Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 336/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-04-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 89, 255
journal: Dz.U. 2003 nr 119 poz 1117
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej
article: art. 7, 11, 77, 107
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Protokolant Patrycja Wrońska oraz Monika Staniszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi N. z siedzibą w B., S. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia patentu PL 179717 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz N. z siedzibą w B., S. kwotę 1617 (jeden tysiąc sześćset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2007 r., nr [...], Urząd Patentowy RP działający w trybie postępowania spornego, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] września 2007 r. wniosku T. Sp. z o.o., z siedzibą w W., (dalej: wnioskodawcy) o unieważnienie prawa z patentu PL 179717 na wynalazek pt. "Kompozycja farmaceutyczna zawierająca trudno rozpuszczalną substancję czynną w kompozycji nośnikowej" udzielonego na rzecz N., B., S. (dalej: uprawnionej), na podstawie art. 10 ustawy o wynalazczości z dnia 19 października 1972 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117) oraz art. 89 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r., Nr 119, poz. 1117, z późn. zm., dalej – pwp.) i art. 315 ust. 3 pwp oraz art. 98 kpc w związku z art. 256 pwp unieważnił powyższy patent PL 179717 udzielony na rzecz N., B., S.

W bardzo obszernym (33 str.) uzasadnieniu decyzji szeroko przedstawiono merytoryczną, odnoszącą się do materialnej strony patentu, argumentację wnioskodawcy i uprawnionej, nie łącząc tych argumentów z zarzutami o charakterze prawnym.

Wnioskodawca stwierdził, że rozwiązanie objęte zastrzeżeniem 1 zgłoszenia patentu PL 179717 nie spełnia przesłanek zdolności patentowej określonej w art. 10 ustawy o wynalazczości.

Zdaniem wnioskodawcy, rozwiązanie chronione patentem PL 179717 w dacie pierwszeństwa nie było nowe w rozumieniu art. 10 i 11 ustawy o wynalazczości. Nowości rozwiązania objętego spornym patentem szkodzi, zdaniem wnioskodawcy, publikacja EP 503538 (D 1).

W toku postępowania przed Urzędem Patentowym uprawniona wskazała, że kompozycja według publikacji EP 503538 (D 1) ma działanie przeciwne do kompozycji według wynalazku. Zdaniem uprawnionej, zarzut braku nowości oparto na wyrwanym z kontekstu przykładzie ujawniającym kompozycję pasożytobójczą; w tym przypadku wystąpiła jedynie przypadkowa zbieżność składu. W tej sytuacji uprawniona stoi na stanowisku, że powoływanie publikacji EP 503538 (D 1) jest nieuzasadnione, ponieważ dotyczy innej dziedziny techniki i rozwiązuje zupełnie inny problem techniczny.

W polemice z wnioskodawcą uprawniona nadesłała kolejne pismo wskazując, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar udowodnienia zasadności wniosku o braku nowości i oczywistości rozwiązania. Tymczasem wnioskodawca podnosi zarzuty, które nie mieszczą się we wskazanej podstawie prawnej (zarzut braku nowości i oczywistość) lub są pozbawione podstaw prawnych (patent jest bardzo szeroki).

Uprawniona, w odpowiedzi na wniosek zawęziła zakres ochrony, ograniczając ją do dotychczasowego zastrzeżenia 6. Formalnym sposobem dokonania takiej zmiany może być częściowe unieważnienie patentu w zakresie zastrzeżenia 1, zgodnie z art. 89 pwp, w pozostałym zaś zakresie wniosek powinien być oddalony. Proponowane przez uprawnioną zawężenie ochrony nie jest przyznaniem się do braku nowości rozwiązania, lecz odzwierciedla ono jedynie wolę przyspieszenia postępowania i uzyskania pewności prawnej.

W zakończeniu uzasadnienia, w nawiązaniu do art. 89 pwp oraz art. 10 ustawy o wynalazczości stwierdzono, iż przedstawione ze stanu techniki materiały, tj. publikacja EP 503538 (D 1), GB 2228198 (D 3), The HLB SYSTEM a time-saving guide to emulsfier selection (D 2), świadczą o oczywistości przedstawionego rozwiązania. Na poparcie tego twierdzenia odwołano się również do rozważań o charakterze materialnym, związanych z dziedziną nauki, której dotyczy sporny patent.

Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uprawniona zarzucając zaskarżonej decyzji rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj. naruszenie art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewłaściwe uzasadnienie decyzji, w szczególności niewskazanie przesłanek rozstrzygnięcia i przyczyn uznania całości opatentowanego rozwiązania za oczywiste, a także naruszenie art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez nieuzasadnione pominięcie większości dowodów i twierdzeń zgłoszonych przez uprawnioną, jak również naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 89 ust. 1 pwp in principio poprzez jego niezastosowanie i brak oceny czy zarzuty podnoszone przez stronę na poparcie wniosku o unieważnienie odnoszą się do patentu w części czy w całości.

