Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 300/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Grunty warszawskie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA: Małgorzata Stahl Sędziowie NSA Elżbieta Stebnicka Henryk Ożóg (spr.) Protokolant Joanna Szcześniak po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 2066/04 w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie przyznania użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości warszawskiej oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie postanowieniem z dnia [...], po rozpatrzeniu zażalenia S. M. na postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] zawieszające z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie z wniosku S. M. o ustanowieniu prawa własności czasowej do nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...] ozn. hip. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchyliło zaskarżone postanowienie w całości i w tym zakresie rozstrzygnęło sprawę co do istoty.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie orzekając w drugiej instancji zawiesiło postępowanie administracyjne w sprawie z wniosku S. M. z dnia 18 września 1948 r. - w miejsce którego w ramach sukcesji spadkowej wstąpił A. M. - złożonego w trybie art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) o ustanowienie prawa własności czasowej (obecnie prawa użytkowania wieczystego) do nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...], do czasu ustalenia wszystkich stron postępowania w prawem przepisanej formie. Organ drugiej instancji wezwał ponadto A. M. do wystąpienia w terminie dwóch miesięcy od dnia otrzymania postanowienia, do właściwego sądu powszechnego, z wnioskiem o uznanie skuteczności na obszarze Polski, aktu prawnego wydanego przez Trzeci Sąd Pierwszej Instancji Cywilnej Okręgu Sądowego Dystryktu Federalnego I Stanu Miranda w Caracas z dnia 27 czerwca 1990 r. dotyczącego nabycia spadku po C. M. P.

W uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] organ drugiej instancji wskazał, że zgodnie z zaświadczeniem Sądu Grodzkiego w Warszawie -oddziału Ksiąg Wieczystych z dnia 8 września 1948 r. nr [...], tytuł własności nieruchomości warszawskiej nr hip. [...] przysługiwał S. M. i K. M. w częściach równych niepodzielnie. Jak wynika z akt sprawy, jeden z właścicieli - S. M. - złożył w imieniu swoim i brata, dnia 18 września 1948 r. wniosek o przyznanie prawa własności czasowej z zachowaniem terminu przewidzianego dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279).

Orzeczeniem administracyjnym Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie z dnia 4 sierpnia 1958 r. odmówiono dotychczasowym właścicielom przyznania prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu, wobec przeznaczenia w planie zagospodarowania przestrzennego tej nieruchomości pod społeczne budownictwo mieszkaniowe.

Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy z dnia 30 czerwca 1997 r. (sygn. akt IV Ns 503/87) spadek po S. M. nabyła żona A. M. i syn – A. M. Natomiast postanowieniem z dnia 24 marca 1995 r. (sygn. akt IV Ns 209/95) Sąd Rejonowy m. st. Warszawy stwierdził, że spadek po A. M. nabył A. M. w całości.

Działając na wniosek A. M., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia 22 marca 2001 r. stwierdziło nieważność orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie, wskazując błędnie jako datę orzeczenia 4 sierpnia 1953 r. zamiast 4 sierpnia 1958 r.

Oceniając prawidłowość postępowania organu pierwszej instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wskazało, że zgodnie z art. 1145 § 1 k.p.c. skuteczność na obszarze Polski nie nadających się do wykonania w drodze egzekucji orzeczeń sądów zagranicznych w sprawach cywilnych, które należą w Polsce do drogi sądowej, zależy od uznania ich przez sąd polski. Zgodnie zaś z art. 1145 § 2 k.p.c, nie wymagają uznania prawomocne orzeczenia sądu zagranicznego w sprawach niemajątkowych obywateli obcych, wydane przez sąd właściwy według ich prawa ojczystego, chyba że orzeczenie takie ma być podstawą zawarcia związku małżeńskiego albo stanowić podstawę wpisu w księdze stanu cywilnego, w księdze wieczystej lub innym rejestrze.

Orzeczenie o stwierdzeniu nabycia spadku jest orzeczeniem, które nie nadaje się do wykonania w drodze egzekucji. Postanowienie takie ma charakter materialnoprawny i stwierdza fakt przejścia praw i obowiązków spadkodawcy na spadkobiercę. W prawie polskim postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku spełnia funkcje legitymacyjne. Wobec osoby trzeciej, spadkobierca może udowodnić swoje następstwo prawne po spadkodawcy jedynie stwierdzeniem nabycia spadku. Ponadto z uwagi na to, że postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku stwierdza przejście masy spadkowej ze spadkodawcy na spadkobiercę, a także fakt, że do spadku wchodzą prawa i obowiązki majątkowe (art. 922 k.c), majątkowy charakter sprawy spadkowej nie może budzić żadnych wątpliwości. Powyższa kwalifikacja postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku sądu zagranicznego przesądza o tym, że postanowienie takie wymaga uznania przez sąd polski.

Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2004 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie sprostowało oczywistą omyłkę, co do daty powołanego w decyzji Kolegium z dnia 22 marca 2001 r. orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie. Jedna z przyczyn zawieszenia postępowania wskazana przez organ pierwszej instancji w sentencji postanowienia z dnia [...] przestała więc istnieć. Wobec powyższego organ drugiej instancji uznał za zasadne uchylenie zaskarżonego postanowienia i dokonanie zmiany jego sentencji.

Skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] złożył A. M., wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, a mianowicie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w związku z art. 1145 k.p.c. przez jego zastosowanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, podobnie jak wcześniej organ I instancji, dokonało zdaniem skarżącego błędnej oceny stanu faktycznego i prawnego przez przyjęcie, że zachodzi konieczność uznania przez sąd polski wydanego przez sąd zagraniczny postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.

Stanowisko takie nie jest zasadne. Treść art. 1145 § 2 k.p.c. wskazuje, jakie prawomocne orzeczenia sądu zagranicznego nie wymagają dla swego uznania przeprowadzenia postępowania oraz wydania przez sąd stosownego postanowienia, a uznanie tych orzeczeń następuje niejako automatycznie. Postępowanie spadkowe było przeprowadzone przez Konsulat RP w Caracas, który z urzędu badał legitymację skarżącego do ubiegania się o spadek. Ewentualne natomiast niejasności w tej kwestii organy administracji obu instancji powinny, działając z urzędu, rozstrzygnąć zwracając się o wyjaśnienia np. do Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

Skarżący wskazał, że nie do przyjęcia jest również stwierdzenie, iż przedmiotowa sprawa dotyczyła nabycia praw spadkowych po osobie, której podstawowe dane osobowe nie odpowiadają danym dawnego właściciela przedmiotowej nieruchomości. C. M. P. (tzn. K. M. z matki [...]) to niewątpliwie K. M. Stopień pokrewieństwa między spadkodawcą a spadkobiercą jest bowiem explicite zawarty w wenezuelskim postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku. Dodatek "[...]" jedynie uściśla określenie osoby przez podanie nazwiska rodowego matki, co należy zestawić ze świadectwem urodzenia spadkodawcy. Stryj skarżącego K. przyjmując obywatelstwo wenezuelskie przyjął również miejscową pisownię swojego imienia –C., co nie oznacza jednak zmiany imienia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie podtrzymało swoje dotychczasowe argumenty i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 listopada 2005r. sygn. akt I SA/Wa 2066/04 skargę tę oddalił.

Organ drugiej instancji prawidłowo bowiem ustalił, że niezbędne jest uznanie skuteczności na obszarze Polski, aktu prawnego wydanego przez Trzeci Sąd Pierwszej Instancji Cywilnej Okręgu Sądowego Dystryktu Federalnego I Stanu Miranda w Caracas z dnia 27 czerwca 1990 r., dotyczącego nabycia spadku po C. M. P.

Stosownie do art. 1145 k.p.c, skuteczność na obszarze Polski nie nadających się do wykonania w drodze egzekucji orzeczeń sądów zagranicznych w sprawach cywilnych, które należą w Polsce do drogi sądowej, zależy od uznania ich przez sąd polski. Nie wymagają uznania, prawomocne orzeczenia sądu zagranicznego w sprawach niemajątkowych obywateli obcych, wydane przez sąd właściwy według ich prawa ojczystego, chyba że orzeczenie takie ma być podstawą zawarcia związku małżeńskiego albo stanowić podstawę wpisu w księdze stanu cywilnego, w księdze wieczystej lub innym rejestrze w Polsce.

Przed dokonaniem analizy powyższego przepisu niezbędne jest ustalenie czy sprawa spadku po C. M. P. nie należy do wyłącznej jurysdykcji krajowej. W myśl art. 1108 k.p.c, do jurysdykcji krajowej należą sprawy spadkowe, jeżeli spadkodawca w chwili śmierci miał obywatelstwo polskie lub, nie posiadając żadnego obywatelstwa, zamieszkiwał w Polsce. Jurysdykcja krajowa jest wyłączna, jeżeli śmierć obywatela polskiego nastąpiła w Polsce.

Do wyłącznej jurysdykcji krajowej należą również sprawy o prawa rzeczowe i o posiadanie nieruchomości położonej w Polsce, jak również ze stosunku najmu lub dzierżawy takiej nieruchomości, z wyjątkiem spraw o czynsz. Wyłączność ta obejmuje także inne sprawy w takim zakresie, w jakim rozstrzygnięcie dotyczy nieruchomości położonej w Polsce. Rozpoznaniu przez sądy polskie nie podlegają sprawy o prawa rzeczowe na nieruchomości i o posiadanie nieruchomości położonej za granicą (art. 1102 k.p.c).

