Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1142/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie NSA Anna Lech asesor WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant Irena Wronka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2006 r. sprawy ze skargi Gminy Miasta G. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] marca 2002 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] sierpnia 2001 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 stycznia 2001 r., sygn. I SA 1263/99 uchylił decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] maja 1999 r., nr [...] oraz decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] grudnia 1998 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Komisji Odwoławczej do spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] grudnia 1964 r., nr [...] oraz decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] maja 1964 r., nr [...] o wywłaszczeniu za odszkodowaniem części nieruchomości J. T. o pow. [...] m2, oznaczonej jako działka nr [...], położonej w G. przy ul. [...]. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w postępowaniu nadzorczym dotyczącym decyzji opartej na przepisie art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94 ze zm.) ocenie organu powinno podlegać zaistnienie wskazanych w tym przepisie warunków. W ocenie Sądu przepis art. 47 tej ustawy nie zawierał zasad określania wartości budowli, czy gruntu. Przepisy ustawy w rozdziale odszkodowania ustalały jedynie zasady obliczania odszkodowania, które nie musiało odpowiadać rzeczywistej wartości nieruchomości. Wobec tego do obliczania wartości elementów nieruchomości wymienionych w art. 47 konieczne było przyjęcie metody która odzwierciedlałaby ich rzeczywistą wartość. Zastosowanie tego przepisu sprowadzało się w istocie do porównania wartości budowli i wartości pozostałej części nieruchomości. Organ nadzoru nie mógł ograniczyć się tylko do oceny czy metoda wyceny jest prawidłowa, lecz powinien był poddać także analizie wyniki uzyskane tą metodą. Organ powinien był zbadać, czy i jaki znaczenie dla wyceny miał fakt przeznaczenia baraków do rozbiórki. Jeżeli bowiem przyczyną tego był ich zły stan techniczny to musiało rzutować to na stopień ich zużycia. Nie bez znaczenia dla określenia wartości baraków metodą odtworzeniową, pomniejszoną o stopień zużycia było ustalenie tego faktu, jako koniecznego elementu zastosowanej metody. Organ nadzorczy nie poddał analizie przyjętego przez biegłych procentu zużycia ani cennika szacowania budynków, wpływających na wartość baraków. Organ nie poczynił ustaleń z jakiego powodu w wycenie gruntu przyjęto cenę najniższą kształtującą się w obrocie na peryferiach, dlaczego jeszcze ją obniżono i dlaczego obniżono ją o taką a nie inną wielkość. Przyjęcie do ustalenia wartości gruntu w centrum miasta ceny niższej niż gruntu na peryferiach nie można uznać, jak to uczynił organ nadzoru za działanie zgodne z art. 47. Uzyskana w ten sposób wartość gruntu nie odzwierciedla jego rzeczywistej wartości. To, że w momencie wywłaszczenia nie odbywał się prywatny obrót nieruchomościami położonymi w centrum miasta z powodu administracyjnych zakazów nie oznacza, że wartość gruntu w centrum jest niższa niż gruntu poza tym obszarem, gdzie obrót taki jest dozwolony. Przyjęcie takiego założenia do wyceny jest błędne. Niemożność ustalenia ceny rynkowej gruntu wobec braku odniesienia oznacza że ustalona przez biegłego wartość jest nierzeczywista i przypadkowa. Skoro nie było punktu odniesienia wartość gruntu nie mogła być ustalona w postępowaniu wywłaszczeniowym, bowiem jedna z wartości z art. 47 do porównania była niewiadomą, a więc niemożliwą do porównania. Nie było zatem uzasadnione uznanie, że decyzja wywłaszczeniowa nie narusza art. 47 skoro organ nie poczynił żadnych ustaleń co do prawidłowości wartości tych elementów nieruchomości, które porównane przesądziłyby o jej wartości.

