Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1549/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 61a § 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 210, art. 209 i art. 151
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia NSA Joanna Banasiewicz sędzia del. WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Chustecka po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2015 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 listopada 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 525/14 w sprawie ze skargi G. L. na postanowienie Prezesa Rady Ministrów z dnia 8 stycznia 2014 r. nr SDT. 770-131(4)/12/13/14 w przedmiocie odmowy przyznania renty specjalnej oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

U Z A S A D N I E N I E:

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 6 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Wa 525/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalił skargę G. L. na postanowienie Prezesa Rady Ministrów z dnia 8 stycznia 2014 r. nr SDT.770-131(4)/12/13/14 w przedmiocie odmowy przyznania renty specjalnej.

Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku przedstawił następujący stan faktyczny sprawy:

Skarżąca, G. L., wystąpiła z wnioskiem z 17 lipca 2012 r. do Prezesa Rady Ministrów o przyznanie emerytury specjalnej. Wniosek został uzasadniony bardzo trudną sytuacją bytową i życiową. Wnioskująca wskazała, że jest nauczycielem po studiach podyplomowych, ma 57 lat i pozostaje w bardzo trudnej sytuacji materialnej z powodu "niewłaściwie działającego polskiego prawa, które uniemożliwiło jej pracę". Podała, że od 1998 r. utrzymuje się z zasiłku z opieki społecznej wynoszącego 238 zł miesięcznie. Zdaniem wnioskującej wskazana sytuacja wynika z bezprawnego działania szkoły, która pozbawiła ją pracy, jako nauczyciela, a następnie sądów, wydających wyroki z naruszeniem prawa, które "nigdy nie przeprowadziły właściwego procesu przeciwko winnej szkole". Wskazała, że Sąd Pracy nigdy nie badał dokumentów mających istotny wpływ na wynik sprawy i wydany wyrok. Podniosła również, że przez 15 lat uniemożliwiano jej powrót do pracy w szkole, co spowodowało, że nie ma stażu pracy wymaganego do nabycia prawa do emerytury.

Po rozpatrzeniu wniosku z 17 lipca 2012 r. Prezes Rady Ministrów, decyzją z 28 listopada 2012 r. odmówił przyznania skarżącej świadczenia specjalnego na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Prezesa Rady Ministrów z 17 stycznia 2013 r. Organ uznał, iż z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby w sprawie była spełniona jedna z przesłanek mogących uzasadnić przyznanie świadczenia specjalnego, a więc aby były podstawy do przyznania skarżącej renty specjalnej. Sama bowiem trudna sytuacja bytowa skarżącej, spowodowana brakiem własnych źródeł dochodu, w tym wynagrodzenia za pracę, na co niewątpliwie wpływ ma też sytuacja na rynku pracy, nie stanowi okoliczności szczególnej w rozumieniu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Okolicznością taką w ocenie organu nie jest też brak prawa do emerytury wynikający z faktu, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków niezbędnych do przyznania prawa do tego świadczenia w zwykłym trybie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi G. L. na powyższą decyzję, wyrokiem z 22 sierpnia 2013 r., II SA/Wa 381/13, skargę tę oddalił, a następnie Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z 28 lutego 2014 r., I OSK 2887/13, oddalił skargę kasacyjną, złożoną od tego wyroku.

Natomiast postanowieniem z 3 lipca 2013 r., sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w Warszawie [...] Wydział Ubezpieczeń Społecznych uznał się niewłaściwym w sprawie i przekazał ww. pozew Prezesowi Rady Ministrów, przyjmując, że jest on właściwy do przyznania, w oparciu o art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, świadczenia specjalnego.

Jednocześnie pismem z 1 lipca 2012 r. zatytułowanym "pozew" skarżąca zwróciła się do Sądu Okręgowego w Warszawie [...] Wydział Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie tego samego świadczenia.

Postanowieniem z 25 października 2013 r., na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., Prezes Rady Ministrów odmówił wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku skarżącej z 1 lipca 2012 r. o przyznanie emerytury specjalnej na podstawie art. 82 ust. 1 ww. ustawy.

