Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2110/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-06-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Grunty warszawskie
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 7. 77 par 1, art. 80, art. 138 par 1 pkt 1, art. 144
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 20, art. 36, art. 38 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 718
law: Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości  warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Asesor WSA Mateusz Rogala Protokolant specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi G. J. na postanowienie Komisji do spraw usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia od grzywny 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Komisji do spraw usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich wydanych z naruszeniem prawa z dnia [...] września 2017 r. nr [...]; 2. zasądza od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na rzecz skarżącej G. J. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Komisja do spraw usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa – zwana dalej "Komisją", działając na podstawie art. 144 w zw. z art. 127 § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257) – zwanej dalej "kpa" w zw. z art. 20 i art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (Dz.U. z 2017 r. poz. 718) – zwana dalej "ustawą lub ustawą z 2017 r.", po rozpoznaniu 21 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. J. o ponowne rozpatrzenie sprawy, postanowieniem z 21 września 2017 r. nr R 1/17 utrzymała w mocy postanowienie z 1 września 2017 r. nr R 1/17 (UNP:170905-00375) o odmowie zwolnienia G. J. od grzywny.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy.

Postanowieniem z 26 czerwca 2017 r. nr R 1/17 Komisja ukarała świadka G. J. – zwaną dalej "skarżąca, ukarana, świadek, G. J." grzywną w wysokości 3000 zł za bezzasadną odmowę złożenia zeznań. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca odmawiając składania zeznań nie powołała się na okoliczności wskazane w art. 83 kpa, a jedynie oświadczyła, że toczy się przeciwko niej postępowanie karne, w którym korzysta z prawa do odmowy składania wyjaśnień. Postanowienie z 26 czerwca 2017 r. zostało odebrane w urzędzie pocztowym 31 lipca 2017 r.

Pismem z 3 lipca 2017 r. ukarana złożyła wniosek o zwolnienie od grzywny.

Postanowieniem z 20 lipca 2017 r. nr R 1/17 Komisja odmówiła zwolnienia świadka od grzywny, z uwagi na to, że wniosek był przedwczesny. Postanowienie zostało doręczone 3 sierpnia 2017 r.

10 sierpnia 2017 r. do Komisji wpłynęły dwa wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie ukarania skarżącej grzywną w wysokości 3000 zł złożone przez ukaraną oraz przez jej pełnomocnika adw. L. C.

Postanowieniem z 1 września 2017 r. nr R 1/17 Komisja odmówiła zwolnienia świadka od grzywny. Postanowienie zostało doręczone 6 września 2017 r.

Pismem z 13 wrzenia 2017 r. adw. L. C. pełnomocnik G. J. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie zwolnienia ukaranej od grzywny. We wniosku adw. L. C. podtrzymał w całości stanowisko wskazane we wniosku o zwolnienie od kary grzywny z 7 sierpnia 2017 r. oraz argumenty przytoczone na jego poparcie. Jednocześnie adw. L. C. wniósł o wstrzymanie wykonania postanowienia Komisji z 26 czerwca 2017 r. o ukaraniu skarżącej grzywną "albowiem jej obecna sytuacja materialna nie pozwala na uiszczenie wymierzonej jej kary grzywny i to w maksymalnej wysokości 3000 zł". W uzasadnieniu wniosku wskazano, że postanowienie o ukaraniu grzywną zostało wydane

na rozprawie 26 czerwca 2017 r., a "następnie wydane kolejne, już pisemne postanowienie o ukaraniu tej samej treści wkraczało w materię sprawy już zawisłej i procedowanej, a więc takie postępowanie nie mogło i nie może się toczyć. Ponadto adw. L. C. wniósł o umorzenie niniejszego postępowania.

