Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 448/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2006-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Sachanbińska Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Janowska Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) Protokolant: Referent - stażysta Agnieszka Jurek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi K. K. i K. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...],nr [...] w przedmiocie sprostowania aktu stanu cywilnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi sądowoadministracyjnej wniesionej przez K. K. i K. J. jest decyzja Wojewody [...] z [...] uchylająca w całości decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w O. z [...] odmawiającą sprostowania w akcie urodzenia dziecka S. D. J. nazwiska dziecka z "J." na nazwisko "K.".

Wydanie zaskarżonej decyzji poprzedziło postępowanie administracyjne o następującym przebiegu.

W dniu 27 stycznia 2006 r. K. J. (dwojga imion) K. urodziła w O. dziecko płci męskiej, które na podstawie stosownego dokumentu szpitalnego zgłosiła w Urzędzie Stanu Cywilnego w O. babka dziecka A. K. Zgłoszenie nastąpiło w dniu 6 lutego 2006 r. Wraz ze zgłoszeniem przedstawiono organowi kopię odpisu aktu małżeństwa łączącego K. K. i K. J., z którego wynikało, że prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w O. z [...], sygn. [...] orzeczono rozwód tego małżeństwa, przy czym wyrok uprawomocnił się 5 maja 2005 r.

Pismem z 9 lutego 2006 r. K. K. "wniosła o sprostowanie aktu urodzenia nr [...] w części dotyczącej w rubryce 1 nazwisko, w rubryce 5 imię, nazwisko rodowe ojca, w rubryce 6 imię, nazwisko rodowe matki".

Wniosek ten został potraktowany przez organ jako żądanie uzupełnienia treści aktu urodzenia dziecka S. D. J. i sprostowanie tego aktu. W trybie art. 61 § 4 K.p.a. wezwano K. K. do jego uzupełnienia przez wskazanie adresu K. J. Zawiadomieniem z 20 lutego 2006 r. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w O. zawiadomił K. J. i K. K. o wszczęciu postępowania administracyjnego "w sprawie uzupełnienia i sprostowania aktu urodzenia S. D. J.".

Decyzją z [...], nr [...] organ I instancji działając na podstawie art. 36 i art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (t .j. Dz. U. 2004 r., nr 161 poz. 1688 ze zm.) - zwanej dalej "prawem o a.s.c." uzupełnił treść aktu urodzenia dziecka o nazwisko rodowe ojca "J." oraz o nazwisko rodowe matki "K.". Decyzja ta stała się przedmiotem zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, które toczyło się odrębnie pod sygn.II SA/Op 447/06.

Natomiast, co do żądania sprostowania aktu stanu cywilnego decyzją z [...], nr [...] organ I instancji działając na podstawie art. 7 ust. 2 i art. 42 prawa o a.s.c. odmówił sprostowania nazwiska dziecka w akcie urodzenia S. D. J., sporządzonym w Urzędzie Stanu Cywilnego w O. za nr [...] z "J." na nazwisko "K.".

W motywach tej decyzji wskazano najpierw na okoliczności zgłoszenia urodzenia dziecka oraz konsekwencje orzeczenia rozwodu małżeństwa K. K. i K. J. Zaznaczono, że w myśl art. 62 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w stosunku do S. D. J. zachodzi domniemanie jego pochodzenia od byłego męża matki. Dziecko bowiem urodziło się przed upływem 300 dni od ustania małżeństwa, przy czym za dzień ustania małżeństwa organ przyjął uprawomocnienie się wyroku rozwodowego. Powołano się też na treść art. 88 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego co do nazwiska dziecka oraz zasadę, że domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki, a w konsekwencji też zmianę nazwiska, można dokonać tylko w procesie o zaprzeczenia ojcostwa.

