Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 548/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-04-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6072 Scalenie oraz podział nieruchomości
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art.95,art.97
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art.182 § 2 pkt 5
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz Sędziowie NSA Jolanta Rajewska (spr.) del. WSA Jacek Fronczyk Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 października 2006 r. sygn. akt II SA/Wr 160/06 w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu podziału nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. na rzecz J. W. kwotę 395 ( trzysta dziewięćdziesiąt pięć ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 27 października 2006r sygn. akt II SA/Wr 160/06 oddalił skargę J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] nr [...]. Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy.

Decyzją z dnia [...] Wójt Gminy B. zatwierdził projekt podziału nieruchomości gruntowej, położonej w miejscowości K. D. w granicach działki nr [...] o powierzchni 7900m2, nr [...] o powierzchni 5000 m2 i nr [...] o powierzchni 2900m2. W wyniku podziału działki nr [...] powstały dwie odrębne działki o numerach [...] o powierzchni 15 m2 i nr [...] o powierzchni 7885 m2, po podziale działki [...] powstały dwie działki o numerach [...] o powierzchni 1227 m2 i nr [...] o powierzchni 3773 m2 a wyniku podziału działki nr [...] powstały dwie odrębne działki o numerach [...] o powierzchni 2067 m2 i nr [...] o powierzchni 833 m2. Organ powołał się przy tym na zgodność projektu podziału nieruchomości z decyzją Wojewody J. z dnia [...] marca 1998 r. o ustaleniu lokalizacji inwestycji autostrady płatnej A-4 na terenie województwa j. dla odcinka: Z. km 0 + 000.00 – K. km 48 + 207.17 i decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] sierpnia 1998 r. o zmianie tego rozstrzygnięcia..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G., po rozpatrzeniu odwołania J. W., decyzją z dnia [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 95 pkt 6, art. 96 ust. 1 i 4, art. 97 ust. 3 pkt 1 i art. 99 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz § 13 i § 14 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie sposobu i trybu dokonywania podziałów nieruchomości, utrzymało w mocy powyższą decyzję Wójta Gminy B.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że podział nieruchomości dokonany został na podstawie przepisów art. 95 pkt 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. w celu wydzielenia części nieruchomości objętej decyzją o ustaleniu lokalizacji drogi krajowej. Stosownie zaś do art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych do dróg krajowych zalicza się autostrady i drogi ekspresowe oraz drogi leżące w ich ciągach do czasu wybudowania autostrad i dróg ekspresowych. Lokalizacja autostrady odbywa się w trybie określonym w przepisach ustawy o autostradach płatnych oraz Krajowym Funduszu Drogowym. Do postępowania tego nie mają zastosowania, zgodnie z przepisem art. 25 ust.1 wymienionej ustawy, przepisy ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym. Przebieg autostrady oraz przebieg linii rozgraniczających teren ustala się w postępowaniu o ustalenie lokalizacji autostrady, w toku którego właściciele gruntów objętych tą inwestycją mogą wpływać na przebieg linii rozgraniczających teren. Ostateczna decyzja o ustaleniu lokalizacji autostrady stanowi podstawę do przeprowadzenia podziału nieruchomości objętej decyzją o ustaleniu lokalizacji autostrady. Podział nieruchomości objętej decyzją o ustaleniu lokalizacji nie może być zatem niezgodny z tą decyzją. Organ dokonujący podziału jest związany liniami rozgraniczającymi teren, określonymi w decyzji o ustaleniu lokalizacji autostrady, co oznacza, iż linia rozgraniczająca jest jednocześnie granicą nowo utworzonych działek, wydzielonych pod autostradę.