Komisja postanowieniem z 21 września 2017 r. utrzymała w mocy postanowienie z 1 września 2017 r. W uzasadnieniu wskazała, że zgodnie z treścią art. 19 ust 1 ustawy osoba wezwana przez Komisję w charakterze świadka ma obowiązek, niezależnie od swojego miejsca zamieszkania, stawić się na wezwanie i złożyć zeznania. Zgodnie z art. 19 ust. 3 ustawy świadek, który mimo prawidłowego wezwania nie stawił się bez uzasadnionej przyczyny, bez zezwolenia kierującego rozprawą opuścił rozprawę Komisji przed jej zakończeniem lub bezzasadnie odmówił złożenia zeznania albo wydania opinii, może być ukarany grzywną do 3000 zł, a w razie ponownego niezastosowania się do wezwania - grzywną do 10000 zł. Stosownie do art. 20 ustawy Komisja może na wniosek strony ukaranej grzywną, złożony w terminie 7 dni od dnia otrzymania zawiadomienia o ukaraniu, uznać za usprawiedliwioną nieobecność i zwolnić od grzywny.

Odnosząc się do argumentacji wnioskodawczyni, że w sprawie wydane zostały dwa postanowienia różnej treści Komisja zauważyła, że 26 czerwca 2017 r. w toku rozprawy postanowiła kolegialnie w głosowaniu o ukaraniu świadka za bezzasadną odmowę składnia zeznań karą grzywny w wysokości 3000 zł. A zatem postanowienie zostało wydane 26 czerwca 2017 r. To postanowienie zostało doręczone 31 lipca 2017 r. Zgodnie z podstawową zasadą ogólną postępowania administracyjnego zawartą w art. 14 kpa sprawy należy załatwiać w formie pisemnej lub w formie dokumentu elektronicznego w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz.U. z 2017 r. poz. 570), doręczanego środkami komunikacji elektronicznej. Sprawy mogą być załatwiane ustnie, gdy przemawia za tym interes strony, a przepis prawny nie stoi temu

na przeszkodzie. Treść oraz istotne motywy takiego załatwienia powinny być utrwalone

w aktach w formie protokołu lub podpisanej przez stronę adnotacji. Jednocześnie z treści protokołu rozprawy z 26 czerwca 2017 r. wynika, że nie przedstawiono świadkowi istotnych motywów takiego rozstrzygnięcia, a jedynie wskazano ogólne uzasadnienie.

Ponadto Komisja wskazała, że świadek ani w trakcie rozprawy, ani po zakończeniu rozprawy nie wnioskowała o wydanie postanowienia wyłącznie w formie ustnej. Mając na uwadze interes strony, jak również obowiązek wskazania istotnych motywów ukarania świadka grzywną Komisja doręczyła postanowienie w formie pisemnej. Postanowienie zapadło więc na rozprawie, natomiast jego doręczenie w formie pisemnej nastąpiło 31 lipca 2017 r.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym przewidziana w art. 109 § 2 kpa możliwość ustnego ogłoszenia decyzji stronie dotyczy jedynie sytuacji wskazanej w art 14 § 2 kpa, to jest gdy przemawia za tym interes strony, a przepis prawny nie stoi temu na przeszkodzie. Organ zatem może zastosować tę formę tylko wówczas, gdy stanowiska organu i strony są zgodne, natomiast w razie rozbieżności stanowisk - organ jest obowiązany przeprowadzić postępowanie i wydać decyzję pisemną zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 września 1981 r. sygn. akt II SA 345/81; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 20 czerwca 2006 r. sygn. akt IV SA/Wr 332/06).

Biorąc pod uwagę powyższe i fakt kwestionowania przez świadka już w dniu rozprawy, tj. 26 czerwca 2017 r. nałożenia kary grzywny Komisja zdecydowała o doręczeniu postanowienia w formie pisemnej. Nie jest to jednak postanowienie odmienne niż to, które zapadło na rozprawie, co Komisja zaznaczała już w postanowieniu z 1 września 2017 r.

Skarżąca została ukarana jednokrotnie za bezzasadną odmowę składnia zeznań w sprawie nr R 1/17, a postanowienie z 26 czerwca 2017 r. zostało doręczone na piśmie 31 lipca 2017 r.

Komisja dodała, że nakładanie lub wymierzenie administracyjnej kary pieniężnej lub udzielanie ulg w jej wykonaniu nie jest dopuszczalne w formie ustnej (za; Przybysz Piotr Marek, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. XII Opublikowano: WKP 2017). Kara grzywny przewidziana w art. 19 ust. 3 ustawy jest niewątpliwie administracyjną karą pieniężną, a zatem postanowienie o jej nałożeniu powinno być doręczone stronie na piśmie wraz ze stosownym uzasadnieniem i pouczeniem o przysługujących stronie środkach zaskarżenia.

