Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 133/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-10-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. c, art. 250
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 77 par 1, art. 80, art. 107 par 3, art. 126
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 17, art. 18, art. 26 par 1 i 5, art. 29, art. 59 par 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 30 października 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki Asesor WSA Małgorzata Kowalska Protokolant sekretarz sądowy Blanka Kuźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2018 roku sprawy ze skargi P. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. – P. z dnia [...] nr [...]; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat A. M. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł., ul. A 40 lok. 53a kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu P.M..


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. (obecnie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł.), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14.06.1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), art. 17 § 1, art. 18 i art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm.) po rozpatrzeniu zażalenia P. M. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] Nr [...] o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu.

Jak wynika z akt sprawy Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec P. M. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. w dniach:

20.04.1998 r. Nr [...], obejmującego należność z tytułu składki za luty 1998 r.,

18.05.1998 r. Nr [...], obejmującego należność z tytułu składki za marzec 1998 r., 29.05.1998 r. Nr [...], obejmującego należność z tytułu składki za kwiecień 1998r., 15.07.1998 r. Nr [...], obejmującego należność z tytułu składki za maj 1998 r., 13.08.1998 r. Nr [...], obejmującego należność z tytułu składki za czerwiec 1998r., 14.09.1998 r. Nr [...], obejmującego należność z tytułu składki za lipiec 1998r.,12.10.1998 r. Nr [...], obejmującego należność z tytułu składki za sierpień 1998 r., 18.11.1998 r. Nr [...], obejmującego należność z tytułu składki za wrzesień 1998r., 03.12.1998 r. Nr [...], obejmującego należność z tytułu składki za październik 1998r., 12.01.1999 r. Nr [...], obejmującego należność z tytułu składki za listopad 1998 r., 16.02.1999 r. Nr [...], obejmującego należność z tytułu składki za grudzień 1998 r.

W dniu 21.10.1999 r. P. M. otrzymał odpisy tytułów wykonawczych, a jednocześnie poborca skarbowy dokonał częściowego pobrania należności od zobowiązanego.

Częściowych pobrań należności dokonywano u zobowiązanego jeszcze w dniach:19.04.2001 r., 17.05.2001 r., 20.06.2001r. i 12.11.2008 r. To skutkowało pokryciem części należności objętej tytułem wykonawczym Nr [...] wraz z odsetkami za zwłokę od tej należności i powstałymi z tytułu pobrań kosztami egzekucyjnymi.

W międzyczasie, w dniu 07.03.2001 r. poborca skarbowy spisał z zobowiązanym protokół o jego stanie majątkowym.

Postanowieniem z dnia 21.01.2003 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] zawiesił przedmiotowe postępowanie egzekucyjne - z dniem 12.11.2002 r., na żądanie wierzyciela, w związku ze złożonym przez zobowiązanego wnioskiem o restrukturyzację.

Pismem z dnia 24.01.2005 r. Nr URlE1/40/05 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] o podjęcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego, z uwagi na umorzenie postępowania restrukturyzacyjnego spowodowane niespełnieniem warunków restrukturyzacji (decyzją z dnia 30.04.2004 r. Nr 184/02).

Zawiadomieniem z dnia 30.07.2010 r. (doręczonym stronie w dniu 04.08.2010 r.) organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej "z tytułu nadpłaty za 2009 r." w wysokości 17 zł, przysługującej zobowiązanemu w Urzędzie Skarbowym [...].

Zawiadomieniem z dnia 05.09.2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...], dokonał zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego prowadzonego przez A S.A. Zawiadomienie to Bank otrzymał w dniu 19.09.2014 r., a zobowiązany w dniu 18.09.2014 r. Z odpowiedzi dłużnika zajętej wierzytelności wynikało, że na rachunku bankowym nie ma środków na zaspokojenie pełnej należności wynikającej z zajęcia (pismo A z dnia 24.09.2014 r.).

W dniu 01.10.2014 r. skarżący złożył do Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] pismo, w którym powołując się na otrzymane zawiadomienie z dnia 5.09.2014r. wniósł m.in. o przekazanie kserokopii określonych dokumentów oraz o załączenie do obecnego postępowania egzekucyjnego akt wcześniejszego postępowania egzekucyjnego. Podniósł również, że doszło do "zaniedbania i naruszenia praworządności i interesu prywatnego art. 227 Kodeksu postępowania administracyjnego na etapie tego postępowania egzekucyjnego, ponieważ ZUS( ... ) zamierza bezpodstawnie wyłudzić nienależne mu środki pieniężne ( ...)". W dalszej części pisma, zatytułowanej: "skarga na czynność organu egzekucyjnego" zobowiązany przytoczył przepisy art. 59 oraz art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania dotyczącego kwestionowanych przez niego należności wobec ZUS. Zarzucił przy tym, iż podjęte w toku tego postępowania działania organów egzekucyjnych obu instancji były niezgodne z zasadą legalizmu oraz wskazał na przysługujące mu z tego tytułu prawo dochodzenia zadośćuczynienia i odszkodowania. W związku z powyższym, skarżący wskazał, że na mocy .art. 33 ust. 1 i ust. 6" w nawiązaniu do art. 59 § 1 pkt 9 ww. ustawy, wnosi o uchylenie zaskarżonej czynności, "która nie jest wymagalna z powodu przedawnienia roszczeń od 2009 r." Powołał przy tym przepis art. 118 Kodeksu cywilnego, który mówi o 10 letnim terminie przedawnienia. Zobowiązany zażądał też umorzenia postępowania egzekucyjnego, w trybie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ponieważ jego zdaniem egzekwowany obowiązek nie jest wymagalny od 2009 r.

W odpowiedzi na wezwanie, organu do sprecyzowania charakteru pisma skarżący w piśmie w dniu 17.11.2014 r. wyjaśnił, iż pierwotne wystąpienie stanowi: wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego na mocy art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, skargę na działanie organu egzekucyjnego i zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne zgłoszone na podstawie "art. 33 ustęp 1 ( ... ), ustęp 6 u.p.e.a.".

W dniu 9.01.2015 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wydał postanowienie Nr [...], którym oddalił skargę na czynność egzekucyjną zawartą w piśmie z dnia 01.10.2014 r., uzupełnionym pismem złożonym w dniu 17.11.2014 r. - polegającą na zajęciu zawiadomieniem z dnia 05.09.2014 r. rachunku bankowego w A S.A. oraz uznał za nieuzasadnioną skargę na działanie organu egzekucyjnego, tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego [...], złożoną w trybie art. 227 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (na to postanowienie zobowiązany złożył zażalenie do Ministra Finansów, który postanowieniem z dnia 14.01.2016 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie).

W dniu 08.10.2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] wydał postanowienie, którym oddalił zarzuty na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych.

W wyniku rozpatrzenia zażalenia zobowiązanego Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. postanowieniem z dnia [...] Nr [...] utrzymał w mocy ww. postanowienie organu pierwszej instancji.

Natomiast postanowieniem z dnia 05.11.2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] po rozpatrzeniu wniosku zobowiązanego wydał postanowienie o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący podniósł, że postanowienie organu egzekucyjnego zostało wydane bez uprzedniego zbadania dopuszczalności egzekucji, zgodnie z art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, do czego organ jest zobowiązany. Zaznaczył, że wielokrotnie wskazywał organowi niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, a on ponownie wszczyna egzekucję. Żalący przytoczył także treść art. 29 § 2 ww. ustawy (mówiącego o nieprzystąpieniu przez organ egzekucyjny do egzekucji, w przypadku gdy tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych wart. 27 § 1 i § 2) i jednocześnie zacytował treść art. 27 § 1 pkt 3 ww. ustawy, który stanowi, że tytuł wykonawczy zawiera treść podlegającej egzekucji obowiązku, podstawę prawną tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny, a w przypadku egzekucji należności pieniężnej - także określenia jej wysokości, terminu, od którego nalicza się odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie oraz rodzaju i stawki tych odsetek. Wskazał przy tym, że tytuł wykonawczy nie zawiera - a powinien zawierać - ww. elementy wymienione w powołanym przepisie. W dalszej kolejności zobowiązany podniósł, że "ZUS zdaje sobie sprawę, że ani ZUS ani Urząd Skarbowy [...] nie posiadają podstawy prawnej do tytułów wykonawczych, a co za tym idzie prawa do nich i prawa do obowiązku egzekucyjnego tych tytułów egzekucyjnych, które nie podlegają obowiązkowi egzekucyjnemu, a organ egzekucyjny miał i nadal ma obowiązek stwierdzenia nieważności decyzji ZUS zaniechał tego stwierdzenia". Skarżący wskazał, że wbrew bezpodstawnemu twierdzeniu Urzędu Skarbowego, to on od 1998 r. informuje Urząd Skarbowy oraz ZUS o bezprawnych działaniach tego organu, wydanych bez podstawy prawnej postanowieniach i decyzjach wydanych z rażącym naruszeniem prawa, które były niewykonalne w dniu wydania i ich niewykonalność ma charakter trwały, a ich wykonanie wywołałoby czyn zagrożony karą, dlatego też obowiązek jakiejkolwiek zapłaty ze strony zobowiązanego nie jest wymagalny, gdyż wygasł, a na dodatek obowiązek ten nie istniał. Zobowiązany podniósł, że z przepisów prawa wynika, iż egzekucja administracyjna jest niedopuszczalna, gdyż nastąpiło przedawnienie, wygaśnięcie, nieistnienie obowiązku, określenie egzekwowanego obowiązku .jest niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia sądowego o niedopuszczalności egzekucji administracyjnej i zastosowanego środka egzekucyjnego", co - jak powtórzył - wykazywał przez lata. Ponadto zobowiązany wniósł o: uchylenie wszelkich decyzji i postanowień związanych z tytułami wykonawczymi wymienionymi w tym piśmie w całości na mocy aktów prawnych zawartych w tym oraz uprzednio złożonych dokumentach będącymi dowodami w sprawie, przekazanie sprawy do zbadania przez Trybunał Konstytucyjny RP, pisemne potwierdzenie, iż organ egzekucyjny wraz z Izbą Skarbową w Ł. przed wydaniem wcześniejszych postanowień dopełnił swego obowiązku i na mocy art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zbadał z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej zaskarżonych przez P. M. 11 tytułów wykonawczych - dotyczy to wszelkich postanowień wydanych przez Urząd Skarbowy [...] i Izbę Skarbową w Ł. uprzednio wydanych przez nie jak i na okoliczność obecnie wydanego postanowienia oraz przekazanie tego zażalenia do Ministra Finansów, aby ono wydało postanowienie, a w nim - jak wcześniej wymienione jednostki skarbu państwa - zawarło odrębną opinię stwierdzenia wymagalności w tej sprawie i czy podległe mu jednostki skarbu państwa przed wydaniem w obecnej sprawie swych postanowień zbadały z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej. Wszczęcie postępowania przez urząd prokuratora na mocy art. 182 Kodeksu postępowania administracyjnego, z powodu zaniedbania i naruszenia praworządności i interesu prywatnego na etapie tego postępowania egzekucyjnego, gdyż ZUS po raz kolejny za pomocą przestępstwa zamierza bezpodstawnie wyłudzić nienależne mu środki pieniężne, "wyzyskując przy tym braki wiedzy prawnej pracowników urzędu skarbowego" . Przekazanie kopii wszelkich akt Urzędu Skarbowego i Izby Skarbowej w Ł., w tym Ministerstwa Finansów - związanych z ww. tytułami wykonawczymi od 1998 r. do 2015 r.

