Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 934/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Sędzia WSA Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi R. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 lipca 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 8 kwietnia 2019 r. R. Ż. wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – M. S.

Decyzją z dnia 11 czerwca 2019 r. Wójt Gminy odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazując, że okoliczność rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie została potwierdzona wywiadem środowiskowym ze względu na kilkukrotne nie zastanie strony w miejscu zamieszkania matki. Nadto organ pierwszej instancji wyjaśnił, że M. S. jest wprawdzie osobą niepełnosprawną, wymagającą pomocy drugiej osoby, ale jej niepełnosprawność powstała po ukończeniu przez nią 25 roku życia.

W decyzji z dnia 23 września 2019 r. uchylającej ww. decyzję organu pierwszej instancji i przekazującej sprawę do ponownego rozpatrzenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze za konieczne uznało m.in. przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania M. S. i uzupełnienie oświadczenia skarżącej o szczegółowe sprecyzowanie zakresu opieki sprawowanej nad matką.

Decyzją z dnia 20 listopada 2019 r. Wójt Gminy odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazując, że nie przysługuje jej ono ze względu na powstanie niepełnosprawności matki strony po ukończeniu 25. roku życia.

Decyzją z dnia 18 lutego 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło ww. decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Zdaniem organu odwoławczego zbyt ogólnikowe treści zawarte w wywiadzie środowiskowym i oświadczeniu skarżącej nie pozwalają na ustalenie, czy rozmiar sprawowanej opieki w istocie wyklucza aktywność zawodową skarżącej. Kolegium za niezbędne uznało przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania M. S. oraz skorzystanie z innych możliwości dowodowych w celu wyjaśnienia, czy stała opieka faktycznie przez skarżącą jest sprawowana, czy jest to opieka, czy też pomoc z uwagi na orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz czy skarżąca jest jedyną osobą, która zobowiązana jest do alimentacji M. S. i jedyną osobą mogącą opiekę sprawować.

Decyzją z dnia 7 maja 2020 r. Wójt Gminy w oparciu o art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych odmówił przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ wskazał, że M. S. jest wprawdzie osobą niepełnosprawną, wymagającą pomocy drugiej osoby, ale jej niepełnosprawność powstała po ukończeniu przez nią 25. roku życia.

M. S. ma sześcioro dzieci, spośród których jedno jest osobą niepełnosprawną, a pozostałe pracują zawodowo. Wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad matką przez 8 godzin dziennie, świadcząc pomoc w zapewnieniu jej niezbędnych potrzeb życiowych związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, z codzienną higieną osobistą, zakupami i podawaniem leków. M. S. potwierdziła, że wnioskodawczyni sprawuje stałą opiekę. Wnioskodawczyni pracowała zawodowo do 31 grudnia 2009 r., następnie zarejestrowana była w Powiatowym Urzędzie Pracy, nie podejmowała zatrudnienia ze względu na chorobę córki, zaś od maja 2018 r. sprawowanie opieki nad matką uniemożliwia jej podjęcie pracy.

W odwołaniu od powyższej decyzji R. Ż. zarzuciła organowi pierwszej instancji błędną wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z uwagi na pominięcie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

Decyzją z dnia 27 lipca 2020 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) – dalej jako "k.p.a." oraz art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Kolegium wskazało, że za niezbędne uznało przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego w oparciu o art. 136 k.p.a. Z tego względu Kolegium wystąpiło do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w ramach pomocy prawnej (art. 52 k.p.a.) o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z M. S.. Taki wywiad został przeprowadzony w dniu 16 lipca 2020 r. W trakcie wywiadu ustalono, że M. S. potrzebuje stałej opieki i pomocy osób drugich z uwagi na znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji. Porusza się przy pomocy balkoniku. Opiekę sprawuje córka R. Ż., która dojeżdża do niej 15 km i pomaga w codziennych czynnościach takich jak: mycie, kąpanie, przygotowywanie i podanie posiłków, wożenie do lekarza, robienie zakupów, realizowanie recept, przygotowywanie leków, pranie i sprzątanie. Skarżąca jest u matki codziennie rano lub po południu i przebywa u niej przez osiem godzin, wykonując czynności związane z opieką nad nią. M. S. nie prowadzi samodzielnego gospodarstwa domowego, bo mieszka z dwoma synami. Syn W. pracuje w systemie zmianowym, a syn S. jest na rencie, bo cierpi na zaburzenia psychiczne. W wywiadzie środowiskowym podano, że wnioskodawczyni opiekuje się również bratem S. M. S. ma sześcioro dzieci, z których - oprócz wskazanych wyżej - w N. mieszka jeszcze J. S.. Córka B. K. mieszka w G., a syn H. w K.