W nawiązaniu do wniosku strony o wstrzymanie wykonania postanowienia Komisji z 26 czerwca 2017 r. o ukaraniu G. J. grzywną "albowiem jej obecna sytuacja materialna nie pozwala na uiszczenie wymierzonej jej kary grzywny i to w maksymalnej wysokości 3000 zł". Komisja wskazała, że zgodnie z regulacją art. 20 ustawy Komisja może na wniosek ukaranego, o którym mowa w art. 19 ust. 3 ustawy uznać za usprawiedliwioną nieobecność lub odmowę zaznania albo wydania opinii i zwolnić od grzywny. A zatem w tym zakresie Komisja może zwolnić ukaranego od grzywny lub odmówić zwolnienia od grzywny.

Przesłanki wynikające z art. 20 ustawy nie uzależniają zwolnienia od grzywny, z uwagi na sytuację materialną ukaranego. Podobnie w odniesieniu do wniosku strony o umorzenie niniejszego postępowania w zakresie nałożenia kary grzywny, z uwagi na wskazany przez wnioskodawczynię stan powagi rzeczy osądzonej.

Komisja podała, że nie ma kompetencji do umorzenia postępowania, jak również zwolnienia od grzywny, z uwagi na sytuację materialną ukaranego. Jednocześnie Komisja wyjaśnia, że zgodnie z art. 60 pkt 7 w zw. z art. 67 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1870 ze zm.) do orzeczonej grzywny stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2017 r. poz. 201 ze zm. ) – dalej zwanej "Ordynacja podatkowa". Według art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b Ordynacji podatkowej, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może: 1) odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty; 2) odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek; 3) umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.

Komisja podtrzymała stanowisko, że wskazywanie przez wnioskodawczynię, że jej zeznania nie były konieczne do rozstrzygnięcia sprawy, w której wezwana została na przesłuchanie w charakterze świadka jest nieuprawnione. Ocena przydatności dowodu z zeznań świadka dla rozstrzygnięcia sprawy należy wyłącznie do Komisji i mogłaby zostać dokonana, gdyby do przesłuchania świadka w sprawie doszło. Komisja korzystając z uprawnienia jakie ma w związku z regulacją zawartą w art. 19 ust. 3 ustawy ukarała skarżącą karą grzywny w wysokości 3000 zł, gdyż uznała, że odmowa składania przez nią zeznań jest bezzasadna. Nie ma przy tym żadnego znaczenia, że sprawa pomimo braku tych zeznań została przez Komisję rozstrzygnięta.

W postanowieniu z 26 czerwca 2017 r. o ukaraniu grzywną w wysokości 3000 zł

za bezzasadną odmowę zeznań Komisja odniosła się do twierdzeń przedstawionych przez świadka w dniu rozprawy, jak również w piśmie złożonym na rozprawie. Wbrew twierdzeniom ukaranej uzasadnienie zawarte w postanowieniu o ukaraniu grzywną nie odnosiło się do wyjaśnień zawartych w kolejnych pismach kierowanych do Komisji, w tym w szczególności we wniosku o zwolnienie od grzywny, które wpłynęło do Komisji 10 lipca 2017 r.

Komisja zaznaczyła także, że we wniosku z 7 sierpnia 2017 r. o zwolnienie od kary grzywny strona nie przedstawiła żadnych innych okoliczności mogących usprawiedliwić odmowę składania zeznań w postępowaniu nr R 1/I7. W tym zakresie aktualne pozostaje stanowisko Komisji zawarte w postanowieniu z 26 czerwca 2017 r.

Komisja ponownie wskazała, że zgodnie z art. 83 kpa nikt nie ma prawa odmówić zeznań w charakterze świadka, z wyjątkiem małżonka strony, wstępnych, zstępnych i rodzeństwa strony oraz jej powinowatych pierwszego stopnia, jak również osób pozostających ze stroną w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli. Prawo odmowy zeznań trwa także po ustaniu małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli. Świadek może odmówić odpowiedzi na pytania, gdy odpowiedź mogłaby narazić jego lub jego bliskich wymienionych w § 1 na odpowiedzialność karną, hańbę lub bezpośrednią szkodę majątkową albo spowodować naruszenie obowiązku zachowania prawnie chronionej tajemnicy zawodowej.

