Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 277/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2006-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Ewa Janowska Sędziowie: sędzia WSA Teresa Cisyk asesor sądowy Grażyna Jeżewska (spr.) Protokolant: referent – stażysta Mariola Górska po rozpoznaniu w dniu 19 października 2006r. na rozprawie sprawy ze skargi F. O. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 28 maja 2005r. F. O. złożył w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w N. wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich i uzupełniających do gruntów rolnych na 2004r., deklarując 7 działek rolnych. W dniu 21 lipca 2004r. po przeprowadzeniu kontroli administracyjnej krzyżowej wystosowano do niego wezwanie nr [...], w którym wskazano, iż zadeklarowane działki nr A, B oraz C położone w obrębie [...] w gminie [...] zostały zadeklarowane przez innego producenta rolnego ubiegającego się o dopłatę obszarową. W wyniku wystosowanego przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w N. wezwania, w związku z wykrytymi nieścisłościami, F. O. przedłożył dokumenty świadczące, iż jest współwłaścicielem oraz podatnikiem powyższych działek rolnych. Organ ponownie w dniu 10 sierpnia 2004r. wezwał skarżącego do złożenia kolejnych wyjaśnień, bowiem okazało się, że zadeklarowana przez niego działka nr D położona we wskazanym obrębie [...] została również zadeklarowana przez innego producenta. Przedłożony przez skarżącego aktualny wypis z rejestru gruntów dot. tej działki wykazał, że jej współwłaścicielem jest F. O. Późniejsze postępowanie wykazało, że została ona wydzierżawiona współwłaścicielowi M. C. do dnia 30 września 2008r.

Decyzją z dnia 20 listopada 2004r., nr [...], Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w N. przyznał F. O. płatność do gruntów rolnych na 2004r., w tym za działki rolne położone na powierzchni ww. spornych działek ewidencyjnych.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w O. wszczął z urzędu postępowanie o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji, o czym zawiadomiona została strona. Decyzją z dnia 31 marca 2005r., nr [...], stwierdzono nieważność decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w N. z dnia 20 listopada 2004r., nr [...]. Decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w O. stała się ostateczna.

Decyzją z dnia [...], nr [...], po ponownym rozpoznaniu wniosku, Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w N., działając na podstawie art. 104 K.p.a., art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (Dz. U. z 2004r., nr 6, poz. 40), art. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 2199/2003 z dnia 16 grudnia 2003r. ustanawiającego środki przejściowe dla stosowania w odniesieniu do 2004r. Rozporządzenia Rady (WE) nr 1259/1999 w zakresie Jednolitej Płatności Obszarowej dla Republiki Czeskiej, Estonii, Cypru, Łotwy, Litwy, Węgier, Malty, Polski, Słowenii i Słowacji (Dz. U. L. 328 z 12.12.2003r) oraz art. 32 Rozporządzenia Komisji nr 2419/2001r. z dnia 11 grudnia 2001r. ustanawiające szczegółowe przepisy w zakresie stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli dla niektórych schematów pomocowych Wspólnoty ustanowionego na mocy rozporządzenia Rady (WE) nr 3508.92 (Dz. U. L. 327 z 12.12.2001), odmówił przyznania F. O. płatności na 2004 rok z tytułu jednolitej płatności obszarowej oraz uzupełniającej płatności obszarowej.

