Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1500/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-03-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: par. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 174 poz 1280
law: Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 września 2006 r. w sprawie świadczeń przysługujących funkcjonariuszom Służby Wywiadu  Wojskowego za podróże służbowe, przeniesienia lub delegowania
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18  art. 73 ust. 1
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia NSA Anna Apollo, Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Wita-Łyskawa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2014 r. przy udziale – sprawy ze skargi C. B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie płatności obszarowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku, 3. zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. na rzecz strony skarżącej kwotę 457 zł (słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., Nr [...], Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w C. utrzymał w mocy decyzję wydaną przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w C. z dnia [...] r., Nr [...] , o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych przez C.B. płatności z tytułu wspierania przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w pomniejszonej wysokości.

Decyzja ta została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Skarżący w latach 2004 - 2009 składał wnioski o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt.

W przedmiotowej sprawie C.B. składając pierwszy wniosek o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt na rok 2004 zobowiązał się do realizacji podjętego zobowiązania we wniosku przez okres 5 lat od dnia podjęcia zobowiązania.

C.B. zobowiązał się do prowadzenia działalności rolniczej w ramach programu rolnośrodowiskowego w zakresie pakietu S02 Rolnictwo ekologiczne na następujących działkach ewidencyjnych:

- [...] położonych w K., gminie R., powiecie kętrzyńskim, województwie warmińsko-mazurskim,

-[...] położonych w D. , gminie R. powiecie kętrzyńskim, województwie warmińsko-mazurskim,

-[...] położonych w Sątocznie, gminie K. powiecie kętrzyńskim, województwie warmińsko-mazurskim.

Strona dokonała jednak zwiększenia powierzchni realizacji pakietu S02 Rolnictwo ekologiczne w czwartym roku realizacji programu rolnośrodowiskowego przez dodanie nowych działek ewidencyjnych o numerach ewidencyjnych [...] oraz [...] położonych w R. , gmina R. co spowodowało, że uczestnictwo w programie rolnośrodowiskowym zostało wydłużone do dnia [...] r. i zostało potwierdzone w złożonym przez C. B. oświadczeniu z dnia [...] r.

Decyzjami z dnia [...] r., [...] r.,[...] r., [...] r. i [...] r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w C. przyznał C. B. płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt.

Z akt sprawy wynika, że w 2007r. C. B. nie wnioskował o przyznanie płatności do działek o numerach [...] . Następnie w roku 2009 ponownie doszło do zmniejszenia powierzchni użytków rolnych objętych zobowiązaniem na działkach o numerach ewidencyjnych [...] oraz [...] .

W dniu [...] r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, przyznanych skarżącemu z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych, a decyzją z dnia [...] r., Nr [...] , ustalił C.B. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w łącznej wysokości [...] zł.

W ocenie organu producent nie wywiązał się z realizacji podjętego zobowiązania w zakresie pakietu Rolnictwo ekologiczne.

W wyniku rozpatrzenia odwołania C. B.od tej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w C. z dnia [...] r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych, Dyrektor [...][ Oddziału Regionalnego ARiMR w C. zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 29 ust. 1, 2 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w drodze decyzji administracyjnej ustala kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.

Wypłacone nienależnie Panu C. B. środki finansowe za lata 2004 - 2006 z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych pochodzą z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, natomiast za lata 2007-2008 ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz ze środków krajowych przeznaczonych na współfinansowanie tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2 a ww. ustawy.

Jednakże w związku z zaniechaniem kontynuowania podjętego zobowiązania w zakresie realizacji pakietu Rolnictwo ekologiczne, uzyskane na mocy w/w decyzji płatności rolnośrodowiskowe, uznane następnie za nienależnie pobrane, podlegają zwrotowi.

