Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1080/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-05-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędziowie WSA Józef Maleszewski WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 maja 2015 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2014r., nr [...] Zastępcy [...] działającego z upoważnienia Burmistrza [...] na podstawie art. 2 ust.1, art.3 ust.4, art.8 ust.1 pkt1, art.11 ust.2, art.17 ust.1 pkt 5, art.39 ust.2, art. 102 ust.1, art.106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2013r., poz. 182 ze zm.), § 2 Rozporządzenia Ministra Pracy i polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U z 2012r., poz. 712), § 1 pkt 1 lit a Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012r., poz. 823) odmówiono przyznania A. W. zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności.

W uzasadnieniu organ podał, że ponownie rozpatruje wniosek A. W. z dnia [...] września 2013r. po uchyleniu decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 21 maja 2014r. stwierdzono, że A. W. zamieszkuje wspólnie z bratem lecz prowadzi z nim oddzielne gospodarstwo domowe, nie wykazuje żadnego dochodu, nie posiada stałego wynagrodzenia, utrzymuje się z pożyczonych pieniędzy. W trakcie wywiadu podał, że choruje przewlekle, lecz nie przedstawił żadnego zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego stan zdrowia, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności ani dokumentów potwierdzających wysokość wydatków związanych z leczeniem, np. rachunków za wykupione leki, o które MGOPS w [...] prosił w wezwaniu z 5 maja 2014r. o uzupełnienie dokumentacji. W celu uregulowania przez Wnioskodawcę sytuacji zdrowotnej, tj. podjęcia leczenia oraz ustalenia stopnia niepełnosprawności, przyznano odrębną decyzją ([...]) z dnia 27 marca 2014r. prawo do świadczeń z opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na okres 90 dni. Wnioskodawca posiada ziemię o powierzchni 0,60 ha przeliczeniowych, której obecnie po nowelizacji ustawy o pomocy społecznej, nie wlicza się do dochodu ponieważ nie przekracza 1 ha przeliczeniowego. Posiadany przez Wnioskodawcę majątek (ziemia i zabudowania) powinien być w pierwszej kolejności wykorzystany do zaspokojenia podstawowych potrzeb, zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Organ wskazał, że zgodnie z art. 11 ust., 2 ustawy o pomocy społecznej, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może być powodem odmowy udzielenia pomocy. Odmówiono udzielenia pomocy finansowej w formie zasiłku celowego z uwagi na brak współdziałania z MGOPS [...], polegającym na nie przedłożeniu przez Wnioskodawcę odpowiednich dokumentów potwierdzających sytuację zdrowotną oraz brak uzupełnienia dokumentów do wywiadu pomimo wysłania wezwania, zatem, w ocenie organu, nie zaistniały okoliczności uzasadniające przyznanie w/w pomocy, zgodnie z art. 11 ustawy o pomocy społecznej. MGOPS w [...] na rok 2014r. otrzymał z budżetu gminy kwotę 755.840 zł na wypłatę zasiłków celowych, zdarzeń losowych, schronisk , posiłków w DDPS. W okresie od stycznia do maja 2014r. wypłacono 1488 zasiłków celowych na kwotę 317.000 zł

Odwołanie od tej decyzji w terminie i formie prawem przewidzianej wniósł A. W., który podał, że nie ma środków zakup żywności. Ośrodek pomocy społecznej nie przyznał mu żadnych zasiłków, nie stać go na leczenie, a poza tym jego leczenie jest objęte tajemnicą i nie musi jej ujawniać przed pracownikami socjalnymi.

Zaskarżoną decyzją z dnia z [...] sierpnia 2014r., znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję opisaną wyżej.