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że sprawa spadkowa po C. M. P. nie należy do wyłącznej jurysdykcji krajowej. Przesłanką przyjęcia jurysdykcji koniecznej sądu polskiego w sprawie spadkowej jest ustalenie, że spadkobierca jest obywatelem polskim, nie może stwierdzić praw do spadku przed sądem ojczystym spadkodawcy oraz ruchomości znajdują się na obszarze Polski (por. postanowienie SN z dnia 5 sierpnia 1999 r. II CKN 444/99; OSNC 2000/2/41).

Z aktu prawnego wydanego przez Trzeci Sąd Pierwszej Instancji Cywilnej Okręgu Sądowego Dystryktu Federalnego I Stanu Miranda w Caracas z dnia 27 czerwca 1990 r. dotyczącego nabycia spadku po C. M. P. wynika, że posiadał on obywatelstwo wenezuelskie i zmarł w Caracas 31 lipca 1989r., a w skład spadku nie wchodzą ruchomości znajdujące się na obszarze Polski oraz prawa rzeczowe na nieruchomości położonej w Polsce. Sprawą o prawo rzeczowe nie jest natomiast sprawa z wniosku S. M. i K. M. o ustanowieniu prawa własności czasowej (obecnie użytkowania wieczystego) nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...], ozn. hip. Nr [...] (por. postanowienie SN z dnia 9 sierpnia 2000 r., I CKN 804/00 lex nr 51836).

W świetle powyższych ustaleń należy przyjąć, że stosownie do art. 1145 k.p.c, skuteczność na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej aktu prawnego wydanego przez Trzeci Sąd Pierwszej Instancji Cywilnej Okręgu Sądowego Dystryktu Federalnego I Stanu Miranda w Caracas z dnia 27 czerwca 1990 r. dotyczącego nabycia spadku po C. M. P., zależy od uznania go przez sąd polski. Do aktu tego nie odnoszą się bowiem, jak trafnie przyjął organ drugiej instancji, wyłączenia, o których mowa w art. 1145 k.p.c, nie dotyczy on bowiem spraw niemajątkowych.

Zasadnie więc organy orzekające w sprawie zawiesiły postępowanie w sprawie rozpoznania wniosku S. M. i K. M. z dnia 18 września 1948 r., złożonego w trybie art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) o ustanowienie prawa własności czasowej (obecnie prawa użytkowania wieczystego) do gruntu nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...]. Wprawdzie organ drugiej instancji niewłaściwie wskazał, że zawieszenie postępowania następuje do czasu ustalenia wszystkich stron postępowania, nie miało to jednak wpływu na prawidłowość zawieszenia postępowania. Z punktu II zaskarżonego postanowienia oraz jego uzasadnienia wynika bowiem jednoznacznie, że ustalenia stron przedmiotowego postępowania dokona organ pierwszej instancji, po rozstrzygnięciu zagadnienia wstępnego, tj. uznania przez właściwy sąd powszechny skuteczności na obszarze Polski, aktu prawnego wydanego przez Trzeci Sąd Pierwszej Instancji Cywilnej Okręgu Sądowego Dystryktu Federalnego I Stanu Miranda w Caracas z dnia 27 czerwca 1990 r.

Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie przepisów art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) dalej: p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

Od wyroku tego skargę kasacyjną wniósł pełnomocnik A. M. zaskarżając go w całości i zarzucił naruszenie przepisów postępowanie, które miało istotny wpływ na wynik sprawy a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.s.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt a kpa. przez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie skargi oraz przez błędne uznanie, że dla rozpatrzenia w trybie art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy wniosku zagadnieniem wstępnym jest uznanie skuteczności na obszarze Polski stwierdzenia nabycia spadku po K. M. jakie wydane zostało przez sąd w Caracas (Wenezuela).

Wskazując na powyższe, na zasadzie art. 176 i art. 185 § 1 p.s.a. wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarżący bowiem - i jest to niewątpliwe - wykazał, iż jest sukcesorem poprzednich właścicieli nieruchomości warszawskiej.

Na skutek wniosku skarżącego stwierdzona została nieważność orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie odmawiającego przyznania prawa własności czasowej. Decyzja stwierdzająca nieważność jest decyzją ostateczną. Tak więc nadal pozostaje - i to już od lat - wniosek w przedmiocie ustanowienia użytkowania wieczystego i wniosek ten dla jego rozpatrzenia nie wymaga rozstrzygnięcia żadnych zagadnień wstępnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 stycznia 2004r. (sygn. akt I SAB 190/03) zobowiązał Prezydenta m.st. Warszawy do wydania decyzji w sprawie oddania gruntu położonego w Warszawie przy ul. [...] w ciągu 2 miesięcy od dnia doręczenia wyroku.

