Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 320/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2019-07-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędziowie: sędzia WSA Mirella Łent (spr.) sędzia WSA Jarosław Szulc Protokolant: starszy sekretarz sądowy Natalia Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lipca 2019 r. sprawy ze skargi S.Ż. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

I SA/Bd 320/19

UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a.", w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2019r. poz. 300 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s.", utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. Inspektorat w G. z dnia [...]. o odmowie umorzenia odsetek, zarówno w części finansowanej przez płatnika składek, jak i osobę ubezpieczoną, będącą równocześnie płatnikiem tych składek.

Wcześniej w sprawie wyrokiem z 9 października 2018r., sygn. akt I SA/Bd 534/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił decyzję w sprawie wskazując, że organ nie wyjaśnił wystarczająco stanu sprawy, a w konsekwencji nie dokonał prawidłowej oceny przesłanek umorzenia należności z tytułu odsetek od składek. W szczególności Sąd wskazał, że ZUS nie wykazał, że zapłata należności nie pociągnie zbyt ciężkich skutków dla skarżącego i jego rodziny. Podkreślono, że Organ nie odniósł się, do tzw. minimum socjalnego i minimum egzystencji. Sąd wskazał, że Organ ponownie rozpatrując sprawę powinien rozważyć, czy egzekwowanie należności może realnie prowadzić do wpadnięcia dłużnika i jego rodziny w ubóstwo. Organ powinien mieć zarazem na uwadze, że sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa nie jest zgodna zarówno z interesem tego obywatela, jak i interesem publicznym.

W obecnie kontrolowanej decyzji Organ uznał, że nie zachodzą wobec Skarżącego przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu odsetek od składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z kolei powołując się na art. 28 ust. 3a u. s.u.s. i wydanym na tej podstawie Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. 2003r., poz. 1365) – zw. dalej: "rozporządzenie", Zakład zwrócił się do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówki Terenowej w G. o wskazanie aktualnej wysokości pobieranych przez Skarżącego i jego żonę świadczeń oraz ewentualnych potrąceń. W odpowiedzi Zakład uzyskał odpowiedź, że Skarżący pobiera emeryturę rolniczą w wysokości [...] zł brutto miesięcznie, z której dokonywane są potrącenia w kwocie [...]zł, co daje kwotę [...]zł netto. Żona pobiera rentę rolniczą w kwocie [...]zł brutto, z której dokonywane są potrącenia w kwocie [...]zł, co daje kwotę [...]zł netto. Co do wydzierżawionego gospodarstwa rolnego, dla którego Sąd Rejonowy w G. prowadzi księgę wieczystą, nr [...], o powierzchni [...], które należy w połowie do Skarżącego (druga połowa należy do żony), Oddział dokonał analizy aktualnych na 2019r., publicznie dostępnych zdjęć satelitarnych, lotniczych oraz stratosferycznych gospodarstwa rolnego, opracowanych przez Centrę National d'Etudes Spatiales w Paryżu. Na podstawie ww. zdjęć Oddział stwierdził, że teren nosi znamiona czynnego wykonywania rolniczej działalności gospodarczej. Nieruchomość jest zadbana, a budynki są w dobrym stanie. Następnie Oddział dokonał analizy ogłoszeń z ofertami dzierżawy gospodarstw rolnych w województwie kujawsko-pomorskim, w rejonie G. zamieszczonych w Internecie i ustalił, że przeciętna cena dzierżawy jednego hektara gospodarstwa rolnego w rejonie Pana miejsca zamieszkania waha się od [...] zł do [...] zł za grunty średniej klasy, położone w przeciętnym miejscu, z glebami o typowej jakości dla regionu. Zgodnie z treścią Obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 21 września 2018r., w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2017r., przeciętny dochód z 1 ha przeliczeniowego w 2017r. wyniósł [...] zł brutto. Mając na uwadze powyższe, Oddział przyjął przeciętną stawkę za jaką Skarżący mógłby wydzierżawić przedmiotowe gospodarstwo na kwotę [...]zł netto za 1 hektar/rok. Powyższe oznacza, że Skarżący wraz z żoną, powinni osiągać z tytułu dzierżawy przedmiotowego gospodarstwa rolnego dodatkowy dochód w wysokości [...] zł netto rocznie, czyli kwotę [...]zł netto na osobę. Uznano, że dochód w gospodarstwie domowym na jedną osobę występuje w kwocie [...]zł netto. Kwota ta jest o [...] zł niższa od minimum socjalnego na osobę w dwuosobowym gospodarstwie emeryckim, średniorocznie w 2018r. Przyjęto miesięczne stałe wydatki w kwocie [...]zł tytułem opłat eksploatacyjnych oraz w kwocie [...]zł tytułem kosztów związanych z leczeniem. Powyższe oznacza, że na pozostałe wydatki pozostaje kwota [...]zł na gospodarstwo domowe, czyli [...] zł na osobę, czyli wyższe niż minimum egzystencji.

