Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 492/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ,
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 23, art. 27, art. 128, art. 129 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 września 2022 r. sprawy ze skargi D. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 11 lipca 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako "SKO" lub "organ II instancji"), po rozpatrzeniu odwołania D. W., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy C. z [...] czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja, jak wynika z jej uzasadnienia, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Wnioskiem z [...] czerwca 2022 r. D. W. (dalej jako "wnioskodawczyni" lub "skarżąca") wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, J. W..

Przywołaną wyżej decyzją z [...] czerwca 2022 r. Burmistrz Gminy C. (dalej jako "Burmistrz" lub "organ I instancji") odmówił wnioskodawczyni świadczeń w formie:

1. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615; dalej w skrócie "u.ś.r.), wnioskowanego na J. W.;

2. składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną, wnioskowanej na D. W.;

3. składki na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną, wnioskowanej na D. W..

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji powołał się na przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., wskazując niespełnienie określonego w nim kryterium jako podstawę odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu od tej decyzji, wnioskodawczyni zwróciła uwagę na pogarszający się stan zdrowia matki, a także na okoliczność rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad nią.

Utrzymując w mocy decyzją Burmistrza z [...] czerwca 2022 r. – przywołaną na wstępie decyzją z 11 lipca 2022 r. – SKO w uzasadnieniu wyjaśniło, że bezsporną okolicznością jest posiadanie przez matkę wnioskodawczyni orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie zostało wydane na stałe i wynika zeń, że znaczny stopień niepełnosprawności istnieje od [...] r. (niepełnosprawność istnieje od [...]. roku życia). Dalej SKO stwierdziło, że wskazana przez organ I instancji okoliczność, iż niepełnosprawność J. W. nie powstała do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia – jak tego literalnie wymagał art. 17 ust. 1b u.ś.r. – nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Albowiem, zdaniem SKO, zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13 – mocą którego orzeczono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP – skutkuje tym, że rozstrzygając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej należy każdorazowo zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została uznana za niekonstytucyjną.

Niemniej jednak, w ocenie SKO, w przedmiotowej sprawie wystąpiła inna negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia – określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. – gdyż J. W. pozostaje w związku małżeńskim ze S. W., który [...] r. złożył oświadczenie, że nie może opiekować się żoną "z powodu zatrudnienia". Organ II instancji podzielił stanowisko, zgodnie z którym przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r. stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy. Realizacja tego obowiązku może mieć charakter osobistego sprawowania opieki lub wymiar finansowy, w postaci sfinansowania osoby, która będzie w miejsce małżonka sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem. To nie rodzina wybiera osobę uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego, lecz wyboru tego dokonał ustawodawca, wskazując w pierwszej kolejności małżonka osoby niepełnosprawnej. W konkluzji SKO stwierdziło, że fakt pozostawania przez J. W. w związku małżeńskim uniemożliwia przyznanie jej córce wnioskowanego świadczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na opisaną decyzję SKO, D. W. wytknęła, że decyzja jest dla niej krzywdząca. Wymieniwszy czynności, które wykonuje w ramach sprawowanej opieki nad matką, skarżąca podkreśliła, że jest jedyną osobą w rodzinie, która tę opiekę może sprawować. Jej ojciec od 2017 r. podjął i wykonuje nadal pracę zarobkową, której wcześniej przez dłuższy czas nie mógł znaleźć, Ma obecnie [...] lat i świadomość, że w przypadku rezygnacji z zatrudnienia nie będzie miał szans na znalezienie nowej pracy. Opieki zaś nie mógłby sprawować prawidłowo, z uwagi na brak umiejętności i słabą odporność psychiczną. Skarżąca zaznaczyła jeszcze, że pensja ojca stanowi podstawowe źródło utrzymania całej rodziny.

W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV tut. Sądu z 05 sierpnia 2022 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095, z późn. zm.; dalej w skrócie "u.COVID-19"), o czym strony zostały powiadomione pismami z 09 sierpnia 2022 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym w trybie art. 15 zzs4 ust. 3 u-COVID-19, w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania ww. zarządzenia.

Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137, z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, z późn. zm.; w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Przedmiotem tak sprawowanej kontroli sądowej jest w niniejszej sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 11 lipca 2022 r. ([...]), utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Gminy C. z [...] czerwca 2022 r. ([...]) o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, J. W..

W ocenie SKO uzasadnioną podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia stanowiła przesłanka negatywna unormowana w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, z późn. zm.; w skrócie "u.ś.r."). W myśl tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W kontrolowanej sprawie, co bezsporne, matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż (ojciec skarżącej) nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

SKO nie podzieliło natomiast stanowiska organu I instancji, który przyjął, że na przeszkodzie przyznaniu wnioskowanego świadczenia stał art. 17 ust. 1b u.ś.r. – w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jedynie wtedy, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: (1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub (2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia – wobec okoliczności, że niepełnosprawność matki skarżącej istnieje od 45. roku życia.

Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela tę ostatnią ocenę prawną wyrażoną przez SKO – o niemożności upatrywania w treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. bezwzględnej przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, jako zstępnej (w niniejszej sprawie: córce) dorosłej osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki. W tym zakresie organ II instancji trafnie powołał się na wyrok z 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13 (OTK-A 2014, nr 9, poz. 104), w którym Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in., że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W świetle tego orzeczenia organy administracji publicznej nie powinny brać pod uwagę tego, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki została stwierdzona dopiero w dorosłym życiu (po upływie okresów wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Sąd w niniejszym składzie akceptuje, obecnie praktycznie jednolitą linię orzeczniczą sądów administracyjnych, pojmujących konsekwencje prawne zakresowej niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako niemożność upatrywania w treści tego przepisu przeszkody dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi dorosłej osoby niepełnosprawnej, której niepełnosprawność stwierdzona została po ukończeniu 18. czy 25. roku życia. Zróżnicowanie wiekowe wprowadzone w art. 17 ust. 1b u.ś.r. godziło w normatywnie określoną zasadę równości obywateli wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). Honorowanie przepisu w dotychczasowym brzmieniu byłoby nie do pogodzenia z modelem i funkcją ochrony praw jednostki, realizowaną przez sądy administracyjne, którym przyznaje się kompetencje do bezpośredniego stosowania Konstytucji RP w przypadku usunięcia z porządku prawnego fragmentu przepisu. Zasygnalizowanie w uzasadnieniu wyroku TK potrzeby działań legislacyjnych ma charakter postulatywny, a nie normatywny (wiąże sentencja wyroku). Jeśli sądy administracyjne, kierując się sugestią Trybunału Konstytucyjnego zawartą w pkt 8 uzasadnienia ww. wyroku, stosowałyby przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dotychczasowym brzmieniu, a ustawodawca nadal nie wykonywałby zaleceń trybunalskich – co notabene ma miejsce po dziś dzień – jednostki, których prawa zostały naruszone treścią przepisu, zostałyby pozbawione efektywnej ochrony (por. wyrok WSA z 05.02.2020 r., II SA/Gl 1373/19; dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ze strony internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie "CBOSA").

Odnosząc się w tym miejscu do stanowiska Burmistrza – który pomimo zapadnięcia przywołanego wyroku TK o sygn. K 38/13 uznał konieczność dalszego stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. z powołaniem się na fakt, że "artykuł ten do chwili obecnej nie został zmieniony ani uchylony przez ustawodawcę" – należy stwierdzić, że takie rozumienie skutków ww. wyroku TK, abstrahujące od odmiennej i obecnie praktycznie jednolitej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, jawi się w kontekście zasady legalizmu (art. 7 Konstytucji RP; art. 6 k.p.a.) jako nadmierne i nieuprawnione uproszczenie. Jak bowiem trafnie objaśniono to w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 15 grudnia 2008 r. o sygn. P 57/07 (OTK-A 2008, nr 10, poz. 178): "Jednym z rudymentów zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa jest to, że obywatel może zakładać, że treści obowiązującego prawa są dokładnie takie, jak to zostało ustalone w orzecznictwie przez sądy" (tak też uchwała NSA z 15.06.2011 r., I OPS 1/11, ONSAiWSA 2011, nr 5, poz. 95).

Z tych względów stanowisko organu I instancji upatrujące podstawy do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia w treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie zasługiwało na uwzględnienie – co trafnie wytknęło SKO w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W konsekwencji spór w kontrolowanej sprawie na etapie skargi sprowadzał się wyłącznie do kwestii zasadności uznania przez organ II instancji, że w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad matką, gdyż współmałżonek niepełnosprawnej (ojciec skarżącej) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wobec tego należy wyjaśnić, że w dominującym obecnie nurcie orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że: "nie powinno [...] budzić wątpliwości, że pozostawanie podopiecznego w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza – co do zasady – z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym" (tak m.in. wyrok NSA z 23.01.2020 r., I OSK 2462/19, CBOSA). "Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy. Podkreślić przy tym należy, że realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego inna interpretacja powołanych przepisów nie znajduje uzasadnienia prawnego" (tak m.in. wyrok NSA z 11.08.2020 r., I OSK 599/20, CBOSA). W tym kontekście podkreśla się jeszcze, że "wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ ani Sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy" (tak m.in. wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 229/21, CBOSA). Wszystkie te wypowiedzi judykatury da się sprowadzić do konkluzji, że "skoro decyzja w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego jest decyzją związaną, to przy jednoznacznym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jedynym warunkiem umożliwiającym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą, która pozostaje w związku małżeńskim, jest posiadanie przez małżonka tej osoby, orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności" (zob. wyrok NSA z 18.08.2022 r., I OSK 1935/21, CBOSA, i tam przywołane dalsze orzeczenia NSA).