Decyzja w przedmiocie "sprostowania nazwiska dziecka" została zaskarżona przez K. K. i K. J. Powołując się na przepis art. 30 pkt 1 prawa o a.s.c. odwołujący się "wnieśli o unieważnienie aktu urodzenia nr [...]". Podnosili, że w sytuacji, gdy matka dziecka, były mąż matki i biologiczny ojciec dziecka składają jednolitej treści oświadczenia co do pochodzenia dziecka, to akt stanu cywilnego jakim jest akt urodzenia dziecka winien te oświadczenia uwzględniać, a organ, wobec którego są składane może je respektować. Zaznaczono, że zainteresowani nie zostali przesłuchani w charakterze strony.

Rozstrzygając odwołanie Wojewoda [...] decyzją z [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 28 prawa o a.s.c. i art. 138 § 2 K.p.a. uchylił w całości decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w O. z [...] odmawiającą sprostowania aktu urodzenia S. D. J. i sprawę przekazał organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

W motywach tej decyzji organ odwoławczy powołał się na przepisy Prawa o aktach stanu cywilnego i Prawa prywatnego międzynarodowego odnoszące się do sporządzania aktu urodzenia, formy tej czynności prawnej i prawa dla niej właściwego. Następnie przedstawiono zasady wynikające z Kodeksu rodzinnego, a dotyczące ustalania pochodzenia dziecka. W końcu, odwołując się do przebiegu postępowania administracyjnego przed organem I instancji, Wojewoda [...] podkreślił naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego wynikających z art. 7 i art. 10 K.p.a. W szczególności zarzucono naruszenie przepisów proceduralnych regulujących postępowania dowodowe. Wskazano braki w zgromadzeniu materiału dowodowego, które oczywiście miały wpływ na poczynione ustalenia faktyczne. Podkreślono, że każda strona postępowania ma prawo zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym oraz prawo wypowiedzenia się co przeprowadzonych dowodów i zgłoszenia żądań. Tym zasadom uchybiło postępowanie pierwszoinstancyjne, którego przebieg nakazywał organowi odwoławczemu uchylenie zaskarżonej decyzji do ponownego rozparzenia w trybie art. 138 § 2 K.p.a. Wojewoda [...] uznał bowiem, że braki postępowania są tak istotne, iż nie dadzą się uzupełnić przez organ II instancji. Tym bardziej, że akta sprawy zawierają jedynie oświadczenia osób zainteresowanych, a nie dowody w rozumieniu art. 75 i następnych K.p.a.

Decyzja organu odwoławczego została zaskarżona do sądu administracyjnego przez K. K. i K. J. Skarżący powołując się na przepis art. 30 pkt 1 oraz 32 pkt 1 prawa o a.s.c. domagali się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz "unieważnienia aktu urodzenia S. D. J. i zastąpienia go nowym aktem". W uzasadnieniu skargi skarżący ponownie zarzucili, że akt urodzenia dziecka został sporządzony "bez zgromadzenia materiału dowodowego i ze świadomym pominięciem stanu faktycznego". Zastosowano art. 62 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, mimo istnienia oświadczenia matki dziecka i jej byłego męża odnoszących się do pochodzenia dziecka. Zignorowano oświadczenie biologicznego ojca dziecka.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie argumentując to stanowisko procesowe prawidłowością wydanej decyzji. Organ odwoławczy w uzasadnieniu odpowiedzi na skargę powołał się na argumentację tożsamą do zawartej w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1).

Kontrola, o której mowa sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 cyt. artykułu). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo – administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.

Ponadto – co do zakresu kognicji Sądu administracyjnego – należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicy danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Badanie sprawy w tak zakreślonych granicach kognicji sądu administracyjnego nie dało podstaw do uwzględnienia skargi. Strony skarżące winny jednak uwzględniać tą zasadniczą regułę postępowania przed sądem administracyjnym, że badanie legalności zaskarżonego aktu administracyjnego (tu decyzji Wojewody [...] z [...] i poprzedzającej ją decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w O. z [...]) nie oznacza ponownego merytorycznego rozstrzygania sprawy administracyjnej. Sąd administracyjny nie jest bowiem kolejną instancją w toku postępowania administracyjnego. Sąd nie wydaje kolejnej decyzji, a oceniając legalność zaskarżonego aktu nie kieruje się zasadami słuszności, czy sprawiedliwości. W badaniu zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej nie stosuje się bowiem klauzul generalnych, na przykład zasad współżycia społecznego znanych prawu cywilnemu.

