Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 565/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Sygn.akt II OSK 565 /05 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 luty 2006 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Plucińska-Filipowicz, Sędziowie NSA Andrzej Jurkiewicz, Ludwik Żukowski (spr), , Protokolant Maria Połowniak, po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 września 2004 r. sygn. akt II SA/Gd 3784/01 w sprawie ze skargi Z. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] października 2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 11 grudnia 2000 r. (...) Dyrektor Departamentu Weryfikacji Uprawnień Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie powiadomił Z. S. o wszczęciu w jego sprawie postępowania weryfikacyjnego. W piśmie tym poinformowano stronę o celu weryfikacji, którym było wydanie decyzji administracyjnej w sprawie świadczeń określonych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm., zwaną dalej ustawą o kombatantach). W związku z tym wezwano Z. S. o nadesłanie w terminie 14 dni od otrzymania zawiadomienia wszelkich wiarygodnych wyjaśnień, dokumentów i innych dowodów mających wpływ na uzyskane przez niego świadczenia kombatanckie.

Odpowiadając na opisane na początku wezwanie Z. S. przesłał do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pismo, w którym opisał swój życiorys w okresie drugiej wojny światowej oraz w okresie powojennym. W piśmie tym Z. S. wspomniał, iż w 1945 r. podjął na okres dwóch miesięcy pracę w Powiatowym Urzędzie Bezpieczeństwa Wewnętrznego w P.; jednocześnie wskazał powody podjęcia pracy w tej instytucji. Do pisma zostały załączone kserokopie dokumentów potwierdzających przebieg służby oraz późniejszej pracy zawodowej Z. S.

W dniu 20 lipca 2001 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów oraz Osób Represjonowanych w Warszawie wydał decyzję (...), na podstawie której pozbawił Z. S. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że Z. S. otrzymał uprawnienia kombatanckie z tytułu: działalności w ruchu oporu od czerwca 1943 do 17 stycznia 1945 r., z tytułu "walki o utrwalanie władzy ludowej" w szeregach MO w okresie od 20 stycznia 1945 r., do 20 marca 1945 r., oraz w Służbie Ochrony Kolei od 3 kwietnia 1945 r. oraz do 24 kwietnia 1947 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów powołał się w uzasadnieniu decyzji na pismo Komendy Wojewódzkiej Policji w Łodzi z dnia 29 marca 2001 r. (...), które potwierdzało okres zatrudnienia Z. S. w organach bezpieczeństwa publicznego w charakterze funkcjonariusza w okresie od 20 stycznia 1945 r. do 20 marca 1945 r. Organ wydający decyzję o pozbawieniu uprawnień kombatanckich oparł ją na dyspozycji art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. 1 a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach, według którego pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które pełniły służbę i były zatrudnione w strukturach Bezpieczeństwa Publicznego i Informacji Wojskowej.

Po otrzymaniu decyzji Kierownika Urzędu Z. S. zwrócił się do tego samego organu z wnioskiem ponowne rozpatrzenie sprawy. W treści wniosku zarzucił Kierownikowi Urzędu naruszanie przepisów prawa. Zdaniem strony podjęta decyzja była krzywdząca i uwarunkowana względami politycznymi. Skarżący nie mógł zrozumieć, dlaczego po pięćdziesięciu latach odbiera się świadczenia kombatanckie. Z. S. powołał w swym wniosku dodatkowo fakt pełnienia służby w oddziale Armii Krajowej.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] października 2001 r. (nr ...), orzekł o utrzymaniu w mocy swojej poprzedniej decyzji. W uzasadnieniu tej decyzji stwierdził, że Z. S. nie przedstawił dowodów, o których mowa art. 21 ust. 3 ustawy o kombatantach, tj. dowodów świadczących o tym, że został skierowany do organów bezpieczeństwa przez organizacje niepodległościowe lub, że został zwerbowany przez te organizacje w celu udzielenia im pomocy. Również akta sprawy nie potwierdzały istnienia takich dowodów.