Zgodnie z § 17 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 174, poz. 1809, z późn. zm.) płatność rolnośrodowiskowa podlega wstrzymaniu i zwrotowi, jeżeli producent rolny:

- nie realizuje pakietu objętego wnioskiem,

- realizuje zadania w ramach wariantu lub pakietu na innych użytkach rolnych niż użytki, na których zadania te powinny być realizowane, przy czym wstrzymaniu i zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działek rolnych znajdujących się na tych innych użytkach rolnych,

- nie opracował planu działalności rolnośrodowiskowej, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 2, albo opracował go niezgodnie z warunkami określonymi w § 4, z zastrzeżeniem § 19 ust. 2,

- zmniejszył powierzchnie użytków rolnych, na których powinien być realizowany program rolnośrodowiskowy, przy czym wstrzymaniu i zwrotowi podlega ta cześć płatności, która została przyznana do działek rolnych objętych zmniejszeniem.

Wskazał, że płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi w trybie i na zasadach określonych w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (§ 17 ust. 2 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004r.).

Stwierdził, że w związku z powyższym, na mocy Decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w C. , Nr [...] , z dnia [...] r., została ustalona C. B. kwota nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych za lata 2004-2008 w łącznej wysokości [...] zł. Tym samym doręczenie Stronie w/w decyzji skutkuje obowiązkiem zwrotu kwoty we wskazanej wyżej wysokości, wraz z odsetkami liczonymi od dnia następującego po upływie 14- tu dni od daty doręczenia w/w decyzji do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Odnosząc się do złożonego przez stronę odwołania, organ odwoławczy stwierdził, że nie zawiera żadnych wyjaśnień i argumentów mających wpływ na wynik przedmiotowego rozstrzygnięcia, a tym samym nie zasługuje na uwzględnienie.

Organ odwoławczy wskazał, że w zakresie działek ewidencyjnych o numerach: [...] , zlokalizowanych w K. , gminie R., powiecie kętrzyńskim, województwie warmińsko-mazurskim, w dniu [...] r. aktem notarialnym Rep. A Nr [...] , C. B. warunkowo sprzedał W. R. reprezentującemu D. i M. R. przedmiotowe działki ewidencyjne, na których jako producent zobowiązał się do realizacji pakietu rolnośrodowiskowego S02 Rolnictwo ekologiczne przez okres 5 lat od dnia jego rozpoczęcia, czyli od dnia 1 marca 2004 r. Jednak w dniu [...] r. Dyrektor Oddziału Terenowego Agencji Nieruchomości Rolnych w O. działający w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa skorzystał z przysługującego mu prawa pierwokupu przedmiotowego gruntu, co też znalazło odzwierciedlenie w akcie notarialnym Rep. A Nr 249/2007. W odwołaniu C. B. podnosi, iż ww. zdarzenie powinno zostać zakwalifikowane jako działanie siły wyższej, co zdaniem organu jest bezpodstawne.

Wskazał, że zgodnie z art. 39 Rozporządzeniem Komisji (WE) Nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania rozporządzenie Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR):

1. Bez uszczerbku dla rzeczywistych okoliczności, które należy uwzględnić w indywidualnych przypadkach, Państwa Członkowskie mogą uznać, w szczególności, następujące kategorie siły wyższej:

1) śmierć rolnika;

2) długoterminowa niezdolność rolnika do wykonywania zawodu;

3) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeżeli wywłaszczenie to nie mogło być przewidziane w dniu podjęcia zobowiązania;

4) klęska żywiołowa poważnie dotykająca grunty rolne gospodarstwa;

5) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;

6) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należących do rolnika zwierząt gospodarskich.

Państwa Członkowskie notyfikują Komisji kategorie, które uznają za siłę wyższą.

2. O przypadkach siły wyższej zawiadamia się na piśmie właściwy organ, wraz z odpowiednimi dowodami zadowalającymi ten organ w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik jest w stanie dokonać tej czynności. Ten termin może zostać przedłużony o 20 dni roboczych, w przypadku, gdy taka możliwość przewidziana jest w dokumencie programowania.

Zdaniem organu odwoławczego, nie można uznać za działania siły wyższej przypadku wykonania prawa pierwokupu działek ewidencyjnych objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym przez Skarb Państwa. Bowiem, gdyby C. B. nie podjął decyzji o sprzedaży przedmiotowych działek, Dyrektor ANR OT w O. nie miałby możliwości ich kupna.