Organ zważył, że w uzasadnieniu wniosku z 17 lipca 2012 r. o przyznanie emerytury specjalnej oraz w piśmie zatytułowanym "pozew", skierowanym do Sądu Okręgowego w Warszawie, skarżąca powołała te same okoliczności, które zostały już wzięte pod uwagę przy wydawaniu ostatecznej decyzji Prezesa Rady Ministrów z 17 stycznia 2013 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia specjalnego.

Odwołując się do treści art. 61 a §1 k.p.a. organ wskazał, że zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie stanowi inną uzasadnioną przyczynę odmowy wszczęcia postępowania.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca wyraziła przekonanie, że są podstawy do przyznania wnioskowanego świadczenia, zaznaczając jednocześnie, że wniosku nie kierowała do Prezesa Rady Ministrów, lecz do Sądu.

Postanowieniem z 8 stycznia 2014 r. Prezes Rady Ministrów utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, zwracając uwagę, iż skarżąca nie wskazała żadnych okoliczności, na które nie powołała się w swoim wniosku o przyznanie świadczenia specjalnego skierowanym do Prezesa Rady Ministrów i w piśmie zatytułowanym "pozew" przekazanym organowi przez Sąd Okręgowy, a więc okoliczności, które nie były brane pod uwagę przy wydawaniu ostatecznej decyzji Prezesa Rady Ministrów z 17 stycznia 2013 r. odmawiającej przyznania świadczenia specjalnego.

Organ uznał, że pomiędzy sprawą zakończoną decyzją Prezesa Rady Ministrów z 17 stycznia 2013 r. a niniejszą sprawą zachodzi tożsamość podmiotowa i przedmiotowa, a sprawa oparta jest na tej samej podstawie prawnej i faktycznej oraz na tożsamych żądaniach wnioskodawcy. Kierowanie żądania dotyczącego sprawy już wcześniej rozstrzygniętej stanowi natomiast – w ocenie organu – "uzasadnioną przyczynę", o której mowa w art. 61 a K.p.a., co uzasadnia odmowę wszczęcia postępowania.

W skardze na powyższe postanowienie, która wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca wskazała, że niniejsza sprawa nie jest tożsama z żadną inną sprawą, dotyczy innego okresu i innych okoliczności, faktów, zdarzeń niż te, na które powołuje się organ w postanowieniu z 8 stycznia 2014 r. Zdaniem skarżącej są podstawy do przyznania jej wnioskowanego świadczenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoje dotychczasowe stanowisko i zwracając szczególną uwagę na niezmieniony stan faktyczny występujący w sprawach prowadzonych z wniosków skarżącej, jak również na tożsamy stan prawny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalając skargę, stwierdził, że zgodnie z dyspozycją art. 61a §1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 kpa (żądanie strony na podstawie, którego wszczyna się postępowanie administracyjne) zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przesłanki odmowy wszczęcia postępowania można usystematyzować według kryterium podmiotowego i przedmiotowego. Uwzględnić należy ponadto inne przyczyny, których wystąpienie uzasadnia odmowę wszczęcia postępowania.

Sąd podał, że w doktrynie do takich innych uzasadnionych przyczyn zalicza się m. in. żądanie dotyczące sprawy rozstrzygniętej już decyzją lub w której prowadzone jest postępowanie (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2012, s. 299).

Sąd podkreślił, że tożsamość sprawy uzasadniająca odmowę wszczęcia postępowania w sprawie zachodzi jedynie wówczas, gdy w sprawach tych występują te same podmioty, dotyczą one tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym.

W ocenie Sądu słusznie organ przyjął, że taka sytuacja występuje w przedmiotowej sprawie, która jest tożsama ze sprawą zakończoną prawomocną decyzją Prezesa Rady Ministrów z 17 stycznia 2013 r.

Sąd wskazał, że skarżąca w tym samym czasie zainicjowała dwa postępowania o przyznanie świadczenia specjalnego na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.).

