Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 995/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Łuczaj (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec Asesor WSA Paweł Dańczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...], Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej: Prezes IPN) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...], o odmowie potwierdzenia, że B.K., syn [...], urodzony [...] maja 1938 r. w [...], spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690; dalej: ustawa o działaczach opozycji).

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2017 r. B.K. zwrócił się do Prezesa IPN o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

W wyniku przeprowadzonej kwerendy archiwalnej odnaleziono określone dokumenty dotyczące wnioskodawcy.

Po rozpatrzeniu wniosku Prezes IPN wydał decyzję z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...], o odmowie potwierdzenia, że B.K. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

B.K. wystąpił do Prezesa IPN o ponowne rozpatrzenie sprawy i uchylenie zaskarżonej decyzji, a w jego wyniku organ wydał decyzję z dnia [...] maja 2018 r., nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję własną nr [...].

B.K. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 8 sierpnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 1862/18, uchylił ją decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lutego 2018 r. Przedmiotowy wyrok uprawomocnił się 12 października 2019 r.

W wyniku ponownego rozpatrzenia wniosku Prezes IPN wydał decyzję z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...], o odmowie potwierdzenia, że B.K., spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji.

B.K., działając przez pełnomocnika, wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując w uzasadnieniu wniosku, że organ administracji nie może powoływać się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie II OSK 3835/18 o podobnym stanie faktycznym w sytuacji, gdy w sprawie został wydany prawomocny wyrok sygn. akt IV SA/Wa 1862/18, z którego uzasadnienia wprost wynika, że znajdujących się w archiwach IPN dokumentów nie można uznać za stworzone przy udziale wnioskodawcy, tj. B.K.. Dalej wskazał, że organy administracji publicznej mają obowiązek stosować się do ustaleń i zaleceń sądów administracyjnych zawartych w wyrokach uchylających decyzję administracyjną i nie jest tu dopuszczalne zasłanianie się wyrokiem w sprawie o podobnym stanie faktycznym. Dalej strona podała, że nie zaprzecza faktowi, iż kontaktowała się ze Służbą Bezpieczeństwa, lecz robiła to w celu powstrzymania niegospodarności w zakładach chemicznych w [...], czym działała na szkodę Związku [...]. Ze względu na swoją działalność, mającą na celu przeciwdziałanie stratom w gospodarce narodowej (co można określić mianem działalności [...]), wnioskodawca był osobą represjonowaną (przykłady represji: zwolnienie z pracy, wstrzymanie wydawania kartek żywnościowych). Jednocześnie strona wniosła o wstrzymanie się z wydaniem decyzji przez organ do czasu złożenia nowych dowodów w sprawie.

Następnie B.K. przesłał kopię artykułu "[...]", zamieszczonego w Gazecie [...] z dnia [...] stycznia 1991 r. oraz własne wyjaśnienia, w których opisał jaki charakter miały jego kontakty ze Służbą Bezpieczeństwa.

W kolejnym uzupełnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona powtórzyła wcześniejszą argumentację zawartą w uzasadnieniu prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 1862/18, w którym Sąd wprost stwierdził, że dokumenty znajdujące się w zasobach IPN nie mogą być uznane za wytworzone przez B.K. lub przy jego udziale w myśl art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Zdaniem strony, po uchyleniu decyzji administracyjnej przez Sąd, organ administracji publicznej przy ponownym rozpatrywaniu sprawy ma obowiązek zastosować się do ustaleń faktycznych i wskazań znajdujących się w uzasadnieniu wyroku. B.K. powtórzył, że nie neguje faktu swojego kontaktu ze Służbą Bezpieczeństwa, czynił to jednak w sposób oficjalny i jawny w celu przeciwdziałania niegospodarności w zakładach w [...], a w szczególności wykupienia od ZSRR niefunkcjonującej licencji na wytwarzanie wody utlenionej, a także świadczenia usług przez zakłady w [...] na rzecz konsulatu [...]. B.K. próbował zainteresować tą niegospodarnością również inne organy ówczesnego państwa, tj. Ministerstwo Przemysłu Lekkiego i Chemicznego, Sejm PRL i Najwyższą Izbę Kontroli, na dowód czego dołączył kopie trzech dokumentów. Wskazał, że w wyniku jego działań zostało wszczęte śledztwo, które później zostało – prawdopodobnie z przyczyn politycznych – umorzone. Część z tych problemów B.K. poruszał również publicznie w trakcie obrad Rady Pracowniczej, czym bez wątpienia sprowokował represje wobec siebie w latach 80-tych, co świadczy o braku tajnej współpracy z organami bezpieczeństwa państwa. Na potwierdzenie tego przytoczył kilka faktów:

