Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 858/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2012-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 137 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.), Sędziowie sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 marca 2012 r. sprawy ze skargi K. Ł., M. D., D. R., A. Ł. i D. Ł. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Starosty B. z dnia [...] kwietnia 2011 roku numer [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Wojewody P. na rzecz skarżących kwotę 457,00 (słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.-


UZASADNIENIE

Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności.

Na wniosek K. Ł., M. D., D. R., A. Ł. i D. Ł. zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu nieruchomości, oznaczonej jako działka nr 122/3 o pow. 0,0566 ha, położonej we wsi P., gm. Ł., stanowiącej uprzednio własność małżonków J. i A. Ł., wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa decyzją Naczelnika Miasta i Gminy Ł. nr [...] z dnia [...] maja 1976 r. Prawo do wystąpienia z powyższym roszczeniem przez ww. wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] sierpnia 2006 r. o nabyciu spadku po A. i J. Ł. Pozostali spadkobiercy, tj. J. Ł. i Z. S. uzupełnili żądanie zwrotu nieruchomości przez złożenie stosownych wniosków. Zgodnie z art. 30 ust. 4 kpa, w toku prowadzonego postępowania w przedmiotowej sprawie w miejsce zmarłego J. Ł., na podstawie dostarczonego 25 stycznia 2011 r. aktu poświadczenia dziedziczenia Rep. [...], na prawach strony weszła spadkobierczyni H. N.

Decyzją z dnia [...] września 2007 r. nr [...] Starosta Powiatu B. postanowił zwrócić ww. nieruchomość na współwłasność ustalonych w toku postępowania spadkobierców poprzednich właścicieli działki, uznając ją za zbędną na cel wywłaszczenia. Odwołanie od tej decyzji do organu II instancji wniósł Burmistrz Ł. Podniósł w nim, iż cel na jaki nieruchomość była wywłaszczana został zrealizowany, gdyż przedmiotowa działka była faktycznie wykorzystywana jako droga dojazdowa do pól wsi G. oraz przystanku PKP dla mieszkańców wsi P.

