Postanowienie WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1006/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2014-03-19 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 kwietnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego za 2012 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 12 listopada 2013 r., skarżący W.K. zwrócił się o przyznanie mu w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Do wniosku dołączył odpisy postanowienia z dnia 20 czerwca 2013 r. sądu rejonowego zwalniającego go od ponoszenia opłaty od zażalenia oraz zarządzenia prezesa sądu rejonowego z dnia 11 października 2012 r. umarzającego koszty sądowe.

Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę nie uzyskuje on żadnego dochodu, nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. W uzasadnieniu wnioskodawca podał, że nie posiada majątku ani źródła utrzymania, zatem nie stać go na ponoszenie kosztów sądowych.

W związku z powyższym, działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 26 listopada 2013 r., doręczonym w dniu 19 grudnia 2013 r., (dowód: potwierdzenie odbioru k. 102), wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: a) odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawcę i jego małżonkę zeznań podatkowych za rok 2012 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39) lub rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy (PIT-40A), a w przypadku ich nieskładania za ww. rok stosownych zaświadczeń w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, b) dokumentów potwierdzających wysokość przychodów wnioskodawcy i jego małżonki, kosztów uzyskania przychodów oraz dochodów (lub strat) ze wskazaniem ich źródeł za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 października 2013 r. (odpisów dokumentów księgowych, imiennych informacji o wysokości uzyskanych dochodów, zaświadczeń od pracodawców, umów zlecenia i o dzieło, itp.), c) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków i lokat bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdego z małżonków stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, d) oświadczenia małżonki wnioskodawcy w przedmiocie jej majątku, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych) oraz wskazania źródeł i wysokości osiąganych przez nią dochodów, a także dowodów dotyczących dochodów uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy, e) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę lub jego małżonkę miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania wraz z dokumentami je potwierdzającymi, f) w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów i zasobów finansowych – jasnego wskazania przez wnioskodawcę, z jakich środków ponosi on konieczne koszty utrzymania (jak chociażby wyżywienie i opłaty za media), g) oświadczenia, czy wnioskodawca otrzymuje pomoc finansową od członków rodziny, a jeśli tak, to w jakiej wysokości, h) oświadczenia, czy wnioskodawca lub jego małżonka otrzymali w bieżącym roku świadczenia z pomocy społecznej; w przypadku odpowiedzi twierdzącej – przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających charakter tej pomocy oraz jej wysokość, w przypadku odpowiedzi negatywnej – wskazania, czy małżonkowie o taką pomoc się ubiegali, a jeśli tak wskazania przyczyn odmowy jej udzielenia, i) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę lub jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), j) dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia małżonków wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, instytucji finansowych, dostawców mediów, kontrahentów i innych podmiotów, k) oświadczenia, czy względem wnioskodawcy lub jego małżonki jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, a jeżeli tak przedłożenia dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej z ich majątków. Poinformowano też wnioskodawcę, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki tylko w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przedłożył oświadczenie z dnia 27 grudnia 2013 r., w którym podał, że: 1) nie składa żadnych zeznań podatkowych, gdyż nie ma żadnego dochodu, 2) nie uzyskuje dochodu z umów, 3) nie prowadzi dokumentacji księgowej, 4) nie posiada kont, gdyż nie ma środków, 5) nie posiada dokumentów świadczących o wydatkach i kosztach utrzymania, 6) nie korzysta z pomocy społecznej, 7) od 1998 r. posiada rozdzielność majątkową z żoną i każdy z małżonków prowadzi swoje gospodarstwo domowe, 8) nie jest w stanie przedstawić sytuacji i danych odnoszących się do współmałżonki z uwagi na zniesioną wspólność majątkową. Do powyższego oświadczenia wnioskodawca załączył odpis umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 7 kwietnia 1998 r. oraz na okoliczność jego trudnej sytuacji majątkowej przedłożone już wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy odpisy postanowienia sądu rejonowego z dnia 20 czerwca 2013 r. i zarządzenia prezesa sądu rejonowego z dnia 11 października 2012 r., jak również odpis postanowienia NSA z dnia 13 listopada 2013 r. przyznającego mu prawo pomocy w zakresie całkowitym.

Postanowieniem z dnia 28 stycznia 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.

Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł sprzeciw podnosząc, że jego sytuacja materialne jest bardzo trudna. Do sprzeciwu skarżący załączył kserokopie dokumentów przedłożonych wcześniej wraz z wnioskiem, ponownie powołał się także na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt II GZ 644/13.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

Co istotne, po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy (jak w niniejszej sprawie), wnioskodawca może złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Rozpoznanie kolejnego wniosku nie może jednakże polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże bowiem nie tylko strony, ale także sąd. Ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 września 2011 r. sygn. akt II OZ 830/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając na uwadze powyższe zapatrywanie należy wskazać, że nie sposób uznać by wnioskodawca w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy przedstawił nowe okoliczności odnoszące się kompleksowo do jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Analiza złożonego formularza PPF oraz przedłożonych dokumentów i oświadczeń ponownie wykazała, że dane co do sytuacji materialnej wnioskodawcy są rozbieżne a sam wnioskodawca nie chce usunąć wszelkich zaistniałych w tej materii niejasności. We wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zawarto jakichkolwiek danych, które w istocie mogłyby obrazować sytuację majątkową wnioskodawcy. Wszystkie rubryki formularza PPF mające zobrazować ww. okoliczności faktyczne (tj. rubryki od 6 do 11) zostały przez wnioskodawcę wypełnione sformułowaniem "brak".

Stosownie zaś do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ww. ustawy złożone przez wnioskodawcę należycie pouczonego w zakresie obowiązków wynikających z przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami – jak wskazano powyżej - nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jego obecnej, rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd też zarządzeniem z dnia 26 listopada 2013 r. zwrócono się do wnioskodawcy o jego uzupełnienie wskazując jakie oświadczenia oraz jakie dokumenty należy w tej materii złożyć.

Podkreślić należy, że przepis art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy w postaci niedostarczenia dokumentów bądź niezłożenia wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244).

Z odpowiedzi udzielonej na powyższe wezwanie wynikało, że wnioskodawca nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów oraz nie posiada jakiegokolwiek majątku. Skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił, jak nie posiadając - jak twierdzi - żadnego źródła dochodu jest w stanie pokrywać koszty swojej codziennej egzystencji. Może to jedynie oznaczać, że skarżący lub członkowie jego rodziny posiadają inne źródła dochodu, nieujawnione w niniejszej sprawie.

Wnioskodawca musi mieć zaś świadomość, że chcąc skorzystać z prawa pomocy winien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do sytuacji materialnej jego i członków rodziny, a także potwierdzania podnoszonych okoliczności stosownymi dowodami. W rozpatrywanym przypadku wnioskodawca w dalszym ciągu nie dołożył wszelkich starań, by w sposób zupełny i zgodny z rzeczywistością zobrazować swoją obecną sytuację majątkową.

Mając na uwadze opisane okoliczności faktyczne, należy podkreślić, że uchylenie się przez skarżącego od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie prezentowany jest także pogląd, iż bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Powyższego zapatrywania nie może w sposób automatyczny zmienić fakt przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w postępowaniu o sygnaturze II GZ 644/13. Należy mieć bowiem na uwadze, że w postępowaniu przed sądami administracyjnymi każdy wniosek o przyznanie prawa pomocy ocenia się indywidualnie, zestawiając należycie wykazaną i udokumentowaną aktualną sytuację materialną strony z wysokością obciążających stronę kosztów danego postępowania.

Ponadto podkreślić należy, iż rozpoznawany wniosek o przyznanie prawa pomocy jest już kolejnym złożonym przez wnioskodawcę w niniejszej sprawie. Poprzedni został zaś rozpoznany negatywnie z uwagi na niejasności w złożonym oświadczeniu majątkowym oraz nieprawidłowe wykonanie przez wnioskodawcę wezwania do przedłożenia dokumentów źródłowych. Postanowieniem z dnia 23 maja 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, gdyż uznał, iż nie wykazał on, że spełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego prawa. Za niewiarygodne Sąd uznał, iż skarżący nie uzyskuje żadnego dochodu, nie dysponuje żadnymi składnikami majątkowymi, a przy tym prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Doświadczenie życiowe wskazuje bowiem na to, że zaspokajanie codziennych potrzeb życiowych wymaga posiadania najskromniejszych środków finansowych, uzyskiwanych z własnej działalności gospodarczej, stosunku pracy czy też choćby ze środków pomocy społecznej. Tymczasem z oświadczenia skarżącego wynikało, że jest on ich zupełnie pozbawiony, co w świetle zasad doświadczenia życiowego było niewiarygodne.

Zażalenie na ww. postanowienie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2013 r., sygn. akt II FZ 712/13. W jego uzasadnieniu NSA stwierdził, iż celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie m.in. osobom fizycznym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu – art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Jednakże wykonanie tego prawa poprzez przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od wykazania przez osobę ubiegającą się o nie swojej trudnej sytuacji finansowej. Wnioskodawca uchylił się od tego obowiązku i w efekcie Sąd I instancji – w ocenie NSA – nie mógł rozstrzygnąć sprawy inaczej niż odmówić przyznania prawa pomocy. NSA podkreślił też, iż w takiej sytuacji przyznanie tego prawa naruszałoby nie tylko przepisy p.p.s.a., ale również art. 84 Konstytucji RP, ponieważ stanowiłoby nieuzasadnione odstąpienie od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych.

Mając na uwadze powyższe, uznano, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy.

Z tych wszystkich względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.