Odnośnie zmniejszenia powierzchni użytków rolnych na działkach o numerach ewidencyjnych [...] . strona oświadczyła, że przyczyną powyższego było przekazanie ww. gruntów poprzez umowy dzierżawy zawarte w dniu [...] r. pomiędzy E. . B. a W. R. (dot. działek nr [...] ) oraz w dniu [...] r. pomiędzy C. B. W. R. (dot. działek nr [...] ). W. C. . B. należy uznać, że przekazanie przedmiotowych gruntów wraz z zobowiązaniem wieloletnim było skuteczne.

W złożonym odwołaniu C. B. podnosi, iż w dniu [...] r. stawił się wraz z W. R. w Biurze Powiatowym ARiMR w P. celem złożenia przez przejmującego wniosku o przejęciu zobowiązań, ale wniosek ten zaginął. Organ zauważył, że do odwołania C. B. dołączył kserokopię czterech stron (nr [...] oraz [...] ) wniosku z zaznaczonym celem "wniosek kontynuacyjny", z widoczną pieczątką wpływu Biura Powiatowego ARiMR w P. z dnia [...] r. Na stronie 1/8 w sekcji IV wniosku "Informacja o załącznikach" nie zaznaczono ani nie wpisano, że do wniosku dołączono jakiekolwiek załączniki. Na stronie 6/8 w sekcji IX wniosku "Oświadczenie o powierzchni działek ewidencyjnych w gospodarstwie rolnym" zostały wymienione następujące działki ewidencyjne nr [...] położona w B. , gminie Ostróda, powiecie ostródzkim, województwie warmińsko-mazurskim, nr [...] położone w K. , gminie R., powiecie kętrzyńskim, województwie warmińsko-mazurskim oraz nr [...] , położone w D. , gminie R., powiecie kętrzyńskim, województwie warmińsko-mazurskim. Na wyżej wymienionych działkach ewidencyjnych, za wyjątkiem działki nr [...] , w okresie od dnia 1 marca 2004 r. do dnia [...] r. C. B. realizował program rolnośrodowiskowy. Wniosek został podpisany przez Pana W. R. w dniu [...] r.

Odnosząc się do tych zarzutów C. B. , organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z § 14 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004r. Nr 174 poz. 1809 ze zm.), można mówić o skutecznym przeniesieniu posiadania gospodarstwa rolnego lub jego części wraz z podjętym zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, w przypadku, gdy przeniesienie posiadania nastąpi na podstawie umowy sprzedaży lub innej umowy oraz jeżeli w terminie 35 dni od dnia tego przeniesienia producent rolny, na rzecz którego przeniesiono posiadanie gospodarstwa rolnego lub jego części złoży wniosek do kierownika biura powiatowego i zobowiąże się do kontynuowania realizacji programu rolnośrodowiskowego do końca okresu objętego zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 ust. 1, złożonym przez poprzedniego posiadacza gospodarstwa rolnego.

W ocenie organu odwoławczego nie można uznać, że C. B. skutecznie przekazał część zobowiązania rolnośrodowiskowego wraz z działkami o numerach ewidencyjnych [...] , bowiem umowa dzierżawy obejmująca te działki została zawarta pomiędzy E. . B. jako wydzierżawiającą a W. R. jako dzierżawcą i tym samym przekazującym nie był C. B. .

Z kolei, co do działek o numerach ewidencyjnych [...] zdaniem organu również nie doszło do przejęcia kontynuacji zobowiązania rolnośrodowiskowego przez W. R., bowiem nie został złożony odpowiedni wniosek zawierający załączniki w postaci umowy sprzedaży lub innej umowy, w wyniku której nastąpiło przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego lub stada zwierząt ras lokalnych.

