Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1298/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 7
journal: Dz.U. 1961 nr 18 poz 94
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadzie i trybie wywłaszczania nieruchomości - t.j.
article: art. 128 ust. 1 i art. 129 ust. 5 pkt 3
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 105 i art. 156
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par 1 pkt 1 lit c.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariusz Kotulski Sędziowie WSA Agnieszka Nawara-Dubiel / spr. / Kazimierz Bandarzewski Protokolant Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2012 r. sprawy ze skargi C.S. na decyzję Wojewody z dnia 20 lipca 2012r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej C.S. kwotę 440 / czterysta czterdzieści / złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 16 stycznia 2012 r., znak [...] - wydaną po rozpatrzeniu wniosku E. K. oraz C. S. - Starosta [...] orzekł o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość oznaczoną poprzednio jako działka nr [...] o pow. 0,0074 ha, poł. w obr. [...] (mały) jedn. ewid. [...] m. [...], obj. księgą wieczystą nr [...], oraz nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 0,0412 ha, poł. w obr. [...] (mały) jedn. ewid. [...] m. K., obj. księgą wieczystą nr [...], stanowiące własność Gminy, wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa na mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej miasta Krakowa z dnia 19 września 1972 r., nr [...]. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał art. 128 ust. 1 i art. 129 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 z późn. zm. - dalej określana jako "u.g.n.") oraz art. 104 k.p.a.

W uzasadnieniu decyzji Starosta [...] powołał się na postanowienie Wojewody z dnia 4 grudnia 2009 r., nr [...], którym wyznaczono Starostę [...] do załatwienia sprawy ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działki nr [...] i nr [...] poł. w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K., wywłaszczoną orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. Krakowa z dnia 19 września 1972 r., nr [...].

Przedmiotowe postępowanie zostało zainicjowane pismem z dnia 30 października 2002 r., w którym A. Z. wystąpiła z wnioskiem o wypłacenie odszkodowania za wywłaszczone na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej miasta Krakowa z dnia 19 września 1972 r., nr [...] działki: nr [...] o pow. 0,0074 ha i nr [...] o pow. 0,0412 ha.

Na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy organ I instancji ustalił, że planem podziału nieruchomości obr. [...] - mały [...] wpisanym do ewidencji składnicy geodezyjnej Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Kleparz w K. w dniu 15 grudnia 1971 r., za nr [...] działka nr [...] o pow. 0,2099 ha podzieliła się na działki: nr [...] o pow. 0,0074 ha, [...] o pow. 0,0412 ha - przeznaczone do wywłaszczenia oraz działki: nr [...] o pow. 0,0132, nr [...] o pow. 0,0627 ha i nr [...] o pow. 0,0973 ha - mające pozostać przy dotychczasowych właścicielach.

Orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. Krakowa Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z dnia 19 września 1972 r., nr [...] na wniosek Dyrekcji Inwestycji Miejskich III w celu przebudowy ulicy P. wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położone w gm. kat. [...]. Powyższym orzeczeniem została objęta część nieruchomości stanowiącej własność A. Z. i J. Z. oznaczona jako działka nr [...] o pow. 0,2099 ha, z której wywłaszczono działki: nr [...] i nr [...] o łącznej pow. 0,0486 ha.

Działki wywłaszczone odłączono z księgi wieczystej nr [...] do księgi wieczystej nr [...] na wniosek z dnia 26 października 1973 r., [...], w której jako właściciel ujawniony był Skarb Państwa. Na podstawie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych własność nieruchomości przejęła z mocy prawa Gmina Kraków, w wyniku czego odłączono je z księgi wieczystej nr [...] i wpisano kolejno do ksiąg wieczystych: nr [...] i nr [...], gdzie jako właściciel wpisana jest Gmina.

Aktualnie działka nr [...] o pow. 0,0074 ha, poł. w obr. [...] (mały), jedn. ewid. [...] wchodzi w skład działki nr [...] poł. w obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K., zajętej pod ul. W. w K., natomiast działka nr [...] o pow. 0,0412 ha, poł. w obr. [...] (mały), jedn. ewid. [...] m. K., wchodzi w skład działki nr [...] poł. w obr. [...], jedn. ewid [...] m. K. zajętej pod ul. W. w K..

Wywłaszczona nieruchomość, zgodnie z księgą wieczystą nr [...] stanowiła poprzednio własność A. Z. i J. Z. po 1/2 części. Jak wynika ze zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym postanowień spadkowych, obecnie następcami prawnymi byłych właścicieli są C. S. w 2/3 oraz E. K. w 1/3.

Sprawa wywłaszczenia działek nr: [...] i nr [...] została rozstrzygnięta zgodnie z obowiązującymi w czasie orzekania przepisami ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r., nr 18, poz. 94). Art. 8 ust. 7 tej ustawy w dacie orzekania o wywłaszczeniu stanowił: "Jeżeli wywłaszczenie gruntu w mieście lub osiedlu następuje na cele budowy lub poszerzenia ulicy lub placu albo na wyrównanie granic zieleni publicznej, wywłaszczenie części działki budowlanej nie przekraczającej 25% jej obszaru odbywa się bez odszkodowania. Odszkodowanie należy się według zasad określonych w ust. 6 tylko za część wywłaszczanego gruntu, która przekracza 25% obszaru nieruchomości".

W orzeczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. Krakowa Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z dnia 19 września 1972 r., nr [...] w stosunku do wywłaszczonych działek budowlanych, których powierzchnia nie przekracza 25% całego ich obszaru wskazano, iż odszkodowanie nie przysługuje zgodnie z art. 8 ust. 7 ww. ustawy z uwagi na fakt, że wywłaszczenie następuje w celu zrealizowania inwestycji polegającej na rozbudowie ul. P.

Oznacza to, iż orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. Krakowa Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z dnia 19 września 1972 r., ar [...] zawierało rozstrzygnięcie kwestii odszkodowania za działki nr [...] i nr [...] z tytułu ich przejęcia na rzecz Skarbu Państwa.

