Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 451/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-06-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Pinkowski (spr.), Asesor WSA Alojzy Skrodzki, Asesor WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi S. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia ... listopada 2004 r. Nr ... w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości, zasądza od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz skarżącej spółki kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia ... listopada 2004 roku Dyrektor Izby Celnej w W. utrzymał w mocy postanowienia Dyrektora Izby Celnej w W. o nr: ..., ..., ..., ..., wydane w dniu ... kwietnia 2004 roku oraz wydane w dniu ... kwietnia 2004 roku postanowienia o nr: ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... oraz ..., na mocy których jako wierzyciel S. sp. z o.o., dalej zwanej Spółką, odrzucił jej zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej.

Egzekucja ta była wszczęta i prowadzona na podstawie tytułów wykonawczych o nr ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... wystawionych w dniu ... kwietnia 2004 roku w oparciu odpowiednio o 7 decyzji Naczelnika Izby Celnej w W. z dnia .. grudnia 2003 roku o nr ..., ..., ..., ..., ..., ... i ..., na mocy których organ celny I instancji uznał odpowiednie zgłoszenia celne za nieprawidłowe i określił Spółce wysokość długu celnego oraz wysokość podatku od towarów i usług.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Spółka zarzuciła, iż decyzje powyższe, w oparciu o które wystawione zostały tytuły wykonawcze, nie są jej znane, ponieważ organ celny I instancji nigdy ich nie Spółce doręczył, wyjaśnienie zaś organu celnego, że zostały one doręczone przez funkcjonariusza celnego w dniu ... grudnia 2003 roku nie znajduje oparcia ani w zebranych dowodach, ani w obowiązujących przepisach prawa. Skarżąca podniosła, że dni od 24 grudnia 2003 roku do 5 stycznia 2004 roku były w jej firmie dniami wolnymi od pracy, a zatem pracownik Urzędu Celnego nie mógł spotkać w siedzibie Spółka żadnego z jej pracowników. Nadto Spółka podkreśliła, że wskazany przez organ celny sposób doręczenia decyzji w oparciu o art. 153 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Ordynacja podatkowa (t.j. z 2005r. Nr 8, poz. 60, dalej Op) dotyczy wyłącznie pisma "przesłanego", takiego bowiem sformułowania użył w tym przepisie ustawodawca, natomiast organy celne winny doręczać pisma zgodnie z art. 151 Op.

Organ celny nie wskazał nawet nazwiska pracownika, któremu rzekomo funkcjonariusz celny usiłował doręczyć wskazane decyzje i który miał odmówić ich przyjęcia. Postępowanie przeprowadzone przez kierownictwo firmy wykazało, że żaden z nich nie przebywał w dniu ... grudnia 2003 roku na terenie firmy. Na dodatek skarżąca Spółka wskazała, że w tym samym lokalu mają siedziby także inne przedsiębiorstwa, jak. np. firma S. czy też biuro obrachunkowe.

Opierając się na takim stanie faktycznym Spółka wniosła o uchylenie postanowień Dyrektora Izby Celnej w W., umorzenie tytułów wykonawczych oraz zwrot wyegzekwowanych kwot wraz z kosztami upomnienia, egzekucji i odsetkami za zwłokę. Dodatkowo na rozprawie w dniu 16 czerwca 2005 roku pełnomocnik Spółki wniósł o zasądzenie kosztów postępowania sądowego wg norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w W. wniósł o jej oddalenie powtarzając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Jego zdaniem osoba doręczająca pismo spółce z ograniczoną odpowiedzialnością nie ma obowiązku sprawdzania, czy pismo odbiera osoba uprawniona. Obowiązkiem osoby prawnej jest takie zorganizowanie odbioru pism, aby czyniła to osoba uprawniona. Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 34 § 5 u.p.e.a. Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że przepis ten ma zastosowanie do zażaleń na postanowienia w sprawie zarzutów (34 § 4 u.p.e.a.), a nie zażaleń na postanowienia zawierające stanowisko wierzyciela.

