Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 365/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.) Sędziowie Wojciech Chróścielewski NSA Marek Stojanowski Protokolant Iwona Sadownik po rozpoznaniu w dniu 12 września 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 4 października2005 r. sygn. akt II SA/Rz 863/04 w sprawie ze skargi H. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] przyznał H. C. zasiłek rodzinny na dziecko – A. B. w kwocie 43 zł miesięcznie na okres od 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2004 r. oraz dodatek z tytułu podjęcia nauki w szkole poza miejscem zamieszkania w okresie od 1 maja 2004 r. do 30 czerwca 2004 r. w wysokości 40 zł miesięcznie. Jednocześnie odmówił przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolonego oraz dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. W podstawie prawnej decyzji powołał się na art. 3 pkt 10 i 11, art. 4 ust. 2, art. 5, art. 6 ust. 1, art. 8, art. 20 ust. 3, art. 24, art. 47, art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), § 1 i § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 5 marca 2004 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 45, poz. 433). W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że wnioskodawczyni jest panną, od 1993 r. ma zamieszkiwać z konkubentem, będącym ojcem dziecka. Córka uczęszcza do szkoły, ma 19 lat. Wnioskodawczyni zarejestrowała się w Powiatowym Urzędzie Pracy w Strzyżowie w dniu 10 marca 2004 r. i została uznana za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Powołując się na art. 11 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wykluczono, aby H. C. spełniała warunki do uzyskania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Odnośnie dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego decyzja organu I instancji zawiera stwierdzenie, iż nie został on przyznany, "gdyż osoba ta nie kontynuuje nauki w miesiącu wrześniu (art. 14 ust. 1 ustawy)". Organ wskazał, że z chwilą dostarczenia we wrześniu aktualnego zaświadczenia ze szkoły dodatek taki zostanie przyznany.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 12 w związku z art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył ustawowe pojęcie samotnego wychowywania dziecka użyte w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Organ przyznał, że sam fakt wspólnego zamieszkania ojca dziecka z jego matką nie wystarcza do uznania, że uczestniczy on we wspólnym wychowywaniu dziecka. Odwołując się do słownikowego pojęcia "wychowywania" uznano, że jest to zapewnienie osobie niedorosłej osiągnięcia rozwoju fizycznego i psychicznego, zapewnienie opieki istocie niedorosłej i doprowadzenie ją do samodzielności. Stwierdzono dalej, iż z przedłożonych akt organu I instancji z lat 2002-2004 odnośnie przyznanej pomocy społecznej wynikać ma, że H. C., jej córka A. B. i S. B. stanowili wspólne gospodarstwo domowe. Organ odwoławczy wskazuje, że we wniosku z dnia 6 maja 2004 r. sama wnioskodawczyni miała użyć terminu "trzyosobowa rodzina" oraz wymieniać S. B. jako jego konkubenta. Organ odwoławczy wskazał ponadto także na wywiad środowiskowy z dnia 18 maja 2004 r., czyli w dacie późniejszej niż wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, z którego ma wynikać, że wnioskodawczyni w istocie tworzy wraz z córką i konkubinem wspólne gospodarstwo domowe. Kolegium wskazało nadto, że S. B. otrzymał decyzją Wójta Gminy [...] z dnia [...] dodatek mieszkaniowy, w której to decyzji uwzględniano trzyosobową rodzinę. Te okoliczności były podstawą do stwierdzenia, iż nie jest dopuszczalnym, aby w tym samym czasie, na użytek różnych postępowań uznawać, że H. C. raz tworzy gospodarstwo domowe ze S. B., a raz nie. W tej sytuacji oświadczenie o rozdzielnie prowadzonych gospodarstwach uznano za niewiarygodne.

