Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 506/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2013-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 8 yst. 3 pkt 3, 39 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), Sędziowie sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk,, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi B. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy w formie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] maja 2013 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Białegostoku z dnia [...] marca 2013 r. (znak: [...]) odmawiającą przyznania B. O. świadczenia w formie zasiłku celowego na przejazdy MPK, bieżące wydatki związane z nauką syna oraz na inne bieżące potrzeby rodziny.

Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

Wnioskiem z dnia [...] marca 2013 r. B. O. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. z prośbą o przyznanie zasiłku celowego na przejazdy MPK, bieżące wydatki związane z nauką syna oraz na inne bieżące potrzeby rodziny.

Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] marca 2013 r. (znak: [...]) odmówił przyznania B. Ol tego świadczenia.

W uzasadnieniu niniejszej decyzji organ I instancji wskazał, że na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz. 182, dalej: u.p.s.), w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów sprawienia pogrzebu. Na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, że rodzina Wnioskodawcy znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, a dochód rodziny wnioskodawcy wynosi [...] zł i nie przekracza kwoty 912 zł stanowiącej kryterium dochodowe rodziny Wnioskodawcy, co uzasadnia stwierdzenie, że zostały spełnione warunki ustawowe do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego. Organ wskazał, że zasiłek celowy jest świadczeniem uznaniowym przyznawanym stosownie do okoliczności sprawy i posiadanych przez MOPR w Białymstoku środków finansowych. Biorąc natomiast pod uwagę ilość składanych do tutejszego Ośrodka wniosków o przyznanie zasiłków celowych (przeciętnie ok.1.800 miesięcznie) oraz miesięczny budżet w kwocie ok. 223.000 zł pozostający w 2013 r. w dyspozycji MOPR w B. na ten cel, kwota przyznanego zasiłku w przedmiotowej sprawie nie mogła zostać ustalona w wyższej wysokości. W sytuacji bowiem gdy kwota, którą dysponuje Ośrodek na zasiłki celowe jest niewystarczająca by zabezpieczyć zgłaszane uzasadnione potrzeby podopiecznych, organ biorąc pod uwagę indywidualną sytuację życiową w rodzinie Wnioskodawcy rozstrzyga, które z tych potrzeb są najbardziej pilne i uzasadnione, tj. zasługujące na wsparcie finansowe.

Organ dodatkowo wyjaśnił, że odrębnymi decyzjami przyznano rodzinie Wnioskodawcy pomoc w formie zasiłku celowego na dofinansowanie do opłat mieszkaniowych, zakupu środków czystości i higieny osobistej, leków i odzieży oraz zasiłek celowy na zakup artykułów żywnościowych, a także zasiłek okresowy na okres od [...] marca 2013 r. do [...] marca 2013 r., co jednoznacznie świadczy o braku lekceważenia potrzeb rodziny Skarżącego.

Od powyższej decyzji B. O. złożył odwołanie, kwestionując przede wszystkim ustalone przez MOPR w B. kryterium dochodowe rodziny oraz dokumenty, na podstawie których został ustalony dochód jego rodziny.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] maja 2013 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy zauważył, iż zasady i tryb przyznawania zasiłku celowego reguluje art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., zgodnie z którym w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy w szczególności na pokrycie w części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z powyższego wynika, że organy administracyjne udzielające świadczenia działają w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że przyznanie zasiłku celowego nie jest obligatoryjne - nawet wówczas, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy. Organ pomocy społecznej ocenia potrzebę przyznania świadczenia w tej formie w zależności od okoliczności występujących w indywidualnym przypadku. Przepisy prawa nie zawierają też żadnych konkretnych kryteriów ustalania wysokości zasiłku celowego. Pewne zaś ogólne wskazania, jakimi winien kierować się organ orzekający w tego typu sprawie zawarte są w art. 3 ust 4 u.p.s., według którego potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej.

Organ odwoławczy stwierdził ponadto, iż rozpoznając sprawę organ I instancji winien kierować się interesem Wnioskodawcy, interesem społecznym oraz celem, na który świadczenie ma być przeznaczone. Niewątpliwie organ I instancji musi mieć na uwadze także własne możliwości finansowe oraz ilość osób oczekujących na zabezpieczenie swoich potrzeb.