Komisja zaznaczyła, że powołana regulacja kpa w zakresie prawa do odmowy składania zeznań jest jednoznaczna i nie budzi wątpliwości. Prawo do odmowy składnia zeznań przysługuje wyłącznie małżonkowi strony, wstępnym, zstępnym i rodzeństwu strony oraz jej powinowatym pierwszego stopnia, jak również osobom pozostającym ze stroną w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli. Inne podmioty niezależnie od okoliczności nie mają prawa do odmowy składania zeznań.

Od postanowienia Komisji z 21 września 2017 r. skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła: I. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie naruszenie: 1. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 kpa w zw. z art. 36 ustawy poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i zaniechanie poczynienia przez Komisję ustaleń w przedmiocie zakresu zarzutów przedstawionych skarżącej, pomimo że taki obowiązek ciążył na Komisji zgodnie z przywołanymi powyżej przepisami postępowania administracyjnego, a nadto na konieczność poczynienia takich ustaleń zwracał uwagę podczas obrad Komisji jej członek S. K., zaś wydanie zasadnego, merytorycznego rozstrzygnięcia w tej kwestii było niemożliwe bez poczynienia ww. ustaleń; 2. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 kpa w zw. z art. 36 i art. 19 ust. 3 ustawy poprzez dowolne, nieuzasadnione ustalenie, że skarżącej w postępowaniu przed Komisją nie przysługuje prawo do odmowy składania zeznań; 3. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 kpa w zw. z art. 36 ustawy polegające na błędnym i nieuzasadnionym przyjęciu, że wniosek skarżącej z 3 lipca 2017 r. o zwolnienie jej od grzywny nałożonej na nią postanowieniem z 26 czerwca 2017 r., podczas przesłuchania przed Komisją, był przedwczesny, gdyż Komisja jeszcze nie wydała i nie doręczyła skarżącej postanowienia, podczas gdy ustalenie takie jest dowolne, bowiem bez wątpienia postanowienie to zapadło podczas posiedzenia Komisji 26 czerwca 2017 r. i zostało ogłoszone ukaranej ustnie 26 czerwca 2017 r. wraz z uzasadnieniem, zgodnie z procedurą uregulowaną w art. 125 § 2 w zw. z art. 14 § 2 kpa, a okoliczność ta jest notoryjna wobec faktu, że posiedzenie Komisji z 26 czerwca 2017 r. było transmitowane w ogólnopolskich stacjach telewizyjnych; 4. art. 11 i art. 9 oraz art. 8 w zw. z art. 124 § 1 i 2 kpa w zw. z art. 36 ustawy przez zaniechanie sporządzenia prawidłowego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia w zakresie nałożenia, jak również odmowy zwolnienia skarżącej od grzywny, w tym w szczególności Komisja w żaden sposób nie uzasadniła wysokości przyjętej grzywny, która to została na skarżącą nałożona w najwyższym możliwym wymiarze; 5. art. 124 § 1 i 2 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 15 w zw. z art. 11 kpa w zw. z art. 36 ustawy poprzez nierozpoznanie wszystkich zarzutów wskazanych w środkach odwoławczych złożonych przez skarżącą (wnioskach o zwolnienie od grzywny z 3 lipca 2017 r. oraz z 7 sierpnia 2017 r., a także wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 13 września 2017 r.), w tym w szczególności dotyczących: - braku poczynienia przez Komisję ustaleń w przedmiocie prawidłowości odmowy zeznań przez skarżącą, - zaniechania rozpoznania przez Komisję wszystkich zarzutów przedstawionych przez skarżącą we wniosku o zwolnienie od grzywny z 3 lipca 2017 r. oraz z 7 sierpnia 2017 r., a w konsekwencji zaakceptowania wad uzasadnienia postanowienia z 26 czerwca 2017 r., w tym m.in. w zakresie braku uzasadnienia wysokości nałożonej na ukaraną grzywny; 6. art. 156 § 1 pkt 3 w zw. z art. 126 w zw. z art. 127 § 3 w zw. z art. 144 kpa poprzez przyjęcie przez organ II instancji, że w sprawie nie zaszła okoliczność res iudicata, a pisemne postanowienie datowane błędnie na 26 czerwca 2017 r., a doręczone skarżącej 31 lipca 2017 r. stanowiło jedynie "zdokumentalizowanie" ustnego postanowienia z 26 czerwca 2017 r., podczas gdy w niniejszej sprawie zapadło już postanowienie podczas posiedzenia Komisji 26 czerwca 2017 r. i zostało ogłoszone skarżącej ustnie wraz z uzasadnieniem podczas posiedzenia Komisji 26 czerwca 2017 r., a zatem doręczone jej 31 lipca 2017 r. postanowienie Komisji jest dotknięte wadą powagi rzeczy osądzonej, co skutkować powinno stwierdzeniem nieważności tego rozstrzygnięcia Komisji; II. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 42 ust. 2 w zw. z art. 2 w zw. z art. 7 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r. w zw. z art. 182 § 3 kpk poprzez naruszenie konstytucyjnego prawa skarżącej do obrony oraz jej prawa do uczciwego procesu i nadużycie przez organ przepisów ustawy z 2017 r., polegające na wykorzystaniu instytucji kary grzywny (która w postępowaniu przed Komisją została przez ustawodawcę zwiększona sześćdziesięciokrotnie w stosunku do standardowej instytucji kary grzywny przewidzianej w kpa) do przymuszenia skarżącej do zrzeczenia się przysługującego jej prawa do obrony i zmuszenia jej do złożenia zeznań de facto przeciwko sobie.