Strony skarżące w konsekwencji powyższych uwag powinny uwzględniać i to, że zaskarżyły do sądu administracyjnego decyzję kasatoryjną organu odwoławczego, która na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. uchyla decyzję i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Zachowują zatem skarżący wszelkie uprawnienia strony w toku ponownego badania sprawy. Jeśli odczytać intencję skargi sądowoadministracyjnej tylko jako podważenie zasadności zastosowania przez Wojewodę [...] art. 138 § 2 K.p.a. to wymaga rozważenia, czy rozstrzygnięcie sprawy wymagało uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Takie są bowiem przesłanki zastosowania tego przepisu proceduralnego.

Aby ocenić, czy przepis art. 138 § 2 K.p.a. mógł mieć zastosowanie trzeba sięgnąć do przebiegu postępowania przed organem I instancji. Postępowanie to zapoczątkowane w dniu 6 lutego 2006 r. zgłoszeniem urodzenia dziecka przez jego babkę A. K. potoczyło się dwutorowo, gdyż na skutek pisma K. K. z 9 lutego 2006 r. (data wpływu – 10 luty 2006 r.) Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w O. wdrożył dwa postępowania administracyjne:

- o uzupełnienie aktu urodzenia i

- o sprostowanie aktu urodzenia.

Dowodzi tego zawiadomienie o wszczęciu postępowania z 20 lutego 2006 r. oraz wydane w konsekwencji dwie decyzje: pierwsza z [...], a druga z [...] Pomiędzy wszczęciem postępowania a wydaniem decyzji w sprawie sprostowania aktu urodzenia S. D. J. zarówno K. K., jak i K. J. składali liczne pisma i oświadczenia. Nie były one w swej treści na tyle jednoznaczne, aby pozwalały na ścisłe sprecyzowanie żądania strony odnoszącego się do tej części postępowania administracyjnego, które dotyczyło sprostowania aktu urodzenia. Tymczasem z zastosowanego przez organ I instancji art. 64 K.p.a. do ustalenia adresu K. J. wynika też inny obowiązek organu administracji publicznej.

W szczególności zgodnie z art. 64 § 2, jeżeli podanie nie czyni zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie 7 dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Przepis ten odnosi się nie tylko do art. 62 K.p.a. (prowadzenie jednego postępowania wobec więcej niż jednej strony), ale przede wszystkim do art. 63 § 2 K.p.a. Zgodnie z tym ostatnim przepisem podanie powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych. Zatem prawidłowo określone żądanie to wymóg formalny, którego brak uniemożliwia prawidłowe przeprowadzenie postępowania. Na organie administracji spoczywa obowiązek wezwania strony do określenia żądania, o ile treść podania budzi wątpliwości.

Odnosząc te uwagi do rozpoznawanej sprawy należy zważyć, że organ nie dochował wymogu ustalenia treści żądania w tej części postępowania, która odnosiła się do sprostowania sporządzonego aktu stanu cywilnego. Utwierdza w takim przekonaniu powołanie się w decyzji pierwszoinstancyjnej na zapis art. 42 prawa o a.s.c., a nie np. art. 28 lub 31 tej ustawy.

Wobec powyższego koniecznych jest kilka ogólnej natury uwag. Zgodnie z art. 4 prawa o a.s.c. akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych; ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym. Z ustawy tej wynika także ta reguła (Rozdział 4 Unieważnienie, sprostowanie, ustalenie treści, odtworzenie i uzupełnienie aktu stanu cywilnego), iż zasadą jest, że w akcie stanu cywilnego nie można dokonywać żadnych zmian, chyba że ustawa stanowi inaczej (por. art. 28 prawa o a.s.c.). Sprostowania aktu stan cywilnego dokonuje w zasadzie sąd w postępowaniu nieprocesowym w oparciu art. 31 prawa o a.s.c. Przesłanką jest błędne lub nieścisłe jego zredagowanie. W tym rozumieniu sprostowanie aktu polega na zastąpieniu danych niezgodnych z prawdą danymi prawdziwymi, ustalonymi w postępowaniu sądowym.

