Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 492/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-10-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 5, art. 7, art. 77 par. 1 i par. 4, art. 75 par. 1, art. 86, art. 80, art. 84, art. 12 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 3 par. 1 i par. 2 pkt 1, art. 134, art. 106 par. 4, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135, art. 103 par. 3
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 4 ust. 1 pkt 1 lit b, c
journal: Dz.U. 1991 nr 17 poz 75
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
article: par. 5, 6
journal: Dz.U. 2001 nr 106 poz 1154
law: Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości.
article: art. 2, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 9, art. 87 ust. 1m art. 89 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Teza: Skoro normodawca konstytucyjny wskazuje, że Rzeczypospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym ( art. 2 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997r.- Dz.U. 78/97/483, sprost. 28/01/319, zm.200/05/1471), w którym obowiązuje zasada równości ( art. 32 ust. 1 Konstytucji), to wymóg wykładni ustawy w zgodzie z Konstytucją nakazuje, by umieszczenie w wydanym na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 142/97/950 ze zm.- w brzmieniu nadanym art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 9 kwietnia 1999 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej- Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, ustawy o kombatantach...- Dz.U. 38/99/360; aktualnie j.t. Dz.U. 42/02/371 ze zm.)- rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. 106/01/1154, zm. 214/05/1801, 227/06/1660) danego obozu przesiedleńczego ma jedynie taki walor, że w konkretnej sprawie strona nie musi prowadzić dowodów, że osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa a pobyt w tych miejscach odosobnienia miał charakter eksterminacyjny dla dzieci do lat 14  w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy. Ani ustawa o kombatantach, ani kodeks postępowania administracyjnego, nie wprowadziły zakazu dowodzenia w postępowaniu przed organem administracji publicznej w trybie art. 75 kpa, że pobyt w obozie innym, niż wymienione w § 5 lub 6 rozporządzenia, był represją w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b bądź c ustawy o kombatantach.

Przeciwna wykładnia prowadziłaby do naruszenia prawa do sądu ( art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) na skutek nierzetelności proceduralnej , skoro w postępowaniu przed sądem administracyjnym niemożliwe jest prowadzenie innych dowodów, niźli uzupełniające z dokumentów i to w warunkach określonych w art. 103 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. 153/02/1270 ze zm.).

TEZY

Skoro normodawca konstytucyjny wskazuje, że Rzeczypospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym ( art. 2 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997r.- Dz.U. 78/97/483, sprost. 28/01/319, zm.200/05/1471), w którym obowiązuje zasada równości ( art. 32 ust. 1 Konstytucji), to wymóg wykładni ustawy w zgodzie z Konstytucją nakazuje, by umieszczenie w wydanym na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 142/97/950 ze zm.- w brzmieniu nadanym art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 9 kwietnia 1999 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej- Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, ustawy o kombatantach...- Dz.U. 38/99/360; aktualnie j.t. Dz.U. 42/02/371 ze zm.)- rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. 106/01/1154, zm. 214/05/1801, 227/06/1660) danego obozu przesiedleńczego ma jedynie taki walor, że w konkretnej sprawie strona nie musi prowadzić dowodów, że osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa a pobyt w tych miejscach odosobnienia miał charakter eksterminacyjny dla dzieci do lat 14  w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy. Ani ustawa o kombatantach, ani kodeks postępowania administracyjnego, nie wprowadziły zakazu dowodzenia w postępowaniu przed organem administracji publicznej w trybie art. 75 kpa, że pobyt w obozie innym, niż wymienione w § 5 lub 6 rozporządzenia, był represją w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b bądź c ustawy o kombatantach.

Przeciwna wykładnia prowadziłaby do naruszenia prawa do sądu ( art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) na skutek nierzetelności proceduralnej , skoro w postępowaniu przed sądem administracyjnym niemożliwe jest prowadzenie innych dowodów, niźli uzupełniające z dokumentów i to w warunkach określonych w art. 103 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. 153/02/1270 ze zm.).


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski ( spr ) Sędziowie NSA Grażyna Radzicka WSA Bożena Popowska Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 28 października 2009 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich. 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia (...) r. nr (...) 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz J. S. kwotę (...) (...) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania /-/B.Popowska /-/M.Dybowski /-/G.Radzicka


UZASADNIENIE

Sygn. IV SA/Po 492/09

U Z A S A D N I E N I E

Ostateczną decyzją z dnia [...] października 2003 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej Kierownik Urzędu) na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 i 2 ustawie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. 87/96/395 ze zm.- dalej ustawa z 1996 r.) przyznał J. S. uprawnienie do świadczenia pieniężnego w maksymalnym wymiarze określonym w art. 3 ust. 1 ustawy z 1996 r. z tytułu deportacji do pracy przymusowej przez III Rzeszę (k. 16 akt administracyjnych).

Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2004 r. (prezentata Urzędu – k. 19 akt administracyjnych) J. S. wniósł do Kierownika Urzędu o przyznanie uprawnień kombatanckich, wskazując w szczególności, że w 1940 r. został przez Niemców deportowany wraz z Matką z [...] do [...]w Prusach Wschodnich; w 1943 r. Niemcy SS osadzili Wnioskodawcę z Matką w obozie [...] – do 1945 r. (k. 18-19 akt administracyjnych).

Decyzją z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] lutego 2005 r.) Kierownik Urzędu utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. W szczególności Kierownik Urzędu podniósł, że obóz w [...] nie został wymieniony w § 6 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. 106/01/1154 - dalej rozporządzenie), który wymienia inne miejsca odosobnienia określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit c. ustawy z 21 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 42/02/371 ze zm. – dalej ustawa o kombatantach), w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Na podstawie dostępnych organowi materiałów źródłowych - "Das nationalsocialistische Lagersystem" CCP Arolsen 1951, ustalono, że brak jest w owym wykazie obozu w Palmnickien. Organ wydający decyzję nie jest uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń, czy ów obóz spełnia charakter obozów wymienionych w art. 4. Uregulowanie delegacyjne wyklucza możliwość ustalania objętych nim okoliczności w drodze stosowania środków dowodowych przewidzianych w kpa. Organ jest związany brzmieniem przepisów rozporządzenia co do charakteru obozów opisanych w art. 4 ustawy o kombatantach.