Dyrektor Izby Celnej stwierdził także, że przedmiotowe decyzje Naczelnika Urzędu Celnego uznane zostały za doręczone w trybie art. 153 Op, gdyż odmowa przyjęcia pisma rodzi takie same konsekwencje prawne jak jego doręczenie. Powołując się na stanowisko doktryny, wskazał, że świetle obowiązujących przepisów niemożliwe jest, aby negatywne stanowisko adresata w przedmiocie przyjęcia pisma mogło udaremnić jego doręczenie. Adresat nie może bowiem przez odmowę przyjęcia pisma uchylić się od skutków prawnych doręczenia.

Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie nie miał zastosowania art. 152 Op, gdyż dotyczy on sytuacji, kiedy adresat odebrał pismo, ale albo nie może tego faktu potwierdzić, albo też uchyla się od potwierdzenia doręczenia pisma własnoręcznym podpisem ze wskazaniem daty doręczenia.

Zdaniem Dyrektora Izby Celnej w W. warunkiem uznania pisma za doręczone w trybie art. 153 Op jest umieszczenie przez doręczającego na korespondencji adnotacji o tym, że adresat odmówił przyjęcia korespondencji oraz podanie daty odmowy. Doręczający nie ma natomiast obowiązku umieszczania adnotacji o imieniu i nazwisku osoby, która odmówiła przyjęcia korespondencji. Byłoby to niecelowe z uwagi na treść art. 153, stanowiącego, że odmowy ma dokonać adresat. Co więcej w badanej sprawie jak wskazał organ celny, osoba, której decyzje próbowano doręczyć, nie podniosła, że nie jest upoważniona do odbioru korespondencji, lecz twierdziła tylko, że Prezes zakazał jej odbioru korespondencji z urzędu celnego w siedzibie Spółki. Dyrektor Izby Celnej w W. wywiódł na tej podstawie, iż Skarżąca przez odmowę przyjęcia korespondencji chciała udaremnić bieg postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; dalej ppsa), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 tej ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w tym zakresie należy stwierdzić, że skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 roku - Kodeks celny (Dz.U. z 2001r. Nr 75, poz. 802 ze zm.), obowiązującej w dacie wydania decyzji Naczelnika Urzędu Celnego określających wysokość należności celnych, do postępowania w sprawach celnych stosuje się odpowiednio przepis art. 12 oraz przepisy działu IV ustawy - Ordynacja podatkowa. Przepis art. 212 Op stanowi natomiast, że organ podatkowy, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia. Przepis ten określa moment, w którym decyzja staje się elementem obrotu prawnego. Z tym też momentem wywiera ona określone w nich skutki w zakresie wynikających z niej uprawnień i obowiązków strony.

Ponieważ w tytułach wykonawczych wskazano jako podstawę ich wystawienia decyzje Naczelnika Izby Celnej w W. z dnia ... grudnia 2003 roku o nr ..., ..., ..., ..., ..., ... i ..., określające Spółce wysokość długu celnego oraz wysokość podatku od towarów i usług, to podstawowe znaczenie dla stwierdzenia istnienia egzekwowanego obowiązku niezbędne jest ustalenie, czy decyzje te zostały Spółce w sposób skuteczny doręczone.

Zgodnie z art. 153 Op, jeżeli adresat odmawia przyjęcia pisma przesłanego mu przez pocztę lub w inny sposób, pismo zwraca się nadawcy z adnotacją o odmowie jego przyjęcia i datą odmowy. Pismo wraz z adnotacją włącza się do akt sprawy i uznaje się za doręczone w dniu odmowy jego przyjęcia przez adresata.

