Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2245/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Opłata skarbowa
Skarżony organ: Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 261 § 2, art. 267
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 7 pkt 5
journal: Dz.U. 2015 poz 783
law: Ustawa z dnai 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej
article: art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska (spr.) sędzia NSA Irena Kamińska sędzia del. WSA Dorota Jadwiszczok Protokolant asystent sędziego Aleksander Jakubowski po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 2013/13 w sprawie ze skargi Z. J. na postanowienie Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu skargi wobec nieuiszczenia w wyznaczonym terminie należności tytułem opłaty skarbowej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 20 maja 2014 r. o sygn. akt II SA/Wa 2013/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Z. J. na postanowienie Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu skargi wobec nieuiszczenia w wyznaczonym terminie należności tytułem opłaty skarbowej oraz przyznał ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata A. R. kwotę 240 zł oraz kwotę 55,20 zł stanowiącą 23% podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu.

Wyrok ten zapadł na tle następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy.

Z. J. zwrócił się do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych (dalej również jako GIODO) ze skargą na przetwarzanie jego danych osobowych przez P. z siedzibą w T. Od skargi tej nie została uiszczona opłata skarbowa.

Organ pismem z dnia 6 listopada 2012 r. poinformował skarżącego, że przepisy ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 1282 ze zm. – dalej jako ustawa o opłacie skarbowej) statuują wymóg uiszczenia opłaty skarbowej od czynności urzędowej Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych. Jednocześnie skarżący został wezwany do uiszczenia należnej opłaty skarbowej w kwocie 10 zł w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania oraz do przedłożenia dowodu dokonania tej wpłaty, z pouczeniem, że w przypadku bezskutecznego upływu wskazanego terminu pismo zostanie zwrócone stosownie do treści art. 261 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. – dalej jako kpa). Powyższe pismo zostało doręczone Z. J. w dniu 12 listopada 2012 r. Skarżący nie przedstawił dowodu uiszczenia opłaty skarbowej w podanym w wezwaniu terminie, tj. do dnia 19 listopada 2012 r.

GIODO postanowieniem z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] na podstawie art. 123 § 1 i art. 261 § 2 kpa w związku z art. 22 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267) zwrócił Z. J. skargę wniesioną w dniu 14 września 2013 r. z powodu nieuiszczenia w wyznaczonym terminie należności z tytułu opłaty skarbowej.

Na powyższe postanowienie Z. J. złożył zażalenie, w którym wskazał, iż nie może uiścić opłaty skarbowej z uwagi na swoją ciężką sytuację finansową. Obecnie jest bowiem osobą bezrobotną posiadającą prawo do zasiłku w wysokości około 600 zł, przy czym zasiłek ten, będący jego jedynym dochodem, został zajęty przez komornika sądowego. Znaczna część pozostałej po zajęciu kwoty zasiłku jest przeznaczana na zakup leków, których koszt wynosi około 260 zł. Stąd w ocenie skarżącego, nie ma on możliwości uiszczenia opłaty skarbowej.

W załączeniu do zażalenia Z. J. przedstawił kopię decyzji z dnia [...] stycznia 2013 r. znak: [...] w przedmiocie przyznania mu zasiłku dla osoby bezrobotnej, kopię pisma Komornika Sądowego Rewiru przy Sądzie Rejonowym w Sosnowcu z dnia 9 maja 2013 r. o zajęciu zasiłku dla bezrobotnych z tytułu egzekucji świadczeń alimentacyjnych (sygn. akt KMP 59/10) oraz kopię postanowienia Sądu Rejonowego w Bochni z dnia 20 grudnia 2012 r. o sygn. akt II Ko 1484/12 w przedmiocie umorzenia kary porządkowej oraz zwolnienia skarżącego w całości od ponoszenia kosztów sądowych za postępowanie wykonawcze.