H. C. wniosła na decyzję skargę do sądu administracyjnego, zarzucając, że niesłusznie została pozbawiona dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. S. B. ma 67 lat, jest osobą chorą, systematycznie się leczy, pobiera emeryturę, jest żonaty, utrzymuje kontakty ze swoimi dziećmi. Będąc w trudnej sytuacji życiowej skorzystała z propozycji zamieszkania u S. B. Została przez to uznana za osobę pozostającą w konkubinacie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 4 października 2005 r. sygn. akt II SA/Rz 863/04, po rozpoznaniu sprawy ze skargi H. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z [...] nr [...] w częściach dotyczących odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, a w pozostałym zakresie skargę oddalił. W uzasadnieniu Sąd wywodził, że główną przyczyną utrzymania w mocy decyzji I instancji w zakresie odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka były ustalenia poczynione w odrębnych postępowaniach. Organ odwoławczy powołał się w tym zakresie na wniosek skarżącej z 6 maja 2004 r., dane z wywiadu środowiskowego z 18 maja 2004 r. oraz decyzję przyznającą dodatek mieszkaniowy S. B., w której miano uwzględnić trzyosobowe gospodarstwo domowe, składające się ze skarżącej, jej córki oraz S. B. Akta administracyjne nie zawierają tych dokumentów. Brak jest zatem w aktach sprawy dokumentów, które miały zasadnicze znaczenie dla jej rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy naruszył art. 10 § 1 w związku z art. 77 § 4 k.p.a., skoro uznał pewne fakty za znane z urzędu niewymagające dowodu, a faktów tych nie zakomunikował stronie. W sprawie, która zawisła przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym (sygn. akt II SA/Rz 384/05, z akt której Sąd postanowił przeprowadzić dowód), organ odwoławczy dokonał innej oceny wywiadu środowiskowego co do prowadzenia przez H. C. wspólnego gospodarstwa ze S. B.

Podstawą uwzględnienia skargi był art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W podstawie prawnej decyzji organu odwoławczego powołano art. 12 w związku z art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaś organ I instancji na art. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18 maja 2005 r. sygn. akt K 16/04 orzekł, że art. 3 pkt 17, art. 8 pkt 3 i 4, art. 11 i art. 12 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych są niezgodne z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 27 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 oraz z 2000 r. Nr 2, poz. 11). Jednocześnie Trybunał wskazał, że powyższe przepisy tracą moc z dniem 31 grudnia 2005 r. stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją m.in. gdy "stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego". Jedną z przesłanek do wznowienia postępowania administracyjnego jest sytuacja, gdy można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja (art. 145a § 1 k.p.a.). Skoro decyzje wydane przez organy obu instancji za swą podstawę odnośnie odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego przyjęły te przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, które Trybunał uznał za niezgodne z Konstytucją i umową międzynarodową to, zdaniem Sądu, zachodzi podstawa do wznowienia postępowania administracyjnego, a kwestię tę, niezależnie od wpływu na wynik sprawy, sąd musi uwzględnić z urzędu. Zdaniem sądu w tym składzie, deklaratoryjny charakter orzekania przez sąd administracyjny, co do zasady wyłączne kryterium legalności w ocenie zaskarżonych do tego sądu aktów, nie stoi na przeszkodzie uchyleniu decyzji obu instancji, mimo prospektywnego skutku orzeczenia odroczonego (wyrok TK z 27 kwietnia 2004 r. sygn. akt P 1/05), które sąd przywołał powyżej. Z tego względu sąd uchylił decyzje obu instancji w części odmawiającej przyznania H. C. dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Zaskarżone decyzje w pozostałej części prawa nie naruszają, zresztą w tej kwestii skarżąca zarzutów nie formułuje. Decyzje te w części są dla nie pozytywne, skoro przyznano jej zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku z tytułu podjęcia nauki przez córkę w szkole ponadgimnazjalnej poza miejscem zamieszkania. Trafnie także odmówiono dodatku z tytułu rozpoczęcia nowego roku szkolnego. Z treści art. 14 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że jest to zasiłek jednorazowy, wypłacany we wrześniu, a to wskazuje, że o taki zasiłek należy ubiegać się z chwilą rozpoczęcia roku szkolnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło od wyroku skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art.145 § 1 pkt 1 lit. b/ ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Na tej podstawie wnosiło o:

