Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 1225/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2017-02-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art.138 §1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.57 ust.1
journal: Dz.U. 2013 poz 1440
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska,, Sędzia WSA Ewa Wojtysiak (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Edyta Wójtowicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 1 lutego 2017 r. sprawy ze skargi P. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 października 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

[...] [...] (dalej: "Wnioskodawca", "Skarżący") w dniu 28 lipca 2016 r. złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Zakład", "Organ") wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne i na Fundusz Pracy, który umotywował swoją trudną sytuacją finansową, materialną i zdrowotną, skutkującą niemożnością spłaty zadłużenia. Wnioskodawca wskazał, że od grudnia 2013 r. ubiegał się o umorzenie należności, oraz że prowadzona przez niego działalność gospodarcza została zlikwidowana. Oświadczył także, że jest osobą schorowaną, wymagającą leczenia, z orzeczoną niezdolnością do pracy, a od 2015 r. pobiera zasiłek z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w wysokości [...] zł.

Decyzją z dnia 24 sierpnia 2016 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 936; dalej: "u.s.u.s."), Zakład odmówił Stronie umorzenia należności w łącznej kwocie [...] zł z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od listopada 2010 r. do listopada 2013 r. oraz na Fundusz Pracy za okres listopad 2010 r. i od stycznia 2011 r. do listopada 2013 r. wraz z, naliczonymi do dnia złożenia wniosku, odsetkami za zwłokę.

Wnioskodawca w dniu 13 września 2016 r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu niepłaconych w terminie składek, z uwagi na trudną sytuację finansową i zdrowotną. W uzasadnieniu Wnioskodawca wskazał, że aktualnie nie ma środków na spłatę zobowiązań wobec Zakładu, gdyż jest osobą schorowaną, co uniemożliwia mu osiąganie jakiegokolwiek dochodów, czy też prowadzenie działalności gospodarczej. Jednocześnie wskazał, że nie posiada jakiegokolwiek majątku, oraz że w ustalonej całkowitej nieściągalności i braku środków finansowych Zakład winien umorzyć przedmiotowe zadłużenie.

Decyzją z dnia 10 października 2016 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23; dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., Zakład utrzymał w mocy decyzję z dnia 24 sierpnia 2016 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, Zakład wskazał na ustalenia poczynione w toku postępowania wyjaśniającego, z których wynika, że Wnioskodawca prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą w okresie od 26 czerwca 2008 r. do 20 grudnia 2013 r., w którym powstał obowiązek opłacenia składek. W dniu złożenia wniosku o umorzenie na koncie płatnika figurowały, zewidencjonowane i wymagalne w dacie podejmowanego rozstrzygnięcia, nieopłacone należności w części finansowanej przez płatnika składek na ubezpieczenia społeczne oraz na Fundusz Pracy (za wskazane na wstępie okresy) w łącznej kwocie [...] zł wraz z odsetkami od zaległości w kwocie stanowiącej łącznie [...] zł.

Na podstawie danych pobranych z Kompleksowego Systemu Informatycznego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalono, że Wnioskodawca od dnia 1 czerwca 2015 r. otrzymuje zasiłek z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w kwocie [...] zł netto miesięcznie. Ponadto, na podstawie zeznań o wysokości osiągniętego przychodu (poniesionej straty) PIT-36 i PIT/B ustalono, że z tytułu prowadzonej działalności Wnioskodawca uzyskał dochód za 2011 r. w kwocie [....] zł brutto, za rok 2012 w wysokości [...] zł brutto, w roku 2013 r. nie uzyskał dochodów.

Stwierdzono także, że Wnioskodawca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, ma zobowiązania finansowe z tytułu podatków, w bankach oraz u osób fizycznych. Wnioskodawca ponosi koszty związane z leczeniem w wysokości ok. [....] zł. Zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika Zakładu z dnia 11 lutego 2014 r. Wnioskodawca został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy do dnia 28 lutego 2015 r. Wnioskodawca podał, że w dalszym ciągu jest osobą schorowaną. Organ wskazał przy tym, że minimum socjalne ogłoszone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla tego typu gospodarstw domowych na jednego członka rodziny wynosi [...] zł na osobę, natomiast minimum egzystencji – [...] zł.