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] sierpnia 2001 r., [...] stwierdził nieważność decyzji Komisji Odwoławczej do spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] grudnia 1964 r., nr [...] oraz decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] maja 1964 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w sprawie stwierdził, że wycena gruntu była błędna ale i nie było również możliwe zastosowanie art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., ze względu na brak możliwości określenia rzeczywistej wartości gruntu. Przyjęcie błędnej wyceny gruntów wobec zastosowania art. 47 tej ustawy należało uznać za rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 KPA. Nie znajduje bowiem prawnego uzasadnienia przyjęcie przez biegłego założenia że wartość przedmiotowego gruntu jest niższa od najniższych cen nieruchomości kształtujących się na obrzeżach G. Poza tym, biegli w opinii z dnia [...] listopada 1964 r. nie uzasadnili przyjęcia 50% stopnia zużycia dwóch obiektów bez szczegółowego rozliczenia na poszczególne elementy, co wskazuje na dowolność w ocenie stopnia zużycia obiektów. O rażącym naruszeniu art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. świadczył również brak w opiniach szczegółowego uzasadnienia. Odnosząc się do złożonego oświadczenia rzeczoznawcy majątkowego S. P. organ stwierdził, że oświadczenie to nie może być dowodem w sprawie bo nie odnosi się do przepisów prawa lecz do przyjętych zwyczajowo zasad sztuki wyceny, co pozostaje w kolizji z art. 157 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 263, poz. 2603 ze zm.) oraz oceną prawną Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z powyższych względów również rażąco naruszyła prawo decyzja wywłaszczeniowa organu drugiej instancji.

Miasto G. wniosło o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] marca 2002 r., nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] sierpnia 2001 r. W uzasadnieniu wskazał, że w wyroku z dnia 23 stycznia 2001 r. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przyjęcie ceny 1 m2 gruntu w centrum miasta niższej niż położonego na obrzeżach miasta stanowi rażące naruszenie art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Organ podzielił pogląd Sądu, że opinia stanowiąca podstawę do ustalenia wysokości nakładów nie jest wystarczająca aby uznać, że art. 47 tej ustawy znajdował zastosowanie w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości i prowadził do jej wywłaszczenia. Przedstawione zaś obecne opinie o wartości nieruchomości nie mogą sanować uchybień organów popełnionych w 1964 r.

Od powyższej decyzji Miasto G. wniosło skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, żądając uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu podniesiono, że organ nadzoru błędnie pojmuje znaczenie pojęcia "związania organu oceną prawną wyrażoną w wyroku sądu". Ocena prawna to wyjaśnienie istotnych treści przepisów prawnych i ich zastosowanie w konkretnym przypadku, nie obejmująca wskazań co do dalszego postępowania, które nie kształtują przyszłego rozstrzygnięcia organu i nie mogą krępować organu przy ocenie dowodów. Oceny tej nie można odrywać od materiału dowodowego sprawy. Organ pominął te fragmenty uzasadnienia które wskazywały na uchybienia organu pierwszej instancji. Ocena prawna wyrażona przez Sąd, iż wartość gruntu nie mogła być ustalona w postępowaniu wywłaszczeniowym, bo jedna z wartości była niewiadomą, niemożliwą do porównania nie może wiązać organu bez przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, ponieważ byłaby w sprzeczności ze stanowiskiem Sądu co do popełnionych przez organ uchybień. Ocena prawna Naczelnego Sądu Administracyjnego odnosi się tylko do nieprawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego i nie stanowi o braku konieczności przeprowadzenia takiego postępowania. Organ naruszył także przepisy art. 7, 77 § 1, 80 i 107 KPA, ponieważ nie ocenił zgłaszanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dowodów i je pominął, mimo że Sąd ustalił, że organ nie poczynił ustaleń czym kierowali się biegli przyjmując określoną w operacie wartość nieruchomości chociaż zgłoszone dowody wskazywały czynniki mające wpływ na wartość gruntu i prawidłowość jej obliczenia, co potwierdzają przede wszystkim postanowienia planu miejscowego. Poza tym wskazano, że organ naruszył przepisy art. 10 i art. 61 KPA, ponieważ nie ustalił kręgu uczestników postępowania pomijając spadkobierców H. N. – następców prawnych dawnego właściciela wywłaszczanej nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o oddalenie skargi i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