W decyzji przyjęto, iż skoro Skarżący sam zadeklarował możliwość spłaty należności w ratach po [...] zł, to oznacza to, że dokonał kalkulacji, której wynik doprowadź do ustalenia odpowiedniej kwoty spłaty, która nie zagrozi egzystencji, w kwocie [...]zł. W ocenie Organu umorzenie przedmiotowego zobowiązania nie byłoby działaniem w interesie publicznym.

W skardze Skarżący powtórzył, że brak możności spłaty odsetek uzasadniony jest stanem finansowym i majątkowym oraz stanem zdrowia. We wcześniejszych dokumentach szczegółowo przedstawił swoją sytuację rodzinną i finansową. Od tamtej pory jego sytuacja finansowa nie poprawiła się. Jedynym źródłem utrzymania jest świadczenie emerytalne, które i tak już jest obciążone zajęciem komorniczym. Konieczność spłaty naliczonych odsetek doprowadzi do popadnięcia dłużnika w skrajny niedostatek, nie będzie on w stanie zaspokoić podstawowych potrzeb życiowych, nie mówiąc już o konieczności rezygnacji z leczenia z powodu braku środków finansowych na wykupienie niezbędnych leków. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należność, jeśli stwierdzi, że z powodu sytuacji rodzinnej i stanu majątkowego dłużnik nie może opłacić należności., ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Możliwość taką daje art. 28 ust. 3a u.s.u.s oraz Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Niestety zastosowanie tej możliwości jest uznaniowe. Oznacza to, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych "może a nie musi". W praktyce jednak jak widać nie uznaje takiej ewentualności i dąży do całkowitego pozbawienia dłużnika środków dożycia.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018r., poz. 1302 - dalej: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

