Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1545/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2009-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
Teza: W razie umorzenia postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości z powodu braku wniosku pochodzącego od wszystkich byłych właścicieli lub ich spadkobierców nie ma przeszkód, by po późniejszym skutecznym złożeniu wniosku przez wszystkie legitymowane osoby rozpoznać go pod kątem przesłanek zwrotu wskazanych w ustawie o gospodarce nieruchomościami.

TEZY

W razie umorzenia postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości z powodu braku wniosku pochodzącego od wszystkich byłych właścicieli lub ich spadkobierców nie ma przeszkód, by po późniejszym skutecznym złożeniu wniosku przez wszystkie legitymowane osoby rozpoznać go pod kątem przesłanek zwrotu wskazanych w ustawie o gospodarce nieruchomościami.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski Sędziowie : WSA Małgorzata Brachel-Ziaja (spr.) WSA Barbara Pasternak Protokolant : Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2009 r. sprawy ze skargi J.K. i M.S. na decyzję Wojewody z dnia 10 czerwca 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej J.K.kwotę 30 zł (trzydzieści złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2003 r. nr [...] Starosta na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 Nr 46 poz. 543 z późn. zm.) oraz art. 104 k.p.a. odmówił zwrotu części działek nr "1" i nr "2" położonych w M. gm. W., w granicach wywłaszczonej parceli gruntowej l. kat. "3" o pow. 0,4230 ha położonej w b. gm. kat. M. - na rzecz M. S. i Z. B..

W uzasadnieniu organ administracji wskazał, że M. S. i Z. B. pismami z dnia 22 i 25 lutego 2000 r. wystąpili z wnioskami o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Ustalono, że przedmiotem żądania jest parcela gruntowa l. kat. "3" o pow. 0,4230 ha położona w b. gm. kat. M., objęta Kw nr [...], powstała z podziału parceli l. kat. "4" stanowiącej współwłasność D. S. w 7/12 części, Z. M. w 1/6 części i K. S. w 3/12 części. Przedmiotowa parcela została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na cele budownictwa decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Urząd Spraw Wewnętrznych Nr [...] z dnia 9 października 1970 roku. Za nieruchomość ustalono odszkodowanie w wysokości 8.629,20 zł.

Wnioskowana do zwrotu parcela l. kat. "3" odpowiada w aktualnym operacie ewidencji gruntów częściom działek ewidencyjnych nr "1" i nr "2" położonym w M. gm. W.. Działki te operatem nr [...] zostały wydzielone z działki nr "5" o pow. 2,2200 ha położonej w M. gm. W., która mocą umowy z dnia 9 kwietnia 2001 r. (akt notarialny Rep. [...]) stała się własnością Giełdy "[...]" S.A. z siedzibą w K..

Dalej organ podał, że zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami legitymację taką posiada przede wszystkim poprzedni właściciel nieruchomości. Jeżeli wywłaszczona nieruchomość stanowiła przedmiot współwłasności, jej zwrot może nastąpić tylko za zgodą wszystkich współwłaścicieli. W przypadku śmierci właściciela wywłaszczonej nieruchomości, legitymację procesową w przedmiotowej sprawie posiada jego spadkobierca lub spadkobiercy. Jeżeli spadkobierców jest kilku, niezbędna jest zgoda wszystkich.

Odnosząc powyższe uwagi do przedmiotowej sprawy organ administracji stwierdził, że wniosek o zwrot wywłaszczonej parceli I. kat. "3" b. gm. kat. M. winien pochodzić od spadkobierców D. S., legitymujących się prawomocnym postanowieniem sądowym stwierdzającym nabycie praw do spadku, a także od Z. M. i od K. S.. Natomiast w przedmiotowej sprawie o zwrot parceli l. kat. "3" wystąpili jedynie M. S. i Z. B., mimo, że w aktach sprawy znajdują się trzy postanowienia Sądu Rejonowego dla K. Wydział l Cywilny o stwierdzeniu nabycia spadku:

– postanowienie z dnia [...] kwietnia 2001 r. sygn. akt. [...], zgodnie z którym spadek po K. S. nabyli: siostra Z. B. z domu S. w 1/5 cz., bracia: W. S., P. S. i J. S. - po 1/5 cz., bratanice: Z. J. z domu S. i W. M. z domu S. - po 1/15 cz. oraz bratanek A. S. w 1/15 cz. z dobrodziejstwem inwentarza,

– postanowienie z dnia 10 sierpnia 2000 r. sygn. akt. [...], zgodnie z którym spadek po J. S. nabyli: syn T. S. oraz córki J. K. i M. J. - po 1/3 części

– oraz postanowienie z dnia [...] lutego 2001 r. sygn. akt. [...], zgodnie z którym spadek po P. S. nabyli: żona A. S. oraz syn M. S. - po 1/2 części.