Podobnie, co do działek o numerach ewidencyjnych [...] oraz [...] M.J. jako przejmujący dzierżawca nie przejął zobowiązania rolnośrodowiskowego, bowiem przekazującym był V.B. , a nie C. B. , a ponadto złożony wniosek nie zawierał wymaganych załączników.

Skoro producent nie wywiązał się z realizacji podjętego zobowiązania w zakresie pakietu Rolnictwo ekologiczne, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w C. zasadnie wydał C. B. decyzję w dniu [...] r., Nr [...], o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych.

Wskazał, że przepis art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o ARiMR, przewiduje wydanie decyzji w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych. Przepis ten nie uzależnia konieczności wydania decyzji od przyczyny, z powodu której nastąpiła taka wypłata. Obejmuje więc swoim zakresem pobranie środków publicznych przekazanych na rachunek bankowy wnioskodawcy, uznanych następnie za pobrane nienależnie, z powodu niedotrzymania okresu zobowiązania, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie.

Mając na uwadze spełnienie warunków otrzymania płatności rolnośrodowiskowej określone w § 2 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 174, poz. 1809, z późn. zm.) oraz zgodnie z zapisami zawartymi w części XI wniosku (oświadczenia i zobowiązania), strona składając wniosek rolnośrodowiskowy po raz pierwszy i każdy kolejny wniosek kontynuacyjny, zobowiązała się m.in. do realizacji pięcioletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego od dnia rozpoczęcia jego realizacji oraz zapoznała się z konsekwencjami, dotyczącymi niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji programu rolnośrodowiskowego.

Odnosząc się do oceny przesłanek zwrotu przez C. a B. ego nienależnie pobranych płatności w świetle przepisów art. 49 ust 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 oraz art. 73 ust. 4 i 5 Rozporządzenia Komisji (WE) 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004r. zauważył, że zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż 10 lat. Okres ten ogranicza się do 4 lat jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze (art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 oraz art. 73 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r.).

W ocenie organu odwoławczego w przypadku C. B. przepisy powołanych powyżej artykułów nie mają zastosowania, bowiem wypłata płatności uznanych następnie za pobrane nienależnie nastąpiła w dniach 23 lutego 2005 r., 22 maja 2006 r., 4 kwietnia 2007r., 24 lipca 2008 r. oraz 11 lutego 2009 r., natomiast decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w C. , Nr [...] z dnia [...] r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych, którą to należy uznać za pierwsze powiadomienie beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, została doręczona stronie za potwierdzeniem odbioru w dniu [...] r. Zatem należy uznać, że C. B. został zawiadomiony o nieuzasadnionym charakterze w/w płatności przed upływem dziesięciu lat od daty płatności. Jednocześnie w przedmiotowej sprawie nie można uznać, że strona działała w dobrej wierze, co stanowić mogłoby podstawę do przyjęcia krótszego (czteroletniego) okresu między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, wykluczającego obowiązek zwrotu płatności pobranej nienależnie.

Ponadto wskazał, że w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 49 ust 4 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 oraz art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r., skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez C. B. nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych za lata 2004-2008. Na podstawie wskazanych przepisów obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

W sprawie C. B. płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych za lata 2004-2008, przekazane na jego rachunek bankowy w dniach 23 lutego 2005 r., 22 maja 2006 r., 4 kwietnia 2007r., 24 lipca 2008 r. oraz 11 lutego 2009 r. nie wynikały z pomyłki ARiMR.

Nienależnie pobrane przez C. B. płatności z tytułu wspierania przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w ramach pakietu S02 Rolnictwo ekologiczne wynoszą łącznie kwotę [...] zł stanowiącą sumę wszystkich przyznanych płatności, a obejmują: za rok 2004 kwotę [...] zł, za rok 2005 kwotę [...] zł, za rok 2006 kwotę [...]. zł, za rok 2007 kwotę [...] zł oraz za rok 2008 kwotę [...] zł.

Zdaniem organu odwoławczego przerwanie przez C. B. realizacji pakietu Rolnictwo ekologiczne na gruntach, na których zobowiązanie zostało podjęte, spowodowało, iż w/w płatności stały się nienależne.

