Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2294/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. art. 36 do 36(9)
journal: Dz.U. 2016 poz 233
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Nowecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2018 r. sprawy ze skargi L. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 28-31 marca 2017 r. z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (dalej Komisja II Stopnia) uchwałą z [...] sierpnia 2017 r. znak: [...], na podstawie art. 368 ust. 1, ust. 9 i ust. 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 233 ze zm.; dalej "urp.") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 Kpa., po rozpatrzeniu odwołania L. S. (dalej: zdający, skarżący), utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z [...] kwietnia 2015 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w K. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego (dalej Komisja Egzaminacyjna), stwierdzającą, że skarżący uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Do wydania powyższej decyzji Komisji II Stopnia doszło w następującym stanie faktycznym oraz prawnym sprawy.

Komisja Egzaminacyjna uchwałą nr [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. stwierdziła, że zdający uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

W uzasadnieniu powyższej uchwały wskazano, że zdający z zadania z zakresu prawa karnego otrzymał ocenę dobrą, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dobrą, zaś z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę bardzo dobrą.

Powołując się na treść przepisu art. 36⁶ ust. 1 ustawy o radcach prawnych, który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja wskazała, iż zdający L. S. uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Pismem z dnia 27 kwietnia 2017 r. zdający wniósł odwołanie od tej uchwały szczegółowo uzasadniając podniesione zarzuty. Wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości, ponowną ocenę jego pracy z zakresu prawa gospodarczego oraz podjęcie uchwały stwierdzającej, że odwołujący się uzyskał pozytywny wynik z egzaminu z zakresu prawa gospodarczego, a w konsekwencji uzyskał wynik pozytywny z egzaminu radcowskiego przeprowadzonego od 28 do 31 marca 2017 r.

Uchwałą z dnia [...] sierpnia 2017r. nr [...] Komisja Egzaminacyjna II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego działając na podstawie art. 36⁸ ust. 1, 9 i 12 urp , w związku z art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpatrzeniu odwołania zdającego od uchwały Komisji Egzaminacyjnej I stopnia, orzekła o utrzymaniu w mocy zaskarżonej uchwały.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości uznała, że odwołanie zdającego w zakresie oceny niedostatecznej za pracę z zakresu prawa gospodarczego nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zawiera ona szereg istotnych błędów formalno- materialnoprawnych.

Komisja odwoławcza wskazała, że przy realizacji zadania z zakresu prawa gospodarczego zdający mieli obowiązek uwzględnić następującą treść zadania:

1. Działając jako radca prawny J. N., świadczący pomoc prawną na rzecz I. sp. z o. o z siedzibą w W., należało sporządzić umowę pożyczki pieniędzy pomiędzy I. sp. z o.o. z siedzibą w W. jako dającą pożyczkę oraz A. W. i S. R. jako biorącymi pożyczkę.

2. Wszystkie elementy podmiotowe i przedmiotowe umowy winny zostać uregulowane bezpośrednio w treści umowy z uwzględnieniem wszelkich wymaganych do jej ważności i skuteczności instytucji prawnych, w sposób eliminujący (a co najmniej minimalizujący) w przyszłości spory między stronami.

3. Powołane w umowie dokumenty lub załączniki winny zostać opisane w jej treści w taki sposób, aby można było ustalić ich formę oraz treść, a przez to ważność i skuteczność objętych umową czynności prawnych.

4. W umowie należało powołać dokumenty identyfikujące strony i wykazujące należyte umocowanie ich reprezentantów przy jej zawieraniu.

5. Umowa powinna uwzględniać przyjęte samodzielnie przez zdającego brakujące elementy stanu faktycznego, przy czym nie mogły one pozostawać w sprzeczności z elementami stanu faktycznego wskazanymi wyraźnie w zadaniu.

6. Umowa mogła zawierać dodatkowe postanowienia regulujące kwestie nieobjęte założeniami wynikającymi z zadania, przy czym ich wprowadzenie do treści umowy nie mogło w jakikolwiek sposób uchybiać tym założeniom.