1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie,

2) zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wywodzono, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu co do zastosowania w sprawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 145a § 1 k.p.a. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Jedną z zasad ogólnych postępowania przed sądami administracyjnymi jest zasada orzekania według stanu obowiązującego w dacie podjęcia zaskarżonego aktu lub czynności. Trudno zatem zarzucić organowi naruszenie prawa, jeżeli okoliczność uzasadniająca wznowienia postępowania nie istniała w dacie jego wydania. Tezę taką, jak się wydaje aktualną na gruncie obowiązujących unormowań, zawarł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 stycznia 1999 r. sygn. akt III SA 4728/97 (OSP 2000, z. 1, poz. 16). Tezę powyższą skarżący w pełni podziela. Poza sporem pozostaje bowiem okoliczność, iż w dacie orzekania przez organy obu instancji odnośne przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, aktualnie uznane za niekonstytucyjne, stanowiły materialnoprawną podstawę orzekania w tym względzie.

W późniejszym orzecznictwie, jak i w doktrynie wyrażony został bez jakiejś szczególnej jednomyślności pogląd, iż wystąpienie przesłanki z art. 145a k.p.a. należy do kategorii naruszenia prawa. Tym niemniej, w przedmiotowej sprawie ustalenia znaczenia normy art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy dokonać według reguł wykładni systemowej.

Na gruncie przepisu art. 145a k.p.a. nie jest kwestią budzącą jakiekolwiek wątpliwości, że jedną z podstaw żądania wznowienia postępowania administracyjnego jest sytuacja, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja (art. 145a § 1 k.p.a.). W sytuacji określonej w § 1 skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (art. 145a § 2 k.p.a.). Kodeks postępowania administracyjnego nie precyzuje terminu wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego ani momentu, od którego orzeczenie to wywiera skutki prawne w sferze praw i obowiązków określonych podmiotów, w tym także kwestii zachowania terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania. Zagadnienia te określa Konstytucja RP. Według art. 190 ust. 3 Konstytucji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny – dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi nieprzewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów.

Przy ustalaniu zatem daty wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego należy brać pod uwagę powołane unormowania ustawy zasadniczej. Okoliczność, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18 maja 2005 r. stwierdził niekonstytucyjność przepisów art. 3 pkt 17, art. 8 pkt 3 i 4, art. 11 i art. 12 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, określając jednocześnie, iż przepisy te tracą moc z dniem 31 grudnia 2005 r. stanowi więc istotną przeszkodę rozstrzygania przez sąd zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt 1lit. b/ ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mimo "prospektywnego skutku orzeczenia odraczającego". Przyjęcie odmiennej koncepcji prowadzi do niespójnej, sprzecznej z rozwiązaniami systemowy konstrukcji prawniczej, w której działanie organu zdeterminowane obowiązkiem stosowania obowiązującego prawa mogłoby jednocześnie zostać poczytane za czynność wyczerpującą znamiona jego naruszenia. Konkludując, skoro przepisy, o których mowa stanowiły i nadal stanowią podstawę prawną wydawania przez organy administracyjne indywidualnych rozstrzygnięć wywierają skutki w sferze uprawnień i obowiązków wynikających z ustawy o świadczeniach rodzinnych, bo utrata ich mocy obowiązującej nastąpi z dniem 31 grudnia 2005 r., to wydane w tym czasie decyzje w omówionym aspekcie prawa nie naruszają.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Według art. 174 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi "Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy".

Podstawą skargi kasacyjnej był zarzut naruszenia przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Warunkiem materialnym skargi kasacyjnej jest nie tylko postawienie obiektywnego zarzutu naruszenia przepisu prawa ale również wyprowadzenie, że to naruszenie prawa mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Takie wyprowadzenie naruszenia prawa miało znaczenie w skutecznym zaskarżeniu wyroku a to z uwagi na to, że uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] nr [...] i poprzedzającej ją decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z [...] nr [...] były określone w art. 145 § 1 pkt 1 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dwie podstawy, a mianowicie wskazane w pkt 1 lit. b/ i pkt 1 lit. c/. Jako zasadniczą podstawę, wskazaną w pierwszej kolejności w uzasadnieniu wyroku była podstawa określona w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi "Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: (...) c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy". Sąd wywiódł naruszenie przepisów postępowania, których następstwem jest wątpliwość co do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego. Wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy nie dają możliwości prawnej do oceny prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego, nie pozwalają na ocenę czy stan faktyczny sprawy odpowiada hipotetycznemu stanowi faktycznemu zapisanemu w normie prawa materialnego. Naruszenie reguł prawa rządzących ustaleniem stanu faktycznego jest naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Stanowi zatem dostateczną podstawę do uwzględnienia skargi.