Żądanie swoje skierowała do Prezesa Rady Ministrów (pismem z 1 lipca 2012 r., wnioskiem z 17 lipca 2012 r.) i do Sądu Okręgowego w Warszawie [...] Wydział Ubezpieczeń Społecznych (pozew z 1 lipca 2012 r.), określając w pozwie, jako stronę pozwaną Premiera Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd uznał się w tej sprawie niewłaściwym i postanowieniem z 3 lipca 2013 r. sprawę przekazał do rozpatrzenia Prezesowi Rady Ministrów. Sąd powszechny zważył, że sprawa nie należy do zakresu ubezpieczeń społecznych, a skoro skarżąca domaga się przyznania emerytury specjalnej na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, to właściwym do jej rozpatrzenia w trybie postępowania administracyjnego jest organ wskazany w tym przepisie.

W ocenie Sądu, z przywołanych okoliczności jednoznacznie wynika, że w sprawie rozstrzygniętej decyzją Prezesa Rady Ministrów z 17 stycznia 2013 r. i w sprawie niniejszej następuje tożsamość podmiotowa (ten sam podmiot skarżący i organ) oraz tożsamość przedmiotu sprawy (świadczenie specjalne przewidziane w art. 82 ust. 1 ww. ustawy). Zmianie nie uległ również stan prawny, czyli art. 82 ust. 1 ww. ustawy, który nie podlegał nowelizacji od momentu wejścia w życie przedmiotowej ustawy. Niezmieniony pozostał również stan faktyczny sprawy.

Jak podał Sąd, w sprawie zakończonej decyzją z 17 stycznia 2013 r., skarżąca swój wniosek uzasadniała trudną sytuacją bytową i życiową. Podała, że jest nauczycielem po studiach podyplomowych, który został pozbawiony pracy w wyniku bezprawnego działania szkoły, które to działanie zostało zatwierdzone przez sądy wydające wyroki z naruszeniem prawa. Podniosła również, iż przez 15 lat uniemożliwiano jej powrót do pracy w szkole, co spowodowało, że nie ma stażu pracy wymaganego do nabycia prawa do emerytury.

Natomiast w pozwie kierowanym do sądu powszechnego, skarżąca wskazała, że w 1998 r. została bezprawnie pozbawiona pracy jako nauczyciel i pomimo złożonego pozwu do sądu pracy, nie została do pracy przywrócona. Sądy i prokuratura przez 15 lat uniemożliwiały jej powrót do pracy, a nie dokonując właściwych działań prawnych wobec szkoły, uniemożliwiły jej wypracowanie prawa do normalnej emerytury.

Analiza wniosku skarżącej z 17 lipca 2012 r., jak również późniejszych ustaleń organu dokonanych w postępowaniu zainicjowanym tym wnioskiem, a także argumentacji skarżącej zawartej w "pozwie" z 1 lipca 2012 r. prowadzi w ocenie Sądu do wniosku, że skarżąca wskazuje na te same okoliczności oraz w ten sam sposób przedstawia swoją sytuację życiową, materialną. Znamienne jest przy tym, że wniosek do organu i pozew do Sądu sporządzone i złożone zostały w odstępie kilkunastu dni. W rzeczywistości są to wnioski tożsame, tylko skierowane do różnych podmiotów. Za prawidłowością takiego wniosku, jak wskazał Sąd I instancji, przemawia wystąpienie przez skarżącą o zawieszenie postępowania sądowego do czasu rozpatrzenia sprawy przez Prezesa Rady Ministrów, co świadczy to o tym, iż skarżąca traktowała oba toczące się postępowania, jako postępowania analogiczne i równoległe. Nie można zatem mówić o zmianie stanu faktycznego, zwłaszcza gdy zważy się, że w obu wnioskach skarżąca odnosi się do zdarzeń, które miały miejsce w przeszłości. Okoliczności te, to nieuzasadnione – zdaniem skarżącej – zwolnienie z pracy i nieskuteczne próby sądowego podważenia rozstrzygnięć zakładu pracy, co w konsekwencji doprowadziło do niewypracowania okresu wymaganego do uzyskania emerytury. Skarżąca powołuje się nadto na ciężką sytuację materialną i życiową wynikającą z utraty pracy i braku możliwości podjęcia nowego zatrudnienia.