W uzasadnieniu decyzji przedstawił dotychczas omówiony stan sprawy. Następnie streścił kolejne prowadzone postępowanie dowodowe wskazując, na otrzymane w dniu 5 kwietnia 2005r. oświadczenie F. O. o nie prowadzeniu rozmów z A. P. na temat wydzierżawienia działek nr A, B, C i D, a jedynie zleceniu wykonywanie usług, które miały być rozliczone po zbiorach. Organ agencji powołał się na przeprowadzoną rozprawę w dniu 26 kwietnia 2005r., w której uczestniczyli F. O. i A. P. oraz świadkowie: G. P. oraz J. Z. – reprezentująca Urząd Gminy w W. Podniósł, że pomimo prawidłowego zawiadomienia, na rozprawę nie stawili się: K. O., B. O., Z. B. oraz M. C. W oparciu o uzyskane zeznania, które potwierdziły, że F. O. w 2003r. oraz 2004r. nie użytkował spornych działek, i wykazały, że w tym ostatnim roku użytkowali je wspólnie A. i G. P., odmówił w dniu 4 listopada 2005r. przyznania płatności za 2004r. skarżącemu. Wskazał, że wyniku odwołania strony rozstrzygnięcie to nie zostało zaakceptowane przez organ II instancji, który uchylił i zalecił ponowne rozpoznanie przedmiotowej sprawy. Zatem organ I instancji ponownie przeprowadził postępowanie wyjaśniające, które wykazało, że F. O. nie użytkował żadnej działki rolnej ujętej w swoim wniosku. Oparł się na oświadczeniu H. R. Prezesa RSP w L., który oświadczył, że uprawiał i użytkował w porozumieniu ze skarżącym działki nr E, F i G, jednak nie wystąpił o dopłaty obszarowe w 2004r. i J. W., który potwierdził, iż użytkuje od 10 lat część działki nr E o pow. 0,35ha, będącą na dzień 30 czerwca 2003r. w dobrej kulturze rolnej. Stwierdził, że A. P. i G. P. ponownie potwierdzili okoliczność posiadania i uprawiania działek nr B, C, A i D informując, że prowadzą wspólne gospodarstwo rolne. G. P. przedstawił także umowę dzierżawy zawartą z K. O. i B. O. z której wynikało, iż wydzierżawiają działki B, C, A i D o pow. 7ha na okres 5 lat, tj. do 15 sierpnia 2008r. Kolejny świadek Z. B. sołtys wsi [...] poświadczył, że ww. działki użytkował A. P., a działki nr E i F RSP w L., nie potrafił wskazać użytkownika działki G. Organ agencji podniósł, że umożliwił skarżącemu zapoznanie się z zebranymi dowodami i przedstawienia swoich dowodów i świadków, jednak on nie przedstawił żadnych dowodów ani świadków. Następnie w uzasadnieniu decyzji przytoczono treść przepisów stanowiących podstawę rozstrzygnięcia i wskazano, że osobie fizycznej, będącej posiadaczem gospodarstwa rolnego, zwanej dalej "producentem rolnym", przysługują płatności na będące w jej posiadaniu grunty rolne utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska, zwane dalej "gruntami rolnymi", a warunkiem uzyskania płatności jest posiadanie przez producenta rolnego działek rolnych o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 1ha, które kwalifikują się do objęcia płatnościami, przy czym za działkę rolną uważa się zwarty obszar gruntu rolnego, na którym jest prowadzona jedna uprawa, o powierzchni nie mniejszej niż 0,1ha, wchodzący w skład gospodarstwa rolnego. Spełnienie przez producenta rolnego wszystkich wymienionych przesłanek ustawowych, stanowi postawę do ubiegania się o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych.

Powołując się na art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, póz. 93, z późn. zm. zwaną dalej k.c.) wskazał, że posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny) jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Stwierdził, iż posiadanie przedstawia się jako stan faktyczny określonego władztwa nad rzeczą. Przyjął za doktryną pogląd, iż posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu fizycznego elementu władania rzeczą oraz zamiaru władania rzeczą dla siebie. Dalej argumentował, że w zakresie ochrony posiadania wyróżnienie "posiadania bez tytułu prawnego" nie ma żadnego znaczenia normatywnego, nie podlega ono dyskryminacji ze strony ustawodawcy. Uwzględniając treść art. 33 ust. 1 Traktatu Rzymskiego (Dziennik Urzędowy C 325 z 24 grudnia 2002), zgodnie z którym zadaniem Wspólnej Polityki Rolnej jest między innymi zapewnienie należytego standardu życia ludności rolniczej, w szczególności poprzez podniesienie dochodów osób zatrudnionych w rolnictwie stwierdził, że płatność bezpośrednia do gruntów rolnych przysługuje posiadaczowi, który faktycznie użytkuje w sposób rolniczy grunty rolne. Nadto podniósł, że przepisy ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych nie przesądzają o cechach posiadania, jakie wykazuje producent rolny wnioskujący o płatność i nie uzależniają wyraźnie możliwości uzyskania płatności od formy stanu posiadania. Stąd też nie można jednoznacznie stwierdzić, że na podstawie obowiązujących przepisów szczegółowych, zła wola posiadacza i bezprawny charakter posiadania stanowi podstawę do odmowy przyznania płatności bezpośrednich. Uwzględniając aktualne brzmienie art. 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych uznał, że ARiMR nie ma obecnie podstaw zarówno do żądania od osoby ubiegającej się o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, aby dysponowały pisemną umową np. dzierżawy gruntów rolnych, które deklarują do przyznania płatności, jak i odmowy przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, producentom bezprawnie użytkującym grunty rolne stanowiące własność innych osób.