Wobec tego skarżąca wniosła o: I. uchylenie zaskarżonego postanowienia; II. uchylenie poprzedzającego go postanowienia z 1 września 2017 r.; III. uchylenie postanowienia z 26 czerwca 2017 r. nr R 1/17 o nałożeniu na świadka grzywny; IV. wstrzymanie wykonania przez Komisję, a po przekazaniu skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, przez ten Sąd postanowienia z 26 czerwca 2017 r. o ukaraniu skarżącej grzywną albowiem jej obecna sytuacja materialna nie pozwala na uiszczenie wymierzonej grzywny i to w maksymalnej wysokości 3000 zł, a toczące się obecnie postępowanie sądowo-administracyjne pozwala założyć, że zaskarżone postanowienie zostanie uchylone, przez co natychmiastowa egzekucja grzywny nie jest ani uzasadniona, ani konieczna; V. zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według obowiązujących przepisów prawa.

W odpowiedzi na skargę Komisja wniosła o oddalenie skargi i podtrzymała swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Komisja dodatkowo wskazała, że zgodnie z art. 20 ustawy Komisja może zwolnić od grzywny, jeśli uzna za usprawiedliwioną odmowę zeznania. Do chwili wniesienia skargi ukarana nie podniosła żadnej okoliczności, która ekskulpowałaby ukaraną. Argumentacja dotycząca postępowania karnego i prawa do zakazu samooskarżania nie ma zastosowania w postępowaniu administracyjnym. Co do zasady gospodarzem postępowania administracyjnego jest organ administracji publicznej, który powinien je prowadzić zgodnie z zasadą oficjalności, jednakże strona ma prawo czynnego uczestniczenia w postępowaniu wyjaśniającym, a w szczególności prawo inicjatywy dowodowej, z którego powinna korzystać, chcąc uniknąć negatywnych konsekwencji związanych z poczynionymi przez organ ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy na podstawie znanych organowi środków dowodowych. Skarżąca powinna zatem przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie. Obowiązki te w żaden sposób nie wyłączają wymogu dążenia przez organ administracji do wyjaśnienia prawdy materialnej (art. 7 i art. 77 § 1 kpa) niemniej jednak oznaczają, że składający wniosek powinien aktywnie współdziałać z organem w celu ustalenia wszystkich okoliczności sprawy. W sprawach, w których strona nie przedstawiła, jak też organ nie znalazł z urzędu dowodów potwierdzających fakty i zdarzenia, z których strona wywodzi dla siebie określone (z reguły korzystne) skutki prawne, przed wydaniem decyzji negatywnej organ administracji powinien zawsze wezwać stronę do uzupełnienia materiału dowodowego poprzez przedstawienie przez nią brakujących dowodów, czy też sprecyzowania dotychczasowych niejasnych, czy też ogólnikowych wyjaśnień.