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, postępowanie egzekucyjne umarza się:

1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;

2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;

3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;

4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być

prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;

5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;

6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;

7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek

taki ciążył na wierzycielu;

8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

9) na żądanie wierzyciela;

10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje zatem we wszystkich ww. przypadkach, gdy egzekucja administracyjna nie może być prowadzona. Przy czym, zgodnie z § 4 powołanego przepisu, umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić na wniosek zobowiązanego, wierzyciela albo z urzędu, a rozstrzygnięcie to ma formę postanowienia, wydawanego przez organ egzekucyjny na podstawie art. 59 § 3 ww. ustawy.

Dyrektor Izby Skarbowej w Ł., zauważył, że zarówno z treści w wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, jak i zażalenia z dnia 30.11.2015 r. wynika, że zasadniczą przyczyną, jaką zobowiązany podniósł na poparcie swojego żądania jest "brak wymagalności" należności objętych ww. tytułami wykonawczymi, z powodu przedawnienia, które - w jego ocenie - nastąpiło w 2009 r. Zobowiązany powołał przy tej okazji przepis art. 118 Kodeksu cywilnego, który ustanawia 10 letni termin przedawnienia. Ustosunkowując się do tej argumentacji w pierwszej kolejności organ wskazał, że do przedawnienia należności z tytuł składek na ubezpieczenie społeczne nie mają zastosowania przepisy ustawy - Kodeks cywilny. Kwestię przedawnienia zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne - do dnia 24.11.1998 r. - regulowały przepisy ustawy z dnia 25.11.1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.). Zgodnie z przepisami tej ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Jeżeli bieg terminu został przerwany, składek nie można było dochodzić, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat. Jednocześnie bieg terminu przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik (art. 35 pkt 3 i pkt 4).

Organ wskazał, że w dniu 25.11.1998 r. wszedł w życie art. 24 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze zm.), w którym zostały uregulowane zasady dotyczące przedawnienia ww. zobowiązań. Przy czym okres przedawnienia i okoliczności przerywające bieg terminu przedawnienia w powołanym art. 24 - w brzmieniu obowiązującym od dnia 25.11.1998 r. do dnia 31.12.2002 r. - były takie same, jak w ustawie o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych.

Na mocy ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002 r. Nr 241, poz. 2074) brzmienie art. 24 ww. ustawy, m.in. poprzez zmianę ust. 4, 5 i 6 oraz dodanie ust. 5a, 5b, 5c i 5d, zostało zmienione.

W wyniku tej nowelizacji, od dnia 01.01.2003 r. art. 24 ust. 4 ww. ustawy stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d.

Z treści art. 24 ust. 5b tej ustawy - w brzmieniu obowiązującym od dnia 01.01.2003r. do dnia 30.06.2004 r. - wynikało, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony, od dnia wszczęcia, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.

Natomiast od dnia 01.07.2004 r. art. 24 ust. 5b cytowanej ustawy stanowi, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Przedstawione regulacje prawne wskazują więc, że dla należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, pierwotnie obowiązywał 5 letni okres przedawnienia, zaś w dniu 01.01.2003 r. weszła w życie zmiana przepisów, wprowadzająca w miejsce 5 letniego - 10 letni okres przedawnienia tych należności. To oznacza, że art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wprowadzający 10 letni okres przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, miał zastosowanie do zobowiązań z tytułu składek, które powstały i nie uległy przedawnieniu przed dniem 01.01.2003 r.

Dyrektor Izby Skarbowej zauważył, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od lutego do grudnia 1998 r. powstały pod rządami ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z tymi przepisami, 5 letni bieg terminu przedawnienia dla ww. należności rozpoczął się z dniem, w którym stały się wymagalne. W omawianej sprawie nastąpiło to z dniem: 11.03.1998 r. - dla składki za luty 1998 r., 11.04.1998 r. - dla składki za marzec 1998 r., 12.05.1998 r. - dla składki za kwiecień 1998 r., 11.06.1998 r. - dla składki za maj 1998 r., 11.07.1998 r. - dla składki za czerwiec 1998 r., 11.08.1998 r. - dla składki za lipiec 1998 r., 11.09.1998r. - dla składki za sierpień 1998 r., 13.10.1998 r. - dla składki za wrzesień 1998 r., 11.11.1998 r. - dla składki za październik 1998 r., 11.12.1998 r. - dla składki za listopad 1998 r. oraz 12.01.1999 r. - dla składki za grudzień 1998 r. Zatem gdyby nie nastąpiło przerwanie biegu tego terminu, to - co do zasady - upłynąłby on dla ww. należności po upływie 5 lat, licząc od wskazanych wyżej terminów (czyli od dnia, w którym stały się wymagalne), więc odpowiednio z dniem: 11.03.2003 r., 11.04.2003 r., 12.05.2003 r., 11.06.2003 r., 11.07.2003 r., 11.08.2003 r., 11.09.2003 r., 13.10.2003 r., 11.11.2003 r., 11.12.2003 r. i 12.01.2004 r. Stosownie zaś do - cytowanego wcześniej - art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (w brzmieniu obowiązującym od dnia 25.11.1998 r. do dnia 31.12.2002 r.), bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

Organ wskazał, że akt sprawy wynika m.in., że:

w dniu 21.10.1999 r. zobowiązany otrzymał odpisy tytułów wykonawczych,

w dniu 21.10.1999 r. poborca spisał z zobowiązanym protokół o jego stanie majątkowym, w dniach 19.04.2001 r., 17.05.2001 r., 20.06.2001 r. organ egzekucyjny zastosował skuteczny środek egzekucyjny w postaci egzekucji z pieniędzy (pobranie przez poborcę skarbowego) na zaległość objętą tytułem wykonawczym Nr [...].

Zdaniem organu powyższe działania organu egzekucyjnego, zgodnie z ww. art. 24 ust. 5 spowodowały przerwanie biegu terminu powyższych należności, po którym termin ten zaczął biec od nowa. Podkreślono również, że ww. należności nie uległy przedawnieniu do dnia 01.01.2003 r., czyli dnia wejścia w życie nowelizacji wprowadzającej 10 letni okres przedawnienia i w dacie wejścia w życie nowych przepisów były wymagalne. Zgodnie więc ze stanowiskiem prezentowanym w orzecznictwie sądowym, w przypadku braku nowych okoliczności wpływających na bieg terminu przedawnienia, należności te uległyby przedawnieniu z upływem 10-letniego terminu (na podstawie znowelizowanego art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Jednocześnie art. 24 ust. 5 ww. ustawy - w brzmieniu obowiązującym od dnia 01.07.2004r. - stanowił, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W niniejszej sprawie, dokonana przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] czynność egzekucyjna polegająca na zajęciu zawiadomieniem z dnia 30.07.2010 r. wierzytelności zobowiązanego "z tytułu nadpłaty za 2009 r." w Urzędzie Skarbowym [...] (o czym skarżący został powiadomiony w dniu 04.08.2010 r.), spowodowała, że termin przedawnienia tych należności uległ zawieszeniu (zgodnie z ww. art. 24 ust. 5). Przy czym zawieszenie to będzie trwało do zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Organ zwrócił uwagę, że ustawą z dnia 16.09.2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie zaś z art. 27 ww. ustawy zmieniającej, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa wart. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, którego bieg rozpoczął się przed dniem 01.01.2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 01.01.2012 r. To oznacza, że do należności składkowych, które nie przedawniły się do dnia 01.01.2012 r. (przy zastosowaniu zasady 10 -letniego okresu przedawnienia), ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym że liczy się go nie od daty ich wymagalności (jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy systemowej), ale od dnia 01.01.2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy zmieniającej, który stanowi, że jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 01.01.2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Niezależnie jednak od nowelizacji art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, podkreślenia wymaga, że w analizowanym przypadku od dnia 30.07.2010r. mamy do czynienia z zawieszeniem biegu terminu przedawnienia (termin przedawnienia nie biegnie), zgodnie z nadal obowiązującym art. 24 ust. 5 ww. ustawy.

Zdaniem organu argumentacja strony, że należności objęte tytułami wykonawczymi o numerach:[...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...], [...] , [...],[...]i [...] uległy przedawnieniu, jest nieuzasadniona.

Organ wskazał, że zobowiązany podniósł również, że należności te nie istnieją.

W związku z zastrzeżeniami strony dotyczącymi egzekwowania składek na ubezpieczenia społeczne za okres przerw w prowadzeniu działalności, udokumentowanych zwolnieniami lekarskimi, Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wyjaśnił, że zgodnie z informacją wierzyciela (Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. z dnia 28.11.2014 r.), zwolnienie z opłacania składek obowiązywało tylko za okres pobierania zasiłku chorobowego (wynikało to z § 37 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29.01.1990 r. w sprawie wysokości podstawy i wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego). Przy czym prawo do otrzymywania zasiłku nie przysługiwało w przypadku zalegania przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą z opłatą należnych składek na ubezpieczenie społeczne na kwotę przekraczająca 3 miesięczną składkę, do czasu opłacenia zaległych składek w całości (art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 18.12.1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin). Jak wskazał wierzyciel, z uwagi na posiadane zaległości w opłacie składek, P. M., nie otrzymywał zasiłku chorobowego w okresie: 07.07.1998 r. -14.08.1998 r. oraz 04.09.1998 r. -15.11.1998 r. Dlatego, w ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł., zobowiązany nie był zwolniony z opłacania składek za ten okres. W odniesieniu zaś do powołanego przez zobowiązanego wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13.01.2009 r. sygn. akt II UK 146/08 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. wskazał, że wyrok ten został wydany w jednostkowej sprawie.

