Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 1015/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2007-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 38 ust. 1 pkt 1, art. 41 pkt 2, , at. 11 ust. 2, art. 106 ust. 4
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec,, Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (sprawozdawca), Protokolant Referent Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy z dnia [...] znak: [...] II. przyznaje [...] A. S. od Skarbu Państwa ( Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 292, 80 ( dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) zł w tym 52, 80 ( pięćdziesiąt dwa 80/100) zł podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] (Nr [...]) wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 11 ust. 2, art. 4, art. 38 ust. 1 i art. 8 ust. 1, pkt 1, ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) i w związku z § 2 ust. 3 i § 5 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 77, poz. 672), po rozpatrzeniu odwołania Z. W. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy N. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z dnia [...] r. (znak: OPS [...]) w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego na potrzeby wymienione we wniosku z dnia [...] r.- utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu stwierdziło, że organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania zasiłku okresowego na potrzeby ujęte we wniosku z dnia [...] r. Ponadto dodało, że sprawa przedmiotowego wniosku była już przedmiotem decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. , które uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego załatwienia. Stąd, przedmiotowa sprawa jest dalszym ciągiem powyższej pierwotnej sprawy.

Następnie od powyższej decyzji odwołanie w dniu [...] r. wniósł Z. W. W treści odwołania podniósł podstawowy zarzut, że zaskarżona decyzja narusza art. 6, 7, 8 i 24 § 3 k.p.a. oraz § 5 rozporządzenia z dnia 19 kwietnia 2005 r. Ponadto podniósł także, że zaskarża postanowienia organu I instancji, z dnia [...] r. (znak: [...]). Ponadto podniósł zarzut, że nie wydano postanowień na wnioski z dnia [...] r. i dnia [...] r. dotyczące wyłączenia pracowników socjalnych tj. Pani W. i K. Stwierdził, ze od dnia 9 sierpnia 2004 r. E. W. została wyłączona bez postanowienia, zaś od dnia 9 sierpnia 1999 r. bez postanowienia została wyłączona U. K. Ponadto stwierdził, że skargi na GOPS przekazywano do tego organu, a komplet dowodów przedstawi ewentualnie adwokat do WSA. Dodał, iż w dniu 13 czerwca 2006 r. zgłosili się w jego miejscu zamieszkania Pan B. i Pani Z. i "sporządzili coś na jakichś papierkach".

Rozpatrując odwołanie organ II instancji orzekł, że zaskarżona decyzja wydana przez organ I instancji nie narusza prawa. Wynika to z tego, że zgodnie z wnioskiem z dnia [...] r. (wpływ do OPS N. w dniu 23 stycznia 2006 r.) Z. W. zwrócił się o świadczenie zwrotne z art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej na opał. Następnie organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję wykonał zalecenia zawarte w kasacyjnej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. znak: [...]. Natomiast w świetle art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Kolei art. 38 ust. 2 ptk 1 tejże ustawy stanowi, że zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej – do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby, z tym, że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie.

Ponadto, zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Z kolei, zgodnie z art. 4 ustawy o pomocy społecznej, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.