M. S. w toku wywiadu środowiskowego złożyła oświadczenie, że mieszka z dwoma synami, z których jeden pracuje, a drugi jest na rencie. Córka R. Ż. opiekuje się nimi, od kiedy wymaga ona ciągłej opieki. M. S. porusza się przy pomocy balkonika lub kul. Nie może sobie przygotować obiadu, zrobić zakupów, gotować. Sama jednak je posiłki i zażywa przygotowane lekarstwa. We wszystkich czynnościach, takich jak ubieranie, kąpanie pomaga jej córka. Wskazała także, że zawsze ktoś z nią jest, jak córka jedzie do domu.

W oparciu o informacje organu pierwszej instancji, oświadczenia skarżącej, wskazany wyżej wywiad środowiskowy i oświadczenie M. S. Kolegium stwierdziło, w przeciwieństwie do organu pierwszej instancji, że skarżąca nie sprawuje nad matką stałej, całodobowej opieki, uzasadniającej przyznanie wnioskowanego świadczenia, ale pomaga matce w codziennych czynnościach. Zdaniem Kolegium normalną rzeczą jest pomoc członkowi najbliższej rodziny w podeszłym wieku w zakupach, sprzątaniu, praniu, prasowaniu, przygotowywaniu posiłków i czynnościach higienicznych, a nawet asystowaniu w czasie wizyt u lekarza. Pomoc taka byłaby zapewne przez skarżącą świadczona matce z racji jej wieku nawet w sytuacji, gdyby nie legitymowała się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zakres wskazanej opieki to czynności zaliczane do czynności dnia codziennego, wykonywane niezależnie od innych czynności związanych z opieką nad osobą niesamodzielną czy chorą, wymagającą stałej, długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Z oświadczeń skarżącej i M. S. wynika, że skarżąca sprawuje opiekę osiem godzin dziennie, co oznacza, że M. S. pozostałą część doby pozostaje pod opieką synów, z którymi mieszka. O ile wątpliwości może budzić sprawowanie opieki przez syna S., to taką opiekę może sprawować syn W., pracujący na zmiany. Kolegium zauważyło, że skarżąca opiekuje się matką "zmianowo" - rano lub po południu, co uzasadnia takie stwierdzenie. Oprócz tego w tej samej miejscowości mieszkają inne dzieci M. S. i możliwe jest doraźne świadczenie przez nie pomocy, skoro są osobami zobowiązanymi do alimentacji matki.

Kolegium uznało w konsekwencji , że skarżąca nie sprawuje opieki nad M. S. w sposób uniemożliwiający jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Matka skarżącej, jak wynika z treści orzeczenia o niepełnosprawności, wymaga stałej, długotrwałej opieki lub pomocy, a skarżąca jej w sposób stały nie sprawuje. Taką stałą opieką nie jest bowiem opieka nawet w ramach deklarowanej liczby godzin. Oprócz tego, w ocenie Kolegium, zakres codziennej opieki, jaki deklaruje skarżąca, nie zajmuje tyle czasu, bowiem wskazane czynności nie są przez nią z pewnością wykonywane w całości codziennie. Można zatem przyjąć, że skarżąca mogłaby podjąć zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, jeżeli nie w całym, to w częściowym wymiarze czasu pracy.