Zdaniem Sądu, powyższe jednoznacznie wskazuje, że stan faktyczny w jego kluczowych elementach, mających istotne znaczenie prawne, w obu sprawach jest taki sam. Jak wskazał Sąd, skarżąca twierdząc, że w sprawie występują nowe okresy, okoliczności i fakty, nie precyzuje, jakie nowe okoliczności i fakty miałyby w sprawie wystąpić.

Uwzględniając przytoczone okoliczności, Sąd, jako prawidłowe ocenił stanowisko organu, że zaistniały przesłanki uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania w sprawie przyznania stronie świadczenia specjalnego przewidzianego w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Żądanie skarżącej określone we wniosku z 1 lipca 2012 r. (w pozwie skierowanym przeciwko Prezesowi Rady Ministrów) dotyczy bowiem sprawy rozstrzygniętej już decyzją Prezesa Rady Ministrów z 17 stycznia 2013 r. Jak uznał Sąd, obie sprawy są tożsame podmiotowo i przedmiotowo, odnoszą się do tego samego stanu faktycznego przy zastosowaniu tożsamej podstawy prawnej.

Mając powyższe względy na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a.", skargę oddalił.

Skarżąca wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, jak też przyznania pełnomocnikowi z urzędu kosztów pomocy prawnej oraz odstąpienia od zasądzenia od skarżącej na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w przypadku oddalenia skargi.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

a) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. i oddalenie skargi na podstawie błędnego przyjęcia, że zachodziły przesłanki do odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, zwanego dalej "kpa";

b) art. 133 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez uznanie, że ustalenia faktyczne dokonane przez organ w niniejszej sprawie odpowiadają prawu i pozostają "niezmienne", w sytuacji gdy organ nie podjął się w ogóle wyjaśnienia okoliczności sprawy, ograniczając swoje działania jedynie do analizy treści pisma "pozwu" skarżącej z dnia 17 lipca 2012 r. przekazanego do rozpatrzenia przez Sąd Okręgowy w Warszawie [...] Wydział Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia 3 lipca 2013 r. (sygn. akt [...]) skutkujących przyznaniem, że odmowa wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie wynika z faktu, że pomiędzy sprawą zakończoną decyzją Prezesa Rady Ministrów z dnia 28 listopada 2012 r. utrzymaną w mocy decyzją z dnia 17 stycznia 2013 r. a treścią pisma "pozwu" skarżącej z dnia 17 lipca 2012 r. zachodzi tożsamość podmiotowa i przedmiotowa, a sprawa jest oparta na tej samej podstawie prawnej i faktycznej oraz na tożsamych żądaniach wnioskodawcy, tymczasem pomiędzy rozpoznawaniem sprawy zakończonej ww. decyzjami, a przekazaniem sprawy do rozpatrzenia przez Sąd Okręgowy minął prawie rok;

