Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 192/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-07-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 140 ust 1 i ust 4
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 113 § 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Ewa Dzbeńska Sędziowie: sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska (spr.) sędzia del. NSA Janusz Furmanek Protokolant asystent sędziego Dorota Chromicka po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Miasta Poznania od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 października 2009 r. sygn. akt IV SA/Po 362/09 w sprawie ze skargi Miasta Poznania na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 28 października 2009 r. sygn. akt IV SA/Po 362/09 oddalił skargę Miasta Poznań na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] marca 2009 r. w przedmiocie zwrotu nieruchomości.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy:

Decyzją z dnia [...] października 2008 r. Starosta Poznański orzekł o zwrocie na rzecz Z. G. nieruchomości stanowiącej własność Miasta Poznania, zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy Poznań-[...] w Poznaniu, położonej przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb P., arkusz mapy [...], działki nr [...] o powierzchni 3524 m2 – jako niezbędnej na cel wywłaszczenia oraz zobowiązał Z. G. do zwrotu na rzecz Miasta Poznania należnego zwaloryzowanego odszkodowania w kwocie 309.634,09 zł, wyliczonego na podstawie art. 140 ust. 1 i 4 u.g.n.

Decyzją Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w Poznaniu z dnia [...] grudnia 1989 r. wywłaszczono przedmiotową nieruchomość i przyznano odszkodowanie w kwocie 93.942.083 zł.

Następnie decyzją Wojewody z dnia [...] czerwca 1992 r. po ponownym rozpatrzeniu odwołania Z. G. wskutek uchylenia wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 stycznia 1992 r. decyzji z dnia [...] kwietnia 1990 r. Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu w zakresie orzekającym o odszkodowaniu, uchylono pkt II i III zaskarżonej decyzji i przyznano odszkodowanie w kwocie 617.122.836 zł, potrącając z niego kwotę 109.878.083 zł wypłaconą Z. G. z tytułu decyzji z dnia [...] kwietnia 1990 r. i wypłacono kwotę 507.244.753 zł. Działka nr [...] z arkusza mapy [...] , obrębu P. podlega zwrotowi w takim stanie, w jakim znajdują się w dniu zwrotu, na rzecz wnioskodawcy (art. 137 ust. 1 pkt 2 i art. 139 u.g.n.) zaś poprzedni właściciel zwraca właściwej jednostce samorządu terytorialnego ustalone w decyzji odszkodowanie, które podlega waloryzacji i jego wysokość nie może być wyższa niż wartość rynkowa nieruchomości w dniu zwrotu. W celu ustalenia, czy wartość owej nieruchomości uległa zmianie (art. 140 ust. 4 ugn), zlecono rzeczoznawcy majątkowemu J. W. sporządzenie operatu szacunkowego określającego wartość rynkową nieruchomości, która dla niniejszej nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] wg stanu na dzień wywłaszczenia i cen na dzień wyceny wynosi 4.285.238 zł, a jej wartość wg stanu z dnia zwrotu i cen na dzień wyceny uwzględniającą działania podjęte na niej po nabyciu, wynosi 4.198.035 zł. Obecna działka nr [...] stanowi grunt niezagospodarowany; stwierdzono zmniejszenie wartości nieruchomości o kwotę 87.293 zł. Wartość aktualna zgodnie z operatem szacunkowym wynosi 5.513.263 zł. Ostatecznie za nieruchomość oznaczoną geodezyjnie: działka nr [...], arkusz mapy [...], obręb P., o pow. 3510 m2 ustalono w 1992 r. odszkodowanie w wysokości 617.122.836 zł. Według aktualnych danych ewidencji gruntów, nieruchomość oznaczona ewidencyjnie: działka nr [...], arkusz mapy [...], obręb P., ma powierzchnię 3524 m2 i taka podlega zwrotowi. Z ustalonego odszkodowania potrącono kwotę 109.878.083 zł, wypłaconą Z. G. na podstawie poprzedniej decyzji z tego samego tytułu, z dnia [...] kwietnia 1990 r. znak [...], uchylonej wyrokiem NSA. Kwota zwaloryzowanego odszkodowania wypłaconego w 1992 r. w kwocie 507.244.753 zł (przy zastosowaniu wskaźnika wzrostu cen i usług konsumpcyjnych Prezesa GUS za okres od 1993 r. do sierpnia 2008 r. wynoszącego 3051,4006575433) wynosi po denominacji 249.849,58 zł. Kwota wypłacona w 1990 r. (109.878.083 zł), wynosi po zwaloryzowaniu i denominacji 137.077,51 zł. Sumę zwaloryzowanego odszkodowania wynoszącą łącznie 396.927,09 zł, umniejszono o kwotę 87.293 zł, odpowiadającą zmniejszeniu wartości nieruchomości, ustalonemu przez rzeczoznawcę majątkowego w operacie szacunkowym z [...] listopada 2007 r. i wynosi ostatecznie 309.634,09 zł (k. 213-217 akt administracyjnych).