Wskazując na powyższe organ pokreślił, że w wyniku kontroli administracyjnej ustalono fakt złożenia wniosku o dopłatę przez innego producenta A. P. co do części zadeklarowanych działek przez skarżącego. Organ uznał, że F. O. zgłosił we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów działki rolne, gdy w rzeczywistości faktycznie posiadali i uprawiali je inni producenci, co stwierdzono w wyniku kontroli i przeprowadzonego postępowania. Podkreślił, że zważywszy na całokształt dowodów i wypowiedzi składanych przez F. O. przyjął, iż nie przedstawił on dowodów potwierdzających fakt użytkowania działek B, A, C. Jedynym dowodem na tę okoliczność jest oświadczenie M. C., że działka D pozostaje we faktycznym władaniu F. O. i jest przez niego uprawiana. Organ I instancji przy wydaniu przedmiotowej decyzji w świetle zeznań pozostałych świadków nie dał wiary oświadczeniu złożonemu przez M. C., ponieważ jak oświadczył on ustnie F. O. jest chory i nie uprawia działek oraz że nie posiada żadnego sprzętu. W ocenie organu, okoliczność użytkowania zaś działek nr B, C, A oraz D położonych we wsi L. przez A. P. potwierdzał również fakt, że podatek za grunty będące własnością F. O. płacił A. P. Ponadto Sołtys we wsi L. oświadczył, że użytkownikiem tych działek był A. P. Również P. Ż. oświadczył, że ww. działki były użytkowane w 2004r. przez A. P.

W świetle całokształtu dowodów i materiałów organ agencji stwierdził, iż F. O. nie przedstawił żadnego wiarygodnego dowodu potwierdzającego faktyczne użytkowanie działek B, C, H, D, E, F i G. Wręcz przeciwnie w dniu 6 stycznia 2006r przedstawił dowody, iż nie użytkował działek E, F i G, a działki te użytkował J. W. i RSP w L. F. O. nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających użytkowanie działek A, D, B i C. Nie przedstawił umów na świadczenie usług przez G. P. Nie przedstawił żadnych dowodów zakupu materiału siewnego nie przedstawił faktur zakupu środków chemicznych, czy też nawozów ani też żadnych faktur potwierdzających wykorzystanie usług pielęgnacyjnych na spornych działkach. Nie okazał też żadnych dowodów sprzedaży płodów rolnych ze spornych działek, jak też żadnego dowodu wpłaty podatku rolnego. Natomiast A. P. przedłożył dowody zakupu środków produkcji oraz dowody sprzedaży płodów ze spornych działek będących własnością F. O., a fakt użytkowania przez niego wskazanych działek potwierdzili świadkowie: G. P., P. Ż., J. Z., H. R. Prezes RSP [...], sołtys wsi [..] - Z. B. H. R., Prezes Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w L., oświadczył, iż RSP w L. uprawiała i użytkowała działki nr E, F i G k. m. [..] położone we wsi L., gmina [...], za porozumieniem zawartym z F. O. Nie wystąpiła jednak o dopłaty obszarowe. Ponadto wskazał, iż działki nr B, C, A oraz nr D k.m. [...] położone jak w/wym. działki, na dzień 30 czerwca 2003r. utrzymywane były w dobrej kulturze rolnej i pozostawały w posiadaniu A. P., na których uprawiał kukurydzę, jęczmień oraz pszenicę. Oświadczył, iż widział jak wyżej wymieniony swoim sprzętem uprawiał te działki. Również świadkowie K. P. oraz P. Ż. potwierdzili, iż zabiegi agrotechniczne na spornych działkach wykonywał A. P., natomiast zbiór zboża kombajnem A. P. wykonał P. Ż.

Odwołanie od decyzji złożył skarżący, wnosząc o uchylenie w całości negatywnej decyzji. W złożonym odwołaniu podnosił, iż nie sposób zgodzić się z decyzją, bowiem jest dla niego krzywdząca, gdyż G. P. nie przyznał się do tego, że zostało zawarte porozumienie na uprawianie działek nr B, A, C oraz D. Podał, iż w ramach tego porozumienia dla zabezpieczenia, że będzie wykonywał zlecone mu usługi ustalono, iż zapłaci I i IV ratę podatku rolnego. Ponownie podkreślił, iż G. P. był upoważniony jedynie do wykonywania usług i miał obowiązek wystawienia faktur za ich wykonanie, czego nie uczynił. Zakwestionował moc prawną przedstawionej, jako dowód umowy dzierżawy, ponieważ jej nie podpisał. Wskazał, że zawarł umowę ustną zlecającą uprawę z G. P., jak też z innymi osobami, gdyż jest całkowicie niezdolny do pracy, nie posiada sprzętu rolniczego.

