Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 408/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2022-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 3 par 1,  art. 134 par 1 i art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 7, 77 par 1 i 107 par 1 i 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 28 ust. 1-3 i 3a
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: par 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędzia WSA Mirosław Surma (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi H. M. na decyzję Z. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia należności składkowych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 14 lipca 2022 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych ("Zakład", "ZUS") odmówił H. M. umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł.

W podstawie prawnej Zakład wskazał przepisy art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. art. 28 ust. 2, 3, 3a i 3b i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009), dalej "u.s.u.s.", oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), dalej "rozporządzenie".

Podał, że H. M. zwróciła się z wnioskiem umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek, który motywowała m.in. sytuacją zdrowotną i finansową. Wyjaśniła, że dochody nie wystarczają jej na podstawowe potrzeby życiowe. Od wielu lat jest osobą niepełnosprawną, a od 2015 r. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Porusza się o kulach, jest niezdolna do pracy, a w codziennych obowiązkach potrzebuje pomocy osób trzecich. Wskazała, że jedynym dochodem jest pobierana renta rodzinna w wysokości [...] zł, z której komornik potrąca, co miesiąc kwotę [...]zł, a na życie pozostaje kwota [...]zł. Z pozostałej kwoty opłaca rachunki za media (woda, gaz, prąd, telefon, internet, TV) kupuje żywność, leki, środki czystości oraz ubrania. Często musi korzystać z pomocy finansowej dzieci. Celem uniknięcia kolejnej egzekucji zawarła z ZUS umowę ratalną, której nie jest w stanie spłacać, zważywszy że po roku raty wzrastają do kwoty przekraczającej miesięczne dochody. Spłata układu ratalnego wpędziła ją w skrajne ubóstwo - nie jest w stanie spłacać rat nawet w kwocie [...]zł miesięcznie. Otrzymała ogromne rachunki za gaz za okres od grudnia 2021 r. do lutego 2022 r. i musi zapłacić [...] zł. ZUS weryfikując przedstawioną przez wnioskodawczynię sytuację ustalił, że zobowiązana pobiera rentę rodzinną w wysokości [...] zł oraz nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i ponosi z tego tytułu stałe miesięczne wydatki: zakup paliwa – [...] zł, TV - [...] zł, internet + telefon [...] zł, śmieci [...] zł, opłaty eksploatacyjne w kwocie około [...] zł za ostatnie 3 miesiące, koszty związane z leczeniem w kwocie [...]zł. Posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie [...]zł, w miesięcznej wysokości [...] zł oraz w instytucjach (gaz za okres 12/2021 - 02/2022) w kwocie [...]zł. Powyższe zobowiązania są spłacane; egzekucja prowadzona jest przez komornika sądowego, który potrąca [...] zł miesięcznie. Wnioskodawczyni posiada majątek nieruchomy o powierzchni 1868 m2 oraz działkę rolną o powierzchni 1299 m2. Nadto ustalono, że posiada samochód Chevrolet z 2009 r.

Badając kwestię przedawnienia ZUS ustalił, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Wskazał na brzmienie art. 24 ust. 5a i 5f u.s.u.s. Bieg terminu przedawnienia został zawieszony od odbioru pisma o wszczęciu postępowania w sprawie podlegania ubezpieczeniu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, co nastąpiło 1 kwietnia 2016 r. do czasu uprawomocnienia się wyroku Sądu Apelacyjnego w K. 26 maja 2020 r., oraz od odbioru przez stronę zawiadomienia o wysokości zadłużenia 10 listopada 2020 r. do prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego z 9 listopada 2021 r. Nadto strona 15 grudnia 2021 r. złożyła wniosek o raty, zaś umowę ratalną podpisała 21 lutego 2022 r.

W stosunku do strony nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym nie zaszły przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. Z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Zobowiązanie przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również nie zachodzi. Wobec strony Zakład nie prowadzi przymusowego dochodzenia należności. Strona realizuje układ ratalny. Zobowiązana uzyskuje stały miesięczny dochód, posiada majątek ruchomy oraz nieruchomy. Na tej podstawie wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s.

Zdaniem ZUS, przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania. Okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia również nie zachodzą. Wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Strona pobiera rentę rodzinną, której wypłata przysługuje niezależnie od stanu zdrowia. W kontekście powyższego brak jest podstaw do stwierdzenia, że sytuacja zdrowotna uniemożliwia bądź ogranicza pozyskiwanie dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia.