Prawomocnym wyrokiem z dnia 12 października 2006 r.- IV SA/Po 402/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej WSA) oddalił skargę J. S. na decyzję z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...] o odmowie przyznania J. S. uprawnień kombatanckich z tytułu osadzenia w obozie [...]. Wyrok ów uprawomocnił się dnia 14 listopada 2006 r. - bez sporządzenia uzasadnienia (k. 33-33v akt IV SA/Po 402/05; k. 27, 32-34, 46 akt administracyjnych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawomocnym postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2008 r.- IV SA/Po 55/08 na podstawie art. 161 § 1 pkt 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/1270 ze zm.- dalej ppsa), wobec cofnięcia przez J. S. skargi z dnia 06 lutego 2008 r. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem z dnia 12 października 2006 r.- IV SA/Po 402/05, umorzył postępowanie sądowoadministracyjne (k. 2, 28-28v akt IV SA/Po 55/08).

Pismem z dnia 2 sierpnia 2007 r. J. S. wniósł o "ponowne rozpatrzenie wniosku z dnia 24 sierpnia 2004 r. o przyznanie uprawnień kombatanckich". Do wniosku Skarżący dołączył odpis pisma Instytutu Pamięci Narodowej Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Białymstoku – Ośrodka Zamiejscowego w Olsztynie z dnia 14 lipca 2007 r. nr [...], w którym IPN wskazał, że z akt sprawy [...] dot. zabójstw popełnionych w okresie sierpień 1942- marzec 1945 r. w niemieckim obozie w Królewcu (Konigsberg), a w szczególności ze znajdującego się w aktach odpisu postanowienia z 29 maja 1967 r.- sygn. [...] o umorzeniu postępowania prowadzonego przez niemiecką Prokuraturę [...] w sprawie zbrodni dokonanych podczas marszu ewakuacyjnego i zbrodni popełnionych w [...] wynika, że w miejscowości [...] leżącej w krainie[...] na wybrzeżu Morza Bałtyckiego ok. 40 km na północny zachód od Królewca, na terenie zakładu przetwórstwa bursztynu, znajdował się od 1942 r. niemiecki obóz karny pracy istniejący od 1942 do marca 1945 r., przeznaczony przeważnie dla polskich więźniów, zaś w końcu stycznia 1945 r. do [...] n ewakuowano z obozów [...] kilka tysięcy Żydów, których Niemcy następnie w większości wymordowali (k. 49-50 akt administracyjnych). Po pouczeniu o istocie postępowań z art. 145 § 1, art. 154, art. 156 § 1 kpa, pismem z dnia [...] grudnia 2007 r. J. S. wskazał, że wnosi o wznowienie postępowania w sprawie (art. 145 § 1 pkt 5 kpa; k. 51-52, 54 akt administracyjnych).

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] Kierownik Urzędu na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 i art. 149 § 1 i 2 kpa wznowił postępowanie zakończone decyzją ostateczną z dnia [...] lutego 2005 r. (k. 56 akt administracyjnych).

Decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] września 2008 r.) Kierownik Urzędu na podstawie art. 151 § 1 pkt 1, art. 150 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 kpa, art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i c), art. 21 ust. 1, art. 22 ust. 1 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 42/02/371 ze zm.), odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] lutego 2005 r.

W uzasadnieniu Kierownik Urzędu przedstawił dotychczasowy przebieg zdarzeń procesowych. Nadto wskazał, że jedną z naczelnych zasad postępowania jest zasada trwałości decyzji administracyjnych (art. 16 § 1 kpa). Uchylenie decyzji ostatecznej może nastąpić tylko, gdy okoliczności stanowiące podstawę wznowienia (w rozpatrywanym przypadku nowy dowód w postaci pisma IPN) w konfrontacji z innymi dowodami okażą się na tyle istotne, że wywrą bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcie zawarte w decyzji ostatecznej. Zainteresowany podnosi, że w 1943 r. wraz z mamą został osadzony w obozie dla kobiet i dzieci do lat 12 w dzielnicy miasta [...]. W 1945 r. obóz ten został wyzwolony przez Rosjan. W postępowaniu Strona przedstawiła pismo IPN z którego wynika, że w miejscowości[...] , leżącej w krainie [...] na wybrzeżu Morza Bałtyckiego ok. 40 km na północny zachód od Królewca, na terenie zakładu przetwórstwa bursztynu, znajdował się od 1942 r. niemiecki obóz karny pracy istniejący od 1942 do marca 1945 r., przeznaczony przeważnie dla polskich więźniów. W odpowiedzi na prośbę Urzędu, IPN wskazał, że prokuratura IPN nie jest w stanie ustalić charakteru ww obozu. Z pisma z dnia 06 czerwca 2008 r. wynika, że na terenie obozu dochodziło do egzekucji przebywających tam więźniów. Urząd zwrócił się do Sekcji Ekspertyz Biura Edukacji Publicznej IPN o opinię, czy ww obóz spełnia warunki określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i c) ustawy, lecz z odpowiedzi IPN z dnia 26 marca 2008 r. wynika, że brak jest materiałów umożliwiających ustalenie ww okoliczności. W ocenie organu podnoszone przez Stronę okoliczności – przebywanie w obozie przeznaczonym dla kobiet i dzieci do lat 12 wykluczają, by Zainteresowany przebywał w obozie karnym, o którym mowa w pismach IPN. Strona nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających pobyt w Palmnicken, z wyjątkiem własnego oświadczenia. Analiza twierdzeń Zainteresowanego i złożonych środków dowodowych nie pozwala na uznanie wniosku Strony za zasadny. Przepis art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i c) ustawy o kombatantach nie może mieć zastosowania (k. 119-121 akt administracyjnych).