W obecnym stanie prawnym podstawą do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku dotyczącego ustaleniu i wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość są przepisy art. 128 ust. 1 i art. 129 ust. 5, w związku z art. 130, art. 132 ust. 1a, 2, 3a i 5 oraz art. 134 u.g.n. Art. 129 ust. 5 pkt 3 stanowi, iż "Starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie". Stosownie zaś do art. 233 u.g.n. sprawy wszczęte i niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów.

W trakcie postępowania ustalono, iż wywłaszczona orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. Krakowa z dnia 19 września 1972 r., nr [...] część działki nr [...] o pow. 0,2099 ha, oznaczona jako działki: nr [...] i [...] o łącznej pow. 0,0486 ha, stanowiła 23,15 % całości nieruchomości. Strona postępowania w treści ww. orzeczenia została pouczona o treści art. 8 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz o możliwości wniesienia odwołania do Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczeniowych w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji lub upływu tygodnia od dokonania obwieszczenia. Powyższe orzeczenie stało się ostateczne z dniem 18 kwietnia 1973 r. Kwestia ustalenia odszkodowania za działki: nr [...] i nr [...] była więc przedmiotem ww. orzeczenia i zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami orzeczono, iż odszkodowanie nie przysługuje.

Zasada trwałości decyzji ostatecznej, wskazana w art. 16 k.p.a. nie pozwala na powtórne prowadzenie postępowania w sprawie już rozstrzygniętej. Powtórne rozpoznanie sprawy prowadziłoby do wydania decyzji dotkniętej wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 k.p.a. Jest to bezwzględny zakaz orzekania drugi raz w tej samej sprawie bez uchylenia uprzednio zapadłego rozstrzygnięcia.

Zgromadzone w postępowaniu materiały i dowody w sprawie, w kontekście poprzednio obowiązujących przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami wskazują, iż nie ma podstaw do orzekania w przedmiocie przyznania odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości oznaczone jako działki: nr [...] i nr [...] poł. w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K., gdyż orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. Krakowa z dnia 19 września 1972 r., nr [...] rozstrzygające sprawę przyznania odszkodowania za nieruchomość będącą przedmiotem wniosku z dnia 30 października 2002 r. funkcjonuje w obrocie prawnym i korzysta z domniemania legalności i trwałości.

Pismem z dnia 28 grudnia 2011 r. C. S. zwróciła się do organu I instancji o połączenie niniejszej ze sprawą dotyczącą ustalenia i wypłaty odszkodowania za działki: nr [...], nr [...]. Powyższy wniosek nie mógł zostać załatwiony pozytywnie, gdyż Starosta [...] został wyznaczony jedynie do załatwienia sprawy dotyczącej ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] i nr [...], stanowiące własność Gminy. Nie jest natomiast organem właściwym do rozpatrzenia sprawy w zakresie działek: nr [...], nr [...], które są przedmiotem postępowania prowadzonego przed Prezydentem Miasta pod sygnaturą [...].

Od decyzji tej odwołała się C. S., zarzucając jej naruszenie prawa materialnego tj. art. 129 ust. 5 ustawy z dnia 23 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez jego błędną wykładnię oraz naruszenie prawa procesowego, tj. art. 156 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie. W oparciu o te zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu odwołania wskazano, że poprzedni właściciele nieruchomości nie mieli żadnego wpływu na sposób wywłaszczenia, a w szczególności na fakt odebrania im tylko części nieruchomości, co umożliwiało niezapłacenie odszkodowania. C. S. podniosła również, że nie może być tak, by wywłaszczano jakąkolwiek część nieruchomości bez odszkodowania.

W ocenie skarżącej niezrozumiała jest również niechęć Starosty do wystąpienia do Prezydenta Miasta o połączenie ze sprawą prowadzoną przez niego, a dotycząca działek o nr [...], [...], w sytuacji, gdy - jak zostało wykazane w piśmie z dnia 28 grudnia 2011 r. - suma powierzchni wywłaszczonych nieruchomości przekraczała 25%. Zdaniem C. S. sprawy te winny być prowadzone łącznie przez jeden organ tj. Starostę [...].

Wojewoda decyzją z 20 lipca 2012 r., znak [...] na podstawie art. 9a ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty [...] z dnia 16 stycznia 2012 r.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Wojewoda wskazał, że zgadza się z organem I instancji, iż kwestia ustalenia odszkodowania za działki: nr [...] i nr [...] o łącznej pow. 0,0486 ha była przedmiotem orzeczenia o wywłaszczeniu. W jego treści zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami orzeczono, iż odszkodowanie nie przysługuje za wywłaszczoną pod budowę ulicy P. część nieruchomości o powierzchni nieprzekraczajacej 25% jej powierzchni sprzed wywłaszczenia. Skoro zatem w dacie przejścia przedmiotowej nieruchomości na własność Skarbu Państwa obowiązywały przepisy wyłączające możliwość przyznania dotychczasowym właścicielom odszkodowania za przejętą nieruchomość, a decyzja wywłaszczeniowa z dnia 19 września 1972 r. powoływała się na treść art. 8 ust. 7 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, to należało uznać, iż wydane orzeczenie rozstrzygnęło w tym zakresie kwestię odszkodowania za wywłaszczoną przedmiotową nieruchomość i tym samym niedopuszczalne jest ponowne orzekanie w przedmiotowej sprawie, a postępowanie wszczęte przez wnioskodawców o przyznanie im, jako spadkobiercom poprzednich właścicieli, odszkodowania, należało uznać za bezprzedmiotowe (wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. I SA/Wa 2484/10).