Organ wskazał, że podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny sytuacji materialnej osoby zobowiązanej jest kwota określająca minimum socjalne. Dla 1 - osobowego gospodarstwa emeryckiego minimum socjalne wynosi 1 377,13 zł, zatem ustalony dochód strony jest wyższy od wskazanej kwoty minimum socjalnego, zatem wyklucza stan ubóstwa. Zdaniem ZUS obecna sytuacja materialno-bytowa strony nie uzasadnia stwierdzenia, że trudności płatnicze mają charakter stały. Kwestia posiadania innych zobowiązań (zarówno publicznoprawnych, jak i cywilnoprawnych) nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu składek.

Zasadą powinno pozostać płacenie składek, nie zaś ich umarzanie. Udzielenie ulgi w postaci umorzenia należności ma charakter wyjątkowy, stosowany jest w szczególnych okolicznościach i zastrzeżony jest dla skrajnie trudnej sytuacji bytowej. Mając na uwadze przeprowadzoną analizę dochodów – zdaniem organu - obecnie w takiej sytuacji strona się nie znajduje.

Nadto podniósł, że Zakład bierze pod uwagę nie tylko interes dłużnika, bowiem środki uzyskane przez ZUS z tytułu opłaconych składek przeznaczane są w znacznej części na wypłaty świadczeń społecznych osobom ubezpieczonym, w tym wypłaty rent inwalidzkich i emerytur.

Na powyższą decyzję H. M. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, 8, 77,80 i 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez dowolne rozpoznanie sprawy, a nie swobodne, przy uwzględnieniu prawidłowych wniosków wynikających z poczynionych ustaleń oraz skorzystanie z uznania administracyjnego w sposób sprzeczny z obiektywnymi kryteriami oraz niezgodnie z powszechnie akceptowalną hierarchią wartości;

2. naruszenie art. 28 ust 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust 1 pkt 1 rozporządzenia poprzez błędne przyjęcie, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby zobowiązanej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, w sytuacji gdzie konieczność realizowania układu ratalnego zawartego z organem rentowym doprowadziła do zaprzestania opłacania należności wynikających z faktur za gaz;

3. naruszenie art. 28 ust 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust 1 pkt 3 rozporządzenia poprzez błędne uznanie, że niepełnosprawność (choroba) skarżącej nie pozbawia jej możliwości uzyskiwania dochodu niezbędnego do opłacenia należności w sytuacji gdzie skarżąca z uwagi na swoją niepełnosprawność nie może wykonywać żadnej pracy co powoduje, że uzyskiwane przez nią dochody są niewystarczające i uniemożliwiają spłatę należności składkowych.

W uzasadnieniu skarżąca przedstawiła przebieg postępowania w sprawie. Powołując się na orzecznictwo podniosła, że zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony i jej rodziny, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten czas minimum socjalnego oraz minimum egzystencji w takich warunkach, w jakich strona przebywa, a więc odniesionych do jej środowiska.

Nie można się zgodzić z organem, że nie doszło do spełnienia przesłanek wskazanych w § 3 ust 1 pkt 3 rozporządzenia. Zakład błędnie interpretuje powyższy przepis. Z treści wskazanej normy prawnej wprost wynika, że nie chodzi tu o uzyskiwanie jakiegokolwiek dochodu, a dochodu niezbędnego do opłacenia należności składkowych. Skarżąca znajduje się w bardzo trudnej sytuacji życiowej, uzyskuje dochód w kwocie poniżej [...] zł miesięcznie, z którego dokonywane są potrącenia komornicze w kwocie [...]zł miesięcznie. Pozostała kwota - ok. [...] zł nie wystarcza na pokrycie bieżących wydatków związanych z jej utrzymaniem, zaś konieczność opłacania rat wynikających z zawartego układu ratalnego pozbawiła ją możliwości zaspokojenia potrzeb życiowych, np. zapłaty rachunków za gaz. Wciąż rosnące koszty utrzymania oraz inflacja powodują, że płatniczka nie jest w stanie uzyskać dochodu, który umożliwiłby jej spłatę należności w ZUS.