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy J. S. wskazał, że w 2009 r. przesłał Kierownikowi Urzędu dowody potwierdzające pobyt Wnioskodawcy i Jego rodziny w [...] (oświadczenie świadka A. M.). Śwd. P. C. zeznała, że sąsiedzi J. S. z dziećmi zostali wysiedleni w 1940 r. i następnie osadzeni w obozie [...]. Z powodu 14-dniowego terminu do złożenia wniosku, nie jest w stanie wskazać innych świadków- np. starszych braci Wnioskodawcy (k. 123 akt administracyjnych).

Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] (dalej decyzja z dnia 30 kwietnia 2009 r.) na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a) - c) ustawy o kombatantach utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] września 2008 r.

Przytoczywszy dotychczasowe zdarzenia procesowe, Kierownik Urzędu wskazał, że nie kwestionuje, że Zainteresowany przebywał w czasie wojny w miejscowości [...] na ternie Prus Wschodnich. J. S. wskazywał (ubiegając się o świadczenia kombatanckie czy o jednorazową pomoc z Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie), że przebywał w obozie dla kobiet i dzieci znajdującym się w miejscowości [...]. Przedstawieni przez Stronę świadkowie nie mają wiedzy, w jakim obozie miał przebywać Zainteresowany z matką. Oświadczenia świadków były znane Kierownikowi Urzędu w chwili podejmowania decyzji w trybie zwykłym, jak i WSA. W życiorysie Zainteresowany wyraźnie wskazał, że 1943 r. wraz z matką został osadzony w obozie dla kobiet i dzieci do lat 12 w dzielnicy miasta [...]. Z życiorysu i kwestionariusza osoby ubiegającej się o przyznanie uprawnień kombatanckich (k. 15, 28 akt administracyjnych) wynika, że ojciec Wnioskodawcy nie przebywał w obozie [...] (ojciec przebywał od 1939 r. do 1945 r. w niewoli jako jeniec wojenny w Stalagu 1-A i odnalazł Wnioskodawcę wraz z matką w 1945 r. w Mosinie k. Poznania). Podczas przesłuchania przed Prokuratorem OKŚZPNP w Poznaniu w dniu 28 maja 2008 r. Zainteresowany zeznał, że prawdopodobnie zimą 1945 r. wywieziony został z [...] do [...] , tam rozdzielono go od ojca, który miał odtąd przebywać w męskiej części obozu. W świetle wyjaśnień Strony złożonych w trakcie postępowania zwyczajnego i pism IPN znajdujących się aktach sprawy, należy wykluczyć pobyt Wnioskodawcy w obozie karnym w [...]. IPN w Olsztynie wskazując, że w obozie karnym w [...] mogły przebywać kobiety z dziećmi, oparł się wyłącznie na informacjach pochodzących od samego Wnioskodawcy (k. 161-162 akt administracyjnych).

W skardze z dnia [...] maja 2009 r. J. S. podniósł, że zaskarżona decyzja dotknięta jest sprzecznościami. Organ zarzuca Wnioskodawcy brak dowodów dających podstawę do wznowienia postępowania. Nowym dowodem jest pismo IPN w Olsztynie dnia 10 lipca 2007 r., stwierdzające istnienie obozu karnego w [...] dla Polaków. Poprzednio Kierownik Urzędu odmówił uprawnień kombatanckich "pismem z [...].12.2004 r." z powodu braku ww obozu w spisie RM, poddając w wątpliwość istnienie tego obozu. Ów dowód, przy uwzględnieniu innych dowodów (zeznania świadków) i załączników, daje podstawę do rzeczowego i uczciwego rozpatrzenia sprawy. Brak szczegółowych informacji odnośnie istniejącego obozu karnego z lat wojny ze strony kompetentnych instytucji, nie może działać na niekorzyść Zainteresowanego. Zainteresowany był wówczas dzieckiem i nie potrafił wówczas zgromadzić dokumentów, które stwierdzałyby stan faktyczny. Ustalenia zawarte w decyzji oparte są na subiektywnych wnioskach, poddających w wątpliwość wszystkie wskazane przezeń dowody i zeznania, co prowadzi do fałszywych wniosków. Bardzo krzywdzącym jest poddanie w wątpliwość pobytu Skarżącego w obozie karnym, przeznaczonym dla kobiet i dzieci do lat 12, o którym podaje IPN. W świetle przedstawionych przez Skarżącego dokumentów, dokumentacja zawarta w decyzji jest nie do przyjęcia. Zarzut, że ojciec Skarżącego nie był razem z rodziną, jest niespójny ze sprawą i nie ma najmniejszego znaczenia. Pominięto w decyzji zeznania braci Skarżącego: [...][...] , którzy uczestniczyli w zesłaniu i przeżyli obozowe dolegliwości (k. 2-3 akt IV SA/Po 492/09).

Organ orzekający w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swe stanowisko (k. 5-5v akt IV SA/Po 492/09).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadną.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 153/02/1269, zm. 169/05/1417) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ppsa, sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 134 ppsa, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Trafnie Skarżący zarzuca decyzji z dnia [...] kwietnia 2009 r. i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] września 2008 r. sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału. Rozpatrując sprawę w trybie wznowieniowym, Kierownik Urzędu winien był ocenić zebrany w sprawie materiał dowodowy w świetle nowych dowodów. W szczególności zatem w dacie wydania decyzji z dnia [...] lutego 2005 r. w ogóle brakowało jakichkolwiek dowodów na istnienie obozu w [...]. Już ta okoliczność przemawiała za nad wyraz ostrożną oceną twierdzeń Wnioskodawcy o pobycie w takim obozie.

Jednakże już pismo IPN z dnia 14 lipca 2007 r., a następnie tłumaczenie przysięgłe kopii z akt [...]niemieckiej Prokuratury [...] (k. 49, 81-113 akt administracyjnych), prowadzą do odmiennych wniosków, niźli przyjęte w postępowaniu zakończonym ostateczną i prawomocną decyzją z dnia 23 lutego 2005 r. Tylko dzięki aktywności J. S. - Instytut Pamięci Narodowej, a nadto Kierownik Urzędu - uzyskali wiarygodne informacje, że w[...], na terenie zakładu przetwórstwa bursztynu, w okresie od 1942 r. do marca 1945 r., znajdował się niemiecki karny obóz pracy, przeznaczony przeważnie dla polskich więźniów. Uprzednio oba te podmioty nie dysponowały wiedzą na temat owego obozu. W tym stanie rzeczy, wyszły na jaw istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję (art. 145 § 1 pkt 5 kpa).

