Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1122/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 i art. 145 a par. 1, art. 150 i art. 151
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 1990 nr 79 poz 464
law: Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
article: art. 69 ust. 1
journal: Dz.U. 1991 nr 30 poz 127
law: Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik (spr.) Sędziowie: WSA Emilia Lewandowska WSA Przemysław Żmich Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi H. D., K. K., M. T., Ł. D. i K. D. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [....] z dnia [..] października 2008 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz skarżących H. D., K. K., M. T., Ł. D. i K. D. solidarnie kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] marca 2010 r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania M. T., K. K., H. D., Ł. D. i K. D., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [..] października 2008 r. nr [...] o odmowie wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej decyzją Wojewody [...] z dnia [..] lipca 1991 r. nr [...] dotyczącą stwierdzenia uwłaszczenia [...] Fabryk [...] w K. działką nr [...] położoną w K. przy ul. [...], obręb [...] - w części odnoszącej się do parceli katastralnej [..]. gm. kat. [...].

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wojewoda [...], działając na podstawie art. 2 ust. 1 i 3 ustawy z dnia

29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) oraz art. 236 Kodeksu cywilnego, decyzją z dnia [...] lipca 1991 r. nr [...] stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [...] Fabryki [...] w K. prawa użytkowania wieczystego niezabudowanego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa, położonego w K. przy ul. [...] obręb [...], oznaczonego jako działka nr [...] o pow. [...] m2.

M. T., K. K., H. D., Ł. D.

i K. D. reprezentowani przez adw. M. R., w dniu

14 sierpnia 2008 r. wnieśli o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ww. decyzją Wojewody [...] co do dawnej działki (parcelę katastralną) nr [..], która weszła w skład działki nr [...] ujętej w ww. decyzji uwłaszczeniowej. Wniosek

o wznowienie został oparty na przesłance określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.,

tj. braku udziału w postępowaniu uwłaszczeniowym.

Wojewoda [...], działając na podstawie art. 149 § 3 k.p.a., decyzją z dnia [...] października 2008 r. znak [...] odmówił wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ww. decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1991 r., w części dotyczącej parceli katastralnej [...] kat. [..]

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że T. D., aktem notarialnym z dnia [...] marca 1977 r. Rep. [...] sprzedał parcelę katastralną [..] kat. [...]. gm. kat. [...], stanowiące jego wyłączną własność [...] Fabrykom [...], w związku z przeznaczeniem ich pod budowę. Sprzedaż nieruchomości nastąpiła w trybie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. T. D. zmarł dnia [..] maja 1994 r., a spadek po nim, zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [..] z dnia [...] grudnia 2000 r. sygn. akt [..], nabyli na podstawie ustawy wprost: J. D., M. T., S. D. i Z. D. Następnie J. D. zmarła [..] lutego 2001 r., a spadek po niej, zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] sierpnia 2001 r., sygn. akt [...], nabyli na podstawie ustawy wprost: M. T., K. K., B. M., Ł. D. i K. D. S. D. zmarł w dniu [..] stycznia 1997 r., a spadek po nim, zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] sierpnia 1997 r. sygn. akt

[..], nabyli na podstawie ustawy: H. D., K. D. i Ł. D.. Z. D. zmarła w dniu [..] października 1998 r., a spadek po niej, zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] kwietnia 2001 r. sygn. akt [...], nabyła wprost, na podstawie testamentu notarialnego, K. K.. Organ ustalił, że T. D. nie brał udziału w postępowaniu uwłaszczeniowym. W okresie przed wydaniem decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1991 r. nr [...] nie został też złożony wniosek o zwrot parceli katastralnej [...] o pow. [...] ha b. gm. kat. [...].

W ocenie organu poprzedni właściciel lub jego spadkobierca dopiero od chwili złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości ma interes prawny, o którym mowa w art. 28 k.p.a. w stosunku do nieruchomości objętej wnioskiem i jest stroną wszystkich postępowań administracyjnych toczących się względem takiej nieruchomości. Biorąc pod uwagę powyższe, zdaniem organu, T. D. nie przysługiwał przymiot strony, w rozumieniu art. 28 k.p.a., w postępowaniu uwłaszczeniowym.