Pismem z dnia 12 lipca 2013 r. znak: [...], GIODO wskazał ponownie, iż przepisy ustawy o opłacie skarbowej statuują wymóg uiszczenia opłaty skarbowej od czynności urzędowej w wysokości 10 zł. Zgodnie z art. 7 pkt 5 powołanej ustawy, zwalnia się od opłaty skarbowej osoby, które składając wniosek o dokonanie czynności urzędowej przedstawią zaświadczenie o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa. Jednocześnie organ wezwał Z. J. do przedłożenia takiego zaświadczenia. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przy piśmie z dnia 16 lipca 2013 r. przedłożył kopię decyzji z dnia [...] stycznia 2013 r. znak: [...] w przedmiocie przyznania mu zasiłku dla osoby bezrobotnej oraz kopię pisma Komornika Sądowego Rewiru przy Sądzie Rejonowym w Sosnowcu z dnia 9 maja 2013 r. w przedmiocie zajęcia zasiłku dla bezrobotnych z tytułu egzekucji świadczeń alimentacyjnych (sygn. akt KMP 59/10). Skarżący zaznaczył zarazem, że w przedstawionych okolicznościach nie ma możliwości uiszczenia najdrobniejszej nawet opłaty skarbowej.

Następnie GIODO postanowieniem z dnia [...] września 2013 r. znak [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu powołując się na przedstawiony stan faktyczny wskazał, iż w zażaleniu nie podniesiono żadnych nowych okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do jego zmiany. Organ podkreślił, że przesłanki zwolnienia z obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej zostały określone w art. 7 ustawy o opłacie skarbowej. Zwolnionymi z tego obowiązku są m. in. osoby, które dokonując zgłoszenia lub składając wniosek o dokonanie czynności urzędowej albo wniosek o wydanie zaświadczenia lub zezwolenia (pozwolenia lub koncesji) albo składając dokument stwierdzający udzielenie pełnomocnictwa lub prokury albo jego odpis, wypis lub kopię przedstawią zaświadczenie o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa (art. 7 pkt 5).

Uzasadniając swoje stanowisko organ podkreślił, że w świetle postanowień art. 7 pkt 5 ustawy o opłacie skarbowej zwolnienie z opłaty skarbowej stosowane jest w przypadku, gdy określona osoba korzysta ze świadczeń pomocy społecznej (a więc jakichkolwiek świadczeń), natomiast podstawą udzielenia tych świadczeń jest kryterium ubóstwa. W kwestii zwolnienia z opłaty skarbowej decydujące znaczenie ma zatem korzystanie ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa, a nie korzystanie z konkretnej formy świadczenia społecznego. Ustawa o pomocy społecznej wymienia 7 rodzajów świadczeń pieniężnych (np. zasiłek stały, zasiłek okresowy, pomoc dla rodzin zastępczych) oraz 18 rodzajów świadczeń niepieniężnych (np. bilet kredytowany, schronienie, posiłek, niezbędne ubranie). Należy zaznaczyć, że dla zastosowania zwolnienia z opłaty skarbowej nie mają znaczenia przyczyny, które doprowadziły do ubóstwa określonej osoby. Ze sposobu zredagowania treści art. 7 pkt 5 ustawy o opłacie skarbowej wynika, że zwolnienie z opłaty skarbowej dotyczy osób już korzystających ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa. Nie można tego zwolnienia zastosować wobec osoby, która dopiero podjęła starania o uzyskanie określonego świadczenia z zakresu pomocy społecznej, uzasadniając to przesłanką ubóstwa. (Z. Ofiarski, "Ustawy: o opłacie skarbowej, o podatku od czynności cywilnoprawnych. Komentarz.", Komentarz do art. 7 ustawy o opłacie skarbowej, teza 6, ABC 2009).

Podsumowując swoje rozważania organ stwierdził, że z dokumentów przedstawionych przez skarżącego nie wynika, aby korzystał on ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa. Stąd też w ocenie GIODO zażalenie na postanowienie z dnia [...] czerwca 2013 r. o sygn. [...] nie zasługuje na uwzględnienie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Z. J. wniósł o uchylenie postanowienia z dnia [...] września 2013 r. i zwolnienie od opłaty skarbowej.

Skarżący zakwestionował w całości przedstawioną przez GIODO argumentację. Podkreślił przy tym, że w jego ocenie przedłożone w sprawie dokumenty są wystarczające do stwierdzenia braku możliwości uiszczenia opłaty skarbowej. Na poparcie swojego stanowiska wskazał, iż pozostaje zarejestrowany jako osoba bezrobotna z przyznanym okresowym prawem do zasiłku, jednakże przedmiotowy zasiłek został zajęty przez komornika sądowego w związku z egzekucją zaległych świadczeń alimentacyjnych. Dodatkowo Skarżący podkreślił, że w sposób właściwy i wystarczający opisał i potwierdził sytuację majątkową, w jakiej się znajduje, aby zostać zwolnionym z obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej.