Kolegium wskazało, że ze zgromadzonego materiału dowodowego i przedłożonych dokumentów, w tym rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, że B. O. jest osobą rozwiedzioną, z dość ciężkim stanem zdrowotnym. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe jedynie ze studiującym synem. Z uwagi na pobieranie stałego zasiłku z pomocy społecznej utracił on status osoby bezrobotnej z dniem [...] października 2012 r. Legitymuje się ponadto orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności orzeczonym na okres do [...] listopada 2014 r. Nie pracuje zawodowo ani dorywczo, nie nabył też uprawnień do świadczenia emerytalno-rentowego.

Kolegium wskazało, że kwestią sporną w sprawie jest podnoszony przez stronę w odwołaniu zarzut błędnego ustalenia wysokości dochodu rodziny w oparciu o art. 8 ust 3 u.p.s. poprzez przyjęcie, że nie pomniejsza się go o kwotę wypłacaną przez wnioskodawcę na rzecz likwidatora Funduszu Alimentacyjnego ZUS. Kolegium przedstawiło rozbieżności interpretacyjne dotyczące zagadnienia, czy potrącane z przychodu skarżącego kwoty z tytułu jego zaległości dla likwidatora Funduszu Alimentacyjnego winny, w myśl powołanego wyżej przepisu, podlegać odliczeniu od przychodu skarżącego, czy też nie. SKO w B. podzieliło stanowisko zaprezentowane w wyroku NSA o sygn. I OSK 957/12 z dnia 5 grudnia 2012 r., w którym Sąd wskazał, że kwota alimentów świadczonych na rzecz innych osób pomniejsza dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s., a więc sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na źródło i tytuł ich uzyskania, przy czym chodzi o alimenty, do których świadczenia osoba była zobowiązana w analizowanym miesiącu i które rzeczywiście świadczyła w danym miesiącu, w związku z obowiązkiem alimentacyjnym. Nie ma, zatem, w ocenie Kolegium, podstaw do pomniejszenia dochodu o zaległości wobec Funduszu Alimentacyjnego. Z pomniejszenia dochodu korzystać może tylko ten zobowiązany, który świadczy alimenty w terminie. W innym przypadku, z wyjątkowego pomniejszenia dochodu korzystałyby osoby, które nie dostarczają uprawnionym środków utrzymania na bieżąco (por. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2012 r., sygn. akt I OSK 1433/11).

Abstrahując od powyższych rozważań Kolegium wskazało, że Odwołujący spełnia przesłanki wynikające z art. 8 ust 1 pkt 3 u.p.s., bowiem dochód rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku nie przekraczał kwoty kryterium dochodowego, które dla rodziny składającej się z dwóch osób wynosi 912 zł. Kolegium miało także na uwadze fakt, że odwołujący jednocześnie (decyzje z marca 2013 r.) został wsparty zasiłkiem z programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w wysokości [...] zł, zasiłkiem okresowym w kwocie [...] zł oraz zasiłkiem celowym na dofinansowanie do opłat mieszkaniowych, zakupu środków czystości i higieny osobistej, leków i odzieży w kwocie [...] zł. Szczegółowo organ wymienił i opisał wszystkie decyzje przyznające Skarżącemu zasiłki celowe w 2013 r., a także za okres od października do grudnia 2012 r. W ocenie organu należy mieć na uwadze, że pomoc przyznawana jest na dofinansowanie, a nie sfinansowanie kosztów potrzeb wnioskodawcy. Ograniczone fundusze MOPR w B. powodują, iż zaskarżona decyzja nie stoi w sprzeczności z prawem, ani nie narusza granic uznania administracyjnego, w których działa organ I instancji.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku na powyższą decyzję wniósł B. O. zarzucając jej naruszenie prawa, a w szczególności art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej, a w konsekwencji naruszenie przepisów: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 8, art. 107 § 1 i 3 k.p.a., a ponadto naruszenie interesu prawnego, tj,: art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, art. 179 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 roku - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2005 roku Nr 164, poz. 1365, z późn. zm.), a w konsekwencji na gruncie art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. naruszenie art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s, oraz art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1,art. 80 i art.107 § 1 i 3 k.p.a.