Kolegium stwierdziło również, iż zgodnie z art. 93 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, podział nieruchomości nie jest dopuszczalny, jeżeli projektowane do wydzielenia działki gruntu nie mają dostępu do drogi publicznej, przy czym za dostęp do drogi publicznej uważa się wydzielenie drogi wewnętrznej wraz z ustanowieniem na tej drodze odpowiednich służebności dla wydzielonych działek gruntu albo ustanowienie dla tych działek innych służebności drogowych, jeżeli nie ma możliwości wydzielenia drogi wewnętrznej z nieruchomości objętej podziałem. Nie ustanawia się służebności na drodze wewnętrznej w przypadku sprzedaży wydzielonych działek gruntu wraz ze sprzedażą udziału w prawie do działki gruntu stanowiącej drogę wewnętrzną. Ustawodawca dopuszcza zatem podział nieruchomości w sytuacji, gdy nowo utworzone w ten sposób działki nie mają dostępu do drogi publicznej, o ile dostęp do takiej drogi zostanie zapewniony w inny sposób. Z treści decyzji Wojewody J. z dnia [...] o ustaleniu lokalizacji inwestycji autostrady płatnej A-4 na terenie województwa j. wynika, że już w tym postępowaniu zabezpieczono interesy osób trzecich, zobowiązując inwestora do zapewnienia prawidłowego funkcjonowania gospodarstw rolnych, poprzez zapewnienie dojazdu do siedlisk i pól przeciętych autostradą. Z projektu zagospodarowania terenu oraz projektu techniczno-budowlanego wynika, że powstałe w wyniku podziału działki [...], nr [...], nr [...] mają zapewniony dostęp do drogi publicznej - drogi powiatowej nr [...], która ma być przebudowana - poprzez sieć projektowanych i istniejących dróg wewnętrznych gminnych stanowiących dojazd do pól uprawnych. Natomiast działki nr [...],[...] i [...] wchodzą w skład pasa autostrady, a zatem stanowić będą drogę publiczną. Ponadto w projekcie podziału geodeta stwierdził, iż przebieg linii granicznych pomiędzy powstałymi w wyniku podziału działkami jest zgodny z przebiegiem linii rozgraniczających ustalonych w załącznikach do decyzji o ustaleniu lokalizacji omawianej autostrady płatnej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego R. W. wniósł o uchylenie decyzji obu instancji jako sprzecznych z prawem, zarzucając, iż rozstrzygnięcia te zostały wydane z naruszeniem art. 93 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ponieważ nie wszystkie projektowane do wydzielenia działki gruntu mają dostęp do drogi publicznej. Ponadto wskazał, iż bez własnej winy nie brał udziału w postępowaniu dotyczącym ustalenia lokalizacji autostrady.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, oddalając skargę J. W., w uzasadnieniu powołanego wyroku, stwierdził, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. prawa nie narusza. Skarżący kwestionuje przede wszystkim brak dostępu niektórych wydzielonych działek do drogi publicznej. Do kwestii tej organ się ustosunkował. Jego rozważania są wyczerpujące, nie ma zatem potrzeby ich powtarzania w uzasadnienia wyroku. Natomiast zarzut braku udziału w postępowaniu w przedmiocie ustalenia lokalizacji autostrady dotyczy zupełnie innej sprawy w sensie procesowym i to prawomocnie zakończonej. Należy więc jedynie podkreślić, że kwestie dotyczące podziału nieruchomości uregulowane zostały w przepisach art. 92 i następnych ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z norm tych wynika, ze podział nieruchomości jest dopuszczalny pod warunkiem, że jest on zgodny z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (art. 93 ust. 1 ustawy), a w przypadku braku planu - gdy nieruchomość położona jest na obszarze nieobjętym obowiązkiem sporządzania planu - jeżeli jest zgodny z przepisami odrębnymi lub warunkami określonymi w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu (art. 94 ust. 1 ustawy). Od zasady tej ustawodawca przewidział jednak enumeratywnie wymienione wyjątki, dopuszczające podział nieruchomości niezależnie od ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Zgodnie z art. 95 pkt 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami podział może być dokonany w celu wydzielania części nieruchomości objętej decyzją o lokalizacji drogi krajowej. Z analizy powyższych przepisów wynika, iż jeżeli podział dokonywany jest w celu wskazanym w art. 95 pkt 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami, organ zatwierdzający ten podział kieruje się ustaleniami wynikającymi z ostatecznej decyzji o lokalizacji drogi krajowej, nawet jeżeli będą się one różnić od zapisów planu miejscowego. W ostateczności to właśnie decyzja o lokalizacji drogi krajowej, jako akt, który w sposób szczegółowy i precyzyjny określa położenie i granice planowanej inwestycji publicznej w odniesieniu do poszczególnych nieruchomości, determinować będzie granice podziału tych nieruchomości.

Zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy o autostradach płatnych, decyzja o ustaleniu lokalizacji autostrady powinna, między innymi, zawierać linie rozgraniczające teren, na którym przewidziana jest realizacja inwestycji. Wprowadzenie takiego wymogu miało na celu, aby już na etapie lokalizacji inwestycji wyodrębnić i jednoznaczne określić teren pod budowę przyszłej autostrady. Dla postępowania podziałowego, linie rozgraniczające określone w decyzji o lokalizacji drogi, mają zatem podstawowe i przesądzające znaczenie. Skoro zatem podział następuje w celu wydzielenia części nieruchomości objętej decyzją o lokalizacji drogi, to organ zatwierdzający ów podział związany jest liniami rozgraniczającymi ustalonymi w decyzji o lokalizacji autostrady. To zaś oznacza, iż linia rozgraniczająca jest jednocześnie granicą nowo utworzonych działek, wydzielonych pod autostradę. Ratio legis omawianych unormowań zobowiązuje organ do wydzielenia ściśle określonego terenu pod budowę autostrady w taki sposób, aby jednoznacznie dla przyszłego zarządcy autostrady określić teren tej autostrady (uchwała 5 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2002 r., o sygn. akt OPK 25/01).

W tej sytuacji, zdaniem Sądu, organy administracji obu instancji prawidłowo ustaliły, że część nieruchomości stanowiącej własność skarżącego, objęta decyzją o lokalizacji autostrady A-4 musi być wydzielona zgodnie z liniami rozgraniczającymi teren autostrady wyniesionymi na załączniku graficznym do powołanej decyzji lokalizacyjnej. Prawidłowo również granice wydzielonych działek ustalono zgodnie z liniami rozgraniczającymi teren autostrady. Wobec związania decyzją lokalizacyjną organy nie mogły w odmienny sposób ustalić granic nowo wydzielonych nieruchomości.

W skardze kasacyjnej R. W., reprezentowany przez radcę prawnego, podniósł zarzut nieważności postępowania przed sądem I instancji na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.), dalej jako P.p.s.a. Wskazał przy tym, że poprzez oddalenie jego wniosku o odroczenie rozprawy wyznaczonej na dzień 27 października 2006 r., umotywowanego niedającą się przezwyciężyć przeszkodą, skarżący został pozbawiony możliwości uczestniczenia w rozprawie poprzedzającej bezpośrednio wydanie wyroku, a tym samym został pozbawiony możliwości obrony swoich praw w postępowaniu przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu.

W razie nieuwzględnienia zarzutu nieważności skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie:

I. przepisów prawa materialnego, tj:

1) art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poprzez odmowę odroczenia, na uzasadniony wniosek skarżącego, rozprawy wyznaczonej na dzień 27 października 2006 r., w wyniku czego strona pozbawiona została możliwości osobistego uczestniczenia w rozprawie poprzedzającej bezpośrednio wydanie orzeczenia, a tym samym prawa do obrony;

2) art. 45 ust. 1 Konstytucji ustanawiającego konstytucyjną gwarancję prawa do sądu, polegającego na tym, iż poprzez nieuzasadnioną zmianę przez Przewodniczącego Wydziału składu sądu orzekającego na ostatniej rozprawie, a nadto poprzez oddalenie uzasadnionego wniosku skarżącego o odroczenie rozprawy wyznaczonej na dzień 27 października 2006 r., zostało ograniczone prawo skarżącego do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez niezależny, bezstronny i niezawisły sąd;