Ponadto w piśmie z dnia 05.08.2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. podtrzymał swoje stanowisko, że należności objęte ww. tytułami wykonawczymi istnieją i nadal podlegają dochodzeniu w trybie egzekucji administracyjnej.

Organ odwoławczy wskazał, że organ egzekucyjny nie może wypowiadać się w kwestii tego czy wierzyciel słusznie (czy niesłusznie) nałożył na zobowiązanego obowiązek, który obejmuje tytuł wykonawczy. Postępowanie egzekucyjne ma bowiem charakter wykonawczy i służy jedynie wyegzekwowaniu określonych obowiązków. Zatem w omawianej sprawie zarówno organ egzekucyjny (Naczelnik Urzędu Skarbowego [...]), jak i organ odwoławczy (Dyrektor izby Skarbowej w Ł.), nie mają uprawnień do rozstrzygania sporu dotyczącego kwestii powstania zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pomiędzy zobowiązanym, a wierzycielem - Zakładem Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. Jednocześnie w toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny jest zobligowany do zbadania czy obowiązek ten jest nadal wymagalny, nie został wykonany i czy nie wygasł na skutek przedawnienia. Przy czym w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z powołanych wyżej okoliczności. Przeprowadzone postępowanie wykazało bowiem, że należności te nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne, co potwierdził wierzyciel.

Odnosząc się do zarzutu braku zbadania przez organ egzekucyjny dopuszczalności egzekucji, zgodnie z art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wyjaśniał że ww. przepis nakłada na organ egzekucyjny obowiązek zbadania dopuszczalności egzekucji administracyjnej rozumianej jako ustalenie, czy egzekucja oznaczonego obowiązku jest dopuszczalna, czy tytuł wykonawczy został prawidłowo wystawiony i czy zostało doręczone upomnienie (chyba, że przepisy szczególne wyłączają tę przesłankę). Powyższa ocena ma charakter formalny, a organ egzekucyjny dokonuje jej po otrzymaniu tytułu wykonawczego od wierzyciela, jeszcze przed wszczęciem egzekucji administracyjnej wobec zobowiązanego. W przypadku negatywnej oceny organ egzekucyjny zwraca tytuł wykonawczy wierzycielowi. Zauważyć należy, że w omawianej sprawie egzekucja obowiązku objętego ww. tytułami wykonawczymi jest dopuszczalna, ponieważ stosownie do art. 35 ust. 1 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, składki na ubezpieczenie społeczne pracowników oraz należności z tytułu odsetek za zwłokę i dodatkowych opłat, o których mowa w ust. 2, nie opłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ponadto przeprowadzona analiza ww. tytułów wykonawczych wykazała, że zostały one wystawione prawidłowo, tj. zawierają wszystkie niezbędne elementy. W odniesieniu zaś do upomnienia, w omawianym przypadku nie było obowiązku jego doręczenia, co wynikało z obowiązującego wówczas rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27.08.1991r. w sprawie kosztów upomnienia oraz przypadków, w których egzekucja administracyjna może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (Dz. U. Nr 81, poz. 354 ze zm.), którego § 2 pkt 1 stanowił, że postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia w wypadkach, gdy zobowiązany ma ustawowy obowiązek obliczenia i uiszczenia należności pieniężnej bez wezwania. Zatem powołane okoliczności świadczą o tym, że egzekucja w niniejszej sprawie jest dopuszczalna. Nie ma przy tym żadnych podstaw, aby przypuszczać, że ocena dopuszczalności tej egzekucji nie została dokonana przez organ egzekucyjny zaraz po otrzymaniu ww. tytułów wykonawczych od wierzyciela. Jednocześnie w niniejszej sprawie nie zaistniały okoliczności powodujące niedopuszczalność przedmiotowej egzekucji już po jej wszczęciu. W szczególności należności objęte ww. tytułami wykonawczymi nie uległy przedawnieniu, są nadal wymagalne, a wierzyciel potwierdził, że wciąż istnieją.

Organ odwoławczy stwierdził, że w omawianej sprawie nie wystąpiły okoliczności powodujące umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Ponadto w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna inna przesłanka, wyszczególniona wart. 59 § 1 ww. ustawy, skutkująca umorzeniem postępowania egzekucyjnego.

W związku natomiast z zawartym w zażaleniu z dnia 30.11.2015 r. żądaniem P. M. dotyczącym uchylenia "wszelkich decyzji i postanowień związanych z tytułami wykonawczymi", wskazać należy, że wykracza ono poza zakres niniejszej sprawy, tj. postępowania odwoławczego w przedmiocie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Z kolei co do żądania pisemnego potwierdzenia, że organ egzekucyjny i organ odwoławczy przed wydaniem wszelkich rozstrzygnięć dopełniły obowiązku zbadania dopuszczalności egzekucji administracyjnej, na mocy art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a także o odrębną opinię Ministra Finansów w tej kwestii, Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wyjaśnił, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują możliwości wydania "pisemnego potwierdzenia" w żądanej kwestii. Tym niemniej nie ma wątpliwości, że dopuszczalność egzekucji, o której mowa art. 29 § 1 ww. ustawy, była (i jest) badana przez organ egzekucyjny, z urzędu przez cały okres trwania postępowania egzekucyjnego.

W skardze skierowanej do sądu administracyjnego P. M. wskazał na niezasadność egzekucji i wniósł o zaniechanie bezprawnej działalności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Urzędu Skarbowego, Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. i Ministerstwa Finansów, które bez podstawy prawnej usiłują wyłudzić nienależne wobec ZUS - składki na ubezpieczenie społeczne, ponieważ ustawa na którą się powołują została uchylona z powodu bezprawności. Powtórzył też po raz kolejny, że przedstawiony przez niego wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2009 r., sygn. akt II UK 146/08 wraz z zawartymi w nim innym wyrokami potwierdza, że żądanie składek za usprawiedliwiony okres chorobowy, jest bezprawne w każdym przypadku. Cytując fragment ww. wyroku SN podniósł, że na podstawie art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym przed zmianą dokonaną ustawą z dnia 10 lipca 2008r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 141, poz. 888 ze zm.), obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu podlegały osoby prowadzące działalność pozarolniczą - w okresie od dnia rozpoczęcia do dnia zaprzestania jej wykonywania. Z kolei art. 8 ust. 6 pkt 1 ww. ustawy definiuje prowadzącego działalność gospodarczą, jako osobę zajmującą się tą działalnością na podstawie przepisów o działalności gospodarczej. Ubezpieczeniu społecznemu podlega prowadzenie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o działalności gospodarczej. Skarżący podniósł w związku z tym, że przedsiębiorcami mogą być tylko osoby prowadzące działalność gospodarczą. Odwołując się do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 2008 r., sygn. akt I UK 251/07 wskazał, że ubezpieczenie społeczne zależy od osobistego prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Działalność gospodarczą mogą prowadzić osoby podlegając ubezpieczeniu, a osoba staje się przedsiębiorcą gdy podejmuje i wykonuje działalność gospodarczą, a nie dlatego, że jest objęta ubezpieczeniem społecznym. Zdaniem skarżącego, skoro nie wykonywał działalności gospodarczej z powodu choroby, nie był przedsiębiorcą i nie ma podstawy do ubezpieczenia społecznego.

Wniósł o uchylenie przez sąd wszystkich postanowień i decyzji związanych z tytułami egzekucyjnymi i bezprawnej decyzji ZUS, ponieważ tytuły egzekucyjne są niewymagalne i przedawnione.

Skarżący wskazał ponadto, że organ egzekucyjny w latach 1998 - 1999 zaniechał pouczenia zobowiązanego o przysługujących prawach na okoliczność bezprawnej egzekucji, chcąc za wszelką cenę egzekwować niewymagalne składki na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (za usprawiedliwiony okres chorobowy). Organ egzekucyjny nie wydał żadnego pouczenia, pomimo ciążącego na nim obowiązku, gdyż wraz z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych dążył do ich egzekucji, pomimo wiedzy, że egzekucja jest bezprawna. Posiadając wiedzę, że tytuły wykonawcze były niewymagalne z powodu bezprawności ustawy - w ocenie skarżącego organ egzekucyjny pomijał fakt uchylenia ustawy oraz brak zawarcia i przekazania zobowiązanemu właściwego pouczenia w tym zakresie we właściwym czasie, tj. w latach 1998-1999.

W pozostałej części skargi P. M. zawarł obszerny wywód dotyczący postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do należności z tytułu składek objętych tytułami wykonawczymi o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. Podniósł też szereg żądań, w tym m.in.: stwierdzenia przez sąd 18 - letniej przewlekłości bezprawnego postępowania egzekucyjnego z spowodowanej działalnością Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Naczelnika Urzędu-Skarbowego [...], Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. i Ministerstwa Finansów, wydania zgody na przekazanie akt do zbadania przez Trybunał Konstytucyjny, czy doszło do naruszenia przepisów Konstytucji RP, uchylenia decyzji i postanowień związanych z ww. tytułami wykonawczymi, powołania biegłych sądowych z zakresu psychiatrii i psychologii.

W odpowiedzi na skargę z dnia 26 stycznia 2017r. organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

W odpowiedzi na wezwanie sądu z dnia 8 lutego 2017 r. dotyczące sprecyzowania jaki akt jest przedmiotem skargi, pod rygorem uznania, że przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] o odmowie umorzenia postepowania egzekucyjnego, skarżący przedstawił swoje stanowisko w piśmie z dnia 23 lutego 2017 r. Pismo powyższe uzupełnił następnie kolejnymi pismami z dnia 24 lutego 2016 r. oraz dnia 28 lutego 2016 r. Na podstawie powyższych pism uznano, że przedmiotem skargi jest postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W dniu 6 marca 2017 r. skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata.

Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2017 r. Referendarz sądowy w WSA w Łodzi przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

Na rozprawie w dniu 21 czerwca 2017 r. pełnomocnik skarżącego poparł wniosek zawarty w piśmie z dnia 23 lutego 2017 r. o wyłączenie sędziego wyznaczonego do rozpoznania sprawy.