Doręczenie to nastąpiło pod koniec lutego 2004r. i jedyną reakcją na polecenie wydania decyzji było zawieszenie postępowania. Takie postępowanie organów administracji unikających merytorycznego załatwienia sprawy znalazło aprobatę w zaskarżonym skargą kasacyjną wyroku.

Tymczasem nie można uznać aby pozostawało do rozstrzygnięcia jakiekolwiek zagadnienie wstępne, od spełnienia którego uzależnione jest wydanie decyzji.

Stosownie do art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 16 października 1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy został złożony przez uprawniony podmiot wniosek o przyznanie prawa własności czasowej, a stosownie do ust. 2 tego artykułu gmina obowiązana była do uwzględnienia wniosku jeśli korzystanie z gruntu da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania.

Z tych przepisów wynika, że legitymowany do tego podmiot wystąpił z wymaganym wnioskiem i wniosek ten ma być załatwiony.

Odsyłanie do uzyskiwania orzeczenia o skuteczności stwierdzenia nabycia spadku po K. M. (które to zresztą orzeczenie zostało już wykonane - przynajmniej w zakresie majątku spadkowego pozostałego za granicą) jest w tej sytuacji nieuprawnione i nie powinno uzyskiwać aprobaty Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

W sprawie zachodzi bowiem potrzeba ustalenia, czy krąg podmiotów postępowania z wniosku S. M. z dnia 18 września 1948r. o ustanowienie prawa własności czasowej, jest pełny. W orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie potrzeba ta jest słusznie zaakcentowana.

Nie budzi wątpliwości, że spadek po S. M. nabyła żona A. M. i syn A. M., natomiast spadek po A. M. nabył w całości A. M., co potwierdzają dołączone do akt stosowne orzeczenia Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy.

C. M. P. zmarł natomiast w Caracas, w Wenezueli, w dniu 31 lipca 1989r. Wydane w dniu 27 czerwca 1990r. przez Trzeci Sąd I Instancji Cywilnej Okręgu Sądowego Dystryktu Federalnego I Stanu Miranda w Caracas orzeczenie właściwe prawu wenezuelskiemu stwierdziło nabycie spadku po zmarłym C. M. P. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie trafnie przyjął, przez pryzmat przepisu art. 1145 kpc, iż niezbędne jest uznanie skuteczności tego orzeczenia na obszarze Polski. Sprawa spadku po C. M. P. bez wątpienia nie należy do wyłącznej jurysdykcji krajowej gdyż spadkodawca w chwili śmierci nie miał obywatelstwa polskiego, posiadał obywatelstwo wenezuelskie. Przepis art. 1108 kpa wyłącza natomiast jurysdykcję krajową w takiej sytuacji. Jest ona wyłączona również z tego powodu, że w skład spadku po zmarłym C. M. P. nie wchodziły ruchomości znajdujące się na obszarze Polski oraz prawa rzeczowe na nieruchomości położonej w Polsce. Wynika to z treści przepisu art. 1102 kpa określającego wyłączną jurysdykcję krajową względem spraw o prawa rzeczowe i o posiadanie nieruchomości położonej w Polsce, ze stosunku najmu lub dzierżawy takiej nieruchomości, z wyjątkiem spraw o czynsz.

Stosownie do art. 1145 kpa skuteczność na obszarze Polski wspomnianego orzeczenia Sądu zagranicznego, zależy od uznania go przez sąd polski.

Rozstrzygnięcie w przedmiocie tego uznania stanowi zaś kwestię prejudycjalną rozumianą jako okoliczność, od której osobnego ustalenia zależy rozstrzygnięcie sprawy (...). Pod pojęciem prejudycjalności rozumie się najczęściej przesądzające znaczenie, jakie posiada rozstrzygnięcie jednej sprawy dla rozstrzygnięcia drugiej sprawy lub technicznoprawną konieczność rozstrzygnięcia jednej sprawy po to, aby następnie można było rozstrzygnąć inną sprawę (W. J.: O kwestii prejudycjalnej w jurysdykcyjnym postępowaniu administracyjnym. Samorząd terytorialny nr 10 z 2003r., str. 29). Rozstrzygnięcie tego zagadnienia pozwoli ustalić osobę uprawnioną (osoby uprawnione do występowania w postępowaniu wszczętym wnioskiem S. M. z dnia 18 września 1948r. ustanowienie prawa własności czasowej.

Powyższe sprawia, że zaskarżony wyrok nie jest dotknięty naruszeniem wymienionym w skardze kasacyjnej, tym bardziej, że przepis art. 97 § 1 kpa nie ma w swej treści punktu a, którego niezastosowanie skarżący zarzuca.

Z tych względów skargę kasacyjną należało oddalić na podstawie art. 184 p.s.a.