Ustalono również, że decyzją z dnia 7 marca 2014 r., po rozpoznaniu wniosku Wnioskodawcy z dnia 30 grudnia 2013 r., Zakład jako organ rentowy, na podstawie art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz.1440), odmówił ubezpieczonemu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Decyzja ta jest prawomocna, gdyż wyrokiem z dnia 19 listopada 2014 r. sygn. akt [....] Sąd Okręgowy w [...] [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie Wnioskodawcy. Przyczyną odmowy przyznania zawnioskowanej renty była okoliczność nieuiszczenia składek na ubezpieczenia społeczne w okresie od 12 listopada 2010 r. do 19 grudnia 2013 r.

Następnie Organ, ponownie rozpatrując wniosek w przedmiocie umorzenia, przywołał treść art. 28 ust. 1-3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365 )- dalej "rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r.", wskazując na uznaniowy charakter decyzji Zakładu w zakresie umarzania należności.

Mając powyższe na uwadze, Organ uznał, że w stosunku do Wnioskodawcy zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, o jakich mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 i 6 u.s.u.s. Wnioskodawca bowiem zaprzestał prowadzenia działalności, a także nie pracuje i nie osiąga dochodów podlegających egzekucyjnemu zajęciu, pobierając świadczenie z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w wysokości [...] zł. Ponadto w toku postępowania nie ustalono innych praw majątkowych stanowiących podstawę egzekucji bądź zabezpieczenia należności składkowych, co oznacza, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ stwierdził, że wierzyciel publicznoprawny, jakim jest Zakład, nie jest w stanie skutecznie dochodzić należności, a Wnioskodawca bezpośrednio opłacić należności z tytułu składek, gdyż nie osiąga dochodów.

Jednocześnie, pomimo przyznania istnienia ustawowych przesłanek całkowitej nieściągalności, stanowiących podstawę rozważenia zwolnienia z wykonania obowiązku, Organ odmówił umorzenia przedmiotowych należności, uznając to za niezasadne. Stwierdził bowiem, że Wnioskodawca nie ma innych osób na bezpośrednim utrzymaniu i obecnie pobiera świadczenie z pomocy społecznej, co stanowi zabezpieczenie jego podstawowych, niezbędnych potrzeb życiowych w granicach minimum egzystencji. Organ zauważył również, że Wnioskodawca obecnie podlega leczeniu i rehabilitacji, ale nie przedłożył aktualnego orzeczenia o niezdolności do pracy.

Organ zwrócił także uwagę na fakt, że pomimo powołanej przez Wnioskodawcę całkowitej niezdolności do pracy, nadal nie należy mu się z tego tytułu renta. Powodem odmowy przyznania świadczenia z ubezpieczeń społecznych jest bowiem okoliczność, że do stażu pracy nie można uwzględnić okresu od 12 listopada 2010 r. do 19 grudnia 2013 r. i istniejącego w tym zakresie zadłużenia objętego niniejszym postępowaniem. Umorzenie przedmiotowych należności ma przy tym definitywny wpływ na przyznanie świadczeń z ubezpieczeń społecznych w przyszłości, pozbawiając w konsekwencji wskazanego zwolnienia wnioskodawcę w tym zakresie takiej możliwości na stałe. Zdaniem Organu, w tych okolicznościach, pomimo powołanej choroby i niezdolności do pracy, należy uwzględnić w ustalonym stanie faktycznym interes Wnioskodawcy, przemawiający za odmową umorzenia wymagalnych należności, pomimo złożonego wniosku o umorzenie przez dłużnika i ustalonej w postępowaniu całkowitej nieściągalności.

