Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 538/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-06-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) Sędziowie WSA Renata Czeluśniak WSA Hanna Knysiak-Sudyka Protokolant sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi G. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 marca 2017 r. znak [....] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2016 r. znak: [...] Wójt Gminy odmówił G. N. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad S. N. jako osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W uzasadnieniu organ I instancji zacytował art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518, z późn. zm.) zawierający przesłanki, których spełnienie daje możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia. Następnie na podstawie złożonego wniosku i załączonej dokumentacji organ stwierdził, iż w rozpatrywanym przypadku nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem zgodnie z przedstawionym orzeczeniem niepełnosprawność u S. N. kwalifikująca ją do pierwszej grupy inwalidzkiej istnieje od maja 1996 r., a wnioskodawca nie przedstawił dokumentu potwierdzającego istnienie niepełnosprawności przed 25 rokiem życia.

G. N. wniósł, z zachowaniem terminu, odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Zdaniem odwołującego zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Odwołujący się podniósł, że jego matka – S. N. jest wdową i wymaga opieki a on tę opiekę nad nią sprawuje. S. N., jak podaje odwołujący, już od dziecięcych lat zaczęła chorować, a dokumenty potwierdzające ten fakt przedłożył wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia. Opieka, którą sprawuje nad matką polega na codziennej pielęgnacji, załatwianiu wszelkich niezbędnych spraw, robieniu zakupów, sprzątaniu mieszkania, przygotowaniu opału, wożeniu do lekarza. Czynności te w zakresie sprawowanej opieki nad matką nie pozwalają mu na podjęcie pracy zarobkowej.

Odwołujący podnosi, że art. 17 ust.1b ustawy o świadczeniach rodzinnych na podstawie którego odmówiono mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 jako niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 24 marca 2017 r. znak: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, z późn. zm.), art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2016 r. znak: [...].

Kolegium podniosło, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Podniosło, że w rozpatrywanej sprawie bezsporne jest, iż na odwołującym G. N. zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do matki – S. N.

Z odwołania jak i z załączonego przez stronę do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że G. N. sprawuje opiekę nad swoją matką, która legitymuje się orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia, nr akt [...] kwalifikującym ją do pierwszej grupy inwalidzkiej. W orzeczenie tym stwierdzono, że inwalidztwo I grupy istnieje od maja 1996 r. Z powodu sprawowanej opieki G. N. nie pracuje zawodowo. Podkreślono, że wnioskowane świadczenie przysługuje nie tylko z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, ale także w związku z jego niepodejmowaniem. Zatem G. N. spełnia jedną z przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. zrezygnował lub nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Niemniej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazano, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18-tego roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Zgodnie z załączonym do akt sprawy Orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia, nr akt [...], S. N. została zaliczona na stałe do I grupy inwalidzkiej, co jest równoznaczne zgodnie z art. 3 pkt 31 lit. d ustawy o świadczeniach rodzinnych, z posiadaniem znacznego stopnia niepełnosprawności. Przy czym niepełnosprawność we wskazanym orzeczeniu u w/w istnieje od 1996 r., a więc powstała po ukończeniu przez S. N. (ur. [...] 1939 r.) 25-tego roku życia.

Dla Kolegium bezsporne jest, że w przedmiotowej sprawie nie został spełniony jeden z niezbędnych warunków do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu przez nią wieku określonego w przepisie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W związku z powyższym organ odwoławczy w pełni podzielił rozstrzygnięcie organu I instancji zawarte w zaskarżonej decyzji, czyniąc je rozstrzygnięciem prawidłowym w istniejącym stanie faktycznym i prawnym niniejszej sprawy.

Odnosząc się do zarzutów formułowanych w odwołaniu wyjaśniono, że od 1 stycznia 2013 r. ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548) zostały m.in. zmienione przesłanki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego (tj. art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Charakterystycznym elementem nowej konstrukcji świadczenia pielęgnacyjnego jest wprowadzenie przez ustawodawcę kryterium wieku powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki jako warunku ubiegania się o to świadczenie. Przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do 18 roku życia albo w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, nie później jednak niż do ukończenia 24 lat. W zaprezentowanym stanie faktycznym i prawnym osoba niepełnosprawna tj. S. N. warunku tego nie spełnia, co dla odwołującego skutkuje odmową przyznania wnioskowanego świadczenia.