W związku z powyższymi zarzutami uprawniona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Urzędowi Patentowemu RP.

W uzasadnieniu uprawniona podniosła, że przedmiotowy patent był uprzednio już raz badany przez Urząd Patentowy RP w postępowaniu zgłoszeniowym. W tym wcześniejszym postępowaniu, po przeprowadzeniu badania i wskazaniu najbliższego stanu techniki (w szczególności publikacji GB 2228198 - (D3), Urząd Patentowy wydał decyzję o udzieleniu patentu. Analogiczne patenty są udzielone w innych krajach, w szczególności w mocy pozostają dwa patenty europejskie obejmujące ten sam zakres ochrony oraz patent czeski.

Uzasadniając rażące naruszenie zaskarżoną decyzją art. 11 i 107 § 3 k.p.a. uprawniona wskazała, iż w uzasadnieniu decyzji zreferowano obszernie (głównie jako cytaty lub wręcz skanowane fragmenty) większość argumentów i wniosków stron (str. 1 do 31 uzasadnienia). W dalszej części uzasadnienia zacytowano przepisy, treść zastrzeżenia 1 oraz fragment opisu spornego patentu (strona 31 ostatni akapit, od połowy strony oraz strona 32 początek pierwszego akapitu). Natomiast ocena zgromadzonych w sprawie dowodów i argumentów stron, opis ustalonego stanu faktycznego, wykładnia przepisów i subsumcja zajmują pojedynczą stronę uzasadnienia, z czego większość również stanowią cytaty, w szczególności z pism procesowych uczestnika postępowania. W ocenie uprawnionej jest logicznie niemożliwe aby argumenty, twierdzenia i dowody, których zreferowanie zajęło organowi 31 stron, zostały następnie uwzględnione i rozpatrzone zgodnie z zasadami kpa na pojedynczej stronie uzasadnienia.

W związku z powyższym zarzutem uprawniona przedstawiła wymogi co do uzasadnienia decyzji o unieważnieniu patentu w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wskazała na wagę takiej decyzji w obrocie gospodarczym. Podniosła, iż fakt wydania przez ten sam organ wcześniejszej decyzji, która w oparciu częściowo o ten sam materiał dowodowy udzielała patentu na rzecz skarżącej, nakłada szczególne rygory na merytoryczny i prawny poziom uzasadnienia. Podkreśliła, że uznanie rozwiązania za oczywiste, będące podstawą decyzji, jest pojęciem nieostrym, co również wskazuje na konieczność szczególnie precyzyjnego uzasadnienia zarzutów, na których oparł się organ. W świetle tych wymagań uzasadnienie zaskarżonej decyzji ma – według uprawnionej – szereg mankamentów, związanych m.in. z zastosowaniem niewłaściwej metody (niewłaściwe zastosowanie metody problem-rozwiązanie), braku sprecyzowania najbliższego stanu techniki, błędnego sformułowania problemu technicznego oraz błędów w analizie oczywistości (m.in. poprzez przyjęcie bezpodstawnych domniemań faktycznych oraz oparcie się na własnym przekonaniu w miejsce dowodów). W konsekwencji uprawniona zarzuciła, iż Urząd Patentowy pominął przedstawione przez nią dowody i twierdzenia, mające istotne znaczenie dla sprawy, a ponadto nie zastosował wnioskowanej przez uprawnioną możliwości częściowego unieważnienia patentu, dopuszczonej przez art. 89 pwp.

W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy RP wniósł o jej oddalenie z powodów szczegółowo podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] października 2007 r.

Urząd Patentowy RP przeanalizował ponownie postępowanie w sprawie z wniosku o unieważnienie polskiego patentu PL 179717 i nie stwierdził uchybień w swoim postępowaniu.

Jako stan techniki przedstawiono publikacje EP 503538 (D1), GB 2228198 (D3), THE HLB SYSTEM (D2). W oparciu o te materiały Urząd przeprowadził ocenę spornego patentu.

Uprawniony zarzuca Urzędowi niestosowanie przy ocenie nieoczywistości rozwiązania metody problem - rozwiązanie, nieokreślenie najbliższego stanu techniki, błędne sformułowanie problemu technicznego, błędy analizy oczywistości.

W ocenie zdolności patentowej Urząd oparł się o dokumenty wskazane jako (D1), (D2), (D3). Każdy z tych dokumentów ma wpływ na ocenę poziomu wynalazczego przedstawionego rozwiązania. Dokument (D1) w przykładzie 9 ujawnia konkretny układ pozwalający na wytworzenie emulsji zawierającej substancję trudno rozpuszczalną w wodzie. Nie określono wartości HLB składników jednakże wskazano konkretne składniki w określonych ilościach.

