15.06.2005 r. do 21.10.2005 r. w łącznej kwocie [...]- zł oraz sprzedaż pszenicy i rzepaku w okresie od 16.08.2005 r. do 02.12.2005 r. na łączną kwotę [...]- zł.

Mając na uwadze wskazane - w toku instancji przed organem pierwszej instancji - zeznania skarżącego jak też dowody przez niego przedłożone, SKO uznało, że zasadnym jest uznanie i przyjęcie tezy, iż pożar mający miejsce w dniu [...] jakkolwiek utrudnił skarżącemu terminowe realizowanie swoich zobowiązań wobec instytucji i banków, nie uniemożliwił dalszego ich regulowania. Przychody uzyskiwane z prowadzenia gospodarstwa rolnego pozwalają skarżącemu regulować inne zobowiązania (poza zobowiązaniami podatkowymi wobec gminy). Te zobowiązania są związane nie tylko z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, ale także z posiadanym majątkiem ruchomym, jak też innymi kosztami np. wynajmu mieszkania w [...]. Działania podejmowane przez skarżącego są w istocie swojej dokonywaniem wyboru pomiędzy regulowaniem jednych zobowiązań, a rezygnacją z regulowania innych. Powyższe rozważania znajdują potwierdzenie w treści odwołania, albowiem skarżący podnosi w nim, iż "płaci na bieżąco podatki a staram się o ulgi ustawowe tylko w przypadku zaistnienia sytuacji klęskowych lub losowych, są to pojedyncze przypadki wśród rolników".

Powyższy pogląd skarżącego, iż sam fakt wystąpienia zdarzenia losowego winien spowodować umorzenie chociażby części zobowiązań podatkowych jest - w świetle zarówno treści art. 67a Ordynacji podatkowej jak też w świetle generalnych zasad dotyczących podatków "majątkowych" - błędny i nieuzasadniony.

Skarżący w swoim odwołaniu wskazuje, iż uzyskane odszkodowanie za spalony garaż w kwocie [...]- zł przeznaczył na spłatę kredytu obrotowego zaciągniętego w roku 2003 r., zmniejszając tym samym swoje zobowiązania.

Zarówno podatek rolny jak i podatek od nieruchomości są podatkami typu majątkowego, których obowiązek zapłaty nie jest uzależniony od osiąganych przez podatnika korzyści materialnych; sam fakt posiadania nieruchomości (nieruchomości rolnych) jest przesłanką do ustalenia wymiaru podatku i nałożenia na podatnika obowiązku jego zapłaty.

Organy podatkowe zobowiązane są do ustalenia wymiaru należnych podatków i takiego obowiązku dopełnił organ zaskarżoną decyzją zgodną z ustawą o podatkach i opłatach lokalnych.

Umorzenie zaległości podatkowej (w części lub w całości) jest instytucją nadzwyczajną, która może być stosowana jedynie w wyjątkowych przypadkach i nie może prowadzić do tego aby powszechnie i stale stosować ten nadzwyczajny tryb, albowiem zasadą jest płacenie podatków.

Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy SKO wskazało, że podgląd przedstawiony przez skarżącego uzasadniający umorzenie zaległości podatkowych z uwagi na wystąpienie pożaru w październiku 2004 r. w świetle zebranego materiału dowodowego (w szczególności zeznań skarżącego) jest nieuzasadniony albowiem wszystkie inne zobowiązania są regulowane.

Podatnik nie zgodził się z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego i wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze przede wszystkim zwrócił uwagę na wadliwe ustalenia dotyczące dochodów z jego gospodarstwa rolnego. Wniosek o uchylenie decyzji powtórzył w piśmie procesowym, w którym także wniósł o zwrot kosztów postępowania, t.j. wpisu kosztów dojazdu oraz utraconych zarobków.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, i to przynajmniej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Możliwość umorzenia zaległości podatkowych ma charakter wyjątkowy, bowiem jest odstępstwem od zasady akceptowanej zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądowym, że zobowiązania podatkowe określone ustawami mają charakter powszechny.

Decyzja o umorzeniu podatku jest decyzją uznaniową. Sąd nie ma uprawnień do merytorycznej kontroli takich decyzji. Kontrola sądu obejmuje zatem wyłącznie badanie prawidłowości postępowania przeprowadzonego przez organy podatkowe oraz badanie formalnej prawidłowości decyzji (wyrok WSA w Warszawie z 9 listopada 2005 r., III SA/Wa 1264/05, M. Podat. 2005/12/4).

Przesłanką do umorzenia zaległości podatku jest ważny interes podatnika lub interes publiczny. Jeżeli organ podatkowy przeanalizował, czy powyższe przesłanki nie wystąpiły i odpowiednio uzasadnił swoją decyzje, to do niego należy wybór rozstrzygnięcia (por. wyrok WSA w Warszawie z 16 czerwca 2004 r., III SA 444/03, M. Podat. 2004/8/4).