Odwołanie od decyzji z dnia [...] października 2008 r. wnieśli Miasto Poznań oraz Z. G.

Postanowieniem z dnia [...] października 2008 r. Starosta Poznański sprostował oczywistą omyłkę na stronie ósmej uzasadnienia decyzji w wierszu dwudziestym dziewiątym przez zastąpienie słów "wynosi 3051,4006575433" słowami "wynosi 5,1227652885" (k. 223 akt administracyjnych).

Decyzją z dnia [...] marca 2009 r. Wojewoda Wielkopolski utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] października 2008 r., podtrzymując ustalenia faktyczne dokonane przez starostę. Jednocześnie wskazano, że wątpliwości Miasta Poznań dotyczące wskaźnika waloryzacji były uzasadnione jednak mając na uwadze postanowienie Starosty z [...] października 2008 r. zostały w wystarczającym stopniu wyjaśnione. Starosta prawidłowo ustalił wysokość zwaloryzowanego odszkodowania, które wnioskodawca winien zwrócić na rzecz Miasta Poznania. Część odszkodowania (109.878.083 zł) wypłacono w 1990 r. na podstawie decyzji Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu z [...] kwietnia 1990 r. – kwota ta podlega waloryzacji przy zastosowaniu wskaźnika za okres od roku 1991 (następnego po roku, w którym nastąpiła wypłata odszkodowania) do sierpnia 2008 r. (data ostatniego opublikowanego wskaźnika waloryzacji przed wydaniem decyzji w pierwszej instancji), który wyniósł w zaokrągleniu 12,48. Pozostała część odszkodowania (507.244.753 zł), wypłacona w 1992 r., podlega waloryzacji przy zastosowaniu wskaźnika za okres od 1993 r. do sierpnia 2008 r., który wyniósł 5,12. Kwota 109.878.083 zł po waloryzacji wynosi 1.370.755.133,08 zł (po denominacji 137.075,51 zł). Kwota 507.244.753 zł po zwaloryzowaniu i denominacji wynosi 259.849,58 zł., którą należało pomniejszyć o 87.293 zł z tytułu zmniejszenia wartości owej nieruchomości, co daje ostatecznie 309.634,09 zł (art. 140 ust. 4 u.g.n.) i taką wnioskodawca obowiązany jest zwrócić Miastu Poznań.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Miasto Poznań wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z [...] października 2008 r.; zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych zarzucając naruszenie art. 7, art. 9 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 140 ust. 1 i 4 u.g.n., kwestionując w dalszym ciągu prawidłowość obliczenia zwaloryzowanego odszkodowania należnego Miastu Poznań.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga jest niezasadna. Przy czym wskazał, iż organy obu instancji prawidłowo ustaliły, że przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji z dnia [...] grudnia 1989 r., bowiem brak budowy szkoły, który należał do celów publicznych, na wywłaszczonej działce mimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, przemawiał za uznaniem, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany (art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n.) i za orzeczeniem o zwrocie nieruchomości.

Sąd wskazał, iż Miasto Poznań trafnie podkreśliło, że słuszny był jego zarzut podniesiony w momencie składania odwołania co do wyliczenia zwaloryzowanego odszkodowania, jednakże starosta mógł postanowieniem sprostować oczywistą omyłkę zawartą w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] października 2008 r. (art. 113 § 1 i 3 k.p.a.). Nie ulega wątpliwości, że błędne przywołanie na s. 8 uzasadnienia decyzji wskaźnika wzrostu cen i usług konsumpcyjnych za okres od 1993 r. do sierpnia 2008 r. miało charakter prostej omyłki rachunkowej, skoro po sprostowaniu, przy użyciu sprostowanej wielkości wskaźnika waloryzacji, ta część zwaloryzowanego odszkodowania odpowiada prawu i nie jest kwestionowana przez skarżącego (k. 3 akt sądowych; k. 26, 31 akt SKO). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i w doktrynie utrwalonym jest pogląd, że postanowienie o sprostowaniu omyłek ma ten skutek, że po jego wydaniu decyzja musi być wykonywana stosownie do treści zgodnej ze sprostowaniem, a w przypadku jej zaskarżenia winna być również wraz z nim oceniana. Prawidłowo dokonane sprostowanie błędów i omyłek staje się integralną częścią treści decyzji.