Komisja zauważyła, że nie posiada akt postępowania karnego, ukarana nie przedstawiła również postanowienia o przedstawieniu jej zarzutów. W toku postępowania strona ograniczyła się jedynie do kwestionowania zasadności nałożenia na nią grzywny. Komisja nie mogła więc w żaden sposób zbadać zasadności podnoszonej przez stronę okoliczności. Mając na uwadze wszystkie okoliczności sprawy Komisja nie znalazła powodów, aby zwolnić świadka z grzywny. Niezasadne są zarzuty strony o naruszeniu art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa w zw. z art. 38 ust. 1 ustawy.

Komisja stoi na stanowisku, że skarżąca bezzasadnie odmówiła zeznań w charakterze świadka w postępowaniu nr R 1/17, a ponadto nie wykazała, że odmowa zeznań jest usprawiedliwiona.

Jeżeli chodzi o podnoszony zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 3 w zw. z art. 126 w zw. z art. 127 § 3 w zw. z art. 144 kpa Komisja wskazała, że udokumentowanie i doręczenie postanowienia nie stanowi wydania odmiennego postanowienia, niż to ogłoszone na rozprawie 26 czerwca 2017 r. Skarżąca została ukarana jednokrotnie za bezzasadną odmowę składania zeznań, a postanowienie wydane 26 czerwca 2017 r. zostało doręczone na piśmie.

Skarżąca, oprócz wniosku z 3 lipca 2017 r., wniosła kolejny wniosek o zwolnienie od grzywny, który został złożony w terminie i wpłynął do Komisji 10 sierpnia 2017 r. Kolejny wniosek został rozstrzygnięty merytorycznie postanowieniem z 1 września 2017 r. Od tego wniosku ukarana złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, a 2 listopada 2017 r. przedmiotową skargę do sądu administracyjnego. Sprawa ukaranej co do przesłanek zwolnienia z grzywny i zasadności nałożonej grzywny została zatem rozpoznana przez Komisję dwukrotnie zgodnie z art. 15 kpa. Poprzedni wniosek - z uwagi na jego przedwczesność - nie mógł zaś być rozpoznany merytorycznie, co znalazło odzwierciedlenie w treści uzasadnienia postanowienia z 1 września 2017 r. utrzymującego w mocy postanowienie z 20 lipca 2017 r.

Odnosząc się do podnoszonych zarzutów naruszenia art. 11 i art. 9 oraz art. 8 w zw. z art. 124 § 1 i 2 kpa w zw. z art. 36 ustawy w kontekście wysokości nałożonej grzywny Komisja zauważyła, że podstawą zwolnienia z grzywny nie może być kwestia, czy jej wysokość jest adekwatna i proporcjonalna do przewinienia. W ocenie Komisji z art. 20 ustawy wynika obowiązek usprawiedliwienia odmowy składania zeznań.

Jednocześnie Komisja stanęła na stanowisku, że wysokość grzywny była w sprawie adekwatna. W uzasadnieniu postanowienia z 26 czerwca 2017 r. Komisja wskazała na motywy decyzji o ukaraniu skarżącej grzywną w maksymalnej wysokości 3000 zł. W dniu rozprawy świadek została wielokrotnie pouczona o przepisach dotyczących okoliczności, w których przysługuje jej prawo odmowy składania zeznań. Mimo braku podstaw prawnych do odmowy składania zeznań skarżąca (która na rozprawie stawiła się wraz z profesjonalnym pełnomocnikiem) nie wykazała woli współpracy przed Komisją i nie wypełniała obowiązku, jaki nakładają na nią wskazane przepisy ustaw. Komisja ustalając stan faktyczny sprawy uznała, że zeznania ukaranej mają znaczenie dla sprawy, gdyż świadek brała czynny udział w wydaniu decyzji reprywatyzacyjnej, będącej przedmiotem postępowania rozpoznawczego. Odmowa składania zeznań a limine utrudniła realizację zasady prawdy obiektywnej, do czego Komisja została zobowiązana zgodnie z art. 7 kpa w zw. z art. 38 ust. 1 ustawy.