W piśmie z dnia 23 czerwca 2017 r. skarżący wskazał przesłanki wyłączenia wnioskowanego sędziego. Pismem z dnia 4 lipca 2017 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał wniosek zawarty w piśmie z dnia 23 lutego 2017 r. i przekazał pismo skarżącego z dnia 28 czerwca 2017 r. zwierające uzasadnienie wniosku.

W odpowiedzi na wezwanie sądu, skarżący pismem z 13 lipca 2017 r. ponownie wskazał powody, dla których żądał wyłączenia wskazanego sędziego oraz nakazał sądowi kierowanie korespondencji bezpośrednio do niego twierdząc, że nie posiada adwokata.

Postanowieniem z dnia 28 lipca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie Sędziego WSA Ewy Alberciak. Z kolei postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie Sędziego WSA Małgorzaty Łuczyńskiej.

Po rozpoznaniu zażalenia skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 sierpnia 2017 r., Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 17 października 2017 r., sygn. akt II GZ 767/17 oddalił zażalenie.

W dniu 1 lutego 2018 r. do akt sprawy wpłynęło pismo procesowe skarżącego zatytułowane "SKARGI". Na rozprawie w dniu 1 lutego 2018 r. pełnomocnik skarżącego po zapoznaniu się z treścią powyższego pisma oświadczył, że intencją skarżącego jest wyłączenie od orzekania sędziów: sędziego NSA Janusza Nowackiego, sędziego WSA Moniki Krzyżaniak, sędziego WSA Ewy Alberciak, sędziego WSA Krzysztofa Szczygielskiego, sędziego NSA Teresy Rutkowskiej, starszego referendarza sądowego Roberta Adamczewskiego i Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z uzasadnieniem zawartym w piśmie.

Postanowieniem z dnia 1 lutego 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odroczył rozprawę do czasu rozpoznania wniosków o wyłączenie ww. sędziów.

W dniu 5 lutego 2018 r. do akt sprawy wpłynęło pismo procesowe pełnomocnika skarżącego z dnia 29 stycznia 2018 r. zawierające wniosek o dopuszczenie przez sąd dowodu z zeznań świadka – Sędziego WSA Ewy Alberciak.

Pismami z dnia 6 lutego 2018 r. oraz 12 lutego 2018 r. skarżący uzupełnił argumentację zawartą w piśmie z dnia 1 lutego 2018 r.

Postanowieniem z dnia 16 lutego 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Sędziego NSA Tomasza Zbrojewskiego, sędziów orzekających w Wydziale III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi: Sędziego NSA Teresy Rutkowskiej, Sędziego NSA Janusza Nowackiego, Sędziego WSA Ewy Alberciak, Sędziego WSA Moniki Krzyżaniak, Sędziego WSA Krzysztofa Szczygielskiego i starszego referendarza sądowego Roberta Adamczewskiego od orzekania w niniejszej sprawie.

Powyższe postanowienie zostało zaskarżone zażaleniem z dnia 1 marca 2018 r., następnie pismem z dnia 5 marca 2018 r. oraz zażaleniem pełnomocnika skarżącego z dnia 5 marca 2018 r.

Pismem z dnia 8 marca 2018 r. skarżący uzupełnił po raz kolejny pismo z dnia 1 lutego 2018 r.

Pismem z dnia 19 marca 2018 r. pełnomocnik skarżącego sprecyzował pismo skarżącego z dnia 8 marca 2018 r. wskazując, że pkt 2 i 4 pisma stanowią skargę na przewlekłość postępowania administracyjnego oraz sądowoadministracyjnego,

Postanowieniem z dnia 26 marca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział po rozpoznaniu wniosku P. M. o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania skarg wniesionych przez skarżącego do Krajowej Rady Sądownictwa i Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, odmówił zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego.

Pismem z dnia 17 kwietnia 2018 r. skarżący uzupełnił po raz kolejny pismo z dnia 1 lutego 2018 r.

Postanowieniem z dnia 9 maja 2018 r., sygn. akt I GZ 110/18 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie P. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 lutego 2018 r., sygn. akt III SA/Łd 133/17 o oddaleniu wniosku o wyłączenie Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Sędziego NSA Tomasza Zbrojewskiego, sędziów orzekających w Wydziale III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi: Sędziego NSA Teresy Rutkowskiej, Sędziego NSA Janusza Nowackiego, Sędziego WSA Ewy Alberciak, Sędziego WSA Moniki Krzyżaniak, Sędziego WSA Krzysztofa Szczygielskiego i starszego referendarza sądowego Roberta Adamczewskiego.

Z kolei postanowieniem z dnia 9 maja 2018 r., sygn. akt I GPP Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę P.M. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 133/17.

W dniu 13 sierpnia 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. przekazał do akt sprawy pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 sierpnia 2018 r., z którego wynika, że w stosunku do P. M. toczyły się 3 postępowania przed sądami powszechnym i administracyjnym , tj.:

1) pismem z 4 czerwca 2004 r. P. M. odwołał się od decyzji umarzającej wszczęte postępowanie restrukturyzacyjne nr [...] do Sądu Okręgowego w Ł. Postanowieniem z 16 listopada 2004 r. odwołanie od ww. decyzji zostało przez sąd oddalone;

2) pismem z 9 listopada 2010 r. P. M. zaskarżył postanowienie o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego z dnia 4 października 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Postanowieniem z 9 marca 2011 r., sygn. akt II SA/Łd 647/10 sąd odrzucił skargę;

3) w dniu 15 września 2017 r. P. M. złożył pozew o odszkodowanie i zadośćuczynienie do Sądu Okręgowego w Ł. Sprawa jest w toku.

W dniu 16 października 2018 r. do akt sprawy wpłynęło pismo procesowe skarżącego zawierające: 1. kolejny wniosek o wyłączenie Sędziego WSA Małgorzaty Łuczyńskiej 2. wniosek o dopuszczenie dowodu z załączonej płyty DVD; 3. wiosek o załączenie akt spraw o sygnaturze III SA/ Łd 14/17 i V SA/ Wa 771/16; 4. wiosek o zawieszenie niniejszego postępowania i wszczęcie nadzwyczajnego postępowania sądowoadministracyjnego; 5. wiosek o odroczenie rozprawy z powodu złego stanu zdrowia skarżącego.

Postanowieniem z dnia 16 października 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił wniosek skarżącego o wyłączenie Sędziego WSA Małgorzaty Łuczyńskiej.

Postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 16 października 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi: 1. oddalił wniosek o przesłuchanie Sędziego WSA w Łodzi Ewy Alberciak; 2. oddalił wniosek o dopuszczenie dowodu z załączonej płyty DVD; 3. oddalił wiosek o załączenie akt spraw o sygnaturze III SA/ Łd 14/17 i V SA/ Wa 771/16; 4. oddalił wiosek o zawieszenie niniejszego postępowania i wszczęcie nadzwyczajnego postępowania sądowoadministracyjnego; 5. oddalił wiosek o odroczenie rozprawy w dniu dzisiejszym z powodu złego stanu zdrowia skarżącego;

Na rozprawie w dniu 16 października 2018 r. pełnomocnik skarżącego popierał skargę i wnosił o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącym z urzędu oświadczając, że nie zostały one uiszczone w całości ani w części. Wyjaśnił, że od czasu wystawienia tytułów wykonawczych wielokrotnie zmieniały się przepisy dotyczące przedawnienia składek i zmiany były niekorzystne dla skarżącego. Organ przez długi okres nie prowadził żadnych czynności w celu wyegzekwowania należności i wykorzystał wydłużony termin przedawnienia. Skarżący oświadczył, że wszystkie przez niego składane skargi były uzasadnione.

Pełnomocnik organu administracji publicznej wnosił o oddalenie skargi.

Postanowieniem z dnia 16 października 2018 r. wydanym na rozprawie sąd zobowiązał pełnomocnika organu administracji publicznej do złożenia w terminie 7 dni dokumentów potwierdzających fakt wykonania, w dniach 19 kwietnia 2001 r. i 12 listopada 2008 r. przez poborcę skarbowego czynności pobrania od skarżącego pieniędzy na spłatę egzekwowanych należności.

W dniu 22 października 2018 r. skarżący złożył do akt sprawy głos do protokołu rozprawy, w którym zawarł wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 133/17.

W dniu 23 października 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. przedłożył do akt sprawy pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia 23 października 2018 r. wraz z załączoną do niego potwierdzoną za zgodność oryginałem kopią potwierdzeń wpłaty z dnia 12 listopada 2008 r. o nr [...] na kwotę 95,20 zł i nr [...] na kwotę 4,80 zł dokonane przez P. M. na rzecz poborcy skarbowego.

Odnosząc się do kwestii dowodu pobrania z dnia 19 kwietnia 2001 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. wyjaśnił, że zgodnie z informacją uzyskaną od Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] potwierdzenia dokonania wpłat za rok 2001 zostały zniszczone, z uwagi na upływ okresu archiwizacji. Podał, że kwoty wyegzekwowane w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...] , [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] zostały wykazane w części M tytułów wykonawczych, a pobór środków finansowych przez poborcę skarbowego od zobowiązanego w dniach 19 kwietnia 2001 r. i 12 listopada 2008 r. został udokumentowany w części M tytułu wykonawczego z dnia 20 kwietnia 1998 r., nr [...].

Po rozpoznaniu wniosku skarżącego o sporządzenie uzasadnienia wyroku zawartego w piśmie z dnia 22 października 2018 r., postanowieniem z dnia 24 października 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił sporządzenia uzasadnienia wyroku, ponieważ wniosek został złożony przedwcześnie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Przedmiotowe granice kontroli, o której wyżej mowa, zakreślone zostały w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302.), zwaną dalej "P.p.s.a.", i zalicza się do nich m.in. postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie (art. 3 § 2 pkt 3 P.p.s.a.).

Sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Z ustrojowej funkcji sądu administracyjnego wynika bowiem obowiązek poddania pełnej analizie przepisów prawa materialnego i procesowego, które były lub powinny być podstawą skarżonego aktu. Sąd administracyjny badając sprawę w pełnym zakresie ma zatem obowiązek uwzględnić i te okoliczności, które nie zostały powołane w skardze, ale mają wpływ na legalność podjętego rozstrzygnięcia (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a).

