Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 44/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2015-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1 i 2 art. 28 ust. 3 pkt 3 art. 28 ust. 3 pkt 1,2,4,5
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 13 art. 361 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 60 poz 535
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Guziński, Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk (sprawozdawca), Protokolant specjalista Ewa Bogulak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 19 maja 2015 r. sprawy ze skargi K.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

I

W dniu [...] września 2014 r. skarżąca zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej "organ", "ZUS" albo "Zakład") o umorzenie całych zaległych należności przypadających w stosunku do ZUS.

W uzasadnieniu wniosku wskazała, że pozostaje w trudnej sytuacji finansowej. Powołała się na śmierć męża, który wymagał w czasie choroby całodobowej pieczy, pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodów. Podniosła, że Zakład od kilku lat dokonuje zajęcia świadczenia emerytalnego. Dokonał również hipotecznego zabezpieczenia wierzytelności. Zaznaczyła, że na przestrzeni ostatnich lat poczyniła wysokie nakłady finansowe na rozbudowę pawilonu (bez prawa regresu do wynajmującego), w którym prowadziła działalność handlową. W związku z wypowiedzeniem jej umowy, poniosła straty materialne. Stwierdziła, że niezrozumiałe jest dla niej twierdzenie organu we wcześniejszych decyzjach o pierwszeństwie spłaty należności z tytułu składek, w sytuacji zadłużenia względem dostawców prądu, gazu i wody. Podkreśliła, że od momentu podjęcia działalności gospodarczej (od 1991 r.), opłacała składki na ubezpieczenie zdrowotne. Zwróciła uwagę na ciężką chorobę, jaką przebył syn w wieku 10 lat i na to, że sama jest osobą schorowaną i znajduje się w trudnej sytuacji materialno-bytowej.

II

Decyzją Nr [...] z dnia 1 września 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na: osobiste ubezpieczenie zdrowotne wnioskodawczyni, w łącznej kwocie [...] zł; nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne zatrudnionych pracowników, w części finansowanej przez płatnika (łączna kwota – [...] zł) oraz na Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, w łącznej kwocie [...] zł (wszystkie wymienione kwoty obejmują odsetki zwłoki i koszty upomnień).

Od tego rozstrzygnięcia skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, uzasadniając go problemami zdrowotnymi. Do wniosku dołączono informację o planowanej wizycie u lekarza; zaświadczenia lekarskie; pismo do spółki "X" dotyczące wypowiedzenia umowy najmu kiosku (wraz z odpowiedzią); pismo do tej samej spółki dotyczące możliwości odkupienia działki, protokół zdawczo-odbiorczy z przekazania budynku handlowo-usługowego.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją opisaną w sentencji niniejszego wyroku, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie z dnia [...] września 2014 r.

W uzasadnieniu drugoinstancyjnego orzeczenia organ wskazał na przepis art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2013 r., poz. 1442, zwanej dalej "u.s.u.s."), zgodnie z którym, umorzenie należności może mieć miejsce jedynie w przypadku stwierdzenia przesłanki całkowitej nieściągalności. W uzasadnionych przypadkach, na podstawie ust. 3a tego samego artykułu, Zakład może też umorzyć należności z tytułu składek na osobiste ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Okoliczności uzasadniające stwierdzenie przesłanki całkowitej nieściągalności zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę. Wyłącza to możliwość uwzględnienia sytuacji innych niż wymienione w art. 28 ust 3 u.s.u.s. Całkowita nieściągalność należności zachodzi zaś wtedy, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. –Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ordynacji podatkowej; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ustosunkowując się do tych przesłanek organ podniósł, że w niniejszej sprawie nie mogły znaleźć zastosowania przesłanki określone w punktach 1, 2 i 4, z uwagi na fakt, iż okoliczności tam wskazane nie wystąpiły.

Zastosowania – w ocenie organu – nie mogła mieć także zastosowania przesłanka określona w punkcie 3. Co prawda wnioskodawczyni zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże występuje następca prawny, a nadto ona sama otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto miesięcznie, z którego dokonywane są egzekucyjne potrącenia przez komornika. Strona jest ponadto właścicielką domu (we W. przy ul. T.) o powierzchni [...] m2, na której to nieruchomości Zakład ustanowił hipotekę przymusową dla zabezpieczenia należności z tytułu składek.

Zdaniem organu, nie wchodziła również w rachubę przesłanka określona w punkcie 4a, gdyż z dokonanego rozliczenia wynika, iż zaległe składki znacznie przekraczają wartość kosztów upomnienia.