W sprawie zapadł już wyrok tut. Sądu z 9 października 2018r., I SA/Bd 534/18, co oznacza, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w tym orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy. Oznacza to, że ani organ, ani sąd orzekając ponownie w sprawie, nie może nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych we wcześniejszym orzeczeniu sądu. Ocena prawna może dotyczyć m.in. wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania właśnie takiej decyzji. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych i wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Dzieje się tak ze względu na zapis art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. WSA wyjaśnia, że przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej we wcześniejszym orzeczeniu. Związanie wynikające z tego przepisu przestaje obowiązywać jedynie w przypadku zmiany stanu prawnego lub zmiany stanu faktycznego.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach kognicji, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja ZUS naruszała prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Należy wskazać, że stosownie do wyroku tut. Sądu z 9 października 2018r., I SA/Bd 534/18, zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2019r. poz. 300 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s.". należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Przy czym pod pojęciem składek należy rozumieć składki na ubezpieczenie społeczne, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.) oraz składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.). Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Pojęcie "nieściągalności zostało sprecyzowane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wedle jego zapisów zachodzi ona, gdy: dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2015r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016r., poz. 615); nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziana została dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Dotyczy ona jednakże już tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. Ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej, bowiem zaległe należności składkowe mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach mimo braku całkowitej nieściągalności w sytuacjach określonych w powołanym rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. Dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów publicznych. Wskazane zasady, wynikające z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i rozporządzenia dotyczą skarżącego jako osoby zobowiązanej z racji prowadzenia działalności gospodarczej do opłacania składek. Stosownie do § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. 2003r., poz. 1365) – zw. dalej: "rozporządzenie" Zakład może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Prawodawca wymienia przy tym przykładowo sytuacje, które mogą uzasadniać umorzenie należności tej grupy płatników. Wśród nich jest: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wskazano, że decyzja w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter uznaniowy. W orzecznictwie wskazuje się, że decyzja taka podlega jednak pełnej kontroli sądowej. Ustawodawca nie pozostawił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych całkowitej swobody, co do wyboru rozstrzygnięcia, ani też nie zezwolił na dowolność. Swoboda wyboru rozstrzygnięcia zawarta jest w granicach ściśle określonych przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia (por. wyrok NSA z 8 września 2015r., II GSK 1807/14). Ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. i w § 3 rozporządzenia. Użycie w przywołanych przepisach sformułowania "składki mogą być umarzane" należy rozumieć jako sprecyzowanie uprawnienia ZUS do umorzenia składek, z którego wynika przede wszystkim, że w innych sytuacjach ZUS nie ma prawa składek umarzać (zob. wyrok NSA z 8 września 2015r., II GSK 1807/14). Zatem jeśli ZUS ustali, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z tytułu składek określona we wskazanych przepisach, to ma obowiązek odmówić umorzenia tych należności, a taka decyzja nie jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. Dopiero w razie stwierdzenia, że w przypadku konkretnego podmiotu ziściły się przesłanki umorzenia, ZUS wydaje decyzję w ramach uznania administracyjnego - o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, iż interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyroki NSA z 25 czerwca 2003r., III SA 3118/01; z 20 marca 2007r., II GSK 345/06; z 21 maja 2009r., II GSK 1045/08, z 8 lipca 2015r., II GSK 1502/14). Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone.

Dokonując porównania sytuacji materialnej skarżącego z wysokością zaległej należności organ powinien zestawić wartość posiadanego majątku oraz wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania, w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacić istniejące zadłużenie bez niedostatku (wyrok NSA z dnia 17 października 2017r., I GSK 1498/17). Istotną dyrektywę stanowi to, że zawsze należy brać pod uwagę, z punktu widzenia omawianych przesłanek umorzenia, nie tyle przyczyny powstania zadłużenia, co sytuację finansową wnioskodawcy, a przede wszystkim jej wpływ na możliwość spłaty zadłużenia (por. wyroki NSA: z 14 maja 2014r., II GSK 384/12; z 8 lipca 2015r., II GSK 1502/14).

WSA w wyroku z 2018r. stwierdził, że organ dokonał analizy okoliczności sprawy pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s. i prawidłowo ustalił, iż w przypadku skarżącego nie zachodzi żadna ze wskazanych w tym przepisie sytuacji całkowitej nieściągalności, która pozwalałby rozważać możliwość umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. W szczególności należy zwrócić uwagę, iż skarżący wprawdzie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże dysponuje majątkiem w postaci nieruchomość oraz wraz z żoną z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe posiadają stałe źródło dochodu.