Natomiast ze stanu faktycznego tej sprawy wynika, orzekł organ odwoławczy, że pismem z dnia [...] r. (znak: [...]) doręczonym w dniu 31 maja 2006 r. poinformowano odwołującego o terminie wizyty pracownika socjalnego w celu przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego czyli wyznaczono, że odbędzie się on w dniu 2 czerwca 2006 r. w godz. 9 - 14. W wyznaczonym terminie odwołującego nie było w domu, nie zostawił żadnej informacji odnośnie innego terminu wizyty, mimo wcześniejszego pouczenia w tym względzie. Z kolei pismem z dnia 5 czerwca 2006 r. (znak: [...]) wyznaczono odwołującemu nowy termin wizyty na dzień 13 czerwca 2006 r. w godz. 9 - 14 w celu przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego i ponownie pouczono odwołującego, że jeżeli powyższy termin nie będzie mu odpowiadał, o wskazanie innej daty. Następnie, także pismem z dnia 12 czerwca 2006 r. (wpływ do organu I instancji w dn. 12.06.2006 r.) odwołujący cyt. "wyraził wyjątkowo zgodę na wizytę w dniu 13 czerwca 2006 r. o godz. 12.00". Dlatego też, stwierdził organ odwoławczy, w dniu 13 czerwca 2006 r. doszło do próby przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego. Z tej próby aktualizacji wynika, iż odwołujący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zaś jego sytuacja mieszkaniowa nie uległa zmianie. Jednakże podczas wywiadu odwołujący poinformował pracowników socjalnych M. B. i B. Z., że z powodu choroby i molestowania psychicznego nie udziela żadnych informacji i oczekuje, że pracownicy OPS N. poznają jego sytuację z dokumentacji znajdującej się w Ośrodku. Z kolei odwołujący wyprosił pracowników socjalnych ze swego mieszkania, zaś w aktualizacji odwołujący własnoręcznie napisał, iż "pytania pracowników socjalnych były uciążliwe i złośliwe i jest to dla niego niezrozumiałe" . Dodał, iż powinien być stosowany § 5 rozporządzenia, a zachowanie pracowników socjalnych było "rygorystyczne".

Dlatego też, pismem z dnia 19 czerwca 2006 r. (znak: [...]) doręczonym w dniu 21 czerwca 2006 r., organ poinformował odwołującego o przedłużeniu terminu do załatwienia sprawy do dnia 18 lipca 2006 r. w związku ze zgłoszonym w dniu 13 czerwca 2006 r. złym stanem zdrowia i wyproszeniem pracowników socjalnych z domu, bez udzielenia im informacji. Ponadto pismem z dnia 10 lipca 2006 r. (znak: [...]) doręczonym w dniu 12 lipca 2006 r., organ poinformował odwołującego, że z powodu niemożności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, przedłuża termin załatwienia sprawy do 18 sierpnia 2006 r. Jednocześnie pismem z tej samej daty tj. z dnia 10 lipca 2006 r. (znak: OPS [...]) organ poinformował odwołującego o nowym terminie aktualizacji wywiadu, który wyznaczono na dzień 20 lipca 2006 r. w godz. 9-14. zaś pismo to doręczono w dniu 12 lipca 2006 r.

W dniu 20 lipca 2006 r. pracownicy socjalni B. Z. i M. B. udali się do miejsca zamieszkania odwołującego i podjęli kolejną próbę aktualizacji wywiadu środowiskowego, ale nie zastali odwołującego w domu, zaś T. W., żona odwołującego oświadczyła, iż mąż wyjechał kilka godzin wcześniej rowerem (protokół z wizyty w aktach sprawy).

W tej sytuacji, organ I instancji pismem z dnia 25 lipca 2006 r. (znak: OPS [...]), na podstawie art. 50 k.p.a. wezwał odwołującego do osobistego stawiennictwa w swej siedzibie w dniach od 27 lipca do 3 sierpnia 2006 r. celem ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu. Odwołujący tego jednak nie uczynił.

Natomiast organ ustalił na podstawie odcinków renty z ZUS dostarczonych przez odwołującego, że jego dochody wynosiły w marcu , kwietniu i maju 2006 r. po 523,59 zł, a w czerwcu 2006 r. – 522,19 zł, a więc przekraczały kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej i wynoszące 461 zł. Przekroczenie kryterium dochodowego, oznacza brak uprawnienia do otrzymania zasiłku okresowego w zwykłym trybie.

Następnie organ stwierdził, że w świetle do art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek okresowy pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku. Jednak właściwy organ nie znalazł szczególnie uzasadnionych podstaw do przyznania odwołującemu zwrotnego zasiłku okresowego. Zdaniem organu, nie stanowią szczególnie uzasadnionego przypadku załączone do wniosków rachunki za telefon i wodę, dokumentujące te wydatki, szczególnie przy braku współpracy odwołującego z OPS w N. Natomiast art. 4 ustawy o pomocy społecznej, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, czyli jest to ustawowy obowiązek takiej współpracy.