W konkluzji organ stwierdził, że kwota płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych za lata 2004-2008 jest płatnością nienależnie pobraną w rozumieniu art. 49 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 oraz art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004, dlatego też w zaskarżonej decyzji Nr [...] z dnia [...] r., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w C. zasadnie ustalił Panu C. B. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych za lata 2004-2008 w łącznej wysokości [...] zł. Stosownie do treści art. 49 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 oraz do art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004, w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki.

Wskazał, że na podstawie art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji do należności z tytułu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności ustalonych niniejszą decyzją stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60), z wyłączeniem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący wniósł o uchylenie decyzji Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nr [...] z dnia [...] roku i poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. nr [...] oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucił zaskarżonym decyzjom naruszenie § 17 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004r. (Dz. U. z 2004r. Nr 174, poz. 1809, z późn. zm.) poprzez nieuwzględnienie zmieniającego się stanu prawnego w/w rozporządzenia w latach 2004-2009 oraz naruszenie art. 6, 7, 8, i 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 68 Ordynacji podatkowej poprzez rozstrzygnięcie w oparciu o niewłaściwą (nieistniejącą) podstawę prawną i nieuwzględnienie obowiązujących w postępowaniu administracyjnym zasady zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej oraz czuwania nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa.

Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi nie znajdując w niej podstaw do zmiany swego stanowiska. Uznał bowiem, że zarzuty podniesione w skardze nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, a tym samym nie mają wpływu na ocenę prawidłowości rostrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji.

Na koniec Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR zwrócił uwagę, że płatności mogą być przyznawane rolnikom spełniającym warunki ściśle określone przez prawo krajowe i unijne, które nie dopuszczają jakiejkolwiek uznaniowości w ustalaniu wysokości płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona.

Sąd administracyjny zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje zatem rozstrzygniętą sprawę z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - zwanej dalej p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonego aktu w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

Przeprowadzone w tak zakreślonych ramach badanie sprawy wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w C. , którą utrzymano w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w C. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania przedsięwzięć rolnośrodowiskowych .

Ustalony w sprawie stan faktyczny jest niesporny pomiędzy stronami w zakresie przyznania i wypłaty C. B. płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych za lata 2004. 2005, 2006, 2007, 2008.

Poza sporem jest także wykonanie prawa pierwokupu nieruchomości rolnej składającej się z działek gruntu oznaczonych numerami ewidencyjnymi [...] położonych w K. , Gmina R. przez Agencję Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w O. co wynika z aktu notarialnego z dnia [...] r. Wymienione działki C. B. zamierzał sprzedać W. R., ale Agencja skorzystała z prawa pierwokupu. Jednocześnie w 2007 r. C. B. zwiększył powierzchnię o nowe działki o numerach ewidencyjnych 185, 220, 182 i 191 położonych w R. Gminie R. co spowodowało wydłużenie zobowiązania rolnośrodowiskowego o kolejne 5 lat do końca lutego 2012 r. Z kolei, w 2009 r. C. B. zmniejszył powierzchnię użytków rolnych o kolejne 12 działek ewidencyjnych [...] , [...] .

Z powyższego wynika, że C. B. dokonał modyfikacji realizowanego programu rolnośrodowiskowego z jednej strony zmniejszając powierzchnię użytków rolnych, a z drugiej strony zwiększając tę powierzchnie o nowe działki.

Tymczasem zaskarżona decyzja utrzymuje w mocy decyzję organu pierwszej instancji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych z poszczególne lata stanowiącej sumę wszystkich przyznanych i wypłaconych płatności w pełnej wysokości.

Organ odwoławczy stoi na stanowisku, iż zasadnym i prawidłowym było wydanie decyzji ustalającej zwrot kwoty nienależnie pobranych płatności przez C. B. ego w trybie art. 29 ust. 1, 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634).

Zgodnie z art. 29 ust. 1, 2 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w drodze decyzji administracyjnej ustala kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.

Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.