O istnieniu ważnego interesu podatnika decydują zobiektywizowane kryteria, na podstawie których organ podatkowy rozstrzyga o umorzeniu, bądź nie, zaległości podatkowej. Ważnego interesu podatnika nie można utożsamić z jego subiektywnym przekonaniem o potrzebie umorzenia zaległości podatkowej . W doktrynie przyjmuje się, że przez ważny interes podatnika należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika (S. Babiarz i in.: Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2004, s. 253).

Za ważny interes podatnika należy uznać sytuację, w której z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków, podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowych wskutek utraty możliwości zarobkowania lub utraty majątku (por. wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 1999 r., SA/Sz 850/98, POP 2000, nr 6, poz. 168).

Jednakże interes podatnika, w rozumieniu art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej należy widzieć mając na uwadze nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale także normalną sytuację ekonomiczną, w tym wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów, jak również konieczność ponoszenia wydatków.

Podejmując decyzję na podstawie art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej organ podatkowy obowiązany jest do dokonania prawidłowych ustaleń faktycznych, aby stwierdzić, czy w danym przypadku ważny interes podatnika mógłby uzasadnić pozytywne rozpatrzenie wniosku.

Oznacza to, że podstawą rozstrzygnięcia o umorzeniu zaległości podatkowych jest takie ustalenie stanu faktycznego sprawy, aby możliwa była ocena, czy wystąpiły przesłanki ustawowe określone w przepisie prawa. W skład stanu faktycznego istotnego dla niniejszej sprawy wchodzi konieczność ustalenia sytuacji majątkowej podatnika. W niniejszej sprawie organy podatkowe pomijając część informacji podatnika dotyczących kosztów prowadzonej przez niego działalności rolniczej, naruszyły obowiązek prawidłowego ustalenia istotnych okoliczności sprawy. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący wielokrotnie zwracał uwagę, że oceniając wielkość przychodów z gospodarstwa rolnego konieczne jest pomniejszenie ich o koszty tej działalności (zob. pismo strony z dnia 19.05.2005 r., 29.03.2006 r., 16.11.2006 r.). Wskazane w zaskarżonej decyzji dochody skarżącego w istocie są cenami za sprzedane płody rolne, co bezspornie wynika z jego zeznań zawartych w protokole, na który w zaskarżonej decyzji powołuje się SKO, z dnia [...] Podatnik bowiem konsekwentnie twierdził, że w 2005 r. jego dochód z gospodarstwa wyniósł ok. [...]- zł.

Zważywszy na to Sąd uznał, że wbrew treści zeznań strony organy podatkowe wadliwie ustaliły dochody skarżącego, w istotny sposób zniekształcając stan faktyczny sprawy. Ponownie rozpatrując sprawę niezbędne będzie zatem ponowne ustalenie sytuacji majątkowej strony, z uwzględnieniem tak przychodów jak i kosztów prowadzonej działalności rolnej. W ocenie Sądu rozwadze organu podlegać będą dokumenty, które podatnik na tę okoliczność zobowiązany będzie przedstawić. Szacunkowe wyliczenie kosztów prowadzonego gospodarstwa - tak, jak tego chce strona - w ocenie Sądu nie może zastąpić udokumentowanej informacji o rzeczywistych faktycznie poniesionych kosztach.

Ocenie organu ponownie rozpatrującego sprawę będą podlegać także twierdzenia podatnika dotyczące jego wydatków i zobowiązań wobec rodziny, banków czy też innych podmiotów, co przy dochodach rzędu - jak twierdzi strona ok. [...]- zł rocznie - wymagać powinno weryfikacji.

Z akt sprawy wynika, że skarżący powoływał się, że korzystał z finansowej pomocy osób trzecich dla pokonania trudności finansowych. Z twierdzeń strony wynika też, że wspiera on sam także członków swojej rodziny. Zdaniem Sądu sprzeczność tych oświadczeń skarżącego wymagać będzie wyjaśnienia, a on sam zobowiązany będzie do udokumentowania tych okoliczności.

Reasumując Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że wobec wadliwego ustalenia stanu faktycznego sprawy, co stanowi o naruszeniu przepisów procedury podatkowej, konieczne jest uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy p.p.s.a. o kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 1 ustawy p.p.s.a. W skład kosztów, które Sąd uwzględnił, wchodzi wpis oraz koszty dojazdu do Sądu, które ustalono na podstawie art. 13 w zw. z art. 4 ust. 1 Dekretu z 26.10.1950 r., o należnościach świadków, biegłych i stron (Dz. U. z 28.10.1950 r.). Koszty utraconego zarobku nie zostały przez skarżącego udokumentowane w rozumieniu art. 2 tego Dekretu, stąd zasądzona kwota kosztów postępowania ich nie obejmuje.