7. W miejscu przeznaczonym na złożenie podpisów niezbędnych do zawarcia umowy należało wpisać słowo "podpis" ze wskazaniem osoby go składającej zgodnie z założeniami zadania.

8. Należało przyjąć, że umowa pożyczki nie jest transakcją handlową, w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 684).

9. Należało założyć, że wysokość stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego na dzień zawarcia umowy pożyczki wynosi 1,5 punktu procentowego.

Organ odwoławczy opisał również stan faktyczny, który był podstawą pracy egzaminacyjnej oraz założenia umowy, z których wynikało m.in., że biorący pożyczkę winni zagwarantować dającej pożyczkę możliwość zaspokojenia się w zakresie zwrotu kwoty pożyczki i zapłaty odsetek bez konieczności posiadania tytułu egzekucyjnego uzyskanego w toku sądowego postępowania rozpoznawczego, z możliwością zaspokojenia się ze wszystkich przedmiotów majątkowych biorących pożyczkę, w tym z ich majątków objętych wspólnością łączną.

Komisja II stopnia opisała oceny poszczególnych egzaminatorów, którzy ocenili jednolicie opracowane przez zdającego rozwiązanie z zakresu prawa gospodarczego, w kontekście przesłanek przewidzianych przez art. 36⁵ ust. 2 ustawy o radcach prawnych, na ocenę niedostateczną.

Organ odwoławczy podkreślił, że oceniając prawidłowość rozwiązania zadania z zakresu prawa gospodarczego, należało mieć na uwadze to, iż sporządzona umowa pożyczki powinna zawierać taką treść, która pozwoliłaby na pozytywną weryfikację znajomości przepisów prawa materialnego zdających i przepisów procedury cywilnej w zakresie regulującym dochodzenie roszczeń oraz umiejętności jej praktycznego zastosowania. W szczególności uwzględnieniu podlegały takie kwestie, jak prawidłowe określenie elementów podmiotowych i przedmiotowych stosunku prawnego, należyte zabezpieczenie interesu reprezentowanej strony, poprawne pod względem terminologii prawnej zredagowania postanowień umowy i odpowiednie ich usystematyzowanie, a także właściwy dobór rozwiązań, które są wykorzystywane w obrocie gospodarczym. Kierując się powyższym oraz biorąc pod uwagę treść zadania egzaminacyjnego, kluczowe znaczenie dla uznania, że zadanie z zakresu prawa gospodarczego zostało prawidłowo wykonane, miało:

- właściwe określenie stron umowy i ich reprezentacji, przy uwzględnieniu zasad reprezentacji spółki z ograniczoną odpowiedzialnością określonych w art. 205 k.s.h., zgodnie z którymi, w realiach zadania wymagane było współdziałanie dwóch członków zarządu, zaś ze względu na zakres przedmiotowej działalności przedsiębiorstwa wspólników spółki cywilnej, zawarcie umowy pożyczki stanowiło czynność przekraczającą zakres zwykłych czynności tej spółki, a to oznaczało, iż umowę winni zawrzeć obaj wspólnicy działający łącznie, bądź jeden z nich w oparciu o uprzednią uchwałę obu wspólników wyrażającą ich zgodę na jej zawarcie (art. 865 - 866 k.c.);

- zachowanie wymogu unormowanego w art. 230 k.s.h. w zakresie konieczności powołania w umowie uchwały wspólników spółki wyrażającej zgodę na zawarcie przez spółkę umowy pożyczki, w której wartość przedmiotu transakcji przekracza dwukrotność kapitału zakładowego spółki;

- uzyskanie zgody Z. R. na zawarcie umowy pożyczki przez jej męża (art. 41 § 1 k.r.o.) w celu zapewnienia pożyczkodawcy możliwości dochodzenia roszczenia o zwrot pożyczki wraz z odsetkami także z przedmiotów majątkowych małżeńskiego majątku dorobkowego małżonków Rak, innych niż wskazane w art. 7761 § 1 k.p.c.;

