Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 628/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-07-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2,3,3a,  art. 24 ust. 4,5
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Nita, Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury, Dorota Kozłowska (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Halina Modliszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lipca 2019 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B., (dalej: ZUS, organ rentowy) decyzją z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm., dalej K.p.a.), po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu składek, utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...] r. nr [...], którą odmówiono J. M. (dalej: zobowiązany, skarżący) umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 152.023,53 zł, w tym:

- składki na Ubezpieczenia Społeczne za okres 12/2000-07/2002, 11/2002-04/2003, 11/2003-12/2005, 12/2006-07/2007, 10/2010, 03/2011-01/2015 i 07/2015-09/2016 w wysokości 67.388,65 zł;

- składki na Ubezpieczenia Zdrowotne za okres 02/2001-06/2001, 10/2001, 01/2002- 07/2002, 11/2002-04/2003, 11/2003-06/2004, 08/2004-05/2005, 08/2005-12/2005, 11/2006-05/2007, 12/2008, 09/2011-12/2011, 03/2012, 10/2012-12/2012, 02/2013- 01/2015, 01/2016-09/2016 w wysokości 17.147,08 zł;

- składki na Fundusz Pracy za okres 06/2004-09/2005, 11/2005-12/2005, 11/2006-05/2007, 01/2009-03/2009, 10/2009, 10/2010 i 03/2011-11/2013 w wysokości 2.660,80 zł;

- odsetki za zwłokę w wysokości 64.739 zł naliczone na dzień 7 listopada 2016 r.;

- koszty upomnienia w wysokości 88 zł.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia ZUS wskazał, że ww. decyzją z dnia [...] r. odmówił zobowiązanemu umorzenia wyżej opisanych należności z tytułu składek, albowiem nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 300, dalej: u.s.u.s., ustawa systemowa). Ponadto zobowiązany nie wykazał, zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego oraz małżonki.

W dniu [...] r., po ponownej analizie sprawy, zapadła decyzja nr [...], mocą której utrzymano w mocy decyzję z dnia [...] r. wobec niespełnienia przez zobowiązanego przesłanek do umorzenia należności.

Organ rentowy zaznaczył, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 20 listopada 2018 r. o sygn. akt I SA/Gl 782/18 uchylił wcześniejszą decyzję z dnia [...] r., gdyż ZUS nie wyjaśnił dokładnie kwestii przedawnienia zaległych składek.

ZUS dokonał więc ponownej analizy sytuacji rodzinnej i materialnej zobowiązanego w oparciu o wszystkie przedłożone do sprawy dokumenty, w tym o oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z dnia 18 kwietnia 2018 r. Zobowiązany od 1 października 2017 r. pobiera emeryturę w kwocie 1.318,96 zł netto miesięcznie, nie posiada on innych źródeł dochodów, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej, gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną, która uzyskuje dochód w kwocie 888 zł miesięcznie. Ponadto zobowiązany jest właścicielem domu, nie posiada innych praw majątkowych, ruchomości, ani wierzytelności. Organ wskazał dalej, że stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem zobowiązany oszacował na łączną kwotę około 540 zł. Ponosi on także koszty leczenia w kwocie 125 zł miesięcznie. Dodatkowo posiada zobowiązania wobec banków, które spłacane są w systemie ratalnym w miesięcznej kwocie 937 zł.

Następnie organ rentowy wskazał na terminy przedawnienia należności z tytułu składek, wynikające z ustawy systemowej, w poszczególnych okresach: od 25 listopada 1998 r., od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2002 r., od 1 stycznia 2003 r. do 30 czerwca 2004 r., od 1 lipca 2004 r. do 19 lipca 2011 r., od 20 lipca 2011 r. do 31 grudnia 2011 r. i od 1 stycznia 2012 r., ale bez odniesienia się do poszczególnych zaległych składek.

ZUS podkreślił, że zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. z 2011 r., Nr 232, poz. 1378), do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu.

Dalej organ rentowy wyjaśnił, że przy określaniu terminu przedawnienia brać należy również pod uwagę ewentualne przerwy, czy zawieszenie biegu przedawnienia. W sprawie zawieszenie biegu terminu przedawnienia spowodowało postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych:

- dotyczących zaległości za okres 12/2000-4/2003 doręczonych [...] r.,

- dotyczących zaległości za okres 11/2003-4/2005 doręczonych [...] r.,

- dotyczących zaległości za okres 5/2005-10/2005 doręczonych [...] r.,

- dotyczących zaległości za okres 12/2006-2/2007 doręczonych [...] r.,

zakończone postanowieniem o umorzeniu postępowania z [...] r., a następnie wszczęte ponownie [...] r. (początek zawieszenia biegu terminu przedawnienia) postępowanie egzekucyjne dotyczące zaległości za okres od 12/2000 do 9/2017).