W oparciu o powyższe, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi II instancji. Jednocześnie zwrócił się on z wnioskiem o wystąpienie tut. Sądu do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. o przekazanie na podstawie art. 48 § 2 p.p.s.a. urzędowo poświadczonego przez ten organ odpisu dokumentu urzędowego (art. 76 k.p.a.) Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. Zespół Pracowników Socjalnych Nr 1-8, 11 Korekta do wcześniejszych wytycznych pomniejszania dochodu o należności alimentacyjne Nr [...], z dnia [...] lutego 2011 r. - istotnego dowodu w sprawie, co uzasadnia ważny interes skarżącego, ponieważ sam uzyskać go nie może.

W uzasadnieniu skargi Skarżący przedstawił ciężką sytuację zdrowotną swoją i swojego syna, wskazując, że jest ona rozbieżna z sytuacją, którą SKO w B. przedstawiło w uzasadnieniu wydanej decyzji. Zarzucił organom brak rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie, gdyż organy wskazały i uwzględniły jedynie wysokość dochodu rodziny, nie wzięły zaś pod uwagę miesięcznych kosztów jakie rodzina poniosła. Organy, w ocenie Skarżącego, nie wskazały przyczyn, z powodu których odmówiły mocy dowodowej pozostałym dowodom. Skarżący stwierdził ponadto, iż powodem złożenia przez niego skargi jest niezgodne z prawem stosowanie przez MOPR w B. dokumentu urzędowego o nazwie Korekta do wcześniejszych wytycznych pomniejszania dochodu o należności alimentacyjne Nr [...] z dnia [...] lutego 2011 r., który jako poświadczający nieprawdę jest fałszywy. W oparciu o powyższe stwierdził, że od dochodu jego rodziny winna być odliczana kwota, którą comiesięcznie przekazuje likwidatorowi Funduszu Alimentacyjnego. Podniósł także, że nie kwestionuje szeregu kwestii, w tym kryterium dochodowego rodziny oraz odmowy przyznania pomocy. Podkreślił, że nie koncentruje się w obszernej treści odwołania na kwestionowaniu wysokości przyznanej pomocy i nie żąda skupiania uwagi pomocy społecznej wyłącznie na jego osobie, przez co nie oczekuje specjalnego traktowania jego osoby. Jego zdaniem, organy rażąco naruszyły art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej poprzez niezastosowanie tego przepisu w opisie podstawy prawnej wydanych decyzji oraz niedokonanie uzasadnienia prawnego wyjaśniającego powód nieuwzględnienia dyspozycji normy prawnej tego przepisu, pomimo iż stan faktyczny w sprawie jednoznacznie wskazuje na obowiązek zastosowania tej normy prawnej w decyzji i to bez względu na skutek prawny jaki wyprowadza organ I instancji z tej normy prawnej. Stwierdził także, że organy przekroczyły granice uznania administracyjnego na gruncie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez nieuwzględnienie przy ustalaniu wysokości świadczenia charakteru i znaczenia prawnego kwot przychodów syna w postaci jego alimentów i stypendium socjalnego z uczelni, naruszając tym samym jego interes prawny w tym zakresie. W jego ocenie przyjęcie, że wysokość dochodu osoby jest wyznacznikiem dla ustalenia wysokości zasiłku celowego jest sztucznym kryterium w tym zakresie. Wskazał także na naruszenie przez organ I instancji art. 7 Konstytucji RP statuujący, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, naruszając tym samym zawartą w nim zasadę praworządności i legalności. Ponadto w jego ocenie, decyzja organu I instancji została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) i winna być przez organ II instancji unieważniona.

W oparciu o powyższe, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi II instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał dotychczas wyrażone stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa zarówno materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zatem kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżony akt nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest natomiast według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zakres tej kontroli wyznaczają zatem nie zarzuty skargi, ale granice sprawy administracyjnej rozstrzygniętej przez organ zaskarżonym aktem. Podkreślenia przy tym wymaga, że uszczegółowieniem zasady niezwiązania sądu granicami skargi jest przepis art. 135 p.p.s.a., zgodnie z którym, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Działania takie służyć mają bowiem zapewnieniu ostatecznego i pełnego załatwienia sprawy, czyli stworzenia takiego stanu, w którym w obrocie prawnym nie będzie funkcjonował żaden akt organu administracji publicznej niezgodny z prawem.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca jej wydanie decyzja organu I instancji nie naruszają prawa.