Na wstępie odnosząc się do wniosków zawartych w piśmie skarżącego z dnia 16 października 2018 r., złożonym w dniu rozprawy, Sąd wyjaśnia, że zgodnie z art. 106 § 3 P.p.s.a. Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Rozpoznając w tym kontekście wniosek skarżącego o przesłuchanie w charakterze świadka sędziego WSA w Łodzi Ewy Alberciak (zawarty w piśmie z dnia 29 stycznia 2018 r. (karta 211 akt sądowych), o dopuszczenie dowodu z załączonej płyty DVD (zawarty w piśmie z dni 16 października 2018 r. str. 12 ), o załączenie akt spraw o sygnaturze III SA/ Łd 14/17 i V SA/ Wa 771/16 (zawarty w piśmie z dni 16 października 2018r. str. 1) oddalił te wnioski dowodowe jako niespełniające przesłanek wskazanego przepisu.

Sąd oddalił również wniosek zawarty w piśmie z dnia 16 października 2018 r. ( str. 3 pisma) o zawieszenie niniejszego postępowania i wszczęcie nadzwyczajnego postępowania sądowoadministracyjnego z uwagi na brak podstawy prawnej zawieszenia postępowania ze wskazanych przyczyn.

Sąd nie uwzględnił również wniosku skarżącego zawartego w piśmie z dnia 16 października 2018 r.(str. 13) o odroczenie rozprawy na okres 4 miesięcy z uwagi na zły stan zdrowia skarżącego. Oddalając powyższy wniosek Sad miał na uwadze, że skarżący stawił się na rozprawie w dniu 16 października 2018 r. mimo, iż stawiennictwo nie było obowiązkowe. Skarżący nie przedstawił żadnego zwolnienia/zaświadczenia lekarskiego obrazującego jego stan zdrowia. Był reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, który był obecny na rozprawie. W tej sytuacji Sąd uznał, że wniosek nie jest uzasadniony.

Przechodząc zatem do merytorycznego rozpoznania sprawy, tytułem wprowadzenia, wskazać należy, że zastosowanie w sprawie znajdują przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm.), zwanej dalej "u.p.e.a.", która zawiera własne regulacje w zakresie reguł procesowych prowadzenia postępowania jak i zawiera normy materialnoprawne, które stanowią podstawę rozstrzygnięć zapadających w tym postępowaniu.

Spór w niniejszej sprawie dotyczy postanowienia o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego i sprowadza się zasadniczo do zarzutu przedawnienia należności z tytułu składek należnych ZUS oraz niedopuszczalności prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Zgodnie z art. 26 § 1 u.p.e.a., (w brzmieniu obowiązującym w dacie wystawienia ww. tytułów wykonawczych) organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego. W przypadku, gdy wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, przystępuje z urzędu do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego przez siebie wystawionego (art. 26 § 2 u.p.e.a.).

Datą wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest dzień złożenia w organie egzekucyjnym wniosku wraz z tytułem wykonawczym wystawionym przez wierzyciela, o ile nie jest on organem egzekucyjnym lub moment wystawienia tytułu wykonawczego, o ile wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym.

Wymogi, jakim powinien odpowiadać tytuł wykonawczy, wynikały z art. 27 u.p.e.a. W myśl tego przepisu tytuł wykonawczy powinien zawierać m.in.:

3) treść podlegającego egzekucji obowiązku, podstawę prawną tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny, a także określenie wysokości egzekwowanej należności pieniężnej.

Stosownie zaś do art. 27 § 2 u.p.e.a. do tytułu wykonawczego wierzyciel dołącza dowód doręczenia upomnienia, a jeżeli doręczenie upomnienia nie było wymagane, podaje w tytule wykonawczym podstawę prawną braku tego obowiązku.

Tytuł wykonawczy to dokument urzędowy warunkujący wszczęcie egzekucji, który musi spełniać rygorystyczne określone wymogi treściowe. W literaturze i orzecznictwie przedmiotu wskazuje się, że prawidłowe wystawienie tytułu wykonawczego ma niezwykle istotne znaczenie ponieważ nie ma możliwości skutecznego prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wadliwego lub niezawierającego wszystkich wymaganych przez prawo elementów (zob. R. Hauser i A. Skoczylas. Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz. Warszawa 2011 r., s. 151-152).

Jak wynika dodatkowo z treści art. 29 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

Zatem, organy egzekucyjne już na etapie wstępnym mają obowiązek zbadania z urzędu warunków zarówno dopuszczalności wszczęcia egzekucji, jak i dopuszczalności prowadzenia egzekucji (art. 29 § 1 ustawy egzekucyjnej). W konsekwencji również i sąd administracyjny w ramach badania zgodności z prawem działań organów egzekucyjnych i w granicach sprawy sądowoadministracyjnej określonej zgodnie z art. 134 § 2 P.p.s.a., zobowiązany jest do zbadania, czy organy w sposób prawidłowo przyjęły, że tytuł wykonawczy podlega egzekucji administracyjnej, oraz że dopuszczalne było zastosowanie środka egzekucyjnego pod względem zachowania elementów wymienionych w art. 27 § 1 ustawy egzekucyjnej oraz elementów z art. 27 § 2 w sytuacjach tam wskazanych. W ramach tego obowiązku należy poddać kontroli prawidłowość wpisów w poszczególnych rubrykach tytułu wykonawczego, wystawionych przez wierzyciela oraz przez organ egzekucyjny. Jak wskazał NSA w postanowieniu z dnia 19 grudnia 1996 r. w sprawie I SA/Wr 71/96 (LEX 28362) " Organ egzekucyjny, badający z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej w trybie art. 29 § 1 u.p.e.a., ma obowiązek ustalenia, czy egzekucja administracyjna jest dopuszczalna. Ustalenie to następuje w wyniku badania, czy tytuł wykonawczy odpowiada wymogom art. 27 powołanej ustawy, a zatem - czy nie zachodzą ujemne przesłanki procesowe w sprawie

W świetle art. 59 § 1 u.p.e.a. Postępowanie egzekucyjne umarza się:

1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;

2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;

3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;

4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;

5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;

6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;

7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;

8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

9) na żądanie wierzyciela;

10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Zatem oceniając dopuszczalności egzekucji administracyjnej organ, nie wnikając w kwestie zasadności i wymagalności obowiązku, winien przesądzić, czy zaistniały podstawy do wszczęcia postępowania egzekucyjnego w administracji, a to w postaci elementów wymienionych w art. 27 § 1 pkt 1-6 ustawy, przy czym podstawowe znaczenie mają elementy wymienione w punkcie 3. Ma to również znaczenie z punktu widzenia oceny istnienia obowiązku dochodzonego w trybie egzekucji administracyjnej.

Analiza treści ww. tytułów wykonawczych wskazuje, że podstawą prawną obowiązku tj. składek, był bezpośrednio przepis prawa. W sytuacji kiedy podstawą wystawienia tytułu wykonawczego przez wierzyciela jest obowiązek powstający z mocy prawa, to wystawienie tego tytułu nie opiera się na wykonalnej decyzji administracyjnej lub innym akcie właściwego organu wydanym w postępowaniu, w którym możliwe jest zweryfikowanie istnienia obowiązku, i w którym istnieje możliwość zaskarżenia aktu we właściwej procedurze. W takiej sytuacji rozpoznawanie wniosku skarżącego o umorzenie postepowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 i pkt 7 u.p.e.a., i art. 29 § 1 powinno prowadzić do zweryfikowania przez organ egzekucyjny, czy wierzyciel wystawiając tytuł wykonawczy rzeczywiście miał do tego oparcie w istniejącym obowiązku. Nie stanowi przeszkody do takiej weryfikacji treść art. 29 § 1 u.p.e.a. Należy bowiem wskazać na wzajemne relacje pomiędzy art. 29 § 1 u.p.e.a., a normą wynikającą z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w sytuacji kiedy postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte na podstawie tytułu wykonawczego dotyczącego obowiązku powstałego z mocy prawa. Pojęcie "obowiązku", w rozumieniu art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. należy odnosić do tego, który legł u podstawy wystawienia tytułu wykonawczego i wszczęcia postępowania egzekucyjnego, czyli obowiązku istniejącego, wymagalnego i jednocześnie którego niewykonanie przez zobowiązanego doprowadziło do uruchomienia postępowania zmierzającego do jego wyegzekwowania na drodze przymusu administracyjnego. W świetle art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny nie jest wprawdzie uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, jednak organ ma obowiązek zbadania prawidłowości wystawienia tytułu wykonawczego, na podstawie którego wszczyna postępowanie egzekucyjne celem ustalenia czy obowiązek istnieje i czy nie doszło do przedawnienia. Oczywiście inny jest zakres takiego badania w sytuacji kiedy tytuł wykonawczy opiera się na decyzji administracyjnej lub innym akcie ustalającym albo określającym obowiązek, a inny kiedy tytuł wykonawczy dotyczy obowiązku powstałego z mocy prawa. W tym pierwszym przypadku zobowiązany nie może skutecznie doprowadzić do weryfikacji prawidłowości decyzji administracyjnej lub innego aktu będących podstawą do wystawienie tytułu wykonawczego. W drugim przypadku organ w ramach badania wniosku o umorzenie egzekucji ma obowiązek sprawdzenia, czy obowiązek z mocy prawa istniał i nie ogranicza go w tym badaniu stanowisko wierzyciela wyrażone w tytule wykonawczym oraz w czasie postępowania mającego na celu rozpatrzenie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Podkreślenia wymaga, że art. 59 § 1, § 3 i § 4 u.p.e.a. jest autonomiczną regulacją w zakresie umorzenia postępowania i organ egzekucyjny jest uprawniony samodzielnie badać, czy nie zachodzi potrzeba umorzenia postępowania ze wskazanych w tym przepisie przyczyn (por. wyrok NSA z dnia 16 lutego 2016 r., sygn.. akt II FSK 3665/13, SIP Lex nr 2036648). Art. 59 § 1 u.p.e.a. reguluje kwestię umorzenia postępowania egzekucyjnego, wskazując obligatoryjne jego przesłanki. Jeżeli w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego wystąpią przeszkody o trwałym charakterze, uniemożliwiające dalsze prowadzenie postępowania następuje umorzenie postępowania egzekucyjnego. Może ono nastąpić w każdym stadium postępowania, gdyż przepis art. 59 nie wyznacza terminu do złożenia takiego wniosku. Żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego zobowiązany może więc wnieść na każdym etapie postępowania egzekucyjnego.