Ponadto zgodnie z art. 1 ust. 15 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. z 2012 r. poz. 1551) bieg terminu przedawnienia należności, o których mowa w ust. 1, 6, 10 i 12, ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13. W przedmiotowej sprawie bieg terminu zaległości został zawieszony od dnia [...] r. (dzień wpływu wniosku o abolicję) do dnia [...] r. (prawomocnej decyzji o odmowie umorzenia należności na podstawie tych przepisów).

Następnie ZUS podkreślił, że zgodnie z art. 24 u.su.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Powyższy zapis w ustawie obowiązuje od 1 stycznia 2003 r. i został wprowadzony ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U z 2002 r., Nr 241, poz. 2074) i ma zastosowanie do należności nie przedawnionych na dzień wejścia w życie przepisów. Wnioski o hipotekę składane były: 29 listopada 2010 r. obejmujący zaległości za okres 10/2000-10/2009; 27 czerwca 2012 r. obejmujący zaległości za okres 9/2011-4/2012; 10 grudnia 2015 r. obejmujący zaległości za okres 5/2012-10/2015; 16 sierpnia 2018 r. obejmujący zaległości za okres 11/2015-9/2017.

Następnie organ rentowy wypowiedział się w kwestii zastosowania w sprawie art. 24 ust. 5 u.s.u.s., w kontekście uznania przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r.

Zdaniem ZUS powyższe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego zostało wydane tylko i wyłącznie w przedmiocie zgłoszonej skargi konstytucyjnej. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego rozstrzygało zatem wyłącznie o konstytucyjności przepisów art. 33 § 2 w zw. z art. 33 § 1 oraz art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej czyli ustawy, która jest aktem prawnym zawierającym ogólne unormowania prawa podatkowego materialnego i procesowego, odnoszącym się wprost do podatków w rozumieniu art. 6 tej ustawy. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny podniósł, że w dacie wydawania orzeczenia, przepis art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej już nie obowiązywał, natomiast jego treść została zamieszczona - po nowelizacji - w przepisie art. 70 § 8 tej ustawy. Ten ostatni przepis nie był wprawdzie formalnie przedmiotem orzekania, lecz w sposób oczywisty mają do niego zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne, które podniesione zostały w omawianym wyroku. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego uzasadnia to konieczność podjęcia przez ustawodawcę - w ramach realizacji wyroku - działań mających na celu wyeliminowanie z systemu prawnego art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej. Tak zaprezentowane stanowisko Trybunał Konstytucyjny może skłaniać sądy administracyjne do stosowania prokonstytucyjnej wykładni art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, gdyż posiada treść praktycznie tożsamą w porównaniu z tą, jaką posiadał zakwestionowany przez Trybunał art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej.

Niemniej w ocenie organu rentowego, zastosowanie tego rodzaju wykładni w odniesieniu do art. 24 ust. 5 u.s.u.s. jest nieuzasadnione i nie znajduje racjonalnych podstaw, gdyż ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych zawiera przepis art. 31 wskazujący konkretne przepisy Ordynacji podatkowej, które należy stosować do należności z tytułu składek odpowiednio, czyli z uwzględnieniem specyfiki ustawy systemowej. Natomiast w art. 31 u.s.u.s. nigdy nie było odesłania do treści art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, ani też do aktualnego brzmienia art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej. Zatem w odniesieniu do stwierdzonej niezgodności z Konstytucją art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. pozostaje ona bez znaczenia dla należności z tytułu składek, o których mowa w ustawie systemowej. Analogiczne brzmienie art. 24 ust. 5 ustawy systemowej i uznanej za niekonstytucyjną normy art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej nie może być podstawą do uznania, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma zastosowanie do art. 24 ust. 5 u.s.u.s. Zasadą jest bowiem domniemanie konstytucyjności powszechnie obowiązującej i nieuchylonej normy prawnej.