Funkcjonowanie obozu karnego dla polskich więźniów w latach 1942 do marca 1945 r., były istotnymi dla sprawy okolicznościami faktycznymi, istniejącymi w dniu 23 marca 2005 r., lecz nie znanymi wówczas Kierownikowi Urzędu. Fakt ów nałożył na Kierownika Urzędu obowiązek należytego wyjaśnienia sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 kpa). Skoro organowi wiadomym było, że J. S. został wysiedlony przez Niemców w 1940 r. wraz z matką i rodzeństwem z [...] do Prus Wschodnich (k. 5-5v, 7, 8, 15, 20=24, 23, 123, 127, 128 akt administracyjnych), to koniecznym było ustalenie, czy J.S. wraz z rodziną umieszczony został w związku z przesiedleniem w obozie przejściowym. W szczególności bowiem od wiosny 1940 r. wszystkich wysiedlanych Polaków z kraju Warty kierowano bezpośrednio do kilku obozów przesiedleńczych, utworzonych w Łodzi (M.Rutowska "Wysiedlenia ludności polskiej z Kraju Warty do Generalnego Gubernatorstwa 1939-41"- Instytut Zachodni 2003 s.33, 209 ). Za daniem wiary odpisom: karty osobowej J. S. z [...] maja 1952 r., ankiety z [...] maja 1952 r. przemawia to, że pobytem na wysiedleniu w czasie II wojny światowej, w 1952 r. przepisy nie wiązały jakichkolwiek uprawnień.

Dowolnym było ustalenie Kierownika Urzędu, że ojciec Wnioskodawcy nie przebywał w obozie [...] ("ojciec przebywał od 1939 r. do 1945 w niewoli jako jeniec wojenny w Stalagu 1-A i odnalazł Wnioskodawcę wraz z matką w Mosinie k. Poznania"; k. 161 akt administracyjnych). Kierownik Urzędu z naruszeniem art. 80 kpa, pominął dowód z odpisu wyciągu z dokumentów Polskiego Czerwonego Krzyża Zarządu Głównego nr [...], z którego wynika, że J. S. ur. 17 lutego 1903 r., starszy strzelec 68 pułku piechoty, został wzięty do niewoli dnia [...] września 1939 r. w Otwocku, a z informacji z dnia [...] czerwca 1940 r. wynika, że osadzony był w Stalagu I-A pod numerem [...]. Jednakże już z odpisu dokumentu z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...] Kierownika Działu Dokumentacji Centralnego Muzeum Jeńców Wojennych w Łambinowicach- Opolu wynika, że J. S., przebywał w obozie jenieckim Stalag I A [...]; za numerem jenieckim [...]; ostatnia informacja w dokumentach pochodzi z dnia [...] lipca 1943 r. i dotyczy zwolnień jeńców ze Stalagu I A (k. 129-130 akt administracyjnych). Z publikacji naukowych wynika, że Niemcy w czasie okupacji część jeńców wojennych zwalniali ze stalagów, kierując ich na roboty przymusowe (tylko w latach 1940-41 ok. 300 tysięcy), co całkowicie pozbawiało przysługujących jeńcom wojennym uprawnień do ochrony i pomocy międzynarodowej (Cz. Łuczak "Polscy robotnicy przymusowi w Trzeciej Rzeszy podczas II wojny światowej" Wyd. Poznańskie 1974 s. 80-81). Już zatem z tego powodu nie było podstaw do przyjęcia, że zwolniony ze Stalagu I A J. S. nie mógł połączyć się po dniu [...] lipca 1943 r. z rodziną w [...] w Prusach Wsch. i zostać następnie oddzielony od żony i dzieci zimą 1945 r., z chwilą przewiezienia ich do obozu w [...]. Przeciwko daniu wiary tej części zeznań J. S. nie przemawia i to, skoro ojciec wrócił odrębnym transportem po ok. miesiącu od powrotu matki J. S. wraz z nim i resztą dzieci. Zgodne z doświadczeniem życiowym było, że J. S. mógł odszukać resztę rodziny po rozdzieleniu w obozie [...] dopiero po powrocie do Polski (k. 155 akt administracyjnych).

Kierownik Urzędu z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 kpa nie przeprowadził dowodu z zeznań żyjących braci Wnioskodawcy- M. S. i A. S. (mających w okresie poprzedzającym zajęcie [...] przez Armię Czerwoną – odpowiednio – ponad 14 i ponad 12 lat), by ustalić fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Na potrzebę przesłuchania obu braci w charakterze świadków, wskazywał J. S. nie tylko w skardze (k. 2 akt IV SA/Po 492/09), lecz i w postępowaniu administracyjnym (k.151-146, 143, 123 akt administracyjnych). Konieczność przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków M. S. i A. S., wynikała nadto z odpisu protokołu zeznań J. S. z dnia [...] maja 2008 r. (k. 155-157 akt administracyjnych). Pozwoliłoby to ustalić, czy Skarżący wraz z rodziną znaleźli się w obozie [...] zimą 1945 r. ( w początku 1945 r. – gdy na terenie Sambii następowało rozprzężenie aparatu niemieckiego – k.157v, 110 akt administracyjnych), czy już w 1943 r. (jak twierdził w kwestionariuszu Skarżący – k. 18 akt administracyjnych ). W ocenie Sądu badającego niniejszą sprawę, brak szczegółowych ustaleń w tej materii – w obliczu braku przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków i ewentualnie zeznań strony (art. 75 § 1, art. 86 kpa) – uznać należy za nieprawidłowe. Takie postępowanie jest w oczywisty sposób sprzeczne z dyrektywami prowadzenia postępowania dowodowego, w szczególności z obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 kpa).

Jedynie na marginesie należy zauważyć, że w odpisie protokołu jest zapewne oczywista omyłka pisarska "w marcu 1943 r.", choć rzeczą oczywistą jest, że [...] zajęły wojska radzieckie w marcu 1945 r. (k. 156v w zw. z k. 49 akt administracyjnych).