M. T., K. K., H. D., Ł. D.

i K. D. wnieśli odwołanie od powyższej decyzji wskazując, że ich interes prawny w postępowaniu uwłaszczeniowym wynika z następstwa prawnego po T. D., byłym właścicielu wywłaszczonej nieruchomości. Zdaniem odwołujących się T. D. powinien być uczestnikiem postępowania w sprawie uwłaszczeniowej, gdyż przepis art. 2 ust. 1 i 3 ww. ustawy z dnia 29 września 1990 r. stanowił, iż decyzja wydana w sprawie uwłaszczenia nie może prowadzić do naruszenia praw osób trzecich. Ponadto powołując się na art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości stwierdził, że T. D. mógł domagać się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a wobec niewykorzystania na cel wywłaszczenia winna być ona zwrócona dawnemu właścicielowi.

Minister Infrastruktury w wyniku rozpatrzenia odwołania decyzją z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję o odmowie wznowienia postępowania. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że do dnia 1 lutego 1989 r., zgodnie z art. 128 Kodeksu cywilnego, państwowe osoby prawne mogły nabywać nieruchomości wyłącznie na rzecz Skarbu Państwa. Z wykazu zmian gruntowych (równoważników) wykonanego w dniu [...] marca 1991 r. wynika, że ww. dawna działka nr [...] weszła w skład działki nr [...] ujętej w decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] lipca 1991 r. Zatem w dniu 5 grudnia 1990 r. ww. działka nr [..], w części odnoszącej się do dawnych parceli nr [...], stanowiła własność Skarbu Państwa i pozostawała w zarządzie jednostki uwłaszczonej. Prawo zarządu jednostki uwłaszczonej w odniesieniu do dawnej działki nr [...] wynikało z aktu notarialnego z dnia [...] marca 1977 r.

(art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia(1985 r. o gospodarce gruntami

i wywłaszczaniu nieruchomości - Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74). Stan taki istniał także w dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej.

Minister wskazał, że wznowienie postępowania z przyczyny określonej

w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. następuje tylko na żądanie strony. Z ustaleń organu wojewódzkiego, jak i z akt, w tym z wniosku o wznowienie, wynika, że wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie był złożony, a więc nie były zgłoszone roszczenia osób trzecich. Z akt nie wynika także, aby odwołujący po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej uzyskał prawa rzeczowe do działki objętej tą decyzją (lub części tej działki). Oznacza to, zdaniem Ministra, że wnioskodawcy nie posiadają interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a., a więc i legitymacji prawnej do żądania wznowienia postępowania uwłaszczeniowego. W myśl art. 69 ww. ustawy z dnia

29 kwietnia 1985 r. (obecnie art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r.), regulującego sprawy zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, obok zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, przepis ten stawiał jeszcze wymóg złożenia przez poprzedniego właściciela (lub jego następcę prawnego) stosownego wniosku, gdyż postępowania

o zwrot nie prowadzi się z urzędu. Od samych uprawnionych zależało zatem, czy postępowanie zwrotowe zostanie wszczęte. Nie można więc zarzucać, że uwłaszczenie, narusza prawo do zwrotu nieruchomości, gdyż przepisy uwłaszczeniowe nie stanowiły przeszkody do złożenia wniosku o zwrot. Dopiero złożenie w odpowiednim czasie wniosku o zwrot nieruchomości podlegającej uwłaszczeniu, powodowało ujawnienie względem tej nieruchomości praw osób trzecich w rozumieniu art. 2 ust. 1 ww. ustawy z dnia 29 września 1990 r. Minister zauważył, że w trakcie postępowania uwłaszczeniowego nie są też badane przesłanki dotyczące zwrotu nieruchomości, gdyż należy to do postępowania o zwrot. Oznacza to, że interes prawny materializuje się dopiero z chwilą złożenia przez osobę uprawnioną wniosku o zwrot nieruchomości. W związku z powyższym, zdaniem organu, skoro roszczenia o zwrot nie były zgłoszone ani do dnia 5 grudnia 1990 r. ani do dnia wydania decyzji uwłaszczeniowej, nie było podstaw do wznowienia postępowania.