- zastrzeżenie terminu obowiązywania umowy, umożliwiającego pożyczkodawcy odmowę przyjęcia świadczenia z tytułu zwrotu pożyczki dokonywanego przed upływem umownego terminu zwrotu pożyczki, bez skutku popadnięcia wierzyciela w stan zwłoki (art. 457 i art. 486 k.c.);

- określenie wysokości odsetek kapitałowych przy zastosowaniu stopy odsetek równej procentowi rocznej stopy odsetkowej maksymalnych odsetek kapitałowych, o których mowa w art. 359 § 21 k.c., z wyraźnym uregulowaniem umownym cyklicznej ich wymagalności, w sposób wyłączający regułę wskazaną w art. 360 k.c. oraz przy zastrzeżeniu umownej stopy odsetek za opóźnienie w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie, o których mowa w art. 481 § 2l k.c.;

- zagwarantowanie dającemu pożyczkę możliwości zaspokojenia roszczenia z tytułu zwrotu kwoty pożyczki i zapłaty odsetek bez konieczności uzyskania sądowego tytułu egzekucyjnego.

Analiza rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakresu prawa gospodarczego przez zdającego, na tle zarzutów podniesionych w ramach rozpoznawanego odwołania, zdaniem Komisji, nie daje podstawy do zmiany oceny. Wystawienie oceny niedostatecznej było konsekwencją wszystkich stwierdzonych błędów w pracy zdającego, wynikających z niewykonania istotnych poleceń zawartych w zadaniu egzaminacyjnym oraz brakiem rozwiązań w pełni chroniących interesy strony, na rzecz której zdający zgodnie z zadaniem miał działać.

Zgodnie z art. 36⁵ ust. 2 ustawy o radcach prawnych, oceny rozwiązania każdego z zadań z części pierwszej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Zdaniem organu, wbrew zarzutom zawartym w odwołaniu, wystawione oceny za zadanie egzaminacyjne z części trzeciej egzaminu radcowskiego zawierają wyczerpujące motywy oraz opierają się na szczegółowej analizie, uwzględniającej powołane kryteria ustawowe oraz treść poleceń zawartych w zadaniu egzaminacyjnym. Wyżej przytoczone uzasadnienia ocen cząstkowych sporządzone przez egzaminatorów, w jednoznaczny sposób świadczą o tym, jakie błędy stwierdzono w pracy egzaminowanego i jakie znaczenie przypisano popełnionym przez zdającego uchybieniom. Wskazują również na pozytywne elementy umowy. Praca została oceniona całościowo, a egzaminatorzy, korzystając ze swobody oceny, zastosowali pięcio - stopniową skalę ocen i ocena umowy sporządzonej przez skarżącego mieści się w tej skali.

Organ wskazał, iż zasadniczym uchybieniem, które legło u podstaw wystawienia oceny niedostatecznej, w świetle uzasadnienia ocen niedostatecznych wystawionych przez egzaminatorów, było błędne i całkowicie bezskuteczne postanowienia umowy o zabezpieczeniu zwrotu pożyczki poprzez ustanowienie przelewu wierzytelności z powołaniem się na przepis art. 509 k.c. świadczące o niezrozumieniu instytucji przelewu wierzytelności, ustanowienie odsetek od zaległych odsetek z naruszeniem zasady anatocyzmu - art. 482 k.c.; błędne postanowienia dotyczące możliwości odstąpienia od umowy, z naruszeniem art. 721 k.c., zaprojektowanie umowy poręczenia, w której dłużnik był równocześnie poręczycielem, z naruszeniem art. 876 § 1 k.c.

Jednoczenie organ wskazał na pozytywne aspekty pracy egzaminacyjnej zdającego, uznając, iż nie równoważą one popełnionych wyżej błędów, które uniemożliwiają pozytywną ocenę pracy.