- [...] marca 1979 r. otrzymał wypowiedzenie z pracy, które następnie zostało cofnięte decyzją dyrektora ZCH w [...]; [...] marca 1982 r. otrzymał trzymiesięczne wypowiedzenie warunków pracy i płacy, po czym [...] października 1982 r. sąd przywrócił go do pracy;

- rodzina B.K. w 1982 r. pozbawiona była kartek na żywność, czego dowodem jest kopia pisma z dnia [...] września 1982 r. z-cy dyrektora Wydziału Zatrudnienia Urzędu Miasta [...];

- mimo wysokich kwalifikacji (inżynier procesowo-chemiczny w zakresie przemysłu chemicznego, twórca trzech patentów, biegły tłumacz języka angielskiego, a ponadto znający języki włoski i rosyjski) B.K. nie mógł znaleźć zatrudnienia, a przecież w owym czasie w Polsce prowadzona była tzw. polityka pełnego zatrudnienia; z tego powodu B.K. podjął pracę w charakterze zwykłego robotnika fizycznego, lecz nie w Polsce, a w sąsiadującej Czechosłowacji, gdzie pracował od [...] kwietnia 1985 r. do [...] grudnia 1990 r. w [...] w ramach tzw. strefy przygranicznej.

Reasumując strona stwierdziła, że w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 1862/18, są poczynione ustalenie faktyczne odnoszące się do charakteru dokumentacji, jaka znajduje się w zasobach IPN i należy zastosować się do tych ustaleń. Z faktów popartych dokumentami wynika, że B.K. był osobą represjonowaną w latach 80-tych i jako taki nie mógł być jednocześnie tajnym współpracownikiem Służby Bezpieczeństwa.

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes IPN ustalił, że zmianie uległa treść art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Dodany przepis art. 4 ust. 2 tej ustawy doprecyzował pojęcie dokumentu wytworzonego przy udziale osoby w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, przez które rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa.

Organ powtórzył, iż w wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono wskazane zapisy ewidencyjne, z których wynika, że B.K. był rejestrowany jako kontakt operacyjny, następnie przekwalifikowany na kandydata na tajnego współpracownika i w końcu rejestrowany jako tajny współpracownik pod pseudonimem "[...]" w okresie 1981-1989, lecz dotyczące go materiały komisyjnie zniszczono i brak protokołu brakowania, a składały się one z teczki personalnej i teczki pracy.

Wskazane zapisy ewidencyjne zostały enumeratywnie wyliczone w katalogu pomocy ewidencyjnych, wskazanym w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji. Dokumenty te spełniają kryteria opisane w art. 4 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, ponieważ zostały wytworzone przy udziale B.K. w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa o pseudonimie "[...]". Potwierdzają one również fakt rejestracji B.K. w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa o tym pseudonimie.

Odnosząc się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 1862/18, na mocy którego uchylona została decyzja nr [...] organ podkreślił, że postępowanie zakończone tamtym wyrokiem toczyło się w ówczesnym stanie prawnym, natomiast w aktualnym stanie prawnym dokumenty stanowiące zapisy ewidencyjne, z których wynika fakt zarejestrowania jako tajny współpracownik b. SB, stanowią dokumenty, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. W aktualnym stanie prawnym ustawodawca nie pozostawia wątpliwości, że tego rodzaju dokumenty odnalezione w archiwum IPN są dokumentami wyczerpującymi przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 2, co stanowi przeszkodę do wydania decyzji potwierdzającej status wnioskodawcy jako działacza opozycji antykomunistycznej.

