Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 65/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2022-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i 3a
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Łozowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. M. (dalej: strona, skarżący, zobowiązany, wnioskodawca) jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej zwana: "K.p.a.") w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Z 2021 r., poz. 423, dalej zwana: "u.s.u.s.") w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem, który wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w C. w dniu 19 lipca 2021 r. skarżący zwrócił się o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Uzasadniając wniosek oświadczył, że od 7 miesięcy przebywa w Zakładzie Karnym w G. Zaznaczył, że nie posiada wsparcia z zewnątrz, zarówno od rodziny jak i od znajomych. Nadmienił, że od samego początku pozbawienia wolności pracuje na rzecz zakładu jako nagroda za dobre zachowanie. Cieszy się dobrą opinią, jest chwalony i nagradzany. Jednakże osadzenie w zakładzie spowodowało, że zobowiązany utracił kontakt z rodziną, która znalazła się w trudnej sytuacji finansowej. W miarę możliwości wnioskodawca stara się ją wspierać i przesyłać zarobione środki. Do końca odbycia kary pozostały jeszcze około dwa lata, po jej zakończeniu zobowiązany ma zamiar znaleźć pracę i rozpocząć wszystko od początku z czystą kartą.

Doprecyzowując wniosek, w piśmie z dnia 2 sierpnia 2021 r. zobowiązany wskazał, że nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku, zobowiązany nie posiada małżonka, następców prawnych, nie ma również możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie. Wnioskodawca oświadczył ponadto, że nie posiada majątku, z którego można prowadzić egzekucję oraz, że nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Pobyt w Zakładzie Karnym uniemożliwia zobowiązanemu zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych zarówno swoich jak i najbliższych.

Do pisma zobowiązany dołączył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej.

Decyzją z [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po przeprowadzeniu postępowania, odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 153.337,81 zł obejmującej:

a) składki na ubezpieczenia społeczne - za okres od lipca 2008 do października 2008 r., od października 2009 r. do września 2011 r., od września 2013 r. do kwietnia 2014 r., od grudnia 2015 r., do lipca 2020 r. w łącznej kwocie 101.026,66 zł (w tym składki – 69.278,66 zł, odsetki od tych składek liczonych na dzień 19 lipca 2021 r. – 31.748 zł).

b) składki na ubezpieczenie zdrowotne - za okres od lipca 2008 r. do października 2008 r., od października 2009 r. do maja 2012 r., od września 2013 r. do kwietnia 2014 r., od grudnia 2015 r. do lipca 2020 r. w łącznej kwocie 44.114,24 zł (w tym składki - 29.321,24 zł, odsetki liczone na dzień 19 lipca 2021 r. – 14.793 zł).

c) Fundusz Pracy - za okres od października 2009 r. do września 2011 r., od września 2013 r. do kwietnia 2014 r., od grudnia 2015 r. do lipca 2020 r. w łącznej kwocie 8.196, 91 zł (w tym składki – 5.641,91 zł, odsetki liczone na dzień 19 lipca 2021 r. – 2.555 zł).

Oceniając zasadność wniosku w kontekście przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zakład w pierwszej kolejności dokonał oceny i ustaleń z punktu widzenia przesłanek prowadzących do przedawnienia zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek oraz przepisów regulujących tę kwestię. Powołał treść art. 24 ust. 4 i ust. 5b i 5f u.s.u.s. i wskazał, że nie doszło do przedawnienia zobowiązania za poszczególne okresy składkowe. Następnie stwierdził, że żadna z ww. przesłanek całkowitej nieściągalności nie została spełniona. Możliwość umorzenia należności składkowych została także przeanalizowana z punktu widzenia przesłanek, które pozwalają na umorzenie składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, o czym stanowi § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. z 2003, Nr 141, poz.1365 – dalej jako: "rozporządzenie") wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, do którego dołączył następujące dokumenty:

- postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w C. z dnia [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego z wniosku wierzyciela: A;

- postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W. w W. z dnia [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego z wniosku wierzyciela: R. K.

Ponownie rozpatrując sprawę Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B., decyzją z [...] utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...], podzielając w pełni stanowisko o braku podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności.