W uchwale podkreślono, że zgodnie z art. 36⁴ ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego, do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. Z kolei stosownie do art. 36(5) ust. 2 powołanej ustawy, oceny rozwiązania każdego z zadań z egzaminu radcowskiego dokonuje się przy uwzględnieniu w szczególności zachowania wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Biorąc pod uwagę powyższe kryteria oraz uwzględniając przytoczone wcześniej uwagi, organ stwierdził iż nawet przy dostrzeżeniu pozytywnych elementów pracy, na które zwracali uwagę egzaminatorzy i na które wskazuje się w odwołaniu, waga stwierdzonych uchybień, mających w istotnym zakresie negatywny wpływ na zabezpieczenie interesów strony, na rzecz której zdający zgodnie z zadaniem egzaminacyjnym działał, uniemożliwia przyjęcie, że odwołujący się jest odpowiednio przygotowany do samodzielnego świadczenia pomocy prawnej w sposób przewidziany ustawą o radcach prawnych. Stwierdzone uchybienia świadczą bowiem o niewystarczającym opanowaniu przez egzaminowanego materiału prawniczego i umiejętności stosowania prawa w praktyce. Zdający nie potrafił bowiem w prawidłowy sposób ocenić pod względem prawnym konsekwencji wskazanych w zadaniu egzaminacyjnym założeń, którymi winien się kierować, konstruując treść stosunku zobowiązaniowego i dając tym samym wyraz temu, że nie opanował w wystarczającym stopniu materiału prawniczego. Tymczasem egzamin radcowski ma sprawdzić kwalifikacje do samodzielnego świadczenia profesjonalnej pomocy prawnej, a osoba oczekująca takiej pomocy ma prawo wymagać od radcy prawnego takiego przygotowania. Praca egzaminacyjna, aby mogła zostać oceniona pozytywnie, musi spełniać przynajmniej w dostatecznym stopniu wszystkie kryteria wymienione w art. 36(5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Tak surowa regulacja, mająca na celu ochronę interesu społecznego, ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu zaufania publicznego osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nie może budzić wątpliwości.

Skoro zatem celem egzaminu radcowskiego jest między innymi weryfikacja znajomości prawa przez zdających, to ocena pracy nie może polegać na rozważaniu, czy w praktyce można byłoby przeprowadzić takie zabiegi interpretacyjne, które konwalidowałyby występujące uchybienia i doprowadziły do ukształtowania stosunku zobowiązaniowego zgodnie z oczekiwaniami mocodawcy.

Uchwała Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której Skarżący zarzucił:

1. Naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1) art. 7 in media w zw. z art. 77 §1 i art. 80 k.p.a, przez zaniechanie podjęcia przez Organ wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności nie rozpatrzenia w sposób wszechstronny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, z całkowitym pominięciem dowodów przedstawionych przed Skarżącego w odwołaniu odnośnie aktualnych poglądów doktryny i orzecznictwa uzasadniających zastosowanie poprawnych rozwiązań przyjętych przez Skarżącego w pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa gospodarczego, podczas gdy zaniechanie przez Organ podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na określone i ważne dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego skutkującym wadliwością rozstrzygnięcia;

2) art. 8, art. 9, art, 11 i art 107 §3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej uchwały z uwagi na zawarcie w niej zbyt ogólnych stwierdzeń i ocen, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej uchwały, w szczególności niewskazanie w uzasadnieniu skażonej uchwały przyczyn, z powodu których Organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej dowodów przedstawionych przez Skarżącego w odwołaniu tj. aktualnych poglądów doktryny i orzecznictwa w kontekście zastosowanych konstrukcji prawnych w dodatkowych elementach zadania egzaminacyjnego z zakresu prawa gospodarczego, podczas gdy z przepisów postępowania administracyjnego wynika bezwzględny obowiązek Organu wskazania tych przyczyn w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, w szczególności dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, co w konsekwencji skutkuje wadliwością rozstrzygnięcia, albowiem nie jest możliwa ocena zgodności zaskarżonej uchwały z prawem.

2. Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1) 36(5) ust. 2 w zw. z art. 36[4] ust. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych przez niewłaściwe zastosowanie i dokonanie oceny pracy egzaminacyjnej Skarżącego z zakresu prawa gospodarczego z pominięciem kryteriów ustawowych i gradacji ocen, a w konsekwencji uznanie pracy za niedostateczną, pomimo że praca Skarżącego jest zgodna ze schematem poprawnego, standardowego rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakresu prawa gospodarczego i poglądami aktualnie obowiązującej doktryny i orzecznictwa , a tym samym - pomimo błędnego zastosowania instytucji blokady rachunku bankowego- stanowić powinno to podstawę wystawienia oceny pozytywnej ze względu na przewidzianą w art. 36(4) ust. 10 ustawy o radcach prawnych gradację ocen;

2) art. 721 k.c. w zw. z art. 395 §1 k.c. i art. 353(1) poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że przepis ten stanowi lex specialis wykluczający możliwość zastosowania w umowie pożyczki umownego prawa odstąpienia określonego w art. 395 §1 k.c., podczas gdy przepisy prawa, jak również aktualna ugruntowana doktryna, w tym najwyższe autorytety prawnicze (m.in. prof, dr hab. Ewa Łętowska) dopuszcza zastrzeżenie umownego prawa odstąpienia oraz określenia jego skutków niezależnie od charakteru umowy i świadczenia na zasadnie swobody umów, zgodnie z art. 353(1) k.c. bez wyjątku;

3) art. 395 §2 k.c. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie przez Organ, że zastosowanie umownego prawa odstąpienia będzie zawsze miało skutek odstąpienia ex tunc opisanego w wyżej wskazanym przepisie, podczas gdy strony, w zależności od swej woli, nie tylko mogą zastrzec umowne prawo odstąpienia ( w szczególności, że może ono nastąpić w całości lub z części) i wzajemne obowiązki w razie jego wykonania inaczej niż przewiduje to art. 395 §2 k.c., i to niezależnie od charakteru umowy i świadczeń, do których strony umowy były zobowiązane, co jest poglądem ugruntowanym w doktrynie;

4) art. 353(1) k.c. w zw. z art. 395 §1 kc. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że zastosowanie umownego prawa odstąpienia przy umowie pożyczki, ze zmodyfikowanym skutkiem odstąpienia (odstąpienie częściowe od niewykonanej umowy części umowy pożyczki) na zasadzie swobody umów jest sprzeczne z treścią wyżej wskazanego przepisu, bowiem "sprzeciwia się to naturze stosunku lub ustawie", podczas gdy aktualne orzecznictwo i doktryna, w tym najwyższe autorytety prawnicze (m.in. prof. dr hab. Ewa Łętowska), przyznają możliwość zastosowania umownego prawa odstąpienia na zasadzie swobody umów w każdej umowie cywilnoprawnej, bez wyjątku;

5) art. 458 k.c. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że jeżeli dłużnik stał się niewypłacalny albo jeżeli wskutek okoliczności, za które ponosi odpowiedzialność, zabezpieczenie wierzytelności uległo znacznemu zmniejszeniu, wierzycielowi przysługuje uprawnienie na podstawie tego przepisu, a w konsekwencji uznanie, że umowne prawo odstąpienia z powodu niewypłacalności pożyczkobiorcy lub zmniejszenia lub upadku zabezpieczenia nie może być zastosowane przy umowie pożyczki pomimo tego, że aktualne orzecznictwo i doktryna, w tym najwyższe autorytety prawnicze (m.in. prof. Ewa Łętowska), przyznają możliwość zastosowania umownego prawa odstąpienia w każdej umowie cywilnoprawnej, a także dowolnego określenia przyczyn odstąpienia, na zasadzie swobody umów, zgodnie z art. 353 k.c.;