Odnośnie do przesłanki wynikającej z pkt 5, organ podkreślił, że w stosunku do należności skarżącej jest prowadzone jest przez Dyrektora Oddziału ZUS we W. administracyjne postępowanie egzekucyjne, a zatem brak jest podstaw do stwierdzenia, że dana przesłanka wystąpiła. Nie można zatem uznać, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (nie jest więc również spełniona przesłanka z punktu 6).

Organ podniósł dalej, że na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być umorzone, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacania. Zasady umarzania należności z tytułu składek określono rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Zgodnie z powołanym rozporządzeniem, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących , że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenia należności.

Odnosząc się do tych przesłanek organ dokonał analizy stanu majątkowego i rodzinnego skarżącej, a także do jej sytuacji materialnej. Podniósł, że skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania wnioskodawczyni jest świadczenie emerytalne w wysokości [...] brutto miesięcznie, z czego, po potrąceniach egzekucyjnych (w kwocie [...] zł), do wypłaty pozostaje [...] zł. Deklarowane przez skarżącą wydatki związane z utrzymaniem zamykają się kwotą [...] zł miesięcznie, w tym, z tytułu miesięcznych opłat (energia, gaz, woda, telefon, śmieci, podatek gruntowy) – około [...] zł, oraz [...] zł kosztów związanych z leczeniem. Oprócz zadłużenia z tytułu składek skarżąca posiada zadłużenie z tytułu zaciągniętych kredytów ([...] zł). Brak jednak informacji, czy kredyty te są spłacane.

Podkreślono w związku z tym, że dochód gospodarstwa domowego strony, nawet po potrąceniach egzekucyjnych jest wyższy od minimum socjalnego, które wynosi 1.062,45 zł (dla jednoosobowego gospodarstwa). Organ przyznał, że wnioskodawczyni nie jest w stanie spłacić jednorazowo całego zadłużenia wobec ZUS, nie wykazała ona jednak, że zapłacenie należności pozbawi ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, tym bardziej, jeśli zważyć, iż strona jest właścicielką nieruchomości. W ocenie organu, nie została spełniona przesłanka przewidziana w § 3 ust. 1 pkt 1 powołanego wcześniej rozporządzenia.

W dalszej części uzasadnienia wyrażono zapatrywanie, iż nie zostały także spełnione przesłanki określone w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 tego samego aktu normatywnego, z uwagi na to, iż nie zostały wykazane straty materialne, poniesione wskutek nadzwyczajnego zdarzenia, a wnioskodawczyni nie jest już przedsiębiorcą. Organ przyznał, że strona ma problemy zdrowotne, ale otrzymuje świadczenie emerytalne. Nie jest zatem pozbawiona możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego spłatę należności.

Zakład wywodził dalej, że umorzenie zaległości jest instytucją nadzwyczajną, przez co okoliczności uzasadniające jej zastosowanie winny posiadać tę samą cechę. Przepisy stanowiące podstawę umorzenia należności wyposażyły ZUS w uznanie administracyjne. Oznacza to, że ZUS może udzielić ulgi w postaci umorzenia zaległości, ale nie ma takiego obowiązku. Przywołując stanowisko sądów administracyjnych w tym zakresie organ wskazał, że sama odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa, zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki do umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. W sytuacji skarżącej nie może być przesądzający spadek obrotów w prowadzonej działalności gospodarczej, a fakt spłacania innych zadłużeń nie może odbywać się kosztem ZUS.

III

Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Nie formułując konkretnych zarzutów, strona przywołała raz jeszcze okoliczności wskazane we wniosku, prosząc, by Sąd wziął je pod uwagę.

IV

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. zważył co następuje:

V

Według ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (jednolity tekst: Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej (art. 1 § 1). Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 tej ustawy, zgodnie z ustawą z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jednolity tekst: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej – "p.p.s.a.") umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego każdej decyzji administracyjnej, w razie stwierdzenia co najmniej jednego z naruszeń wskazanych w art. 145 § 1 p.p.s.a. Jeśli jednak okaże się, iż zaskarżona decyzja odpowiada prawu, skarga podlega oddaleniu, stosownie do dyspozycji art. 151 tej samej ustawy.

Istotne jest przy tym podkreślenie, że dokonując oceny sprawy, sąd administracyjny nie zastępuje organów administracji publicznej; nie prowadzi postępowania dowodowego we własnym zakresie i nie wydaje orzeczeń o charakterze merytorycznym w rozpoznawanej sprawie.