Ponadto Z. J. wskazał, iż odrzucenie wniosku o zwolnienie z opłaty, jak również odmowa przyjęcia do rozpoznania złożonej przez niego skargi stanowi odmowę dostępu do przysługującego mu środka zaskarżenia, a w konsekwencji narusza art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

W odpowiedzi na skargę Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych wniósł o jej oddalenie powołując się na argumenty przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.

Wyrokiem z dnia 11 czerwca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Z. J.

W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd powołał się na art. 261 kpa. Stanowi on, że jeżeli strona nie wpłaciła należności tytułem opłat i kosztów postępowania, organ administracji publicznej prowadzący postępowanie wyznaczy jej termin do wniesienia tych należności. Termin ten nie może być krótszy niż siedem dni, a dłuższy niż czternaście dni. Jeżeli w wyznaczonym terminie należności nie zostaną uiszczone, podanie podlega zwrotowi lub czynność uzależniona od opłaty zostanie zaniechana.

Sąd I instancji zauważył, że powołany przepis rozróżnia dwa rodzaje należności - opłaty i koszty. Opłaty dotyczą czynności urzędowych i ustalane są na podstawie przepisów szczególnych. Mogą mieć one stawki stałe lub zmienne. Najpowszechniejsza jest opłata skarbowa, pobierana na podstawie ustawy o opłacie skarbowej, której przepisy statuują wymóg uiszczenia opłaty w wysokości 10 zł od czynności urzędowej GIODO. Na tle powyższej regulacji przyjmuje się, że nieuiszczenie wymaganych opłat, w zakresie związanych z tym faktem następstw, w tym także możliwości zastosowania instytucji zwolnienia strony od kosztów postępowania, podlega rozważeniu w toku postępowania administracyjnego, nie poza nim. Postanowienie o zwrocie podania (art. 261 § 2 kpa) jest traktowane jako orzeczenie kończące postępowanie w danej instancji (por. Cz. Martysz (w:) G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, t. 2, Warszawa 2005, s. 579). Przedmiotem zwolnienia są opłaty, koszty i należności związane z tokiem postępowania. Formuła związku wskazanych form pieniężnych z tokiem postępowania wymaga szerokiego rozumienia. Pojęcie toku postępowania obejmuje nie tylko czynności procesowe podejmowane od momentu wszczęcia postępowania do chwili uzyskania przez decyzję cechy ostatecznej, ale także czynności przedprocesowe, podejmowane w celu uruchomienia toku postępowania (złożenie podania zawierającego żądanie wszczęcia postępowania) oraz wyjątkowo czynności wykonywane po jego ustaniu, gdy istnieją dla nich podstawy prawne, a jednocześnie jest z nimi związany obowiązek poniesienia wskazanych opłat, kosztów i należności.

Dalej WSA w Warszawie wskazał, że w świetle przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego wniosek strony o zwolnienie z opłaty skarbowej od złożonego podania żądającego wszczęcia postępowania w sprawie przetwarzania danych osobowych jest dopuszczalny i winien być rozpoznany zgodnie z dyspozycją art. 267 kpa. Przepis ten stanowi, że "w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności. Zwolnienie od opłat skarbowych następuje z zachowaniem przepisów o tych opłatach."