Odnosząc się natomiast do podnoszonej przez odwołującego kwestii "naruszenia prawa procesowego tj. art. 156 k.p.a. - poprzez jego niezastosowanie" wyjaśniono, iż w prowadzonym postępowaniu o ustalenie i wypłatę odszkodowania przedmiotem ustaleń i oceny organu administracji publicznej nie jest ocena zgodności z prawem orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. Krakowa Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z 19 września 1972 r., nr [...]. Wobec faktu, iż ta decyzja (orzeczenie) wyposażona jest w atrybut ostateczności, wiąże ona erga omnes. Dlatego też do czasu pozostawania w obrocie prawnym w/w decyzji (orzeczenia) organy administracyjne nie mogą pomijać treści tej decyzji (orzeczenia) i jej skutków prawnych. Niniejsze postępowanie o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość jest natomiast postępowaniem prowadzonym w trybie zwykłym, którego celem jest stwierdzenie lub nie istnienia podstaw do zadośćuczynienia złożonemu wnioskowi. Natomiast badanie prawidłowości istniejącego w obrocie prawnym orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. Krakowa Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z dnia 19 września 1972 r., nr [...] bądź też prawidłowości postępowania wywłaszczeniowego jest dopuszczalne we właściwych trybach nadzwyczajnych prowadzonych na zasadach określonych w k.p.a. w odpowiednim trybie (stwierdzenie nieważności decyzji, wznowienie postępowania tj. art. 145 i 156 k.p.a.) przez właściwe organy po złożeniu przez strony w tym zakresie odrębnego wniosku do stosownego organu administracji publicznej. Łączenie zatem trybu nadzwyczajnego weryfikacji ostatecznej decyzji wywłaszczeniowej z prowadzonym postępowaniem zwykłym jest prawnie niedopuszczalne.

Odnosząc się do kwestii połączenia postępowania prowadzonego przez Starostę w zakresie odszkodowania za przedmiotową działkę nr [...] i nr [...] z postępowaniem prowadzonym przez Prezydenta Miasta w zakresie ustalenia i wypłaty odszkodowania za działki: nr [...] i nr [...] Wojewoda podzielił pogląd przedstawiony przez organ I instancji. Dodatkowo wskazał, że niniejsze postępowanie prowadzone jest w trybie art. 129 ust 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, natomiast postępowanie w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] i nr [...] prowadzone jest z kolei przez Prezydenta Miasta w trybie art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Tym samym ze względu na fakt, iż sprawy odszkodowania za w/w nieruchomości nie są prowadzone na podstawie tych samych regulacji prawnych również z tej przyczyny nie jest możliwym prowadzenie tych spraw w jednym postępowaniu.

Powyższą decyzję zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie C. S., zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 129 ust 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami - poprzez jego błędną wykładnię oraz art. 1 protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 20 marca 1952 roku - poprzez jego niezastosowanie. Zarzucono również naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 7, art. 9 oraz art. 154 k.p.a. polegające na naruszeniu słusznego interesu strony poprzez przyjęcie, że brak jest podstaw do wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość i pominięcie okoliczności, że z działki nr [...] zostały wyodrębnione cztery działki, które to zostały wywłaszczone z przeznaczeniem na budowę dróg i że wywłaszczony został łącznie obszar powyżej 25% nieruchomości nr [...]. Skarżąca zarzuciła też naruszenie art. 156 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie. W oparciu o te zarzuty C. S. wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonych decyzji i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W ocenie pełnomocnika skarżącej ustalenia organów rozstrzygających sprawę są niepełne, albowiem całkowicie pominięto fakt, że z nieruchomości nr [...] wyłoniono cztery działki to jest dodatkowo [...] i [...]. które to podobnie jak działki [...] i [...] zostały przeznaczone pod budowę dróg. Z sumowania powierzchni wszystkich działek wynika, że powierzchnia działki [...] pomniejszyła się o ponad 27%. Oznacza to, że na gruncie wówczas obowiązujących przepisów prawa były podstawy do wypłaty odszkodowania, albowiem wywłaszczone części nieruchomości przekraczały 25%. Ponadto należy ocenić krytycznie okoliczność, że art. 8 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości stwarzał organom administracji możliwość wywłaszczenia bez uzyskania rekompensaty w postaci odszkodowania. Przepis ten stoi w sprzeczności z art. 1 protokołu 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że protokół nr 1 do Konwencji został opublikowany w Dzienniku Ustaw z 4 kwietnia 1995 r. (Nr 36 poz. 175/1), a decyzja wywłaszczeniowa została wydana w 1972 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy postępowania w sposób, który powoduje konieczność uchylenia obu tych rozstrzygnięć. Nieprawidłowo bowiem przyjęto, że sprawa o odszkodowanie za wywłaszczone działki: nr [...] o pow. 0,0074 ha i nr o pow. 0,0412 ha została już wcześniej objęta decyzją ostateczną tj. orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej miasta Krakowa z 19 września 1972 r., nr [...]. W konsekwencji niewłaściwie zastosowano art. 105 § 1 k.p.a., który stanowi, że organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe.

Dopóki w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna decyzja rozstrzygająca daną sprawę, nie jest możliwe ponowne orzekanie w przedmiocie tej samej sprawy administracyjnej. Decyzja wydana w takich okolicznościach byłaby nieważna z mocy art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera ustalenie, kiedy zachodzi tożsamość spraw.