Odnosząc się do przedstawionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dokumentów oraz wyjaśnień organ podniósł, że z obowiązujących przepisów prawa wynika jednoznacznie, że Prezes IPN ma ustalić w toku postępowania administracyjnego w pierwszej kolejności okoliczności wskazane w art. 4 ust 1 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji, po drugie zaś czy w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty o cechach określonych w art. 4 ust 1 pkt 2 w związku z art. 4 ust 2 ustawy o działaczach opozycji, a nie ustalać przebieg oraz charakter ewentualnej współpracy na podstawie m.in. wyjaśnień strony (czym zajmuje się sąd w postępowaniu lustracyjnym). Prezes IPN nie może uwzględnić w postępowaniu materiału dowodowego w postaci ewentualnych wyjaśnień i informacji przekazywanych przez stronę oraz informacji wynikających z przekazanych przez nią dokumentów. W postępowaniu dotyczącym wydania decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, przedmiotem postępowania nie jest bowiem ocena faktów opisanych w dokumentach organów bezpieczeństwa państwa, a jedynie stwierdzenie, że w zasobach IPN istnieją określone dokumenty spełniające konkretne cechy.

Organ prowadzący postępowanie nie jest również uprawniony do oceny w oparciu o całokształt dokumentów znajdujących się w jego zasobach, czy wnioskodawca faktycznie podjął współpracę i czy w tamtej rzeczywistości działania jego odpowiadały pojęciu współpracy ze służbami bezpieczeństwa państwa.

Istotą postępowania prowadzonego przez Prezesa IPN w przedmiocie stwierdzenia, czy dana osoba spełnia warunki określone w art. 4 ustawy o działaczach opozycji jest wyłącznie ustalenie, czy w zasobach IPN znajdują się dokumenty dotyczące tej osoby, spełniające kryteria określone w tym przepisie.

Biorąc powyższe pod uwagę organ stwierdził brak podstaw do uchylenia swojej decyzji z [...] grudnia 2019 r.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, B.K., reprezentowany przez adwokata, zaskarżył ją w całości, zarzucając jej naruszenie:

1. innych przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w postaci art. 80 kpa, poprzez niedokonanie na podstawie całokształtu materiału dowodowego oceny, czy udowodniono okoliczność, że dokumenty zebrane w zasobach IPN potwierdzają fakt rejestracji skarżącego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa;

2. prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o działaczach opozycji w związku z art. 7 kpa i w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, poprzez ich zastosowanie wbrew interesowi społecznemu i słusznemu interesowi obywateli oraz niezgodnie z zasadami sprawiedliwości społecznej, a mianowicie poprzez uznanie, że dokumenty znajdujące się w zasobach IPN zostały wytworzone przy udziale skarżącego, podczas gdy z materiału dowodowego wynika, że nie mógł on współtworzyć tych dokumentów, gdyż nie mógł być tajnym współpracownikiem Służby Bezpieczeństwa w tym czasie.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, a także o zasadzenie od organu na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Ponadto skarżący poddał pod rozwagę Sądu zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym co do zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji.

W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

W piśmie datowanym na [...] października 2020 r. skarżący przedstawił swoje stanowisko odnośnie odpowiedzi organu na skargę, zwracając uwagę na istotne jego zdaniem aspekty sprawy, które sprowadzają się do poparcia i rozwinięcia dotychczasowych wywodów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: ppsa), sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który jednak nie dotyczy przedmiotu niniejszej sprawy.

Badając sprawę w powyżej zakreślonych granicach Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a skarga jest bezzasadna.

Przede wszystkim Sąd nie znalazł podstaw do zwrócenia się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym co do zgodności art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem Sądu, kwestionowany przez skarżącego przepis stanowi w istocie sprecyzowanie pojęcia "dokumentu wytworzonego przy udziale osoby" ubiegającej się o status działacza opozycji antykomunistycznej. Przez cały czas istnieje jednak możliwość poddania się osoby, której dotyczy ten problem postępowaniu lustracyjnemu, które może wpłynąć na kwestię uznania jej za takiego działacza.

Sąd podzielił zasadnicze ustalenia dokonane przez organ i przedstawioną przez niego ocenę prawną tych ustaleń.

W myśl art. 4 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie:

1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba, że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i

2) co, do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

W wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono niżej wymienione zapisy ewidencyjne:

1. kartę [...] z kartoteki ogólnoinformacyjnej b. Biura "[...]" [...], z treści której wynika, że B.K. był rejestrowany do nr [...] przez [...]; w okresie 1981-1989 tajny współpracownik ps. "[...]"; nn. [...] stycznia 1989 r. mat. zakończono z powodu braku możliwości operacyjnych; dn. [...] lutego 1989 r. mat. złożono i sfilmowano w [...]. Wydz. "[...]" [...];

2. kartę [...] z kartoteki odtworzeniowej, z treści której wynika, że B.K. rejestrowany do nr [...] przez Wydz. [...] [...] dnia [...] stycznia 1981 r. kontakt operacyjny; dnia [...] maja 1981 r. przekwalifikowano na kandydat na [...]; pozyskano dnia [...] czerwca 1981 r. [...] "[...]"; dnia [...] lutego 1989 r. materiały złożono w arch. Wydz. "[...]" [...] do nr [...], które dnia [...] grudnia 1989 r. komisyjnie zniszczono, brak protokołu brakowania;

3. kartę [...] z kartoteki ogólnoinformacyjnej [...] [...], z treści której wynika, że B.K. rej. dn. [...] maja 1981 r. przez Wydz. [...] – [...] (Kontakt Operacyjny); dn. [...] maja 1981 r. kandydat na [...]; dn. [...] czerwca 1981 r. [...] "[...]"; dn. [...] lutego 1989 r. mat. złożono do arch. do nr [...]; dopisek mat. zniszczono [...] grudnia 1989 r.;

4. kartę z kartoteki odtworzeniowej pseudonimów [...][...], w której pod pseudonimem "[...]" figurują dane osobowe B.K. wraz z datami dotyczącymi rejestracji go w charakterze [...], kandydata na [...] oraz [...];

5. kartę [...] z kartoteki ogólnoinformacyjnej [...] "[...]" [...] w [...] /[...] z informacjami o rej. [...] maja 1981 r. przez Wydz. [...] [...] [...] w charakterze [...], dn. [...] maja 1981 r. kandydat na [...]; dn. [...] czerwca 1981 r. [...] "[...]"; dn. [...] lutego 1989 r. mat. złożono w arch. do nr [...], mat. zniszczono [...] grudnia 1989 r.;

6. kartę [...]skierowaną do Wydziału [...] Biura "[...]" [...] po wybrakowaniu w dniu [...] grudnia 1989 r. mat. archiwalnych dot. B.K.; z treści karty wynika, że B.K. był rejestrowany do nr [...] przez Wydz. [...] [...]; w okresie 1981-1989 tajny współpracownik ps. "[...] dn. [...] stycznia 1989 r. mat. zakończono z powody braku możliwości operacyjnych; dn. [...] lutego 1989 r. mat. złożono i sfilmowano w Wydz. "[...]" [...] [...] do nr [...];

7. zapis w dzienniku rejestracyjnym b. [...] w [...] do nr rej. [...], sygn. akt [...] ([...]) dotyczące B.K., którego wynika, że wnioskodawca został zarejestrowany [...] maja 1981 r. przez Wydział [...]-[...] do nr [...] jako kontakt operacyjny ([...]), następnie w dniu [...] maja 1981 r. został przekwalifikowany na kandydata na [...], a w dniu [...] czerwca 1981 r. został pozyskany jako [...] pseudonim "[...]", zdjęty z ewidencji w dniu [...] lutego 1989 r., materiały archiwalne otrzymały numer [...];

8. zapis z dziennika archiwalnego [...]. Wydz. "[...]" [...] w [...], dział [...], sygn. akt [...] ([...]), z którego wynika, że akta archiwalne nr [...] przekazane do archiwum przez Wydział [...] w dniu [...] lutego 1989 r., dotyczące B.K., ps. "[...]" składały się z teczki personalnej i teczki pracy.

Rzeczywiście, w sprawie z wniosku skarżącego tut. Sąd wydał wyrok z dnia 8 sierpnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 1862/18, uchylający decyzję z dnia [...] maja 2018 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lutego 2018 r. W sprawie tej, nie kwestionując istnienia dokumentów potwierdzających rejestrację skarżącego w charakterze kontaktu operacyjnego, a następnie tajnego współpracownika – Sąd uznał przede wszystkim, że nie pozwalają one domniemywać, iż skarżący brał czynny udział w tej rejestracji i po jej dokonaniu wykonywał jakiekolwiek czynności jako tajny informator lub pomocnik przy zdobywaniu informacji.