W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest odmowa przyznania B. O. świadczenia w formie zasiłku celowego na przejazdy MPK, bieżące wydatki związane z nauką syna oraz na inne bieżące potrzeby rodziny.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz.182; dalej: "u.p.s.").

Ustawodawca w powyższej ustawie precyzyjnie określił warunki przyznawania pomocy społecznej. Jak wynika z art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jej celem nie jest jednak wyręczanie strony w zaspokajaniu jej wszelkich potrzeb życiowych, lecz jedynie wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Celem tym nie może się stać zapewnienie wnioskodawcy stałego źródła dochodów. Odmienna interpretacja przepisów ustawy jest niedopuszczalna i byłaby całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej wyznaczył jedynie funkcję wspierania tych wysiłków, a nie ich zastępowania.

Dalej ustawa stanowi (art. 3 ust. 4 u.p.s.), że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Stosownie natomiast do art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Podkreślenia przy tym wymaga, że przyznanie lub odmowa przyznania świadczenia może nastąpić jedynie po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu okoliczności danej sprawy, a wydana decyzja musi być wyczerpująco uzasadniona przez wskazanie, dlaczego dokonano takiego, a nie innego rozstrzygnięcia - zgodnie z regułami wynikającymi z art. 6 i art. 7 k.p.a.

Z konstrukcji omawianych przepisów wynika, że decyzja podejmowana przez organ administracji na ich podstawie zależy od uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet w sytuacji spełnienia warunków przez wnioskodawcę do otrzymania wnioskowanej pomocy, organ nie jest obligatoryjnie zobowiązany do jej przyznania. Zasiłek ten jest bowiem świadczeniem nieobowiązkowym i przy jego przyznawaniu organy muszą uwzględniać fakt, że w sytuacji posiadania ograniczonych środków finansowych na ten cel, środki te winny trafić do jak największej liczby osób potrzebujących. Za nieprawidłowe należałoby więc uznać działania organu polegające na finansowaniu potrzeb tylko jednej lub kilku rodzin, z pominięciem pozostałych uprawnionych rodzin, chociażby sytuacja materialna albo zdrowotna tej rodziny lub tych rodzin była najtrudniejsza. Organ ma bowiem obowiązek dokonywać każdorazowo oceny nie tylko sytuacji materialnej wnioskodawcy, analizować ilość i rodzaju skierowanych do niego form pomocy, ale także przestrzegać pewnej dyscypliny finansowej pozwalającej zabezpieczyć realizację potrzeb wszystkich osób uprawnionych w okresie rozliczeniowym.

Zdaniem Sądu, organy w niniejszej sprawie wykazały, że z jednej strony rodzina Skarżącego spełnia wymagane ustawowo kryterium dochodowe i to uprawnia Skarżącego do ubiegania się o przyznanie zasiłku celowego, z drugiej jednak strony wykazały, że środki będące w ich dyspozycji są niewystarczające na zaspokojenie wszystkich potrzeb osób uprawnionych. W związku z tym musiały one uwzględnić ich wielkość oraz ilość podmiotów kwalifikujących się do przyznania pomocy i dokonać stosownego rozdziału tych środków w taki sposób, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba podopiecznych, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. Rozstrzygając sprawę, dokonały one wszechstronnej analizy okoliczności faktycznych i zebranego materiału dowodowego, a jej wyniki zawarły w uzasadnieniach wydanych decyzji i nie budzą one zastrzeżeń Sądu. Zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie można zarzucić przekroczenia granic uznania administracyjnego, gdyż organy szczegółowo wskazały, czym kierowały się przy podejmowaniu rozstrzygnięć i argumentacja ta zasługuje, w ocenie Sądu, na akceptację.

Niezasadne są, w ocenie Sądu, zarzuty Skarżącego podniesione i szczegółowo uzasadnione w skardze. Podstawowy zarzut sprowadza się do braku wskazania w podstawie prawnej obu decyzji art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s., wadliwej wykładni art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s., przez co od dochodu uzyskiwanego przez rodzinę Skarżącego nie odliczono kwot ponoszonych przez niego co miesiąc na rzecz likwidatora Funduszu Alimentacyjnego, oraz naruszenia interesu prawnego, tj. art. 128 k.r.i.o. i art. 179 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym, a przez to naruszenie szeregu przepisów ustawy o pomocy społecznej oraz Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 107 k.p.a.