Jeżeli chodzi o podnoszone w skardze zarzuty naruszenia art. 42 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 2 Europejskiej Konwencji o Ochronie Prawa Człowieka i Podstawowych Wolności Komisja wskazała, że pierwszy z przepisów dotyczy postępowania karnego, a nie administracyjnego. Drugi adresowany jest do sądów i dotyczy pozycji oskarżonego w procesie karnym, a nie świadka w postępowaniu administracyjnym.

Komisja podkreśliła, że w postępowaniu przed Komisją strona jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Ta okoliczność niewątpliwie ma wpływ na zakres zasady informowania określonej w art. 9 kpa. W efekcie strona nie może się zasłaniać niewiedzą, co do treści art. 83 kpa i przewidzianych w prawie administracyjnym podstaw odmowy składania zeznań.

Komisja jednocześnie uznała wniosek o wstrzymanie wykonania postanowienia za bezzasadny, ponieważ zdaniem Komisji postanowienie, którego dotyczy wniosek o wstrzymanie wykonania nie kwalifikuje się do wykonania (zawieszenia jego skuteczności). Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest postanowienie w przedmiocie odmowy zwolnienia z grzywny. Postanowienie to zawiera jedynie negatywną ocenę organu, co do wniosku ukaranej o zwolnienie z grzywny; w szczególności nie nakłada na zobowiązaną żadnych nowych obowiązków, ani nie zmienia wysokości powstałej wcześniej należności, a tym samym nie wywołuje żadnych bezpośrednich skutków w sferze praw, czy obowiązków materialnoprawnych. Skuteczność zaskarżonego postanowienia nie stwarza również niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody bądź trudnych do odwrócenia skutków. Zaskarżone postanowienie nie nakłada bowiem na skarżącą żadnych obowiązków, które podlegałyby realizacji w drodze egzekucji (postanowienie NSA z 24 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 470/14).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Dla niniejszej sprawy sądowej istotne znaczenie miała ocena prawna zawarta w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 3434/18.

Wyrok ten dotyczył bowiem szeroko rozumianej problematyki zasadności nałożenia na G. J. grzywny w wysokości 3000 zł za odmowę złożenia zeznań w charakterze świadka w postępowaniu rozpoznawczym prowadzonym przez Komisję celem weryfikacji decyzji reprywatyzacyjnej Prezydenta m.st. Warszawy z 25 czerwca 2014 r. nr 246/GK/DW/2014.

W wyroku tym NSA uznał bowiem, że: 1) 26 czerwca 2017 r. weszło do obrotu prawnego i zostało ogłoszone na rozprawie postanowienie o ukaraniu, w trybie art. 19 ust. 3 ustawy, G. J. jako świadka grzywną w wysokości 3000 zł, które zostało zawarte w protokole rozprawy przeprowadzonej 26 czerwca 2017 r.; 2) postanowienie z 26 czerwca 2017 r., sporządzone w formie odrębnego dokumentu, doręczone G. J. 31 lipca 2017 r., należy traktować jako pisemne uzasadnienie postanowienia ogłoszonego na rozprawie 26 czerwca 2017 r. skierowane do ukaranej celem realizacji zasady pisemności postępowania rozpoznawczego; 3) G. J. skutecznie (w terminie) wniosła wniosek o zwolnienie od grzywny za odmowę zeznania.

Konsekwencją stanowiska zaprezentowanego w opisanym wyżej wyroku NSA jest to, że podanie G. J. z 7 sierpnia 2017 r. zawierające żądanie zwolnienia od grzywny, wniesione za pośrednictwem poczty 7 sierpnia 2017 r. (data wpływu do Ministerstwa Sprawiedliwości – 10 sierpnia 2017 r.) nie zostało złożone na skutek wydania pisemnego, odrębnego postanowienia Komisji z 26 czerwca 2017 r. o ukaraniu grzywną, doręczonego świadkowi 31 lipca 2017 r.