Wypada w tym miejscu zaznaczyć, że Sąd w niniejszym składzie dostrzega oraz dopuszcza możliwość wystąpienia w praktyce wyjątkowych sytuacji, w których specyficzne okoliczności stanu faktycznego sprawy oraz rysująca się kolizja z innymi, niż pewność prawa, wartościami prawnie (a zwłaszcza konstytucyjnie) chronionymi mogą przemawiać za koniecznością odstąpienia w konkretnym, szczególnym przypadku od literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. (por. np. szczególny stan faktyczny, na kanwie którego zapadł prawomocny wyrok WSA z 02.06.2021 r., II SA/Po 73/21, CBOSA, oraz wyrażoną w nim bardziej ogólną myśl, że choć relacje między małżonkami nie wyłączają literalnie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., "nie oznacza to, że przepis ten powinno się bezrefleksyjnie wykładać tak, że powinien mieć on zastosowanie w każdej sytuacji pozostawania osoby niepełnosprawnej w związku małżeńskim").

Wypada w tym miejscu zauważyć, że potrzebę odstąpienia niekiedy od literalnej wykładni ww. przepisu akcentuje się także w niektórych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego – w tych mianowicie, w których składy orzekające dopuszczają możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nim opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, wówczas, gdy ów małżonek (nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności) nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli, np. z uwagi na wiek lub stan zdrowia (por. np. wyroki NSA: z 18.11.2021 r., I OSK 744/21; z 09.07.2021 r., I OSK 1755/20; z 11.01.2017 r., I OSK 1113/15; dostępne w CBOSA). Dla zupełności wywodu dodajmy, że kwestia ta będzie przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w poszerzonym składzie, na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich o podjęcie uchwały w ww. zakresie (sprawę zarejestrowano pod sygn. akt I OPS 2/22).

Z całą pewnością jednak zasadność ewentualnego odstąpienia w konkretnym, szczególnym przypadku od literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie dotyczy sytuacji, gdy – tak, jak w kontrolowanej sprawie – nie ma wątpliwości co do obiektywnej możliwości świadczenia opieki przez współmałżonka osoby niepełnosprawnej (tu: przez ojca skarżącej), który jest aktywny zawodowo.

W świetle ww. przepisu nie mogły być brane pod uwagę w szczególności takie okoliczności, jak podnoszone w skardze: obawa niemożności późniejszego znalezienia przez męża niepełnosprawnej nowej pracy, w przypadku rezygnacji z niej w aktualnym wieku (58 lat), tudzież "jego [męża] umiejętności i słaba odporność psychiczna" – które mają uzasadniać decyzję, że niepełnosprawną opiekuje się córka (skarżąca), a nie mąż (ojciec skarżącej). Tego rodzaju okoliczności bowiem – nawet, jeśliby w kontrolowanej sprawie rzeczywiście wystąpiły (czego nie badano) – i tak nie wyłączałyby zastosowania odnośnych przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359; w skrócie "k.r.o.") poświęconych alimentacji.

Stosownie do art. 128 k.r.o. obowiązek alimentacyjny – czyli, verba legis, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania – obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przy tym obciąża on zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.). Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 2 k.r.o.). Co w niniejszej sprawie jednak najistotniejsze, z mocy art. 23 i art. 27 k.r.o. także małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli.

Małżonkowie tworzą rodzinę i łączą ich więzy, nie tylko faktyczne, ale i prawne, wynikające z zawarcia związku małżeńskiego, polegające na wzajemnym wsparciu, wspólnym zaspokajaniu różnorodnych potrzeb, wzajemnej opiece. Małżeństwo jest podstawową komórką społeczną, która staje się "rodziną" bliższą niż krewni związani węzłami krwi, o czym świadczą choćby wspomniane wyżej uregulowania dotyczące alimentacji.

W związku z tym w orzecznictwie zauważa się niekiedy – jak to już wyżej zasygnalizowano – że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nim opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek – nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli (por. np. orzeczenia przywołane w wyroku NSA z 18.08.2022 r., I OSK 1935/21, CBOSA). Chodzi głównie o takie sytuacje, gdy zobowiązany do sprawowania opieki współmałżonek ze względu na stan zdrowia, czy wiek sam nie jest zdolny tej opieki wykonywać, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Należy bowiem mieć na uwadze, że obowiązek sprawowania opieki stanowiący element obowiązku alimentacyjnego, ze względu na który ustala się krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (w dalszej i bliższej kolejności), nie ogranicza się wyłącznie do osobistych starań, ale może przybrać formę świadczeń pieniężnych (por. wyrok WSA z 10.10.2019 r., II SA/Po 583/19, CBOSA).

W świetle dotychczasowych uwag nie może budzić wątpliwości, że w kontrolowanej sprawie – niezależnie od rodzaju zastosowanej wykładni spornego art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.: czy to ograniczenia się do jego wykładni językowej, czy też sięgnięcia po wykładnię celowościową – organ II instancji zasadnie odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej w związku z opieką niepełnosprawną matką, z tego powodu, że współmałżonek niepełnosprawnej (ojciec skarżącej) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a obiektywnie jest w stanie zapewnić opiekę (w szerokim rozumieniu tego słowa, obejmującym także jej ewentualne sfinansowanie) swej żonie.

Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę w całości oddalił.