W odpowiedzi na skargę G. N., G. T., Z. T., J. T., J. T., J. S., E. W. wnieśli o oddalenie skargi. W uzasadnieniu strony podniosły, że Miasto G. nie było uprawnione do opierania skargi na zarzucie naruszenia przez zaskarżoną decyzję praw innej strony związanych z brakiem jej udziału w postępowaniu administracyjnym. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia przez organ art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) wskazano, że Naczelny Sąd Administracyjny dokonując oceny prawnej stwierdził, że w sytuacji gdy chociażby jedna z wartości elementów wskazanych w art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. jest niewiadomą, z uwagi na to, że grunt podlegał wyłączeniu z obrotu, co świadczyło o braku możliwości ustalenia jego rzeczywistej wartości, przepis ten nie mógł być zastosowany w postępowaniu wywłaszczeniowym. Sąd stwierdził bowiem, że przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. nie zawierały wskazań co do sposobu wyceny gruntów w sytuacjach określonych w art. 47 tej ustawy, a jedyną dopuszczalną metodą była metoda porównawcza, która nie mogła być zastosowana wobec gruntu wyłączonego z powszechnego obrotu. W tej sytuacji przedstawione przez skarżącego dowody w postępowaniu nadzorczym, w szczególności dowód z opinii biegłego E. C. sporządzonej według metodologii z 2001 r. nie miał znaczenia dla oceny decyzji wydanej w 1963 r., zwłaszcza, że ówczesne przepisy prawne nie przewidywały metodologii szacowania nieruchomości wyłączonych z obrotu. Pogląd Sądu co do zastosowanej metody porównawczej i braku możliwości zastosowania w sprawie art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. był dla organów wiążący, a zatem przedłożone w sprawie wnioski dowodowe skarżącego nie mogły zmierzać do zakwestionowania stanowiska Sądu. Zdaniem uczestników zgłoszony przez Miasto G. dowód z kosztorysu kapitalnego remontu budynku nie mógł mieć znaczenia dla sprawy, ponieważ został sporządzony dziewięć lat przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej. Natomiast istotny dowód w sprawie stanowią opinie biegłych Z. K. i W. W. Opinie te potwierdzają bowiem, że w centrum G. istniał prywatny obrót nieruchomościami na obszarach które nie podlegały zakazowi obrotu, a ceny dla gruntów budowlanych kształtowały się w granicach 50-75 zł za 1 m2. Oznacza to że zawarte w opinii S.K. i C. J. stwierdzenie o braku takiego obrotu, uzasadniające konieczność zastosowania dla porównania cen nieruchomości z obrzeży miasta było nieprawdziwe, co świadczy o zaistnieniu w sprawie przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 6 KPA. Jeżeli zaś chodzi o ogólny plan zagospodarowania przestrzennego, nie można uznać, że pozwala on na ustalenie rzeczywistej wartości przedmiotowej nieruchomości gruntowej, skoro tylko ustalenia planu szczegółowego mogły stanowić o przeznaczeniu określonej działki. Planu szczegółowego dla obszaru przedmiotowej nieruchomości w latach 1963-1965 nie było. Poza tym z treści uchwały Wojewódzkiej Rady Narodowej z 20 sierpnia 1962 r. oraz załączonej doń mapki nie wynika wprost aby przeznaczeniem spornej nieruchomości miałaby być zieleń. Również w opinii szacunkowej będącej podstawą wydania decyzji z 1964 r. biegli nie wskazali na takie przeznaczenie tej nieruchomości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 września 2004 r., sygn. I SA 855/02 uchylił decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] marca 2002 r. oraz decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] sierpnia 2001 r. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organ nadzoru nie ustalił spadkobierców po H. W., a ustalając krąg uprawnionych nie odniósł się do postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] października 1975 r., sygn. akt [...] w kontekście brzmienia art. 959 i 961 KC. W postępowaniu nie brali udziału spadkobiercy A. C. Należało również ustalić, czy H. K. to ta sama osoba co H. N.