6) art. 482 k.c. w zw. z art. 353(1) k.c. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że niedopuszczalna jest kumulacja odsetek kapitałowych (tj. wynagrodzenia z tytułu udzielonej pożyczki) oraz odsetek ustawowych za opóźnienie, podczas gdy aktualne trudno orzecznictwo Sądu Najwyższego, jak i doktryna dopuszcza taki mechanizm zawsze w pożycz przypadku, gdy strony tak zgodnie postanowią, na zasadzie swobody umów określonej w art. 353(1) k.c., a w szczególności jeżeli Strony zastrzegły wyraźnie taką możliwość w umowie i są podmiotami gospodarczymi;

7) art. 876 k.c. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że w przypadku, gdy umowa dla po: pożyczki zaciągana jest przez jednego małżonka w ramach jego majątku osobistego, niedopuszczalne jest z uwagi na jedność podmiotów poręczyciela i dłużnika - zabezpieczenie tej pożyczki przez umowę poręczenia, której stroną poręczającą są oboje małżonkowie, w tym małżonek będący jednocześnie dłużnikiem głównym, podczas gdy poręczenie małżonków obejmujące majątek wspólny małżonków i majątek osobisty małżonka dłużnika głównego, nie sprzeciwia się naturze poręczenia, pożyć: bowiem cel zabezpieczenia nie jest zagrożony i zostanie zrealizowany poprzez możliwość zaspokojenie wierzyciela (pożyczkodawcy) z majątku wspólnego zdając małżonków - poręczycieli oraz z majątku osobistego małżonka dłużnika głównego.

Wskazując na powyższe zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości na podstawie art. 145§ 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. oraz o zasądzenie od Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości na rzecz Skarżącego kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw na podstawie art. 200 p.p.s.a. oraz o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. W ocenie Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, a przytoczona przez Skarżącego argumentacja nie może zasługiwać na uwzględnienie.

Skarżący odniósł się do stanowiska organu w piśmie procesowym z dnia 27 lutego 2018 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. zwana dalej "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała nie narusza prawa.

Na wstępie należy pokreślić rolę sądu administracyjnego w tego typu sprawach, który nie jest trzecią komisją egzaminacyjną, ani nie jest rodzajem superarbitra, gdyż nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy, lecz jedynie bada czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym, uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 36(9) ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2017 poz.1870 ze zm.).

Zgodnie art. 36⁴ ust. 1 urp, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 36⁵. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej dotyczącej danego zadania

z części egzaminu radcowskiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów. Pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. (art. 36⁶ ).

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 36⁶ ust. 2 ustawy), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (komisji odwoławczej) w terminie 14 dnia od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 36⁸ ust. 1 ustawy o radcach prawnych). Natomiast od uchwały komisji odwoławczej służy skarga do sądu administracyjnego (art. 36 ⁸ ust. 11 ustawy o radcach prawnych).

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 392/11 oraz z dnia 14 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 489/11), postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu k.p.a., tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych.

Zgodnie z art. 36⁸ ust. 14 pkt 4 ustawy o radcach prawnych Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej. W oparciu o tę delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał Rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej lI stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2016 poz. 100 ze zm.)

Zgodnie z § 5 pkt 3 tegoż rozporządzenia przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną testu lub pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego. Odwołanie od uchwały pierwszoinstancyjnej jest więc zawsze przedmiotem opinii dotyczącej zasadności zarzutów odwołania, którą sporządza wyznaczony członek komisji, ale jej przyjęcie jest wynikiem głosowania wszystkich członków, poprzedzonego dyskusją. Tryb ten gwarantuje pełne rozpoznanie wszystkich zarzutów odwołania i należytą ich ocenę.

Uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione w pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że w świetle wymienionych przepisów, w tym określających charakter i warunki zdania egzaminu radcowskiego, egzaminatorzy i komisje podejmujące uchwały, w ramach posiadanej profesjonalnej wiedzy ustalają wyniki zdających przy zachowaniu pewnego luzu decyzyjnego który związany jest z oceną stanu faktycznego i tylko jawne wyjście poza jego granice może stanowić podstawę do przyjęcia, że naruszenie prawa miało charakter rażący. Sąd nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy.