Analizując zaś przesłanki umorzenia określone w art. 3 ust. 1 rozporządzenia stwierdził, że nie została spełniona przesłanka określona w pkt 2, gdyż skarżący nie powoływał się na takie okoliczności, które zresztą muszą być powiązane z brakiem możliwości dalszego prowadzenia działalności, a tej skarżący nie prowadzi. Również przesłanka określona w pkt 2 powołanego przepisu nie zachodzi albowiem skarżący nie wskazywał, że choruje na przewlekłą chorobę jak również ciążył na nim obowiązek sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiając go uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wówczas zdaniem Sądu nie była jednak prawidłowa dokonana przez organ ocena ogólnej przesłanki umorzenia należności wynikająca z przytoczonego przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Organ powołując się na wysokość dochodu w gospodarstwie domowym skarżącego [...] zł netto stwierdził, że skarżący może samodzielnie sfinansować podstawowe potrzeby życiowe. Jednocześnie organ wskazał, że istnieje możliwość ściągnięcia należności w pełnej wysokości, a sytuacja finansowa skarżącego nie stanowi nadzwyczajnych okoliczności, które uniemożliwiałyby opłacenie należności.

W ocenie Sądu stanowisko organu nie było w pełni relewantne z punktu widzenia normy prawnej określonej w art. 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Zważył, że z zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. wywodzi się, że podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia oraz załatwienia sprawy wymaga w pierwszym rzędzie rozważania, jakie fakty mają w sprawie znaczenie. O tym decyduje zaś norma prawa materialnego (B.Adamiak, J.Borkowski, Kodeks Postępowania Administracyjnego. Komentarz 8 wydanie, Warszawa 2006, s. 69, wyrok NSA z dnia 2 marca 2017r., I GSK 1855/15). NSA w wyroku z dnia 17 października 2017r., II GSK 1498/17) wskazał, że wymieniona w § 3 ust. 1 rozporządzenia przesłanka uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (por. wyrok NSA z 9 lutego 2015r., II GSK 2366/13). Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji (por. wyrok NSA z 25 sierpnia 2010r., II GSK 724/09). W ocenie Sądu organ nie wykazał, że pomimo egzekwowania należności skarżący będzie w stanie opłacić należności i nie pociągnie to za sobą zbyt ciężkich skutków dla niego i jego rodziny. Nie ma wątpliwości, że te ustalenia wymagają odniesienia się do wyników postępowania dowodowego w konkretnej sprawie i nie mogą być oparte na ogólnikach, w szczególności organ powinien wyjaśnić, na czym opiera przekonanie o efektywności egzekucji oraz dlaczego uważa, że w sytuacji finansowej zobowiązanego spłata należności nie pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (por. wyrok NSA z 10 maja 2017r., II GSK 5568/16). Dokonując oceny organ winien zestawić wartość posiadanego majątku oraz wysokość dochodu uzyskiwanego przez skarżącego z niezbędnymi kosztami utrzymania jego rodziny, w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacić istniejące zadłużenie bez niedostatku. Nie wiadomo, na jakiej podstawie organ ustalając dochód dwuosobowego gospodarstwa domowego na poziomie kwoty [...]zł (minus koszty eksploatacyjne [...] zł i koszty leczenia [...] zł) stwierdził, że skarżący nie spełnia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Z zestawienia powyższych kwot wynika, że na zakup żywności, środków czystości, higieny, ubrań obuwia skarżącemu oraz jego żonie pozostaje do dyspozycji kwota [...]zł miesięcznie, co w przeliczeniu na jednego członka rodziny daje kwotę [...]zł miesięcznie. Wskazać należy, że w oparciu o przepis art. 77 § 4 k.p.a. organ jako fakt powszechnie znany powinien był uwzględnić okoliczność, iż w skład kosztów zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych wchodzą przede wszystkim koszty wyżywienia, a także w pewnym zakresie koszty ubrania. W ocenie Sądu do tego rodzaju kosztów należy też zaliczyć koszty zakupu podstawowych środków higieny i czystości. Podkreślenia również wymaga, że skarżący przedstawiając (na wezwanie organu) w oświadczeniu o sytuacji majątkowej poszczególne stałe wydatki podał w tym względzie także informacje, jakie obejmował ten formularz, w którym nie uwzględniono "rubryki" na wydatki typu: żywność, odzież, środki czystości. Organ rozważając kwestie zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych skarżącego i jego rodziny nie miał na uwadze tzw. minimum egzystencji, jak i minimum socjalnego. Zauważyć należy, że Główny Urząd Statystyczny i Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w publikowanych okresowo danych statystycznych (dane dostępne na stronie: www.ipiss.com.pl) uwzględnia informacje określające wielkość tzw. minimum egzystencji i minimum socjalnego i te okoliczności powinny być uwzględnione przy ocenie, czy spłata zadłużenia w przypadku skarżącego zagraża jego egzystencji. Dopiero te okoliczności pozwolą na dokonanie pełnych i wszechstronnych ustaleń przez organ w kontekście spełnienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Za ziszczenie się przesłanki określonej w powołanym ostatnio przepisie należy uznać taką sytuację, gdy warunki materialne osoby zobowiązanej powodują trwałe zagrożenie dalszej egzystencji.