W rozpoznawanej sprawie badanie treści tytułów wykonawczego wskazuje, że niektóre tytuły zostały sporządzone w istotnej dla niniejszej sprawy części nieprawidłowo.

W tytułach wykonawczych nr [...], [...] oraz [...] w Części C "Dane dotyczące należności i odsetek" w rubryce 31 Podstawa prawna wpisano: "Art. 36 w związku z art. 35 ust. 1 ustawy z 25.11.86(Dz.U. z 1989 Nr 25 poz. 137 z późniejszymi zmianami". Zgodnie z art. 35 ust. 1 ww ustawy "Składki na ubezpieczenie społeczne pracowników oraz należności z tytułu odsetek za zwłokę i dodatkowych opłat, o których mowa w ust. 2, nie opłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji". W świetle zaś art. 36. "Przepisy art. 34 i 35 stosuje się odpowiednio do należnych, na podstawie odrębnych przepisów, składek na ubezpieczenie społeczne osób nie będących pracownikami, chyba że przepisy te stanowią inaczej".

Wskazane przepisy nie zawierają zatem podstawy obowiązku zapłaty składek ani podstawy określenia rozmiaru tego obowiązku. Są to przepisy regulujące tryb dochodzenia nieopłaconych w terminie składek na drodze postępowania egzekucyjnego.

Błędna jest również podstawa prawna obowiązku w tytułach wykonawczych nr [...] i [...] , w których w Części C "Dane dotyczące należności i odsetek" w rubryce 31 Podstawa prawna wpisano: "Art. 16 ust. 4 w związku z art. 17 ust. 3 ustawy z dn. 13.10.1998r o syst. ubezp. społ.(Dz.U. Nr 137 poz. 887 z późń. zm.)" Należy bowiem zwrócić uwagę, że przedmiotowe przepisy weszły w życie 1 stycznia 1999r. w sytuacji, gdy dochodzone składki dotyczą listopada i grudnia 1998 r. Nie mógł więc być podstawą obowiązku przepis, który jeszcze nie obowiązywał w dacie ewentualnego powstania obowiązku.

W powyższych zakwestionowanych tytułach wykonawczych nie wskazano więc źródłowej podstawy prawnej obowiązku zapłaty składek.

Z akt sprawy wynika, że omówiona wyżej treść tytułów wykonawczych w zakresie podstawy prawnej obowiązku zapłaty składek nie była przedmiotem szczegółowych rozważań organów obydwu instancji. Z treści uzasadnienia postanowienia organu pierwszej instancji wynika, że organ uznał za wystarczające stanowisko wierzyciela w tej kwestii błędnie twierdząc, że jest nim związany. Jeszcze raz należy więc podkreślić, że art. 59 § 1, § 3 i 4 u.p.e.a. jest autonomiczną regulacją w zakresie umorzenia postępowania i organ egzekucyjny jest uprawniony i zobowiązany samodzielnie badać, czy nie zachodzi potrzeba umorzenia postępowania ze wskazanych w tym przepisie przyczyn. Natomiast organ odwoławczy odnosząc się do zarzutu braku zbadania przez organ egzekucyjny dopuszczalności egzekucji, zgodnie z art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wyjaśniał że ww. przepis nakłada na organ egzekucyjny obowiązek zbadania dopuszczalności egzekucji administracyjnej rozumianej jako ustalenie, czy egzekucja oznaczonego obowiązku jest dopuszczalna, czy tytuł wykonawczy został prawidłowo wystawiony i czy zostało doręczone upomnienie (chyba, że przepisy szczególne wyłączają tę przesłankę). Powyższa ocena ma charakter formalny, a organ egzekucyjny dokonuje jej po otrzymaniu tytułu wykonawczego od wierzyciela, jeszcze przed wszczęciem egzekucji administracyjnej wobec zobowiązanego. W przypadku negatywnej oceny organ egzekucyjny zwraca tytuł wykonawczy wierzycielowi. Organ odwoławczy zauważył, że w omawianej sprawie egzekucja obowiązku objętego ww. tytułami wykonawczymi jest dopuszczalna, ponieważ stosownie do art. 35 ust. 1 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, składki na ubezpieczenie społeczne pracowników oraz należności z tytułu odsetek za zwłokę i dodatkowych opłat, o których mowa w ust. 2, nie opłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ponadto przeprowadzona analiza ww. tytułów wykonawczych wykazała, że zostały one wystawione prawidłowo, tj. zawierają wszystkie niezbędne elementy. W odniesieniu zaś do upomnienia, w omawianym przypadku nie było obowiązku jego doręczenia, co wynikało z obowiązującego wówczas rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27.08.1991r. w sprawie kosztów upomnienia oraz przypadków, w których egzekucja administracyjna może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (Dz. U. Nr 81, poz. 354 ze zm.), którego § 2 pkt 1 stanowił, że postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia w wypadkach, gdy zobowiązany ma ustawowy obowiązek obliczenia i uiszczenia należności pieniężnej bez wezwania. Zatem powołane okoliczności świadczą o tym, że egzekucja w niniejszej sprawie jest dopuszczalna. Nie ma przy tym żadnych podstaw, aby przypuszczać, że ocena dopuszczalności tej egzekucji nie została dokonana przez organ egzekucyjny zaraz po otrzymaniu ww. tytułów wykonawczych od wierzyciela. Jednocześnie w niniejszej sprawie nie zaistniały okoliczności powodujące niedopuszczalność przedmiotowej egzekucji już po jej wszczęciu. W szczególności należności objęte ww. tytułami wykonawczymi nie uległy przedawnieniu, są nadal wymagalne, a wierzyciel potwierdził, że wciąż istnieją.

Reasumując organ odwoławczy stwierdził, że w omawianej sprawie nie wystąpiły okoliczności powodujące umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Ponadto w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna inna przesłanka, wyszczególniona wart. 59 § 1 ww. ustawy, skutkująca umorzeniem postępowania egzekucyjnego.

W ocenie Sądu tak sformułowane uzasadnienie zaskarżonego postanowienia w omawianej części jest niewystarczające i wskazuje na to, że organ odwoławczy nie ustalił i nie rozważył wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Powyżej wskazane nieprawidłowości tytułów wykonawczych w zakresie wskazania podstawy prawnej obowiązku dyskwalifikują przedmiotowe tytuły wykonawcze z przyjęcia ich do realizacji. Brak wykonania przez organ egzekucyjny wskazanego obowiązku zbadania tytułów wykonawczych poddaje bowiem w wątpliwość, czy w ogóle organ sprawdził treść tytułu wykonawczego, co w konsekwencji poddaje w wątpliwość dopuszczalność egzekucji administracyjnej. Jeszcze raz należy podkreślić, że badanie prawidłowości wystawienia tytułu wykonawczego nie ma nic wspólnego z oceną zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym do czego w istocie organ egzekucyjny nie jest zobowiązany. Artykuł 27 u.p.e.a. określa zaś podstawowe wymogi stawiane przez ustawę tytułom wykonawczym, które mogą się stać podstawą wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej. Warto przy tym podnieść, iż mimo że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku, to jednak organ ten na mocy art. 29 § 1 u.p.e.a. ma obowiązek zbadania z urzędu dopuszczalności egzekucji i jest zobowiązany z urzędu badać, czy tytuł zawiera wszystkie treści określone w art. 27 § 1 i 2 u.p.e.a. W przypadku zaś niespełnienia tych wymogów organ ten nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi. Formalizm postępowania egzekucyjnego ma służyć niewątpliwie z jednej strony zagwarantowaniu praw zobowiązanego bądź osób trzecich, z drugiej zaś zapewnieniu efektywnego przebiegu egzekucji (por. C. Kulesza, Komentarz do art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, pod red. D. R. Kijowskiego, LEX 2011). Podkreślić należy, że sam organ odwoławczy w treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wskazywał na ten obowiązek stwierdzając, że "(...) ww. przepis nakłada na organ egzekucyjny obowiązek zbadania dopuszczalności egzekucji administracyjnej rozumianej jako ustalenie, czy egzekucja oznaczonego obowiązku jest dopuszczalna, czy tytuł wykonawczy został prawidłowo wystawiony i czy zostało doręczone upomnienie (chyba, że przepisy szczególne wyłączają tę przesłankę). Powyższa ocena ma charakter formalny, a organ egzekucyjny dokonuje jej po otrzymaniu tytułu wykonawczego od wierzyciela, jeszcze przed wszczęciem egzekucji administracyjnej wobec zobowiązanego. W przypadku negatywnej oceny organ egzekucyjny zwraca tytuł wykonawczy wierzycielowi".

Tytuł wykonawczy jako podstawa prowadzenia egzekucji musi wskazywać obowiązek, który ma być wykonywany. Określenie treści obowiązku dotyczy wskazania, na czym obowiązek ten polega, a to dla uniknięcia jakichkolwiek wątpliwości zarówno co do sposobu, jak i co do zakresu prowadzenia egzekucji. W przypadku gdy obowiązek taki wynika z decyzji administracyjnej, to ona winna zostać wskazana w tytule wykonawczym. Jeżeli zaś źródłem egzekwowanego obowiązku jest bezpośrednio przepis prawa, należy wskazać akt prawny, miejsce jego publikacji oraz podać konkretną regulację, z której obowiązek wynika (vide wyroki NSA z 27 lutego 2007 r., II FSK 304/06; z 13 marca 2013 r., II GSK 2431/11; z 3 lipca 2013 r., II FSK 2229/11; orzeczenia.nsa.gov.pl).