3) art. 93 § 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez przyjęcie, iż warunki wskazane w decyzji Wójta Gminy B. z dnia [...] zapewniają wydzielonym działkom dostęp do drogi publicznej;

4) art. 5 ust. 1 pkt 9 ustawy - Prawo budowlane, polegającym na tym, iż zaprojektowany podział działek nie uwzględnia ustawowego obowiązku poszanowania uzasadnionego interesu skarżącego poprzez niezapewnienie dostępu do drogi publicznej dla wydzielonych działek;

II. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, tj.:

1) art. 135 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi na decyzję, która powinna zostać wyeliminowana z obiegu prawnego;

2) art. 133 § 1 P.p.s.a. oraz art. 106 § 5 P.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. i art. 227 k.p.c. przez niedopełnienie obowiązku wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego na podstawie akt sprawy, z których jednoznacznie wynika, że nie wszystkie wydzielone działki mają dostęp do drogi publicznej, co stanowi naruszenie art. 93 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 5 ust. 1 pkt 9 ustawy - Prawo budowlane.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, iż pierwszą wyznaczoną na dzień 19 września 2006 r. rozprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na uzasadniony wniosek skarżącego odroczył na dzień 27 października 2006 r. Jeszcze tego samo dnia, po wydaniu postanowienia o odroczeniu rozprawy Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zarządził zmianę dwóch sędziów na rozprawie w dniu 27 października 2006 r., stwierdzając, że dalsze rozpoznawanie sprawy w tym składzie orzekającym nie jest możliwe. Powyższe zarządzenie nie zawierało wykazania ustawowej przestanki dopuszczalności zmiany składu orzekającego. Pismem z dnia 29 września 2006 r. WSA we Wrocławiu zawiadomił skarżącego o wyznaczeniu na dzień 27 października 2006 r. posiedzenia sądu. Z powodu wcześniejszego wyznaczenia na dzień 27 października 2006 r. rozprawy w postępowaniu karnym prowadzonym przed Sądem Rejonowym dla Warszawy - Śródmieścia Wydział V Karny, w której J. W. jest oskarżonym, skarżący złożył wniosek o odroczenie rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu, dokumentując zasadność tego wniosku zarządzeniem Przewodniczącej Sądu Rejonowego z dnia 31 lipca 2006 r. o wyznaczeniu kolejnych terminów rozpraw, tym rozprawy na dzień 27 października 2006 r. Jednocześnie wskazał, iż chce osobiście uczestniczyć w rozprawie. Sąd postanowił jednak oddalić wniosek skarżącego o odroczenie rozprawy, uznając, że nieobecność na rozprawie spowodowana okolicznościami podanymi we wniosku nie może być traktowana jako nadzwyczajne wydarzenie lub przeszkoda, której nie można przezwyciężyć. W ocenie autora skargi kasacyjnej, nieuwzględnienie w powyższych okolicznościach wniosku strony jest pozbawieniem go prawa do obrony i skutkuje nieważnością postępowania zgodnie z art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a.

Dyspozycja art. 6 ust. 1 Konwencji nakłada na organa procesowe obowiązek zapewnienia stronie możliwości prowadzenia osobistej obrony i nie pozostawia możliwości realizacji powyższego uprawnienia od uznaniowej decyzji sądu. Jak wielokrotnie podkreślał Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie istotą zapisu wynikającego z art. 6 ust. 1 Konwencji jest możliwość, a nie obowiązek korzystania z niego. Skoro skarżący z uwagi na charakter i przedmiot postępowania karnego i administracyjnego chciał uczestniczyć w obu postępowaniach, o czym poinformował sąd, a co uniemożliwiła mu kolizja terminów, WSA we Wrocławiu winien uwzględnić wniosek skarżącego, mając na uwadze art. 109 P.p.s.a., art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz art. 6 ust. 1 Konwencji.