Problem ten był wielokrotnie przedmiotem rozważań sądów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że tożsamość sprawy istnieje, gdy występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu w sprawie i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym tej sprawy (wyroki z dnia 16 czerwca 2011 r., sygn. VII SA/Wa 606/11, LEX nr 1155974 oraz z dnia 28 maja 2010 r., sygn. II SA/Wa 221/10, LEX nr 674475). Rozwinięcie tej tezy można znaleźć w wyroku WSA w Łodzi z dnia 13 sierpnia 2010 r., sygn. II SA/Łd 595/10 (LEX nr 755846), gdzie stwierdzono: "Tożsamość sprawy zachodzi w przypadku, gdy w prowadzonym postępowaniu występują te same podmioty, ten sam przedmiot i ten sam stan prawny w niezmienionym stanie faktycznym, w stosunku do postępowania już zakończonego decyzją ostateczną. Przy czym tożsamość przedmiotową należy rozumieć szerzej niż tylko jako przedmiot sprawy. Chodzi w tym wypadku zarówno o identyczny przedmiot nowej sprawy w stosunku do sprawy uprzednio ostatecznie rozstrzygniętej, jak i o tożsamość stanu prawnego tej sprawy przy niezmienionych jej okolicznościach faktycznych". Na uwagę zasługuje również stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 listopada 2011 r., sygn. I OSK 714/11 (LEX nr 1149425): "Wskazać należy, że stwierdzenie czy konkretna sprawa administracyjna została już wcześniej rozstrzygnięta decyzją ostateczną należy ustalić, czy występuje tożsamość sprawy zdeterminowana przez elementy podmiotowe i przedmiotowe sprawy oraz podstawę prawną uprzedniego rozstrzygnięcia. Tożsamość sprawy administracyjnej wyznaczają elementy decydujące o tożsamości skonkretyzowanego w decyzji stosunku prawnego, a więc identyczność podmiotów tego stosunku, identyczność przedmiotu stosunku (czyli węzła praw i obowiązków stron stosunku) oraz identyczność obu jego podstaw – prawnej i faktycznej (por. T. Woś W: T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz Wyd. Lexis Nexis Warszawa 2009 str. 567 oraz wyroki: NSA z 27 kwietnia 2010 r. sygn. II GSK 1005/08, wyrok NSA z 3 sierpnia 2010 r. sygn. akt I OSK 864/10). Jednocześnie trzeba mieć na względzie, że tożsamość sprawy w postępowaniu administracyjnym występuje także wtedy, gdy zmieni się wprawdzie akt stanowiący podstawę prawną decyzji, lecz zachowana zostanie ciągłość regulacji prawnej praw i obowiązków stron postępowania administracyjnego".

Z cytowanych orzeczeń wynika jednoznacznie, że stwierdzenie tożsamości spraw administracyjnych wymaga nie tylko tożsamości podmiotowej oraz niezmienionego stanu faktycznego, ale również stwierdzenia, że stan prawny nie uległ zmianie. W ostatnim z powołanych orzeczeń słusznie zwrócono uwagę, że zmiana stanu prawnego nie zawsze pozwoli na ponownego orzekanie w sprawie.

Ocena, czy zmiana przepisów prawa powoduje powstanie nowej (obok rozstrzygniętej już wcześniej decyzją ostateczną) sprawy administracyjnej, czy też jest irrelewantna z tego punktu widzenia, miała szczególne znaczenie dla orzecznictwa powstałego na tle zmieniających się przepisów regulujących przesłanki zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Sądy administracyjne zwracały uwagę, że zmiana stanu prawnego, która pozwala na odmienne niż dotychczas ustalenie praw i obowiązków stron ("w sposób mogący mieć decydujący wpływ na wynik sprawy" - wyrok NSA z dnia 14 września 2011 r., sygn. I OSK 1545/10, dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query) wyklucza ustalenie tożsamości spraw administracyjnych. Innymi słowy dopuszczalne jest ponowne orzekanie w sprawie już zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli po wydaniu tej decyzji doszło do takiej zmiany przepisów, która umożliwia wydanie odmiennego niż dotychczas rozstrzygnięcia.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że podstawą prawną decyzji wywłaszczeniowej była ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r., nr 18, poz. 94). W dacie wywłaszczenia (19 września 1972 r.) obowiązywał art. 8 ust. 7 tej ustawy w brzmieniu następującym "Jeżeli wywłaszczenie gruntu w mieście lub osiedlu następuje na cele budowy lub poszerzenia ulicy lub placu albo na wyrównanie granic zieleni publicznej, wywłaszczenie części działki budowlanej nie przekraczającej 25% jej obszaru odbywa się bez odszkodowania. Odszkodowanie należy się według zasad określonych w ust. 6 tylko za część wywłaszczanego gruntu, która przekracza 25% obszaru nieruchomości".

Powołany przepis został zmieniony z dniem 28 listopada 1973 r. (Dz. U. z 1973 r. Nr 48 poz. 282) - od tej daty wywłaszczenie nawet części nieruchomości pociągało za sobą konieczność zapłaty odszkodowania.

W chwili obecnej podstawą prawną do orzekania o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość - o ile nie orzeczono o nim w decyzji wywłaszczeniowej - jest przepis art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z pkt 3 powołanego przepisu starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 marca 2012 r., sygn. I OSK 397/11 (LEX nr 1136699): "Przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie u.g.n., czyli do stanów faktycznych polegających na odjęciu, przejęciu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania". Na podobnym stanowisku stanął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 października 2012 r., sygn. I OSK 1104/11 (niepublikowany) stwierdzając: "przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 ma zastosowanie do stanów faktycznych zaistniałych przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten, w rezultacie zastosowania regulacji art. 233, stanowi podstawę prawną do wydania odrębnej decyzji o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość (patrz: wyroki NSA: z dnia 31 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 1084/11, z dnia 23 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 731/11, z dnia 6 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 397/11, z dnia 21 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 1111/08, z dnia 27 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OSK 650/08, niepublikowane, treść [w:] Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Zauważyć można, iż właśnie ten przepis, w rozważanej sytuacji procesowej, umożliwia realizację normy ustrojowej sformułowanej w art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, według której wywłaszczeniu musi odpowiadać odszkodowanie na rzecz wywłaszczonego podmiotu.

W świetle powyższego należało dojść do wniosku, że dla zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. bez znaczenia jest, czy niewypłacenie odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami nastąpiło wbrew obowiązującym wówczas przepisom, czy też - jak w niniejszym przypadku - było z tymi przepisami zgodne.

Stan faktyczny zaistniały w niniejszej sprawie odpowiada hipotezie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., bowiem nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące obecnie przepisy przewidują jego ustalenie. Wymieniając te przepisy należy w pierwszej kolejności wskazać na art. 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Przepis ten znajduje się w rozdziale 5 działu III ustawy, który zatytułowany jest "Odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości" i w całości reguluje sposób ustalania i wypłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości.