W dalszej kolejności organ rentowy przywołał treść przepisów art. 28 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz.1365, dalej także: rozporządzenie). Stwierdził, iż wobec zobowiązanego nie wystąpiły z oczywistych przyczyn przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4, 4a i 4b ww. ustawy. Nie wystąpiła też przesłanka wymieniona w pkt 3, ponieważ działalność gospodarcza nie została wykreślona tylko zawieszona i jak dotąd nie stwierdzono braku majątku, z którego może być prowadzone postępowanie egzekucyjne. Tym bardziej, że ze świadczenia emerytalnego zobowiązanego prowadzona jest skuteczna egzekucja. Natomiast wystąpiła w okresie od stycznia 2012 r. do maja 2017 r. przesłanka wymieniona w pkt 5 wskazanego przepisu, gdyż postanowieniem z dnia [..] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne. Jednak postepowanie egzekucyjne zostało ponownie wszczęte w dniu [...] r. Ponadto zobowiązany jest właścicielem nieruchomości, na której ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego. Nie zachodzą zatem przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

Odwołując się do treści § 3 rozporządzenia ZUS stwierdził, że w przypadku zobowiązanego przesłanki te nie zachodzą. Zaakcentował, iż reguluje on zobowiązania cywilnoprawne w miesięcznej kwocie 937 zł. Jak podkreślił organ rentowy, od dnia 1 października 2017 r. zobowiązany posiada świadczenie emerytalne, które po dokonanych potrąceniach w kwocie 570,81 zł wynosi 1.318,96 zł. Aktualny dochód w gospodarstwie domowym zobowiązanego (2.207,88 zł) kształtuje się więc na poziomie znacząco wyższym od ustalonego minimum socjalnego dla dwuosobowego emeryckiego gospodarstwa domowego (1.864,72 zł), co potwierdza, że możliwe jest zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych zobowiązanego.

Zdaniem ZUS nie zachodzą także inne przesłanki uzasadniające umorzenie należnych składek w oparciu o przepisy rozporządzenia.

Organ rentowy wskazał także na możliwość spłaty zadłużenia w ratach oraz podkreślił fakt regulowania przez zobowiązanego innych zobowiązań cywilnoprawnych.

W skardze, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, na decyzję ZUS skarżący zwrócił się o ponowne rozpatrzenie jego skargi. Podkreślił, że nie składał żadnego innego wniosku o umorzenie należności składkowych niż ten, który jest przedmiotem sprawy, gdyż czekał na wydanie nowej decyzji po uchyleniu ostatniej decyzji przez Sąd. Nie zgadza się z organem rentowym, aby skorzystał z jakiegokolwiek przywileju, gdyż jego emerytura została naliczona tylko z pracy w państwowych zakładach i z działalności gospodarczej prowadzonej w latach 1977 -2000, a nie jak podał ZUS w latach 1997-2000. Zaznaczył, że ZUS złożył wniosek o ustanowienie hipoteki dopiero po umorzeniu postępowania egzekucyjnego. W ocenie skarżącego ma on zadłużenie wobec organu rentowego, ale z tytułu zaległych składek w okresie od marca 2011 r. do września 2012 r. Na koniec skarżący podkreślił, że ZUS nie wykonał żadnych zaleceń Sądu, nie odniósł się bowiem do przedawnienia, ani też nie wykazał prawidłowej kwoty należności.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że chociaż skarżący nie sformułował konkretnych zarzutów, ani nie podał ich podstawy prawnej to Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: P.p.s.a.) nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który to wyjątek w rozpoznawanej sprawie nie ma zastosowania..

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, że narusza ono prawo i konieczne jest jej wyeliminowanie z obrotu prawnego, gdyż organ rentowy nie w pełni zrealizował zalecenia tutejszego Sądu, wynikające z wyroku z dnia 20 listopada 2018 r., sygn. akt I SA/Gl 782/18. Bezpośrednio naruszył tym art. 153 P.p.s.a., w sposób, który może mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.

Zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Zasada związania organu (oraz sądu) ponownie rozpoznającego sprawę dotyczy zarówno sentencji orzeczenia, jak i jego uzasadnienia, w którym sąd wyraził ocenę prawną zaskarżonego aktu oraz udzielił organom wskazań co do dalszego postępowania. Ocena prawna może dotyczyć zarówno prawa materialnego jak i procesowego. Związanie organu i sądu oceną prawną wyrażoną w wyroku wydanym w danej sprawie oznacza, że przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym nie może on formułować ocen odmiennych od wiążącej go oceny prawnej, ale musi się do niej w pełni zastosować. Sąd natomiast musi konsekwentnie reagować na naruszenie tych zasad przez organ przy rozpoznawaniu skargi na akt wydany po wyroku formułującym ocenę prawną. Innymi słowy, ponownie rozpoznając sprawę sąd administracyjny obowiązany jest do dokonania kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku. Podporządkowanie się wytycznym sądu i wyrażonej przezeń ocenie prawnej jest bowiem głównym kryterium poprawności nowo wydanej decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2018 r., sygn. akt II FSK 1957/16 - wszystkie wyroki powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

I tak z wyroku tutejszego Sądu z dnia 20 listopada 2018 r., sygn. akt I SA/Gl 782/18 wynika, że organ rentowy powinien w uzasadnieniu rozstrzygnięcia przeprowadzić stosowną analizę przedawnienia oraz załączyć do akt administracyjnych niezbędną dokumentację. Konieczne jest ustalenie okresów zawieszenia, czy przerw biegu przedawnienia na podstawie obowiązujących w tym przedmiocie przepisów, które z uwagi na to, że należności objęte przedmiotowym postępowaniem powstały osiemnaście lat temu, były kilkukrotnie zmieniane.