Ponadto, podkreślił organ odwoławczy, przeprowadzenie wywiadu (aktualizacja) jest ustawowym obowiązkiem organu i niezbędną czynnością dowodową przed wydaniem decyzji rozpatrującej wniosek o pomoc społeczną czyli także o przyznanie zasiłku okresowego. Z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, wynika bowiem, że decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, zaś w świetle § 2 ust. 3 cytowanego na wstępie rozporządzenia, wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu.

Dlatego też zdaniem organu II instancji, utrudnianie, a nawet uniemożliwianie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego przez skarżącego , jest wypełnieniem przesłanki z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Z kolei odnosząc się do zarzutów odwołania, organ II instancji twierdził , że także są w całości niezasadne.

Po pierwsze, stwierdził, że nie zostały w tej sprawie naruszone art. 6, 7 i 8 k.p.a.

Po drugie, zgodnie art. 24 § 3 k.p.a., bezpośredni przełożony pracownika jest obowiązany na jego żądanie lub na żądanie strony albo z urzędu wyłączyć go od udziału w postępowaniu, jeżeli zostanie uprawdopodobnione istnienie okoliczności nie wymienionych w § 1, które mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności pracownika. Natomiast w tej sprawie brak jest przesłanek naruszenia tego przepisu, gdyż odwołujący nie wskazał okoliczności, które dawałyby podstawę do jego zastosowania. Dotyczy to także zastosowania art. 24 § 1 kp.a do wyłączenia z postępowania pracowników socjalnych U. K. i E. W., ponieważ odwołujący takich powodów wyłączenia nie uprawdopodobnił, ani nie podał. Dlatego też zaskarżone przez odwołującego postanowienia, z dnia [...] r. (znak: [...]) i (znak: [...]) organu pierwszej instancji odmawiające wyłączenia tych pracowników są zgodne z prawem. Z tych względów chybiony jest zarzut, że nie zostały rozpatrzone wnioski odwołującego o wyłączenie tych pracowników z dnia 28 maja 2006 r. i z dnia 12 czerwca 2006 r., gdyż wnioski te zostały rozpatrzone w/w postanowieniami.

Po trzecie, zaskarżona decyzja nie narusza także § 5 rozporządzenia z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przepis ten stanowi, iż w przypadku, gdy o przyznanie świadczenia ubiega się osoba, co do której mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. Nr 111, poz. 535, z późn. zm.), czyli nie można, ze względu na stan jej zdrowia, uzyskać podczas wywiadu wymaganych informacji lub dokumentów, o których mowa w § 7, pracownik socjalny odnotowuje ten fakt w kwestionariuszu wywiadu. Natomiast, zdaniem organu odwoławczego, w przedmiotowej sprawie doszło do próby przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego, ale zakończyła się ona wyproszeniem z mieszkania pracowników socjalnych przez odwołującego. Ponadto, pracownicy socjalni w treści wywiadu stwierdzili, że wystąpiły w jego trakcie okoliczności uniemożliwiające udzielnie przez odwołującego informacji, co nie oznacza, iż nie mógł on ich udzielić w późniejszym terminie, a ponadto był do tego bezskutecznie wzywany , czyli nie nastąpiło naruszenie tego przepisu. Dlatego też, nawet jeżeli odwołujący cierpi na schorzenie psychiczne nie oznacza to, że automatycznie, ma otrzymać bez żadnego postępowania żądane świadczenia, w tym wypadku specjalistyczne usługi opiekuńcze, jeżeli nie jest osobą ubezwłasnowolnioną. Ponadto, zdaniem organu, bardzo sprawnie zabiega o swoje interesy, a nawet porusza się swym samochodem, często odwiedzając organ I i II instancji, lecz nie jest w stanie udzielić kilku informacji, czy umówić się na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z pracownikiem socjalnym. Z akt sprawy wynika bowiem, że poczytalność odwołującego bywa ograniczona, ale nie jest to zjawisko nagminne.

