Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1988/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.105 par.1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.184, art.204 pkt 1, art.250
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędziowie NSA Zbigniew Kmieciak (sprawozdawca), WSA del. Bogusław Woźniak, Protokolant Barbara Mróz, po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt III SA/Wa 2216/07 w sprawie ze skargi M. Z. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 18 października 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. Z. na rzecz Ministra Finansów kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 3) przyznaje od Skarbu Państwa – z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – na rzecz adwokata J. P. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

M. Z. (skarżący) pismem z dnia 12 marca 2007 r. (uzupełnionym pismem z dnia 19 marca 2007 r.) wniósł o wstrzymanie egzekucji prowadzonej przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K.. W uzasadnieniu podniósł, że przed sądem administracyjnym nie zakończyło się postępowanie w przedmiocie umorzenia egzekwowanych należności.

Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia 10 maja 2007 r. odmówił wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Organ pierwszej instancji wskazał art. 23 § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.; zwanej dalej u.p.e.a.) i wyjaśnił, że wierzyciel – Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. Inspektorat w O. – nie wyraził zgody na wstrzymanie zarówno czynności, jak i postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do wnioskodawcy. Uzasadniając swoje stanowisko wierzyciel wyjaśnił, że fakt złożenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargi na orzeczenie w przedmiocie odmowy umorzenia należności objętych tytułem wykonawczym pozostaje bez wpływu na możliwość wszczęcia i dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

W zażaleniu z dnia 16 maja 2007 r. skarżący wyjaśnił powody powstania zaległości w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i podniósł, że nie otrzymał decyzji ZUS o podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, a wszystkie decyzje wydane przez organy uważa za niezgodne z prawem i niepodlegające egzekucji.

Minister Finansów na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 w związku z art. 105 oraz art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; zwanej dalej k.p.a.) oraz art. 17, art. 18 i art. 23 u.p.e.a., po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego, umorzył postępowanie zażaleniowe. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący obok wniosku o wstrzymanie wykonania postępowania egzekucyjnego złożył zarzut w sprawie prowadzonego postępowania, podnosząc nieistnienie dochodzonego obowiązku. W wyniku wniesienia tego środka zaskarżenia organ egzekucyjny – Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. – po uzyskaniu stanowiska wierzyciela, w przedmiocie uznania zarzutów jako zasadnych, postanowieniem z dnia 18 czerwca 2007 r. umorzył prowadzone w sprawie postępowanie egzekucyjne. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowieniem z dnia 20 lipca 2007 r. Wobec umorzenia postępowania egzekucyjnego, rozstrzygnięcie w sprawie wstrzymania tego postępowania, w postępowaniu wszczętym zażaleniem strony z dnia 16 maja 2007 r., uznano za bezprzedmiotowe.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie strona zarzuciła organowi brak wnikliwej oceny stanu faktycznego. Podniosła, że organ nie rozstrzygnął merytorycznie zasadności wydania orzeczenia przez organ pierwszej instancji. Ponadto wniósł o zwrot kwoty 2.138,49 zł. wraz z należnymi odsetkami, od chwili ich powstania do dnia prawomocnego wyroku.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 2216/07, oddalił skargę.

Dokonując oceny zaskarżonego postanowienia stwierdzono, że Minister Finansów prawidłowo zastosował przepisy art. 138 §1 pkt 3 w zw. z art. 105 § 1 i art. 144 k.p.a, umarzając postępowanie wszczęte zażaleniem skarżącego na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Wskazano art. 138 §1 pkt 3 w zw. z art. 144 k.p.a. i wyjaśniono, że przepis ten nie określa przyczyn umorzenia postępowania odwoławczego, wobec czego w każdej indywidualnej sprawie administracyjnej należy poszukiwać konkretnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania, mając na uwadze treść art. 105 k.p.a.

Odnosząc się do treści art. 105 §1 k.p.a. wyjaśniono, że podstawowe znaczenie w ustaleniu zakresu stosowania wskazanego przepisu ma treść pojęcia "bezprzedmiotowości postępowania" i wskazano, że w rozpatrywanej sprawie zachodzi bezprzedmiotowość przedmiotowa, czyli taka, gdy brak jest przedmiotu postępowania, a więc gdy nie istnieje sprawa, która mogłaby stanowić jej przedmiot. Wyjaśniono, że postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec skarżącego zostało umorzone postanowieniem Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 czerwca 2007 r. (a więc po wydaniu przez Dyrektora Izby Skarbowej w dniu 10 maja 2007 r. postanowienia w przedmiocie odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego). W tej sytuacji rozstrzygnięcie w postępowaniu zażaleniowym (na skutek wniesionego przez stronę zażalenia z dnia 16 maja 2007 r.) w przedmiocie wstrzymania tego postępowania uznać należało za bezprzedmiotowe.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi wyjaśniono, że Sąd administracyjny jest związany granicami sprawy, w której skargę wniesiono i nie może wkraczać swoimi ocenami prawnymi w inną sprawę, niż ta, jaka była przedmiotem postępowania przed organami administracji. Sąd nie mógł także rozpoznać zawartego w skardze wniosku o zwrot kwoty 2.138,49 zł wraz z należnymi odsetkami, gdyż wykracza to poza kompetencje Sądu administracyjnego.