Ponadto, Organ zauważył, że Wnioskodawca z wykształcenia jest architektem, a podniesiona niezdolność do pracy nie przesądza o trwałym braku możliwości wykonywania przez niego zawodu. Wnioskodawca prowadził w tym zakresie działalność, w przeszłości w latach 2011 i 2012 osiągał dochody, nie wykonując ze względu na powołaną chorobę ustawowego obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne w latach 2010-2013, tj. do jej formalnego zakończenia.

Sumując, Organ wskazał, że instytucja umorzenia przeznaczona jest dla przypadków szczególnych i uzasadnionych, związanych zasadniczo z sytuacją majątkową i rodzinną, w sytuacji możliwości wywołania zbyt ciężkich skutków zarówno dla osoby zobowiązanej oraz członków jego rodziny. Odmowa umorzenia w ustalonej sytuacji przy uwzględnieniu powołanego wyżej interesu Wnioskodawcy związanego z utratą praw w przypadku wskazanego zwolnienia przez Organ do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nie stanowi naruszenia prawa.

Pismem z dnia 24 listopada 2016 r. Skarżący wniósł skargę na decyzję Organu z dnia 10 października 2016 r., wskazując że nie zgadza się w całości z przedstawionym przez Zakład uzasadnieniem odmowy uwzględnienia wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne i na Fundusz Pracy, wraz z odsetkami.

W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując w pełni stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a. sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c i pkt 2 p.p.s.a.). Przy czym, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art.134 § 1 p.p.s.a.).

W wyniku kontroli przeprowadzonej w powyżej wskazanym zakresie, Sąd uznał, że skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja Zakładu została wydana z naruszeniem przepisów prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do odmowy umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy wraz z odsetkami za zwłokę. Zdaniem Organu, nie wystąpiły przesłanki umorzenia zaległości z tytułu ww. należności, stąd decyzja odmawiająca uwzględnienia wniosku jest zasadna. Skarżący kwestionuje natomiast rozstrzygnięcie Organu oraz przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumentację.

Wobec tego, że przedmiotem skargi jest ostateczna decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wydana w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz na Fundusz Pracy finansowanych przez Skarżącego jako płatnika składek, wskazania wymaga, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i art. 32 u.s.u.s., należności z tytułu tych składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl ust. 2, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie zaś do ust. 3, całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto, zgodnie z art. 28 ust. 4 u.s.u.s., umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.

O ile powyższa regulacja, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (i odpowiednio - zgodnie z art. 32 u.s.u.s. - składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych) z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co może mieć miejsce w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a), których wskazanie pozostawiła ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go w art. 28 ust. 3b, aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie, przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Działając na mocy powyższego upoważnienia, Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003 r. powołane już rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w którym to rozporządzeniu zawarta została zasada (§ 3 ust. 1), że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W orzecznictwie podkreśla się przy tym, że w przypadku przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie, przy umarzaniu tych składek - niezależnie od wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności - zawsze należy oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 22/13 – to orzeczenie i następne dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.).

Decyzje wydawane na podstawie art. 28 u.s.u.s., jak i § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. mają charakter uznaniowy, co oznacza, że sposób rozstrzygnięcia jest uzależniony od woli organu. Organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia w razie stwierdzenia zaistnienia przesłanki umorzenia, tj. może wówczas uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Jednakże rozstrzygnięcie organu nie może mieć charakteru dowolnego.

Zakres swobody organu administracji, wyznaczony przepisami prawa materialnego, jest ograniczony ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, w tym wyrażoną w art. 7 k.p.a., zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, co oznacza, że treść i zakres ochrony słusznego interesu indywidualnego w działaniach organów sięgają do granic kolizji z interesem społecznym. Z jego brzmienia wynika, że ustawodawca przyjmuje regułę, zgodnie z którą oba te interesy podlegają równorzędnej ochronie, bez dominacji któregokolwiek z nich. W państwie prawa nie ma bowiem miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym (vide:

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 455/08). Ponadto, rozstrzygnięcie organu musi być wynikiem wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Z decyzji musi zatem wynikać m.in., że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego.

Sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno zastosowania prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego, wynikające z przepisów k.p.a., reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę.

W rozpoznawanej sprawie Zakład odmówił Skarżącemu umorzenia należności składkowych, nie kwestionując obiektywnie trudnej sytuacji finansowej, majątkowej i zdrowotnej Skarżącego. W uzasadnieniu decyzji Zakładu podano następujące wyniki ustaleń dokonanych w postępowaniu administracyjnym:

1) Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, nie pracuje, nie osiąga dochodów podlegających egzekucji, nie posiada żadnego majątku;

2) jedynym źródłem utrzymania Skarżącego jest świadczenie otrzymywane z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w wysokości [...] zł, które zabezpiecza podstawy jego egzystencji;

3) Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie ma nikogo na utrzymaniu a koszty związane z utrzymaniem, w tym leczeniem, skarżący określił na kwotę [...] zł miesięcznie;

4) Skarżący obecnie podlega leczeniu i rehabilitacji, ale nie przedłożył aktualnego orzeczenia o niezdolności do pracy (uprzednie orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy zostało wydane do dnia 28 lutego 2015 r.);

5) Skarżący z wykształcenia jest architektem, a wykonując ten zawód w latach 2011 i 2012 uzyskał dochody.

Mając na uwadze wskazane okoliczności, za prawidłowe uznać należało stwierdzenie Organu, że przywołane okoliczności świadczą o niewystąpieniu przesłanek całkowitej nieściągalności, określonych w art. 28 ust. 3 pkt 3 i 6 u.s.u.s. Skarżący zaprzestał bowiem prowadzenia działalności gospodarczej, nie posiada majątku, z którego byłoby można egzekwować należności, i oczywiste jest, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się od Skarżącego kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zastrzeżenia Sądu budzi natomiast stanowisko Organu co do niezasadności udzielenia ulgi, a w tym ocena co do niewystąpienia w sprawie żadnej ze szczególnych przesłanek umorzenia zaległych należności, przewidzianych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Zdaniem Sądu, Organ nie wyraził w sposób jednoznaczny i przekonujący, dlaczego uznał, że w złożonej i trudnej sytuacji, zwłaszcza zdrowotnej, Skarżącego (co nie budzi wątpliwości) nie mamy do czynienia z przypadkiem szczególnym i uzasadnionym, który przemawiałby za przyznaniem wnioskowanej ulgi. Niewystarczające, w ocenie Sądu, było samo wskazanie, że Skarżący uzyskuje środki na zabezpieczenie minimum egzystencji oraz, że nie przedłożył aktualnego orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy, a także przewidywane przez Organ negatywne skutki w sferze interesu Skarżącego (brak możliwości uzyskania w przyszłości świadczenia rentowego).

W pierwszej kolejności zauważyć należy, że środki, które służą Skarżącemu do zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych (niezbędnego minimum egzystencji) już pochodzą z pomocy publicznej, gdyż jak wynika z akt, Skarżący od 2015 r. pobiera zasiłek z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w wysokości [...] zł.

Jak wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Po 1766/13, a który Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela: "nie do zaakceptowania, także z punktu widzenia interesu społecznego, jest sytuacja, w której spłata zobowiązań wobec ZUS zmuszałaby dłużnika do korzystania z pomocy społecznej".