Wojewoda P., decyzją z dnia [...] października 2007 r. nr [...], uchylił zaskarżoną decyzję Starosty Powiatu B. Zdaniem organu odwoławczego zawarte w zgromadzonym materiale dowody nie pozwalały na jednoznaczne stwierdzenie, że nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia, a w szczególności nie wynika w sposób jasny czy droga jest, czy jest lecz nie została urządzona i w jaki sposób miałaby być urządzona. Skargę do sądu administracyjnego na ww. decyzję złożyła K. Ł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, wyrokiem z dnia [...] maja 2008 r. sygn. akt [...], oddalił skargę. W uzasadnieniu sąd wskazał, że rozpoznając ponownie przedmiotową sprawę, Starosta Powiatu B. winien ustalić czy cel wywłaszczenia został zrealizowany w okresie 1976-1986, w szczególności zbadać czynności faktyczne, jakie miały miejsce na spornej drodze. Organ I instancji winien z urzędu ustalić jakie parametry powinna mieć droga wewnętrzna (dojazdowa do pól), a mianowicie jak powinna być urządzona, utrzymywana, oznakowana, oraz podać przepisy prawne normujące tę kwestię w latach 1976-1986. Ponadto zbadać czy Gmina Ł. podejmowała uchwałę w przedmiocie zaliczenia spornej drogi do kategorii dróg gminnych. Organ winien również przesłuchać w charakterze świadków mieszkańców wsi P. na okoliczność, kto korzystał z przedmiotowego dojazdu do pól wsi G. oraz do przystanku PKP poczynając od 1976 r., czy droga była przejezdna o każdej porze roku, jakim sprzętem jeżdżono, czy może był to ciąg pieszy i czy sporna droga była nawożona, np. żwirem i na czyj koszt, a także, kiedy zlikwidowano przystanek PKP i czy były okresy, kiedy nie korzystano z tej drogi i dlaczego. W ocenie sądu, uzupełniając materiał dowodowy w tak zakreślonych granicach, organ powinien przesłuchać I. Ł., A. G., H. O. oraz mieszkańców wsi P. wymienionych w piśmie z dnia 30 października 2007 r., złożonym na rozprawie sądowej w dniu 20 maja 2008 r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia [...] sierpnia 2009 r. sygn. akt [...], oddalił skargę kasacyjną od ww. wyroku.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...], Starosta B. odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W uzasadnieniu decyzji w pierwszej kolejności przedstawiono dotychczasowy przebieg postępowania oraz stan prawny wywłaszczonej nieruchomości. Następnie wskazano, że w celu wyjaśnienia realizacji celu wywłaszczenia: w dniu 24 stycznia 2007 r. przeprowadzono rozprawę na gruncie działki 122/3 w której uczestniczyły strony postępowania jak również przedstawiciele Gminy Ł. i przedstawiciel Rady Sołeckiej wsi P., przesłuchano świadków: M. D., J. D. i D. Ch., w dniu 11 października 2010 r. przeprowadzono wizję na gruncie przedmiotowej działki, w obecności przedstawicieli Gminy Ł., K. Ł. oraz sołtysa wsi P. Nadto uzyskano informację od Burmistrz Ł. - pismo z dnia [...] października 2010 r. nr [...] - dotyczącą tego, że przystanek PKP w P. został zlikwidowany pod koniec lat dziewięćdziesiątych wraz z likwidacją linii kolejowej na trasie B. – O. oraz w oparciu o treść kopii zarządzenia nr [...] Naczelnika Powiatu w Ł. z dnia [...] grudnia 1974 r. w sprawie zatwierdzenia uproszczonego planu zagospodarowania przestrzennego gminy Ł. i uchwały nr [...] Gminnej Rady Narodowej w Ł. z dnia [...] maja 1975 r. w sprawie zmiany projektu WTB wsi P. i P. ustalono, iż pas wzdłuż południowej granicy działki nr 32/7 o szerokości 4 m był przeznaczony pod drogę dojazdową do pól. W dniach 14-15 grudnia 2010 r. przeprowadzono dowód z przesłuchania następujących świadków: H. B., A. G., T. Ł., I. P. i H. G., H. O. i L. K. W ocenie organu zeznali ono zgodnie, że przedmiotowa działka w latach 1976-1986, stanowiła drogę utwardzoną gruzem, służyła mieszkańcom przez cały rok do przejazdu maszynami rolniczymi do pól oraz jako dojazd do przystanku PKP oraz była w tym celu utrzymywana przez użytkowników. Organ ustalił, iż w latach 1976-1986 nie było przepisów, które określałyby parametry dróg wewnętrznych, sposób ich urządzenia, oznakowania i utrzymania. W konkluzji organ stwierdził, że z zebranego materiału dowodowego w sprawie wynika, iż w latach 1976-1986 cel wywłaszczenia został zrealizowany. Przedmiotowa działka była użytkowana zgodnie z jej przeznaczeniem określonym w decyzji o wywłaszczeniu, a co za tym idzie, w sprawie występuje przesłanka negatywna, zawarta w przepisie art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wyłączająca możliwość jej zwrotu

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła K. Ł., M. D., D. R., A. Ł. i D. Ł.