W skardze do Sądu skarżący podtrzymał w zasadzie zarzuty podniesione w odwołaniu od decyzji organu I instancji.

W szczególności dotyczy to naruszenia przez zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zdaniem skarżącego, przepisów ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. Nr 111, poz. 535 ze zm.) w związku z § 5 ust. 1 cyt. rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. Nr 77, poz. 672). Przepis ten stanowi, że gdy o przyznanie świadczenia ubiega się osoba, do której mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego i nie można ze względu na stan jej zdrowia, uzyskać podczas wywiadu wymaganych informacji lub dokumentów, o których mowa w § 7, pracownik socjalny odnotowuje ten fakt w kwestionariuszu wywiadu środowiskowego.

Po drugie, podnosi zarzut naruszenia art. 11 ust. 2 i art. 14 oraz art. 105 cyt. ustawy o pomocy społecznej. W szczególności art. 11 ust. 2 tejże ustawy stanowi bowiem o przesłankach braku współdziałania skarżącego, co w tej sprawie, jego zdaniem nie wystąpiło, biorąc pod uwagę jego chorobę psychiczną.

Natomiast art. 14 cyt. ustawy stanowi, że w sprawach nieuregulowanych w ustawie o pomocy społecznej należy odpowiednio stosować przepisy k.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z przepisami prawa, do czego na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny jest uprawniony – stwierdzić należy, że kontrolowane rozstrzygnięcie narusza przepisy prawa materialnego jak i prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Ponadto, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W przedmiotowej sprawie oznacza to, że w świetle art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004 r. Nr 64 , poz. 593 ze zm.) zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Z kolei art. 38 ust. 2 pkt 1 tejże ustawy, stanowi, że zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej – do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby, z tym, że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie. Ponadto chociaż skarżący nie spełniał kryterium dochodowego, ponieważ jego dochody w miesiącach marzec, kwiecień i maj 2006 r. wynosiły po 523,59 zł, a w czerwcu 2006 r. – 522,19 zł, czyli przekraczały kryterium dochodowe dla osoby samotne gospodarującej określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy o pomocy społecznej i wynoszące 461 zł to jednak nie uprawniały Z. W. tylko otrzymania zasiłku okresowego w tzw. zwykłym trybie.

W takiej sytuacji, właściwy organ pomocy powinien rozważyć przyznanie tzw. zwrotnego zasiłku okresowego na podstawie art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Zasiłek ten przysługuje w przypadkach szczególnie uzasadnionych, pomimo przekroczenia kryterium dochodowego.

Z kolei, podstawową przesłanką odmowy udzielenia przedmiotowego świadczenia z pomocy społecznej był brak współdziałania ze strony skarżącego, co zdaniem organu, spowodowało brak koniecznej aktualizacji wywiadu środowiskowego.

Ponadto, odnośnie prawidłowego zastosowania i wykładni przepisów ustawy o pomocy społecznej w tego rodzaju sprawach, orzekał także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 października 2007 r. (sygn. akt I OSK 59/07). W przedmiotowej sprawie Sąd podziela to stanowisko.