Owszem ZUS w zaskarżonej decyzji odniósł się do kwestii przedawnienia. Na str. 6-8 zawarł teoretyczne rozważania na temat terminów przedawnienia w latach 1998-2012, ale w żaden sposób tych terminów nie odniósł do poszczególnych należności składkowych, co już powoduje, że zalecenia Sądu w tym zakresie nie zostały wykonane. Organ rentowy nie dokonał także analizy okresów zawieszenia biegu terminu przedawnienia pod kątem konkretnych składek. Wskazał tylko, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia spowodowało postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych:

- dotyczących zaległości za okres 12/2000-4/2003 doręczonych [...] r.,

- dotyczących zaległości za okres 11/2003-4/2005 doręczonych [...] r.,

- dotyczących zaległości za okres 5/2005-10/2005 doręczonych [...] r.,

- dotyczących zaległości za okres 12/2006-2/2007 doręczonych [...] r.

Natomiast co do pozostałych zaległości składkowych ZUS się w ogóle nie odniósł. Co istotne postępowanie egzekucyjne zostało zakończone postanowieniem o umorzeniu postępowania z [...] r.

Trzeba jednak zauważyć, że inny jest skutek zawieszenia, a inny przerwania biegu przedawnienia. W przypadku zawieszenia biegu terminu przedawnienia biegnie on dalej, a nie od początku. Zatem w przypadku składek za okres od 12/2000 do 07/2000 oraz od 11/2002 do 12/2002, zgodnie z wówczas obowiązującą treścią art. 24 ust.4 u.s.u.s., należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

Skoro jednak jak wskazał sam organ rentowy tytuły wykonawcze zostały doręczone dopiero w dniu [...] r., to nie doszło w ogóle do przerwania biegu terminu przedawnienia, a termin przedawnienia tych składek wynosił 5 lat.

Już zatem na wskazanym przykładzie widać, jak ważna jest analiza każdego okresu składkowego pod kątem przypisania danej należności do konkretnego tytułu wykonawczego oraz skontrolowanie, kiedy taki tytuł wykonawczy został zobowiązanemu doręczony. Tak więc organ rentowy powinien przeanalizować każdy okres składkowy wymieniany w decyzji pod kątem terminu przedawnienia nie teoretycznie, ale konkretnie, ze wskazaniem wszystkich okoliczności uzasadniających zawieszenie bądź przerwanie biegu terminu przedawnienia, tym bardziej, że już dwie decyzje organu rentowego z tego powodu zostały uchylone przez tut. Sąd.

Co istotne, już w pierwszym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach z dnia 10 października 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 582/17 wiążąco wskazał, że wykładnia art. 24 ust. 5 u.s.u.s. powinna zostać dokonana przez pryzmat zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 40/12 zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących art. 70 § 6 O.p., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 70 § 6 O.p., w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do dnia 31 grudnia 2002 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Obecnie (tj. po zmianach dokonanych przez art. 1 pkt 58 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie innych ustaw), odpowiednikiem tego przepisu jest art. 70 § 8 wskazanej ustawy, którego treść rozszerzona została o zastaw skarbowy.

Co więcej Sąd w wyroku z dnia 20 listopada 2018 r., sygn. akt I SA/Gl 782/18, wskazał, że orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, że stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny cecha niekonstytucyjności odnosi się także do art. 70 § 8 O.p. w brzmieniu obowiązującym na dzień ustanowienia hipoteki. Można więc w tej sytuacji mówić o oczywistej niezgodności z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP także art. 70 § 8 O.p. w zakresie, o którym mowa w omawianym orzeczeniu Trybunału. Tak więc mając na uwadze stanowisko Trybunału Konstytucyjnego należy stwierdzić, że ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości skarżącego nie wyklucza przedawnienia zobowiązań zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia należności biegnie na zasadach ogólnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 czerwca 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 160/17).