Ponadto skarżący podniósł, iż przyjęcie przez Sąd, że wydzielone działki mają dostęp do drogi publicznej przez sieć projektowanych i istniejących dróg wewnętrznych pozostaje w sprzeczności z przepisem art. 93 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz przyjętą linią orzeczniczą. W ocenie skarżącego również okoliczność, iż działka została przeznaczona na pas drogowy nie wyłącza warunku, iż musi ona mieć dostęp do drogi publicznej.

Powołując powyższe zarzuty w ramach podstaw kasacyjnych, o których mowa w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na podstawie art. 203 P.p.s.a. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Ponadto skarżący wniósł o rozpoznanie postanowienia z dnia 27 października 2006 r. o oddaleniu wniosku o odroczenie rozprawy, jak również zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II WSA we Wrocławiu z dnia 19 września 2006 r. w przedmiocie zmiany składu orzekającego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.), dalej jako P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.

Nieważność postępowania zachodzi w przypadkach enumeratywnie wskazanych w treści art.183 § 2 P.p.s.a., tj. jeżeli:

1. droga sądowa była niedopuszczalna,

2. strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany,

3. w tej samej sprawie toczyło się postępowanie wcześniej wszczęte przed sądem administracyjnym, albo jeżeli sprawa taka została już prawomocnie osądzona,

4. skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy,

5. strona została pozbawiona możności obrony swoich praw,

6. wojewódzki sąd administracyjny orzekł w sprawie, w której jest właściwy Naczelny Sąd Administracyjny.

W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zachodzi nieważność postępowania z przyczyny, o której mowa w art.183 § 2 pkt 5 P.p.s.a., t.j. pozbawienia strony możliwości obrony swoich praw.

W orzecznictwie, w ślad za wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 1974 roku o sygn. akt II CR 155/74,powszechnie przyjmuje się, że z pozbawieniem strony możności obrony swoich praw w postępowaniu mamy do czynienia w sytuacji, gdy strona na skutek wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części, jeżeli skutki tych wadliwości nie mogły zostać usunięte na następnych rozprawach przed wydaniem orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji.

W przedmiotowej sprawie należy stwierdzić, iż pozbawienie strony skarżącej możności obrony swoich praw nastąpiło w wyniku oddalenia przez Sąd I instancji wniosku o odroczenie rozprawy w dniu 27 października 2006 roku i przeprowadzenia rozprawy, na której zapadło orzeczenie, mimo oświadczenia skarżącego, iż chce osobiście uczestniczyć w rozprawie. Z akt sądowych, wynika bowiem, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 września 2006 roku został wyznaczony termin rozprawy w sprawie ze skargi J. W. na dzień 27 października 2006 roku.

W dniu 26 października 2006 roku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu (a nie jak podał kasator dnia 6 października 2006r ) wpłynął wniosek strony o odroczenie rozprawy z uwagi na kolizję terminów. W uzasadnieniu skarżący wskazał, iż wyznaczona na dzień 27 października 2006 roku rozprawa przed sądem administracyjnym koliduje z wyznaczonym wcześniej terminem rozprawy przed Sądem Rejonowym dla Warszawy – Śródmieścia w sprawie o sygn. akt [...], w której występuje on w charakterze oskarżonego. Jednocześnie skarżący oświadczył, iż w obu rozprawach zamierza uczestniczyć osobiście. Na dowód kolizji terminów skarżący przedstawił kopię zarządzenia Przewodniczącego V Wydziału Karnego Sądu Rejonowego dla Warszawy – Śródmieścia, z którego wynika, iż faktycznie rozprawa wyznaczona została na dzień 27 października 2006 roku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na rozprawie w dniu 27 października 2006 roku oddalił wniosek J. W., uznając, iż okoliczności podane we wniosku nie mogą być traktowane jako nadzwyczajne wydarzenie lub inna przeszkoda, której nie można przezwyciężyć. Sąd stwierdził ponadto, iż stawiennictwo na rozprawie nie jest obowiązkowe, a skarżący mógł ustanowić pełnomocnika czy też przedstawić Sądowi pismo uzupełniające, czego nie uczynił.