Podkreślenia wymaga, że z art. 107 § 1 k.p.a. wynika, że decyzja powinna zawierać między innymi powołanie podstawy prawnej oraz uzasadnienie prawne. Powołanie podstawy prawnej to przytoczenie przepisów prawa materialnego, na których organ administracji publicznej oparł swoje rozstrzygnięcie. Powoływanie wszystkich przepisów kodeksu (dotyczy to także innych ustaw), które miały zastosowanie w sprawie, byłoby bowiem zbytnim formalizmem (W. Dawidowicz, Ogólne postępowanie, 1962, s. 178). Organ administracji publicznej jest obowiązany powołać przepis prawa stanowiący podstawę prawną rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty. Dopiero powołanie w decyzji administracyjnej jedynie tytułu ustawy, bez wskazania określonego jej przepisu, nie może być uznane za określenie podstawy prawnej podjętej decyzji (por. wyrok NSA z dnia 18 listopada 1983 r., sygn. I SA 954/83). Z powyższych względów, w ocenie Sądu, nie zachodziła potrzeba, aby w podstawie prawnej zaskarżonych decyzji (w jej sentencji) umieszczać art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s.

W obu decyzjach, co wynika wprost z uzasadnień tych decyzji, organy zastosowały art. 8 ust. 3 pkt 3 i dokonały wykładni art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. posiłkując się dodatkowo interpretacją tego przepisu dokonaną przez NSA w wyroku z dnia 5 grudnia 2012 r., sygn. I OSK 957/12 i w wyroku z dnia 3 lutego 2012 r., sygn. I OSK 1433/11. Stanęły też na stanowisku, że z przepisu tego wynika, że kwota alimentów świadczonych na rzecz innych osób pomniejsza dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s., ale chodzi o alimenty, do których świadczenia osoba była zobowiązana w analizowanym miesiącu, które rzeczywiście świadczyła w danym miesiącu, w związku z obowiązkiem alimentacyjnym dotyczącym tego miesiąca i że nie ma podstaw do pomniejszenia dochodu o uiszczane zaległości wobec Funduszu Alimentacyjnego.

Zdaniem Sądu, interpretacja art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. dokonana przez organy zasługuje na aprobatę. Z przepisu tego bowiem jednoznacznie wynika, że dochód rodziny pomniejsza się o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Ustawodawca postanowił zatem, że nie każdy wydatek świadczony na rzecz innych osób uprawniał będzie do jego odliczenia od uzyskiwanego dochodu, tylko kwota świadczonych alimentów. W sprawie niniejszej nie jest zaś kwestionowane, że Skarżący spłaca na rzecz Funduszu Alimentacyjnego zobowiązania powstałe w wyniku wyłożenia przez ten Fundusz alimentów na rzecz córki skarżącego w roku 2004. Dokonywane więc obecnie przez skarżącego świadczenia na rzecz tego Funduszu, z tytułu zobowiązań powstałych w 2004 r., nie posiadają przymiotu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób w rozumieniu cytowanego przepisu. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela argumentację wyłożoną przez Naczelny Sąd Administracyjny we wskazanych wyrokach.