W uzasadnieniu podało, że przyznanie pomocy społecznej ma charakter uznaniowy. A. W. we wrześniu 2013r. złożył kilka wniosków o przyznanie pomocy społecznej. Zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym może stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia. W piśmie z 5 maja 2014r. organ pierwszej instancji wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia dokumentacji w związku ze złożonymi wnioskami i pouczył, że nieusunięcie braków spowoduje odmowę przyznania świadczenia z pomocy społecznej. 21 maja 2014r. był przeprowadzony z Wnioskodawcą wywiad środowiskowy. Wnioskodawca potwierdził ustnie, że nie jest zarejestrowany w PUP ponieważ jest osobą chorą i ma liczne problemy ze zdrowiem. Nie przedstawił jednak jakichkolwiek dokumentów na potwierdzenie swoich twierdzeń, nie przedstawił także wydatków związanych z wyżywieniem, zakupem lekarstw, ubrań, itp.

SKO uznało, że organ pierwszej instancji podjął wszelkie sposoby, którymi dysponował, by w pełni zebrać materiał dowodowy w sprawie, jednak strona uniemożliwiała pełne zbadanie i wyjaśnienie stanu faktycznego. Podkreśliło, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc ta ma na celu umożliwienie osobom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z zapisu tego wynika, że pomoc społeczna ma pełnić funkcję subsydiarną, tj. posiłkową, przy czym od adresata tej pomocy wymaga się współdziałania. Uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź wyłącznie roszczeniowa postawa Wnioskodawcy może spowodować odmowę przyznania świadczenia. Ponadto podkreślono, że osobną decyzją z [...] marca 2014r. przyznano Wnioskodawcy prawo do świadczeń z opieki zdrowotnej, aby uregulował swoją sytuację zdrowotną.

Decyzję SKO Wnioskodawca odebrał 1 września 2014r. a w dniu 11 września 2014r. wniósł skargę, w której podał, że od lat nie otrzymał żadnej pomocy z opieki społecznej. Obowiązek współdziałania spełnił składając wniosek i umożliwiając przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Dokumentów dotyczących stanu zdrowia nie przedkłada, bo nie stać go na wizyty u lekarza

W odpowiedzi na skargę SKO w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Pismem z dnia 5 maja 2015r., zwrócił się o wydanie korzystnego wyroku w sprawie. Podał, że MGOPS nie płaci za niego od 2010r. składek na ubezpieczenie zdrowotne, a NFZ nie chce wydać takiego zaświadczenia. Podał również, że od lat nie otrzymuje żadnej pomocy z MOPS a nie ma z czego żyć.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga jest bezzasadna i podlega oddaleniu. Zaskarżona decyzja, utrzymująca w mocy odmowną decyzję Burmistrza na wniosek o przyznanie środków na żywność złożony przez Skarżącego, jest zgodna z prawem.

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.; dalej w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji, utrzymującej w mocy decyzję o odmowie przyznania zasiłku celowego na żywność, sąd wskazuje, że tego rodzaju świadczenia przyznawane są na warunkach określonych w przepisach ustawy z 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2015r., poz. 163, zwanej dalej u.p.s. ).

Zasady ogólne tej ustawy, wyrażone w jej art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1, stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, oraz zaspokajanie niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jak wynika z powyższych przepisów, pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo i subsydiarnie (pomocniczo) – w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym.

Należy podkreślić, że pomoc społeczna ma wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiać im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, a jej zadaniem jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz do ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 u.p.s.). Zarazem, obok uprawnień, przepisy u.p.s. ustanawiają także obowiązki po stronie osób korzystających z pomocy społecznej, zaliczając do nich m.in. obowiązek współdziałania wnioskodawców w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 u.p.s.). W myśl art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia.

Decyzje poddane kontroli w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczyły świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego, który to zasiłek, zgodnie z art. 39 ust. 2 u.p.s., może zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Zgodnie z art. 8 ust. 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniami, które nie mają znaczenia w przedmiotowej sprawie, przysługuje osobom których dochód nie przekracza tzw. kryterium dochodowego osoby. Kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi obecnie 542 zł miesięcznie – zgodnie z § 1 pkt 1 lit. "a" Rozporządzenia.

W rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, że Skarżący spełnia ww. kryterium dochodowe. Zasiłek celowy przyznawany jest w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, przy czym "niezbędność" jest każdorazowo oceniana przez organ pomocy społecznej – łącznie ze spełnieniem pozostałych przesłanek przyznania świadczenia.