Podstawowe znaczenie ma również konstytucyjna ochrona własności, przewidziana w art. 64 i art. 21 Konstytucji RP. Przywoływany w cytowanym wyżej orzeczeniu ust. 2 art. 21 Konstytucji przewiduje, że "Wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem". Z punktu widzenia rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotny jest również powoływany w skardze art. 1 protokołu 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, także dotyczący ochrony własności. Warto przytoczyć orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (dalej: "ETPC" lub "Trybunał") oraz Trybunału Konstytucyjnego wydane na tle powołanych wyżej przepisów.

W wyroku z dnia 8 grudnia 2011 r., sygn. 35023/04 - Göbel v. Niemcy (LEX nr 1055099) Trybunał wskazał: "Warunki wypłaty odszkodowania obowiązujące w danym ustawodawstwie krajowym mają duże znaczenie przy dokonywaniu oceny, czy zaskarżony środek zachowuje wymaganą sprawiedliwą równowagę, a zwłaszcza czy nie nakłada na skarżącego nieproporcjonalnego obciążenia. W związku z tym, [...] odebranie własności bez wypłaty odszkodowania o wysokości racjonalnie związanej z jej wartością zazwyczaj będzie stanowić nieproporcjonalną ingerencję, a zupełny brak odszkodowania może zostać uzasadniony na podstawie art. 1 Protokołu nr 1 jedynie w wyjątkowych okolicznościach.

Na podobnym stanowisku ETPC stanął w wyroku z dnia 9 grudnia 1994 r., sygn. 13092/87 - Święte klasztory v. Grecja (LEX nr 80504), wskazując: "Warunki udzielenia zadośćuczynienia (za wywłaszczenie) w stosownych przepisach prawa krajowego są przedmiotem oceny, czy kwestionowany środek respektuje wymaganą sprawiedliwą równowagę i, przede wszystkim, czy nie nakłada na skarżącego nieproporcjonalnych obciążeń. W tym świetle zabór własności bez zapłaty odszkodowania racjonalnie powiązanego z wartością w normalnych warunkach będzie stanowiło nieproporcjonalne naruszenie, a zupełny brak odszkodowania może zostać uznany za uzasadniony w rozumieniu art. 1 Protokołu nr 1 jedynie w wyjątkowych sytuacjach.

Trybunał poszedł jeszcze dalej w wyrokach z dnia 7 lipca 2009 r., sygn. 12278/03 - Padalevičius v. Litwa (LEX nr 504420) oraz z dnia 16 listopada 2004 r., sygn. 41673/98 - Bruncrona v. Finlandia (LEX nr 142265). W pierwszym z nich stwierdzono: "Osoba pozbawiona własności musi co do zasady uzyskać odszkodowanie, które w sposób rozsądny odpowiada wartości utraconej własności, nawet jeżeli uzasadnione prawnie cele interesu publicznego mogą wymagać zwrotu w wysokości mniejszej niż jej pełna wartość rynkowa". W drugim z powołanych orzeczeń wskazano zaś: "(...) odebranie własności bez zapłaty kwoty rozsądnie odpowiadającej wartości odebranej własności będzie w normalnych okolicznościach stanowiło nieproporcjonalną ingerencję i nie może być usprawiedliwione na podstawie art. 1 Protokołu nr 1".

Z kolei Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 14 marca 2000 r., sygn. P 5/99 (OTK 2000/2/60) stwierdził: "realizacja celu publicznego oraz zagwarantowanie słusznego odszkodowania stanowią niezbędne przesłanki konstytucyjnej dopuszczalności każdego wywłaszczenia. (...) Wymóg słusznego odszkodowania formułuje expressis verbis art. 21 ust. 2 konstytucji. Zagwarantowanie słusznego odszkodowania stanowi niewątpliwie jeden z czynników determinujących ocenę stopnia uciążliwości wynikającej z pozbawienia własności. Tak więc ewentualne niedopełnienie wymogu właściwego (słusznego) odszkodowania powinno być traktowane jako naruszenie art. 21 ust. 2 konstytucji".

Wprawdzie ani Konstytucja, ani wymieniony protokół nie mają bezpośredniego zastosowania do stanów faktycznych, które miały miejsce przed ich wejściem w życie, jednakże ze względu na rangę tych przepisów oraz ich usytuowanie na samym szczycie w hierarchii źródeł prawa (art. 87 Konstytucji RP) należy uwzględnić je dokonując obecnie wykładni art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Powołany przepis - jak już wcześniej wskazano - w żaden sposób nie rozróżnia sytuacji, w których wywłaszczenie bez odszkodowania nastąpiło zgodnie z obowiązującym w dacie wywłaszczenia prawem, bądź też stanowiło naruszenie tego prawa. Rozróżnienie sytuacji prawnej takich podmiotów mogłoby znajdować oparcie wyłącznie w przepisach prawa procesowego przewidujących zakaz ponownego orzekania w sprawie już wcześniej rozstrzygniętej decyzją ostateczną. W ocenie Sądu takie rozróżnienie nie byłoby jednak właściwe, skoro nastąpiła w sprawie na tyle istotna zmiana stanu prawnego, że w istocie mamy do czynienia z nową sprawą administracyjną. Wywłaszczenie nieruchomości jako najdalej idąca ingerencja władzy państwowej w prawa majątkowe jednostki, która zezwala państwu na jednostronne i władcze odebranie podmiotowi prawa cywilnego własności nieruchomości, powinna podlegać szczególnym ograniczeniom - również w zakresie wynagrodzenia powstałej w ten sposób szkody. Przepis art. 8 ust. 7 ustawy z 1958 r., zezwalający na odebranie własności nieruchomości bez odszkodowania jest tak dalece sprzeczny z obowiązującym obecnie porządkiem prawnym, że istnienie orzeczenia organu administracji powołującego się na ten przepis nie może stać na przeszkodzie orzeczeniu o odszkodowaniu na podstawie obecnie obowiązujących przepisów, w szczególności art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Tym samym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie podzielił oceny dokonanej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. I SA/Wa 2484/10.