M. T., K. K., H. D., Ł. D.

i K. D. od powyższej decyzji Ministra Infrastruktury wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący zarzucili naruszenie przepisów: art. 149 §1 k.p.a. i art. 28 k.p.a. w związku z art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości z dnia

29 września 1990 r., art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. w związku z art. 69 ust. 1 i art. 47 ust. 4 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z 12 marca 1958 r. w związku z art. 7-10 k.p.a. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazali, że przedmiotowe postępowanie dotyczy wniosku o wznowienie postępowania a nie o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej. Dla wznowienia postępowania istotne jest jedynie to, czy strona bez swej winy nie uczestniczyła w postępowaniu i czy w terminie złożyła wniosek o wznowienie postępowania. Skoro obie te przesłanki zostały przez skarżących spełnione, to brak jest podstaw do wydania decyzji o odmowie wznowienia postępowania. Nadto Skarżący podkreślili, że były właściciel nieruchomości wywłaszczonej jest stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nabycia przez państwową osobę prawną prawa użytkowania wieczystego gruntów (własności budynków, lokali i innych urządzeń), bowiem postępowanie to dotyczy niewątpliwie interesu prawnego byłego właściciela lub jego następcy prawnego, który powinien być zawiadomiony o wszczęciu tego postępowania i może brać w nim udział. Skarżący wskazali, że w ich ocenie okoliczność, czy skarżący złożyli wniosek o zwrot nieruchomości, czy nie, nie ma wpływu na przyznanie im przymiotu strony postępowania uwłaszczeniowego. Istotnym jest bowiem, że skoro zaistniały przesłanki zwrotu nieruchomości, to skarżący jako spadkobiercy T. D. stali się stroną postępowania uwłaszczeniowego i powinni być zawiadomieni o jego wszczęciu oraz wezwani do wzięcia w nim udziału.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu.

Wznowienie postępowania administracyjnego - jako szczególny rodzaj procedury umożliwiającej, w przypadkach prawem przewidzianych (art. 145 § 1 i art. 145a § 1 k.p.a.), wzruszenie ostatecznych indywidualnych aktów z zakresu administracji publicznej - składa się z dwóch etapów. W pierwszym organ właściwy w sprawie wznowienia postępowania bada przesłanki formalne niezbędne do uruchomienia nadzwyczajnego trybu weryfikacji ostatecznych rozstrzygnięć administracyjnych, co -

w przypadku wznowienia postępowania na żądanie strony - oznacza badanie, czy inicjatywa w sprawie wznowienia postępowania pochodzi od osoby mającej czynną legitymację procesową, czy wniosek złożono z zachowaniem terminów określonych

w art. 148 i art. 145a § 2 k.p.a. a także, czy wskazano przyczynę wznowienia postępowania z katalogu ujętego w art. 145 § 1 i art. 145a § 1 k.p.a. Jeżeli wstępne postępowanie wyjaśniające wykaże, że żądanie wznowienia postępowania pochodzi bezspornie (w sposób niebudzący wątpliwości) od osoby niemającej (niemogącej mieć) przymiotu strony w danym postępowaniu, albo że wniosek został złożony po upływie ustawowych terminów, albo wnioskodawca - mimo stosownego wezwania przez organ administracji - nie podał ustawowej przyczyny wznowienia postępowania, właściwy organ wydaje decyzję odmawiającą wznowienia postępowania administracyjnego

(art. 149 § 3 k.p.a.). Gdy nie zaistnieje żadna z wymienionych okoliczności, organ ten wznawia postępowanie administracyjne w drodze postanowienia (art.149 § 1 k.p.a.), które stanowi podstawę do przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 149 § 2 k.p.a.).

W drugim etapie postępowania organ właściwy w sprawie wznowienia postępowania przechodzi do badania przyczyn wznowienia, a po przeprowadzeniu postępowania w tym zakresie podejmuje jedno z rozstrzygnięć przewidzianych

w art. 151 § 1 k.p.a., tj. odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 k.p.a. lub art. 145a k.p.a., albo uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 lub art. 145a k.p.a., i wydaje nową decyzję rozstrzygającą

o istocie sprawy.

Z przywołanych unormowań wynika, że w pierwszym etapie organ właściwy

w sprawie wznowienia postępowania nie analizuje przyczyn wznowienia, gdyż jego kompetencje w tej fazie proceduralnej sprowadzają się jedynie do ustalenia, czy wnioskodawca wskazał przynajmniej jedną z ustawowych przyczyn uruchomienia nadzwyczajnego trybu weryfikacji ostatecznych rozstrzygnięć administracyjnych. Powinność zbadania przyczyn wznowienia aktualizuje się dopiero w drugim etapie postępowania, a więc po wydaniu postanowienia wznawiającego postępowanie, które stanowi podstawę do przeprowadzenia postępowania zarówno co do przyczyn wznowienia, jak i co do rozstrzygnięcia sprawy (art. 149 § 2 k.p.a.).