Decyzją z dnia [...], Nr [...], Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 5a ust. 4 ustawy z dnia 29 grudnia 1993r. o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2005r., Nr 31, poz. 264) oraz art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (Dz. U. z 2004r., Nr 6 , poz. 40 z późn. zm.) - utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ przedstawił szczegółowo stan faktyczny sprawy oraz powtórnie zacytował przepisy stanowiące podstawę rozstrzygnięcia i stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy wykazał, iż wnioskodawca F. O. w 2004r. nie użytkował rolniczo żadnej z działek zadeklarowanych we wniosku i stąd też nie był uprawniony do uzyskania płatności bezpośredniej do tych działek, a tym samym decyzja organu I instancji nie narusza prawa. Podkreślił, że organ administracji bada w postępowaniu wszczętym z wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, czy wnioskodawca jest posiadaczem deklarowanych gruntów i czy utrzymuje je w dobrej kulturze rolnej, zatem nie wystarczy być posiadaczem samoistnym działek, ale należy faktycznie je użytkować.

Z treścią powyższej decyzji nie zgodził się F. O. We wniesionej skardze skarżący żądał uchylenia zaskarżonej decyzji jako naruszającej przepisy prawa materialnego, a to art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych wyrażającą się jego błędną wykładnią i niewłaściwym zastosowaniem, poprzez uznanie, iż konieczną przesłanką do przyznania spornych środków jest tylko osobiste - fizyczne uprawianie posiadanych gruntów rolnych podczas, gdy wniosek taki nie wynika z przytoczonego przepisu prawa. Wskazał, iż Dyrektor Regionalny ARMiR przy podejmowaniu decyzji stwierdził, iż posiadaczem działek wymienionych w uzasadnieniu decyzji był A. P.. Tymczasem z protokołu dotyczącego wyjaśnień A. P. z dnia 22 lutego 2005 r., ewidentnie wynika, iż jako dzierżawcę w umowie dzierżawy wskazano G. P., a nie A. P. Zwrócił uwagę na nieważność umowy dzierżawy, na którą powołał się organ I instancji co dowodziło, iż strony łączyła jedynie umowa o świadczenie usług - uprawianie gruntów rolnych, zawarta ustnie ze skarżącym i G. P. A. P., zdaniem skarżącego nie mógł być posiadaczem - producentem rolnym, któremu przynależą sporne środki, bowiem jest on rencistą z tytułu niezdolności do pracy. Nadto nie prowadzi ciągnika, nie ma prawa jazdy, jest osobą starszą. Dalej zarzucił, że organ II instancji nie dostrzegł rozwiązania zawartego w Rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 marca 2004 r. w sprawie wzorów wniosków o przyznanie płatności oraz szczegółowych warunków przyznawania płatności, które wyraźnie w § 2 stanowi, iż "warunkiem przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych producentowi rolnemu, w przypadku gdy w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności do dnia wydania decyzji o przyznaniu płatności nastąpi przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego na tego producenta rolnego, jest dołączenie do wniosku, o którym mowa w § 1 pkt 2, umowy sprzedaży, umowy dzierżawy lub innej umowy potwierdzającej przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego. Nie zgodził się z tezą Dyrektora Regionalnego ARMiR, że tak naprawdę nie jest ważny tytuł prawny do gruntu rolnego, lecz jedynie to, iż ktoś fizycznie go uprawia. Podkreślił, że wykazał tytuł prawny do posiadania gruntów rolnych, natomiast A. i G. P., nie mieli żadnego tytułu do posiadania tych gruntów "dla siebie", ponieważ przedstawiona przez nich umowa dzierżawy była nieważna.

Wywodził dalej, że dopuszczalne jest utrzymywanie w dobrej kulturze rolnej gruntów rolnych również przez inne osoby niż posiadacz oraz możliwość zawarcia umowy o świadczenie usług - wykonywania prac na gruncie posiadacza (producenta rolnego), w sposób opisany w Rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 kwietnia 2004 r. w sprawie minimalnych wymagań utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej. Przez takie czynności prawne posiadacz nie może tracić możliwości osiągnięcia płatności, a osoby uprawiające grunty rolne nabywać uprawnienia do nich, są to bowiem relacje wynikające z cywilnoprawnych umów między nimi, i są to stosunki zewnętrzne wobec uprawnienia do uzyskania płatności przez posiadacza gruntów rolnych. Nie są to przy tym umowy generujące stan posiadania zależnego (np. nie jest to umowa dzierżawy), a tym bardziej posiadania samoistnego. Płatności są do konkretnych gruntów rolnych, a nie płatnościami dla wszystkich osób, które fizycznie je uprawiają. Nigdzie nie ma mowy o osobistym obowiązku "prowadzenia działalności rolniczej" przez posiadacza gruntów rolnych, który na cele ustawy nazwany jest producentem rolnym, jako przesłanki stanowiącej uprawnienie do otrzymania płatności do nich. Posiadacz ten ma natomiast utrzymywać grunty rolne - na które uzyskuje płatności -w dobrej kulturze rolnej. Zgodził się z stwierdzeniem Dyrektora Regionalnego ARMiR, iż posiadanie rzeczy związane jest z władaniem rzeczy "dla siebie", jednak dzierżyciel jakim był A. P. władał rzeczą "za kogo innego". Konkludując, stwierdził, że organ nie ma podstaw do kwestionowania posiadania przez niego działek zgłoszonych we wniosku o przyznanie płatności do gruntów rolnych. Nie zmieniał tego fakt, iż grunty te, uprawiane były przez G. P. Nie przedstawił on bowiem, ani jego ojciec – A. - żadnych dowodów świadczących o cywilnoprawnym przeniesieniu posiadania na ich rzecz. Postaci rzeczy nie zmieniają też świadkowie, którzy świadczyli, nie na okoliczność zawarcia jakiejkolwiek umowy pomiędzy skarżącym a A.G. P., lecz na tą, że widzieli, iż grunty rolne są przez nich uprawiane. Samo to jednak, przy braku materialnych dowodów na przekazanie posiadania w ich władztwo faktyczne nie dowodzi tego, iż byli oni posiadaczami w rozumieniu art. 2 ustawy. Na koniec skarżący ponownie podkreślił, że łączyła go jedynie z G. P. umowa o świadczenia usług na uprawianie gruntów rolnych, posiadaczem ich jednak pozostawał cały czas on.