Po pierwsze, rodzinny wywiad środowiskowy, który jest konieczną ustawową przesłanką do wydania decyzji o odmowie lub przyznaniu danego świadczenia z pomocy społecznej (art. 106 ust. 4 tejże ustawy) stanowi swoiste postępowanie dowodowe. Ma ono na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i ich rodzin (art. 107 ust. 1 cyt. ustawy). Jest on sporządzany na urzędowym kwestionariuszu i stanowi formę protokołu w rozumieniu art. 67 § 2 pkt 2 i 3 k.p.a., w związku z art. .68 § 2 k.p.a. (por. wyrok z dnia 17 czerwca 1994 r. sygn. akt I SA 336/94, publ. OSP 1996 Nr 4/76). Dlatego też, osoby biorące udział w sporządzeniu wywiadu środowiskowego powinny podpisać dokument bezpośrednio po udzieleniu wyjaśnień, a odmowę lub brak podpisu należy omówić w protokole. Rodzinny wywiad środowiskowy obejmuje bowiem czynności pracownika socjalnego zmierzające do ustalenia sytuacji bytowej wnioskodawcy, a w szczególności dotyczy to przeprowadzenia rozmowy w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby (rodziny), zebranie niezbędnej dokumentacji ( § 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie wywiadu środowiskowego (Dz.U. z 2005 r. Nr 77, poz. 672), a także ocenę warunków zamieszkania (por. Załącznik Nr 2, pkt 2 rozporządzenia z dnia 19 kwietnia 2005 r. "Sytuacja mieszkaniowa rodziny/osoby" oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 sierpnia 2007 r. sygn. akt I OSK 1802/06, niepubl.).

Po drugie, z tych względów brak współdziałania Z. W. z pracownikiem socjalnym, co było przyczyną braku aktualizacji wywiadu środowiskowego w świetle dyspozycji art. 11 ust. 2 w związku z art. 4 ustawy o pomocy społecznej wymaga odniesienia do stanu faktycznego w tej sprawie. Oznacza to, że tego rodzaju bierna lub negatywna postawa wnioskodawcy jak w przedmiotowej sprawie nie zwalnia jednak właściwego organu od obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i nie może stanowić podstawy do automatycznego zastosowania art. 11 ust. 2 cyt. ustawy. Oznacza to, że organ powinien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). W szczególności obejmuje to w miarę możliwości, przeprowadzenie wywiadu z rodziną osoby korzystającej z pomocy, dokonanie oględzin miejsca zamieszkania i zebranie danych posiadanych z urzędu. Dopiero, gdy powyższe zebrane dane nie dają podstawy do stwierdzenia istnienia przesłanek przyznania świadczenia, możliwa jest odmowa jego przyznania z powołaniem podstawy prawnej z art. 11 ust. 2 cyt. ustawy o pomocy społecznej.

W przedmiotowej sprawie, organ II instancji w istocie nie ocenił sytuacji bytowej Z. W., uznając, iż jego bierna postawa jest wystarczającą do odmowy przyznania tego świadczenia.

Po trzecie, czynności wywiadu środowiskowego nie zostały utrwalone w formie prawnej wymaganej przepisami. Pracownik socjalny ograniczył się tylko do sporządzenia notatki urzędowej (nazwanej protokołem), w której stwierdził, iż skarżący nie był obecny w zajmowanym przez niego pomieszczeniu. Dokument ten potwierdzał fakt o braku współpracy Z. W. z organem i stanowił podstawę do wydania decyzji odmownej. Narusza to przepisy rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, dotyczące wywiadu środowiskowego, który stanowi szereg czynności postępowania dowodowego (rozmowa, zebranie dokumentów, przeprowadzenie obserwacji) utrwalonych w formie kwestionariusza. Należy podkreślić, że taka forma powinna być zachowana także wówczas, kiedy osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia, utrudnia przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.

Po czwarte, skarżący jest osobą chorą psychicznie (I grupa inwalidzka), co uzasadnia zastosowanie § 5 cyt. rozporządzenia. W takim przypadku wywiad (aktualizację) należało sporządzić, odnotowując jednak, że ze względu na stan zdrowia osoby nie można było zebrać określonych informacji i dokumentów, chociaż wymaga podkreślenia, że część dokumentów została zebrana. Dlatego też, nie można podzielić stanowiska organów, że wywiadu w ogóle nie przeprowadzono, i z tego względu powołany wyżej przepis rozporządzenia nie znalazł zastosowania. Oczywiście, jeżeli organ uznał, że brak możliwości zebrania informacji i dokumentów jednak nie pozostaje w związku z chorobą psychiczną skarżącego, to wniosek taki powinien wyczerpująco uzasadnić w decyzji, wskazując w szczególności, że określonego rodzaju zachowania nie mogą być skutkiem orzeczonego schorzenia psychicznego. Ponadto, stwierdzenie, że Z. W. jest osobą zdającą sobie sprawę z konsekwencji własnych zachowań, w pełni poczytalną i zdolną do logicznego działania jest niewystarczającym ustaleniem w świetle art. 7 i 77 k.p.a.