Odnosząc poczynione uwagi do rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że organy orzekające w pierwszym etapie postępowania, o którym mowa w art. 149 k.p.a., przedwcześnie podjęły się badania (analizy) przyczyny wznowienia postępowania wskazanej przez wnioskodawcę i ujętej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., czym naruszyły

art. 149 § 2 w zw. z § 1 k.p.a.

Odmowa wznowienia postępowania na podstawie art. 149 § 3 k.p.a., gdy wskazywaną podstawą wznowienia jest art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. (strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu) nie może opierać się na ocenie, że wnoszący podanie nie jest stroną postępowania zakończonego decyzją ostateczną. W takim, jedynym zresztą przypadku, ustalenie istnienia podmiotowej przesłanki dopuszczalności wznowienia postępowania łączy się z ustaleniem istnienia podstawy wznowienia, jednakże kwestia ta podlega badaniu po wznowieniu postępowania, w więc w drugim etapie postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że w odniesieniu do odmowy wznowienia postępowania z powodu braku przymiotu strony w sprawie, wydanie takiego rozstrzygnięcia staje się możliwe tylko wówczas, gdy okoliczność ta jest oczywista. Jeśli istnieją wątpliwości co do tego, czy wnioskodawca jest stroną, badanie tego przymiotu (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.) następuje po wznowieniu postępowania.

W pozostałych przypadkach organ ma obowiązek wydać postanowienie

o wznowieniu postępowania i przeprowadzić postępowanie według reguł określonych

w art. 150 i art. 151 k.p.a. Jeżeli wskazaną przesłanką wznowienia postępowania administracyjnego jest okoliczność wymieniona w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., organ rozpatrujący podanie nie bada, czy podmiot wnoszący podanie istotnie ma przymiot strony w postępowaniu zakończonym kwestionowaną decyzją, jako że kwestia ta będzie przedmiotem ustaleń i oceny w drugim etapie postępowania, a więc po wydaniu postanowienia, o którym mowa w art. 149 § 2 k.p.a.

W sprawie będącej przedmiotem kontroli Sądu okoliczność, czy wnioskodawcy są podmiotami legitymowanymi do skutecznego uruchomienia postępowania wznowieniowego została błędnie oceniona przez organy orzekające. Skarżący bowiem wykazali następstwo prawne po dawnym właścicielu wywłaszczonej nieruchomości. Ponadto, jak wynika z akt sprawy skarżący wnieśli o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Okoliczności te, w ocenie Sądu, decydują o posiadaniu przez skarżących uprawnień strony, w rozumieniu art. 28 k.p.a., we wznowieniu postępowania uwłaszczeniowego.

A zatem organ właściwy do wznowienia postępowania powinien wydać postanowienie, o którym mowa w art. 149 § 1 k.p.a., by następnie móc przystąpić do badania istnienia lub nieistnienia przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

W ramach tego etapu postępowania administracyjnego organ winien więc badać czy uwłaszczenie państwowej osoby prawnej - zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia

29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - nie narusza praw osób trzecich. Wskazać należy, że właściwe jest stanowisko organów orzekających, iż dopiero złożenie w odpowiednim czasie wniosku