W zaskarżonym wyroku Sąd oparł uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji również na podstawie określonej w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 145a § 1 kodeksu postępowania administracyjnego. Obowiązującą zasadą jest ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji na podstawie przepisów prawa obowiązujących w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Wyłom od tej reguły wprowadza przyjęta konstrukcja prawna wyroku uwzględniającego skargę uregulowaną w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi "Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania". Artykuł 145 § 1 pkt 1 lit. b/ powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi konstruuje podstawę prawną wyroku sądu administracyjnego przez przyjęcie przesłanki naruszenia prawa, odsyłając jednak co do rodzajów tego naruszenia do unormowanych w przepisach postępowania administracyjnego przesłanek wznowienia postępowania. Jedną z przesłanek wznowienia postępowania administracyjnego reguluje art. 145a § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, stanowiąc "Można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja". Ta przesłanka wznowienia postępowania różni się od pozostałych przesłanek, wyliczonych enumeratywnie w art. 145 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, tym że naruszenie prawa polega na wadliwości podstawy prawnej, w oparciu, o którą rozpoznano i rozstrzygnięto sprawę decyzją administracyjną. Ta podstawa prawna wyroku uwzględniającego skargę odchodzi od reguł kontroli zaskarżonej decyzji w oparciu o przepisy obowiązujące w dniu jej wydania. Sąd administracyjny obowiązany jest uwzględnić orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana decyzja zaskarżona do sądu administracyjnego.

Wątpliwości interpretacyjne wywołuje dopuszczalność odmowy stosowania aktu normatywnego niezgodnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą co do której Trybunał odroczył utratę mocy obowiązującej. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, do nadejścia wskazanego terminu, uznany za niezgodny z Konstytucją przepis zachowuje moc obowiązującą, a zatem musi być przestrzegany i stosowany przez wszystkich jego adresatów. Zgodnie bowiem z art. 190 ust. 1 Konstytucji takie rozstrzygnięcie zamieszczone w tekście orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jest nie tylko ostateczne, ale i ma moc powszechnie obowiązującą. Trybunał Konstytucyjny podnosi też, że obowiązywanie przez określony czas niekonstytucyjnego przepisu stawia przed sądem możliwość wyboru takiego środka proceduralnego, który najlepiej pozwoli na osiągnięcie efektu najbliższego nakazowi wykładni i stosowania prawa w zgodzie z Konstytucją (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 27 października 2004 r. sygn. akt SK 1/04 (OTK-A 2004, Nr 9, poz. 96).

Wydaje się, że w takich przypadkach należy brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, powody, dla których Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego 23 lutego 2006 r. sygn. akt II OSK 1403/05).

W sprawie należy zauważyć, że ważne względy społeczne mają znaczenie dla uwzględniania przez sąd administracyjny orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego pomimo odroczenia utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Odsyłanie w sprawach podstawowych świadczeń rodzinnych na drogę wznowienia postępowania byłoby sprzeczne z regułami demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, naruszeniem prawa do szybkiego załatwienia sprawy, co stanowi podstawowy standard europejski prawa do dobrej administracji, a na drodze sądowej prawa do szybkiego procesu. Odroczenie utraty mocy obowiązującej wskazanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nastąpiło na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich dla ochrony osób korzystających z tej formy pomocy, co w razie odmowy przyznania pomocy przy niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją oraz Konwencją o prawach dziecka winno być przy wykładni uwzględnione przez sąd.

Dla zgodności skargi kasacyjnej niezbędnej było wykazanie, że zastosowanie przez sąd w zaskarżonym wyroku art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Takiego jednak wyprowadzenia w skardze kasacyjnej brak, co czyni, z uwagi na drugą podstawę uwzględnienia skargi (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), że skarga kasacyjna nie może być uznana za usprawiedliwioną.

W tym stanie rzeczy, skoro skarga nie została oparta na usprawiedliwionej podstawie, na mocy art. 184 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.