Z kolei przywołanie prawidłowego wskaźnika waloryzacji odnośnie części kwoty odszkodowania wypłaconej w 1990 r. jedynie przez wojewodę, nie przemawia za uznaniem skargi. W ten sposób wojewoda sanował wadę decyzji z [...] października 2008 r. w tej części, w której uzasadnienie decyzji I instancji, z naruszeniem art. 11 k.p.a., nie pozwalało w pełni prześledzić sposobu wyliczenia zwaloryzowanego odszkodowania w tej właśnie części. Miasto Poznań wskazuje jednak, że pomiędzy kwotą wyliczoną w oparciu o współczynnik 12,48, a kwotą wyliczonego przez organy oby instancji odszkodowania w tej części, zachodzi różnica 50,34 zł (137.127,85 zł – 137.077,51 zł; k. 3 akt sądowych). Wobec powyższego kwota 50,34 zł stanowi ułamek procenta tak wyliczonego, zwaloryzowanego odszkodowania. Trafnie wojewoda wskazuje, że w zależności od stopnia zaokrąglenia wskaźnika waloryzacji, a zwłaszcza w zależności od tego, czy zaokrąglenia dokonuje się po każdym mnożeniu wskaźnika, czy po dokonaniu ostatniej operacji, dochodzi do niewielkich różnic o charakterze błędu systematycznego (k. 9a akt sądowych).

Odszkodowanie, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, jest kategorią prawa cywilnego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego, w doktrynie prawa cywilnego, wypracowano zasady i metody obliczania odszkodowań, które służą nie tylko precyzyjnemu wyliczeniu odszkodowań, lecz mają na uwadze także względy ekonomii procesowej – powołując się w tym zakresie na stosowne orzecznictwo.

Dla Sądu I instancji, rozważenie wszystkich okoliczności sprawy, a nade wszystko staranności i rzetelności operatu szacunkowego, dokonania potwierdzenia jego aktualizacji dnia [...] listopada 2008 r. przez rzeczoznawcę majątkowego (k. 322 akt administracyjnych), wielości czynników badanych przy określeniu wartości nieruchomości, długotrwałość postępowania rozstrzygającego o zwrocie nieruchomości i zwrocie odszkodowania, zmiany w określeniu powierzchni działki na skutek nowoczesnych metod pomiaru ("przyrost" o 14 m2), pozwalają na uznanie, że ustalone zwaloryzowane odszkodowanie odpowiada prawu materialnemu (art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 pkt 2, art. 139, art. 140 ust. 1 i 4 u.g.n.).

Od powyższego wyroku złożono skargę kasacyjną, w której zarzucono:

1) naruszenie art. 140 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami przez przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że organy administracji właściwie ustaliły wysokość odszkodowania, które podlega zwrotowi,

2) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 ppkt c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 113 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego polegającego na nieuchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] marca 2009 r. pomimo stwierdzenia, że organy administracji popełniły nieprawidłowości przy obliczaniu zwaloryzowanego odszkodowania należnego Miastu Poznań i przyjęciu, że nieprawidłowości te polegające na błędnym obliczeniu zwaloryzowanego odszkodowania zostały słusznie potraktowane przez te organy jako "inne oczywiste omyłki w wydawanych decyzjach".