Dokument (D2) wskazuje w jaki sposób dobierając wartości HLB znaleźć układ dwóch substancji aby wytworzyć stabilną emulsję olej w wodzie.

W dokumencie (D3) wyodrębniono składnik o HLB>10, substancją rozpuszczaną jest cyklosporyna. Jest to dokument najbliższy ze stanu techniki, jednakże przy analizie stosowanych środków dwa pozostałe dokumenty muszą być również wzięte pod uwagę.

Zadaniem uprawnionej jest wskazanie problemu technicznego jaki wynalazek ma rozwiązywać i wskazanie środków rozwiązujących ten problem. Problem i środki do jego rozwiązania muszą być określone już na etapie zgłoszenia. Nie jest więc to zadanie Urzędu.

Zadanie wynalazku - problem techniczny - określono jako: podwyższenie lub polepszenie rozpuszczalności, zdolności wchłaniania, a w konsekwencji również biodyspozycyjności substancji biologicznie czynnych podawanych doustnie. Jak wskazano w opisie, zadanie to zostało rozwiązane w kompozycji według wynalazku przez specjalny dobór szczególnie odpowiednich środków wspomagających, polepszających solubilizację trudno rozpuszczalnych w wodzie substancji biologicznie czynnych.

Urząd podkreślił, że zadanie wynalazku określiła sama uprawniona; określiła je w taki a nie inny sposób, nie sprecyzowała kwestii zależności pomiędzy poszczególnymi elementami tego celu, tj. pomiędzy podwyższeniem lub polepszeniem rozpuszczalności, polepszeniem zdolności wchłaniania a biodostępnością. Na etapie uzyskiwania ochrony patentowej zależności takie dla uprawnionej nie istniały. Zależności te nie znalazły żadnego rozwinięcia i chociażby wyjaśnienia w opisie patentowym spornego patentu. W chwili obecnej okazało się, że są to kluczowe pojęcia dla istoty wynalazku.

Uprawniona zarzuciła Urzędowi Patentowemu również to, że nie wyjaśnił pojęcia biodostępności, w szczególności w oparciu o przedstawioną opinię eksperta. W opinii tej wskazano szereg zależności mających wpływ na biodostępność, która może być względna, standardowa, biologiczna. Powołany ekspert omawia wszystkie te rodzaje biodostępności i warunki mające wpływ na biodostępność, niestety w spornym patencie nie ma żadnych odnośników. Brak jest jakiejkolwiek definicji biodostępności. Jedynym pojęciem, które zdefiniowano jest pojęcie "solubilizacji"; "solubilizację substancji biologicznie czynnej lub mieszaniny substancji biologicznie czynnych trudno rozpuszczalnych w wodzie określa proces tworzenia zawiesiny, który zachodzi pod działaniem odpowiedniego środka solubilizującego, i w którym ten środek podwyższa zdolność dyspergowania substancji biologicznie czynnej na tyle, że terapeutycznie skuteczna dawka rozpuszcza się całkowicie lub przynajmniej staje się biodyspozycyjna w wyniku procesu częściowego rozpuszczania". Trudno więc odnieść informacje i definicje zawarte w opinii eksperta do opisu spornego patentu. Również porównania rozpuszczalności i biodostępności dla różnych preparatów handlowych nie mogą być porównane z kompozycjami wg spornego patentu z tej przyczyny, że w opisie wynalazku brak jest takich danych dla kompozycji ujawnionych w przykładach oraz danych porównawczych. Zwrócono też uwagę, że jedyną cechą wspólną kompozycji według spornego patentu jest trudna rozpuszczalność substancji aktywnej, a nie właściwości biologiczne - działanie (cel w jakim mają być podane).

Urząd nadal podtrzymał swoje stanowisko odnośnie zastosowania w przykładzie 9 publikacji (D1) mąki kukurydzianej jako substancji, na którą nanosi się kompozycję w celu poprawienia walorów użytkowych i smakowych. Również w opisie spornego patentu PL 179717 (str. 11 w. 14) wskazano, że kapsułki ze skrobi mogą wewnątrz zawierać skrobię jako substancje pomocnicze, napełniacze.

Biorąc pod uwagę informacje zawarte w opisie, przedstawione przez strony materiały i wyjaśnienia Urząd uznał, że uprawniona w skardze nie podniosła żadnych okoliczności, które mogłyby wskazywać na nieprawidłowość zaskarżonej decyzji i spowodować zmianę wcześniej zajętego przez Urząd Patentowy stanowiska.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] października 2007 r., unieważniającą patent PL 179717 na wynalazek pt. "Kompozycja farmaceutyczna zawierająca trudno rozpuszczalną substancję czynną w kompozycji nośnikowej", udzielonego na rzecz N., B., S. (uprawnionej) decyzją tegoż Urzędu z dnia [...] marca 2000 r., na podstawie zgłoszenia z dnia [...] lipca 1994 r.