Wojewoda P., decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. nr 102, poz. 651 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że nie uznaje za udowodniony fakt wynikający z zeznań świadków, iż sporna nieruchomość nie służyła i nie służy ogółowi mieszkańców jako droga dojazdowa do pól i przystanku PKP. Zainteresowanie użytkowania przejściem (drogą) było jeszcze przed wywłaszczeniem nieruchomości, o czym świadczą zeznania świadków i zapisy w decyzji wywłaszczeniowej. Użytkownicy drogi zostali zmuszeni do ubiegania się o jej legalizację, o czym świadczą "podpisy 80 osób w pismach i podaniach załączonych do akt". Zdaniem organu odwoławczego trudno przypuszczać, że przy takim zainteresowaniu legalizacją drogi, po jej wywłaszczeniu nie będzie ona użytkowana zgodnie z przeznaczeniem przez osoby zainteresowane. Organ odwoławczy nie podzielił również zarzutów skarżących jakoby wydzielony pas ziemi przeznaczonej na urządzenie drogi nigdy nie został urządzony, ani nawet przygotowany pod drogę. Organ I instancji ustalił, iż w latach 1976-1986 nie było przepisów, które określałyby parametry dróg wewnętrznych, sposób ich urządzenia, oznakowania i utrzymania. Ustawienie odpowiednich znaków drogowych i w związku z tym powszechna wiedza o istnieniu tej drogi nie może przesądzać o jej użytkowaniu zgodnie z przeznaczeniem. Droga w latach 1976-1986 nie była wyłączona z ruchu poprzez, np. ustawienie ogrodzenia i z uwagi na swoją szerokość umożliwiała przejazd w wystarczającym zakresie pojazdami mechanicznymi. Świadkowie zgodnie zeznali, iż przedmiotowa działka w latach 1976-1986, stanowiła drogę utwardzoną gruzem, służyła mieszkańcom przez cały rok do przejazdu maszynami rolniczymi do pól i jako dojazd do przystanku PKP oraz była w tym celu utrzymywana przez użytkowników. Droga była utwardzona gruzem i kamieniami przez mieszkańców w 1980 r., była przejezdna w porach mokrych, odśnieżana przez mieszkańców i przy udziale służb gminnych. Miała szerokość 4 m i była wykorzystywana do przejazdu na pola traktorami, pługami, obornikami i rozrzutnikami w szczególności przez rolników posiadających pola we wsi G. Organ odwoławczy nie zgodził się z zarzutem skarżących dotyczącym tego, że droga była nieprzejezdna w okresie występowania roztopów śniegu i opadów deszczu w związku z tym korzystano z drogi asfaltowej znajdującej się w okolicy. Trudno bowiem, zdaniem organu, wymagać od odpowiednich służb gminnych i użytkowników drogi aby zapewnili nieprzerwaną i bezproblemową jej przejezdność. Droga służyła najczęściej rolnikom jako droga dojazdowa do pól w okresie wykonywania przez nich prac polowych, czyli w okresie kiedy występowanie roztopów śniegu i opadów deszczu jest ograniczone. Jej użytkowanie mogło przebiegać we wskazanych latach z różnym nasileniem, w zależności od pory roku, warunków atmosferycznych, dostępności drogi i innych uwarunkowań. Wydzielona droga w swoim założeniu miała być drogą, która skróci, umożliwi i ułatwi użytkownikom w zależności od potrzeb dojazd do pól wsi G. oraz dojazd lub dojście do przystanku PKP. Zaprzestanie korzystania z tej drogi przez ogół mieszkańców w związku z jej ogrodzeniem w 2004 r. oraz likwidacją przystanku PKP pod koniec lat 90 nie zmienia faktu, że cel wywłaszczenia wskazany w decyzji wywłaszczeniowej w latach 1976-1986 został zrealizowany.

Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego wniosła K. Ł. i zarzuciła naruszenie przepisów:

- prawa materialnego, tj. art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez odmowę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w sytuacji gdy nie została na niej wybudowana droga, tym samym cel na który została wywłaszczona nie został osiągnięty i zachodzą przesłanki do jej zwrotu,

- prawa procesowego, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 kpa, poprzez zaniechanie wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych i błędne przyjęcie, że w latach 1976-1986 nie było przepisów określających parametry dróg wewnętrznych, sposobu ich urządzania, oznakowania i utrzymania; art. 107 § 3 kpa, poprzez zaniechanie podjęcia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji polemiki ze wszystkimi zarzutami wskazanymi w toku postępowania; art. 80 kpa, poprzez oparcie zaskarżonej decyzji na niekompletnym materiale dowodowym oraz poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Wskazując na powyższe naruszenia skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania (skarga ta została zarejestrowana pod sygnaturą II SA/Bk 858/11).

W uzasadnieniu skargi podano, że z decyzji wywłaszczeniowej wynika iż przedmiotowa nieruchomość ma być przeznaczona pod budowę drogi. Natomiast z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby od momentu wywłaszczenia zostały rozpoczęte jakiekolwiek prace remontowe dostosowujące działkę pod budowę drogi. Grunt na działce nie został utwardzony, nie został wylany asfalt, nie założono kanalizacji ani nie zainstalowano latarni, teren nie został oznakowany. Działka stanowiła wąską glinianą drogę gruntową, która mogłaby służyć jedynie przejściu osób a nie nadawała się do przejazdu pojazdów mechanicznych. Skarżąca podniosła również, że w latach 2004-2006 przedmiotowa nieruchomość była ogrodzona, co niewątpliwie jej zdaniem, stanowi dowód na to, iż na działce nie dokonano żadnych nakładów inwestycyjnych mających na celu osiągniecie celu wywłaszczenia, jakim jest budowa drogi. Zarzucono także, iż niesłusznie przyjęto, że przedmiotowa nieruchomość stanowi drogę wewnętrzną w sytuacji braku dowodów i niewywiązania się przez Starostę z obowiązku uzupełnienia materiału dowodowego. Mianowicie organ zaniechał ustalenia czy Gmina Ł. podejmowała uchwałę w przedmiocie zaliczenia spornego gruntu do kategorii dróg gminnych (kwestię tę przemilczano). Zaniechanie to, zdaniem skarżącej, nie pozwala na zakwalifikowanie przedmiotowej nieruchomości do jednego z rodzajów dróg a także ustalenia czy w ogóle przedmiotowy pas gruntu jest drogą. Nie jest prawdą również to, że w latach 1976-1986 nie istniały przepisy regulujące zasady podziału dróg oraz kwestie ich urządzenia, utrzymania i oznakowania, w latach tych obowiązywała ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. Problem z zakwalifikowaniem spornego gruntu do jakiegokolwiek z rodzajów dróg wynika z tego, że na wywłaszczonej nieruchomości nie ma żadnej drogi, gdyż nigdy nie zostały tam wykonane żadne prace mające na celu jej budowę.

Decyzję tę do sądu administracyjnego zaskarżyli również D. R., A. Ł., M. D., D. Ł. Skarga ich zwiera zarzuty i argumentację zbieżną ze skargą K. Ł. (skarga ta została zarejestrowana pod sygnaturą II SA/Bk 859/11)

Zarządzeniem z dnia 1 grudnia 2011 r. obie sprawy zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Organ w odpowiedzi na obie skargi wniósł o ich oddalenie i generalnie podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami podał, że cel na jaki nieruchomość była wywłaszczana został zrealizowany, gdyż przedmiotowa działka była faktycznie wykorzystywana jako droga dojazdowa do pól wsi G. oraz przystanku PKP dla mieszkańców wsi Płonka Kościelna, o czym świadczy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Odnosząc się do zarzutu w zakresie błędnego przyjęcia, iż w latach 1976-1986 nie było przepisów określających parametry dróg wewnętrznych, sposób ich urządzenia, oznakowania i utrzymania, a tym samym naruszenia art. 7 i art. 77 kpa organ podał, że w przedstawionym stanie faktycznym nie jest możliwe wskazanie, na jakie konkretne przepisy należy się powołać. Skarżący twierdzą, że wywłaszczona nieruchomość powinna być utwardzona asfaltem, skanalizowana, oświetlona, oraz że mają tu zastosowanie przepisy prawa budowlanego i ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. Z takim twierdzeniem skarżących nie sposób się zgodzić, ponieważ w przedstawionym stanie faktycznym, w sytuacji kiedy nie podjęto uchwały o zaliczeniu nieruchomości do określonej kategorii dróg publicznych, dla drogi dojazdowej nie było przepisów określających jej parametry, sposób urządzenia, oznakowania i utrzymania. Powołane przepisy ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych weszły w życie w dniu 1 października 1985 r., a cel wywłaszczenia, jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego został zrealizowany już przed 1980 r. Skarżący nie wskazują które przepisy prawa budowlanego mają zastosowanie, ograniczając się do stwierdzenia, że przesłanka wynikająca z art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami zachodzi w razie pozostawienia nieruchomości w stanie niezmienionym, a więc w takim jak w czasie wywłaszczenia, bez rozpoczęcia prac związanych z robotami budowlanymi w rozumieniu przepisów prawa budowlanego. Miejsce i warunki realizacji inwestycji w sprawie drogi dojazdowej we wsi P. ustalono decyzją Wojewody B. z dnia [...] stycznia 1976 r. znak: [...], zgodnie z art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane. Decyzją tą ustalono miejsce realizacji inwestycji bez wyszczególnienia warunków które należy zachować przy jej realizacji. Przy braku przepisów określających parametry, sposób urządzenia, oznakowania i utrzymania drogi dojazdowej podstawą realizacji takiej inwestycji jest jej wytyczenie, wywłaszczenie i użytkowanie. Organ podał, że bezspornym jest, iż nieruchomość spełniała rolę drogi dojazdowej z uwagi na fakt, że w określonym czasie nadawała się do przejścia lub przejazdu pojazdami mechanicznymi. W ocenie organu brak ustalenia i niedopełnienia ustawowych obowiązków przez właściwe organy w zakresie dróg publicznych w sytuacji, kiedy cel wywłaszczenia został zrealizowany, nie przesądza o konieczności zwrotu tej nieruchomości. Dla ustalenia, czy cel wskazany w decyzji wywłaszczeniowej został zrealizowany, nie ma również znaczenia, że po jego realizacji zaprzestano jej wykorzystywania zgodnie z celem wywłaszczenia. Organ podniósł, iż skarżący nie mają racji, twierdząc że Starosta B. nie podejmował kroków zmierzających do ustalenia, czy Gmina Ł. po wywłaszczeniu nieruchomości podejmowała uchwałę w przedmiocie jej do kategorii dróg gminnych. Z pisma Burmistrza Ł. z dnia [...] marca 2011 r. znak: [...] wynika jednoznacznie, że Gmina Ł. nie podejmowała uchwały w przedmiocie zaliczenia działki nr 122/3 położonej w P. do kategorii dróg gminnych. Zdaniem organu, wobec braku uchwały w przedmiocie zaliczenia nieruchomości do kategorii dróg gminnych, decydującym okazał się fakt, że przedmiotowa nieruchomość faktycznie była użytkowana jako droga.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu w sprawie niniejszej jest decyzja dotycząca odmowy zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr 122/3 o pow. 0,0566 ha, położonej we wsi P., gm. Ł. Kwestia dotycząca zwrotu tej nieruchomości była już uprzednio kontrolowana przed sąd administracyjny. Prawomocnym wyrokiem z dnia [...] maja 2008 r. Sąd oddalił skargę od decyzji kasacyjnej organu odwoławczego. Stwierdzono, że jest ona zgodna z prawem, albowiem istotnie należy uzupełnić materiał dowodowy aby jednoznacznie ustalić czy cel wywłaszczenia został zrealizowany. W wyroku tym zostały zawarte wytyczne dotyczącego zakresu uzupełnienia tego materiału. Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy były związane wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w tym wyroku.

Rozpoznając sprawę ponownie organy, w ocenie Sądu, uzupełniły materiał dowodowy w zakresie możliwym do jego uzyskania a mianowicie przesłuchano w charakterze świadków osoby wskazane w uzasadnieniu wyroku co do okoliczności wskazanych przez Sąd a także podjęto próbę ustalenia jakie parametry powinna mieć droga wewnętrzna (dojazdowa do pól) w szczególności jak powinna być urządzona, utrzymywana, oznakowana, wskazania przepisów prawnych normujących tę kwestię oraz zbadania czy gmina podejmowała uchwałę w przedmiocie zaliczenia spornej drogi do kategorii dróg gminnych. Wadliwie natomiast, w ocenie Sądu, dokonano oceny zebranego materiału dowodowego i w konsekwencji wadliwie przyjęto, że cel wywłaszczenia wskazany w decyzji wywłaszczeniowej został zrealizowany.

Stosownie do przepisu art. 136 ust. 3 zd. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. nr 261 poz. 2603 ze zm.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami ustawodawca określił warunki, jakie muszą zaistnieć, aby nieruchomość została uznana za zbędną. Według tego przepisu nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu;

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Oba wymienione w art. 137 ust. 1 powołanej wyżej ustawy kryteria opierają się na założeniu odpadnięcia celu wywłaszczenia, czy to z powodu zaniechania określonego zadania inwestycyjnego, czy to z powodu ustania prawnej podstawy rozpoczęcia realizacji inwestycji, przy czym wystarczy, aby jedna ze wskazanych przesłanek została spełniona, żeby uznać, że nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

W przedmiotowej sprawie cel wywłaszczenia w decyzji wywłaszczeniowej została określony w następujący sposób: "Wywłaszczona niniejszą decyzją nieruchomość przeznaczona jest na drogę dojazdową do pól, wsi G. oraz przystanku PKP dla mieszkańców wsi P.". Organy oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy stwierdziły, że wynikają z niego następujące wnioski:

- wywłaszczona nieruchomość faktycznie służyła przed wywłaszczeniem i po wywłaszczeniu w latach 1976-1986 ogółowi mieszkańców jako droga dojazdowa do pól i przystanku PKP (nadawała się do przejścia lub przejazdu pojazdami mechanicznymi),

- wydzielony pas ziemi przeznaczonej na urządzenie drogi został urządzony i zagospodarowany jako droga (miał on szerokość 4 m, był utwardzony gruzem i kamieniami przez użytkowników),

- zaprzestanie korzystania z tej drogi przez ogół mieszkańców w związku z jej ogrodzeniem w 2004 r. oraz likwidacją przystanku PKP pod koniec lat 90 - tych nie zmienia faktu, że cel wywłaszczenia wskazany w decyzji wywłaszczeniowej w latach 1976-1986 został zrealizowany.