Niemiecka nazwa Samland odpowiada polskiej nazwie krainy historyczno-geograficznej Sambia, na terenie której leży Królewiec (Julia Tazbir "Atlas historyczny szkoła średnia do 1815 r. Wyd. Demart 2000 s. 21 "Polska w czasach rozbicia dzielnicowego (XIII w.)".

Zgodnie z art. 106 § 4 ppsa, Sąd Administracyjny bierze pod uwagę fakty powszechnie znane, nawet bez powołania się na nie strony; do postępowania dowodowego, o którym mowa w § 3, stosuje się odpowiednio kpc ( art. 106 § 5 ppsa). Utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego i w doktrynie jest pogląd, że ustawowe określenie "fakty powszechnie znane" (art. 228 § 1 kpc, art. 77 § 4 kpa, art. 153 kpk z 1969 r., art. 168 kpk z 6 czerwca 1997 r.- Dz.U. 89/97/555 ze zm.) obejmuje również fakty historyczne, utrwalone w piśmiennictwie naukowym- te relacje o pewnych mających miejsce w przeszłości zdarzeniach, w tym także politycznych, które w sposób zgodny z zasadami metodologii naukowej, a więc w oparciu o różnorakie źródła, ujawnione zostały przez historyków (wyrok SN z 9.3.1993- WRN 8/93- OSNKW 7-8/93/49; OSP 6/94/117 z glosą J. Tylmana; WPP 2/94/101 z glosą S. Przyjemskiego; PS 4/96/67 z omówieniem J. Gudowskiego; PS 5/96/38 z omówieniem Z. Dody i J. Grajewskiego, akceptowane przez J. Gudowskiego "Kpc- tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo" W.Pr.1998 t.1 s.473 uw.8).

Fakty powszechnie znane mogą być podstawą ustaleń organu administracji publicznej (art. 77 § 4 kpa); służyć także mogą ocenie dowodów, zebranych w postępowaniu.

Wykładnią prawa jest operacja myślowa nie ograniczająca się do wykładni jednego przepisu, lecz operacja, w toku której dokonuje się przekładu zbioru przepisów ogłoszonych w aktach prawodawczych na zbiór norm postępowania równoznaczny jako całość z danym zbiorem przepisów ( M. Zieliński: "Interpretacja jako proces dekodowania tekstu prawnego" WN UAM 1972 s. 26 i n., "Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki" W. Pr. 2002 s. 48 ; Z. Ziembiński "Logika praktyczna" PWN 2002 s. 230). W rozpatrywanej sprawie nie sposób ograniczać wykładni jedynie do przepisu art. 4 ust. 1 ustawy z 1991 r., lecz należy rozważyć całokształt uregulowań dotyczących statusu prawnego kombatantów i osób dotkniętych represjami wojennymi i okresu powojennego, i ich uprawnień. Ustawodawca w trzech ustawach stworzył system norm prawa materialnego, regulujących status i uprawnienia kombatantów i osób represjonowanych, odmiennie regulując przesłanki nabycia ( bądź zachowania) uprawnień kombatanckich (w ustawie o kombatantach) i nabycia prawa do świadczeń pieniężnych ( w ustawie z 1996 r. i w ustawie z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniach pieniężnych i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu (j.t. Dz.U. 60/01/622 ze zm.- dalej ustawa z 1994 r.). W szczególności zatem przesłanki nabycia prawa do świadczenia z ustawy z 1996 r. i z ustawy z 1994 r., nie rodzą uprawnień kombatanckich ani nie pozwalają na zachowanie uprawnień kombatanckich z ustawy o kombatantach.

Intencją ustawodawcy było, by uprawnienia nabyte na podstawie jednej z tych ustaw, nie kumulowały się z uprawnieniami nabytymi na podstawie innej z owych ustaw (mimo, że konkretna osoba z tytułu kolejnych zdarzeń, może nabyć uprawnienia do uzyskania statusu kombatanta, jak i osoby represjonowanej w oparciu o więcej niż jedną z tych ustaw). Dlatego ustawodawca wprowadził zasadę, że świadczenie z ustawy z 1996 r. przysługuje wyłącznie osobom, które nie mają ustalonego prawa do dodatku: kombatanckiego, określonego w przepisach o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego; za tajne nauczanie, przysługującego na podstawie odrębnych przepisów ( art. 1 ust. 2 ustawy z 1996 r.). Podobnie w art. 1 ust. 4 ustawy z 1994 r. ustawodawca określił, że osobie uprawnionej jednocześnie do świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ust. 1, do dodatku kombatanckiego lub świadczenia przysługującego w wysokości tego dodatku określonych w przepisach o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, do dodatku określonego w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, a także do dodatku za tajne nauczanie przysługującego na podstawie odrębnych przepisów bądź do świadczenia pieniężnego określonego w przepisach o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR przysługuje tylko jedno z tych świadczeń lub jeden z tych dodatków- wyższy lub wybrany przez zainteresowanego.

Każdy środek dowodowy- także publikacja naukowa- podlega swobodnej ocenie dowodów (art. 80 kpa). Wśród kryteriów oceny publikacji naukowej można wskazać: zgodność z zasadami metodologii danej dziedziny naukowej, wpływ wynikających z ograniczeń swobody badań naukowych i możliwości publikacji, także identyfikowania się twórcy z daną nacją czy grupą społeczną, która to identyfikacja może (acz nie musi) wpływać na wybór przedmiotu badań, dobór źródeł, sposób wyciągania z nich wniosków i sposób ich prezentacji. Źródła powstałe w Niemczech także podlegały krytyce ze strony polskich uczonych (przykładowo-spośród starszych publikacji- Krystyna Daszkiewicz: "Zbrodnie hitlerowskie w prawie karnym RFN" Instytut Zachodni 1972; Polemika w: Biuletynie Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce" t. XXVIII W.Pr. 1978 s. 240-244).