Podniesione przez uprawnioną zarzuty naruszenia zaskarżoną decyzją przepisów prawa procesowego, a w szczególności art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. (niewłaściwe uzasadnienie decyzji, głównie niewskazanie przesłanek rozstrzygnięcia i przyczyn uznania całości opatentowanego rozwiązania za oczywiste) a także art. 7 i 77 § 1 k.p.a. (pominięcie większości dowodów i twierdzeń zgłoszonych przez uprawnioną), są – w ocenie Sądu – zasadne i miały istotny wpływ na wynik sprawy.

Jak podniosła uprawniona w skardze – i co jednoznacznie potwierdza prosta lektura zaskarżonej decyzji – uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera praktycznie wyłącznie zestawienie argumentacji merytorycznej podniesionej przez strony, bez powiązania tych argumentów z prawnymi aspektami sprawy. W konsekwencji zaskarżona decyzja stanowi raczej akt wiedzy, nie zaś władcze, właściwie uzasadnione rozstrzygnięcie indywidualnej sprawy administracyjnej. W każdym zaś razie uzasadnienie tej decyzji nie zawiera wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej – a więc podstawowych elementów, które zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. powinno zawierać uzasadnienie faktyczne decyzji.

Brak odniesienia argumentacji merytorycznej, materialnej, do podstaw prawnych decyzji uniemożliwia w istocie skontrolowanie tej decyzji przez sąd administracyjny. Przedmiotem oceny tego sądu są bowiem kwestie prawno-administracyjne, formalne, zaskarżonych decyzji, zwłaszcza z tak złożonej dziedziny regulacji jak prawo własności przemysłowej, nie zaś kwestie materialne, w oczywisty sposób wykraczający poza właściwość sądu administracyjnego (jak choćby np. kwestia biodostępności czy solubilizacji).

Należy też zgodzić się z oceną uprawnionej, iż unieważnienie patentu na podstawie art. 10 ustawy o wynalazczości jest w istocie równoznaczne z uznaniem, że to prawo ochronne nie powinno być w ogóle udzielone. Oznacza to, że w rozpatrywanej sprawie doszło do zasadniczej zmiany stanowiska Urzędu Patentowego; przyczyny tej zmiany, również wobec odmiennego stanowiska organów patentowych innych państw, wymagały oceny w uzasadnieniu decyzji. Niestety, w tym zakresie Urząd Patentowy RP odwołał się jedynie do swojej suwerenności w rozstrzyganiu tego rodzaju spraw.

Niezasadny jest natomiast, w ocenie Sądu, podniesiony przez uprawnioną zarzut naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 89 ust. 1 pwp poprzez jego niezastosowanie. Ponadto, według uprawnionej, zaskarżona decyzja nie zawiera oceny czy zarzuty podnoszone przez wnioskodawcę na poparcie wniosku o unieważnienie odnoszą się do patentu w części czy w całości.

Przypomnieć trzeba, że uprawniona wnosiła o zastosowanie art. 89 pwp w celu częściowego unieważnienia przedmiotowego patentu, zgodnego z jej interesem faktycznym (m.in. ze względu na ekonomikę procesową oraz pewność obrotu). Powołany przepis dopuszcza unieważnienie patentu w części, na wniosek każdej osoby, która ma w tym interes prawny, jeżeli wykaże ona że nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu. Tymczasem w ocenie uprawnionej warunki te zostały spełnione, a częściowe unieważnienie patentu powinno nastąpić wyłącznie ze względów praktycznych. W ocenie Sądu, przepis ten nie dopuszcza takiego częściowego unieważnienia patentu.

Ponadto w orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się iż "Odwrócenie ról w postępowaniu spornym jakim jest tryb unieważnienia patentu jest sprzeczne z zasadą określoną w art. 89 ust. 1 p.w.p., który stanowi, że patent może być unieważniony w całości lub w części, na wniosek każdej osoby, która ma w tym interes prawny, jeżeli wykaże ona, że nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do jego uzyskania. Dlatego dokonując ustaleń faktycznych w sprawie o unieważnienie prawa ochronnego na patent toczącej się w postępowaniu spornym zgodnie z obowiązującym w dacie orzekania art. 255 ust. 4 p.w.p. Urząd Patentowy związany jest granicami żądania i podstawą prawną wskazaną przez wnioskodawcę (por. m.in. wyrok WSA w Warszawie z dnia 31stycznia 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 476/06. LEX nr 299747).

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.

Na podstawie art. 152 powołanej ustawy orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.