Rozpatrując ponownie sprawę Zakład w toku przeprowadzonego postępowania dokonał wnikliwej analizy wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS informacji, wykorzystując dane zaewidencjonowane w rejestrach centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Wskazano na ustalenia poczynione na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym oświadczenia strony o stanie rodzinnym i majątkowym z których wynikało, że zobowiązany jest rozwiedziony, w związku z pozbawieniem wolności wykonuje pracę zarobkową na rzecz Zakładu Karnego w G., przy czym od 10 maja 2021 r. wysokość wynagrodzenia stanowi miesięcznie kwotę 106 zł (netto). Zobowiązany nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, nie posiada dochodów z innych źródeł. Ponadto ustalono, że wnioskodawca nie pobiera świadczeń z Urzędu Pracy, zasiłku z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy. Nie ponosi stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Zobowiązany posiada następujące zobowiązania pieniężne: z tytułu podatków (w wysokości 40.000,00 zł), z tytułu zaciągniętych kredytów (w kwocie 50.000,00 zł), u osób fizycznych (w kwocie 150.000,00 zł), inne (w kwocie 500.000,00 zł). Zobowiązania powyższe nie są przez stronę spłacane, dochodzone są w drodze egzekucji prowadzonej przez Komorników Sądowych. Wnioskodawca nie posiadła nieruchomości, ruchomości oraz praw majątkowych i wierzytelności.

Analizując powyższą dokumentację Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że zobowiązany z dniem 28 lipca 2020 r. zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej w zakresie pozostałej sprzedaży detalicznej prowadzonej poza siecią sklepową, straganami i targowiskami. Od 10 maja 2021 r. do 1 listopada 2021 r. zobowiązany był zgłoszony przez B Sp. z o.o. do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba wykonująca odpłatnie pracę na podstawie skierowania do pracy, w czasie odbywania kary pozbawienia wolności, przy czym podstawa wymiaru składek wyniosła odpowiednio: w sierpniu 2021 r. - 3.158,14 zł, we wrześniu 2021 r. - 3.277,46 zł, w październiku 2021 r. - 1.058,02 zł. Skarżący aktualnie nie jest zgłoszony z żadnego tytułu do ubezpieczeń w ZUS. Nie jest także właścicielem bądź współwłaścicielem pojazdów, czy też właścicielem bądź współwłaścicielem nieruchomości.

Oceniając zasadność wniosku w kontekście przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Zakład stwierdził, że żadna z nich nie została spełniona. Jak wyjaśniono, w stosunku do działalności zobowiązanego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne (art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b i 4c u.s.u.s.). Z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., ani art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. albowiem zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Nie zaistniała również przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., gdyż działalność gospodarcza została wprawdzie zaprzestana, lecz nie wystąpiła jednocześnie przesłanka braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

Wskazano też, że zaległości figurujące na koncie zobowiązanego zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym z wniosku wierzyciela, tj. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie dalszych tytułów wykonawczych, które zostało umorzone postanowieniem z dnia [...] przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w C., z uwagi na bezskuteczną egzekucję. Nadto wskazano również, że postanowieniem z [...] Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w C. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone z wniosku wierzyciela A. Z kolei postanowieniem z [...] Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla W. w W. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone z wniosku wierzyciela – R. K. Wyjaśniono jednocześnie, że przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie można identyfikować jedynie z samym faktem umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wydane w tym przedmiocie orzeczenie musi być orzeczeniem, które oprócz formalnego zakończenia postępowania egzekucyjnego stwierdza równocześnie brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W stosunku do strony jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS w C., przez co nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zdaniem organu odwoławczego przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, organ wywiódł, że dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Należy podkreślić, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania.

Następnie organ dokonał analizy przesłanek rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. i uznał, że w sprawie nie została spełniona żadna z przesłanek określona w § 3 ust. 1 tego rozporządzenia. Organ odwołał się do przyjętych już ustaleń faktycznych i stwierdził, że zgromadzony materiał dowodowy nie dawał podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że sytuacja materialna skarżącego ma charakter definitywny. Zdaniem ZUS przedstawione przez skarżącego okoliczności dowodzą wprawdzie, że aktualna sytuacja finansowa ogranicza jednorazową spłatę zadłużenia, lecz nie przesądza o braku możliwości spłaty zadłużenia w dłuższej perspektywie czasu.