Nie ulega wątpliwości, że w przypadku zgłoszenia wniosku o tego rodzaju świadczenie, konieczne jest ustalenie rzeczywistej sytuacji osoby względnie rodziny, która się o nie ubiega. Zgodnie z art. 106 ust. 4 u.p.s. decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia zasadniczo (tj. z nieznajdującymi zastosowania w niniejszej sprawie wyjątkami dotyczącymi decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a u.p.s.) wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, przy czym wywiad ten, w myśl art. 107 ust. 1 u.p.s., ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby lub rodziny. Stanowi on swoiste postępowanie dowodowe, a ponieważ sporządzany jest na urzędowym formularzu, stanowi zarazem protokół w rozumieniu k.p.a. Wspomniany wyżej obowiązek współdziałania osoby z organem pomocowym dotyczy nie tylko sporządzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego (jego aktualizacji), ale również przedstawienia organowi niezbędnych informacji i wyjaśnień, których w kontrolowanej sprawie zabrakło. Mimo przeprowadzenia aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego Skarżący uniemożliwił ustalenie własnej sytuacji zdrowotnej. Nie przedłożył odpowiednich dokumentów potwierdzających sytuację zdrowotną. Nie sposób uznać za przekonujące wyjaśnień o utrzymywaniu się z pożyczonych pieniędzy, skoro Skarżący odmówił wskazania pożyczkodawców, odmówił poinformowania o wysokości wydatków związanych z wyżywieniem, zakupem lekarstw, ubioru, opłacaniem mediów. Obszerne pisma Skarżącego nie zawierają informacji w tych kwestiach, kluczowych przy rozstrzyganiu wniosków o przyznanie pomocy.

Sąd podziela to stanowisko organów obu instancji, że odmowa przyznania w niniejszej sprawie wnioskowanej pomocy znajdowała oparcie w treści art. 11 ust. 2 u.p.s., zgodnie z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Pomoc społeczna nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń, czego zdaje się oczekiwać Skarżący. Zarówno z odwołania jak i skargi zdaje się wynikać stanowisko Skarżącego o zredukowaniu postępowania prowadzonego przez organ pomocy społecznej do prostego aktu przyznania zasiłku celowego, zgodnie z wnioskiem. Sąd w pełni podziela stanowisko zawarte w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 07 listopada 2013 r., IV SA/Po 778/13 (CBOSA), że takie działanie organu administracji byłoby jednak całkowicie sprzeczne z intencją ustawodawcy, który nie dopuszcza "automatycznego" przyznawania ("rozdawnictwa") świadczeń z pomocy społecznej. Istotą tego wymogu jest każdorazowa rzeczywista kontrola wydawania środków z pomocy społecznej, zarówno co do samej celowości przyznania świadczenia na konkretne potrzeby, jak i co do jego wysokości. Środki na pomoc społeczną pochodzą bowiem z pieniędzy podatników, dlatego należy nimi dysponować efektywnie, co zakłada konieczność posiadania przez organy pomocy społecznej realnej wiedzy zarówno odnośnie do sytuacji finansowej wnioskodawców, w tym zakresu ich niezaspokojonych potrzeb, jak i sposobu wykorzystywania tych środków przez beneficjentów udzielonej pomocy (art. 11 ust. 2 u.p.s.).