NSA przyjął w powyższym wyroku, że w stosunku do G. J. zostało wydane jedno postanowienie o ukaraniu grzywną (to ogłoszone na rozprawie). Natomiast "zdokumentalizowane" postanowienie z 26 czerwca 2017 r. należało potraktować jako uzasadnienie do właściwego postanowienia Komisji z 26 czerwca 2017 r. o ukaraniu grzywną ogłoszonego na rozprawie.

Błędnie zatem wywodzi w skardze G. J., że w niniejszej sprawie doszło do stanu res iudicata poprzez wydanie w tej samej sprawie drugiego "zdokumentalizowanego" postanowienia z 26 czerwca 2017 r. doręczonego skarżącej 31 lipca 2017 r., skoro ten dokument urzędowy należało potraktować jako uzasadnienie postanowienia Komisji z 26 czerwca 2017 r. ogłoszonego na rozprawie.

W ocenie Sądu w opisanych wyżej realiach należało przyjąć, że podanie zawierające żądanie zwolnienia od grzywny z 7 sierpnia 2017 r. nie skutkowało wszczęciem przed Komisją kolejnego wpadkowego postępowania, o którym mowa w art. 20 ustawy, które winno zakończyć się postanowieniem Komisji kończącym to postępowanie na które to postanowienie przysługiwałby G. J. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 20 w zw. z art. 36 ustawy).

Trzeba mieć na uwadze to, że w opisanej wyżej sytuacji procesowej podanie z 7 sierpnia 2017 r. w istocie winno być potraktowane przez Komisję jako pismo uzupełniające wniosek o zwolnienie od grzywny z 3 lipca 2017 r. i dołączone do materiału dowodowego sprawy nr R1/17 (UNP:170906-00430), a o tym fakcie skarżąca winna być zawiadomiona.

W momencie wniesienia podania z 7 sierpnia 2017 r. sprawa o zwolnienie od grzywny zainicjowana wnioskiem z 3 lipca 2017 r. była w toku. Od postanowienia Komisji z 20 lipca 2017 r. został bowiem złożony przez G. J. w piśmie z 9 sierpnia 2017 r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (nazwany zażaleniem). Złożenie tego środka zaskarżenia pozbawiło postanowienie Komisji z 20 lipca 2017 r. waloru ostateczności. Dopiero postanowieniem z 1 września 2017 r. nr R 1/17 (UNP:170906-00430) Komisja ostatecznie zakończyła postępowanie wpadkowe o zwolnienie od grzywny zainicjowane wnioskiem z 3 lipca 2017 r.

Wobec tego Sąd uznał, że Komisja błędnie uznała podanie G. J. z 7 sierpnia 2017 r. za odrębny wniosek o zwolnienie od grzywny i bezpodstawnie wygenerowała kolejne postępowanie wpadkowe w tym przedmiocie. Uszło uwadze Komisji, że G. J. w postępowaniu rozpoznawczym twierdziła, że postanowienie z 26 czerwca 2017 r. o ukaraniu grzywną zostało jej ogłoszone na rozprawie i że od tego postanowienia złożyła wniosek z 3 lipca 2017 r. domagając się od Komisji zwolnienia od grzywny.

Zdaniem Sądu nie było zatem żadnych podstaw do wydania przez Komisję postanowienia z 1 września 2017 r. nr R 1/17 (UNP:17906-00375), a w konsekwencji i zaskarżonego postanowienia z 21 września 2017 r.

W niniejszej sprawie Komisja dokonała zatem błędnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy co przełożyło się na wadliwe uruchomienie kolejnej procedury w przedmiocie zwolnienia G. J. od grzywny nałożonej postanowieniem Komisji z 26 czerwca 2017 r. ogłoszonym na rozprawie.

Wobec tego Sąd uznał, że w niniejszej sprawie Komisja wydała postanowienie z 1 września 2017 r. nr R 1/17 (UNP:170906-00375) z mającym istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa w zw. z art. 38 ust. 1 i art. 20 ustawy, a działając jako organ odwoławczy dodatkowo wydała postanowienie z 21 września 2017 r. z tego rodzaju naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 kpa w zw. z art. 38 ust. 1 ustawy.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) w zw. z art. 15zzs4 ust. 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku. O zwrocie G. J. kosztów postępowania sądowego, w zakresie wpisu sądowego od skargi, wynagrodzenia adwokata, opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).