Organ błędnie interpretuje również treść § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Porównując dochód do wartości minimum socjalnego nie wziął pod uwagę szczególnej sytuacji wnioskodawczyni, jej przewlekłej choroby i niepełnosprawności. W kwestii majątku płatniczki wskazał jedynie, że posiadana przez nią nieruchomość może stanowić źródło pozyskania środków na spłatę zadłużenia. Nie wyjaśnił też dlaczego uznał, że problemy finansowe nie mają charakteru stałego. Jedyne co wskazał to fakt, że zobowiązana pobiera rentę rodzinną. Nie wziął jednak pod uwagę wysokich kosztów związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych, narastających trudności w opłacaniu rachunków za media. Nie wziął pod uwagę jaka jest wysokość kwoty zadłużenia, jakie dochody uzyskuje oraz że wydatki przewyższają jej dochody.

Argumentacja organu jawi się jako bardzo ogólna i hasłowa. Nie można jej uznać za zindywidualizowaną do jej sytuacji. Opłacania należności składkowych nie można uznać za uzasadnione i konieczne w sytuacji gdy osoba zobowiązana nie jest w stanie zaspokoić podstawowych potrzeb życiowych. Niezasadne są też twierdzenia organu co do posiadanego majątku nieruchomego, albowiem ograniczył się on jedynie do lakonicznego stwierdzenia, że nieruchomość może stanowić źródło pozyskania środków na spłatę zadłużenia.

Końcowo strona podniosła, że ocena przesłanek została dokonana w sposób niepełny, powierzchowny, z pominięciem istotnych dla sprawy ustaleń. Decyzja sprowadza się do opisania dowodów oraz nie popartego rzeczową argumentacją stwierdzenia o możliwości wyegzekwowania długu w dalszej perspektywie czasowej ewentualnie rozłożenia długu na dogodne raty.

W odpowiedzi na skargę Zakład podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j. t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 – dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak – co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi.

Rozpatrując sprawę w tak zakreślonych granicach sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Należało przy tym wskazać, że stan faktyczny ustalony przez organ administracji znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Ustalenia te sąd w całości podziela, uznając je za niewadliwe.

Ramy materialnoprawne umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wyznaczały przepisy art. 28 u.s.u.s. Zasadniczo, jak wynika z treści art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei całkowita nieściągalność, o której mowa wyżej, zachodzi w sytuacjach wskazanych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s, a zatem gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu Ordynacji podatkowej;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wobec natomiast ustalenia braku przesłanki nieściągalności ZUS przeprowadza postępowanie w oparciu o przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia, w świetle których ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W pierwszym etapie postępowania organ bada czy w sprawie zaistniały przesłanki nieściągalności, a jeśli tak, to może w ramach przyznanego mu uznania umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia. W przypadku natomiast wykluczenia stanu nieściągalności, niejako w drugim etapie postępowania, organ bada, czy występują przesłanki do umorzenia należności określone w § 3 rozporządzenia. Jeśli żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona organ bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania ulgi. W przypadku natomiast ustalenia zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek umorzenia należności (w szczególności podanych przykładowo w przepisie § 3 rozporządzenia), postępowanie wchodzi ponownie w kolejny etap – uznania administracyjnego, tj. możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia. Z treści wyżej zacytowanych przepisów wynika bowiem, że organ dopiero po stwierdzeniu przesłanek do umorzenia należności (nieściągalność albo te opisane w § 3 rozporządzenia) korzysta z uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie organu nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 K.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. Dążąc do załatwienia sprawy organ zobowiązany jest też mieć na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Dokonując tych czynności organ musi kierować się regułami zapisanymi w art. 80 K.p.a., tj. ocenić na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Swobodna ocena dowodów, by nie przekształciła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych reguł tej oceny, m.in. logiki, doświadczenia życiowego i wszechstronności.

Konsekwencją takiego modelu postępowania organu jest kontrola sądu sprawowana zasadniczo na trzech poziomach: 1. kontrola prawidłowości przeprowadzonego postępowania, w tym postępowania dowodowego (zwłaszcza kompletności materiału dowodowego); 2. kontrola prawidłowości oceny przesłanek umorzenia oraz w przypadku ich zaistnienia: 3. kontrola granic przyznanego organowi uznania administracyjnego.

W ocenie sądu, w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie zawiera motywy, jakimi kierował się Zakład odmawiając umorzenia należności z tytułu zaległych składek.