Należy również stwierdzić, że w niniejszej sprawie Sąd nie uczynił w żaden sposób przesłanką rozstrzygnięcia podnoszonej w skardze okoliczności, że z nieruchomości nr [...] wydzielono a następnie wywłaszczono w sumie cztery działki tj. objęte niniejszą sprawą działki nr [...] i [...] a także działki nr [...] i [...], których łączna powierzchnia jak twierdzi skarżąca to 27% całej nieruchomości. Brak rozważań w tym zakresie wynika z dwóch okoliczności. Po pierwsze zgodnie z art. 133 p.p.s.a., sąd rozstrzyga sprawę na podstawie akt sprawy. Ponieważ niesporne jest, że sprawa dwóch pozostałych nieruchomości rozstrzygana jest w innym postępowaniu administracyjnym (prowadzonym przez Prezydenta Miasta Krakowa), to z Sąd dokumentami dotyczącymi działki [...] i [...] nie dysponował. Po wtóre jednak i najważ

niejsze, rozstrzygnięcie niniejsze -w największym skrócie- opiera się na takim stanowisku Sądu, że niemożliwy do zaakceptowanie jest pogląd, zgodnie z którym w obecnym stanie prawnym, po wejściu w życie Konstytucji z 1997r. możliwa jest taka wykładania przepisów, która prowadzi do stwierdzenia, że możliwe jest lub było wywłaszczenie nieruchomości bez zapłaty odszkodowania. Z tego względu kwestia ta nie miała w sprawie istotnego znaczenia.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji winny uwzględnić powyższą wykładnię i przyjąć, że nie zachodzi tożsamość spraw administracyjnych pomiędzy sprawą niniejszą, zainicjowaną wnioskiem A. Z. z dnia 30 października 2002 r., a sprawą zakończoną orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. Krakowa Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z dnia 19 września 1972 r., nr [...]. W konsekwencji brak jest podstaw do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego, a wniosek o odszkodowanie podlega merytorycznemu rozpoznaniu.

Biorąc powyższe pod uwagę należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z dnia 14 marca 2012 r. poz. 270 ze zm.), bowiem naruszały przepisy postępowania (art. 105 k.p.a.) w sposób, który miał istotny wpływ na wynik sprawy.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej wyżej ustawy.

II SA/Kr 1298/12

UZASADNIENIE

zdania odrębnego zgłoszonego do wyroku z dnia 30.11.2012r.

Na wstępie uznać należy, iż stan faktyczny w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości.

Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest możliwość przyznania odszkodowania w oparciu o przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. nr 102, poz. 651 ze zm.), zwana dalej "u.g.n.", w sytuacji gdy do przejęcia przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa doszło na mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej miasta w Krakowie z dnia 19.09.1972r., nr [...]. Sprawa wywłaszczenia działek nr: [...] i [...] została rozstrzygnięta zgodnie z obowiązującymi w czasie orzekania przepisami ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r., nr 18, poz. 94). Otóż art.8 ust.7 tej ustawy w dacie orzekania o wywłaszczeniu stanowił, że "jeżeli wywłaszczenie gruntu w mieście lub osiedlu następuje na cele budowy lub poszerzenia ulicy lub placu albo na wyrównanie granic zieleni publicznej, wywłaszczenie części działki budowlanej nie przekraczającej 25% jej obszaru odbywa się bez odszkodowania. Odszkodowanie należy się według zasad określonych w ust. 6 tylko za część wywłaszczanego gruntu, która przekracza 25% obszaru nieruchomości".

W orzeczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. K. Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z dnia 19 września 1972r., nr [...] w stosunku do wywłaszczonych działek budowlanych, których powierzchnia nie przekracza 25% całego ich obszaru wskazano, iż odszkodowanie nie przysługuje zgodnie z art. 8 ust. 7 ww. ustawy z uwagi na fakt, że wywłaszczenie następuje w celu zrealizowania inwestycji polegającej na rozbudowie ul. P.

Oznacza to, iż orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. K. Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z dnia 19 września 1972r., nr [...] zawierało rozstrzygnięcie kwestii odszkodowania za działki nr [...] i [...] z tytułu ich przejęcia na rzecz Skarbu Państwa.

Biorąc pod uwagę brzmienie art.129 ust.5 u.g.n. starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu: 1) w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1 i art. 124-126; 2) na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny lub właściciela wywłaszczonej nieruchomości; 3) gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Z powołanej regulacji wynika, iż odnosi się on do takich stanów faktycznych, w których doszło do pozbawienia prawa własności bez ustalenia odszkodowania bez względu na to, czy okoliczności uzasadniające ustalenie odszkodowania zaistniały przed, czy po wejściu w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami. Za poprawnością powyższej argumentacji przemawia także brzmienie art. 233 u.g.n. zgodnie, z którym sprawy wszczęte i niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy, czyli przed dniem 1 stycznia 1998r., prowadzi się na podstawie jej przepisów.

Tym samym zgodzić się należy, że niedopuszczalna jest taka interpretacja przepisu art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którą ma on zastosowanie wyłącznie do spraw wszczętych po dniu wejścia w życie tej ustawy. Sformułowanie w/w przepisu wręcz nakazuje uregulowanie roszczeń we wszystkich sprawach, w których doszło do pozbawienia praw do nieruchomości bez ustalonego odszkodowania. W ocenie Sądu, w przeciwnym razie powyższy przepis byłby przepisem martwym i miałby wyłącznie marginalne znaczenie (por. wyroki: NSA z dnia 21 grudnia 2009r. w sprawie o sygn. akt I OSK 1111/08, LEX nr 582460; WSA w Rzeszowie z dnia 28 października 2009r. w sprawie o sygn. akt II SA/Rz 385/09, LEX nr 573846; WSA w Lublinie z dnia 23 października 2008r. w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 591/08, LEX nr 499879).