Z. S. opisane dotychczas decyzje Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zaskarżył do byłego Ośrodka Zamiejscowego Naczelnego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, zażądał w niej: uchylenia decyzji Kierownika Urzędu, ustalenia obowiązku utrzymania uprawnień kombatanckich, zasądzenie od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych kosztów sądowych oraz wstrzymania wykonania zaskarżonych decyzji. Zdaniem skarżącego krótkotrwałe zatrudnienie w jednostce Urzędu Bezpieczeństwa nie może przekreślać jego zasług wynikających z walki w oddziałach Armii Krajowej. Przepis art. 25 ust. 2 pkt 4 lit a ustawy o kombatantach nie mógł znaleźć zastosowania w jego sprawie z uwagi na zbyt krótki okres pracy w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa. Powołany został w skardze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lutego 1994 r., gdzie uznano za niegodną z Konstytucją RP część przepisu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach. Skarżący zarzucił Kierownikowi Urzędu także i to, że nie wyjaśnił rodzaju organu Urzędu Bezpieczeństwa, w którym pracował przez okres dwóch miesięcy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (WSA) wyrokiem z dnia 21 września 2004 r. (sygn. akt II SA/Gd 3784/01) oddalił skargę Z. S. Zdaniem WSA ocena okoliczności podjęcia przez skarżącego służby w organach Bezpieczeństwa Publicznego nie może prowadzić do zachowania przez niego uprawnień kombatanckich. Stanowisko, że organ administracji nie wyjaśnił wątpliwości co do charakteru organu w jakim pełnił skarżący służbę nie jest uzasadnione. Podkreślono, że skarżący ubiegając się o przyznanie uprawnień kombatanckich powołał się na fakt służby w Urzędzie Bezpieczeństwa. Organ potwierdził w przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym fakt zatrudnienia skarżącego w strukturze Urzędu Bezpieczeństwa o czym świadczy znajdująca się w aktach sprawy informacja pochodząca z Wojewódzkiej Komendy Policji w Łodzi. W końcowym fragmencie uzasadnienia wyroku wyjaśniono, iż zatrudnienie w Urzędzie Bezpieczeństwa w świetle przepisów ustawy o kombatantach wyklucza możliwość zachowania uprawnień z jakiegokolwiek tytułu.

Opisany wyrok WSA z dnia 21 września 2004 r. został zaskarżony skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego sporządzoną w imieniu Z. S. przez adwokata, umocowanego zgodnie z art. 175 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwana dalej p.p.s.a.). Zarzuty skargi kasacyjnej zostały oparte na:

1) naruszeniu przez Sąd przepisu art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) poprzez niepodjęcie w toku postępowania czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w odniesieniu do rodzaju służby pełnionej przez skarżącego oraz brak rozstrzygnięcia sprawy zgodnie z interesem społecznym i słusznym interesem obywateli, w sytuacji gdy uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy;

2) naruszeniu przepisów prawa materialnego art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach poprzez niewłaściwe jego zastosowanie w sytuacji, gdy w materiale dowodowym nie występują okoliczności pozwalające na dokonanie aktu subsumcji normy prawnej wynikającej z zacytowanego przepisu z ustaleniami faktycznymi sprawy.

Strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zażądano także zasądzenia kosztów postępowania sądowego.

Naruszanie przez Sąd przepisów postępowania tj. art. 7 k.p.a. nastąpiło w wyniku niewyjaśnienia tożsamości organu, w którym pracował skarżący. Istnieją wątpliwości co do charakteru jego zatrudnienia w organach władzy państwowej w związku z oświadczeniem złożonym w piśmie z dnia 29 maja 2001r. oraz we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Kierownika Urzędu. Oświadczenia Z. S. o służbie w Urzędzie Bezpieczeństwa zostały sporządzone jedynie na użytek uzyskania statusu kombatanta. Skarżący twierdzi, że został zaszeregowany do Urzędu Bezpieczeństwa bez wiedzy o tym. Poza tym, wykonywał zadania niezwiązane ze stosowaniem represji. Zwrócono uwagę na bardzo krótki czas zatrudnienia skarżącego w strukturach władzy ludowej w stosunku do prawie dwuletniej służby w szeregach Armii Krajowej. Brak dostatecznego wyjaśnienia tych kwestii miał decydujący wpływ na niekorzystne dla skarżącego rozstrzygnięcie Sądu.