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. w odpowiedzi na skargę podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji akcentując, że płatność bezpośrednia przysługuje posiadaczowi, który faktycznie użytkuje w sposób rolniczy grunty rolne. Dodatkowo odnosząc się do nowych argumentów skargi stwierdził, że zarzut niedostrzeżenia przez Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w O. rozwiązania zawartego w Rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 marca 2004r. w sprawie wzorów wniosków o przyznanie płatności oraz szczegółowych warunków przyznawania płatności jest bezzasadny, gdyż cyt. przez skarżącego akt prawny odnosi się do sytuacji przewidzianych w art. 4 ust. 1 i ust. 2 tegoż aktu, tj. przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności do dnia wydania decyzji w tej sprawie, co w analizowanej sprawie nie miało miejsca. Podzielił wywody skarżącego, iż dopuszczalna jest sytuacja, w której producent rolny zawiera umowę o świadczenie usług wykonywania prac na gruncie przez inne osoby, jednak przyjął, że ta okoliczność w rozstrzyganej sprawie z nie została dowiedziona w sposób dostateczny przez F. O.

Na rozprawie w dniu 19 października 2006r. skarżący ponownie podniósł, że z protokołu z 22 lutego 2005r. wynika, iż dzierżawcą przedmiotowych nieruchomości był G. P. a nie A. P. Podkreślił, że umowa z G. P. była zawarta ustnie na uprawianie gruntów. Dodał, że od 2003r. przez okres dwóch lat nie przebywał na terenie gospodarstwa z powodu choroby, leczył się i przebywał w tym czasie u rodziny w T. koło [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. W przypadku, gdy skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.- zwaną dalej P.p.s.a.).

Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, wynika konsekwencja, co do tego, iż sąd ten rozważa wyłącznie prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji (por. w wyroku NSA z dnia 14 stycznia 1999 r., sygn. III SA 4731/97 – LEX nr 37180).

Przedmiotem, oceny w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. z dnia [...], Nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w N. z dnia [...], nr [...], odmawiającą przyznania F. O. płatności na 2004 rok z tytułu jednolitej oraz uzupełniającej płatności obszarowej.

Przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa.

Ustalony przez organy stan faktyczny sprawy nie był sporny. Organ agencji i skarżący różniły się jedynie w jego ocenie. Zarzuty skarżącego zawarte w skardze dotyczą wadliwego zastosowania przepisów prawa, a to art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2004r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych, poprzez niewłaściwą ich wykładnię i ustalenie, że nie był on posiadaczem działek rolnych uprawniających do uzyskania wsparcia.