W tym miejscu podkreślenia jednak wymaga, że niezależnie od faktu, iż organy nie odliczyły od dochodu rodziny Skarżącego kwot ponoszonych przez niego na rzecz Funduszu Alimentacyjnego, to i tak po dokonaniu wyliczeń ustaliły, że dochód ten kwalifikuje Skarżącego do otrzymania świadczenia. Oznacza to więc, że kwestia braku odliczenia od dochodu rodziny Skarżącego świadczeń płaconych przez niego na rzecz Funduszu Alimentacyjnego nie miała wpływu na rozstrzygnięcie dokonane przez organy. Nie jest bowiem tak, że wysokość przyznanego zasiłku jest pochodną matematycznego wyliczenia różnicy pomiędzy kryterium dochodowym, które dla rodziny składającej się z dwóch osób wynosi 912 zł, a dochodem danej rodziny (w tym przypadku [...] zł). Ponownego bowiem podkreślenia wymaga, że decyzje wydawane na podstawie art. 39 u.p.s., mają charakter uznaniowy, co oznacza, że to od uznania organu orzekającego zależy, czy wnioskodawcy zostanie przyznane świadczenie i w jakiej wysokości. Orzekając w ramach tego uznania organ kieruje się nie tylko oceną potrzeb uprawnionego, ale również oceną własnych możliwości, mając na względzie także potrzeby innych uprawnionych. Obowiązek organu polegający na zaspokajaniu w ramach powyżej zakreślonych ram niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych nie może być sprowadzony do spełniania wszystkich, nawet uzasadnionych w tej mierze, żądań. Zakres tej pomocy ograniczony jest bowiem możliwościami zobowiązanego i potrzebami innych uprawnionych. Jeśli zatem organ pomocy społecznej ocenił, z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby skarżącego, a z drugiej własne możliwości finansowe i liczbę osób objętych pomocą i uznał, że istnieje możliwość przyznania skarżącemu zasiłku celowego i zasiłek taki przyznał, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa, bowiem kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez sąd ogranicza się do zbadania zgodności z prawem decyzji. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy wydaniu decyzji nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie (por. wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 610/11).

Zgodzić się także należy z organami, że zgodnie z art. 4 u.p.s., osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, co oznacza, że pomoc społeczna nie może zabezpieczać wszystkich potrzeb stron i nie powinna stanowić jedynego dochodu rodziny strony, a dystrybucja środków winna uwzględniać możliwości organu pomocy społecznej i potrzeby innych uprawnionych.

Organy orzekające w niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, prawidłowo i wyczerpująco wyjaśniły i ustaliły wszystkie okoliczności, od których uzależnione było udzielenie przedmiotowego świadczenia. Organ II instancji przeanalizował więc szczegółowo sytuację rodzinną i majątkową oraz zdrowotną Skarżącego i zrobił to tym dokładniej, gdyż Skarżący od kilku już lat korzysta z pomocy i jego sytuacja jest przez to organom dobrze znana. Organ ten wskazał, że na dochód rodziny Skarżącego w miesiącu lutym 2013 r. składa się dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł, stypendium syna [...] zł, alimenty na syna [...] zł oraz zasiłek stały [...] zł – łącznie [...] zł. Wydatki zaś jakie rodzina Skarżącego poniosła wyniosły łącznie kwotę [...] zł, w tym czynsz [...] zł, energia [...] zł, telefon stacjonarny [...] zł, telefon komórkowy syna [...] zł, TV i Internet [...] zł, bilety MPK [...] zł oraz rata alimentacyjna do ZUS [...] zł. Organ wskazał także, że na mocy decyzji z marca 2013 r. przyznano stronie: zasiłek celowy na dofinansowanie zakupu leków, środków czystości i higieny osobistej, odzieży i dofinansowanie do opłat mieszkaniowych - łącznie kwotę [...] zł., zasiłek celowy na żywność w kwocie [...] złotych oraz zasiłek okresowy w kwocie [...] zł. Podkreślono także, że Skarżący objęty jest stałą pomocą w różnej formie. Szczegółowo opisano i przeanalizowano wielkość tej pomocy od października 2012 r. do daty wydawania decyzji.

Organy szczegółowo wyjaśniły także, że środki finansowe pozostające w ich dyspozycji są niewystarczające na realizację wszystkich potrzeb uprawnionych. Wskazały ponadto, że miesięcznie składanych jest ok. 1800 wniosków o przyznanie zasiłków celowych, zaś budżet pozostający w dyspozycji organu na ten cel wynosi miesięcznie kwotę 223.000 zł.