G. N., G. T., Z. T., J. T., J. T., J. S., E. W., T. S., R. S., E. T., A. K., M. S., M. N., A. Z., A. Z. i F. N. wnieśli skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. I OSK 911/05 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 września 2004 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazał, że w sprawie wymagało ustalenia, czy Gmina Miasto G. ma własny interes prawny wypływający z prawa własności części nieruchomości położonej przy ul. B. [...]. W aktach sprawy brak decyzji komunalizacyjnej, odpisu z księgi wieczystej, a podjęte decyzje nie wskazywały G. jako właściciela przedmiotowej nieruchomości. Decyzje doręczano Prezydentowi Miasta G. jako wykonującemu zadania starosty, co wskazywałoby, że reprezentował on Skarb Państwa. Poza tym Sąd uznał, że naruszono prawa procesowe uczestników postępowania w zakresie prawa do obrony, ponieważ kwestionować naruszenie praw procesowych może tylko podmiot którego prawa zostały naruszone, co ma znaczenie przy wykładni art. 145 § 1 lit. b i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Naruszenie prawa do czynnego udziału w postępowaniu jest podstawą do uchylenia decyzji, jeżeli naruszenie praw procesowych mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W razie gdy decyzja jest zgodna z żądaniem stron wywodzenie podstaw naruszenia praw procesowych strony stanowi naruszenie prawa w zakresie podstaw uwzględnienia skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Kierując się oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r. w pierwszej kolejności należało wskazać, że Gmina Miasto G. jest osobą legitymowaną do wniesienia skargi w sprawie zakończonej decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] marca 2002 r. ponieważ jej interes prawny wynika z prawa własności działek nr [...], [...] i [...] (powstałych z wydzielonej działki nr [...]) nabytego na podstawie decyzji komunalizacyjnych, co potwierdza pismo Urzędu Miasta G. z dnia [...] listopada 1997 r., nr [...] oraz załączone do akt sądowych odpisy z ksiąg wieczystych nr: [...] i [...]. Jeżeli zaś chodzi o podniesioną w powyższym wyroku kwestię naruszenia praw procesowych części spadkobierców po J. T., Sąd uznał, że pozbawienie ich czynnego udziału w postępowaniu nadzorczym nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji Odwoławczej do spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] grudnia 1964 r. oraz decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] maja 1964 r. o wywłaszczeniu nieruchomości za odszkodowaniem. Zarzut tego rodzaju, podnoszony przez skarżącego nie mógł więc skutkować uchyleniem decyzji nadzorczych przez sąd administracyjny pierwszej instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w związku z lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jedynie spadkobiercom danego właściciela nieruchomości, którzy nie brali udziału w postępowaniu nadzorczym przysługuje prawo postawienia organowi administracji publicznej zarzutu naruszenia praw strony, o których mowa w przepisach art. 10 § 1, art. 61 § 4, art. 73, art. 78 §1, art. 79, art. 81, art. 86 i art. 109 §1 KPA, co mogło być ocenione jako ciężka wada postępowania, na podstawie której można żądać wznowienia postępowania nadzorczego z art. 145 § 1 pkt 4 KPA, pod warunkiem, że postępowanie to zakończyło się decyzją niekorzystną dla spadkobierców J. T. bez własnej winy pozbawionych udziału w sprawie. Tym niemniej organ nadzoru winien prowadzić postępowanie w sposób umożliwiający realizację przez wszystkie strony praw procesowych.

Przechodząc do oceny decyzji wydanych przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast należy zauważyć, że sprawa dotycząca stwierdzenia nieważności decyzji Komisji Odwoławczej do spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] grudnia 1964 r. oraz decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] maja 1964 r. była już przedmiotem kontroli sądu administracyjnego.

Wobec tego należało przede wszystkim ocenić, czy decyzje Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] sierpnia 2001 r. oraz z dnia [...] marca 2002 r. zostały wydane z uwzględnieniem oceny prawnej zawartej w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 2001 r., która wiąże również i Sąd rozpoznający niniejszą sprawę. Trzeba bowiem pamiętać, że zgodnie z art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) ocena prawna wyrażona w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r. wiąże w sprawie wojewódzki sąd administracyjny oraz organ, którego działanie były przedmiotem zaskarżenia.

Przy czym, w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że przez ocenę prawną należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, dotyczący dokonanej wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, jak też zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 maja 2004 r., sygn. akt II SA 1221/03, LEX nr 146754). Ocena prawna może również dotyczyć braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy (por. wyrok NSA z dnia 29 lipca 1999 r., sygn. akt IV SA 1177/97, LEX nr 47301).