Z art. 153 ppsa wynika, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Co do zasady więc, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania są sformułowane w uzasadnieniu orzeczenia sądu administracyjnego (w tym przypadku w wyroku w sprawie IV SA/Wa 1862/18). Oznacza to jednak, że ocena prawna zawarta w takim orzeczeniu traci moc wiążącą w wypadku zmiany stanu prawnego, jeżeli to spowoduje, że pogląd sądu stanie się nieaktualny i do takiej właśnie sytuacji doszło w okolicznościach niniejszej sprawy.

Na mocy art. 3 ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 992), w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, dotychczasową treść oznaczono jako ust. 1 i dodano ust. 2 w brzmieniu: przez dokumenty wytworzone przy udziale osoby, o której mowa w ust. 1 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa.

Ustawa nowelizująca weszła w życie 12 czerwca 2019 r., tym samym z tym dniem do art. 4 ustawy o działaczach opozycji dodany został ustęp 2 w cytowanym wyżej brzmieniu. Tymczasem prawomocny wyrok w sprawie IV SA/Wa 1862/18 z aktami administracyjnymi został przekazany organowi [...] listopada 2019 r. Dlatego też rozpoznając ponownie wniosek skarżącego o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, organ musiał wziąć pod uwagę zmianę stanu prawnego, a więc ocenić odnalezione dokumenty dotyczące wnioskodawcy przez pryzmat jego ustępu [...]. W tym względzie organ dokonał takiej oceny i jest ona zgodna z powołanymi wyżej przepisami.

Sąd podzielił wskazanie przez organ, że Służba Bezpieczeństwa ewidencjonowała szereg informacji dotyczących konkretnych osób, zagadnień i wydarzeń. Dane te pochodziły z inwigilacji, obserwacji, podsłuchu oraz doniesień tajnych współpracowników. SB rejestrowała m.in. dane osób rozpracowywanych operacyjnie, osób obserwowanych operacyjnie, osób zabezpieczonych w sprawach śledczych, osób aresztowanych, kandydatów na tajnych współpracowników i tajnych współpracowników. Tym samym w dziennikach rejestracyjnych, inwentarzach archiwalnych, na kartach ewidencyjnych i w Zintegrowanym Systemie Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa mogą być zawarte informacje, które świadczą o tym, że dana osoba była poddana inwigilacji, była obserwowana, rozpracowywana, uwięziona, czy zawerbowana do współpracy. Kryteria wymienione w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji spełniają tylko niektóre z tych zapisów. Wskazane wyżej zapisy ewidencyjne spełniają warunki opisane w art. 4 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, ponieważ potwierdzają fakt rejestracji skarżącego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa o pseudonimie "[...]".

Na kanwie aktualnego stanu prawnego w judykaturze wskazuje się, że dokumenty stanowiące zapisy ewidencyjne odnoszące się do danej osoby, z treści których wynika, że była ona zarejestrowana jako tajny współpracownik byłej SB, stanowią dokumenty, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Ponadto wskazuje się, że w aktualnym stanie prawnym ustawodawca nie pozostawia wątpliwości, że tego rodzaju dokumenty, odnalezione w archiwum IPN, są dokumentami wyczerpującymi przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 2, co stanowi przeszkodę do wydania decyzji potwierdzającej status wnioskodawcy jako działacza opozycji antykomunistycznej. Inaczej mówiąc, ustawodawca zdecydował, że zachowanie się w archiwum IPN dokumentów o charakterze ewidencyjnym, z których wynika fakt rejestracji danej osoby, jako tajnego współpracownika organów bezpieczeństwa państwa – jest już wystarczające, aby uznawać te dokumenty ewidencyjne za wytworzone przy udziale wnioskodawcy przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 2019 r., II OSK 3835/18, LEX nr 2748824 i z dnia 2 kwietnia 2019 r., II OSK 671/19, LEX nr 2751880).