Zwrócić dodatkowo należy uwagę na fakt, iż instytucja wywłaszczenia zawsze powiązana jest z obowiązkiem odszkodowania. Wynika to przede wszystkim z Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, która w art. 21 ust. 2 przewiduje wywłaszczenie jedynie za słusznym odszkodowaniem. Zasadę tę precyzuje dodatkowo art. 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Przyjęcie odmiennej interpretacji art. 129 ust. 5 pkt. 3 oraz art. 233 u.g.n. skutkowałoby bowiem nie tylko naruszeniem zasady wyrażonej w art. 21 ust. 2 Konstytucji RP i sprecyzowanej dodatkowo art. 128 ust u.g.n. ale także konstytucyjnej zasady ochrony własności z art. 64 Konstytucji. Nieprzyznanie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość naruszałoby również art. 1 Pierwszego Protokołu Dodatkowego do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 20 marca 1952 r., ratyfikowanego przez Polskę 10 października 1994r. (Dz. U. z 1995 r., nr 26, poz. 175), zgodnie z którym zachodzi konieczność utrzymania uzasadnionego prawnie zaufania obywateli do Państwa i prawa pochodzącego od Państwa, jako elementu składającego się na zasadę praworządności i zobowiązującego władze do eliminowania dysfunkcyjnych regulacji i naprawiania pozaprawnych praktyk (vide wyrok WSA w Krakowie z dnia 15.06.2011r., sygn. akt II SA/Kr 513/11).

Wskazane wyżej rozumowanie odnosi się jednak do sytuacji, w której wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło bez orzekania o odszkodowaniu za nią (czy to w tej samej decyzji, czy odrębna decyzją) pomimo, że obowiązujące w dacie wydania orzeczenia o wywłaszczeniu (lub zawarcia innych aktów o tym samym skutku) przewidywały takie odszkodowanie. Tylko bowiem w takim przypadku można i należy przyjąć, że pomimo dokonania wywłaszczenia nieruchomości należne odszkodowanie za nią do dziś nie zostało ustalone i znajduje zastosowanie art.129 ust. 5 pkt. 3 oraz art. 233 u.g.n., gdyż wówczas doszło do pozbawienia prawa własności bez ustalenia odszkodowania. Skoro zatem w decyzji o wywłaszczeniu nie ustalono odszkodowania, bądź nie została wydana odrębna decyzja o ustaleniu odszkodowania, to powinna ona być wydana na podstawie art.129 ust 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Natomiast całkowicie odmiennie wygląda sytuacja w przypadku, gdy w chwili orzekania o wywłaszczeniu nieruchomości obowiązujące przepisy prawa przewidywały odszkodowanie na określonych warunkach (jak w niniejszej sprawie) lub w określonej maksymalnej wysokości (często nie odpowiadającej realnej wartości wywłaszczanej nieruchomości) albo np. odszkodowanie wypłacano tylko na wniosek a prawa przewidywało przedawnienie roszczeń odszkodowawczych z tytułu wywłaszczenia. W takich przypadkach nie będzie miał zastosowania art.129 ust 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż albo odszkodowanie ustalono (chociaż np. w niższej niż realna wartość wywłaszczonej nieruchomości) albo odmówiono jego ustalenia ze względu na brak podstaw prawnych do jego ustalenia i wypłaty (nie zostały spełnione ustawowe warunki do jego ustalenia, bądź nastąpiło przedawnienie roszczeń odszkodowawczych z tytułu wywłaszczenia). Nie mamy wówczas do czynienia z sytuacją braku ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, lecz z zapadłym już merytorycznym rozstrzygnięciem w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość (zob. w szczególności: wyrok WSA w Krakowie z 27.03.2009r., sygn. akt II SA/Kr 251/09, z 9.12.2011r., sygn. akt 1125/11 oraz z 11.12.2009r., sygn. akt 1316/09, wyrok NSA z 7.05.2010r., sygn. akt I OSK 969/09 , wyrok WSA w Kielcach z 8.10.2009r., sygn. akt II SA/Ke 446/09).

Niezależnie od oceny obowiązujących wówczas przepisów, to jednak kwestia odszkodowania w związku z wywłaszczoną nieruchomością została w takim przypadku już rozstrzygnięta w świetle obowiązujących na mement orzekania przepisów. Brak jest zatem podstaw do wracania do tych kwestii.

W konsekwencji w całości należy podzielić poglądy wyrażone w wyroku WSA w Warszawie z 19.04.2011r., sygn. akt I SA/Wa 2484/10. Tym samym skarga w niniejszym postępowaniu powinna podlegać oddaleniu, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia utrzymanego w mocy zaskarżoną decyzją Wojewody stanowił art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis ten stanowi, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Ogólnie przyjęte rozumienie bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego oznacza brak któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, co skutkuje niemożnością wydania decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie co do istoty. Wynika ono z celu postępowania administracyjnego, którym jest załatwienie sprawy przez wydanie decyzji rozstrzygającej ją co do istoty, czyli konkretyzacja praw lub obowiązków wynikających z obowiązujących przepisów prawa. Niezbędną zatem przesłanką umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 kpa jest jego bezprzedmiotowość. Może ona istnieć jeszcze przed wszczęciem postępowania, co zostanie ujawnione dopiero w jego toku, a może powstać w czasie trwania postępowania. Każdy przypadek stwierdzenia zaistnienia przesłanki bezprzedmiotowości stwarza obowiązek zakończenia postępowania w danej instancji przez jego umorzenie, ponieważ brak wtedy podstaw do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty. Dalsze prowadzenie postępowania w takim wypadku stanowiłoby o jego wadliwości, mającej istotny wpływ na wynik sprawy (tak J. Borkowski, B. Adamiak, Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, wyd. C.H. Beck Warszawa, wyd. 5, kom do art. 105 ustawy). Jak wynika z art. 156 § 1 pkt 3 kpa, ponowne orzekanie w sprawie rozstrzygniętej już decyzją ostateczną stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej sprawy już poprzednio rozstrzygniętej, czyli kolejnej decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty, w przypadku istnienia tożsamości sprawy. Tożsamość sprawy to zaistnienie tego samego stanu prawnego przy niezmienionym stanie faktycznym i występowaniu w sprawie tych samych podmiotów, przy czym oceniając kwestię podmiotów występujących w sprawie oraz organów administracji, należy mieć na uwadze przepis art. 30 § 4 kpa dotyczący następstwa prawnego w przypadku spraw dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych, jak i założenie ciągłości działania organów administracji publicznej. Przesłanki umorzenia postępowania powstają zawsze i tylko w konkretnej sprawie administracyjnej, dotyczącej indywidualnie oznaczonej osoby i nie mogą być rozpatrywane w oderwaniu od tej sprawy, ponieważ pojęcie bezprzedmiotowości postępowania odnosi się zawsze do sprawy, w której ono się toczy.