Z regulacji art. 29 ustawy o Agencji wynika zatem, iż w przepisie art. 29 jest mowa o dwóch rodzajach należności: kwocie nadmiernie pobranych środków publicznych i nienależnie pobranych środków publicznych. Kwota nadmiernie pobranych środków publicznych jest to kwota wypłaty nadwyżki dokonanej przez organ wypłaty nad wynikającą z ustawy, decyzji. Kwota zaś nienależnie pobranych środków publicznych to kwota wypłacona przez organ w sytuacji, gdy nie było ustawowego obowiązku jej wypłacenia, albo obowiązek ten nie istniał, albo wygasł. W obu przypadkach świadczenie dokonane przez organ przewyższa to czego wymaga od organu przepis prawa.

Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wyjaśnia jednak podstawy faktycznej i prawnej uznania, że w odniesieniu do każdego roku ([...]) skarżący pobrał nienależnie środki publiczne.

Należy przy tym zauważyć, że zarówno organ pierwszej instancji jak i organ odwoławczy powołują w wydanych decyzjach przepis § 17 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U, Nr 174, poz. 1809 ze zm.), zgodnie z którym płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi w przypadku, gdy producent rolny zmniejszył powierzchnię użytków rolnych, na których powinien być realizowany program rolnośrodowiskowy, przy czym wstrzymaniu i zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działek rolnych objętych zmniejszeniem.

Słusznie wskazuje w skardze pełnomocnik C. B. , że § 17 ww. rozporządzenia określający przypadki wstrzymania i zwrotu płatności rolnośrodowiskowej kilkakrotnie ulegał istotnym zmianom. Organy w rozpatrywanej sprawie powołują w wydanych decyzjach § 17 ust. 1 pkt 1 lit. c tego rozporządzenia w brzmieniu nadanym przez § 1 pkt 7 rozporządzenia zmieniającego z dnia 14 marca 2007 r. (Dz.U. z 2007, Nr 46, poz. 302), które obowiązuje od 15 marca 2007 r. Mimo braku przepisów przejściowych ten przepis został zastosowany do płatności również sprzed daty wejścia w życie tej regulacji.

Należy wobec tego przypomnieć, że w 2004 r., kiedy to C. B. złożył pierwszy wniosek o przyznanie płatności, § 17 ww. rozporządzenia nie zawierał jednostki redakcyjnej ust. 1 pkt 1 lit. c). Dopiero z dniem 4 maja 2006 r. zaczął obowiązywać przepis § 17 ust. 1 pkt 1 lit c) w brzmieniu: "Płatność rolnośrodowiskowa podlega wstrzymaniu i zwrotowi, jeżeli producent rolny zmniejszył powierzchnię użytków rolnych, na których powinien być realizowany program rolnośrodowiskowy, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działek rolnych objętych zmniejszeniem." Natomiast od 15 marca 2007 r. ten przepis brzmi: "Płatność rolnośrodowiskowa podlega wstrzymaniu i zwrotowi, jeżeli producent rolny zmniejszył powierzchnię użytków rolnych, na których powinien być realizowany program rolnośrodowiskowy, przy czym wstrzymaniu i zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działek rolnych objętych zmniejszeniem."

Zgodnie z art. 107 § 1 i 3 k.p.a., decyzja powinna zawierać powołanie podstawy prawnej; uzasadnienie prawne decyzji powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Powołanie podstawy prawnej to przytoczenie przepisów prawa materialnego, na których organ administracji publicznej oparł swoje rozstrzygnięcie. Podstawą prawną decyzji mogą być tylko przepisy prawne powszechnie obowiązujące. Brak powołania podstawy prawnej decyzji nie pozbawia jej bytu prawnego, bowiem powołanie podstawy prawnej nie jest warunkiem istnienia decyzji, lecz warunkiem jej prawidłowości w znaczeniu formalnym. Organ administracji publicznej jest obowiązany powołać przepis prawa stanowiący podstawę prawną rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty.