c) art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) w zw. z art. 7, art. 9, art. 77, art. 80 kpa poprzez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów i zaniechanie przez Sąd wnikliwej kontroli legalności zaskarżonego postanowienia, na podstawie którego odmówiono wszczęcia postępowania administracyjnego skarżącej, które, jeżeli zostałoby wszczęte pozwoliłoby organowi zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy w taki sposób, aby móc w obiektywny sposób ocenić, czy w sprawie badanej zachodzi tożsamość podmiotu, przedmiotu oraz okoliczności faktycznych i prawnych, które mogłyby w swojej ocenie doprowadzić organ do ewentualnego umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego i tym samym odmówić merytorycznego zbadania zasadności wniosku "pozwu" skarżącej w przedmiocie przyznania jej renty specjalnej w trybie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że powoływanie się na te same okoliczności (pod względem znaczeniowym) nie oznacza jeszcze, że są one tożsame z okolicznościami występującymi w chwili wydawania decyzji odmownej, nie oznacza to także, że organ administracji ma prawo uznać, że wnioskodawca nie wskazuje nowych przesłanek (okoliczności), gdyż w międzyczasie mogły pojawić się dodatkowe fakty, w ramach tej samej określanej znaczeniowo okoliczności, które nie zostały wzięte pod uwagę w trakcie postępowania zakończonego wydaniem decyzji odmownej. Tym bardziej, że od momentu skierowania "pozwu" przez skarżącą do Sądu Okręgowego w Warszawie, a przekazaniem do rozpatrzenia Prezesowi Rady Ministrów tego pisma minął prawie rok. Natomiast stan faktyczny sprawy prowadzonej na skutek wniosku skarżącej skierowanego do organu z dnia 17 lipca 2012 r. został ustalony ostatecznie w decyzji z dnia 28 listopada 2012 r. Powyższe oznaczało, że organ administracji nie był zwolniony z obowiązku przeprowadzenia postępowania dowodowego i wyczerpującego zebrania niezbędnego materiału dowodowego.

Wywodzono, że jeżeli zostałoby wszczęte postępowanie, pozwoliłoby to organowi zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy w taki sposób, aby móc w obiektywny sposób ocenić, czy w sprawie badanej zachodzi tożsamość podmiotu, przedmiotu oraz okoliczności faktycznych i prawnych, które mogłyby w swojej ocenie doprowadzić organ do ewentualnego umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego i tym samym odmówić merytorycznego zbadania zasadności wniosku "pozwu" skarżącej.

Stwierdzono, że gdyby WSA w Warszawie w sposób prawidłowy ocenił działania organu w tym zakresie, to powinien dojść do wniosku, że ustalenie przez organ, tożsamości niniejszej sprawy ze sprawą prawomocnie zakończoną decyzją odmowną, jest możliwe jedynie w przypadku ponownego zbadania okoliczności, na które powołuje się skarżąca. Ponieważ akta sprawy nie zawierają takich ustaleń konieczne powinno być uzupełnienie postępowania dowodowego, a mogło to nastąpić jedynie w przypadku wszczęcia postępowania przez organ i wystąpienie do skarżącej o wskazanie w zakreślonym terminie nowych faktów lub okoliczności, nieznanych dotychczas organowi. Zarzucono, że Sąd I instancji nie zauważył także w swoim rozstrzygnięciu, że organ brakiem takiego działania naruszył art. 9 k.p.a.

Przytoczono wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2011 r., sygn.. akt I OSK 1385/11, w którym Sąd stwierdził, że " decyzja odmowna, co do zasady nie stoi na przeszkodzie ponownemu wszczęciu sprawy, to jednak taka sytuacja ma miejsce tylko wówczas, gdy nowy wniosek powołuje się i wskazuje na nowe, inne okoliczności faktyczne albo, gdy zmianie uległ stan prawny. Brak takich supozycji i oczywiste powołanie się wnioskodawcy na poprzednie fakty mające uzasadniać to samo żądanie, a jeszcze bardziej wręcz żądanie powtórnego rozpatrzenia poprzednio złożonego wniosku w tej samej materii, zwalnia organ od merytorycznego badania zasadności wniosku i uzasadnia umorzenie postępowania.". Wywodzono, że w przedmiotowej sprawie, wnioskodawczym nie mogła przedstawić żadnych nowych okoliczności, ponieważ organ - którego działanie zyskało akceptację Sądu I instancji - odmawiając skarżącej wszczęcia postępowania w sprawie pozbawił jej prawa do przeprowadzenia rzetelnego i obiektywnego postępowania administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego, Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych, będąc związany granicami skargi kasacyjnej.