Podobnie jak art. 150 i 151 a Op przepis art. 153 wprowadza fikcje doręczenia, zatem podobnie jak w tamtych przypadkach dla określenia skuteczności takiego doręczenia istotne znaczenie ma właściwe wypełnienie obowiązków przez doręczyciela, czy to pracownika poczty, czy też organu podatkowego albo celnego. Ogólnie na gruncie art. 150 Op przyjmuje się, że jeżeli tylko doręczyciel prawidłowo postąpi, tj. wskaże na formularzu potwierdzenia odbioru przyczyny złożenia pisma sądowego w urzędzie pocztowym (placówce pocztowej), to na podstawie tak wypełnionego zwrotnego poświadczenia odbioru można domniemywać, że powstały warunki do zastosowania trybu doręczenia pisma przewidzianego w art. 150 Op. Tak samo jest w przypadku zastosowania fikcji doręczenia w trybie art. 153 Op, tzn. tylko wtedy można pismo uznać za doręczone w tym trybie, jeśli zostały spełnione wszystkie warunki wymienione w tym przepisie, a zatem doręczyciel musi zwrócić je nadawcy wraz z adnotacją o odmowie przyjęcia i datą odmowy. Tylko takie pismo może być włączone do akt sprawy i uznane za doręczone w trybie art. 153 Op. Z akt sprawy (k... akt celnych) nie wynika natomiast, by warunki te zostały spełnione. Na każdej z decyzji znajduje się jedynie adnotacja, że decyzja została doręczona zgodnie z art. 153 Op w dniu ... grudnia 2003 roku, co sugeruje tylko, że adresat odmówił jej przyjęcia w tym właśnie dniu. Ponieważ adnotacja ta sporządzona została przez funkcjonariusza celnego, można się domyślać - był on bowiem autorem notatki obrazującej okoliczności odmowy przyjęcia wszystkich decyzji ((k...) - że jest to adnotacja pochodząca od pracownika organu, który wykonywał zadania doręczyciela. Są to jednak wątpliwości, do których powinien się ustosunkować organ celny jako wierzyciel, jego bowiem wypowiedź w przedmiocie zarzutów zgodnie z art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2002 roku, nr 110, poz. 968, zwana dalej upea) jest dla organu egzekucyjnego wiążąca.

Zdaniem Sądu wierzyciel powinien także, wobec wątpliwości wskazanych powyżej, a także wobec tych zgłoszonych przez Spółkę, poprzedzić wyrażenie swojego stanowiska przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego co do wszystkich podniesionych okoliczności. Z akt sprawy wynika, że tego nie uczynił, ograniczając się do stwierdzenia, iż decyzje zostały doręczone w trybie art. 153 Op i podnosząc, że przepis ten nie pozostaje w związku z art. 151 Op. Tymczasem zdaniem Sądu przepis art. 153 Op nie może być rozpatrywany w oderwaniu od treści art. 151, który określa, iż osobom prawnym i jednostkom organizacyjnym niemającym osobowości prawnej pisma doręcza się w lokalu ich siedziby lub miejscu prowadzenia działalności, osobie upoważnionej do odbioru korespondencji. Organ celny przyjmując za dowód w sprawie wyjaśnienie funkcjonariusza celnego (k...) w żaden sposób nie tylko nie zweryfikował twierdzeń Spółki, iż dni pomiędzy 24 grudnia 2003 roku a 5 stycznia 2004 roku były w tej firmie dniami wolnymi od pracy, co wskazywałoby, że niemożliwe było doręczenie decyzji w jej siedzibie. Co jest godne podkreślenia, Spółka swoich twierdzeń nie poparła żadnymi dowodami, lecz jednak nie zwalniało to organu celnego z obowiązku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Organ ten nie tylko nie odniósł się do tych twierdzeń Spółki, lecz w toku postępowania w żaden sposób nie próbował ich zweryfikować, chociażby wzywając skarżącą Spółkę do przedłożenia dowodów potwierdzających prawdziwość jej twierdzeń.

Zgodnie z art. 7 k.p.a., który znajduje zastosowanie do oceny postępowania wierzyciela w kwestii wyrażenia stanowiska odnośnie podniesionych zarzutów na podstawie art. 18 upea w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Realizacji wyrażonej tym przepisem zasady prawdy obiektywnej służy przepis art. 77 § 1 k.p.a. stanowiący, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Obowiązek ten jest niezależny od tego, czy niezbędny materiał dowodowy potwierdza stanowisko strony, czy też je podważa. Obciąża on zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy, niejako ponownie rozstrzygający sprawę. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego polega zaś na takim ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych. Dopiero jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego sprawy stworzyłoby podstawy do wyrażenia stanowiska, które nie przekraczałoby granic zasady swobodnej oceny dowodów wynikającej z art. 80 k.p.a.

Ponieważ naruszenie wskazanych wyżej przepisów postępowania mogło mieć - w ocenie Sądu - istotny wpływ na wynik sprawy, należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 152 i art. 200 ppsa orzec jak w sentencji wyroku.