W 2018r. Sąd nie podzielił również stanowiska organu, że nie można umorzyć samych odsetek od zaległości składkowych bez umorzenia należności głównej wskazując, że zakaz umarzania samych odsetek musiałby wynikać z wyraźnego przepisu prawa, a takiego przepisu nie ma.

Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek naruszała art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a rozpoznając ponownie sprawę, ZUS uwzględni ocenę wynikającą z niniejszego wyroku. Rozważy, czy egzekwowanie należności ZUS z dochodu i majątku skarżącego może realnie prowadzić do popadnięcia skarżącego i jego rodziny w ubóstwo, powodujące konieczność korzystania z pomocy społecznej. Nadto organ w sposób wszechstronny rozważy możliwość uwzględnienia słusznego interesu skarżącego (art. 7 k.p.a.), mając na uwadze jego sytuację materialną. ZUS weźmie przy tym pod uwagę to, że sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest zgodna zarówno z interesem tego obywatela, jak i z interesem publicznym (por. wyroki NSA: z 20 marca 2007r., II GSK 345/06; z 21 maja 2009 r., II GSK 1045/08; z 8 września 2015 r., II GSK 1807/14).

Obecnie Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że nie nastąpiła zmiana stanu prawnego w sprawie, gdyż przywołane przepisy prawa stanowiące podstawę rozstrzygania nie uległy zmianie. Nie zmienił się też stan faktyczny w jego istotnych okolicznościach, co również potwierdzono w skardze. Ustalenia znajdują potwierdzenie w aktach sprawy. Co więcej nie zostały zakwestionowane przez Skarżącego, który ostatecznie nie zgadza się z oceną, że konieczność spłaty naliczonych odsetek nie doprowadzi do popadnięcia dłużnika w skrajny niedostatek, taki, iż nie będzie on w stanie zaspokoić podstawowych potrzeb życiowych, nie mówiąc już o konieczności rezygnacji z leczenia z powodu braku środków finansowych na wykupienie niezbędnych leków.

Zatem pozostało do oceny to, czy organ wywiązał się zaleceń tut. Sądu zawartych w przywołanym wyroku z 2018r.

W tak zakreślonej sprawie WSA doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nadal nie zawiera wszystkich elementów wymaganych wówczas przez Sąd.

W obecnie badanej decyzji, zdaniem Sądu organ nieprawidłowo ocenił ogólną przesłankę umorzenia należności wynikająca z przytoczonego przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, według oceny prawnej z 2018r. Wprawdzie organ dokonał szczegółowej analizy określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji, niemniej nadal nie wykazał, że pomimo egzekwowania należności skarżący będzie w stanie opłacić należności i nie pociągnie to za sobą zbyt ciężkich skutków dla niego i jego rodziny. Co więcej, w ogóle nie wzięto pod uwagę wysokości zaległości.