Uzasadnienie prawne decyzji polega na wyjaśnieniu podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Przytoczenie przepisów prawa polega na podaniu treści tych przepisów, natomiast wyjaśnienie podstawy prawnej - na wykładni przepisów stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w decyzji. Wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa polega nie tylko na obowiązku powołania podstawy prawnej w każdej decyzji i przytoczeniu obowiązującego prawa, ale także na wszechstronnym wyjaśnieniu podstawy prawnej i faktycznej decyzji, czyli na wytłumaczeniu dlaczego organ orzekający zastosował określony przepis rozstrzygając sprawę, względnie też dlaczego daną wykładnię przyjął, skoro strona przedstawiła wykładnię odmienną.

W rozpoznawanej sprawie decyzja dotycząca pięciu lat powołuje w podstawie prawnej te same przepisy, a to w sytuacji kiedy w tym czasie przepisy krajowe i unijne ulegały zmianie bądź uchyleniu. Należy podkreślić, że kiedy C. B. [...] r. złożył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na formularzu udostępnianym przez Agencję, pośród zobowiązań wskazanych w § 2 ust. 1 rozporządzenia brak było zobowiązania się do nie zmniejszenia powierzchni użytków rolnych, na których powinien być realizowany program rolnośrodowiskowy. Brak było przy tym przepisu krajowego, który nakładałby sankcje w postaci wstrzymania i zwrotu płatności rolnośrodowiskowej z powodu zmniejszenia powierzchni użytków rolnych, na których powinien być realizowany program rolnośrodowiskowy.

W uzasadnieniu prawnym decyzji nie wyjaśniono, w jaki sposób dokonano wykładni przepisów stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w decyzji, co do roku 2004, 2005 i 2006 r. tj. § 17 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. W szczególności nie wyjaśniono dlaczego miał zastosowanie przepis prawa, który wszedł w życie po złożeniu w 2004 r. wniosku wraz z wymaganym zobowiązaniem.

Z tych przyczyn decyzja organu odwoławczego wymyka się spod kontroli sądowoadministracyjnej. Nie wskazano bowiem i nie wyjaśniono, które przepisy krajowe i unijne miały zastosowanie do poszczególnych lat.

W uzasadnieniu decyzji ostatecznej nie wyjaśniono, jakie konkretne przepisy prawa krajowego i wspólnotowego miały zastosowanie do kolejnych lat 2004, 2005, 2006, 2007 i 2008, w sytuacji kiedy przepisy te jak trafnie podnosi skarżący ulegały zmianie.

Nieuzasadniony jest natomiast podniesiony w skardze zarzut przedawnienia zobowiązania, bowiem jak słusznie wskazał organ w tym zakresie bezpośrednie zastosowanie znajdują przepisy prawa unijnego. Zgodnie z art. 73 ust. 1 Rozporządzenia Komisji, (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r., w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3. Natomiast zgodnie z art. 73 ust. 5 tego rozporządzenia, obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

Wprawdzie Rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającym szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina, doszło do uchylenia Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dniem 1 stycznia 2010 r., to jednak zgodnie z art. 86 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 1122/2009, rozporządzenie nr 796/2004 miało nadal zastosowanie w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010 r.

Powyższe prowadzi do uzasadnionego wniosku, że art. 73 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 miał zastosowanie w niniejszej sprawie.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie, prezentując powyższe stanowisko w całości podziela i respektuje argumentację NSA zawartą w podobnej sprawie w wyroku z dnia 19 grudnia 2013 r, sygn. II GNP 2/13 (cbois.nsa.gov.pl).

Ponownie rozpatrując sprawę, organ wyda decyzję uwzględniającą powyższe wskazania Sądu.

W tym stanie rzeczy stwierdzić trzeba, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a to z art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 i art. 107 k..p.a., co mogło mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, jak również z naruszeniem § 17 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich

Mając powyższe na uwadze, Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono zgodnie z wnioskiem skarżącego i zasądzając na jego rzecz od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. kwotę [...] zł. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł o wstrzymaniu wykonania decyzji do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku.