Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1930/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-09-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7 ust. 1 w zw. z art.8 pkt 19 lit c w zw z art 21
journal: Dz.U. 2016 poz 195
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 16 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1723/18 w sprawie ze skargi J.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 18 maja 2018 r. nr KOC/1307/Sw/18 w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 20 grudnia 2017 r. nr ŚR/011989/ZK/12/2017, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz J.K. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z 22 lutego 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1723/18, po rozpoznaniu sprawy ze skargi J.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 18 maja 2018r. nr KOC/1307/Sw/18 w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddalił skargę.

Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 18 maja 2018 r., nr KOC/1307/Sw/18, po rozpatrzeniu odwołania J.K., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 20 grudnia 2017 r. nr ŚR/011989/ZK/12/2017 uchylającą w całości decyzję z dnia 3 października 2016 r. nr ŚR/010100/SW/10/2016 i przyznającą świadczenie wychowawcze na B.K. w okresie od 1 maja 2016 r. do 30 września 2016 r. w kwocie 500,00 zł miesięcznie oraz odmawiającą prawa do świadczenia wychowawczego na B.K. w okresie od 1 do 30 kwietnia 2016 r. oraz w okresie 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że J.K. wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko syna B.K. Po rozpatrzeniu złożonego wniosku Prezydent m.st. Warszawy decyzją z dnia 3 października 2016 r. odmówił przyznania świadczenia wychowawczego od 1 do 30 kwietnia 2016 r. oraz przyznał wskazane świadczenie na okres od 1 maja 2016 r. do 30 września 2017r. Postanowieniem z 13 listopada 2017 r. Prezydent m.st. Warszawy wznowił z urzędu postępowanie zakończone prawomocną decyzją z dnia 3 października 2016 r. Wznowienie postępowania nastąpiło z powodu rozpoczęcia przez skarżącego prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej z dniem [...] sierpnia 2016 r. Następnie Prezydent m.st. Warszawy decyzją z dnia 20 grudnia 2017 r. nr ŚR/011989/ZK/12/2017 uchylił w całości decyzję z dnia 3 października 2016 r. i przyznał świadczenie wychowawcze na B.K. w okresie od 1 maja 2016 r. do 30 września 2016 r. w kwocie 500,00 zł miesięcznie oraz odmówił prawa do świadczenia wychowawczego na B.K. w okresie od 1 do 30 kwietnia 2016 r. oraz w okresie 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, J.K. wniósł odwołanie. W uzasadnieniu podniósł, że dochód uzyskany w 2014 r. z tytułu praw autorskich z firmą [...] jest w jego ocenie dochodem utraconym i nie powinien być wliczony do dochodu rodziny.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy wyjaśnił, że warunki nabywania prawa do świadczeń wychowawczych określa ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 2134, ze zm.). Organ przywołał treść art. 2 pkt 14 oraz art. 4 ust. 1 powołanej ustawy i wyjaśnił, że świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza 800,00 zł na osobę. Pierwszy okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy (tj. 1 kwietnia 2016 r.) i kończy się dnia 30 września 2017 r., prawo do świadczenia wychowawczego w tym okresie ustala się na podstawie dochodu uzyskanego przez rodzinę w roku kalendarzowym 2014 r. Kwestią warunkującą przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego jest dochód rodziny w przeliczeniu na osobę. Definicja ustawowa "dochodu", zawarta jest w art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c, 30e i 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 2032, ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Zatem ustawodawca wprowadził kryterium dochodowe, które uprawnia do przyznania świadczenia wychowawczego. Dochód ustalany jest z uwzględnieniem instytucji uzyskania i utraty dochodu (art. 7 ust. 1-3 powołanej ustawy). W ocenie organu II instancji materiał dowodowy w niniejszej sprawie wskazuje, że w skład rodziny J.K. wchodzi małoletni syn B.K., którego skarżący sam wychowuje. Z przeprowadzonej analizy załączonych dokumentów, w tym wypadku zaświadczenia o dochodach w systemie informatycznym, wynika że w roku kalendarzowym 2014 J.K. uzyskał dochód opodatkowany w kwocie [...] zł z tytułu praw autorskich uzyskany w firmie [...]. Organ w uzasadnieniu decyzji wskazał, że w świetle wskazanych w ustawie przesłanek dochód z tytułu praw autorskich nie podlega utracie. Do dochodu organ doliczył dochód w wysokości [...] zł z tytułu uzyskania stypendium szkolnego (oświadczenie z dnia [...] czerwca 2016 r.). W listopadzie 2015 r. J.K. podjął zatrudnienie w firmie [...] na podstawie umowy zlecenia. W grudniu 2015 r. dochód wyniósł [...] zł netto. Umowa zlecenia z firmą [...] została rozwiązana z dniem [...] maja 2016 r. Podstawę ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na B.K. w okresie od 1 do 30 kwietnia 2016 r. stanowił dochód skarżącego osiągnięty w roku kalendarzowym 2014 w wysokości [...] zł. Miesięczny dochód rodziny wynosi [...] zł. Po uwzględnieniu dochodu uzyskanego z tytułu umowy zlecenia za pierwszy miesiąc następujący po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, tj. za grudzień 2015 r., w kwocie [...] zł, dochód rodziny wynosił [...] zł. Zatem przeciętny miesięczny dochód dwuosobowej rodziny wyniósł [...] zł na osobę i przekraczał kwotę uprawniająca do uzyskania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Z uwagi na utratę zatrudnienia w Firmie [...] przez skarżącego w okresie 1 maja 2016 r. do 30 września 2016 r. podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego stanowił dochód osiągnięty w roku kalendarzowym 2014. Zatem łączny miesięczny dochód rodziny wyniósł [...] zł, w przeliczeniu na osobę [...] zł. Wobec powyższego przyznano stronie świadczenie wychowawcze na B.K. w okresie od 1 maja 2016 r. do 30 września 2016 r. w kwocie 500,00 zł miesięcznie.

Organ uznał, że wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne, istniejące w dniu wydania decyzji ustalającej prawo do świadczenia wychowawczego na okres 2016/2017, nieznane organowi. W wyniku wznowionego postępowania organ ustalił, że skarżący od dnia [...] sierpnia 2016 r. rozpoczął pozarolniczą działalność gospodarczą. Z oświadczenia z dnia [...] września 2017 r. wynika, że we wrześniu 2016r. J.K. uzyskał dochód netto w kwocie [...] zł. Weryfikując dochód rodziny, organ I instancji ustalił, że w okresie od października 2016r. do września 2017 r. łączny miesięczny dochód rodziny wnioskodawcy wyniósł [...] zł. Na dochód składał się dochód z 2014 r. w wysokości [...] zł (miesięcznie [...] zł) oraz dochód netto uzyskany za wrzesień 2016 r. w wysokości [...] zł (z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został uzyskany). Po uwzględnieniu dochodu uzyskanego miesięczny dochód rodziny dochód wyniósł [...] zł, co w przeliczeniu na osobę daje kwotę [...] zł, i przekraczał kwotę uprawniającą do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko (800,00 zł). Z dokumentów przedstawionych przez stronę wynika, że w 2014 r. źródłem utrzymania rodziny były dochody z umów o dzieło z tytułu praw autorskich zawartych z firmą [...]. W ocenie organu II instancji analiza treści umów dołączonych do akt sprawy wykazała, że dotyczyły one przeniesienia praw autorskich, co wynika również z deklaracji podatkowej PIT-11, a także z treści umów przekazanych przez stronę w dniu [...] kwietnia 2018 r. Są to dochody o jakich mowa w art. 22 ust. 9 pkt 1-3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. z 2018r. Dz. U. poz. 200, ze zm.), które nie podlegają utracie.

Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, ponieważ przepis art. 2 pkt 19 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci zawiera zamknięty katalog powodów utraty dochodu, to brak jest podstaw prawnych do uznania dochodu z tytułu przeniesienia praw autorskich za dochód utracony w rozumieniu powołanego przepisu. Analogicznie, jeśli w art. 2 pkt 20 powołanej ustawy, dochód z tytułu praw autorskich nie został wymieniony, to brak jest podstaw do uznania tego dochodu za uzyskany. Zdaniem organu odwoławczego samo nazwanie umowy "umową o dzieło" nie przesądza jeszcze o jej rzeczywistym charakterze i charakterze stosunku prawnego pomiędzy stronami.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 maja 2018 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J.K. W uzasadnieniu skargi stwierdził, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia 20 grudnia 2017 r. uchylająca w całości decyzję z dnia 3 października 2016 r. zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa. Wyjaśnił, że współpracę z firmą [...] zakończył pod koniec 2014 lub na początku 2015 r. Do listopada 2015 r. pozostawał bez zatrudnienia. Dopiero w grudniu 2015 r. uzyskał dochód z tytułu współpracy z firmą [...] i tam był zatrudniony do pierwszych dni maja 2015 r. Następnie w sierpniu 2016 r. otworzył działalność gospodarczą i we wrześniu uzyskał dochód w kwocie [...] zł. Nie wiedział, że musi poinformować o tym, że otworzył działalność gospodarczą.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że w rozpatrywanej sprawie sporna jest kwestia niezakwalifikowania przez organy orzekające dochodów osiągniętych przez skarżącego w 2014 r. z tytułu umów o dzieło z przeniesieniem praw autorskich jako dochodu utraconego.

Sąd I instancji przypomniał, że zgodnie z przepisem art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 2134, ze zm.) dochodem w rozumieniu tej ustawy jest dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Zatem regulacja ta odwołuje się do definicji ustawowej "dochodu", zawartej w art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 2220, ze zm.) Zgodnie z treścią art. 3 pkt 1 lit. a tej ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1509, ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Natomiast przez dochód członka rodziny, stosownie do art. 2 pkt 2, rozumie się przeciętny miesięczny dochód uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3 powołanej ustawy. Przy tym pierwszy okres, na który jest przyznawane prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, tj. z dniem 1 kwietnia 2016 r., i kończy się dnia 30 września 2017 r. (art. 48 ust. 1 w związku z art. 58 powołanej ustawy). W przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na powyższy okres rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu (art. 48 ust. 2 ustawy). Z powołanych przepisów wynika, że dochodem w roku bazowym 2014 są wszelkie przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Definicję dochodu utraconego zawiera art. 2 pkt 19 lit. c ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Zgodnie z tym przepisem ilekroć w ustawie jest mowa o utracie dochodu - oznacza to utratę dochodu spowodowaną utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zgodnie zaś z treścią pkt 21 tego przepisu, ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Wprowadzenie do ustawy pojęć dochodu utraconego i uzyskanego służy urealnieniu dochodu rodziny wnioskodawcy w dacie przyznawania świadczeń. Przy tym uwzględnienie dochodu utraconego lub uzyskanego oraz sposób ich obliczania muszą zostać ustalone w sposób przewidziany w ustawie.

Zgodnie z treścią art. 7 ust. 1 ustawy w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Przepis art. 2 pkt 19 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci zawiera natomiast zamknięty katalog przypadków, które ustawodawca uznał za utratę dochodu. Wśród wymienionych przesłanek ustawodawca nie wymienił - jako powodu utraty dochodu – umowy o dzieło z przeniesieniem praw autorskich. Przepis ten zawiera wprawdzie poprzez art. 2 pkt 21 umowę o dzieło jako dochód utracony, jednakże dochodu uzyskanego przez skarżącego z umów o dzieło z przeniesieniem praw autorskich w świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie można uznać za dochód uzyskany z umowy o dzieło. Przeczy temu przede wszystkim treść umów, z których nie wynika, aby wynagrodzenie, jakie zostało w nich ustalone, zostało ustalone jedynie za wykonanie dzieła.

Umowa o dzieło regulowana jest przepisami Kodeksu cywilnego. Zgodnie z treścią art. 627 przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia.

Umowa o przeniesienie praw autorskich regulowana jest przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1191, ze zm.). Artykuł 41 ust. 1 pkt 1 tej ustawy stanowi, że jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, autorskie prawa majątkowe mogą przejść na inne osoby w drodze dziedziczenia lub na podstawie umowy. Umowa o dzieło z przeniesieniem praw autorskich ma charakter obu tych umów, a zatem jest umową mieszaną. W przypadku takiej umowy ustalenie, jaka część przewidzianego w niej wynagrodzenia stanowi zapłatę za wykonanie dzieła, a jaka za przeniesienie związanych z nim majątkowych praw autorskich może zostać dokonane przez strony w umowie. Jeśli takiego ustalenia w umowie nie dokonano, organy orzekające o przyznaniu świadczenia wychowawczego nie mają samodzielnej kompetencji do rozstrzygnięcia tej kwestii. Jednakże w zebranym w sprawie materiale dowodowym znajduje się kopia informacji o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w roku 2014 sporządzona przez zamawiającego (stronę umów o dzieło z przeniesieniem praw autorskich) na druku PIT-11. Uzyskany z tytułu tych umów przychód został w całości uwzględniony w polach 53-57 informacji, które dotyczą przychodów z praw autorskich, a nie w polach 45-48, które dotyczą przychodów z działalności wykonywanej osobiście, w tym umów o dzieło. Zamawiający jako strona umowy uznał zatem, że całość wynagrodzenia ma charakter wynagrodzenia z tytułu praw autorskich. Skarżący składając zeznanie podatkowe, również tak zakwalifikował te przychody, co wynika wprost z ustalonych przez organ kwot opodatkowanego dochodu skarżącego za rok 2014. Organ miał zatem podstawy, aby przyjąć, że całość opodatkowanych dochodów skarżącego powinna być zakwalifikowana jako dochód uzyskany z praw autorskich i innych praw, o których mowa w art. 18 ustawy, a nie z umów o dzieło, skoro taka była wola stron umowy. Sąd I instancji wskazał, że wspomniany wyżej mieszany charakter umowy o dzieło z przeniesieniem praw autorskich ma istotne znaczenia na gruncie ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, bowiem do przychodów z umowy o dzieło i przychodów z tytułu praw autorskich stosuje się różne ryczałtowe koszty uzyskanie przychodu, a co za tym idzie, są one efektywnie inaczej opodatkowane. Z tego powodu dokonana przez strony umowy interpretacja charakteru wynikających z niej przychodów na gruncie prawa podatkowego nie może być uważana za nieistotną, niewiążącą lub przypadkową, skoro zależy od niej wysokość zobowiązania podatkowego. Skoro interpretacja tak została dokonana i w związku z nią przychody skarżącego zostały opodatkowane korzystniej, niż gdyby wskazał on, że przychody uzyskał z umowy o dzieło, to nie ma podstaw do przyjęcia, że na potrzeby ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci wynikający z tych przychodów dochód mógłby być zakwalifikowany inaczej. Pokreślić przy tym należy, że ustalona przez organy kwota dochodu skarżącego za rok 2014 uwzględnia koszty uzyskania przychodu właściwe dla przychodów z praw autorskich, a nie z umów o dzieło. Nie ma również podstaw, aby uważać, że kwalifikacja uzyskanego dochodu dokonana na gruncie przepisów ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych nie ma znaczenia dla jego kwalifikacji na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, skoro ta ustawa, co prawda pośrednio poprzez odwołanie do ustawy o świadczeniach rodzinnych, odwołuje się do ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych właśnie w kwestii określenia, jakie dochody zalicza się do dochodów rodziny i o jakie wynikające z tej właśnie ustawy wielkości (koszty uzyskania przychodu, podatek należny) przychód ulega zmniejszeniu na potrzeby określenia dochodu rodziny.

Ustawowa konstrukcja przyjęta w definicji "utraty dochodu", czyli art. 2 pkt 19 w związku z art. 2 pkt 21 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (katalog zamknięty) wyklucza zakwalifikowanie do tego pojęcia innych niż wymienione w nim przypadków zmniejszenia dochodu w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku. Katalog ten zawiera dochody z umów o dzieło, jako rodzaju zatrudnienia, a nie zawiera dochodów z praw majątkowych, w tym praw autorskich.

W tej sytuacji Sąd orzekający uznał, że organy zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa określiły wysokość dochodów rodziny skarżącego, od którego uzależnione jest przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J.K.

Na podstawie art. 174 pkt. 1 p.p.s.a. jako podstawę skargi kasacyjnej wskazał naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, tj. błędną wykładnię art. 7 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt. 19 lit. c) w zw. z art. 2 pkt. 21 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. 2016 poz. 195 ze zm.) wyrażającą się w przyjęciu, że utrata źródła zarobkowania w postaci umowy o dzieło nie jest utratą dochodu w myśl tej ustawy, czego konsekwencją jest uwzględnienie przy obliczaniu dochodu za okres zasiłkowy wynagrodzenia, które nie było w tym okresie osiągane (pomimo braku sporu co do faktu, że nie było ono w tym okresie osiągane), co sprzeczne jest zarówno z literalnym brzmieniem powyższych przepisów, jak i ich celem, celem ustawy i art. 71 ust. 1 Konstytucji. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości. Na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy.

Wniesiona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia prawa materialnego, przy czym naruszenia tego strona skarżąca kasacyjnie dopatruje się jedynie w jednej z postaci naruszenia prawa materialnego, o jakiej mowa w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj. w błędnej wykładni tego prawa.

Ze względu na zarzuty skargi kasacyjnej istota sporu w sprawie sprowadza się do kwestii, czy ustalony stan faktyczny sprawy pozwala na zastosowanie normy art. 7 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 19 lit. c i art. 2 pkt 21 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r. poz. 195 ze zm.), a zatem czy została spełniona w sprawie przesłanka "utraty dochodu", o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy o pomocy państwa (...), w sytuacji utraty przez skarżącego dochodu z umowy o dzieło z przeniesieniem praw autorskich, której wykonanie zakończyło się danym roku i umowa ta nie jest kontynuowana.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska Sądu pierwszej instancji w tym zakresie.

Wskazać należy, że, świadczenie wychowawcze przysługiwało na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekraczał kwoty 800,00 zł (art. 5 ust. 3 ustawy).

Zgodnie z art. 2 pkt 19 lit. c) ustawy ilekroć jest mowa o utracie dochodu - oznacza to utratę dochodu spowodowaną utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W myśl zaś art. 2 pkt 21 ustawy zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową jest to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. A zatem proste zestawienie przepisów ustawy wskazuje, że utratą dochodu jest także utrata dochodu spowodowana ustaniem umowy o dzieło w danym roku kalendarzowym. Umowa o dzieło zawarta przez skarżącego z firmą [...] została zakończona w roku 2014 i nie była kontynuowana, a zatem nie powinna stanowić podstawy ustalenia dochodu od którego zależne jest uzyskanie świadczeń w roku 2016.

Niezrozumiałe jest zatem stanowisko Sądu I instancji oraz organów administracji, kwalifikujące uzyskiwane przez skarżącego na podstawie umowy o dzieło dochody jako wyłącznie dochody z tytułu przeniesienia praw autorskich.

Nie jest rzeczą organu właściwego w sprawach świadczenia wychowawczego kwestionowanie charakteru umowy łączącej wnioskodawcę z innymi podmiotami. Umowa o dzieło jest jedną z najczęściej spotykanych, obok umowy zlecenia, umów cywilnoprawnych w obrocie gospodarczym. Niejednokrotnie jej sposób sformułowania, w szczególności określenie sposobu jej wykonywania może budzić wątpliwości co do jej charakteru. Zwłaszcza gdy obowiązki te są zbliżone do wymagań umowy o pracę. Niemniej o charakterze umowy cywilnej decydują strony i one mogą również, w ramach zapisów umownych, zdecydować o przeniesieniu praw majątkowych z wykonanego w ramach jednej z tych umów dzieła na rzecz podmiotu zamawiającego. Przedmiotem umowy o dzieło może być również stworzenie utworu w rozumieniu prawa autorskiego i związane z tym przeniesienie praw autorskich na nabywcę lub udzielenie licencji na korzystanie z utworu. Zgadzając się na warunki tej umowy i podpisując ją, przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a potem przeniesienia praw autorskich na zlecającego. Z kolei zlecający zobowiązany jest do zapłaty na rzecz drugiej strony. W zależności od tego, jakie będą konkretne postanowienia umowy, umowa wywrze różne skutki prawne, m.in. także podatkowe.

Pozbawione są więc racji rozważania Sądu I instancji wykazujące konieczność traktowania na użytek ustawy w różny sposób umowy o dzieło z przeniesieniem praw autorskich na nabywcę i umowy o dzieło bez tego postanowienia. Rację ma skarżący, że w istocie organy administracyjne zastosowały pozaustawowe kryterium ustalając prawo do świadczenia wychowawczego. Autorski charakter przedmiotu umowy o dzieło nie stanowi o jej innym niż cywilny charakterze. Co najwyżej inny może być sposób rozliczeń podatkowych lub obciążeń publicznoprawnych w przypadku zbycia majątkowych uprawnień wynikających z praw autorskich.

Powyższe prowadzi do wniosku, że ustalonego stanu faktycznego w zakresie źródła dochodów skarżącego organy administracyjne błędnie nie "podciągnęły" pod hipotezę art. 2 pkt 2 w związku z art. 2 pkt 19 i 21 oraz art. 7 ust. 1 ustawy. W rezultacie organy błędnie ustaliły stan faktyczny poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i określenie kwoty dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę, co skutkowało odmową przyznania świadczenia z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. Zasadny jest zatem zarzut naruszania prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 19 i pkt 21 w związku z art. 7 ust. 1 ustawy przez błędną wykładnię.

Ponownie rozpoznając sprawę organy administracyjne będą miały na uwadze przedstawione wyżej stanowisko Sądu.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1, art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a.