Właściwość organu do wydania postanowienia w sprawie zwolnienia z opłaty skarbowej pozostaje w ścisłym związku z wszczęciem postępowania administracyjnego w sprawie przetwarzania danych osobowych, albowiem w świetle art. 267 kpa organ, który pozostaje właściwy do prowadzenia postępowania w sprawie, jest właściwy również do rozstrzygania wymienionej kwestii procesowej. Zauważyć trzeba, że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego w sposób zróżnicowany wskazują na właściwość organu administracji publicznej do rozstrzygnięcia kwestii incydentalnych. Kodeks posługuje się zarówno ogólnym sformułowaniem, że właściwy pozostaje "organ administracji publicznej" (art. 31 § 2, art. 34 § 1, art. 97 § 1), jak i w sposób bardziej dokładny określa, że chodzi w tym przypadku o organ administracji publicznej "przed którym toczy się postępowanie" (art. 56 § 2), organ "prowadzący postępowanie" (art. 52-53), organ "właściwy w sprawie" (art. 59 § 1), czy też organ "załatwiający sprawę" (art. 106 § 2). Niezależnie od przywołanych różnic leksykalnych, w każdym z omawianych przypadków właściwość organu do załatwienia kwestii wpadkowej wynika jednak z właściwości tego organu, do wydania decyzji w sprawie, w której zagadnienie szczegółowe wystąpiło. W tych bowiem sytuacjach, w których od omawianej zasady ustawodawca postanowił odstąpić, przepisy Kodeksu wyraźnie zastrzegają, że określona kwestia podlega załatwieniu przez inny organ aniżeli organ prowadzący postępowanie w sprawie głównej (np. "organ przeprowadzający postępowanie" na wezwanie organu właściwego do załatwienia sprawy" – art. 77 § 3 kpa; "organ zobowiązany do zajęcia stanowiska po zwróceniu się o to przez organ załatwiający sprawę" – art. 106 kpa).

W ocenie Sądu I instancji nie ma podstaw, by z kompetencji organu prowadzącego postępowanie w sprawie wyłączać kwestię zwalniania strony od obowiązku poniesienia określonych opłat i należności związanych z tokiem tego postępowania. Funkcjonalnie materia ta jest elementem "kosztów procesu" i w sytuacji braku przepisu szczególnego, który odmiennie normowałby to zagadnienie, organ administracji, stwierdzając nieuiszczenie wymaganych należności, zobowiązany jest wyznaczyć stronie termin do ich wniesienia (art. 261 § 1 kpa), względnie odwołać się do zapisanych w Kodeksie mechanizmów o charakterze subsydiarnym względem tego środka – instytucji załatwienia podania bez wymaganej opłaty (art. 261 § 4 kpa) albo zwolnienia strony od obowiązku jej poniesienia (art. 267 kpa) - postanowienie NSA z dnia 8 września 2010 r., sygn. akt II OW 36/10.

W tej sytuacji WSA w Warszawie uznał, że w przedmiotowej sprawie w związku ze złożeniem przez skarżącego wraz z zażaleniem wniosku o zwolnienie od opłaty skarbowej, organ nie miał obowiązku przed przystąpieniem do rozpoznania zażalenia rozstrzygać kwestii złożonego wniosku o zwolnienie od opłaty skarbowej. Działając na zasadzie uznania administracyjnego organ orzeka bowiem o zwolnieniu w drodze wydania postanowienia, które nie podlega zaskarżeniu samoistnym zażaleniem. Taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. GIODO prawidłowo uznał, iż przesłanki zwolnienia z obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej zostały określone w art. 7 ustawy o opłacie skarbowej, z którego wynika, że zwolnionymi z tego obowiązku są osoby, które dokonując zgłoszenia lub składając wniosek o dokonanie czynności urzędowej albo wniosek o wydanie zaświadczenia lub zezwolenia (pozwolenia, koncesji) albo składając dokument stwierdzający udzielenie pełnomocnictwa lub prokury albo jego odpis, wypis lub kopię przedstawią zaświadczenie o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa (art. 7 pkt 5).

W dalszej części uzasadnienia WSA w Warszawie powołał się na wspomniany wcześniej w zaskarżonym postanowieniu pogląd doktryny, że zwolnienie z opłaty skarbowej dotyczy osób już korzystających ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa. Nie można tego zwolnienia zastosować wobec osoby, która dopiero podjęła starania o uzyskanie określonego świadczenia z zakresu pomocy społecznej, uzasadniając to przesłanką ubóstwa (Z. Ofiarski, "Ustawy: o opłacie skarbowej, o podatku od czynności cywilnoprawnych. Komentarz.", Komentarz do art. 7 ustawy o opłacie skarbowej, teza 6, ABC 2009).

Zdaniem Sądu I instancji z dokumentów załączonych przez skarżącego do pism z dnia 16 czerwca oraz 16 lipca 2013 r. nie wynika, by korzystał on ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa. Stąd też prawidłowo przyjął organ, iż nie było podstaw do zwolnienia Z. J. od wniesienia opłaty skarbowej.