W realiach niniejszej sprawy niczego nie zmieniają argumenty podniesione przez skarżącego w piśmie z dnia 5 maja 2015 r. To, że Skarżący nie otrzymuje świadczeń z opieki społecznej nie jest podstawą do ich przyznania. To na Skarżącym ciąży obowiązek wykazania istnienia sytuacji, w której udzielenie pomocy społecznej jest niezbędne. Organy obu instancji zgromadziły materiał dowodowy świadczący o tym, że Skarżący wskazując na stan zdrowia odmawia zarejestrowania się w urzędzie pracy i podjęcia zarobkowania, a zatem odmawia współpracy celem przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. Skarżący na potwierdzenie swojej trudnej sytuacji zdrowotnej nie przedstawił żadnego zaświadczenia o stanie zdrowia, o stopniu niepełnosprawności. Z akt sprawy wynika, że organ wydał decyzję o opłacaniu składek zdrowotnych przez 90 dni za Skarżącego. Była to decyzja z [...] marca 2014r. (wniosek w tej sprawie był z września 2013r.). Skarżący nie wyjaśnił przyczyn dla którym w w/w okresie 90 dni opłacania składki nie skorzystał z usług państwowej służby zdrowia w celu uregulowania sytuacji zdrowotnej. Organ nie miał możliwości ustalania sytuacji Skarżącego we własnym zakresie poza czynnościami, które wykonał w sprawie, tj. zwrócenia się do ZUS, KRUS i PUP. Ustalenie braku zatrudnienia i braku zarejestrowania się w urzędzie pracy nie jest wystarczającą przesłanką do przyznania pomocy z opieki społecznej, tym bardziej, że Skarżący nie przedstawił źródeł dochodu, żadnych rachunków.. Organ nie jest zwolniony od zbadania sprawy, ale musi mieć możliwość zbadania, wiedzieć choćby w jakim kierunku ma swoje badanie prowadzić. Wnioskodawca uniemożliwił dokonanie tego. Uniemożliwił ustalenie własnej sytuacji majątkowej i zdrowotnej a z obszernych, terminowo składanych pism nie wynika, że jest osobą, która wymaga szczególnej pomocy w zakresie ustalania danych w różnych instytucjach, nie wie sam w jakich placówkach czy instytucjach znajdują się niezbędne dla ustalenia jego sytuacji dane. Brak podania informacji co do stanu zdrowia uniemożliwia również ustalenie, że Skarżący nie może podjąć jakiejkolwiek pracy z uwagi na stan zdrowia. Skarżący może korzystać z prawa do prywatności w zakresie własnego stanu zdrowia, musi jednak mieć świadomość konsekwencji z tym związanych. Domagając się zasiłków celowych winien bowiem wskazać, że przy posiadanych zasobach majątkowych nie jest w stanie z uwagi na stan zdrowia (udokumentowany) podjąć zatrudnienia i nie jest w stanie zaspokoić nawet tak podstawowych potrzeb jak wydatki na żywność. Wnioskodawca odmówił też wskazania z jakich środków, od kogo i na jakich zasadach pożyczonych się utrzymuje, co uniemożliwiło ustalenie rzeczywistych środków, którymi dysponuje (przy posiadanym majątku – ziemi i zabudowaniach) i usprawiedliwionych potrzebach jakich zaspokoić w stanie nie jest.

Na marginesie sąd wskazuje, że Skarżącemu zostało przyznane prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (decyzja Burmistrza z dnia [...] czerwca 2014 r. w sprawie IVSA/Po 1278/14, znanej sądowi z urzędu) zatem Skarżący mógł korzystać ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na zasadach określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 168 poz. 1027 z późn. zm.). Gołosłowny stał się argument Skarżącego, że nie był od 2010r. objęty ubezpieczeniem zdrowotnym, dysponuje decyzjami w tym zakresie, które może okazać w NFZ. Sąd nie ma podstaw do zwracania się do instytucji celem uzyskiwania dla strony stosownych zaświadczeń. .

Mając wszystko to na względzie sąd ocenia, że w toku postępowania oraz przy wydawaniu decyzji przez organ I instancji nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Organ administracji podjął wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego, a samej treści rozstrzygnięć nie sposób ocenić jako nacechowanych dowolnością. Tak samo Sąd ocenia decyzję organu II instancji. Dokładna analiza wysokości wypłacanych przez MOPS zasiłków w sytuacji gdy przyczyną odmowy przyznania świadczenia jest art. 11 ust. 2 ups nie jest wymagana, nie ma bowiem żadnego wpływu na treść rozstrzygnięcia.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.