Organ I instancji wielokrotnie "wzywał wnioskodawców do uzupełnienia wniosków poprzez dołączenie się do nich wszystkich poprzednich współwłaścicieli wywłaszczonej parceli", a w przypadku ich śmierci, doręczenia postanowień sądowych stwierdzających nabycie praw do spadku po zmarłych oraz złożenie wniosku o zwrot nieruchomości przez wszystkich spadkobierców, jednakże braki te nie zostały uzupełnione. Brak wniosku pochodzącego od wszystkich uprawnionych skutkować musiał wydaniem decyzji odmawiającej zwrotu nieruchomości.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyli M. S. i Z. B., domagając się jej uchylenia i "wyznaczenia dodatkowego terminu w celu przedłożenia brakujących postanowień sądowych", w szczególności stwierdzającego nabycie spadku po D. S.. Postępowanie w tej sprawie jest obecnie w toku i powinno zakończyć się na początku maja 2003 r. Niezwłocznie po uprawomocnieniu się postanowienia w tym przedmiocie zostanie ono przedłożone organowi.

Decyzją z dnia 10 czerwca 2003 r. znak: [...] Wojewoda na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił stanowisko organu l instancji. Wskazał, że art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami statuuje bezwzględny wymóg, aby wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości pochodził od wszystkich byłych współwłaścicieli lub ich spadkobierców. Odnosząc się do prośby wnioskodawców o wyznaczenie dodatkowego terminu Wojewoda wskazał, że pismem z dnia 6 maja 2003 r. nr [...] zwrócił się do wnioskodawców o przedłożenie materiałów niezbędnych do uzupełnienia postępowania i wydania rozstrzygnięcia, wyznaczając im 14 - dniowy termin na dostarczenie wymaganych dokumentów. Wnioskodawcy otrzymali to pismo w dniu 9 maja 2003 r. i mimo upływu zakreślonego terminu nie przedłożyli żadnych dokumentów. W związku z powyższym zasadne było rozpoznanie odwołania w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i utrzymanie decyzji organu l instancji w mocy, wobec nie złożenia wniosku o zwrot nieruchomości przez wszystkich uprawnionych.

Powyższą decyzję zaskarżyli do sądu administracyjnego Z. B. i M. S.. Wskazali, że zwrócili się o wyznaczenie dodatkowego terminu do załatwienia spraw spadkowych po D. S., W. S., A. S., P. S. i S. S.. Mimo zapewnień, że sprawy te zostaną załatwione w maju, tak się nie stało, dlatego też nie byli w stanie przedłożyć w zakreślonym terminie stosownych dokumentów. Podkreślili, że żaden z organów prowadzących postępowanie administracyjne nie pouczył ich o możliwości wnioskowania o zawieszenie postępowania, a dowiedzieli się o tym dopiero w toku postępowań spadkowych w sądzie. Wystąpienie w tej sprawie okazało się spóźnione, albowiem została już wydana decyzja z dnia 10 czerwca 2003 r.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Podniósł, że zarzut braku zawiadomienia o możliwości zawieszenia postępowania nie wpłynął na prawidłowość decyzji. Dla uzasadniania tezy o konieczności złożenia wniosku przez wszystkich współwłaścicieli bądź ich spadkobierców odwołał się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W trakcie postępowania sądowoadministracyjnego zmarła skarżąca Z. B., a w jej miejsce do niniejszego postępowania wstąpiła J. K. - zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego dla K. w K. z dnia [...] grudnia 2006 r. sygn. akt [...] jedyna spadkobierczyni skarżącej.

Wyrokiem z dnia 11 lipca 2008 r. sygn. akt II SA/Kr 528/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu tego wyroku wskazano, że to na organie administracji spoczywa obowiązek dbałości, by postępowanie administracyjne toczyło się z udziałem wszystkich niezbędnych stron postępowania. Tymczasem w niniejszej sprawie organy prowadzące postępowanie starały się przerzucić ten obowiązek na wnioskodawców. Brak udziału w postępowaniu wszystkich podmiotów, którym przysługuje przymiot strony stanowi przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego, co w konsekwencji prowadzi do uchylenia wydanych w sprawie decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.).

Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Wojewody oraz "S". S.A. w K. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 września 2009 r. sygn. akt I OSK 1357/08 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zaskarżona decyzja wraz z poprzedzającą ją decyzją Starosty podlegały uchyleniu, ponieważ naruszały przepisy postępowania w sposób, który miał istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 190 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sąd, któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W wymienionym wyżej wyroku z dnia 23 września 2009 r. sygn. akt I OSK 1357/08 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że słuszne było zawarte w zaskarżonym orzeczeniu założenie, iż wniosek o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, jeśli była ona przedmiotem współwłasności, pochodzić musi od wszystkich współwłaścicieli, bądź muszą oni złożyć stosowne oświadczenie, iż wyznaczyli osobę na rzecz której ma nastąpić zwrot. W rozpoznawanej sprawie nie wszyscy spadkobiercy byłego właściciela podpisali się pod wnioskiem o zwrot nieruchomości i dlatego organy trafnie uznały, że wniosek ten nie jest kompletny i nie spełnia wymogów art. 136 ust. 3 cyt. ustawy. Sąd II instancji odmiennie ocenił jednak skutki takiego stanu rzeczy uznając, że wymóg podpisania wniosku przez wszystkie legitymowane do tego osoby w żadnej mierze nie jest równoznaczny z ustaleniem stron postępowania. Wniosek spełniający wymagania formalne (w badanej sprawie podpisy wszystkich spadkobierców) inicjuje postępowanie administracyjne przed organem, zaś obowiązkiem organu jest ustalić strony tego postępowania. W postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości obok byłego właściciela lub jego spadkobierców występują inne podmioty, którym przysługuje przymiot strony. Brak pod wnioskiem podpisu wszystkich współwłaścicieli sprawił, że organ nie mógł skutecznie wszcząć postępowania administracyjnego. W opisanej sytuacji organy administracji winny były jednak umorzyć postępowanie administracyjne, a nie orzekać merytorycznie o odmowie zwrotu nieruchomości.

Będąc związanym powyższym stanowiskiem - na mocy powołanego wyżej art. 190 p.p.s.a. - Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił wydane w niniejszej sprawie przez organ I i II instancji rozstrzygnięcia, bowiem załatwiały one wniosek o zwrot merytorycznie - odmownie, podczas gdy powinna zapaść decyzja umarzająca postępowanie ze względów procesowych. Podkreślenia wymaga, że wydanie decyzji orzekającej o wniosku co do istoty (uwzględniającej go lub odmawiającej jego uwzględnienia) powoduje, że w przyszłości nie jest już możliwe ponowne orzekanie w danej sprawie administracyjnej. Tak więc w przypadku, gdyby wnioskodawcy ustalili krąg spadkobierców byłych właścicieli i dołączyli wnioski od zwrot przedmiotowej nieruchomości od wszystkich tych spadkobierców, organ administracji nie mógłby tego wniosku rozpoznać pod kątem przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości wymienionych w art. 136 i nst. ustawy o gospodarce nieruchomościami. W tej sytuacji należałoby umorzyć postępowanie, a każde inne rozstrzygnięcie byłoby nieważne z mocy art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., bowiem dotyczyłoby sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Skutku takiego nie wywołuje decyzja o umorzeniu postępowania, która powinna była zapaść w niniejszej sprawie. W razie umorzenia postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości z powodu braku wniosku pochodzącego od wszystkich byłych właścicieli lub ich spadkobierców nie ma przeszkód, by po późniejszym skutecznym złożeniu wniosku przez wszystkie legitymowane osoby rozpoznać go pod kątem przesłanek zwrotu wskazanych w ustawie o gospodarce nieruchomościami.

Orzekając ponownie w niniejszej sprawie organy administracji powinny przed wydaniem decyzji zwrócić się do wnioskodawców o wskazanie pozostałych osób uprawnionych do żądania zwrotu oraz o dołączenie do akt wniosków pochodzących od wszystkich tych osób. Zgodnie z art. 9 k.p.a. powinny również pouczyć wnioskodawców, iż skutkiem niewykonania powyższego będzie umorzenie postępowania.

Wydanie decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zamiast decyzji o umorzeniu postępowania stanowi naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Starosty podlegały uchyleniu na mocy art. 145 § 1 pkt 1 "c" p.p.s.a.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.