o zwrot nieruchomości podlegającej uwłaszczeniu i zawiadomienie o tym fakcie organu orzekającego o uwłaszczeniu powodowało ujawnienie względem niej praw osób trzecich w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. Na uwagę zasługuje wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 kwietnia 2009 r. sygn. akt I OSK 630/08, w którym Sąd dokonał analizy przesłanek art. 2 ust.1, zwłaszcza konsekwencji użycia w tym przepisie zwrotu: "Nie narusza to praw osób trzecich". Określenie "to", jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, niewątpliwie odnosi się do konwersji zarządu na użytkowanie wieczyste, przewidzianej w art. 2 ust.1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 29 września 1990 r. Możliwe jest dwojakie rozumienie przytoczonego zwrotu. Po pierwsze, może ono oznaczać zastrzeżenie, iż uwłaszczenie nie może nastąpić, jeżeli naruszałoby to prawa osób trzecich. Po drugie zaś, możliwa jest interpretacja, według której fakt dokonania przekształcenia nie stanowi przeszkody do dochodzenia swych praw przez osoby trzecie (patrz: zdanie odrębne SSN Andrzeja Wasilewskiego do uchwały SN z dnia 27 stycznia 2000 r., sygn. akt III ZP 14/99, OSNP 2000/8/294). Mimo niedostatków w sformułowaniach obu pierwszych zdań art. 2 ust.1, w tym np. braku pożądanych słów "o ile" (nie narusza to praw osób trzecich), należy przyjąć, że konsekwencją zdania drugiego przepisu art. 2 ust.1 jest brak możliwości uwłaszczenia, w razie gdyby naruszałoby to prawa osób trzecich. Przed przesądzeniem, czy roszczenie o zwrot nieruchomości należy do praw, o których mowa w art. 2 ust.1 zdanie drugie ustawy z dnia 29 września 1990 r., Naczelny Sąd Administracyjny przypomniał powszechnie aprobowaną klasyfikację praw podmiotowych: praw podmiotowych bezpośrednich i roszczeń (patrz: Aleksander Wolter, Jerzy Ignatowicz, Krzysztof Stefaniuk "Prawo cywilne. Zarys części ogólnej", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2001, s. 132-134). Podział ten przybrał także postać normatywną w art. 16 ust.1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.). W przepisie tym przeciwstawiono prawa rzeczowe oraz prawa osobiste i roszczenia. Nie ulega wątpliwości, że uwłaszczenie nie może nastąpić wbrew prawom podmiotowym bezpośrednim, takim jak własność, czy użytkowanie wieczyste osoby trzeciej. Byłoby to zresztą jednocześnie sprzeczne z przesłankami hipotezy art. 2 ust.1 zdanie pierwsze. Uwłaszczenie w trybie art. 2 ust.1 państwowej osoby prawnej, w warunkach istnienia prawa własności osoby trzeciej, stanowiłoby oczywistą sprzeczność z treścią przepisu prawa materialnego i skutkowałoby oceną o rażącym naruszeniu prawa. Podobnie, uwłaszczenie nie może naruszać praw rzeczowych ograniczonych należących do osób trzecich, takich jak: użytkowanie, służebności. Ewentualne pozbawienie, decyzją uwłaszczeniową, osoby trzeciej prawa rzeczowego ograniczonego do nieruchomości stanowiłoby także rażące naruszenie prawa. Naczelny Sąd Administracyjny dokonując omówienia wpływu istnienia roszczeń na uwłaszczenie zauważył, że istotna różnica między prawami podmiotowymi bezpośrednimi, a roszczeniami polega na tym, że te pierwsze istnieją niejako z mocy prawa i obowiązują erga omnes niezależnie od aktywności właściciela, roszczenia zaś rodzą u adresatów obowiązek odpowiedniego zachowania się po ich skutecznym zgłoszeniu przez uprawnionego. Uprawnienie do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości ma charakter cywilnoprawny i jest roszczeniem ściśle związanym z osobą (por. postanowienie SN z dnia 24 maja 2001 r., sygn. akt IV CZ 141/00, niepublikowane, treść [w:] System Informacji Prawnej LEX nr 52496; Tadeusz Woś "Wywłaszczanie nieruchomości i ich zwrot", LexisNexls 2007, s. 227-228). W myśl art. 142 ust.1 oraz art. 136 ust.3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r.

o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.), roszczenie to jest rozpatrywane w postępowaniu administracyjnym, wszczynanym na wniosek poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy. Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości funkcjonuje w obrocie prawnym dopiero od chwili złożenia wniosku o zwrot nieruchomości. Nie można zatem mówić o pominięciu w postępowaniu uwłaszczeniowym prawa osoby trzeciej w postaci roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeśli żądanie zwrotu nie zostało zgłoszone. Skutkiem takiego poglądu jest stanowisko, zgodnie z którym zakaz naruszenia praw osób trzecich do nieruchomości nie jest dochowany, gdy przed wydaniem decyzji uwłaszczeniowej został złożony wniosek o zwrot nieruchomości (por. uchwała SN z dnia 27 stycznia 2000 r., sygn. akt III ZP 14/99, OSNP 2000/8/294; wyroki NSA: z dnia 28 listopada 2007 r., sygn. akt I OSK 1652/06, z dnia 7 grudnia 2007 r., sygn. akt I OSK 1733/06, z dnia

1 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 43/07, niepublikowane, treść [w:] Baza Orzeczeń NSA - orzeczenia.nsa.gov.pl).