Gdyby organ egzekucyjny sprawdził podstawę prawną obowiązku wskazaną w tytułach wykonawczych przekonałby się, że powołane tam w opisanych wyżej przypadkach przepisy prawa nie stanowią podstawy prawnej dochodzonego obowiązku. W ocenie Sądu, nieprawidłowe, niezgodne z prawem i istniejącym obowiązkiem wystawienie tytułów wykonawczych poprzez błędne wskazanie podstawy prawnej dochodzonego obowiązku jest na tyle istotną wadą tych tytułów, że nie powinno skutkować wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Egzekucja administracyjna oznacza bowiem stosowanie przez organ egzekucyjny środków przymusu prowadzących do wykonania przez zobowiązanego określonych obowiązków. Dlatego treść egzekwowanego obowiązku powinna być jasno i czytelnie określona przez wskazanie w sposób prawidłowy, a więc kompletny i nie budzący żadnych wątpliwości, aktu, z którego jednoznacznie wynika ten obowiązek. Owszem, organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (na co wskazuje literalnie art. 29 § 1 u.p.e.a.), to jednak ma obowiązek zbadania z urzędu dopuszczalność egzekucji i jest zobowiązany z urzędu badać, czy tytuł zawiera wszystkie treści określone w art. 27 § 1 i 2 u.p.e.a. W przypadku zaś niespełnienia tych wymogów organ ten nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi. (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 25 marca 2004 r. w sprawie sygn.akt I SA/Po 1010/02). W ocenie sądu nie chodzi więc tylko o to, aby wszystkie rubryki tytułu wykonawczego były wypełnione, ale o prawidłowe zgodne z prawem ich wypełnienie, co w przypadku gdy obowiązek taki wynika z decyzji administracyjnej oznacza, że to ta konkretna decyzja winna zostać wskazana w tytule wykonawczym, jeżeli zaś źródłem egzekwowanego obowiązku jest bezpośrednio przepis prawa, należy wskazać akt prawny, miejsce jego publikacji oraz podać konkretną regulację, z której obowiązek wynika. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 13 marca 1997 r. w sprawie sygn.akt I SA/Wr 592/96 (LEX 58998) "Przepis art. 27 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wymienia elementy, które powinien zawierać tytuł wykonawczy jako podstawa egzekucji. Jeżeli wierzyciel powołał w tytule błędną podstawę prawną to organ egzekucji nie ma prawa do "poprawienia" podstawy prawnej egzekucji we własnym zakresie. Powołanie właściwej podstawy prawnej jest tak uprawnieniem, jak i obowiązkiem należącym wyłącznie do wierzyciela; niedopełnienie tego obowiązku musi skutkować zwrotem tytułu do uzupełnienia w trybie art. 36 § 1 ww. ustawy".

Dostrzeżone braki wskazanych tytułów wykonawczych, świadczą o niedopełnieniu przez organy egzekucyjne obu instancji obowiązku, jaki spoczywał na nich na podstawie art. 26 i art. 27 u.p.e.a. w związku z art. 59 § 1 pkt 2 i 7, co w związku z art. 18 u.p.e.a. uzasadnia naruszenie art. 7 i art. 8 K.p.a., a zatem inne naruszenie przepisów postępowania, w sposób mogący istotnie wpłynąć na wynik sprawy.

Przechodząc do kwestii przedawnienia należności z tytułu składek jako podstawy umorzenia postepowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., Sąd w pierwszej kolejności podkreśla wadliwość postanowienia organu I instancji, który w ogóle nie zajął się kwestią merytoryczną mimo obowiązku wynikającego z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Zupełnie bezpodstawnie organ uznał, że jest w tym względzie związany stanowiskiem wierzyciela zaprezentowanym w piśmie z dnia 6 sierpnia 2015 r. i powołując się tylko na to pismo nie uwzględnił wniosku skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W tej sytuacji organ drugiej instancji, który podjął próbę wyjaśnienia spełnienia przesłanek umorzenia postępowania działał w istocie wbrew zasadzie dwuinstancyjności postępowania, określonej w art. 15 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.. Jednocześnie, w ocenie Sądu, dokonana analiza jest nieprzekonywująca z punktu widzenia prawidłowości oceny przedstawionego stanu faktycznego na tle ustalonego stanu prawnego.

W tym miejscu należy więc przypomnieć przedstawiony przez organ odwoławczy sposób rozumowania i interpretowania obowiązujących przepisów prawa na tle ustalonego stanu faktycznego i wnioski jakie zaprezentował organ rozstrzygając zarzut przedawnienia należności składkowych. Dyrektor Izby Skarbowej (aktualnie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, przyp. Sądu ) wyjaśnił, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od lutego do grudnia 1998 r. powstały pod rządami ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z tymi przepisami, 5 letni bieg terminu przedawnienia dla ww. należności rozpoczął się z dniem, w którym stały się wymagalne. W omawianej sprawie nastąpiło to z dniem: 11.03.1998 r. - dla składki za luty 1998 r., 11.04.1998 r. - dla składki za marzec 1998 r., 12.05.1998 r. - dla składki za kwiecień 1998 r., 11.06.1998 r. - dla składki za maj 1998 r., 11.07.1998 r. - dla składki za czerwiec 1998 r., 11.08.1998 r. - dla składki za lipiec 1998 r., 11.09.1998r. - dla składki za sierpień 1998 r., 13.10.1998 r. - dla składki za wrzesień 1998 r., 11.11.1998 r. - dla składki za październik 1998 r., 11.12.1998 r. - dla składki za listopad 1998 r. oraz 12.01.1999 r. - dla składki za grudzień 1998 r. Zatem gdyby nie nastąpiło przerwanie biegu tego terminu, to - co do zasady - upłynąłby on dla ww. należności po upływie 5 lat, licząc od wskazanych wyżej terminów (czyli od dnia, w którym stały się wymagalne), więc odpowiednio z dniem: 11.03.2003 r., 11.04.2003 r., 12.05.2003 r., 11.06.2003 r., 11.07.2003 r., 11.08.2003 r., 11.09.2003 r., 13.10.2003 r., 11.11.2003 r., 11.12.2003 r. i 12.01.2004 r. Stosownie zaś do - cytowanego wcześniej - art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (w brzmieniu obowiązującym od dnia 25.11.1998 r. do dnia 31.12.2002 r.), bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

Organ wskazał, że akt sprawy wynika m.in., że:

w dniu 21.10.1999 r. zobowiązany otrzymał odpisy tytułów wykonawczych,

w dniu 21.10.1999 r. poborca spisał z zobowiązanym protokół o jego stanie majątkowym, w dniach 19.04.2001 r., 17.05.2001 r., 20.06.2001 r. organ egzekucyjny zastosował skuteczny środek egzekucyjny w postaci egzekucji z pieniędzy (pobranie przez poborcę skarbowego) na zaległość objętą tytułem wykonawczym Nr [...].

Zdaniem organy powyższe działania organu egzekucyjnego, zgodnie z ww. art. 24 ust. 5 spowodowały przerwanie biegu terminu powyższych należności, po którym termin ten zaczął biec od nowa. Podkreślono również, że ww. należności nie uległy przedawnieniu do dnia 01.01.2003 r., czyli dnia wejścia w życie nowelizacji wprowadzającej 10 letni okres przedawnienia i w dacie wejścia w życie nowych przepisów były wymagalne. Zgodnie więc ze stanowiskiem prezentowanym w orzecznictwie sądowym, w przypadku braku nowych okoliczności wpływających na bieg terminu przedawnienia, należności te uległyby przedawnieniu z upływem 10-letniego terminu (na podstawie znowelizowanego art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Jednocześnie art. 24 ust. 5 ww. ustawy - w brzmieniu obowiązującym od dnia 01.07.2004r. - stanowił, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Dyrektora w niniejszej sprawie, dokonana przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] czynność egzekucyjna polegająca na zajęciu zawiadomieniem z dnia 30.07.2010 r. wierzytelności zobowiązanego "z tytułu nadpłaty za 2009 r." w Urzędzie Skarbowym [...] (o czym skarżący został powiadomiony w dniu 04.08.2010 r.), spowodowała, że termin przedawnienia tych należności uległ zawieszeniu (zgodnie z ww. art. 24 ust. 5). Przy czym zawieszenie to będzie trwało do zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Organ zwrócił uwagę, że ustawą z dnia 16.09.2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie zaś z art. 27 ww. ustawy zmieniającej, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa wart. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, którego bieg rozpoczął się przed dniem 01.01.2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 01.01.2012 r. To oznacza, że do należności składkowych, które nie przedawniły się do dnia 01.01.2012 r. (przy zastosowaniu zasady 10 -letniego okresu przedawnienia), ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym że liczy się go nie od daty ich wymagalności (jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy systemowej), ale od dnia 0l.01.2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy zmieniającej, który stanowi, że jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 01.01.2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Niezależnie jednak od nowelizacji art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, podkreślenia wymaga, że w analizowanym przypadku od dnia 30.07.2010r. mamy do czynienia z zawieszeniem biegu terminu przedawnienia (termin przedawnienia nie biegnie), zgodnie z nadal obowiązującym art. 24 ust. 5 ww. ustawy.

Zdaniem organu argumentacja strony, że należności objęte tytułami wykonawczymi o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] uległy przedawnieniu, jest nieuzasadniona.

Analiza stanowiska organu, zdaniem Sądu, nie uzasadnia przedstawionej konkluzji. Abstrahując od opisanych wyżej wątpliwości w zakresie wszczęcia postępowania egzekucyjnego na podstawie wadliwie wystawionych tytułów wykonawczych o numerach [...], [...], [...] [...] i [...] to również twierdzenie organu, "że czynność egzekucyjna polegająca na zajęciu zawiadomieniem z dnia 30.07.2010 r. wierzytelności zobowiązanego "z tytułu nadpłaty za 2009 r." w Urzędzie Skarbowym Łódź-Polesie,(o czym skarżący został powiadomiony w dniu 04.08.2010 r.,) spowodowała, że termin przedawnienia tych należności uległ zawieszeniu (zgodnie z ww. art. 24 ust. 5), przy czym zawieszenie to będzie trwało do zakończenia postępowania egzekucyjnego", nie znajduje potwierdzenia w prawidłowo przedstawionym przez organ stanie prawnym.

Należy podkreślić, że zgodnie z art. 35 ust. 3 i art. 36 - obowiązującej w dacie powstania ciążących na skarżącym zaległości składkowych - ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 1989 r., Nr 25, poz. 137 ze zm. - dalej: u.o.f.u.s.), należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Stosownie do art. 35 ust. 4 u.o.f.u.s., składek nie można było dochodzić, jeżeli od momentu ich płatności upłynęło 10 lat. W związku z powyższym, zobowiązanie uiszczenia składek przedawniało się najpóźniej w terminie 10 lat od chwili, kiedy stało się wymagalne. W myśl w/w przepisu, bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o tej czynności został powiadomiony dłużnik. W sprawie bezspornym pozostaje, że jak wynika z akt sprawy, postępowanie egzekucyjne po raz pierwszy wszczęto w dniu 21.10.1999 r. przez doręczenie skarżącemu tytułów wykonawczych oraz że to tę właśnie czynność należy traktować jako pierwszą zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony i która przerwała bieg przedawnienia oraz wydłużyła jego okres z 5 do 10 lat.