W niniejszej sprawie Komisja Egzaminacyjna II stopnia odniosła się do w sposób wystarczający do zarzutów podnoszonych w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w K., uzasadniając swoją opinię, co do poprawności oceny Komisji i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów. Komisja II Stopnia opisała pracę Skarżącego wskazując na uchybienia, które w jej ocenie, tak jak w ocenie egzaminatorów, nie kwalifikowały tego zadania na ocenę pozytywną.

Zdaniem Sądu materiał dowodowy sprawy – praca pisemna Skarżącego z części egzaminu radcowskiego obejmującej zadanie z zakresu prawa gospodarczego oceniona stosownie do mających zastosowanie w objętych nią kwestiach faktycznoprawnych przepisów prawa - został prawidłowo uwzględniony i rozpatrzony w ustaleniach organu, zgodnie z regułami postępowania administracyjnego wyrażonymi w przepisach art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., służąc wyjaśnieniu stanu faktycznego w zakresie uzasadniającym zaskarżoną uchwałę.

Organ wskazał na zasadnicze uchybienia w pracy egzaminacyjnej Skarżącego, które legło u podstaw wystawienia oceny niedostatecznej, w świetle uzasadnienia ocen niedostatecznych wystawionych przez obu egzaminatorów. Uchybienia te organ szczegółowo opisał w zaskarżonej uchwale i uzasadnił w wystarczający sposób dlaczego miały one negatywny wpływ na końcowy wynik egzaminu Skarżącego z zakresu prawa gospodarczego. Skarżący ocenę tę podważa szeroko przytaczając post factum argumentację prawną oraz orzecznictwo na potwierdzenie, iż postanowienia umowy którą skonstruował, wraz z załącznikami do niej, mogły być inaczej rozumiane i w konsekwencji ocenione, gdyż stanowiły w sumie dopuszczalne prawem rozwiązanie kazusu egzaminacyjnego z zakresu prawa gospodarczego.

W tym miejscu wymaga podkreślenia, iż celem egzaminu radcowskiego jest przede wszystkim sprawdzenie umiejętności stosowania przepisów prawa w odniesieniu do konkretnego stanu faktycznego, stanowiącego zadanie egzaminacyjne. Skarżący wykazując się wiedzą prawniczą, powinien także wykazać się właściwym przygotowaniem do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Należy także zauważyć, że wiedza w zakresie prawidłowego i zupełnego zastosowania odpowiednich przepisów prawa jest gwarantem właściwego wykonywania zawodu. Egzamin radcowski jest dla predestynującego do zawodu radcy prawnego ostatnim sprawdzianem jego umiejętności.

Zdaniem Sądu, skoro więc zdanie egzaminu ma uprawniać do wykonywania zawodu radcy prawnego, to sporządzany na tym egzaminie projekt winien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym, jako środek skuteczny oraz należycie chroniący interesy strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika. Tym samym zdający powinien w toku egzaminu wykazać się zdobytą wiedzą i nabytymi umiejętnościami w zakresie poprawnego formułowania pism procesowych i stosowania poszczególnych instytucji prawnych. Ocenie egzaminatorów muszą zatem podlegać wszystkie elementy projektu pisma procesowego sporządzanego przez zdającego na pisemnym egzaminie radcowskim, a stwierdzone uchybienia i błędy stanowią podstawę do obniżenia oceny w tym również do poziomu oceny negatywnej.

Jak wynika z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopiero spełnienie wszystkich przesłanek wymienionych w przywołanym powyżej przepisie, pozwala na wystawienie oceny pozytywnej z danej części egzaminu radcowskiego. W wyroku z 13 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1929/12, Naczelny Sąd Administracyjny analizując relację przepisów art. 36(5) ust. 2 oraz 36(4) ust. 10 urp skonstatował, że: "W zależności od stopnia przygotowania do wykonywania omawianego zawodu przez osobę przystępującą do egzaminu wynik ten powinien być jeden, pozytywny albo negatywny, przy czym tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do przejścia do skali ocen pozytywnych (od celującej do dostatecznej)".