W tym względzie organ zwrócił uwagę, że zobowiązany aktualnie odbywa karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w G., od [...] do [...]. Zatem koszty związane z utrzymaniem, wyżywieniem, leczeniem pokrywane są z budżetu Państwa. Choć wskazana okoliczność bezsprzecznie utrudnia wnioskodawcy osiąganie dochodów, nie uniemożliwia ich całkowicie. W trakcie wykonywania kary pozbawienia wolności istnieje możliwość podjęcia pracy zarobkowej. Organ wskazał, że w okresie od maja 2021 r. do października 2021 r. (czyli w czasie odbywania kary pozbawienia wolności) zobowiązany wykonywał pracę na podstawie skierowania do pracy, a średnia podstawa wymiaru składek za 3 ostatnie miesiące wyniosła 2.497,87 zł. Aktualny brak zatrudnienia nie może być jednak powodem natychmiastowego umorzenia zaległości. Zwrócono również uwagę że wnioskodawca ma [...] lat i jest w wieku aktywności zawodowej. Do osiągnięcia wieku emerytalnego pozostało mu jeszcze 28 lat, co daje organowi podstawę do przypuszczeń, że na przestrzeni tych lat może on osiągać dochody pozwalające na sukcesywną spłatę zobowiązań wobec ZUS.

W sprawie nie wystąpiły także przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 powołanego rozporządzenia. Organ stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia. Wskazał, że decydując się na założenie działalności gospodarczej dłużnik powinien być świadomy, że zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia jej zaprzestania, niezależnie od osiąganych przychodów, poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Organ nie stwierdził również wystąpienia przesłanki, o której mowa w przepisie § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Skarżący nie wskazał na swoją sytuację zdrowotną lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. W aktach sprawy brak jest dowodów (np. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczenia o niezdolności do pracy) na trwałe wykluczenie strony z rynku pracy ze względu na stan zdrowia lub ewentualną konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Tym samym brak jest podstaw do uznania, że ze względu na przeszkody zdrowotne zobowiązany nie będzie miał możliwości pozyskania dochodów niezbędnych do spłaty należności, również po odbyciu kary w zakładzie karnym.

W dalszej kolejności organ wskazał na obowiązek opłacania składek ubezpieczeniowych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą, w szczególności akcentując, że zgromadzone w trakcie toczącego się postępowania dowody nie wskazują wystąpienia nadzwyczajnych zdarzeń, w wyniku których powstało zadłużenie. Organ zwrócił też uwagę, że zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku,

Skarżący pomimo istniejącego zadłużenia względem ZUS zobowiązany jest także do spłaty zobowiązań cywilnoprawnych. Zdaniem ZUS posiadane zobowiązania wobec innych wierzycieli nie mogą być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. Podejmując się ich spłaty skarżący pozytywnie ocenił swoje możliwości finansowe i zdolność ich spłaty bez zagrożenia dla budżetu domowego. Brak też okoliczności, które wskazałyby na pierwszeństwo ich spłaty przed zadłużeniem wobec ZUS.

W rezultacie, według Zakładu, nie zaistniały przesłanki przemawiające za umorzeniem wnioskowanych należności.

Decyzja powyższa stała się przedmiotem skargi wniesionej przez skarżącego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, w której skarżący wnosząc o umorzenie zaległych składek i odwołując się do przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ponownie wskazał, że ze zgromadzonej dokumentacji wynika wyraźnie brak jakiegokolwiek majątku, z którego możliwe jest prowadzenie egzekucji. Nadto powołując się na fakt otrzymywania wynagrodzenia za pracę świadczoną będąc jednocześnie osadzonym w zakładzie karnym z potrąceniami w wysokości 70 % wskazał na niemożność spłaty zadłużenia. Wyjaśnił też, że otrzymywane środki przekazuje najbliższym. Końcowo wyraził przekonanie, że przy uwzględnieniu obecnego zadłużenia i ewentualnej możliwości jego spłaty w ratach po 200 zł miesięcznie, skarżący szybciej osiągnie wiek emerytalny, niż spłaci całość zadłużenia.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej zwana: "p.p.s.a."), zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2).

Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym tu zastosowania).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia powyższych kryteriów a nadto mając na uwadze brak związania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.), Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Podzielić należy stanowisko organu, że należności będące przedmiotem sprawy są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Bieg terminu przedawnienia został zawieszony z uwagi na prowadzone postępowanie egzekucyjne i postępowanie dotyczące ustalenia wymiaru składek, stosownie do art. 24 ust. 5f i ust. 5b u.s.u.s. Wobec należności za okres od 07-10/2008 r. bieg terminu przedawnienia został zawieszony od dnia 23.10.2009 r., tj. skierowania należności do przymusowego dochodzenia (egzekucji) do 26.05.2021 r. (wydanie postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w C.). Wobec należności za okres od 10/2009 - 05/2012 r. bieg terminu przedawnienia został zawieszony od dnia wszczęcia postępowania w sprawie wymiaru składek tj. 18.10.2012 r. do 23.10.2013 r., tj. do dnia uprawomocnienia się ww. decyzji, a ponadto 5.12.2013 r. należności zostały skierowane do przymusowego dochodzenia (egzekucji) do 26.05.2021 r., tj. wydanie postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. Wobec należności za okres od 09/2013-11/2019 r. bieg terminu przedawnienia został zawieszony od 20.04.2017 r. (wszczęcie egzekucji) do nadal.

Podkreślenia wymaga, że w sprawach dotyczących umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczenia społecznego Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyposażony został w kompetencję do umorzenia należności z tytułu tych składek w przypadku stwierdzenia ustalonych ustawowo przesłanek umorzenia. Obowiązujące przepisy przewidują mianowicie, że umorzenie należności jest możliwe w przypadku całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., bądź istnienia uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

W granicach prowadzonej na podstawie art. 28 u.s.u.s sprawy a więc sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczenia społecznego, pozostaje ustalenie przesłanek, od których ustawa uzależnia umorzenie tych składek. Przedmiotem postępowania o umorzenie należności jest zatem wyjaśnienie kwestii dotyczących istnienia materialnoprawnej podstawy umorzenia, jaką jest całkowita nieściągalność, a w przypadku jej braku - zaistnienie uzasadnionego przypadku w stosunku do płatnika składek. Organ administracyjny rozstrzygając w sprawie dotyczącej umorzenia winien przeprowadzić postępowanie w zakresie ustalenia przesłanek ustawowych umorzenia i w zależności od jego wyniku orzec o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności.

W kontekście powyższego wyjaśnić trzeba, że organ był zobowiązany tak prowadzić postępowanie, aby jak najwszechstronniej wyjaśnić wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy oraz jak najstaranniej wyjaśnić podstawy faktyczne i prawne rozstrzygnięcia.

W rozpoznawanej sprawie kontroli sądowej została poddana decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], którą utrzymano w mocy decyzję wydaną w I instancji z dnia [...], odmawiającą stronie umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność, będącą jednocześnie płatnikiem tych składek, w tym na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

Podstawę analizy zasadności żądania strony o umorzenie ww. należności stanowiły prawidłowo przywołane przez Zakład przepisy art. 28 ust. 3 w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia. Przypomnieć trzeba, że zgodnie ze stanowiącym podstawę rozstrzygnięcia przepisem art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części, z zastrzeżeniem ust. 2 - 4. W ust. 2 wskazano, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, które to przypadki zostały enumeratywnie wymienione w art. 28 ust. 3 w punktach od 1 do 6. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powyższym przepisie jest wyczerpujące, a zatem stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Regulując bowiem kwestię umorzenia należności z tytułu składek ustawodawca przesądził, że decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy (na co wskazuje zwrot "należności mogą być umarzane"), a to oznacza, że organ ten, nawet w przypadku ustalenia, że spełniona jest którakolwiek z przesłanek z ust. 3 art. 28 u.s.u.s. nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Dopiero w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia (nieściągalności) organ zyskuje swobodę wyboru, czy ulgi udzielić, czy też nie. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 K.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Z kolei sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów K.p.a., reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej.