Z większością zarzutów skargi nie można się zgodzić. Przyznać jednak trzeba, że dopuszczalna jest sytuacja w której producent rolny uprawia swoje działki, posługując się innymi osobami na podstawie zawartej umowy. Okoliczność, że dany stosunek faktyczny nie jest skonkretyzowany żadnymi postanowieniami umownymi, nie przemawia jeszcze za takim lub innym charakterem władztwa nad rzeczą. Jednakże podnoszoną okoliczność należy dowieść.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2004r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (Dz. U. z 2004r., nr 6, poz. 40 ze zm. – zwaną dalej ustawą) osobie fizycznej (...), będącej posiadaczem gospodarstwa rolnego, zwanej dalej "producentem rolnym", przysługują płatności na będące w jej posiadaniu grunty rolne utrzymane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Stosownie do ust. 2 tegoż artykułu warunkiem uzyskania płatności jest posiadanie przez producenta rolnego działek rolniczych o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 1ha, które kwalifikują się do objęcia płatnościami, przy czym za działkę rolną uważa się zwarty obszar gruntu rolnego, na którym prowadzona jest jedna uprawa, o powierzchni nie mniejszej niż 0,1ha, wchodzący w skład gospodarstwa rolnego. Powyższe oznacza, że rolnik (producent rolny) ubiegający się o płatności do gruntów rolnych musi spełnić łącznie wszystkie ustawowe przesłanki o których stanowi treść przytoczonego przepisu. Po pierwsze, musi być on posiadaczem gospodarstwa rolnego w skład którego, wchodzą grunty rolne (działki rolne) o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 1ha. Po drugie, działki rolne przynależne do tego gospodarstwa rolnego powinny być utrzymane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów środowiska oraz winny one stanowić zwarty obszar gruntu rolnego, na którym jest prowadzona jedna uprawa o powierzchni nie mniejszej niż 0,1ha. Wykładnia przytoczonego przepisu zawartego w art. 2 ustawy prowadzi przeto do wniosku, że podstawowym i zasadniczym warunkiem pozwalającym producentowi rolnemu na ubieganie się o tzw. dopłaty do gruntów rolnych jest fakt posiadania gospodarstwa rolnego oraz gruntów rolnych odpowiadających wymogom obszarowym.

W kontekście zarzutów podnoszonych skardze, należy zawrzeć kilka ogólnych uwag m.in. odnoszących się do pojęcia "posiadacz" (art. 336k.c.) oraz "dzierżyciel" (art. 338k.c.). Powołana ustawa określa warunki i tryb udzielania producentom rolnym płatności bezpośrednich do gruntów rolnych określonych przepisami Unii Europejskiej (art. 1), nie zawiera jednak wyjaśnienia używanego przez ustawodawcę sformułowania "posiadanie". Ocena legalności zaskarżonej decyzji nie może być jednak dokonywana w oderwaniu od obowiązującego porządku prawnego i bez przyjęcia, że ustawodawca jest racjonalnym legislatorem. Źródłem prawa regulującym przedmiotową sprawę jest zatem nie tylko i wyłącznie ustawa, lecz także powinny być regulacje prawne zawarte w przepisach kodeksu cywilnego. Zakres stosunków prawnych objęty regulacjami Kodeksu cywilnego sprawia, że jest to ustawa, która w sposób kompleksowy reguluje kwestie stosunków cywilnoprawnych dotyczących min. własności, użytkowania wieczystego oraz ograniczonych praw rzeczowych. Powyższe skutkuje tym, iż przepisy innych ustaw nie powinny być sprzeczne z obowiązującymi regulacjami prawnymi, o ile w sposób jednoznaczny, z woli ustawodawcy, nie regulują odmiennie wcześniej już uregulowanych prawnie kwestii. Definicję posiadania zawiera art. 336 kodeksu cywilnego. W myśl tego przepisu posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (właściciel samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadanie jest stanem faktycznym z którego wynikają skutki prawne o charakterze majątkowym. Trzeba podkreślić, że kodeksowe przepisy o posiadaniu rzeczy znajdują w równej mierze zastosowanie do przypadków "posiadania bez tytułu prawnego". W potocznym ujęciu posiadanie kojarzy się z wykonywaniem "władztwa" nad rzeczą, jednakże w prawnym znaczeniu, użytym w art. 336 k.c., niezbędne jest władanie rzeczą "jak właściciel" lub "jak mający inne prawo do władania cudzą rzeczą", z wykluczeniem dzierżenia "wykonywanego za kogo innego" (art. 338 k.c.). Drugim współwystępującym, niezbędnym elementem cywilistycznej konstrukcji posiadania, jest psychiczny czynnik zamiaru władania rzeczą dla siebie. Z ogólnej definicji posiadania, płynie wniosek, że ustawodawca, przywiązuje istotne znaczenie do psychicznego elementu woli posiadania. Reasumując, zatem zamiar władania rzeczą "dla siebie" rozstrzyga o posiadaniu w rozumieniu art. 336 k.c. Decyduje tutaj wewnętrzna, subiektywna wola posiadania. Wobec trudności dowodowych można i trzeba kierować się według zamanifestowanych na zewnątrz przejawów władania rzeczą. Przejawia się ona w postępowaniu posiadacza wobec otoczenia. Równocześnie trzeba zaakcentować, że w zakresie ochrony posiadania takie wyróżnienie "posiadania bez tytułu prawnego" (oraz "posiadania w złej wierze") nie ma żadnego znaczenia normatywnego. Nie podlega ono dyskryminacji ze strony ustawodawcy. Wśród osób "władających rzeczą" trzeba jeszcze wyróżnić "dzierżyciela" (art. 338 k.c.) władającego rzeczą za kogo innego. Nie zalicza się jednak dzierżenia do kategorii posiadania. Natomiast dzierżyciel jest niejako zastępcą posiadacza w sferze władania rzeczą. Według zawartej w komentowanym przepisie definicji, dzierżycielem jest osoba, która "faktycznie włada" rzeczą "za kogo innego". Zatem również tutaj występuje, podobnie jak w przypadku posiadania, element fizycznego władania rzeczą i element woli władania. Różnica pomiędzy posiadaniem a dzierżeniem polega na innym ukierunkowaniu woli. O ile posiadacz włada rzeczą "dla siebie", o tyle dzierżyciel włada rzeczą "za kogo innego". Wola władania rzeczą za kogo innego może ulec zmianie, prowadząc do przekształcenia dzierżenia w posiadanie. Może się również zdarzyć odwrotnie. Stosowne przekształcenie może nastąpić na podstawie porozumienia stron lub wbrew woli posiadacza. Jednakże dla wyeliminowania trudności dowodowych niezbędne jest zamanifestowanie wobec otoczenia przez dobitne akty "władania rzeczą dla siebie" przekształcenia dotychczasowego dzierżenia w posiadanie rzeczy. Trzeba powiedzieć, że niejednokrotnie można spotkać się z sytuacją, gdy wskazana osoba włada rzeczą za kogo innego. Dzierżenie jest najczęściej następstwem określonego stosunku prawnego łączącego posiadacza i dzierżyciela rzeczy.