Powtórzyć więc należy, że postępowanie zakończone wyrokiem tut. Sądu z dnia 8 sierpnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 1862/18, na mocy którego uchylona została decyzja nr [...], toczyło się w ówczesnym stanie prawnym, który został zmieniony.

Odnosząc się do przedstawionych w skardze zarzutów, powtórzyć za organem należy, że z obowiązujących przepisów prawa wynika jednoznacznie, iż Prezes IPN ma ustalić w toku postępowania administracyjnego w pierwszej kolejności okoliczności wskazane w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji, po drugie zaś czy w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty o cechach określonych w art. 4 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 4 ust. 2 tej ustawy. Organ prowadzący postępowanie nie jest uprawniony do oceny w oparciu o całokształt dokumentów znajdujących się w jego zasobach, czy dana osoba faktycznie podjęła współpracę i czy w tamtej rzeczywistości jej działania odpowiadały pojęciu współpracy ze służbami bezpieczeństwa państwa. Prezes IPN nie może uwzględnić w postępowaniu materiału dowodowego w postaci ewentualnych wyjaśnień i informacji przekazywanych przez stronę oraz informacji wynikających z przekazanych przez nią dokumentów. W postępowaniu dotyczącym wydania decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, przedmiotem postępowania nie jest bowiem ocena faktów opisanych w dokumentach organów bezpieczeństwa państwa, a jedynie stwierdzenie, że w zasobach IPN istnieją określone dokumenty spełniające konkretne cechy. Ustawa upoważnia organ wyłącznie do przedstawienia zawartości zasobów archiwalnych według ściśle określonych kryteriów. Postępowanie prowadzone w związku z art. 4 ustawy o działaczach opozycji służy wyłącznie przedstawieniu materiałów znajdujących się w zasobach IPN i tylko w określonym przez ustawodawcę wąskim zakresie. Nie jest wiec postępowaniem lustracyjnym prowadzonym w przedmiocie wyjaśnienia sytuacji danej osoby w związku z istniejącym całokształtem materiałów dowodowych potwierdzających, bądź przeczących współpracy z organami bezpieczeństwa. Oznacza to, że ustawodawca nie upoważnił Prezesa Instytutu Pamięci IPN do badania czy doszło do współpracy w rozumieniu art. 3a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2020 r. poz. 2141).

W przedmiotowej sprawie wskazać również należy, że decyzja wydawana przez Prezesa IPN na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji ma charakter decyzji deklaratoryjnej, jest więc aktem prawnym, który potwierdza istniejące prawa i obowiązki jego adresata lub adrestów. Decyzje deklaratoryjne potwierdzają jedynie skutki prawne, które wynikają wprost z ustawy. Skutek w postaci przyznania jednostce owych praw wynika więc nie z mocy decyzji, lecz z mocy samych norm ustawowych. Organ wydając ten rodzaj decyzji administracyjnej potwierdza lub odmawia potwierdzenia określonych faktów na podstawie posiadanych w swoim zasobie archiwalnym dokumentów. W sposób prawnie wiążący stwierdza o istnieniu określonego stanu prawnego, w tym przypadku o istnieniu lub nieistnieniu dokumentów spełniających przesłanki wymienione w cytowanych wyżej przepisach.

W przedmiotowym postępowaniu do organu nie należała ocena, czy zastosowane przez ustawodawcę kryteria nie są zbyt surowe lub czy nie eliminują z kręgu beneficjentów ustawy mniej lub bardziej licznego grona osób, których postawa i odwaga może budzić podziw i zasługiwać na najwyższy szacunek. Ustawodawca nie pozostawił w tym przypadku miejsca na uznanie administracyjne, zaś organ ma obowiązek działania tylko i wyłącznie na podstawie i w granicach prawa.

Zważywszy na powyższe rozważania, w sprawie nie doszło naruszenia art. 7 kpa, wyrażającego zasadę prawdy obiektywnej, ani stanowiącego jego realizację art. 80 kpa, a w szczególności wywodzonej z niego zasady swobodnej oceny dowodów. W konsekwencji organ prawidłowo zastosował prawo materialne, tj. przepisy art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o działaczach opozycji. Tym samym organ nie naruszył też konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP).

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ppsa, Sąd orzekł jak w sentencji.