Zakres działalności Międzynarodowego Biura Poszukiwań w Arolsen przedstawił m. in. długoletni (do dnia 31 grudnia 1977 r.) dyrektor Międzynarodowego Biura Poszukiwań Albert de Cocatrix (w Biuletynie Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce" t. XXIX W.Pr. 1979 s. 265-271). A. de Cocatrix wskazał w szczególności na stały rozwój bazy źródłowej, zawartości Działu dokumentacji archiwalnej dotyczącej małoletnich- w tym obejmującej dzieci urodzone przez polskie robotnice przymusowej i umieszczonych w żłobkach, adoptowanych przez rodziny niemieckie; postępu badań prowadzących do sformułowania "Tymczasowego wykazu obozów koncentracyjnych oraz ich komand poza terenem obozu, a także innych podległych Reichsfuhrerowi SS miejsc uwięzienia w Niemczech i na terenach przez nie okupowanych" Arolsen 1969 r., a także nowej publikacji z 1979 r., zawierającej analityczny katalog obozów i więzień (tamże- s.268, 270).

Nietrafnym jest pogląd Kierownika Urzędu, że "co do zasady nie jest uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń czy konkretny obóz posiada cechy określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b-c ustawy" o kombatantach, bądź że "uregulowanie delegacyjne wyklucza możliwość ustalenia objętych nim okoliczności w zakresie stosowania środków dowodowych przewidzianych przepisami kpa" ( k.32 akt administracyjnych ).

Zagadnienie dopuszczalności każdego dowodu, nie będącego sprzecznym z prawem, jako przejawu rzetelności proceduralnej w postępowaniu administracyjnym, było już wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i doktryny. W szczególności w polskim systemie prawa nie obowiązuje formalna teoria dowodów (wyrok NSA z 9.3.1989-II SA 961/88-ONSA 1/89/33, akceptowane przez zespół sędziów NSA pod red. R. Hausera "Kpa z orzecznictwem NSA, SN i TK" W.Pr.1995 s.165 t.8; odpowiednio- K. Piasecki "Kpc z komentarzem" W.Pr.1989 t.2 s. 412 uw.1). Pod rządem rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.2.1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno- rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz.U. 10/83/49 ze zm.) utrwalonym jest pogląd Sądu Najwyższego, z którego wynika, że przed Sądem ubezpieczeń społecznych dopuszczalne są wszelkie dowody nie zakazane przez prawo procesowe (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 4.3.1997-III Aua 105/97- Apel.W-wa 2/97/7; wyrok SN z 25.7.1997-II UKN 186/97-OSNAP 11/98/342; wyrok SN z 24.5.2001-I PKN 413/00-Mo.Pr.22/01/1102= Rzeczpospolita 24-26.12.2001 s.C1, akceptowane przez A. Krajewskiego "Ubezpieczenie społeczne- praktyczne omówienie z orzecznictwem" WZPP 2002 s.173). Nie sposób wyprowadzać z tego wniosku o niedopuszczalności prowadzenia dowodów z zeznań świadków przed organami administracji w sprawach o zasiłek przedemerytalny. Utrwalonym jest pogląd Sądu Najwyższego, że ustalenie wykonywania zatrudnienia w szczególnych warunkach, jako przesłankę świadczenia, ustalać winien urząd pracy w postępowaniu o przyznanie tego zasiłku (odpowiednio- wyrok SN z 3.11.1994-I PZP 45/94-OSNAP 6/95/74, akceptowany przez J.Gudowskiego-PS 4/98/81).

Już pod rządem Konstytucji PRL z 22.7.1952 r. (j.t. Dz.U. 7/76/36, zm.2/80/81, 11/82/83, 39/83/175) Trybunał Konstytucyjny orzeczeniem z dnia 10.6.1987 r.- P 1/87 (OTK 1987 p.1, akceptowane przez: T. Żyznowskiego "Cywilnoprawna problematyka ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości-wybrane zagadnienia" W-wa 1988 s.55; K. Działochę i S.Pawelę "Orzecznictwo TK 1986-93- wybór, opracowanie, piśmiennictwo" Wyd. Pr. IUSTITIA 1996 s.129 i n.,poz.7; zespół sędziów NSA pod red. R.Hausera- op. cit. s. 167 t. 17) orzekł, że przepisy § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16.9.1985 r. w sprawie zaliczania wartości mienia nieruchomego pozostawionego za granicą na poczet opłat za użytkowanie wieczyste lub na pokrycie ceny sprzedaży działki budowlanej i położonych na niej budynków (Dz.U. 47/85/244) są niezgodne z przepisem art. 88 ust.5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. 22/85/99) i art. 75 kpa. Trybunał Konstytucyjny trafnie zwrócił uwagę w uzasadnieniu owego orzeczenia, że celem art. 88 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości było umożliwienie repatriantom zaliczenia wartości pozostawionego mienia na pokrycie opłat za użytkowanie wieczyste lub ceny sprzedaży działki budowlanej oraz ceny sprzedaży położonych na niej domów, budynków lub lokali. Prawo repatrianta do zaliczenia tego mienia wynikało ex lege z art. 88 ust. 1 owej ustawy i nie wymagało żadnego dowodu do czasu złożenia wniosku o zaliczenie wartości tego mienia w sprawie wcześniej przezeń wszczętej o ustanowienie na jego rzecz użytkowania wieczystego względnie nabycia państwowej nieruchomości. Prawo repatrianta realizowało się dopiero w konsekwencji wszczęcia takiego postępowania i jego zakończenia decyzją administracyjną. Wydanie decyzji musiało być poprzedzone postępowaniem według reguł kpa. Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej- udowodnienie każdego faktu mającego znaczenie prawne może nastąpić za pomocą wszelkich legalnych środków (art.: 7, 75, 76 § 3 i art. 86 kpa). Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd, że jakiekolwiek ograniczenie w tym przedmiocie wynikać może tylko z przepisów ustawowych.