Jednocześnie podkreślić należy, że możliwość umorzenia składek mimo braku całkowitej nieściągalności została przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowiącym, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania składek na tej podstawie określone zostały w przywołanym już rozporządzeniu z 31 lipca 2003 r. W myśl § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego niniejszej sprawy Sąd stwierdza, że w kontrolowanej sprawie organy ubezpieczeniowe prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i dokonały jego trafnej oceny prawnej. Dotyczy to w szczególności ustaleń odnoszących się do posiadanego przez stronę stanu majątkowego i rodzinnego. W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że skarżący prowadził działalność gospodarczą do dnia 28 lipca 2020 r. W powyższym okresie nie wywiązał się z obowiązku opłacania składek za ubezpieczenia z tytułu prowadzonej działalności. W ten sposób został dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie ponadto z ustaleniami Zakładu skarżący jest rozwiedziony i prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Aktualnie odbywa karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w G. (tj. od [...] do [...]). Wnioskodawca nie ponosi stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem, wyżywieniem czy ewentualnym leczeniem, albowiem koszty te ponoszone są z budżetu Państwa. Skarżący ma zaspokojone podstawowe potrzeby życiowe. Ponadto w okresie od maja do października 2021 r., tj. w czasie odbywania kary skarżący wykonywał pracę na podstawie skierowania do pracy, gdzie średnia podstawa wymiaru składek trzy ostatnie miesiące wyniosła 2.497,87 zł. Ze stanu faktycznego sprawy wynikało również, że zobowiązany nie posiada dochodów z innych źródeł, nie pobiera innych świadczeń oraz nie korzysta z innych form pomocy. Ponadto, jak ustalono, zobowiązany posiada liczne zobowiązania pieniężne, tj. z tytułu podatków (w wysokości 40.000,00 zł), z tytułu zaciągniętych kredytów (w kwocie 50.000,00 zł), u osób fizycznych (w kwocie 150.000,00 zł), inne (w kwocie 500.000,00 zł). Zobowiązania powyższe nie są przez stronę spłacane i dochodzone są w drodze egzekucji prowadzonej przez Dyrektora Oddziału ZUS w C. W niniejszej sprawie nie ma wątpliwości co do tego i organ wyjaśnił szczegółowo w uzasadnieniu decyzji, że nie zachodzi całkowita nieściągalność składek w rozumieniu tego przepisu. Prawidłowo ocenił, że w sprawie nie zaistniała przesłanka całkowitej nieściągalności, bowiem zgromadzony materiał dowodowy nie wskazuje na wystąpienie sytuacji opisanych w art. 28 ust. 3 pkt od 1) do 6) u.s.u.s. Ustalenia i wnioski organu odnośnie braku całkowitej nieściągalności składek są słuszne i prawidłowo uzasadnione. Bezspornie przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 nie wystąpiła z przyczyn oczywistych, a przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b i 4c nie zachodzą, ponieważ nie przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałyby okoliczności tam wskazane. Materiał dowodowy nie wskazuje również na to, że po stronie skarżącego nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (ww. pkt 3), jak i brak podstaw do uznania, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (ww. pkt 6). Nie wystąpiła również przesłanka określona w pkt 5 art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W tym względzie zasadnie zwrócono uwagę, że do wypełnienia hipotezy powyższej normy dochodzi jedynie wtedy, gdy podjęta przez organ egzekucyjny czynność (wydane orzeczenie) stwierdza brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Tym samym postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego musi być orzeczeniem, które oprócz formalnego zakończenia postępowania egzekucyjnego stwierdza równocześnie brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 6.07.2021 r., sygn. akt I SA/Gd 315/21).

Takimi orzeczeniami nie są nadesłane przez skarżącego przy piśmie z dnia 9.11.2022 r., postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W. w W. z dnia [...] oraz postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w C. z dnia [...] umarzające postępowanie egzekucyjne. Czasowe stwierdzenie bezskuteczności egzekucji nie jest tożsame z trwałym brakiem majątku przez dłużnika. Ponownie podkreślić należy, że zaległości figurujące na koncie zobowiązanego zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym, prowadzonym ostatecznie przez Dyrektora Oddziału ZUS w C. Organ ten, jak wynika z uzasadnienia decyzji ZUS z [...] podejmuje różne czynności zmierzające do wyegzekwowania należności, dokonał zajęcia rachunków bankowych (nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej z sądową), skierował zajęcia do wynagrodzenia w zakładzie karnym. Okoliczność, że czynności te nie doprowadziły do wyegzekwowania należności, słusznie zostały ocenione przez organ, jako takie, które nie stanowią o tym, iż postępowanie egzekucyjne jest całkowicie nieskuteczne, a dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego.