Powyższy wyrok został zaskarżony przez pełnomocnika z urzędu Z. J. w zakresie punktu 1. oddalającego skargę na postanowienie Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] września 2013 r.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako ppsa) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1) art. 151 ppsa w zw. z art. 267 kpa w zw. z art. 7 pkt 5 ustawy o opłacie skarbowej poprzez błędne uznanie, iż skarżący nie spełnia kryteriów do zwolnienia go od opłaty skarbowej od wniosku, podczas gdy załączył on plik dokumentów świadczących o jego ubóstwie;

2) art. 151 ppsa w zw. z art. 261 § 2 kpa poprzez zwrot wniosku skarżącego na skutek błędnego przyjęcia, iż nie spełnia on kryteriów do zwolnienia go od opłaty skarbowej.

Jednocześnie na podstawie art. 185 § 1 ppsa wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w zakresie punktu 1. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych, oświadczając, iż koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że zarówno procedura cywilna, karna, jak i administracyjna przewidują możliwość ubiegania się przez osoby najuboższe, które nie są w stanie ponieść kosztów związanych z prowadzeniem sprawy bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny, o zwolnienie od kosztów w całości lub w części. Przepisy procedury administracyjnej odsyłają w art. 267 kpa w przypadku opłaty skarbowej do odrębnych przepisów, zawartych w ustawie o opłacie skarbowej. Zgodnie z art. 7 pkt 5 powołanej ustawy zwalnia się od opłaty skarbowej osoby, które składając wniosek o dokonanie czynności urzędowej przedstawią zaświadczenie o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa. Zdaniem strony skarżącej kasacyjnie zróżnicowanie to nie znajduje logicznego uzasadnienia, gdyż przedłożenie jednakowych dokumentów w postępowaniu cywilnym i karnym skutkowałoby zwolnieniem strony od kosztów. Sytuacja Z. J. jest tak katastrofalna, że komornik zajął mu zasiłek dla bezrobotnych z powodu niepłacenia alimentów, jednakże nie kwalifikował się on już do uzyskania zwolnienia od kosztów opłaty skarbowej, albowiem nie dysponował stosownym zaświadczeniem. Nie ma również wytłumaczenia dla rygorystycznej wykładni językowej, którą zastosował organ, a następnie podzielił WSA w Warszawie. Należałoby sięgnąć do wykładni celowościowej, odnoszącej się nie tylko do litery prawa, ale i jego ducha, co w przypadku spornego przepisu oznacza zapewnienie drogi do dochodzenia swoich praw także dla osób najuboższych.

Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu. Postępowanie kasacyjne skonstruowane jest zatem na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Sąd kasacyjny, w odróżnieniu od Sądu I instancji, nie analizuje całokształtu sprawy z punktu widzenia stanu prawnego, który legł u podstaw zaskarżonego orzeczenia, bada natomiast zasadność przedstawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Tak więc zakres kontroli sądowej jest określony i ograniczony wskazanymi w skardze kasacyjnej przyczynami wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. Jedynie w przypadku wystąpienia przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, określonych w art. 183 § 2 ppsa, Sąd kasacyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów podniesionych w środku odwoławczym. W niniejszej sprawie, wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności, skarga kasacyjna podlegała rozpoznaniu w granicach przytoczonych w niej podstaw.

Skarżący kasacyjnie zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie art. 151 ppsa w zw. z art. 261 § 2 kpa oraz art. 151 ppsa w zw. z art. 267 kpa w zw. z art. 7 pkt 5 ustawy o opłacie skarbowej, zmierzając do wykazania, że Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych błędnie odmówił zwolnienia Z. J. z obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej w wysokości 10 zł.

Odnosząc się do podniesionych w skardze kasacyjnej kwestii należy zauważyć, że rozpatrywana sprawa dotyczy zwrotu pisma zawierającego skargę wniesioną przez skarżącego kasacyjnie na przetwarzanie jego danych osobowych. Pismo zostało zwrócone przez organ na mocy art. 261 § 2 kpa z powodu nieuiszczenia opłaty, którą należało obowiązkowo wnieść na podstawie ustawy o opłacie skarbowej. W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu I instancji zarzucono naruszenie powołanego przepisu. Ponadto podniesiono zarzut naruszenia art. 267 kpa w zw. z art. 7 pkt 5 ustawy o opłacie skarbowej poprzez błędne uznanie, że Z. J. nie spełnia kryteriów do uzyskania zwolnienia od opłaty skarbowej pomimo przedstawienia organowi dokumentów świadczących o jego ubóstwie.