W skardze kasacyjnej zakwestionowano prawidłowość zastosowania przepisu art. 61 a § 1 k.p.a., wskazując na brak istnienia przesłanki do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego, w postaci zapadłego już rozstrzygniecie odmawiającego skarżącej przyznania dochodzonego przez nią świadczenia specjalnego w oparciu o przepis art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Zgodnie z art. 124 ww. ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej określone, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że niniejsza ustawa stanowi inaczej. Powyższe oznacza, że odmowa wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku skarżącej mogła nastąpić na podstawie powołanego w rozstrzygnięciu przepisu art. 61a § 1 k.p.a. Zgodnie z tą regulacją, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a. (a zatem żądanie wszczęcia postępowania) zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Powołany przepis przewiduje zatem dwie sytuacje uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania. Pierwsza z nich ma miejsce, gdy żądanie wszczęcia postępowania pochodzi od osoby niebędącej stroną tego postępowania, co w przedmiotowej sprawie nie zachodzi. Natomiast druga występuje, gdy postępowanie administracyjne nie może zostać wszczęte przez organ z innych uzasadnionych przyczyn, przy czym przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Do takich przyczyn należą sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygniecie. Należy przy tym zauważyć, że aby organ mógł odmówić wszczęcia postępowania na podstawie przepisu art. 61a § 1 k.p.a., wystarczające jest ziszczenie się choćby jednego z wyżej przedstawionych warunków.

W przedmiotowej sprawie organ odmawiając skarżącej wszczęcia postępowania powołał się na przesłankę wystąpienia "innych uzasadnionych przyczyn" uniemożliwiających zainicjowanie postępowania administracyjnego, wskazując, że skarżąca wystąpiła z wnioskiem z 17 lipca 2012 r., o przyznanie emerytury specjalnej, który został już prawomocnie rozpoznany, a użyta wówczas argumentacja była tożsama z podniesioną we wniosku złożonym w dniu 1 lipca 2012 r., (zatytułowanym "pozew"). Skoro zaś poprzedni wniosek został merytorycznie rozpatrzony (poprzez odmowę przyznania świadczenia), a zapadłe w tej sprawie rozstrzygnięcie jest ostateczne, to nie ma podstaw do ponownego rozpoznawania tej samej sprawy.

Ze stanowiskiem tym, zaaprobowanym przez Sąd I instancji należy się zgodzić. Przepis art. 61a § 1 k.p.a. stanowi podstawę prawną do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego m.in. w sytuacji, gdy kierowane do organu administracji publicznej żądanie dotyczy sprawy już wcześniej rozstrzygniętej (tożsamość sprawy). Tak przyjmuje się zarówno w literaturze przedmiotu (por. B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz; Warszawa 2011 r.; teza 6 do art. 61a), jak i w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. wyrok NSA z dnia 30 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1385/11; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 13 grudnia 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 1893/11, wyrok WSA w Kielcach z dnia 28 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Ke 114/14, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 02 września 2014r. I SA/Wr 1929/13). Ponadto nie budzi wątpliwości fakt, że tożsamość spraw wyrażająca się w tożsamości podmiotowej, przedmiotowej oraz podstawy faktycznej i prawnej żądania, jak też niezmienionego stanu prawnego i faktycznego sprawy nowej oraz poprzedniej, rozstrzygniętej ostateczną decyzją, sprzeciwia się wydaniu merytorycznego rozstrzygnięcia w nowej sprawie. Naruszałoby to bowiem zasadę trwałości decyzji administracyjnych, określonej w art. 16 § 1 k.p.a. i stanowiłoby przesłankę nieważności z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.

Należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że w niniejszej sprawie oraz w sprawie wywołanej wcześniejszym wnioskiem skarżącej zachodzi nie tylko tożsamość podmiotu, który złożył do organu wniosek o wszczęcie postępowania o przyznanie świadczenia specjalnego, ale też tożsamość w zakresie żądań zgłoszonych przez skarżącą. Oznacza to, że skarżąca obydwoma wnioskami żądała wszczęcia postępowań w tym samym przedmiocie. Trzeba tez zauważyć, że oba wnioski zostały złożone w odstępnie czasowym szesnastu dni a ich treść była merytorycznie tożsama, albowiem tożsama była ich podstawa faktyczna i prawna. Skarżąca domagała się świadczenia w oparciu o przepis art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, powołując w obu przypadkach takie argumenty, jak bezprawne pozbawiona pracy jako nauczyciela, brak przywrócenia do pracy, uniemożliwianie przez sądy i prokuraturę powrotu do pracy, nie dokonywanie właściwych działań prawnych wobec szkoły, uniemożliwienie jej wypracowania prawa do normalnej emerytury.

Biorąc pod uwagę powyższe, nie sposób podzielić zasadności zarzutu skargi kasacyjnej o naruszeniu przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że podstawa faktyczna podania skarżącej, odnosiła się w przypadku obu jej podań, do tych samych zdarzeń z przeszłości, a w podaniu z dnia 1 lipca 2012 r., (nazwanym pozew), nie wskazała na aktualne, nowe dla sprawy zdarzenia i do momentu zakończenia sprawy administracyjnej nowych jej okoliczności nie podniosła, co uzasadniało ocenę organu, jak i Sądu I instancji, że w istocie skarżąca nie dysponuje innymi argumentami w sprawie, poza juz zgłoszonymi i rozpoznanymi, skutkiem, czego brak było podstaw do wszczynania postępowania.

Nie był również zasadny zarzut naruszenia przepisu art. 133 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a.

Wskazany przez skarżącego kasacyjnie przepis art. 133 § 1 p.p.s.a., stanowi, że sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a. Przepis ten nakłada więc na sąd obowiązek dokonania oceny prawnej na gruncie faktów i dowodów znajdujących odzwierciedlenie w aktach sprawy. Wskazany przepis nie daje możliwości kwestionowania ustaleń i oceny ustalonego w sprawie stanu faktycznego przez wojewódzki sąd administracyjny. Naruszenie przepisu art. 133 § 1 p.p.s.a., może stanowić natomiast usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej jedynie wówczas, gdy skarżący kasacyjnie wykazałby konkretne zdarzenia wynikające z akt sprawy, których sąd pierwszej instancji nie uwzględnił, ewentualnie wykazałby zdarzenia uwzględnione przez sąd, a niewynikające z tych akt, oraz ich wpływ na wynik sprawy. (por. wyrok NSA z 26 czerwca 2013 r., sygn. akt II GSK 336/12; wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 763/12, LEX nr 1219174 oraz wyrok NSA z 17 listopada 2011 r., sygn. akt II OSK 1609/10, LEX nr 1132105), co jednak nie nastapiło.

Niezasadny też jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten ma charakter formalny i określa niezbędne elementy, jakie powinno zawierać uzasadnienie wyroku. Są nimi: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy; zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie te elementy. Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. jedynie wówczas, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku, co w niniejszej sprawie nie zachodzi. Natomiast naruszenia tego przepisu nie można upatrywać, jak tego chce skarżąca w zarzucanym organowi niepodjęciu się wyjaśnienia okoliczności sprawy, poprzez wszczęcie w niej postępowania.

Przechodząc do rozpoznania zarzutu naruszenia normy o charakterze ustrojowym, jaką zawiera art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r., Prawo o ustroju sądów administracyjnych, w powiązaniu z przepisami art. 7, art. 9, art. 77, art. 80 k.p.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów i zaniechanie przez Sąd wnikliwej kontroli legalności zaskarżonego postanowienia to należy wziąć pod uwagę, że wskazana norma ustrojowa, formułuje obowiązek sądów administracyjnych sprawowania kontroli administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Nie sposób uznać, by Sąd I instancji nie zastosował się do powyższego przepisu, skoro dokonał kontroli zaskarżonego postanowienia, wyjaśniając i uzasadniając jej wyniki i stosownie do dokonanej oceny, z zastosowaniem przepisu art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, stosując przy tym wskazane w skardze kasacyjnej normy prawa procesowego, których nie naruszył.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a.