Od czasu wydania owego orzeczenia nastąpił znaczny rozwój nauk prawnych; nastąpiła także zmiana stanu prawnego. Wraz z wejściem w życie art. 1 Konstytucji RP z 1952 r., znowelizowanej art.1 pkt 3 i 4 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 29.12.1989 r. (Dz.U. 75/89/444), utrzymanego w mocy przez art. 77 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17.10.1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą RP oraz o samorządzie terytorialnym (Dz.U. 84/92/426 ze zm.) wprowadzono do porządku prawnego zasadę państwa prawnego, ograniczającego swobodę ustawodawcy zwykłego. W ramach tej zasady w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wskazano prawo do sądu – tym prawa obywatela do rzetelnej procedury ( J. Mikołajewicz "Pojmowaniew orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego RP"- w: "Polskie dyskusje o państwie prawa" pod red. S. Wronkowskiej-W.Sejm.1995 s.99 i n. zwłaszcza s.107-8 i akceptowane przezeń orzeczenia). Z dniem wejścia w życie Konstytucji RP z 2.4.1997 r. Sądy utraciły kompetencje do wydawania niekonstytucyjnych wyroków (art. 8 ust.1 i 2 w zw. z art. 178 ust.1 Konstytucji). Prawo do sądu – także w zakresie rzetelności proceduralnej- określone zostało w art. 45 ust.1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust.1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, ratyfikowanej przez Rzeczypospolitą Polską (art.: 9, 87 ust.1, 89 ust.1 pkt 2 Konstytucji RP). Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 25.1.1995 r.- OTK I/95/219 wskazał, że na prawo do sądu składa się także element materialny- możność prawnie skutecznej ochrony praw strony na drodze sądowej w ramach odpowiednio ukształtowanej procedury; sądy mają obowiązek stosować Konstytucję wprost, chyba że Konstytucja stanowi inaczej, a obowiązkiem sądu jest badanie w każdym przypadku zgodności stosowanego prawa z Konstytucją (art. 8 ust.1 i 2, art.178 ust.1 Konstytucji RP; uzasadnienie wyroku TK z 12.3.2002- P 9/01- OTK A 2/02/14; wyrok SN z 29.8.2001-III RN 189/00-OSNAP 6/02/130).

Niekonstytucyjną i naruszającą zasadę państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), zasadę proporcjonalności ( art. 31 ust. 3), zasadę równości wobec prawa (art.32 ust.1), prawo do sądu w zakresie odpowiednio ukształtowanej procedury (art. 45 ust.1 Konstytucji RP i art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności) byłaby taka wykładnia powołanego rozporządzenia przez to, że bez dostatecznego powodu ograniczeniu uległby katalog środków dowodowych, dopuszczonych w art. 75 § 1 kpa, mimo że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada prawdy materialnej, utrudniając obywatelowi uzyskanie na drodze prawnej uprawnień kombatanckich w sytuacji, gdy obóz, w którym przebywał, nie zostałby ujęty w rozporządzeniu.

Przed sądem administracyjnym niedopuszczalne jest prowadzenie dowodów z zeznań świadków, przeto dowody dopuszczalne w myśl art. 75 § 1 kpa winny być z należytą starannością przeprowadzone przed organami administracji państwowej. Zasady dopuszczania jako dowodu wszystkiego, co nie jest sprzeczne z prawem (w szczególności dokumentów, zeznań świadków, opinii biegłych i oględzin) nie może ograniczać wykładnia prawa, dokonana wbrew zasadzie dokonywania wykładni ustawy i aktu doń wykonawczego w zgodzie z Konstytucją.

Skoro normodawca konstytucyjny wskazuje, że Rzeczypospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym ( art. 2 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997r.- Dz.U. 78/97/483, sprost. 28/01/319, zm.200/05/1471), w którym obowiązuje zasada równości ( art. 32 ust. 1 Konstytucji), to wymóg wykładni ustawy w zgodzie z Konstytucją nakazuje, by umieszczenie w wydanym na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 142/97/950 ze zm.- w brzmieniu nadanym art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 9 kwietnia 1999 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej- Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, ustawy o kombatantach...- Dz.U. 38/99/360; aktualnie j.t. Dz.U. 42/02/371 ze zm.)- rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. 106/01/1154, zm. 214/05/1801, 227/06/1660) danego obozu przesiedleńczego ma jedynie taki walor, że w konkretnej sprawie strona nie musi prowadzić dowodów, że osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa a pobyt w tych miejscach odosobnienia miał charakter eksterminacyjny dla dzieci do lat 14 w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy. Ani ustawa o kombatantach, ani kodeks postępowania administracyjnego, nie wprowadziły zakazu dowodzenia w postępowaniu przed organem administracji publicznej w trybie art. 75 kpa, że pobyt w obozie innym, niż wymienione w § 5 lub 6 rozporządzenia, był represją w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b bądź c ustawy o kombatantach.

Przeciwna wykładnia prowadziłaby do naruszenia prawa do sądu ( art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) na skutek nierzetelności proceduralnej , skoro w postępowaniu przed sądem administracyjnym niemożliwe jest prowadzenie innych dowodów, niźli uzupełniające z dokumentów i to w warunkach określonych w art. 103 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. 153/02/1270 ze zm.)

Za taką wykładnią- prócz argumentów natury historycznej (uzupełnianie wiedzy historycznej o obozach wraz z upływem czasu i dostępem do nowych źródeł; dopiero wtórnie- uzupełnienie wykazu np. o Szczeglin- np. rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 21 października 2005 r. – Dz.U. 214/05/1801, Młyniewo, Gniezno) i prawnej, przemawia także uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2006 r.- II OSK 880/05, wskazujące, że w § 6 rozporządzenia, określając miejsca odosobnienia odpowiadające warunkom z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o kombatantach, wymieniono tylko obozy na terenie Polski, choć obozy odpowiadające wskazanym w ustawie kryteriom znajdowały się na terenie Niemiec i krajów okupowanych. Nie ulega wątpliwości, że niemiecki obóz pracy w[...] ( k.49 ) znajdował się na terenie który do marca 1945 r. był częścią państwa niemieckiego. W wyroku z 14.2.2007 r. – II OSK 313/06- LEX 344535, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że umieszczenie danego obozu w wykazie wydanym na podstawie art.8 ustawy o kombatantach ma tylko takie znaczenie, że w konkretnej sprawie strona nie musi przeprowadzać dowodów stwierdzających, że osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a pobyt w tych miejscach dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny w rozumieniu art.4 ust.1 pkt 1 lit. c ustawy. Nie ma prawnych przeszkód do dowodzenia, że pobyt w innym obozie, nie wymienionym w § 6 rozporządzenia, był represją w rozumieniu art.4 ust.1 pkt 1 ustawy.