Mając na względzie dopiero co wskazane zasady orzekania, należało przyjąć, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

VI

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, organ rozpatrywał wniosek o umorzenie wymienionych tam zaległych składek na ubezpieczenia społeczne o niespornej wysokości.

Organ rozstrzygnął sprawę uwzględniając właściwe podstawy normatywne, tzn. przepisy wcześniej już przywołanych: ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz wykonawczego względem niej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

Wedle art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek, przez co należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu, gdzie wymieniono następujące przypadki:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art.13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze;

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności, przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ trafnie stwierdził, że w niniejszej sprawie żadna z tych przesłanek nie zachodzi. Słusznie przy tym podkreślił, że nie wystąpiła okoliczność braku majątku, ponieważ skarżącej przysługuje świadczenie emerytalne, a dodatkowo występuje po jej stronie następca prawny. W konsekwencji zatem nie została spełniona przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.

Zasadnie wskazano także, że zaległe składki znacznie przekraczają wartość kosztów upomnienia, ani nie zachodzi obawa, że w postępowaniu egzekucyjnym (prowadzonym wszak, i to skutecznie) nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 4a i pkt 6). Nie została zatem spełniona również przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.

W ocenie Sądu, organ przekonująco wykazał i uzasadnił, że nie zachodzą również przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 u.s.u.s.

W konsekwencji, należy w pełni zgodzić się z twierdzeniem organu, iż w sprawie nie mamy do czynienia ze stanem całkowitej nieściągalności, co wykluczało umorzenie zaległości na podstawie art. 28 u.s.u.s.

Organ rozważył przeto istnienie (brak) przesłanek umorzenia zaległych należności na kanwie rozporządzenia MGPiPS z 2003 r.

Także w tym zakresie trzeba podzielić stanowisko organu, iż żadna z przesłanek wymienionych zwłaszcza w § 3 ust. 1 tego rozporządzenia nie zaistniała w sprawie.

Trafnie ocenił ZUS brak przesłanki opisanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, o którym mowa. Przedstawiona drobiazgowo przez organ sytuacja materialno-bytowa strony, zresztą na podstawie przedstawionych przez nią samą okoliczności, nie pozwalała bowiem przyjąć, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Źródłem utrzymania wnioskodawczyni jest aktualnie świadczenie emerytalne w wysokości [...] brutto miesięcznie, z czego (po potrąceniach egzekucyjnych w kwocie [...] zł) pozostaje do wypłaty [...] zł. Skarżąca zadeklarowała wydatki związane z utrzymaniem na kwotę [...]zł miesięcznie, w tym, z tytułu miesięcznych opłat (energia, gaz, woda, telefon, śmieci, podatek gruntowy) – około [...] zł, oraz [...] zł kosztów związanych z leczeniem. Oprócz zadłużenia z tytułu składek skarżąca posiada zadłużenie z tytułu zaciągniętych kredytów ([...] zł).

Słusznie podkreślił w związku z tym organ, że dochód gospodarstwa domowego strony, nawet po potrąceniach egzekucyjnych, jest wyższy od minimum socjalnego ([...] zł – dla jednoosobowego gospodarstwa). Należy się więc zgodzić ze stanowiskiem organu, iż w takiej sytuacji nie można było przyjąć, że zapłacenie należności pozbawi wnioskodawczynię możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, tym bardziej, iż jest ona właścicielką nieruchomości.

Nie można również kwestionować skutecznie oceny organu, kiedy twierdzi on, że strona nie wykazała poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2). Co prawda wnioskodawczyni twierdziła, że na przestrzeni ostatnich lat poczyniła wysokie nakłady finansowe na rozbudowę pawilonu (bez prawa regresu do wynajmującego), w którym prowadziła działalność handlową, a w związku z wypowiedzeniem jej umowy najmu, poniosła straty materialne, ale nie można przyjąć, aby przyczynę tych strat stanowiły jakiekolwiek nadzwyczajne okoliczności (celowe podkreślenie Sadu), w rozumieniu ostatnio powołanego przepisu. To strona podjęła przecież ryzyko przedsięwzięć inwestycyjnych, raczej typowych dla prowadzonej działalności gospodarczej, i ponosi wynikłe z tego ryzyka skutki. W każdym razie, strat generowanych dobrowolnym podjęciem takiego ryzyka nie można absolutnie uznać za takie, które zostały spowodowane nadzwyczajnymi okolicznościami.