W postępowaniu administracyjnym sprostowaniu w akcie stanu cywilnego podlegają w zasadnie jedynie oczywiste pomyłki, przy czym od sprostowania aktu stanu cywilnego odróżnić należy sprostowanie wzmianek dodatkowych w nim zawartych. Właściwy do wydania decyzji o sprostowaniu oczywistego błędu pisarskiego, oczywistej pomyłki jest kierownik urzędu stanu cywilnego miejsca sporządzenia aktu. Decyzja wówczas określa błąd podlegający sprostowaniu i ustala prawidłowe brzmienie wyrazów, które mają być do aktu wpisane. Zasadą przy tym jest, że sprostowanie w trybie art. 28 prawa o a.s.c. nie może powodować istotnej zmiany treści aktu. Od wymienionych instytucji sprostowania aktu cywilnego ustawa odróżnia unieważnienie aktu (art. 30), ustalenie treści aktu (art. 32) i uzupełnienia aktu stanu cywilnego (art. 36).

Trzeba zważyć dalej, że podlegające ocenie postępowanie organu I instancji nie dało – wobec uchybienia obowiązkom z art. 64 § 2 w zw. z art. 63 § 2 K.p.a. – odpowiedzi na pytanie o rzeczywisty zakres żądania. W konsekwencji nie sposób rozstrzygnąć, czy żądanie strony winno być rozpoznane w postępowaniu administracyjnym, czy przed sądem powszechnym w trybie nieprocesowym.

Niezależnie od tego słusznie organ odwoławczy zarzucił zasadnicze braki postępowania dowodowego. Art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. wymaga od organu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Art. 10 § 1 K.p.a. zapewnia stronie prawo czynnego udziału w każdym stadium postępowania. Prawo to obejmuje m.in. prawo wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i prawo zgłoszenia żądań przed wydaniem decyzji. Właściwie przeprowadzone postępowanie dowodowe wymaga dopuszczenia jako dowód wszystkiego co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy (art. 75 § 1 K.p.a.), nie wyłączając także przesłuchania strony (art. 86 K.p.a.). Tak przeprowadzone postępowanie dowodowe podlega ocenie przez organ według reguł określonych w art. 80 i art. 81 K.p.a. Oceniając czynności Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego przed wydaniem decyzji z [...] należy stwierdzić naruszenie wszystkich wymienionych zasad postępowania, w tym postępowania dowodowego. Uchybienie podstawowym regułom rządzącym postępowaniem dowodowym uprawniało Wojewodę [...] do przyjęcia, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przez to organ odwoławczy nie mógł zastosować przepisu art. 136 K.p.a., w szczególności przeprowadzić dodatkowe postępowanie dowodowe we własnym zakresie. Nie ma zatem podstaw do stwierdzenia niezgodności z prawem zaskarżonej decyzji Wojewody [...], gdyż nie narusza ona art. 138 § 2 K.p.a.

Końcowo należy wskazać skarżącym, iż co do zasady organy prawidłowo powołały się na przepis art. 62 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego odnoszący się do domniemania pochodzenia dziecka. Domniemanie pochodzenia dziecka może być obalone tylko przed sądem powszechnym, a żądanie takie rozstrzygane jest w procesie. Zatem nie tylko co do aktów stanu cywilnego istnieją droga administracyjna i sądowa, ale też w ramach postępowania przed sądem powszechnym istnieją dwa tryby postępowania: proces i postępowanie nieprocesowe. O właściwości organu administracji lub sądu, a także właściwego trybu postępowania decyduje wyłącznie treść żądania strony (por. treść orzeczenia SN z 28 października 1980 r., III CRN 216/80, opubl. OSNC 1981/5/91, z 10 maja 1994 r., III CZP 65/94 opubl. OSNC 1994/12/231 i z 19 lutego 2003 r. V CKN 1788/00 opubl. Lex 77071 oraz powołane tam dalsze orzecznictwo).

Z tych względów i z mocy art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w wyroku.