Kolegium podniosło, że przedłożone przez G. N. do akt sprawy kserokopie pism (poświadczenie z Państwowego Szpitala w K z dnia 24 grudnia 1948 r., informację z Kliniki Chirurgicznej w K z dnia 20 kwietnia 1951, kartę informacyjną leczenia szpitalnego ze Szpitala Rejonowego z dnia 16 grudnia 1980 r.) wskazują, że jego matka była poddawana leczeniu w warunkach szpitalnych w roku 1951 r. z powodu gruźlicy stawu kolana. Przy czym w orzeczeniu Obwodowej Komisji Lekarskiej do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia, którym legitymuje się S. N. jest jedynie wskazane od kiedy istnieje u niej inwalidztwo pierwszej grupy. Natomiast Kolegium nie jest organem uprawnionym do orzekania, od kiedy u S. N. istnieje niepełnosprawność. O tym czy okoliczność, że S. N. była leczona w 1951 r. z tytułu gruźlicy stawu kolanowego jest wystarczająca do tego aby przyjąć, iż od tego momentu powstała u niej niepełnosprawność, która była przyczyną zaistnienia u niej w maju 1996 r. inwalidztwa I grupy, mogą ustalić organy orzekające o niepełnosprawności - powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności.

Kolegium wskazało, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Orzekając o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności jako przesłanki uzależniającej uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, Trybunał Konstytucyjny nie usunął go jednak z ustawy. Nadto, wyrok Trybunału Konstytucyjnego w powyższej kwestii nie stanowi podstawy do uchylenia decyzji, które już przyznały prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jak i nie kreuje nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po ukończeniu 18 lat. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w tej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki. Bardzo istotne jest również, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wskazał, że istotnym kryterium przyznawania świadczeń powinna być w każdym przypadku ocena faktycznej sytuacji finansowej ich potencjalnych beneficjentów. Powyższy wyrok wraz z uzasadnieniem został opublikowany w Dz. U. z 2014 r. poz. 1443 i stanowi podstawę działań legislacyjnych zmierzających do jego realizacji.

Dodano, że na dzień wydania niniejszej decyzji ustawodawca nie dokonał zmiany omawianego przepisu i mimo, że jest on niezgodny z Konstytucją RP, to nadal obowiązuje w stanie prawnym. Zgodnie zaś z treścią art. 6 K.p.a. organy administracji działają na podstawie przepisów prawa, co oznacza, że mają obowiązek stosować akty normatywne wprowadzone do porządku prawnego.

Kolegium nie kwestionuje faktu, że stan zdrowia S. N. potwierdzony stosownym orzeczeniem wiąże się z koniecznością sprawowania opieki przez inną osobę, w tym przypadku przez odwołującego, który jest zobowiązany do alimentacji względem niepełnosprawnej matki. Jednakże wskazać należy, że art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych ma charakter normy bezwzględnie obowiązującej, co oznacza że przyznanie wnioskowanego świadczenia uzależnione jest od spełnienia wszystkich zawartych w nim przesłanek. Organ administracji nie ma możliwości wyboru spośród kilku równoprawnych rozwiązań. Jeżeli strona spełnia przesłanki ustawowe, musi świadczenie przyznać, a jeżeli nie spełnia, jest zobligowany do wydania decyzji negatywnej. Zarówno Kolegium jak i organ I instancji związane obowiązującymi przepisami prawa zobligowane były w rozpatrywanym przypadku do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem nie zostało spełnione nadal obowiązujące kryterium określone w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tej sytuacji przy ustalonym stanie faktycznym przyznanie wnioskowanego przez stronę świadczenia byłoby niezgodne z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa.

Skargę na wyżej opisaną decyzję, za pośrednictwem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego G. N. Skarżący zaskarżonej decyzji zarzucił to, że została wydana z rażącym naruszeniem prawa, a w szczególności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego zastosowanie w sytuacji kiedy przepis ten został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP - wyrokiem z Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Takie orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego - jak podnosi skarżący - powinno skutkować utratą mocy obowiązującej tego przepisu, który stał się podstawą do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia a to, że utracił ten przepis swoją moc i nie może być stosowany potwierdza dotychczasowe orzecznictwo Sądów Administracyjnych.