Zdaniem Kolegium rozmiar opieki musi być na tyle duży, aby całkowicie uniemożliwiał on podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. Jeżeli sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn, takich jak np. brak pracy, czy swój stan zdrowia, to świadczenie takie nie będzie przysługiwało. Nie każda zatem rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, a jedynie takie, których celem jest sprawowanie opieki. Sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej winno na tyle wypełniać czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową.

Kolegium stwierdziło, że skarżąca pozostawała w zatrudnieniu do 31 grudnia 2009r. Następnie, jako osoba bezrobotna pobierała zasiłek dla bezrobotnych. Nie podejmowała zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad córką. Z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła po otrzymaniu przez jej matkę orzeczenia o niepełnosprawności. Do tego czasu pozostawała na utrzymaniu męża, prowadząc z nim wspólne gospodarstwo domowe.

Nadto Kolegium stwierdziło, że matka skarżącej nie spełnia kryterium wieku, jeżeli chodzi o nabycie stopnia niepełnosprawności tj. do ukończenia 25 roku życia, podczas gdy w czasie orzekania w niniejszej sprawie przepis art. 17 ust. 1b ustawy obowiązywał w brzmieniu niezmienionym. Skoro ustawodawca nie wykonał ciążącego na nim obowiązku zmiany powołanego unormowania, Kolegium nie może tego dokonać samodzielnie i dostosować brzemienia powołanego przepisu do istniejącego w niniejszej sprawie stanu faktycznego, t.j. wieku, w którym osoba wymagającej opieki stała się osobą niepełnosprawną.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję R. Ż. wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i ustalenie, że skarżąca od dnia złożenia wniosku nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i pominięcie treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Nadto wskazała, że pozostałe przesłanki przyznania świadczenia zostały przez nią spełnione, co nie zostało przez organ zakwestionowane.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - dalej jako: "p.p.s.a.", sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 133 § 1 zdanie drugie p.p.s.a. w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn.zm.).

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111) – zwana dalej "ustawą", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. matce albo ojcu,

2. opiekunowi faktycznemu dziecka,

3. osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Skarżąca w dniu 8 kwietnia 2019 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności , datowanym na dzień 19 marca 2019 r. , z którego wynika, że nie da się ustalić, od kiedy niepełnosprawność istnieje.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W niniejszej sprawie organy obu instancji uznały, że skarżąca nie spełnia warunku do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1b ustawy, ponieważ ze wskazanego orzeczenia nie wynika, aby niepełnosprawność matki skarżącej powstała w okresach życia ujętych w art. 17 ust. 1b ustawy.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalone jest stanowisko, że przy rozważaniu kwestii, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ustawy, pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką, nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443; publ. OTK-A 2014/9/104).

Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji ww. wyroku orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Przedmiotowy wyrok jest tzw. wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. W konsekwencji atrybut konstytucyjności albo niekonstytucyjności nie jest przypisywany całemu aktowi prawnemu albo jego jednostce redakcyjnej (przepisowi), lecz jego fragmentowi, a ściślej rzecz biorąc jakiejś normie (normom) wywiedzionej z tego przepisu. Wyrok zakresowy rozstrzyga o przepisie, którego rozumienie nie jest sporne, lecz zarzut niekonstytucyjności odnosi się do wyraźnego zakresu zastosowania tego przepisu (por.: M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 104).

Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż jak zasadnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 1 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 366/15 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl), możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 ustawy i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem przypadek tzw. pominięcia prawodawczego, które polega na wskazaniu przez Trybunał braku pewnych treści normatywnych w kontrolowanym przepisie (por. A. Kustra, Wyroki zakresowe Trybunału Konstytucyjnego, Przegląd Sejmowy, nr 4/2011, s. 60). Trybunał Konstytucyjny derogował bowiem fragment pełnego i jednoznacznego pod względem zakresowym przepisu, realizując tym samym klasyczną i nie budzącą kontrowersji funkcję "negatywnego prawodawcy" (por. S. Wronkowska, Kilka uwag o "prawodawcy negatywnym", Państwo i Prawo nr 10/2008).

Stanowisko to Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela.

Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust. 1b ustawy nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis we wskazanym w wyroku zakresie domniemania konstytucyjności.

Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Omawiany przepis ustawy - art. 17 ust. 1b - jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie - nie powinien mieć od tego momentu zastosowania.

Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. Zgodnie z art. 6 k.p.a. , organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów.

Trybunał Konstytucyjny nie może uzasadnieniem swego wyroku przesądzić o tym, że jednoznaczna sentencja wyroku może obowiązywać w innym zakresie, niż wynika to z jej brzmienia lub z zasad prawa konstytucyjnego (art. 190 Konstytucji RP), które obowiązują także Trybunał, stojący na straży ich przestrzegania. Ani treść uzasadnienia wyroku, ani tym bardziej interpretacja fragmentu uzasadnienia nie może modyfikować treści sentencji wyroku, ani też zmieniać wynikających z przepisów prawa skutków orzeczeń wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny.

Skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego odniósł bezpośredni skutek, to zadaniem sądu administracyjnego jest ustalenie możliwości jego zastosowania zgodnie z wzorcem konstytucyjnym. Zawarta w sentencji wyroku Trybunału derogacja nie powoduje bowiem powstania luki konstrukcyjnej, a zmodyfikowany przepis 17 ust. 1b ustawy, w dopełnieniu z ust. 1 tego artykułu, może być stosowany.

Jak już podniesiono, wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, ta zaś w przedmiotowej sprawie jednoznacznie stanowi o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Przedmiotowym wyrokiem Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją RP przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, który stanowił podstawę orzekania w niniejszej sprawie.

Rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia, określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została uznana za niekonstytucyjną.

W niniejszej sprawie organy obu instancji wadliwie uznały, że skarżąca nie może uzyskać przedmiotowego świadczenia z tego względu, niepełnosprawność jej matki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia albo w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Jednak powyższe stanowisko Sądu nie oznacza, że skargę należy uznać za zasadną.

Podstawą odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia była bowiem stwierdzona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze okoliczność , że nie zostały przez skarżącą spełnione przesłanki z art. 17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W myśl tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje określonym w nim osobom, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Spełnienie tych przesłanek oceniane jest nie na podstawie samej deklaracji osoby wnoszącej o świadczenie pielęgnacyjne, czy nawet osoby niepełnosprawnej, lecz na podstawie całokształtu okoliczności , występujących w danej sprawie.

W niniejszej sprawie organ odwoławczy na podstawie zebranych dowodów doszedł do przekonania, że skarżąca nie jest osobą, która w myśl art. 17 ust.1 ustawy nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.

Z poglądem organu odwoławczego należy się zgodzić.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że w orzeczeniu dotyczącym niepełnosprawności w stopniu znacznym znajdują się – w punkcie 7 - wskazania o "konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji".

Wydanie samego orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym nie przesądza wobec tego niejako z góry o tym, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uniemożliwia zatrudnienie, bowiem uczyniono założenie, że osoba taka nie zawsze wymaga opieki, lecz czasami wymaga pomocy.

W tych właśnie kategoriach postrzega sposób i zakres zajmowania się przez skarżącą jej matką organ odwoławczy. Kolegium słusznie, zdaniem Sądu, argumentuje, że choć matka skarżącej ma znacznie ograniczone możliwości poruszania się, czynności wskazywane przez skarżącą i jej matkę , wykonywane przez skarżącą, mieszczą się w większości w zwykłych czynnościach pomocy, świadczonej często przez dorosłe osoby wobec starszych rodziców lub dziadków. Przygotowywanie posiłków , zakupy, sprzątanie, pranie, prasowanie to zwyczajne, codzienne czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego , a pomoc w czynnościach higienicznych czy wspólne z osobą starszą wizyty u lekarza to z kolei pomoc świadczona często osobie starszej , nawet nie będącej osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Należy zauważyć, że skarżąca deklaruje pobyt u matki przez około 8 – 10 godzin dziennie, rano lub wieczorem. Zakres i rodzaj czynności, które miałaby skarżąca u matki wykonywać nie świadczy o tym, że wypełniają one faktycznie w całości deklarowany przez skarżącą czas. Jak słusznie argumentuje organ odwoławczy, wskazywane przez skarżącą czynności , związane w istocie w większości z prowadzeniem gospodarstwa domowego, nie są z reguły wykonywane codziennie, a należy też zauważyć, że są to czynności wykonywane także przez osoby, które pracują zawodowo. Części z deklarowanych czynności skarżąca nie musi wykonywać podczas pobytu u matki – mając męża i córkę musi robić zakupy także dla własnej rodziny, a przygotowując posiłki dla rodziny może przygotowywać część posiłków także dla matki.