Sąd w pełni zatem podziela stanowisko organu, że w aktualnym stanie sprawy wobec skarżącego nie zachodzi żaden z przypadków całkowitej nieściągalności, enumeratywnie wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W tej zaistniałej w sprawie sytuacji, w ocenie Sądu uprawnione jest stanowisko organu, że istnieją możliwości dalszego chociażby częściowego uregulowania przez stronę zaległych składek i że na obecnym etapie nie da się stwierdzić, że w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie odzyska się w przyszłości całości bądź części zobowiązania składkowego. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zatem w sytuacji, gdy organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Zgodzić się przy tym należy z organem, że fakt, iż egzekucja należności z tytułu składek jest w toku (prowadzone jest postępowanie egzekucyjne odnośnie do tych należności), wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności. Dopóki bowiem postępowanie to jest w toku nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczność egzekucji (por. np. wyrok WSA w Łodzi z dnia 6.04.2022 r., sygn. akt III SA/Łd 1061/21). Dodać należy, że zasadnie wskazał organ, że w sprawie nie wydano postanowienia o umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy ustalono, że zobowiązany nie posiada żadnego majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, a stan ten ma charakter definitywny (zob. wyrok WSA w Opolu z dnia 18.02.2022 r., sygn. akt I SA/Op 506/21). Skarżący nie przedstawił także dowodów na okoliczności podnoszone w skardze, dotyczące w szczególności wyjawienia majątku przed sądem i stwierdzenia przez sąd braku majątku skarżącego.

Za prawidłową Sąd uznaje również dokonaną przez Zakład analizę stanu faktycznego i wyprowadzoną na jego tle ocenę prawną przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia. Zauważyć w tym względzie należy, że przy ocenie przesłanek wskazanych w ww. przepisie należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania, leki itp.), czy mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się.

W orzecznictwie na gruncie omawianego przepisu podkreśla się, że umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS. W związku z tym trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu.

Prawidłowo organ przeanalizował zgromadzone dowody pod kątem wystąpienia przesłanki związanej z możliwością pozbawienia skarżącego - w wyniku opłacenia należności z tytułu składek - zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Sąd nie znajduje podstaw do zakwestionowania prawidłowości ustaleń poczynionych w zaskarżonej decyzji w tym zakresie. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia w ślad za oświadczeniem skarżącego organ uwzględnił okoliczność, że skarżący aktualnie odbywa karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w G. Do czasu osadzenia prowadził jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada na utrzymaniu innych osób, nie można więc stwierdzić, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby rodzinę zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżący na dzień złożenia wniosku o umorzenie nieopłaconych składek ma zaspokojone podstawowe potrzeby bytowe: mieszkanie, żywność, środki czystości, odzież oraz opiekę lekarską. Wprawdzie nie osiąga stałych dochodów, ale jednocześnie nie ponosi wydatków, ponieważ wydatki te są zaspokajane przez państwo. Prawidłowo organ stwierdził, że okoliczność powyższa (osadzenie w zakładzie karnym) bezsprzecznie utrudnia stronie osiąganie dochodów, niemniej jednak wyraził stanowisko, że istnieją uzasadnione przesłanki, aby uznać, że możliwa będzie poprawa sytuacji materialnej zobowiązanego. Skarżący opuści bowiem zakład karny w niedługim okresie (odbywa karę od [...] do [...]). Jest osobą młodą, w wieku aktywności zawodowej ([...] lat), a do osiągnięcia wieku emerytalnego pozostanie mu jeszcze 28 lat aktywności zawodowej. W związku z powyższym skarżący opuszczając zakład karny będzie w wieku produkcyjnym, czyli będzie mógł podjąć pracę lub rozpocząć prowadzenie działalności gospodarczej przynoszącej dochód. Argumenty te zasługują na pełną akceptację. Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał bowiem, że podjęcie zatrudnienia, czy jakiekolwiek zarobkowanie, będzie niemożliwe. Wobec tak ustalonego stanu faktycznego organ analizując możliwości spłaty zadłużenie skarżącego wobec ZUS prawidłowo ocenił, że sytuacja finansowa skarżącego nie nosi znamion ubóstwa i nie zagraża jego egzystencji. Z treści powołanego wyżej przepisu rozporządzenia (§ 3 ust. 1 pkt 1) wynika bowiem, że podstawą do uznania wystąpienia ww. przesłanki jest brak możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, czego w przypadku skarżącego nie stwierdzono. Nie można przy tym przyjąć, że decyzja odmowna narazi skarżącego na pogorszenie warunków bytowych, skoro obecnie środki do życia zapewnia mu zakład karny. Przedstawione przez skarżącego okoliczności dowodzą wprawdzie, że aktualna sytuacja finansowa ogranicza jednorazową spłatę zadłużenia, lecz nie przesądza o braku możliwości spłaty zadłużenia w dłuższej perspektywie czasu. Oczywiście, może to wymagać od strony poniesienia wielu wyrzeczeń, choćby związanych z ograniczeniem wydatków do niezbędnych, służących pokryciu najbardziej podstawowych potrzeb, ale są to normalne konsekwencje obowiązku regulowania ustawowych należności. Oczywistym jest również to, że egzekwowanie należnych składek zawsze będzie odbierane przez zobowiązanego jako uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych potrzeb. Nie oznacza to jednak, że brak możliwości zaspokojenia takich potrzeb wypełnia przesłankę niezbędnych potrzeb życiowych.