W ocenie Sądu, obowiązek regulowania powstałych zaległości, z funduszy przyznanych częściowo z pomocy społecznej oznaczałoby iluzoryczność tej pomocy, która sprowadzałaby się do przyznania środków na spłatę należności publicznych. Sam fakt jej przyznania, świadczy już o złej sytuacji finansowej Skarżącego, który - jak wykazało przeprowadzone przez Organ postępowanie - nie posiada dodatkowego, oprócz tej pomocy, źródła dochodu, w związku z czym całość przyznanej pomocy musiałby przeznaczyć na spłatę należności publicznych. Takim sytuacjom ma natomiast zapobiegać regulacja przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Właśnie jej zadaniem jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, mając gwarancję, że podstawowe jej potrzeby oraz jej rodziny będą zaspokojone.

Zastrzeżenia Sądu budzi również ocena Organu, która nie uwzględniła, że Skarżący jest pozbawiony, nie z własnej woli, lecz na skutek przewlekłej choroby, możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie zaległej należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.). Jakkolwiek Organ nie zanegował, że Skarżący jest chory i aktualnie podlega leczeniu i rehabilitacji, jednakże w swojej ocenie zupełnie pominął rodzaj choroby, którą zdiagnozowano u Skarżącego i związane z tym następstwa, w tym możliwość zarobkowania przez Skarżącego. Sądowi z urzędu wiadome jest, że u Skarżącego została zdiagnozowana nieuleczalna choroba, z powodu której był hospitalizowany i z powodu której orzeczono w stosunku do Skarżącego całkowitą niezdolność do pracy od dnia 17 lipca 2013 r. do dnia 28 lutego 2015 r. (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 10 grudnia 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 919/14, uwzględniający skargę Skarżącego). Organ nie pochylił się w swojej ocenie nad tymi istotnymi dla rozstrzygnięcia kwestiami, ograniczył się bowiem tylko do podniesienia, że Skarżący nie przedłożył aktualnego orzeczenia o niezdolności do pracy.

Z uwagi na powyższe wskazać należy, że w kontekście przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i życiowej wnioskodawcy. A zatem, strona w treści wniesionego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Także i Zakład Ubezpieczeń Społecznych w toku postępowania powinien wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 k.p.a. Nie zmienia to faktu, że w toku takiego postępowania to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, o czym świadczy użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o przeszkodach w spłacie zadłużenia. Jednakże organ, mając wątpliwości co do pełnego obrazu sytuacji majątkowej i życiowej wnioskodawcy, powinien wezwać go do wyjaśnienia konkretnych okoliczności mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 28 lipca 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 433/16).

Niewątpliwie, po wpłynięciu do Zakładu wniosku Skarżącego o umorzenie należności składkowych wraz z odsetkami, Organ wystosował do Wnioskodawcy pismo z dnia 1 sierpnia 2016 r., zawierające pouczenie o treści przepisów art. 28 ust. 3-3a i art. 30 u.s.u.s., § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. oraz 10, art. 32, art. 40 i art. 41 k.p.a., oraz wskazanie, że (cyt.): "Z powyższych przepisów wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Wnioskodawca może tym samym w terminie 7 dni od daty otrzymania niniejszego pisma przedłożyć dokumenty umożliwiające ocenę spełnienia warunków przy ubieganiu się o umorzenie, w tym załączone - oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej.

Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] informuje także, że przed wydaniem decyzji przeprowadzone zostanie postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie obecnej sytuacji majątkowej i rodzinnej oraz zweryfikowanie wskazanych okoliczności".

W odpowiedzi na powyższe wezwanie, w dniu 10 sierpnia 2016 r. Skarżący złożył "Oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej", w którym m.in. opisał swoją sytuację zdrowotną i wskazał, że (cyt.): "Całą dokumentację nt. mojej sytuacji i stanu zdrowia, a także orzeczenia lekarza ZUS i Pomocy Społecznej znajduje się w Państwa archiwum, gdyż od roku 2013 przysyłałem do Państwa kopie dokumentów i opisywałem swoją sytuację. Od tamtego czasu sytuacja moja się nie zmieniła.".

Pismem z dnia 10 sierpnia 2016 r. Organ poinformował Skarżącego o możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz zawiadomił o wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy do dnia 28 września 2016 r.