Zatem umorzenie postępowania w oparciu o art. 105 § 1 kpa, w sprawie wszczętej na skutek wniosku o zapłatę odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej miasta w Krakowie z dnia 19.09.1972r., nr [...] wynika z jego bezprzedmiotowości. Z akt administracyjnych wynika, że orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej miasta w Krakowie orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości oznaczonych poprzednio jako działka [...] o powierzchni 74 m2 oraz działka nr [...] o powierzchni 412 m2. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że art. 8 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 18, poz. 94) stanowił, że jeżeli wywłaszczenie gruntu w mieście lub osiedlu następuje na cele budowy lub poszerzenie ulicy lub placu albo wyrównanie granic zieleni publicznej, a wywłaszczenie części działki budowlanej nie przekracza 25 % jej obszaru odbywa się bez odszkodowania. Rozpoznając powyższą sprawę - wywłaszczenia i przyznania odszkodowania w/w organ uznał, że w świetle wskazanej w uzasadnieniu decyzji podstawy prawnej, wywłaszczenie następuje bez odszkodowania. Z powyższego wynika, że sprawa przyznania odszkodowania za wywłaszczoną część nieruchomości stanowiącą własność poprzednika prawnego skarżącego była już rozpatrywana przez właściwy organ i została merytorycznie rozstrzygnięta. Zachodzi więc res iudicata.

Bezprzedmiotowość postępowania, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a., to brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji publicznej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Sprawa administracyjna jest konsekwencją istnienia stosunku administracyjnego, tj. takiej sytuacji prawnej, w której strona ma prawo żądać od organu administracji publicznej ustalenia jej indywidualnych uprawnień lub obowiązków wynikających z prawa materialnego. Postępowanie w takiej sprawie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli zabraknie któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego (por. wyrok NSA z 26 marca 1998 r. sygn. akt II SA 70/98, Lex nr 43205 )

Orzeczenie z dnia 19 września 1972r. jest ostateczną decyzją rozstrzygającą tę sprawę co do istoty. Brak w sprawie jakichkolwiek okoliczności wskazujących na wyeliminowanie tej decyzji z obrotu prawnego, po dacie je wydania. W tym miejscu należy wskazać na treść art. 16 § 1 kpa, zgodnie z którym decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach i przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w ustawach szczególnych. Powyższa zasada trwałości decyzji administracyjnych oznacza nie tylko, że ostateczna jest decyzja, od której nie można wnosić odwołania, ale przede wszystkim, że jest to ostateczne załatwienie sprawy administracyjnej, która w związku z tym nie może być ponownie przedmiotem postępowania. Jak już wyżej wskazano, ponowne rozpoznanie i merytoryczne orzeczenie w sprawie rozstrzygniętej ostateczną decyzją i pociąga za sobą sankcję nieważności - art. 156 § 1 pkt 3 kpa. Decyzja ostateczna może zostać wzruszona wyłącznie w przypadkach przewidzianych w kpa (art. 154, 155, 161, 151 § 1 pkt 2,156 § 1) oraz w przepisach szczególnych. W sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją brak jakichkolwiek danych wskazujących na wyeliminowanie z obrotu prawnego ostatecznej decyzji. Dlatego ponowne rozpoznanie sprawy o przyznanie odszkodowania, na skutek wniosku złożonego przez skarżącego w dniu 27 lutego 2009r. stanowiłoby naruszenie zasady trwałości decyzji administracyjnej i pociągałoby za sobą sankcję nieważności. W takim stanie faktycznym i prawnym sprawy, zaskarżone rozstrzygnięcie Wojewody uznać należy za prawidłowe. Zostało ono oparte na prawidłowo zgromadzonym materiale dowodowym. Wszystkie istotne w sprawie ustalenia organu, w tym także dotyczące legitymacji wnioskodawców oraz tożsamości sprawy są prawidłowe i należy w całości je podzielić. W przeciwnym wypadku mamy doprowadzić to może do orzekania przez organy administracyjne w okolicznościach res iudicata, a w konsekwencji z rażącym naruszeniem art.16 k.p.a. i naruszeniem zasady trwałości decyzji administracyjnej w czasie – co stanowi przesłankę nieważnościową z art.156 § 1 pkt 3.

Odnosząc się do zarzutów skargi należy jedynie stwierdzić, że jeżeli skarżąca kwestionuje prawidłowość orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej miasta w Krakowie z dnia 19.09.1972r., nr [...], zwłaszcza w kontekście nieuzasadnionej odmowy ustalenia i wypłacenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w świetle wówczas obowiązującego prawa to ma otwarta drogę do skorzystania z odpowiednich procedur administracyjnych np. z trybu nadzwyczajnego z art.156 § 1 pkt 2 w celu wyeliminowania tego orzeczenia w całości lub w części z obrotu prawnego. Natomiast zawarte w skardze zarzuty, a zwłaszcza przedstawiona argumentacja nie mogą prowadzić do jej uwzględnienia.

W konsekwencji okoliczności niniejszej sprawy nakazywały zastosować przepis art. 151 p.p.s.a., który nakazuje oddalić skargę w razie jej nieuwzględnienia.