W zaskarżonej decyzji organ odniósł się również do posiadanych przez stronę zobowiązań z innych tytułów, stwierdzając, że obowiązek spłaty należności cywilnoprawnych nie stanowi przesłanki wykluczającej spłatę zobowiązań z tytułu składek, zaś zobowiązania wobec ZUS nie mogą być pominięte i potraktowane drugorzędnie wobec zobowiązań cywilnoprawnych. Stanowisko to zasługuje na akceptację. Zauważyć trzeba, że prowadzenie każdej działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem, spoczywa na przedsiębiorcy i nie może być przerzucane na budżet państwa. Decydując się bowiem na założenie działalności gospodarczej skarżący powinien być świadomy, że zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet strat, czy też pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek a brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd nie neguje, że sytuacja finansowa skarżącego w związku z narosłym zadłużeniem jest trudna, zauważa jednak, że ograniczone obecnie możliwości płatnicze są wynikiem samodzielnych decyzji strony.

Organ nie negując nie najłatwiejszego położenia wnioskodawcy prawidłowo akcentował, że sytuacja strony nie ma charakteru definitywnego i nieodwracalnego.

Sąd nie znajduje podstaw do zakwestionowania prawidłowości ustaleń poczynionych w zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie. Przedstawione okoliczności potwierdzają, że w sprawie doszło do wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego. Zakład przy ocenie stanu sprawy z punktu widzenia przesłanki opisanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wziął pod uwagę aktualną sytuację finansową i życiową skarżącego.