Pogląd ten znajduje oparcie także w analizie obowiązków organu

w postępowaniu uwłaszczeniowym, związanych z zastrzeżeniem unormowanym w art. 2 ust.1 zdanie drugie ustawy z dnia 29 września 1990 r., w sytuacji gdy przedmiotem postępowania jest nieruchomość poprzednio wywłaszczona. Obowiązki te wynikają

z takiej oceny wzajemnej relacji art. 2 ust.1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. oraz art. 69 ust.1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.), według której, złożenie po dniu 5 grudnia 1990 r. wniosku na podstawie art. 69 ust.1 o zwrot nieruchomości, nie stanowi przeszkody w dochodzeniu tego roszczenia, w szczególności jeżeli w dniu 5 grudnia 1990 r. zostały spełnione przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (patrz: uchwała NSA z dnia 15 lutego 1999 r., sygn. akt OPS 15/58, ONSA 1999/3/75). Skoro jednak ustalenie, czy wywłaszczona nieruchomość została wykorzystana na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu, jest możliwe wyłącznie w postępowaniu

o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, a postępowanie takie może być wszczęte wyłącznie na wniosek poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego, należy przyjąć, że organ prowadzący postępowanie uwłaszczeniowe - stosownie do ogólnej zasady postępowania administracyjnego zawartej w art. 9 k.p.a., nakładającej na organ prowadzący postępowanie obowiązek informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków - powinien poinformować poprzedniego właściciela nieruchomości lub jego następcę prawnego o roszczeniu przysługującym mu na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy. Osoby te bowiem mają interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a., wynikający z postanowień art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej oraz art. 47 ust. 4 ustawy o gospodarce gruntami

i wywłaszczaniu nieruchomości, i powinny być traktowane jako strony we wszystkich postępowaniach dotyczących tej nieruchomości, które mogą uniemożliwić lub utrudnić realizację roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Jeżeli poprzedni właściciel lub jego następca prawny wystąpią z wnioskiem o zwrot nieruchomości, postępowanie uwłaszczeniowe powinno zostać - jak wyżej była o tym mowa - zawieszone na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Jeżeli natomiast osoby te nie złożą w zakreślonym terminie wniosku o zwrot nieruchomości, należy przyjąć, że po upływie tego terminu ustają przeszkody w zakończeniu postępowania uwłaszczeniowego (patrz: uzasadnienie w/w uchwały NSA z dnia 15 lutego 1999 r., sygn. akt OPS 15/98). Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanym wyroku zauważył, że w rozważaniach tych nie uwzględnia się przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz.2603 ze zm.) regulujących, od dnia

1 stycznia 1998 r., zwrot wywłaszczonej nieruchomości, gdyż w czasie postępowania uwłaszczeniowego i w dacie wydania decyzji weryfikowanej postępowaniem nadzorczym obowiązywał w tym zakresie przepis art. 69 ust.1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

W sytuacji, gdy organ prowadzący postępowanie uwłaszczeniowe nie objął postępowaniem wyjaśniającym okoliczności, czy nieruchomość może być przedmiotem postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, uchybił przepisowi art. 77 § 1 k.p.a. Brak zawiadomienia poprzedniego właściciela o postępowaniu uwłaszczeniowym stanowił zaś uchybienie normom art. 9 k.p.a. oraz art. 28 k.p.a. Uchybienia te nie skutkują przyjęciem, że doszło do rażącego naruszenia prawa, w rozumieniu art. 156

§ 1 pkt 2 k.p.a., ale naruszenia te mogą być jednak oceniane w świetle art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. System weryfikacji decyzji w drodze administracyjnych trybów nadzwyczajnych oparty jest bowiem na zasadzie niekonkurencyjności, tzn., że poszczególne tryby nadzwyczajne mają na celu usunięcie tylko określonego rodzaju wadliwości decyzji i nie mogą być stosowane zamiennie (patrz: Barbara Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2008, s. 644).

Ponownie rozpoznając sprawę organy administracyjne uwzględnią powyżej przedstawiona ocenę prawną. Uprzednio jednak ustalą, czy został zachowany termin do wznowienia postępowania zakończonego decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1991 r. nr [..].

Mając powyższe na uwadze, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 cytowanej ustawy.