Skarżący w skardze podniósł, że organy nieprecyzyjnie przedstawiły jego sytuację rodzinną i majątkową oraz nie odniosły jej do sytuacji innych osób ubiegających się o zasiłki celowe, przez co nie dostrzegły wyjątkowości sytuacji, w której Skarżący się znalazł.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 24 lutego 2010 r., sygn. I OSK 1353/09, wyrok NSA z dnia 28 kwietnia 2010 r., sygn. I OSK 116/10 oraz wyrok NSA z dnia 2 czerwca 2011 r., sygn. I OSK 107/11) ukształtował się obecnie pogląd, że nie zachodzi potrzeba precyzyjnego wykazania w uzasadnieniu każdej decyzji mającej za przedmiot zasiłek celowy możliwości finansowych organu pomocy społecznej. Obowiązek taki nie wynika bowiem ani z norm art. 3 ust. 4 i art. 39 ust 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, ani też z art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. To samo odnosi się również do ilości środków finansowych pozostających w dyspozycji organu pomocy społecznej w skali miesiąca na potrzeby związane z przyznawaniem zasiłków celowych, średniej wysokości zasiłków udzielanych na jednego uprawnionego, ilości osób korzystających w danym miesiącu z tej formy pomocy oraz celu na jaki tym osobom przyznano zasiłki. Kontrola sądowa decyzji uznaniowych w przedmiocie pomocy społecznej nie może bowiem sięgać do okoliczności z zakresu celowości wydatkowania świadczeń z pomocy społecznej, gdyż byłaby sprzeczna z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Pomimo zatem powyższego, organy wskazały jednak wielkość posiadanych na ten cel środków i ilość składanych wniosków (zapotrzebowanie).

Niezasadny jest także zarzut dotyczący naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 k.p.a. Wskazane przepisy nakazują organom wyjaśnienie istotnych kwestii po wyczerpującym zebraniu, rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego oraz kierowanie się przy tym zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Ponadto, poczynione ustalenia i przeprowadzona w tej mierze analiza winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Obowiązkiem każdego organu administracji jest zatem wyczerpujące wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, w szczególności uzasadnienie winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Nieustalenie przez organy w ramach toczącego się postępowania lub pominięcie w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, może stanowić przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organy nie dopuściły się takiego naruszenia. Organy orzekające rozpoznając przedmiotowy wniosek Skarżącego w sposób precyzyjny i wyczerpujący wskazały, jakie są warunki i zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, w tym zasiłku celowego. Wyjaśniono też sprawę w stopniu umożliwiającym jej rozstrzygnięcie. Organy dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych i prawnych w świetle powołanych przepisów, stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia. Ocenie materiału dowodowego nie można postawić zarzutu dowolności, a uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie pozostawia wątpliwości co do jego zgodności z art. 107 § 3 k.p.a.

Podkreślenia wymaga, że Skarżący stawia zarzut niewyjaśnienia sprawy w zakresie stanu dochodów i wydatków jego rodziny, a ponadto w związku z brakiem odliczenia od dochodu jego rodziny ponoszonych przez niego świadczeń na rzecz Funduszu Alimentacyjnego. W jego ocenie, gdyby organy dokonały stosownego pomniejszenia, obraz jego rodziny byłby zupełnie inny i to przełożyłoby się na rozstrzygnięcie.

Zdaniem Sądu, stanowisko Skarżącego jest całkowicie niezasadne. Podkreślenia wymaga, że sam Skarżący przyznaje w skardze, że określając swoją sytuację materialną wskazał, jakimi środkami jego rodzina dysponuje oraz jakie comiesięczne wydatki stałe ponosi – str. 11 skargi. Organy przy orzekaniu w pełni oparły się o te dane. Zarzucanie więc organom, że w tym przedmiocie czegoś nie wyjaśniły lub coś pominęły nosi cechy gołosłowności. W tym bowiem kontekście stan faktyczny został należycie ustalony i wyjaśniony, a w grę mogłaby wchodzić jedynie kwestia prawidłowości oceny prawnej dokonanej przez organy. Jednak z racji wskazanych wyżej, zdaniem Sądu, ocena prawna przeprowadzona przez organy zasługuje na uwzględnienie.

Dodatkowo Skarżący twierdzi, że organy wyliczając dochód jego rodziny w oparciu o art. 8 ust. 3 u.p.s. nie rozważyły w pełni kwestii, iż jego syn, mieszkający z nim, otrzymuje stypendium oraz alimenty od matki, czym naruszyły art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788, t.j.) oraz art. 179 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Z jednej więc strony skarżący twierdzi, że zarówno wskazane stypendium i alimenty syna winny być zaliczone do dochodu rodziny Skarżącego, z drugiej zaś strony, powołując się na szczególny charakter tych świadczeń, zmierza do wykazania, że tak naprawdę organy tych świadczeń do dochodu rodziny nie powinny uwzględniać.