Za prawidłową Sąd uznaje również dokonaną przez Zakład analizę stanu faktycznego i wyprowadzoną na jego tle ocenę prawną przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia (tj. brak klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń), a także z punktu 3 tego przepisu, czyli przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Dla analizy istnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia istotne jest prowadzenie przez zobowiązanego działalności gospodarczej. Jak wynika z ustaleń organu, skarżący zaprzestał jej prowadzenia w lipcu 2020r. Nie wskazywał przy tym, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Skarżący nie wykazał ponadto, że jest osobą przewlekle chorą, w sposób pozbawiający go możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności i nie można go traktować jak osoby trwale niezdolnej do pracy. Z powodu przebywania w zakładzie karnym, nie zachodzi także sytuacja sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Skarżący wywodzi również, że przebywanie w zakładzie karnym, nie pozostaje bez wpływu na jego trudną sytuację materialną. Skarżący, w związku ze skierowaniem go do podjęcia pracy odpłatnej w B Sp. z o.o. uzyskiwał zarobki, które po obowiązkowych potrąceniach stanowią bardzo skromne kwoty. Odnosząc się do tego należy wskazać, że katalog przesłanek umorzenia należności wskazany w § 3 ust. 1 rozporządzenia ma charakter otwarty. W ocenie Sądu, w stanie faktycznym sprawy brak jest jednak wyjątkowego przypadku, wpisującego się w otwarty katalog sytuacji umożliwiających przyznanie ulgi w spłacie zobowiązań publicznoprawnych. Za taką okoliczność nie można uznać pobytu skarżącego w zakładzie karnym. Jest to bowiem skutek podejmowanych przez niego decyzji (stanowi efekt zabronionych z punktu widzenia prawa działań osadzonego), a nie nieszczęśliwych zdarzeń, na które nie miał wpływu. Naruszając prawo skarżący musiał liczyć się z negatywnymi tego konsekwencjami, a uznanie, że pozbawienie wolności i związana z tym niemożność osiągania w tym czasie dochodów uzasadniają zwolnienie skarżącego z obowiązku opłacenia zaległych składek byłoby swego rodzaju premiowaniem jego niewłaściwego postępowania. Pobyt w zakładzie karnym nie może więc stanowić przesłanki do zwolnienia z obowiązku spłaty zobowiązań. Co istotne, i na co zasadnie organ zwrócił uwagę, sytuacja ta ma jedynie przejściowy charakter, istnieje bowiem duże prawdopodobieństwo, że po ustaniu przeszkód związanych z odbywaniem kary pozbawienia wolności, zobowiązany podejmie zatrudnienie. Z tego też względu nie byłoby zasadne definitywne rezygnowanie przez ZUS z dochodzenia omawianych zaległości. Umorzenia należności z tytułu składek nie może też uzasadniać sama obawa i hipotetyczna możliwość nie znalezienia pracy po opuszczeniu zakładu karnego (por. wyroki NSA: z dnia 20 października 2011 r., I OSK 881/11, LEX nr 1149451; z dnia 4 września 2018 r., sygn. akt I OSK 2604/16, LEX nr 2567304).

Oceniając zatem na podstawie akt sprawy poczynione przez organ ubezpieczeniowy ustalenia stwierdzić należy, że organ w sposób wyczerpujący zebrał dostępny mu materiał dowodowy i dokonał wszechstronnej jego oceny, wyprowadzając zasadnie z tej oceny wniosek, iż brak jest okoliczności dostatecznie wskazujących na konieczność umorzenia zaległości. Jednocześnie, jak podkreślono, sąd nie może ingerować w dokonany przez organ wybór sposobu merytorycznego rozstrzygnięcia danej konkretnej sprawy, nie może kwestionować rozstrzygnięcia merytorycznego zawartego w zaskarżonej decyzji, będącego wynikiem dokonanego przez organ wyboru, jego celowości i słuszności. Jeśli zatem Sąd nie dopatrzy się uchybień organu w sposobie procesowania i oparcia rozstrzygnięcia o kompletne dowody (w dacie wydania zaskarżonej decyzji) to nie ma podstaw prawnych do eliminowania decyzji z obrotu prawnego.

Zdaniem Sądu ustalenia, które poczynił organ były wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia. W tych warunkach twierdzeniom organu o braku podstaw do zastosowania wobec skarżącego najdalej idącej ulgi w spłacie zadłużenia w postaci umorzenia w całości kwoty należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie można zarzucić dowolności. Przy czym nie mogła odnieść zamierzonego przez skarżącego skutku okoliczność, na którą strona powołała się w piśmie procesowym z dnia 11.04.2022 r. dotycząca uchylenia, postanowieniem z [...] przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K., postanowienia Dyrektora Oddziału ZUS w C. z [...] odmawiającego skarżącemu umorzenia kosztów egzekucyjnych, przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Przede wszystkim postanowienie powyższe zostało wydane już po wydaniu zaskarżonej decyzji, zatem organ nie mógł uwzględnić w wydanym rozstrzygnięciu okoliczności wynikających z powyższego postanowienia. Ponadto, z uzasadnienia przywołanego przez skarżącego postanowienia wynika, że zasadniczą przyczyną uchylenia postanowienia organu I instancji o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia było zastosowanie przez organ przepisów nieaktualnych, obwiązujących do 20.02.2021 r. Zatem treść powołanego postanowienia nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.

Końcowo podkreślić należy, że wniosek o umorzenie należności składkowych na rzecz ZUS nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej, a więc może być ponawiany w przypadku zmiany stanu faktycznego lub po uzyskaniu nowych dowodów. Z tego też względu skarżący może wystąpić do organu rentowego z nowym wnioskiem wskazując na nowe okoliczności sprawy.

Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

-----------------------

1