Skarżąca nie mieszka razem z matką, lecz w innej miejscowości , oddalonej o około 15 km i do matki dojeżdża samochodem. Matka skarżącej mieszka razem z dwoma synami, z których jeden pracuje zawodowo w systemie zmianowym, a drugi – jak wskazywano – ma zaburzenia psychiczne. Z wywiadu środowiskowego wynika, że matka skarżącej nie pozostaje sama, gdy nie ma skarżącej. W takim przypadku przynajmniej jeden z synów, mieszkających wraz z matką, przejmuje nad nią pieczę, mimo że sam pracuje w systemie zmianowym. Skoro skarżąca bywa u matki rano lub wieczorem, jeden z synów musi w tym czasie pomagać matce – przykładowo - przy ubieraniu się lub czynnościach higienicznych, czy też podawać jej leki. W tej samej miejscowości co matka skarżącej mieszka także trzeci jej syn, który może także pomagać matce.

Z wywiadu środowiskowego i przedłożonych zaświadczeń lekarskich nie wynika, by wizyty u lekarza czy pobyty w szpitalu matki skarżącej były tak częste , by uniemożliwiały podjęcie zatrudnienia przez skarżącą. Z akt sprawy nie wynika, by matka skarżącej , która doznała w przeszłości złamania lewego trzonu kości udowej oraz cierpi na nadciśnienie i osteoporozę cierpiała na schorzenia , które wymagają częstych wizyt lekarskich, badań, specjalistycznych zabiegów czy terapii. W aktach sprawy znajdują się jedynie trzy zaświadczenia lekarskie , wystawione tego samego dnia ( 5 czerwca 2019 r.) przez tego samego lekarza , poświadczające wizyty lekarskie skarżącej w związku z chorobą matki, dotyczące trzech dni, w których podjęto bezskuteczne z - uwagi na nieobecność skarżącej - próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Nie bez znaczenia jest także to, że skarżąca od wielu lat nie jest osobą czynną zawodowo - ostatnie jej zatrudnienie zakończyło się z końcem 2009 r., następnie zarejestrowana była w Powiatowym Urzędzie Pracy, a później – jak wynika z deklaracji skarżącej- nie pracowała ze względu na chorobę córki, pozostając na utrzymaniu męża.

W ocenie Sądu organ odwoławczy na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego wyciągnął prawidłowy wniosek, że skarżąca mogłaby obiektywnie podjąć zatrudnienie przynajmniej w niepełnym wymiarze czasu pracy. O ile skarżąca faktycznie przebywa u matki przez cały deklarowany przez nią czas, nie oznacza to jeszcze, że jej obecność jest przez cały ten czas konieczna. Zakres deklarowanych czynności, obiektywny czas i sposób ich wykonywania, fakt, że bracia skarżącej zajmują się lub mogą zajmować się matką wskazują na to, że skarżąca nie tyle sprawuje opiekę nad matką , uniemożliwiającą jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zawodowej , co świadczy jej pomoc , która nie uprawnia do przyznania wnioskowanego przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego.

Należy mieć też na uwadze, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest uzależnione od samego faktu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ale od niemożliwości wykonywania pracy lub innej pracy zarobkowej , a jego celem nie jest wynagrodzenie za sprawowanie opieki, a zrekompensowanie utraconych dochodów z pracy lub innej pracy zarobkowej.

W tej sytuacji Sąd stwierdzając, że naruszenie prawa materialnego – art. 17 ust. 1b ustawy - nie miało wpływu na wynik sprawy, bowiem skarżąca nie spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust.1 pkt 4 ustawy, który wymaga nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.