Powołując się na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego jak i decyzji Wójta Gminy z dnia [...] 2016 r. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wnioskowanego na S. N., w całości oraz o jej zmianę poprzez orzeczenie, że G. N. przysługuje prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką S. N., jako osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skarżący podniósł, że spełnia wszelkie przesłanki wymienione w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych, które stanowią podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką S. N., jako osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i przedstawił na te okoliczności odpowiednie dowody. S. N. już od dziecięcych lat zaczęła chorować i przechodzić gruźlice stawu kolanowego. W wieku 13 lat była leczona w szpitalu w G - dowód karta informacyjna ze szpitala z G z pobytu w dniach od 27 styczeń do 3 marzec 1947 r. gdzie była leczona i przeszła zabieg chirurgiczny. Następnie nadal była leczona na tą samą chorobę w Szpitalu w K w latach 1948 do 1951 r., a więc początek leczenie przypadał na okres kiedy miała 17 lat - dowód zaświadczenia ze szpitala w K. Dokumenty te potwierdzają, że już przed osiągnięciem 18 roku życia matka S. N., z domu Z. była osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności a stan ten został potwierdzony orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ustalonej przez ZUS w 1996 r.

Z przedstawionych dowodów wprost wynika, że S. N. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ta niepełnosprawności powstała u niej przed ukończeniem 18 roku życia.

Skarżący sprawuje nad matką osobistą opiekę polegającą na codziennej pielęgnacji, załatwianiu wszelkich niezbędnych spraw, robieniu zakupów, sprzątaniu mieszkania, przygotowaniu opału, wożeniu do lekarza i te czynności w zakresie opieki nad matką nie pozwalają na podjęcie pracy zarobkowej. Zatem skarżący spełnia wszelkie warunki do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z kolei art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, na podstawie którego organy odmówił skarżącemu wnioskowanego świadczenia został uznany za niezgodny z Konstytucją RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, a zatem obecnie nie obowiązuje i nie może być podstawą do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką S. N., co skutkuje brakiem możliwości podjęcia pracy zarobkowej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie w pełni podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066, z późn. zm.), zgodnie z którą sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie została wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm.), zwana dalej w skrócie "P.p.s.a.".

Nie każde naruszenie prawa uzasadnia wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu administracyjnego. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla taki akt w przypadku, gdy stwierdzi: 1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; 2) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; 3) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.) lub stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).

Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem prawa polegającym na błędnej interpretacji art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518, z późn. zm.) oraz z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tym samym skarga jest zasadna.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez organ I i II instancji stanowił przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Przepis art. 17 ust. 1 ww. ustawy, w dacie rozstrzygania przez organ I instancji stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności;

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Obowiązek alimentacyjny jest pojęciem prawnym, uregulowanym w Dziale III ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682). Stosownie do art. 128 K.r.o. obowiązek alimentacyjny polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Z akty sprawy wynika, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matka złożył jej syn G. N., a więc jest to osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Matka skarżącego legitymowała się orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z 12 grudnia 1996 r. została zaliczona do pierwszej grupy inwalidów, co jest równoznaczne ze znacznym stopniem niepełnosprawności.

Zaskarżona decyzja jest nieprawidłowa z dwóch przyczyn.

Po pierwsze organ II instancji nie uwzględnił faktu, jaki miał miejsce po wniesieniu odwołania a przed rozpoznaniem tego odwołani, tj. śmierci S. N. Zgodnie z treścią art. 24 ust. 2 ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego przyznawane jest nie na osobę wymagającą wychowania, utrzymania lub opieki, ale innej osobie nie podejmującej lub rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem sprawowania opieki. Tym samym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje od daty złożenia wniosku, o ile spełnione zostały wszystkie warunki jego przyznania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 24 czerwca 2008 r. sygn. akt II SA/Lu 328/08, opub. w Lex nr 504811).