Z akt sprawy wynika, że Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 stycznia 2001 r. uchylił decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] maja 1999 r. oraz decyzję tego organu z dnia [..] grudnia 1998 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Komisji Odwoławczej do spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] grudnia 1964 r. oraz decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] maja 1964 r. stwierdzając, że organ nadzoru naruszył przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelny Sądzie Administracyjnym), ponieważ wbrew nakazowi wynikającemu z art. 7 KPA nie poczynił żadnych ustaleń co do prawidłowości przyjętych w postępowaniu wywłaszczeniowym wartości tych elementów nieruchomości, które porównane ze sobą przesądziłyby o jej wywłaszczeniu, w szczególności nie dokonał analizy wyników szacowania nieruchomości metodą porównawczą, nie zbadał, czy i jakie znaczenie dla wyceny miał fakt przeznaczenia baraków do rozbiórki, nie poddał analizie przyjętego przez biegłych procentu zużycia ani cennika szacowania budynków, wpływających na wartość baraków, nie poczynił ustaleń dlaczego w wycenie gruntu przyjęto cenę najniższą kształtującą się w obrocie na peryferiach, dlaczego jeszcze ją obniżono i z jakiej przyczyny obniżono ją o taką a nie inną wielkość. Sąd przyjął, że w świetle powyższych uchybień nie było uzasadnione uznanie, że decyzja wywłaszczeniowa nie narusza art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Warto podkreślić, że oprócz spornych kwestii dotyczących szacowania gruntu i budynku Sąd zwrócił uwagę, iż w postępowaniu nadzorczym dotyczącym decyzji opartej na przepisie art. 47 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości ocenie organu powinno podlegać również zaistnienie wskazanych w tym przepisie warunków. W kontekście wskazanych wyżej uchybień postępowania dowodowego Sąd wyraził pogląd, że zastosowanie art. 47 tej ustawy sprowadzało się w istocie do porównania wartości budowli i wartości pozostałej części nieruchomości. Natomiast to, że w momencie wywłaszczenia nie odbywał się prywatny obrót nieruchomościami położonymi w centrum miasta z powodu administracyjnych zakazów nie oznacza, że wartość gruntu w centrum jest niższa niż gruntu poza tym obszarem gdzie obrót taki jest dozwolony. Niemożność ustalenia ceny rynkowej gruntu wobec braku odniesienia oznacza że ustalona przez biegłego wartość jest nierzeczywista i przypadkowa, a zatem nie mogła być ustalona w postępowaniu wywłaszczeniowym, bowiem jedna z wartości z art. 47 do porównania była niewiadomą, a więc niemożliwą do porównania. W tej sytuacji przyjęcie do ustalenia wartości gruntu w centrum miasta ceny niższej niż gruntu na peryferiach nie można uznać, jak to uczynił organ nadzoru za działanie zgodne z art. 47. Przyjęcie takiego założenia do wyceny jest błędne bowiem uzyskana w ten sposób wartość gruntu nie odzwierciedla jego rzeczywistej wartości.

Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, że Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast przy ponownym rozpoznaniu sprawy nie uwzględnił w pełnym zakresie oceny prawnej Naczelnego Sądu Administracyjnego, w szczególności dotyczącej braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy. Organ ten nie poczynił bowiem żadnych ustaleń co do prawidłowości przyjętych w postępowaniu wywłaszczeniowym wartości tych elementów nieruchomości, które porównane ze sobą przesądziłyby o jej wywłaszczeniu, w szczególności nie dokonał analizy wyników szacowania nieruchomości metodą porównawczą, nie zbadał, czy i jakie znaczenie dla wyceny miał fakt przeznaczenia baraków do rozbiórki, nie poddał analizie przyjętego przez biegłych cennika szacowania budynków, wpływających na wartość baraków, nie poczynił ustaleń dlaczego w wycenie gruntu przyjęto cenę najniższą kształtującą się w obrocie na peryferiach, dlaczego jeszcze ją obniżono i z jakiej przyczyny obniżono ją o taką a nie inną wielkość. Poza tym organ nadzoru nie ocenił, na jakiej podstawie i czy prawidłowo organy właściwe do spraw wywłaszczenia przyjęły wystąpienie w sprawie przewidzianego w art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. wymogu wzniesienia przez byłe władze okupacyjne baraków znajdujących się na działce nr [...] (użytkowanych jako budynek [...] i [...]).