Po piąte, brak współdziałania osoby z pracownikiem organu nie może świadczyć o nieistnieniu przesłanek do przyznania świadczenia. Dlatego też, jeżeli aktualizacja wywiadu nie została przeprowadzona z przyczyn leżących po stronie skarżącego, to nie uprawniało to automatycznie organu do oceny, że nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o jakim mowa w art. .41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Ocenę istnienia lub braku przesłanek przyznania świadczenia należało bowiem oprzeć na podstawie materiału dowodowego jaki w sprawie zebrano i jaki można było zebrać przez dokonanie wywiadu w dostępnym zakresie (rozmowa z rodziną skrzącego, obserwacja jego warunków zamieszkania), Stąd, stwierdzenie o braku współdziałania osoby z organem I instancji nie jest wystarczające do przesądzenia, że wobec takiej osoby nie zachodzi ewentualnie szczególnie uzasadniony przypadek w świetle art. 41 pkt 2 tejże ustawy – do przyznania zwrotnego zasiłku okresowego.

Jest to bowiem związane z błędnym założeniem , że chociaż skarżący jest osobą chorą psychicznie (karta 46 akt administracyjnych), to w istocie w sprawach z pomocy społecznej powinien być traktowany jako osoba, która samodzielnie i świadomie załatwia swoje potrzeby życiowe, gdy wystąpi taka konieczność. lecz nie wyjaśnia to skąd organy czerpią taką specjalistyczną wiedzę, że zachodziło to także w tej sprawie z pomocy społecznej.

Z tych względów, nie jest prawidłowe założenie, że wywiad w ogóle nie został przeprowadzony w świetle art. 106 ust. 4 cyt. ustawy. Wynika to z tego, że pracownicy socjalni odbyli rozmowy z członkami rodziny skarżącego oraz mieli możliwość oceny warunków jego zamieszkania. Zdaniem sądu, czynności te mieściły się w zakresie rodzinnego wywiadu środowiskowego i powinny zostać potwierdzone w określonym przepisami kwestionariuszu. Natomiast, gdy skarżący utrudniał przeprowadzenie czynności, należało to odnotować dla potrzeb dalszego ustalenia czy odmawiał on współpracy (art. 11 ust. 2 ustawy), czy jego zachowanie było skutkiem choroby psychicznej (§ 5 rozporządzenia w sprawie wywiadu środowiskowego), a przyczyna braku podpisu powinna zostać omówiona (art. 68 § 2 zd. 2 k.p.a.).

Natomiast jedynie częściowo wystąpiło w tej sprawie naruszenie art. 67 § 1 i art. 68 § 1 k.p.a., ponieważ sporządzona w sprawie w istocie adnotacja o braku współdziałania skarżącego z pracownikami socjalnymi była niewystarczająca i nie spełniała wymogów protokołu w postępowaniu administracyjnym. Należy jednak podkreślić, że odnośnie wywiadu środowiskowego, powyższe przepisy postępowania administracyjnego o protokołach są w dużej części zastąpione przepisami rozporządzenia o rodzinnym wywiadzie środowiskowym, które są lex specialis w tym zakresie.

Jednak zasługują na uwzględnienie zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 11 ust. 2, art. 41 pkt 2 i art. 106 pkt 4 cyt. ustawy o pomocy społecznej oraz art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. , w zakresie naruszenia prawa procesowego odnośnie prawidłowego ustalenia stanu faktycznego.

Z tych względów i na podstawie art. .145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji.

O kosztach pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. .250 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c", § 19 pkt 1 w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).