Analiza pracy egzaminacyjnej Skarżącego oraz uchwały Komisji II Stopnia, pozwala stwierdzić, że Komisja, oceniając ponownie pracę Skarżącego, nie wykroczyła poza granice określone w przywołanym przepisie. Zaskarżona uchwała zawiera merytoryczną ocenę pracy egzaminacyjnej skarżącego z zakresu prawa gospodarczego, zgodną z opiniami dwóch egzaminatorów, którzy wystawili oceny cząstkowe niedostateczne. W uchwale zostały wskazane prawidłowe elementy pracy skarżącego, jak również błędy w niej zawarte, których charakter i ilość zaważyły jednak o niedostatecznej ocenie z zadania z prawa gospodarczego i negatywnym wyniku egzaminu radcowskiego, a samo wykazanie istotnych błędów pracy świadczy o braku przygotowania do wykonywania zawodu radcy prawnego.

Stwierdzić zatem należy za Komisją II Stopnia, że analiza pracy egzaminacyjnej i uzasadnienia ocen cząstkowych potwierdzają podniesione przez egzaminatorów zastrzeżenia, a waga i liczba uchybień wyklucza zarzuty o braku obiektywizmu i dowolności. W świetle uzasadnienia ocen niedostatecznych wystawionych przez obu egzaminatorów, podstaw negatywnej oceny za pracę z prawa gospodarczego Skarżącego trzeba przede wszystkim upatrywać w tym, że wystawienie noty niedostatecznej stanowiło wypadkową wszystkich stwierdzonych uchybień w pracy egzaminowanego, związanych z nieprawidłowym wypełnieniem niektórych założeń objętych zadaniem, zawarciem w niej zapisów sprzecznych z obowiązującymi regulacjami prawnymi oraz brakiem rozwiązań realnie chroniących interesy strony, na rzecz której zdający miał działać. Te niedostatki okazują się poważniejsze, aniżeli te aspekty zadania egzaminacyjnego, które wypełniono prawidłowo.

W ocenie Sądu, sposób sprawdzenia wiedzy Skarżącego został dokonany prawidłowo zgodnie z obowiązującymi przepisami, ocenę rozwiązania każdego z zadań dokonało dwóch egzaminatorów z dziedzin prawa, których dotyczyła praca pisemna i niezależnie od siebie, a wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest na podstawie uzyskanych wyników cząstkowych.

W kontekście podniesionych w skardze zarzutów jeszcze raz wskazać trzeba, iż Sąd nie ocenia po raz kolejny pracy Skarżącego sporządzonej w ramach zadania egzaminacyjnego z prawa gospodarczego. Zadaniem Sądu jest kontrola prawidłowości prowadzonego postępowania i wydanego rozstrzygnięcia w świetle obowiązującego stanu prawnego, w tym czy ocena dokonana przez Komisję II Stopnia nie ma cech dowolności, uwzględniając kryteria z art. 36(5) ust. 2 urp., wytyczające merytoryczne granice oceny.

W tych okolicznościach Sąd uznał za niezasadne zarzuty podniesione w skardze, w tym co do naruszenia przepisów prawa materialnego, wskazane bowiem przez egzaminatorów uchybienia, jak i przez Komisję prowadzą do wniosku, że Skarżący nie rozwiązał w należytym stopniu zadania egzaminacyjnego zgodnie z interesem reprezentowanej strony. Jak wynika z analizy niniejszej sprawy, zarówno egzaminatorzy, jak i Komisja, mieli podstawy do przyjęcia, że praca Skarżącego nie spełnia wymogów pozwalających na stwierdzenie, że wykazał się on przygotowaniem prawniczym do wykonywania zawodu w sposób należyty i samodzielny.

Sąd, po zbadaniu, czy Komisja w niniejszej sprawie dopuściła się uchybień w procesie oceny pracy Skarżącego, nie stwierdził również naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, Komisja w sposób wyczerpujący rozpatrzyła materiał dowodowy, a w jego ocenie nie wykroczyła poza ramy swobodnej oceny dowodów.

Mając na uwadze powyższe Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.