Wobec tak sformułowanych podstaw zaskarżenia NSA w pierwszej kolejności wskazuje, że zarzut naruszenia art. 261 § 2 kpa nie jest zasadny, ponieważ przepis ten stanowi jedynie podstawę do zwrotu podania w sytuacji, gdy należna opłata nie zostanie uiszczona. W rozpatrywanej sprawie nie ulega wątpliwości, że taka sytuacja miała miejsce, zatem organ postąpił zgodnie z dyspozycją powołanego przepisu.

Z kolei drugi z postawionych zarzutów nie został uwzględniony, gdyż w ocenie NSA treść art. 267 kpa w okolicznościach niniejszej sprawy nie uprawniała organu do zwolnienia strony od opłaty skarbowej. Należy bowiem mieć na uwadze zastrzeżenie zawarte w zdaniu drugim powołanego przepisu, zgodnie z którym zwolnienie od opłat skarbowych następuje z zachowaniem przepisów o tych opłatach. Natomiast zgodnie z art. 7 pkt 5 ustawy o opłacie skarbowej zwolnione od wymienionej opłaty są osoby korzystające ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa, jeżeli zostanie to udokumentowane stosownym zaświadczeniem. Wobec jednoznacznej treści przywołanych norm prawnych organ administracji nie mógł we własnym zakresie ocenić sytuacji majątkowej strony i zwolnić jej z opłaty na podstawie innych przedłożonych dokumentów.

Zasady zwalniania osób najuboższych od ponoszenia kosztów postępowania przedstawiają się odmiennie na gruncie procedury sądowoadministracyjnej. Zwolnienie od kosztów sądowych jest uwarunkowane oceną rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskodawcy, dokonywaną na podstawie danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz - w razie potrzeby - dodatkowych oświadczeń lub dokumentów źródłowych dostarczonych przez stronę na wezwanie sądu. Stąd też w niniejszej sprawie w postępowaniu przed Sądem I instancji Z. J. otrzymał prawo pomocy w całkowitym zakresie na podstawie informacji i dokumentów tożsamych z materiałami przedłożonymi uprzednio organowi.

Jednocześnie podkreślenia wymaga, że nietrafne jest stanowisko przedstawione w skardze kasacyjnej odnośnie do pozbawienia skarżącego kasacyjnie możliwości dochodzenia swoich praw, gdyż postanowienie GIODO o zwrocie skargi Z. J. zostało poddane dwuinstancyjnej kontroli sądowej.

W ocenie NSA nie można zarazem wykluczyć, że w okolicznościach konkretnej sprawy możliwe byłoby jej merytoryczne rozpatrzenie przez organ administracji pomimo nieuiszczenia opłaty skarbowej. Rozważania na ten temat ze względu na zasadę związania NSA granicami skargi kasacyjnej wykraczają jednak poza ramy niniejszej sprawy. W związku z tym jedynie na marginesie przedstawionych uwag należy zaznaczyć, że organ mógł w niniejszej sprawie rozważyć zasadność jej rozstrzygnięcia pomimo nieuiszczenia opłaty skarbowej (art. 261 § 4 kpa). Ponadto stwierdzając brak możliwości zwolnienia strony z uiszczenia należnej opłaty organ administracji powinien zbadać możliwość nadania biegu sprawie na podstawie przepisów szczególnych, znajdujących w danym przypadku zastosowanie. Rozwiązanie takie przewiduje m.in. powoływana wcześniej ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych, która uprawnia GIODO do podjęcia działania z urzędu, a więc niezależnie od wniosku strony (por. art. 18 ustawy). Pozwoliłoby to uniknąć obciążania sądów administracyjnych sprawami, których waga merytoryczna jest nieproporcjonalna w stosunku do zaangażowanych sił i środków.

Reasumując, zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej okazały się niezasadne. Stąd też NSA, działając w warunkach związania granicami środka odwoławczego i podstawami zaskarżenia, na podstawie art. 184 ppsa oddalił skargę kasacyjną.

Sąd kasacyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, ponieważ wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 ppsa), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 ppsa.