Postanowienie WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 133/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2008-06-16 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Kozik po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. z tytułu przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych oraz dokonania zabezpieczenia na majątku postanawia odmówić przyznania prawa pomocy


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 28 lutego 2008 r., W. M. zwróciła się do Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Ze złożonego oświadczenia wynika, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, na utrzymaniu małżonków pozostaje dwoje małoletnich dzieci, źródłem utrzymania rodziny jest prowadzona przez wnioskodawczynię działalność gospodarcza, z której zadeklarowano miesięczny przychód w kwocie [...] zł brutto oraz prowadzone przez męża skarżącej gospodarstwo rolne, z którego uzyskuje on dochód w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Majątek skarżącej i jej męża stanowią: dom o powierzchni 350 m2, nieruchomość rolna o powierzchni 3 ha, lokale o powierzchni 55 m2 i 60 m2, działki o powierzchni 0,5 ha i 123 m2, działka zabudowana obiektem przemysłowym oraz trzy samochody. Względem wspólnego majątku małżonków oraz osobistego majątku wnioskodawczyni prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, w wyniku którego na nieruchomościach ustanowione zostały hipoteki na rzecz Skarbu Państwa. Powyższe okoliczności potwierdzają dołączone do wniosku kopie zawiadomień o wpisie hipotek. Wnioskodawczyni podniosła, że ustanowienie hipotek na nieruchomościach uniemożliwia ich zbycie. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że została wezwana do uiszczenia wpisu w kwocie po 500 zł każdy również w pięciu pozostałych sprawach toczących się przed Sądem.

Ponadto ustalono, że mąż skarżącej jest właścicielem lokalu użytkowego o powierzchni 75 m2, a w wyniku prowadzonej względem jej majątku egzekucji zajęty został rachunek bankowy prowadzony przez A.

Zarządzeniem z dnia 28 marca 2008 r. skarżąca zobowiązana została do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia oświadczenia w tym przedmiocie, oświadczeń w przedmiocie osiągniętych przez każdego z małżonków w roku 2007 dochodów, a w przypadku złożenia zeznań podatkowych – ich odpisów, dokumentów potwierdzających wysokość osiąganych przez małżonków miesięcznych dochodów, tj. dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego z tego tytułu dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów, w okresie ostatnich trzech miesięcy, a także kopii zgłoszenia NIP-1 z załącznikiem B wraz z ich aktualizacjami, zaświadczenia z urzędu gminy, urzędu skarbowego o wysokości dochodów osiągniętych z gospodarstwa rolnego, wysokości przysługujących małżonkom płatności bezpośrednich przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, nadesłania odpisu decyzji o przyznaniu bądź odmowie przyznania dopłat wraz z oświadczeniem, czy dopłaty zostały przekazane oraz dołączenia stosownych dokumentów w tym zakresie, podania marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości pojazdów mechanicznych zarejestrowanych na każdego z małżonków.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawczyni wniosła o przedłużenie terminu do jego wykonania wskazując na konieczność zgromadzenia i przeanalizowania obszernej dokumentacji. Wniosek ten został uwzględniony, jednakże przedłużony termin upłynął bezskutecznie z dniem 30 kwietnia 2008 r.

Postanowieniem z dnia 19 maja 2008 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy.

Od powyższego postanowienia W. M. złożyła sprzeciw podnosząc, że niedostarczenie wymaganej dokumentacji było spowodowane koniecznością poniesienia znacznych kosztów, przekraczających jej możliwości finansowe. W sprzeciwie podniesiono, że przedłożona dokumentacja jest wystarczająca do przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zaznaczono również, że sytuacja wnioskodawczyni uległa dalszemu pogorszeniu z uwagi na wydanie kolejnych decyzji ustalających zobowiązania podatkowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej w dalszej części "p.p.s.a", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie.

W kontekście zacytowanego przepisu bezprzedmiotowym jest odnoszenie się do zarzutów sprzeciwu w przedmiocie naruszenia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Rozpatrując ponownie wniosek W. M. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa.

Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).

W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia.

Należy również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawczyni, jako zainteresowanej, jest wykazanie, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

Jednocześnie zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W niniejszej sprawie Sąd z tej możliwości skorzystał i pismem z dnia 28 marca 2008 r. zobowiązał wnioskodawczynię do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować rzeczywistą sytuację finansową i majątkową. Pomimo przedłużenia terminu do wykonania zobowiązania do dnia 30 kwietnia 2008 r. wnioskodawczyni nie złożyła wymaganych dokumentów i oświadczeń.

Zdaniem Sądu dysponowanie dokumentami, do których przedłożenia strona została zobowiązana, jest niezbędne do prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej dającej możliwość stwierdzenia, czy w istocie uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy. Jest to istotne o tyle, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny tej dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie SN z 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, LEX nr 6155, postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Skarżąca nie przedłożyła zaś zarówno dokumentów odnoszących się do własnej sytuacji majątkowej, jak również tych, które dotyczą sytuacji finansowej małżonka.

W tym stanie rzeczy, z uwagi na uchylenie się od przedłożenia kompletnej dokumentacji pozwalającej ocenić zasadność wniosku nie można przyjąć, że wnioskodawczyni dokonała wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową. W ocenie Sądu postępowanie wnioskodawczyni implikuje brak możliwości wyjaśnienia istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji majątkowej.

W związku z powyższym Sąd uznał, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawczyni nie są znane, albowiem uchyla się ona od złożenia odpowiednich dokumentów, czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanej jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy.

Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.