Ponieważ Sąd w sposób niewystarczający przeprowadził postępowania wyjaśniające nie było podstaw do zastosowania w sprawie przepisu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach. Okoliczności faktyczne nie uzasadniały pozbawienia Z. S. uprawnień kombatanckich w oparciu o powołany przepis. Błędne zastosowanie przez Sąd normy prawa materialnego polegało na niewłaściwej jej subsumcji. Stan faktyczny sprawy nie odpowiadał hipotezie normy prawa materialnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Sąd administracyjny orzekający w pierwszej instancji nie ma w istocie uprawnień do rozpoznawania sprawy co do istoty, pod względem merytorycznym o czym wyraźnie przekonuje brzmienie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) w zw. z art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483). Wedle ustalonej dotychczas linii orzecznictwa sąd administracyjny dokonuje oceny prawnej zaskarżonej doń decyzji wedle stanu prawa i faktów istniejących w dacie zaskarżonej decyzji. Modelowe założenie sądowej kontroli aktów administracji publicznej oznacza, że sądy administracyjne nie dokonują w toku postępowania własnych ustaleń faktycznych; inaczej poza przypadkami ściśle ustalonymi w ustawie (chociażby art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.). W świetle podniesionych okoliczności chybiony jest zarzut skargi kasacyjnej jakoby Sąd pierwszej instancji dopuścił się naruszenia w toku postępowania przepisu art. 7 k.p.a. Naruszenie przepisów postępowania administracyjnego nie mieści się w zasadzie w standardzie podstaw kasacyjnych określonych w przepisie art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

Sąd pierwszej instancji przyjął w sposób prawidłowy ustalenia faktyczne dokonane w postępowaniu administracyjnym oraz przyjął ich prawidłową kwalifikację materialnoprawną określoną w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371, zwaną dalej ustawą o kombatantach). W myśl powołanego przepisu uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która m. in. pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa (...). Nie ma żadnych podstaw sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia powołanego przepisu poprzez jego niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Podane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku motywy zastosowania powołanego przepisu nie budzą jakichkolwiek wątpliwości. Jedynie dla porządku rzeczy należy przypomnieć, iż po pierwsze, niesporny pozostawał fakt zatrudnienia Z. S. w Powiatowym Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w P., co znalazło potwierdzenia w deklaracji członkowskiej byłego ZBOWiD (k.1). Po drugie, fakt udziału Z. S. w walkach ze zbrojnym reakcyjnym podziemiem został potwierdzony w zaświadczeniu Nr [...] z [...] lipca 1977 r., wydanym przez Ministerstwo Komunikacji, Komendę Główną Służby Ochrony Kolei (k.4). Po trzecie, zatrudnienie Z. S. w organach Bezpieczeństwa Publicznego w okresie od 20 stycznia 1945 r. do 20 marca 1945 r. oraz jego udział w walkach z reakcyjnym podziemiem zostało potwierdzone w zaświadczeniu byłej Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w P. z dnia 9 sierpnia 1977 r., (k.28). Po czwarte, z zaświadczenia byłego ZBOWiD – Zarządu Wojewódzkiego w Gdańsku (k.38) wynika, że Z. S. uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu, że: "1) od czerwca 1943 r. do 17 stycznia 1945 r. – działalność w ruchu oporu; 2) od 20 stycznia 1945 r. do 20 marca 1945 r. – udział w walkach zbrojnych o utrwalenie władzy ludowej w szeregach MO; 3) od 3 kwietnia 1945 r. do 24 kwietnia 1947 r. – udział w walkach zbrojnych o utrwalenie władzy ludowej w Służbie Ochrony Kolei". Tak zatem przyjęta przez Sąd pierwszej instancji kwalifikacja prawna, iż przepisy art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach stwarzały w konkretnym przypadku wystarczającą podstawę prawną do pozbawienia Z. S. uprawnień kombatanckich były uzasadnione.

Wobec podniesionych okoliczności istniały podstawy do oddalenia skargi kasacyjnej zgodnie z art. 184 w zw. z art. 181 i 183 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. wobec braku ustalenia przeszkód określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a.