W tym miejscu należy wskazać, iż zgodnie z art. 109 P.p.s.a. rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowości zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności.

Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, iż nieobecność strony spowodowana kolizją terminu rozprawy przed sądem administracyjnym z terminem rozprawy przed innym sądem stanowi przeszkodę, której nie można przezwyciężyć, a która uzasadnia odroczenie rozprawy. W rozpoznawanej sprawie podkreślenia nadto wymaga, iż zbieg terminów należy rozpoznawać w kategoriach przeszkody, o której mowa w art. 109 P.p.s.a. zwłaszcza z uwagi na fakt, iż J. W. występuje w drugiej ze spraw w charakterze oskarżonego.

Zasadą przyjętą na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego, wynikającą z art. 107 P.p.s.a., jest, iż nieobecność stron lub ich pełnomocników na rozprawie nie wstrzymuje rozpoznania sprawy. Z powyższej reguły wywieść należy jedynie brak obowiązku stawienia się na rozprawie przez stronę, nie zaś prawo pozbawienia strony prawa do uczestnictwa w rozprawie w przypadkach, gdy nieobecność należy do kategorii usprawiedliwionych, a więc takich, o których mowa właśnie w art. 109 P.p.s.a.

Warto również wspomnieć, iż art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wynika nakaz rozpatrywania spraw przez sąd bez nieuzasadnionej zwłoki. Zasada ta znalazła odzwierciedlenie m. in. w treści art. 7 P.p.s.a, zgodnie z którym sąd administracyjny powinien podejmować czynności zmierzające do szybkiego załatwienia sprawy i dążyć do jej rozstrzygnięcia na pierwszym posiedzeniu. W świetle powyższych przepisów należy jednak jednoznacznie stwierdzić, iż zasada szybkości postępowania nie stanowi reguły, której można by nadać pierwszeństwo nad prawem strony do obrony swoich praw i osobistego udziału w rozprawie, skoro ustawodawca przewidział możliwość odroczenia rozprawy w konkretnych sytuacjach.

Na marginesie rozważań wypada jedynie wskazać, iż zgodnie z art. 136 P.p.s.a. wyrok może być wydany jedynie przez sędziów, przed którymi odbyła się rozprawa poprzedzająca bezpośrednio wydanie wyroku. Jak wynika z treści cytowanego przepisu, na gruncie postępowania przed sądami administracyjnymi, odmiennie, niż w postępowaniu karnym, zasada bezpośredniości obowiązuje w ograniczonym zakresie, jednak jej naruszenie stanowi podstawę nieważności postępowania na podstawie art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie do naruszenia art. 136 P.p.s.a. nie doszło, gdyż wyrok w sprawie ze skargi J. W. podjęty został na rozprawie w dniu 27 października 2006 roku przez Sąd w składzie tam obecnym. Fakt, iż przyczyna zmiany pierwotnie wyznaczonego składu orzekającego nie została wskazana w treści zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu nie może zatem mieć żadnego znaczenia pod kątem realizacji zasady, o której mowa w art. 136 P.p.s.a.

Reasumując należy stwierdzić, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w sposób nieprawidłowy dokonał oceny przesłanek dających podstawę do odroczenia rozprawy, w wyniku czego naruszone zostało prawo strony do udziału w rozprawie i osobistej obrony swoich praw w postępowaniu przed sądem. Okoliczność ta stanowi zaś przesłankę wymienioną w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a., która nakazuje stwierdzenie, iż zaszła nieważność postępowania. Wskazana przyczyna nieważności postępowania sądowego nie pozwala przy tym na merytoryczne ustosunkowanie się do zarzutów skargi kasacyjnej.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a. jak w pkt 2 sentencji.