Jednocześnie organy ustaliły w oparciu o pismo Burmistrza Ł. z dnia [...] marca 2011 r., że Gmina Ł. nie podejmowała uchwały w przedmiocie zaliczenia działki nr 122/3 położonej w P. do kategorii dróg gminnych. Z faktu z kolei wyprowadzono następujące wnioski:

- nie podjęcie uchwały o zaliczeniu nieruchomości do określonej kategorii dróg publicznych, spowodowane było tym, że na datę realizacji celu wywłaszczenia w postaci drogi dojazdowej nie było przepisów określających jej parametry, sposób urządzenia, oznakowania i utrzymania,

- przepisy ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, które weszły w życie w dniu 1 października 1985 r., nie mogły mieć w sprawie zastosowania, albowiem cel wywłaszczenia został zrealizowany przed 1980 r.,

- przy braku przepisów określających parametry drogi dojazdowej podstawą realizacji takiej inwestycji jest jej wytyczenie, wywłaszczenie i użytkowanie. Miejsce i warunki realizacji przedmiotowej drogi ustalono decyzją Wojewody B. z dnia [...] stycznia 1976 r. znak: [...]. Decyzją tą określono jedynie miejsce realizacji inwestycji bez wyszczególnienia warunków które należy zachować przy jej realizacji,

- w przypadku braku uchwały w przedmiocie zaliczenia nieruchomości do kategorii dróg gminnych, decydującym w sprawie ustalenia czy cel wywłaszczenia został zrealizowany jest fakt, że przedmiotowa nieruchomość faktycznie była użytkowana jako droga.

Stanowisko organów nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu z okoliczności faktycznych sprawy niniejszej nie wynika aby cel wywłaszczenia został zrealizowany. Istota instytucji wywłaszczenia sprowadza się do tego, że polega ona na pozbawieniu własności, użytkowania wieczystego lub innego ograniczonego prawa rzeczowego albo na ograniczeniu tych praw na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego w celu realizacji celu publicznego, który nie może być zrealizowany w inny sposób, niż przez pozbawienie albo ograniczenie praw do nieruchomości. Na skutek wywłaszczenia następuje zmiana podmiotu uprawnionego do dysponowania nieruchomością oraz musi być zrealizowany cel publicznego na tej nieruchomości. Z okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy, w ocenie Sądu, wynika, że wywłaszczona nieruchomość była drogą dojazdową przed wywłaszczeniem i pozostała taką droga po wywłaszczeniu. Na skutek wywłaszczenia doszło jedynie do zmiany właściciela nieruchomości na której była zlokalizowana droga. Umożliwiło to legalne korzystanie z drogi dojazdowej przez ogół mieszkańców a nie tylko przez właścicieli nieruchomości. Na drodze tej nie podjęto jakichkolwiek prac związanych z budową drogi publicznej (grunt na działce był utwardzany jedynie przez jej użytkowników kamieniami i gruzem, nie został wylany asfalt, nie założono kanalizacji, teren nie został oznakowany). Droga po wywłaszczeniu istotnie była nadal użytkowana ale parametry tej drogi się nie zmieniły. Z powyższego wynika, że celem wywłaszczenia w sprawie niniejszej uczyniono udostępnienie drogi dojazdowej dla ogółu mieszkańców a nie urządzenie na niej drogi publicznej. Okolicznością przesądzającą o tym, że cel wywłaszczenia został zrealizowany nie może być to, iż nieruchomość faktycznie była użytkowana jako droga. To, że nie wybudowano drogi skutkowało tym, że nie została podjęta uchwała o zaliczeniu jej do kategorii dróg publicznych. W kontekście tego rozumowanie organu zgodnie z którym brak takiej uchwały spowodowany był brakiem przepisów określających parametry dróg dojazdowych należy uznać za wadliwe. Najpierw bowiem drogę trzeba wybudować aby można było ją zakwalifikować do odpowiedniej kategorii. W przedmiotowej sprawie nie wykonano jakichkolwiek prac związanych z budową drogi, stąd też brak jest uchwały o zaliczeniu jej do określonej kategorii dróg publicznych.

Rozpoznając sprawę ponownie organy wydadzą stosowane rozstrzygnięcie w którym zostanie uwzględniony fakt, że w sprawie nie została spełniona przesłanka negatywna uniemożliwiająca zwrot nieruchomości w postaci realizacji celu wywłaszczenia.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). W pkt. 2 wyroku orzeczono w oparciu o art. 152 p.p.s.a. Zwrot kosztów postępowania sądowego od organu na rzecz skarżących orzeczono w oparciu o art. 200 cyt. ustawy. Do kosztów zaliczono wpis sądowy (200 zł), opłatę skarbową od pełnomocnictwa (17 zł) oraz koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru - § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.).