Zdaniem Sądu, stanowisko Skarżącego w powyższej kwestii jest całkowicie nieuzasadnione. Organy bowiem przy ustalaniu dochodu rodziny Skarżącego kierowały się ustawowymi kryteriami określonymi w art. 8 ust. 3 u.p.s. Nie mogły zatem pominąć składników w postaci stypendium i alimentów syna, bo byłoby to sprzeczne z cytowanym przepisem. Bez znaczenia zatem dla rozstrzygnięcia pozostawała kwestia charakteru tych świadczeń na gruncie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Działania organów nie można w żadnej mierze uznać za naruszające przepisy wskazanych ustaw, gdyż inne są przedmioty regulacji tych ustaw oraz art. 8 ust. 3 u.p.s. Stanowisko Skarżącego, iż "nie żąda, nie sugeruje, ani też nie oczekuje specjalnego traktowania jego osoby i rodziny przez pomoc społeczną ponad to co statuuje prawo i w granicach tego prawa" jest przez niego samego podważane w ten sposób, że do oceny swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej chce zastosować regulacje inne, niż wynikające z art. 8 ust. 3 u.p.s. Jak już wyżej wskazano, stanowisko te nie zasługuje na akceptację, gdyż kryteria i sposób liczenia dochodu rodziny są precyzyjnie w ustawie określone i organy się do nich w pełni zastosowały.

Niezasadny jest także zarzut skarżącego dotyczący oparcia przez organy rozstrzygnięcia o Wytyczne MOPR "Zespół Pracowników Socjalnych 1-8, 11; Korekta do wcześniejszych wytycznych pomniejszania dochodu o należności alimentacyjne" i przez to naruszenie art. 7 Konstytucji RP statuującej zasadę, ze organy władzy publicznej działają na podstawie prawa i w granicach prawa. Działanie na podstawie prawa, to działanie na podstawie przepisów prawa obowiązujących w dniu wydawania decyzji administracyjnej. Zasada praworządności nakłada zatem na organy orzekające obowiązek ustalenia mocy wiążącej przepisu prawa w dniu wydania decyzji. Po ustaleniu mocy obowiązującej przepisu prawa, organy powinny podjąć czynności w celu ustalenia stanu faktycznego w sprawie, do którego zastosowany zostać powinien przepis obowiązujący w dniu orzekania.

Sąd podziela argumentację organów, że po pierwsze prawidłowo zastosowały art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, a ponadto, że przedmiotowe wytyczne nie stanowiły żadnego dowodu w rozumieniu art. 75 k.p.a., w oparciu o który organy dokonałyby wydania przedmiotowych decyzji. Ani z sentencji decyzji, ani z ich uzasadnienia nie wynika, aby organy rozstrzygnęły sprawę i wydały decyzje powołując się na te wytyczne. Stąd też, brak było podstaw do uwzględnienia wniosku Skarżącego o żądanie tych wytycznych od organu i dopuszczenia ich jako dowodu w sprawie na mocy art. 106 § 3 p.p.s.a. Wytyczne, o których mówi Skarżący zawierają wskazanie dwóch wyroków: NSA oraz wyrok WSA w Olsztynie. W ocenie Skarżącego, organy w sposób nieuprawniony korzystają z tych orzeczeń w ten sposób, że poglądy w nich zawarte przyjmują za wykładnię norm prawnych (systematyzują je w normach prawnych) i następnie traktują jako dowody w sprawie.

Zdaniem Sądu, powyższe stanowisko Skarżącego można określić jako próbę zakazania powoływania się przez organy w uzasadnieniach wydawanych przez siebie decyzji na poglądy wyrażane przez orzecznictwo sądów administracyjnych. Jest ono, w ocenie Sądu, nieprawidłowe i świadczy o niezrozumieniu roli, jaką pełnią sądy administracyjne przy sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości dokonywanej przez kontrolę działalności administracji publicznej w rozumieniu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Organy przy wydawaniu decyzji są nie tylko uprawnione, ale wręcz zobowiązane do uwzględniania wykładni i interpretacji przepisów dokonywanej przez orzecznictwo sądowoadministracyjne.

Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.