Wobec powyższego wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż błąd, który sprostował Starosta Poznański w postanowieniu z dnia [...] października 2008 r. w postaci zamiany słów "wynosi 3051,4006575433" na "wynosi 5,1227652885" został niewłaściwie potraktowany jako "inna oczywista omyłka" w rozumieniu art. 113 § 1 k.p.a. Tak istotne uchybienie polegające na zastosowaniu innego wskaźnika waloryzacji przy obliczeniu kwoty podlegającej zwrotowi, miało wpływ na wynik sprawy, a tym samym powinno skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji i ponownym obliczeniem kwoty odszkodowania. Jak stwierdził NSA w wyroku z dnia 17 listopada 1997 r. sprostowanie oczywistej omyłki nie może prowadzić do zmiany merytorycznej decyzji. Rozbieżności między rozstrzygnięciem a uzasadnieniem decyzji należy zakwalifikować do omyłki istotnej, czego nie uczynił Sąd wskazując, iż powołanie w decyzji wskaźnik wzrostu cen i usług konsumpcyjnych miało charakter prostej omyłki rachunkowej jak również stanowisko Wojewody, iż "kwestia błędnego przyjęcia wskaźnika waloryzacji wydaje się w wystarczającym stopniu wyjaśniona". Kolejnym uchybieniem zakwalifikowanym przez WSA jako "niewielka różnica o charakterze błędu systematycznego" to różnica jaka zachodzi pomiędzy kwotą wyliczoną w oparciu o współczynnik 12,48 a kwotą wyliczonego przez organy obu instancji odszkodowania. Zastosowanie złego wskaźnika waloryzacji stanowiło uchybienie merytoryczne, a niewyjaśnienie w uzasadnieniach obu decyzji sposobu przeprowadzenia waloryzacji odszkodowania stanowiło naruszenie art. 7 i 77 k.p.a., bowiem nie pozwalało w pełni prześledzić sposobu jego wyliczenia.

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i w związku z tym podlegała oddaleniu. Przede wszystkim stwierdzić należy, iż całkowicie chybiony jest zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 140 ust. 1 i ust. 4 ww. ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Bowiem organ ustalił prawidłowo wysokość odszkodowania, która podlega zwrotowi. Gdyby kasator faktycznie sprawdził dokonane przez organ wyliczenia, to nie miałby żadnych wątpliwości co do ich prawidłowości. Zwłaszcza że w aktach administracyjnych (k. 202) znajduje się stosowne bardzo szczegółowe przedstawienie dokonanych wyliczeń, a skarżący był powiadomiony o możliwości zapoznania się z aktami sprawy (stosownie do art. 10 k.p.a.) przed zakończeniem postępowania przez organ I instancji, ale z tego uprawnienia nie skorzystał.

Wprawdzie w uzasadnieniu decyzji organu I instancji nie podano wskaźnika waloryzacji, a jedynie wyliczoną przy jego użyciu wysokość odszkodowania, to wyliczenie to jest prawidłowe. Wskaźnik ten wynosił (co wynika z akt administracyjnych k. 202) – 12,4754190795 i po przeliczeniu odszkodowania przyznanego w roku 1990 w kwocie 109.878.083,00 zł przez ten wskaźnik daje kwotę 1370775133,0770845985 zł po denominacji 137077,51330770845985 zł, a więc prawidłowo podano po zaokrągleniu, że wysokość tego zwaloryzowanego odszkodowania wynosi 137077,51 zł. Stwierdzić również należy, iż podanie w uzasadnieniu decyzji Starosty błędnego wskaźnika waloryzacji odszkodowania wypłaconego w roku 1992 nie miało żadnego wpływu na prawidłowość ustalenia wysokości odszkodowania podlegającego zwrotowi. Wyliczenie bowiem tej wysokości nastąpiło przy użyciu prawidłowego wskaźnika. Słusznie zatem Sąd I instancji uznał, iż podanie błędnego wskaźnika waloryzacji było oczywistą omyłką, która podlegała sprostowaniu w trybie art. 113 § 1 k.p.a. Sprostowanie tej omyłki, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej nie prowadziło do zmiany rozstrzygnięcia. Notabene Miasto Poznań nie skorzystało z uprawnienia do zaskarżenia wydanego w tym przedmiocie postanowienia.

Reasumując stwierdzić należy, iż Sąd I instancji nie dopuścił się naruszenia art. 140 ust. 1 i ust. 4 ww. ustawy o gospodarce nieruchomościami, bowiem zasadnie przyjął, iż organ prawidłowo ustalił wysokość odszkodowania podlegającego zwrotowi, a także właściwie ocenił, że podanie błędnej liczby wskaźnika waloryzacji podlegało sprostowaniu w trybie art. 113 § 1 k.p.a.

Z tych też względów uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.