W ocenie Sądu za niewystarczające do merytorycznego załatwienia sprawy należało uznać powołanie się przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast na wiążącą organ ocenę prawną dotyczącą interpretacji i zakresu zastosowania w sprawie przepisu art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., tj. brak możliwości załatwienia sprawy wywłaszczeniowej w oparciu o art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. wobec niemożności określenia rzeczywistej wartości gruntów oraz nieprawidłowość wyceny biegłych, z uwagi na to, że wartość przedmiotowego gruntu jest niższa od najniższych cen nieruchomości kształtujących się na obrzeżach G. Ograniczenie się przez organ nadzoru do wskazania, iż biegli w opinii z dnia [...] listopada 1964 r. nie uzasadnili przyjęcia 50% stopnia zużycia dwóch obiektów bez szczegółowego rozliczenia na poszczególne elementy, co wskazuje na dowolność w ocenie stopnia zużycia obiektów oraz nie zawarli w opiniach szczegółowego uzasadnienia nie było wystarczające do uznania, że decyzja Komisji Odwoławczej do spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] grudnia 1964 r. oraz decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] maja 1964 r. zostały wydane z rażącym naruszeniem art. 47 i art. 21 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Trzeba bowiem zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniu z dnia 23 stycznia 2001 r. nie stwierdził, że decyzje organów wywłaszczeniowych oparte na opiniach szacunkowych biegłych zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa. W wyroku tym Sąd szczegółowo wskazał uchybienia organów nadzoru dotyczące niepełnej oceny opinii szacunkowych i na ich podstawie sformułował pogląd dotyczący prawidłowości ich sporządzenia, który miał pomóc organowi przy ponownym badaniu kwestii dopuszczalności i prawidłowości oceny szacowania w postępowaniu wywłaszczeniowym rzeczywistej wartości gruntu w relacji do wartości znajdujących się na nim budynków. Zdaniem Sądu ocena prawidłowości szacowania wartości gruntu i budynków w postępowaniu nadzorczym winna zostać dokonana przez powołanego w tym celu biegłego, który oceniłby prawidłowość opinii szacunkowych z dnia [...] listopada 1962 r. i z dnia [...] lutego 1964 r. nie według dzisiejszych standardów, lecz wymogów stawianych opiniom biegłych na dzień ich sporządzenia, z uwzględnieniem przez biegłego stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartego w orzeczeniu z dnia 23 stycznia 2001 r. Dopiero uzyskanie takiego dowodu pozwoli na dokonanie oceny wartości dowodowej opinii szacunkowych będących podstawą decyzji wywłaszczeniowych w aspekcie wszystkich elementów oceny prawnej Naczelnego Sądu Administracyjnego i ustalenie, czy w sprawie mógł być zastosowany art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., a jeżeli tak to, czy opinie biegłych zostały wykonane zgodnie z wymogami tego przepisu i czy zawierają szczegółowe uzasadnienie, jak tego wymagał art. 21 tej ustawy. W przypadku gdy opinie te okażą się wadliwe organ rozważy, czy z tego powodu decyzje wywłaszczeniowe zostały wydane z naruszeniem prawa i czy naruszenie to ma charakter rażący.

Wypada w tym miejscu podkreślić, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji organ nie jest zwolniony z obowiązku prowadzenia postępowania dowodowego z zastosowaniem środków dowodowych, o których mowa w art. 75 § 1 KPA. W odróżnieniu jednak od postępowania prowadzonego w zwykłym trybie celem postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez organ nadzoru jest jedynie ustalenie, czy kwestionowana w sprawie decyzja (decyzje) została wydana przy wystąpieniu którejś z przesłanek określonych w art. 156 § 1 KPA i czy w sprawie nie wystąpiły przeszkody, o których mowa w § 2 tego przepisu. W postępowaniu nadzwyczajnym nie rozstrzyga się bowiem ponownie o istocie sprawy, dlatego też postępowanie to nie może zmierzać do "naprawienia" uchybień popełnionych przez organ wydający kwestionowaną decyzję.

Wobec tego, że Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast przeprowadził w sprawie postępowanie z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 § 1 KPA w związku z art. 99 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.