Powyższa ustawa (u.o.f.u.s.) została uchylona ustawą z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm. - dalej: u.s.u.s.), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1999 r. W myśl art. 24 ust. 4 u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r., należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Stosownie do art. 24 ust. 5 u.s.u.s., bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

Z dniem 1 stycznia 2003 r., w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm. - dalej: ustawa zmieniająca

z 2002 r.), nastąpiła zmiana art. 24 ust. 4-6 u.s.u.s., w wyniku której należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ponadto, bieg terminu przedawnienia uzyskał nowe cechy w zakresie podstaw przerwania i zawieszenia. Wprowadzona została nowa instytucja - zawieszenie biegu terminu przedawnienia, które następowało od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem (art. 24 ust. 5b w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 lipca 2004 r.). Ustawa zmieniająca z 2002 r. nie zawierała wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych odnośnie do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt I UZP 4/08 zajął stanowisko, że do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności z tytułu składek stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, tj. jego przerwanie, zawieszenie i zabezpieczenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia.

Dalej Sąd zauważa, że przepis art. 24 ust. 5b u.s.u.s. - z dniem 1 lipca 2004 r. - uległ dalszej nowelizacji na podstawie art. 10 pkt 10 lit. b) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 121, poz. 1264 - dalej: ustawa zmieniająca z 2004 r.). Zgodnie z tym przepisem, zawieszenie biegu terminu przedawnienia następuje od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został powiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona z dniem 1 stycznia 2012 r., na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378), gdzie ponownie zmieniono treść art. 24 ust. 4 ustawy systemowej i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej

z tego przepisu, do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (wedle starych zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Instytucja zawieszenia postępowania egzekucyjnego została przy tym zachowana we wskazanym powyżej brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2004 r.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy należy podkreślić, że wskazane przez organ odwoławczy czynności egzekucyjne tj. doręczenie w dniu 21.10.1999 r. zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych, spisanie przez poborcę skarbowego z zobowiązanym protokołu o jego stanie majątkowym, zastosowanie w dniach 19.04.2001 r., 17.05.2001 r., 20.06.2001 r. środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z pieniędzy (pobranie przez poborcę skarbowego) przerwało bieg terminu przedawnienia zgodnie z art. 35 ust. 4 u.o.f.u.s., przy czym jak twierdzi organ termin ten biegnie po przerwaniu od nowa. Nie można jednak zapominać, że zgodnie z tym przepisem składek nie można było dochodzić po upływie 10 lat od daty ich wymagalności jak również tego co podkreślił sam organ na str. 7 uzasadnienia decyzji, że skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia. Oznacza to, że skutek przerwania biegu terminu przedawnienia spowodowany opisanymi wyżej zdarzeniami powodował przerwanie biegu terminu przedawnienia na okres maksymalnie 10 lat od daty ich wymagalności ( nie od daty przerwania), co w przypadku spornych składek oznaczało upływ tego terminu odpowiednio od dnia 11 marca 2008 r. do 12 stycznia 2009 r. Wobec powyższego w ocenie Sądu niezrozumiałe i niepotwierdzające trafności stanowiska o nieprzedawnieniu należności składkowych jest wywodzenie organu, że czynność egzekucyjna polegająca na zajęciu zawiadomieniem z dnia 30.07.2010 r. wierzytelności zobowiązanego "z tytułu nadpłaty za 2009 r." w Urzędzie Skarbowym Łódź-Polesie, o czym skarżący został powiadomiony w dniu 04.08.2010 r., spowodowała, że termin przedawnienia tych należności uległ zawieszeniu do zakończenia postępowania egzekucyjnego, skoro czynność ta miała miejsce po upływie 10 lat od daty wymagalności spornych składek i jak wynika z uzasadnienia decyzji była pierwszą wskazana przez organ czynnością egzekucyjną dokonaną na podstawie nowego stanu prawnego obowiązującego po 1 stycznia 2003 r. Zawiadomienie z dnia 30 lipca 2010 r. nie mogło zatem zawiesić postępowania egzekucyjnego do czasu jego zakończenia bowiem skutki przerwania biegu terminu przedawnienia - z powodu doręczenia tytułów wykonawczych w dniu 21.10.1999r. spisanie przez poborcę skarbowego z zobowiązanym protokołu o jego stanie majątkowym, zastosowanie w dniach 19.04.2001 r., 17.05.2001 r., 20.06.2001 r. środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z pieniędzy - wyekspirowały odpowiednio od 11 marca 2008 r. do 12 stycznia 2009 r. (10 lat od chwili ich wymagalności).

Godzi się również w tym miejscu podnieść, że w aktach doręczonych Sądowi zawiadomienie z dnia 30.07.2010 r. jest niepodpisane. Na okoliczność tę zwracał również uwagę skarżący, które przesłał Sądowi kserokopię otrzymanego zawiadomienia z zarzutem, że nie zawiera ono podpisu osoby działającej w imieniu organu. Powstaje więc kolejna wątpliwość czy z tego powodu zawiadomienie to skutecznie zawiesiło bieg terminu przedawnienia.

Uwadze Sądu nie umknęła wprawdzie historyczna część uzasadnienia, w której organ opisuje stan faktyczny wskazując na okoliczność zawieszenia postępowania egzekucyjnego na żądanie wierzyciela w związku ze złożonym przez zobowiązanego wnioskiem o restrukturyzację oraz na czynność pobrania przez poborcę skarbowego należności u zobowiązanego w dniu 12 listopada 2008 r. Należy jednak zaakcentować, że organ odwoławczy w rozważaniach nie uwzględnił w ogóle tych okoliczności w kontekście przesłanek biegu terminu przedawnienia. Nie podał przy tym żadnych przyczyn dla których je pominął. Nie wiadomo więc czy jest to zamierzone działanie organu, czy też niestaranność w rozpoznaniu materiału dowodowego. Sąd nie jest natomiast kolejną instancją, która rozpoznaje sprawę merytorycznie. Rolą Sądu jest ocena legalności zaskarżonych do niego aktów w kontekście przedstawionego stanu faktycznego na tle ustalonego stanu prawnego. To organ winien wskazać wszystkie okoliczności (czynności, zdarzenia) powodujące przerwanie bądź zawieszenie terminu przedawnienia i wskazać okres zawieszenia/ przerwania w kontekście biegu terminu przedawnienia z powołaniem przepisów prawa regulujących konkretną instytucję przerwania/zawieszenia oraz wskazać argumentację to uzasadniającą. Wymaga tego art. 7, 11, 77, 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. To z uzasadnienia decyzji strona czerpie informację o swojej sytuacji faktycznej i prawnej. To decyzja jest aktem skarżonym, którego legalność ocenia Sąd, który nie prowadzi postępowania dowodowego.

Organ odwoławczy na stronie 6-8 przedstawił prawidłowo stan prawny i przeanalizował istotne według niego w tym kontekście zdarzenia faktyczne (czynności), które miały wpływ na przedawnienie, powołując się na konkretnie wskazane zdarzenia mające miejsce w dniu 21.10.1999 r. kiedy to zobowiązany otrzymał odpisy tytułów wykonawczych, w dniu 21.10.1999 r. w którym poborca spisał z zobowiązanym protokół o jego stanie majątkowym, oraz w dniach 19.04.2001 r., 17.05.2001 r., 20.06.2001 r. w których organ egzekucyjny zastosował skuteczny środek egzekucyjny w postaci egzekucji z pieniędzy (pobranie przez poborcę skarbowego) na zaległość objętą tytułem wykonawczym Nr 6659/98.

Podkreślenia wymaga, że organ odwoławczy po tak przedstawionym stanie faktycznym w sposób jednoznaczny skonstatował, że "(...)od dnia 30 lipca 2010 r. mamy do czynienia z zawieszeniem biegu terminu przedawnienia (termin przedawnienia nie biegnie)(...)", które to zdanie wręcz podkreślił w tekście linią ciągłą (str. 8 uzasadnienia decyzji). Tak przedstawiony przez organ w rozważaniach sposób rozumowania, nie uzasadnia jednak stanowiska o nieprzedawnieniu należności składkowych skarżącego z przyczyn opisanych wyżej.

Na zakończenie należy zwrócić uwagę na jeszcze jedną okoliczność, której nie wyjaśnia organ odwoławczy, a mianowicie tego jak zakończyło się postępowanie zażaleniowe, na wcześniejsze postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego na tej samej podstawie prawnej (karta 59-60 akt admin.). Z akt sprawy wynika, że na to postanowienie skarżący wniósł zażalenie. Sprawa ta kończy się postanowieniem z dnia 9 lutego 2011 r. Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. informującym o nowym terminie rozpatrzenia sprawy do dnia 22 marca 2011 r.( karta 82 akt admin.). Na brak w aktach sprawy rozstrzygnięcia organu odwoławczego wskazuje również Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] w ostatnim akapicie swojego pisma z dnia 28 października 2014 r. kierowanego do Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. (karta 124 odwrót ). Organ odwoławczy nie odniósł się do tego w żaden sposób w rozstrzygnięciu zaskarżonym do Sądu, będącym przedmiotem niniejszej sprawy. Wprawdzie w trakcie postępowania egzekucyjnego strona może występować nie tylko raz z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego, jednak istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest ustalenie czy poprzednie postępowanie zostało ostatecznie zakończone ( a jeżeli nie to dlaczego) i czy kolejny wniosek o umorzenie postępowania dotyczy tożsamej podmiotowo i przedmiotowo sprawy (por. wyrok NSA z dnia 4 marca 2016 r. sygn.akt II FSK 137/14, z dnia 15 grudnia 2017 r. sygn.akt II FSK 3554/15).

Reasumując, należy stwierdzić, że organy administracji publicznej nie podjęły wszystkich czynności, których podjęcie było konieczne celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy oraz nie zgromadziły w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a ponadto nie odniosły się do całego materiału dowodowego już zgromadzonego w sprawie, nie przeprowadziły postępowania wnikliwie oraz naruszyły zasadę przekonywania, czym naruszyły art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, , art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 126 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią powyższą ocenę prawną i zastosują się do niej celem wyeliminowania dostrzeżonych nieprawidłowości.

Z tych względów Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji. Orzeczenie w pkt 2 jest umocowane w art. 250 p.p.s.a.

d.j.