W takim stanie sprawy nie można było uznać, że Organ podjął wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Przy czym nie chodzi tu o nieograniczone poszukiwanie dowodów i argumentacji, mających przemawiać na korzyść Wnioskodawcy, lecz o dołączenie do akt sprawy dokumentów znajdujących się już w posiadaniu Organu (a na które wskazał w oświadczeniu Wnioskodawca) oraz o skierowanie do Skarżącego wezwania do przedłożenia aktualnych dokumentów, obrazujących jego aktualną sytuację zdrowotną i jej wpływ na możliwości zarobkowe i płatnicze.

Nie wystarczy również, dla celów wykazania możliwości spłaty zadłużenia, wskazanie, jak uczynił to Organ, potencjalnych możliwości zarobkowych Skarżącego (fakt, że z wykształcenia jest architektem, a w latach 2011-2012 dzięki temu uzyskiwał dochody). Obowiązkiem organu jest uprawdopodobnić, że z danego źródła, w konkretnym okresie, wnioskodawca ma realne możliwości, w tym psychofizyczne pozyskania środków pozwalających na spłatę zadłużenia, przy czym niemożność uiszczenia zaległych składek, a w szczególności trudna sytuacja (materialna jak i osobista z uwzględnieniem stanu zdrowia) podmiotu ubiegającego się o ich umorzenie, winna być oceniana na dzień wydania przez Zakład decyzji ostatecznej.

Tym bardziej, w ocenie Sądu, na aprobatę nie zasługuje powoływana przez Organ podstawa odmowy umorzenia ww. należności w postaci niekorzystnych skutków, jakie w sferze interesów Skarżącego wywarłaby decyzja uwzględniająca wniosek Skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek wraz z odsetkami. Zauważyć bowiem należy, że Skarżący pozbawiony jakichkolwiek środków finansowych, jak i pozbawiony – z powodu nieuleczalnej choroby – realnych możliwości zarobkowych, nie jest w stanie uregulować zaległych należności w stosunku do Zakładu, co i tak w efekcie prowadzi do utrzymania się sytuacji niespełnienia przez Skarżącego przesłanek do przyznania mu renty z tytułu niezdolności do pracy, w konsekwencji konieczności korzystania z pomocy publicznej, która w takim celu została powołana.

Sumując, należy stwierdzić, że analiza akt sprawy i zaskarżonej decyzji uzasadnia, że Zakład nie wykonał należycie obowiązku wynikającego z art. 77 § 1 k.p.a. polegającego na zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. W rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia art. 80 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, a nadto, zaskarżona decyzja Organu nie spełniła wymogów przewidzianych w art. 107 § 3 k.p.a. Zdaniem Sądu, naruszenia te miały istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Organ zobowiązany będzie przeprowadzić analizę sytuacji materialnej i zdrowotnej Skarżącego, uwzględniając przy tym wpływ stanu zdrowotnego Skarżącego na realną możliwość podjęcia pracy i przystąpienia przez niego do spłaty zaległej należności. Dokonując takiej analizy, Organ musi mieć na uwadze istotę ubezpieczenia społecznego. Jest to system ustawowo zagwarantowanych świadczeń związanych z pracą, służących zaspokajaniu potrzeb wywołanych przez zdarzenia losowe i finansowanych przez ubezpieczonych na zasadzie rozłożenia ich ciężaru na osoby do nich następnie uprawnione. Mieszcząca się w tym systemie również funkcja ochronna ubezpieczenia społecznego nie pozwala na przymusowe egzekwowanie niespłaconych składek w każdej sytuacji, bez względu na konsekwencje dla zobowiązanego, o czym świadczą powołane wyżej przepisy.

Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji jako naruszającej zarówno przepisy prawa materialnego jak i przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

O kosztach nie orzeczono z uwagi na ustawowe zwolnienie niniejszej sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych od kosztów sądowych, przewidziane w art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) p.p.s.a.