Tym samym skoro przedmiotem postępowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest przyznanie tego świadczenia na okres poprzedzający tę decyzję od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Tak więc w razie śmierci osoby, której miała dotyczyć opieka osoby wnioskującej o świadczenie pielęgnacyjne, bezprzedmiotowe staje się rozstrzyganie o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od daty śmierci tej osoby. Z uwagi bowiem na takie zdarzenie prawne, opieka o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy, nie może już być sprawowana. Tym samym nie może być mowy o spełnieniu przez kogokolwiek przesłanek warunkujących możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Postępowanie administracyjne nie staje się jednak bezprzedmiotowe w części dotyczącej okresu rozpoczynającego się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do daty śmierci osoby, nad którą opieka miała być sprawowana. Jeżeli bowiem w tym czasie opieka ta była już sprawowana, to przy spełnieniu wszystkich ustawowych przesłanek konieczne będzie przyznanie wnioskowanego świadczenia, natomiast nie może dojść do umorzenie postępowania w tej części, jego przedmiot bowiem ciągle istnieje. Sąd orzekający w niniejszej sprawie popiera w tym względzie stanowisko zajęte przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach z dnia 25 maja 2011 r. sygn. akt II SA/Ke 301/11).

Skoro zatem Kolegium pominęło tak istotną w sprawie okoliczność jak śmierć S. N., to decyzja ta narusza prawo.

Kolejną i istotną okolicznością uzasadniającą uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i organu drugiej instancji stanowi brak uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Podstawa odmowy przyznania ww. świadczenia stanowił art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 r. życia (art. 17 ust. 1b pkt 1 ww. ustawy) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 r. życia (art. 17 ust. 1b pkt 2 ww. ustawy).

W tej sprawie oba organy administracji uznały, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką S. N. z uwagi na fakt, że niepełnosprawność matki powstała później niż do ukończenia 18 r. życia. W ocenie obu organów niepełnosprawność S. N. datuje się od 1996 r., czyli od daty zaliczenia do określonej grupy inwalidztwa.

Wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyrok ten jest tzw. wyrokiem zakresowym, na co wskazuje użycie zwrotu "w zakresie, w jakim różnicuje", którego skutkiem jest zmiana zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie treści w nim ujętej. Wyrok ten nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału, a to zgodnie z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP z którego wynika zasada bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy, a oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego stanowi przejaw bezpośredniego stosowania Konstytucji. Uwzględnianie przepisu w dotychczasowym deregowanym brzmieniu byłoby nie do pogodzenia z treścią art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz z funkcją i modelem ochrony praw jednostki realizowanej przez sądy administracyjne. Tym samy Sąd nie podziela stanowiska obu organów, że skoro Trybunał Konstytucyjny nie stwierdził nieważności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, to przepis ten winien być stosowany tak, jakby żadnego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie było.

W uzasadnieniu przedmiotowego wyroku Trybunał wskazał, że stosowanie w dotychczasowym brzmieniu art. 17 ust. 1b ww. ustawy prowadzi do sytuacji, w której osoba rezygnująca bądź niepodejmująca pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną w wieku powyżej 25 r. życia może być traktowana w odmienny sposób - z punktu widzenia prawa do świadczeń opiekuńczych - w zależności od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W ocenie Trybunału stosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18 r. życia, ewentualnie ukończenie 25 r. życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Tymczasem brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej kategorii. Z powyższego wynika, że Trybunał Konstytucyjny uznał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 r. życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 r. życia, przepis art. 17 ust. 1b ww. ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania.

Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (tak też NSA w wyroku z dnia 14 grudnia 2016 r. sygn. akt I OSK 1614/16; NSA w wyroku z dnia 6 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 223/16; NSA w wyroku z dnia 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16; NSA w wyroku z dnia 7 września 2016 r. sygn. akt I OSK 755/16).

Choć w uzasadnieniu przedmiotowego wyroku Trybunału stwierdzono, że skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa". Trybunał nie skorzystał z możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej derogowanej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Powyższe oznacza, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych we wskazanym zakresie domniemania konstytucyjności z dniem publikacji w Dzienniku Ustaw, a okoliczności tej - jak już wyżej wskazano - Sąd nie może nie brać pod uwagę.

Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 P.p.s.a. należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, mając na względzie, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, który stanowił podstawę orzekania organów w rozpatrywanej sprawie.

Dodatkowo odrębną przesłana uchylenia zaskarżonej decyzji było nieuwzględnienie faktu śmierci S. N.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a. należy zobowiązać organ pierwszej instancji przy ponownym rozstrzyganiu sprawy do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, to jest od listopada 2016 r., do daty śmierci matki, tj. do dnia 29 grudnia 2016 r., przy uwzględnieniu wyżej przedstawionej wykładni mocy obowiązywania wyroku Trybunału Konstytucyjnego.