Rozstrzygając zatem kwestię uprawnienia do uzyskania płatności bezpośrednich na gruncie wskazanej wyżej regulacji należy przede wszystkim ustalić podmiot będący posiadaczem działek rolnych uprawnionych do uzyskania wsparcia zwłaszcza gdy kilku producentów rolnych ubiega się o dopłaty, deklarując w swych wnioskach powierzchnię tych samych działek rolnych. Ustawa o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych nie przewiduje bowiem możliwości udzielenia wsparcia więcej niż jednemu producentowi.

Wracając na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie kwestionowanego przez skarżącego, wynika, że skarżący w 2003r. i 2004r. oddał do "użytkowania" innemu producentowi rolnemu, a to G. P. sporne działki o nr B, A, C oraz D, a ten przyjął je do uprawy rolnej w 2003r. i 2004r. Prowadząc wspólnie gospodarstwo rolne z ojcem A. P. ww. grunty doprowadził do użytkowania rolniczego w 2003r., a w 2004r. zakupił środki produkcji, grunty zaorał, zasiał kukurydzę, jęczmień oraz pszenicę, nawoził użytki rolne, zebrał plony, które następnie sprzedał w swoim imieniu. Przedłożył również dowody, iż w 2004r. uiścił I, II i IV ratę podatku rolnego. Przedstawione ww. działania G. i A. P. nie potwierdzają, iż doszło jedynie do dzierżenia działek rolnych, nawet jeśli z takim zamiarem zostały oddane przez skarżącego, a przemawiają za tym, że wyrazili wolę władania gruntami "dla siebie". A. i G. P. uzyskali posiadanie spornych działek od współwłaścicieli gruntu, którym jest skarżący, B. O. oraz K. O. i było to posiadanie zależne bez tytułu prawnego. Zamiar władania rzeczą "dla siebie" rozstrzyga o posiadaniu w rozumieniu art. 336 k.c. Decyduje tutaj wewnętrzna, subiektywna wola posiadania. Przyjdzie bowiem powtórzyć, iż wobec trudności dowodowych, a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, można i trzeba kierować się według zamanifestowanych na zewnątrz przejawów władania rzeczą. Przejawia się ona w postępowaniu posiadacza wobec otoczenia.