Według ustawodawcy, nie nazwa obozu (miejsca odosobnienia), ale fakt podlegania hitlerowskim władzom bezpieczeństwa (art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz c) i funkcja w realizacji eksterminacyjnej polityki okupanta wobec Polaków przesądza o kwalifikacji okresów przebywania jako represji i w konsekwencji o możliwości przyznania uprawnień kombatanckich (wyrok NSA z 6.2.1985- II SA 1789/84- ONSA 1/85/5= OSP 12/85/240). Nakazuje to z ostrożnością traktować np. źródła niemieckie w tym kopię z akt ZSt. 407AR-Z 299/59, w której stwierdzono, że w 1940 r. utworzono w Sztutowie specjalny obóz SS, w 1942 r. przekształcony w "państwowy obóz koncentracyjny". Był obozem pracy ( k.109 akt administracyjnych ). Tymczasem z wiarygodnych badań polskich historyków wynika, że obóz Stutthof rozpoczęto budować w licu i sierpniu 1939 r., a zaczął on funkcjonować dnia 2 września 1939 r. Dnia 1 kwietnia 1940 r. obóz w Stutthofie stał się obozem centralnym pod komendą Maxa Pauly, a starania o przeniesienie Stutthofu na status państwowego obozu koncentracyjnego trwały od 31 stycznia 1940 r. W okresie od 1 kwietnia 1940 r. do 30 września 1941 r. Stutthof był obozem przejściowym ( Durchgangslager ), nosząc nazwę Zivilgefangenlanger Stutthof ( Obóz Jeńców Cywilnych Stuttfof ), nie różniąc się w swej funkcji od innych obozów koncentracyjnych. Dnia 1 października 1941 r. obóz przekształcono w Obóz Pracy Wychowawczej Stutthof ( Arbeitserziehungslager Stutthof ). Dnia 7 stycznia 1942 r. obóz Stutthof przejął Inspektorat Obozów Koncentracyjnych, a dnia 20 lutego 1942 r. oddany został do dyspozycji Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy ( M.Gliński w: "Stutthof hitlerowski obóz koncentracyjny" Warszawa 1988, s.79-90 ). Zmiana statusu prawnego obozu nie ograniczała jego roli eksterminacyjnej wobec Polaków przed dniem 20 lutego 1942 r., a procedury umieszczania w obozach hitlerowskich nie miały na celu ochrony praw umieszczanych, a jedynie skuteczność represji.

Sądowi z urzędu znana jest najnowsza i najpełniejsza monografia traktująca o wysiedleniach ludności polskiej z Wielkopolski (Marii Rutowskiej: "Wysiedlenia ludności polskiej z Kraju Warty do Generalnego Gubernatorstwa 1939-41"- Instytut Zachodni 2003; "Wysiedlanie ludności polskiej w latach 1939-41 z Kraju Warty do Generalnego Gubernatorstwa. Obóz przesiedleńczy na Głównej w Poznaniu" w: "Wizje i rzeczywistość. Studia o społeczeństwie, gospodarce i polityce poświęcone Profesorowi drowi Czesławowi Łuczakowi"- IH UAM 2002 s. 218) jako i starsza literatura przedmiotu ( w szczególności "Położenie ludności polskiej w Kraju Warty 1939- 45. Dokumenty niemieckie" w wyborze i tłumaczeniu Czesława Łuczaka- Wyd. Poznańskie 1987 i Czesława Łuczaka "Polscy robotnicy przymusowi w Trzeciej Rzeszy podczas II wojny światowej"- Wyd. Poznańskie 1974). W szczególności w polskiej literaturze historycznej znana jest instytucja karnych obozów pracy (wśród nich np. obóz w Żabikowie koło Poznania).

W tym stanie rzeczy Kierownik Urzędu (nie zaś podległy Kierownikowi Urzędu urzędnik), winien wystąpić do Prezesa IPN w trybie art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o kombatantach, o wydanie opinii, czy obóz w [...] spełnia przesłanki, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b), lit. c) ustawy.

W przypadku odmowy wydania takiej opinii, Kierownik Urzędu przeprowadzi dowód z opinii biegłego (art. 84 kpa) – historyka o uznanym dorobku i autorytecie naukowym, co do charakteru niemieckiego karnego obozu pracy w [...].

Jedynie przykładowo można wskazać, że dr Maria Wardzyńska - Naczelnik Wydziału Ekspertyz i Opracowań IPN, jest wytrawnym specjalistą z zakresu badań obozów niemieckich- w tym autorką publikacji "Obozy hitlerowskie i ich rola w polityce okupacyjnej III Rzeszy" w: "Obozy hitlerowskie w Łodzi" pod red. A. Głowackiego i S. Abramowicza- Łódź 1998. W szczególności dr Maria Wardzyńska wykryła błąd w tłumaczeniu przysięgłym nr rep.184/2004, dokonanym przez dra P. J., który omyłkowo przetłumaczył słowo Gemeinschaftslager jako obóz mieszany, miast obóz mieszkalny (k. 76 akt administracyjnych, załączonych do akt IV SA/Po 112/07). Nie ulega wątpliwości, że opinia biegłego może wskazywać z przeważającym prawdopodobieństwem, że ów obóz spełniał (bądź nie) owe przesłanki ustawowe. Poznanie sądowe tym bowiem różni się od poznania naukowego, że z uwagi na wymóg szybkości postępowania (art. 12 § 1 kpa), strona nie może oczekiwać na bezsporność wyników badań naukowych, które wielokrotnie wymagają znacznego nakładu czasu.

Skoro zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca naruszają prawo materialne w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy i naruszają prawo procesowe w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ppsa orzekł jak w sentencji.

/-/ B.Popowska /-/ M.Dybowski /-/ G.Radzicka

ja