Natomiast, zdaniem ZUS, skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego został wydany tylko i wyłącznie w przedmiocie zgłoszonej skargi konstytucyjnej to nie ma on zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Ponadto zastosowanie tego rodzaju wykładni w odniesieniu do art. 24 ust. 5 u.s.u.s. jest w ocenie organu rentowego nieuzasadnione i nie znajduje racjonalnych podstaw, gdyż ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych zawiera przepis art. 31 wskazujący konkretne przepisy Ordynacji podatkowej, które należy stosować do należności z tytułu składek odpowiednio, czyli z uwzględnieniem specyfiki ustawy systemowej. Natomiast w art. 31 u.s.u.s. nigdy nie było odesłania do treści art. 70 § 6 ani też do aktualnego brzmienia art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej. Zatem w odniesieniu do stwierdzonej niezgodności z Konstytucją art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. pozostaje ona bez znaczenia dla należności z tytułu składek, o których mowa w ustawie systemowej.

Dokonując takiej wykładni przepisów prawa organ rentowy nie tylko nie uwzględnił wykładni prawa zaprezentowanej de facto w obu wyrokach tut. Sądu, co już powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji, z uwagi na treść art. 153 P.p.s.a., ale także dokonał wykładni błędnej. Zgodnie bowiem z art. 26 ust. 4 u.s.u.s. do hipoteki, o której mowa w ust. 3-3c, z uwzględnieniem ust. 5, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, dotyczące hipoteki przymusowej. Z kolei art. 31 u.s.u.s. wskazuje jakie przepisy Ordynacji podatkowej stosuje się odpowiednio do należności z tytułu składek. Wśród przepisów tych wymieniono art. 59 § Ordynacji podatkowej, który dotyczy wygaśnięcia zobowiązania na skutek przedawnienia. Zatem przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne powoduje wygaśnięcie zobowiązania z tego tytułu, co oznacza, że po upływie okresu przedawnienia nie ma w ogóle możliwości ich dochodzenia.

Reasumując, organ rentowy nie zastosował się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w prawomocnym wyroku Sądu z dnia 20 listopada 2018 r., sygn. akt I SA/Gl 782/18, czym naruszył zasadę wynikającą z art. 153 P.p.s.a. Działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, a skoro tak to zaskarżone rozstrzygnięcie nie mogło się ostać w obrocie prawnym.

Zdaniem Sądu zgromadzony materiał dowodowy w dalszym ciągu nie pozwala dokonać jednoznacznego ustalenia, w jakiej wysokości należności istnieją i czy odsetki za zwłokę zostały określone w sposób prawidłowy. Ponadto to organ rentowy powinien zbadać dokładnie terminy przedawnienia poszczególnych składek w taki sposób, aby ani skarżący, ani ewentualnie Sąd nie mieli wątpliwości. Natomiast takich ustaleń nie może poczynić Sąd, gdyż nie rozstrzyga on merytorycznie tylko dokonuje kontroli legalności zaskarżonej decyzji.

Natomiast organ rentowy dokonał prawidłowej oceny przesłanek umorzenia określonych w art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s., jak również w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Należy bowiem zgodzić się z ZUS, że sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, skoro aktualnie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne i ściągane są zaległe składki z emerytury skarżącego. Brak jest również podstaw do umorzenia składek w oparciu o przepisy rozporządzenia. Jak wskazał organ rentowy opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, gdyż dochód w gospodarstwie domowym zobowiązanego (2.207,88 zł) kształtuje się na poziomie wyższym od ustalonego minimum socjalnego dla dwuosobowego emeryckiego gospodarstwa domowego. Ponadto skarżący nie poniósł żadnych strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (zobowiązany aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej). Również nie zachodzi przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt. 3 rozporządzenia, gdyż przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny nie pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (zobowiązany pobiera emeryturę).

Zatem w rozpoznawanej sprawie organ rentowy nie naruszył przepisów postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1-3a u.s.u.s. i w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Organ rentowy miał prawo do sformułowania oceny, że jakkolwiek sytuacja finansowa skarżącego jest trudna to można przyjąć, że w dłuższym okresie czasu (np. w układzie ratalnym) spłata składek będzie możliwa, tym bardziej, że reguluje on zobowiązania wobec banku.

Sąd nie znalazł więc podstaw, aby kwestionować poczynione przez ZUS ustalenia i wyciągnięte na ich podstawie wnioski w powyższym zakresie. Podkreślenia wymaga, że zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania.

Rozpoznając sprawę ponownie organ rentowy w całości uwzględni ocenę prawną oraz wskazania zawarte w niniejszym wyroku, tak aby po raz kolejny nie naruszyć treści art. 153 P.p.s.a.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.