W sprawie nie zachodzi wreszcie przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 2003 r., w postaci przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenia należności. Jak bowiem wynika z okoliczności sprawy, zwłaszcza z porównania wysokości posiadanego przez stronę uprawnienie do świadczenia emerytalnego ([...] brutto miesięcznie) z ponoszonymi, miesięcznymi wydatkami na leczenie ([...] zł), nie można byłoby bezdyskusyjnie twierdzić, iż taka sytuacja zupełnie pozbawia skarżącą możliwości uzyskiwania dochodu, z którego mogłaby ona opłacać należności (czego wymaga prawodawca w 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia).

Cały dotychczasowy wywód uzasadnia końcową konkluzję Sądu, zbieżną w pełni ze stanowiskiem ZUS, o braku w rozpoznawanej sprawie przesłanek do zastosowania ulgi, o którą ubiegała się skarżąca Zarówno tych, które zostały uregulowane w art. 28 ust 1-3 u.s.u.s., jak i tych, które wynikają z przepisów rozporządzenia wykonawczego z 2003 r.

Konieczne wydaje się mimo to końcowe podkreślenie uznaniowego charakteru decyzji wydawanych przez ZUS w tego typu sprawach, jak rozpoznawana (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r., II UZP 6/04, OSNP z 2004 r., Nr 16, poz. 285, a także wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 14 października 2008 r., II GSK 379/08 i z dnia 17 października 2008 r., II GSK 396/08 – zob. www.orzeczenia.nsa.gopv.pl). Nawet ewentualne wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. lub w § 3 wymienionego rozporządzenia oznacza dla organu jedynie uprawnienie, a nie obowiązek umorzenia składek.

Z woli ustawodawcy, organy orzekające ZUS mają zatem kompetencję do działania w trybie uznania administracyjnego. W takiej sytuacji, sądowa kontrola decyzji obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Nie ocenia także wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości, zasad słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia zaległości na rzecz ZUS należy bowiem do kompetencji jego organów. Sąd nie ma natomiast uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, czyli do umorzenia należności zgodnie z żądaniem zawartym w skardze.

Uznanie administracyjne nie oznacza co prawda swobody decyzji organu administracji. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 2003 r., (III SA 3118/01, POP z 2004 r., Nr 4, poz. 77) podkreślił, że jest ono ograniczone dyrektywami wyboru sformułowanymi w ustawie. Sąd jest zatem zobligowany do oceny, czy postępowanie było prowadzone niewadliwie i czy organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki i czy zawarta w motywach decyzji wydanej w sprawie umorzenia ocena dowodów nie jest dowolna.

Reasumując ten fragment rozważań należy uznać, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Wyjaśnił także – w świetle przepisów prawa materialnego znajdujących zastosowanie w sprawie – stan faktyczny, wypełniając normę art. 7 k.p.a. oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne oraz prawidłową podstawę prawną ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierował się organ odmawiając umorzenia zaległych składek. Organy orzekające wzięły pod uwagę wszystkie podnoszone przez skarżącego okoliczności i zgromadzone w toku postępowania dowody. Odnosząc je do podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia sformułowały wnioski, które mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Sytuacja skarżącej została rzetelnie zbadana i oceniona. Nie można więc przypisać znamion dowolności ocenie dokonanej przez organy orzekające.

Podjęta decyzja niewątpliwie mieści się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Podkreślić bowiem trzeba, że instytucja umorzenia nie może być stosowana ani nagminnie, ani jako powszechny sposób zwolnienia z długu o publicznym przecież charakterze. Skarżąca, podejmując działalność gospodarczą, powinna bowiem liczyć się z obowiązkiem uiszczania składek na ubezpieczenie społeczne. Ponownie podkreślić wypada, że prowadzenie każdej działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem. Niedopuszczalne jest przy tym przenoszenie konsekwencji niedogodnych dla podmiotu podejmującego działalność na Zakład, którego ustawowym obowiązkiem jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym, z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego ich egzekwowania.

Końcowo Sąd zaznacza, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości. Odmowa ich umorzenia nie stwarza bowiem sytuacji powagi rzeczy osądzonej. Oznacza o, że zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje – zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu (por. wyrok NSA z dnia 18 lutego 2000 r., III SA 398-399/99, LEX Nr 40399).

VII

W tym stanie rzeczy, wobec braku naruszenia norm prawa procesowego lub materialnego, na mocy art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.