Zwrócić należy także uwagę, a to w związku z zarzutami zawartymi w skardze, a sprowadzającymi się do niewyjaśnienia przez organy wszystkich istotnych okoliczności sprawy, iż zarówno z treści odwołania, skargi, jak również z oświadczenia złożonego przez skarżącego przed Sądem, płynie jednoznaczny wniosek, iż skarżący nie użytkował w 2004r. spornej działki, bowiem nie udowodnił w dostateczny sposób, że zawarł z G. P. ustną "umowę o świadczenie usług – wykonywania prac na gruncie posiadacza". Skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających istnienie zlecenia na usługi rolnicze ww. gruntów, ani nie wskazał żadnych świadków, którzy potwierdziliby jego opis wydarzeń. Należy także zauważyć, iż pozostali współwłaściciele, pomimo skutecznego wezwania ich na rozprawę administracyjną, a następnie wezwania do złożenia wyjaśnień, nie stawili się. Ponadto zgodnie z podanymi okolicznościami przez samego skarżącego, jako osoba chorująca, z orzeczoną całkowitą niezdolnością do pracy, nie prowadził działalności rolniczej. Przyznał również, iż przez okres dwóch lat (2003 -2004r.) nie przebywał na terenie gospodarstwa z powodu choroby. Słusznie zatem organ agencji przyjął, na podstawie przeprowadzonego postępowania dowodowego w przedmiocie zadeklarowanych działek rolnych, iż były one użytkowanie przez A. P., prowadzącego wspólnie z synem – G. P., gospodarstwo rolne. Okoliczność tą potwierdziło wszechstronne i wyczerpujące postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organ agencji, w tym m. in. złożone oświadczenia przez A. P., G. P., P. Ż., K. P., Z. B., H. R. Jak słusznie stwierdzono bez znaczenia pozostaje tu okoliczność podnoszona przez skarżącego, iż nie rozmawiał on z A. P., tylko z G. P. - gospodarstwo rolne, jak już wspomniano powyżej, jest ono prowadzone wspólnie przez nich.

Idąc dalej trzeba przypomnieć, że bezspornie skarżący jest współwłaścicielem zadeklarowanych działek rolnych, jednakże fakt, że producent rolny posiada tytuł prawny do gruntów rolnych nie ma decydującego znaczenia i nie przesądza o przyznaniu płatności do gruntów. O płatność może wystąpić tylko i wyłącznie taki posiadacz gospodarstwa rolnego i gruntów rolnych o określonym w ustawie areale, który utrzymuje grunt w dobrej kulturze rolnej, a więc uprawia go, dokonując zabiegów agrotechnicznych w danym roku. Zasadnicze znaczenie dla ustalenia faktu posiadania działki rolnej ma okoliczność dysponowania gruntem w dacie upoważniającej do złożenia wniosku o przyznanie płatności. W 2004r., stosownie do art. 12 ustawy z dnia18 grudnia 2003r. o płatnościach, rolnik musiał dysponować gruntem rolnym odpowiadającym określonym w ustawie warunkom co najmniej w okresie wiosennych prac polowych to jest od 15 kwietnia 2004r. do 30 czerwca 2004r. Art. 12 ustawy stanowił bowiem, że wnioski o płatności producent rolny składa w terminie od 15 kwietnia 2004r. do 15 czerwca 2004r. Wnioski złożone po dniu 15 czerwca 2004r., lecz nie później niż do 30 czerwca 2004r., uznaje się za złożone z zachowaniem terminu.

Z lektury akt administracyjnych wynika, że producent rolny A. P., dysponował spornymi działkami rolnymi co najmniej od wiosny 2003r. do czasu dokonania zbioru płodów rolnych w 2004r. Za przyjęciem powyższego przemawiają nie tylko oświadczenie tego producenta, oświadczenia ww. świadków, ale także raport ważeń potwierdzający zbycie płodów rolnych w swoim imieniu. Faktom tym zresztą nie przeczy także skarżący.

Należy również podzielić pogląd organu II instancji, że zarzut niedostrzeżenia przez Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w O. rozwiązania zawartego w Rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 marca 2004r. w sprawie wzorów wniosków o przyznanie płatności oraz szczegółowych warunków przyznawania płatności jest chybiony, ponieważ przywołany przez skarżącego akt prawny odnosi się do sytuacji przewidzianych w art. 4 ust. 1 i ust. 2 tegoż aktu, tj. przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności do dnia wydania decyzji w tej sprawie, która to sytuacja nie miała miejsca w badanej sprawie.

W świetle powyższego zarzut naruszenia przez organy art. 2 ust. 1 i 2 ustawy nie znajduje uzasadnienia, gdyż decydujące znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy miało ustalenie przez organy okoliczności posiadania bądź nie spornych działek przez skarżącego i organy okoliczność powyższą ustaliły, należycie ją rozważając i oceniając. Podkreślić należy, że w postępowaniu administracyjnym doszło do złożenia przeciwstawnych oświadczeń dwóch zainteresowanych stron, przeto organ zobligowany był w oparciu o przeprowadzone postępowanie wyjaśniające dać wiarę jednemu z nich, z uwagi na brak dowodów w tej kwestii w formie pisemnej. Uznał za wiarygodne oświadczenia G. i A. P. Zdaniem tut. Sądu uznanie organu miało oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym.

Zauważyć należy także, iż Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. dokonał powtórnej, wnikliwej oceny i analizy przeprowadzonego postępowania i w sposób szczegółowy, odpowiadający wymogom wynikającym z art. 107 § 3 K.p.a., przedstawił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji okoliczności oraz fakty, które spowodowały uznanie, że zaskarżona decyzja organu I instancji nie narusza prawa.

W tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 151 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.