Organ uznał, że uzyskując miesięczny dochód w gospodarstwie domowym na jedną osobę w kwocie [...]zł netto, kwota ta jest o [...] zł niższa od minimum socjalnego na osobę w dwuosobowym gospodarstwie emeryckim, średniorocznie w 2018r. Przy czym dodał, że pomimo tego skarżący nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej, co wskazuje, że nie jest potrzebna pomoc państwa, aby zaspokoić niezbędne potrzeby związane z codziennym funkcjonowaniem. Z kolei odnosząc się do kosztów życia codziennego, które Skarżący musi ponosić wraz z żoną, wskazał, że bazując na wcześniejszych obliczeniach, miesięczny dochód gospodarstwa domowego wynosi [...] zł netto, przyjął miesięczne stałe wydatki w kwocie [...]zł tytułem opłat eksploatacyjnych oraz w kwocie [...]zł tytułem kosztów związanych z leczeniem, co oznacza , że na pozostałe wydatki pozostaje kwota [...]zł na gospodarstwo domowe, czyli [...] zł na osobę i ocenił, iż środki jakimi Skarżący dysponuje nawet po odliczeniu kosztów leczenia i opłat eksploatacyjnych są wciąż wyższe niż minimum egzystencji.

W ocenie WSA jakkolwiek nie ma wątpliwości, że te ustalenia odnosiły się do wyników postępowania dowodowego w sprawie i nie zostały oparte na ogólnikach, to nadal nie wyjaśniają czy pomimo egzekwowania należności skarżący będzie w stanie opłacić należności i nie pociągnie to za sobą zbyt ciężkich skutków dla niego i jego rodziny. Zabrakło wyliczenia uwzględniającego egzekwowanie należności, co do których złożono wniosek o umorzenie. Kwoty przyjęte w decyzji nie uwzględniają kwot spłaty zaległości wobec ZUS.

Organ również nie wyjaśnił, na czym opiera przekonanie o efektywności egzekucji oraz dlaczego uważa, że w sytuacji finansowej zobowiązanego spłata należności nie pozbawi Skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nie zestawił wartości posiadanego majątku oraz wysokości dochodu uzyskiwanego przez skarżącego z niezbędnymi kosztami utrzymania jego rodziny, w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacić istniejące zadłużenie bez niedostatku, bo nie uwzględnił w wyliczeniach spłaty zadłużenia. Nadal nie wiadomo, na jakiej podstawie organ ustalając dochód dwuosobowego gospodarstwa domowego stwierdził, że skarżący nie spełnia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, gdyż nie wiadomo, co oznacza enigmatyczne stwierdzenie, jakie znalazło się w decyzji "bardzo ograniczone możliwości płatnicze".

Wbrew temu co stwierdził organ, ograniczone możliwości płatnicze mogą stanowić przesłankę do zastosowania § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, gdyż w takim wypadku opłacenie należności z tytułu składek może pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Organ w żaden sposób nie zareagował też na ocenę Sądu, co do uwzględnienia okoliczności, iż w skład kosztów zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych wchodzą przede wszystkim koszty wyżywienia, a także w pewnym zakresie koszty ubrania. W ocenie Sądu do tego rodzaju kosztów należy też zaliczyć koszty zakupu podstawowych środków higieny i czystości.

Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja narusza art. 153 p.p.s.a. i nadal narusza art. 7, 77, 80, 107 § 3 k.p.a. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Rozpoznając ponownie sprawę, ZUS uwzględni ocenę wynikającą z niniejszego wyroku. Rozważy, czy egzekwowanie należności ZUS z dochodu i majątku skarżącego może realnie prowadzić do popadnięcia skarżącego i jego rodziny w ubóstwo, powodujące konieczność korzystania z pomocy społecznej. To, że Skarżący nie korzysta z takiej pomocy nie musi oznaczać, że spłacając zaległości ZUS, nadal nie będzie jej potrzebował. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest zgodna zarówno z interesem tego obywatela, jak i z interesem publicznym (por. wyroki NSA: z 20 marca 2007r., II GSK 345/06; z 21 maja 2009r., II GSK 1045/08; z 8 września 2015r., II GSK 1807/14).

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.