Skarżący wniósł skargę kasacyjną i zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa procesowego mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:

- art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej p.p.s.a.) w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 i w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez zaniechanie kontroli rozstrzygnięcia Ministra Finansów o umorzeniu postępowania zażaleniowego w zakresie uwzględnienia skutków poprzedzających je rozstrzygnięć o umorzeniu postępowania egzekucyjnego,

- art.145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., poprzez bezzasadne przyjęcie, że postępowanie zażaleniowe w sprawie odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego po jego umorzeniu stało się bezprzedmiotowe.

Wskazując na powyższe uchybienia wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonego postanowienia Ministra Finansów i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, przeto podlega oddaleniu.

Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznający niniejszą skargę kasacyjną, w pełni podziela pogląd wyrażony w zaskarżonym orzeczeniu sądu I instancji, że umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje bezprzedmiotowość postępowania zażaleniowego, wobec czego należało je umorzyć. W rozstrzyganej sprawie słusznie organ odwoławczy, a za nim sąd I instancji przyjął, iż umorzenie postępowania egzekucyjnego jest okolicznością o decydującym znaczeniu dla sposobu rozpatrzenia zażalenia. Co do zasady bezprzedmiotowość postępowania powoduje, że nie może ono prowadzić do załatwienia sprawy zgodnie z żądaniem (wnioskiem) zainteresowanego. W literaturze przedmiotu wyrażano pogląd, że istota bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego polega na tym, że: "Nastąpiło (...) takie zdarzenie prawne lub faktyczne, które spowodowało, że przestała istnieć ta szczególna relacja między faktem (sytuacją faktyczną danego podmiotu) a prawem (sytuacją prawną danego podmiotu), z którą prawo łączy obowiązek konkretyzacji normy w postaci wydania decyzji administracyjnej" (G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Postępowanie administracyjne ogólne, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2003, s. 624). Skoro przepis art. 105 § 1 k.p.a. przewiduje umorzenie postępowania, gdy z jakiejkolwiek przyczyny stało się ono bezprzedmiotowe, to przyjąć należy, że postępowanie może się toczyć jedynie w sytuacji, kiedy ma ono swój przedmiot. Chodzi tu o przedmiot konkretnie oznaczonego postępowania administracyjnego, który będzie stanowić sprawa administracyjna mająca charakter indywidualny, co oznacza, że dotyczyć ona będzie oznaczonego podmiotu oraz konkretnych jego praw lub obowiązków. Ustalenia te należy odnieść odpowiednio do postępowania egzekucyjnego, w którym wprawdzie nie rozstrzyga się o indywidualnych uprawnieniach lub obowiązkach, a jedynie podejmuje czynności zmierzające do wykonania określonego obowiązku. Istota konstrukcji bezprzedmiotowości jest jednak taka sama, jak w postępowaniu administracyjnym (jurysdykcyjnym).

Odnosząc się do zarzutu zaniechania kontroli Ministra Finansów rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania zażaleniowego w zakresie uwzględnienia skutków poprzedzających je rozstrzygnięć o umorzeniu postępowania egzekucyjnego należy uznać je za bezzasadne. Autor skargi kasacyjnej w jej uzasadnieniu myli pojęcie granicy sprawy i granic zaskarżenia. Podkreślić trzeba – na co wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że sąd jest związany granicami sprawy określonymi przez stronę skarżącą, poprzez wskazanie konkretnego aktu, którego skarga dotyczy (s. 4 wyroku). Zaskarżenie do Sądu przez skarżącego postanowienia o umorzeniu postępowania zażaleniowego, wydanego w następstwie zażalenia strony na postanowienie w przedmiocie odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego obligowało Sąd do badania sprawy w granicach zakreślonych przez stronę – czyli badania postanowienia o umorzeniu postępowania zażaleniowego. Odnośnie granic zaskarżenia, trzeba wyjaśnić, że nie mogły one objąć innych – niż wskazany wcześniej – aktów lub czynności. Okoliczność ta wyłączyła możliwość orzekania przez sąd administracyjny I instancji w zakresie tego, co określono jako uwzględnienie skutków rozstrzygnięć poprzedzających wydanie zakwestionowanego aktu.

W tym stanie rzeczy, na mocy art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto zgodnie z art. 204 pkt 1 tej ustawy. Wynagrodzenie adwokatowi ustanowionemu z urzędu przyznano na podstawie art. 250 u.p.p.s.a. oraz § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).