Po pierwsze ZUS wyczerpująco wyjaśnił, że nie wystąpiła żadna z przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., co nie było też kwestionowane przez skarżącą, a ustalenia organu były w tym zakresie prawidłowe, tym samym nie wymagają ponownego przytaczania. Właściwa jest ocena organu, że w okolicznościach sprawy nie zachodzą wobec skarżącej przesłanki, pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwiało to więc ewentualne pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Za prawidłową sąd uznaje również dokonaną analizę stanu faktycznego i wyprowadzoną na jego tle ocenę prawną przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia. Z treści tej regulacji wynika, że to zobowiązany ma wykazać przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wykazanie tych okoliczności, a nie tylko ich wskazanie, oznacza, że to zobowiązany ma udowodnić te okoliczności. Konstrukcja tego przepisu nie wyklucza wprawdzie realizacji ciążącej na organie administracji zasady prawdy materialnej, jednak w sposób istotny modyfikuje pozycję procesową strony postępowania administracyjnego, włączając ją do czynnego udziału w postępowaniu dowodowym, celem wykazania przesłanek określonych w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia (por. wyrok NSA z 5 marca 2019 r., sygn. akt I GSK 3467/18 - dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W konsekwencji, to strona wnioskująca o przyznanie ulgi powinna wykazać konkretne okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia. W ocenie sądu, jak prawidłowo przyjął to ZUS, skarżąca nie wykazała, że odmowa przyznania wnioskowanej ulgi pociągnęłaby dla niej zbyt ciężkie skutki.

Organ wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył przepisów postępowania w aspekcie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Trafnie uznał, że wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia przesłanka nie ma w sprawie zastosowania, ponieważ strona nie prowadzi działalności gospodarczej. Nie wykazała również istnienia okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, albowiem nie udowodniła, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny.

Nie wykracza również poza granice swobodnej oceny dowodów konstatacja organu odnośnie niezaistnienie w sprawie przesłanki opisanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Przeprowadzony przez organ proces decyzyjny w tym zakresie jest prawidłowy. Ustalona przez organ sytuacja rodzinna, majątkowa i zdrowotna skarżącej przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, spełniającej wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym i pozwala wnioskować, że stan majątkowy i sytuacja rodzinna skarżącej nie wskazuje, że nie może ona opłacić zaległych należności z tytułu składek. Przedstawiając sytuację materialną organ wskazał na uzyskiwane przez nią dochody, a także dokonał ich zestawienia z wysokością deklarowanych wydatków. Ustalił, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, otrzymuje świadczenie rentowe w kwocie [...]zł netto. Nadto z zebranego materiału dowodowego wynika, że w kwietniu uzyskała dodatkowe wynagrodzenie roczne, tzw. 13 emeryturę. Strona ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu zakupu paliwa – [...] zł, abonament TV - [...] zł, internet + telefon [...] zł, wywóz śmieci [...] zł, opłaty eksploatacyjne w kwocie około [...] zł za ostatnie 3 miesiące, koszty związane z leczeniem w kwocie [...]zł. Ustalono, że strona nie korzysta z pomocy społecznej. Posiada majątek nieruchomy (2 nieruchomości) i ruchomy (samochód osobowy). Z otrzymywanej renty rodzinnej prowadzona jest skuteczna egzekucja komornicza w kwocie ok. [...] zł. Trafnie ZUS podał, że budżet skarżącej po potrąceniach jest wyższy niż minimum socjalne za I kwartał 2022 r. dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego wynoszące 1.337,13 zł. Trafnie również organ wskazał, że sytuacja skarżącej jest trudna, ale nie wskazuje na zagrożenie bytu i nie uzasadnia stwierdzenia, że ma charakter stały. Zauważenia wymaga, że koszty opłat (gaz – faktura z 4 marca 2022 r. - k. 13 akt) na jaką wskazuje strona, dotyczy salda na dzień 4 marca 2022 r. – w wysokości [...] zł, co jest efektem nieregulowania opłat za poprzednie okresy rozliczeniowe. Niemniej jednak wskazane zaległości dotyczą należności z tytułu opłat za gaz za miesiące zimowe, które z zasady są wyższe, aniżeli poza sezonem grzewczym, o czym też świadczą pozostałe faktury przedstawione przez stronę. Zdaniem sądu proste stwierdzenie, że strona ma "ciężkie położenie finansowe" czy nie ma "pieniędzy na te rachunki" jest niewystarczające dla możliwości stwierdzenia, że zaszła przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Argumentacja przedstawiona przez stronę nie świadczy, że zła sytuacja finansowo-bytowa ma charakter trwały, lecz przejściowy. Nadto posiadanie zobowiązań wobec innych wierzycieli nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. Należności o charakterze prywatnoprawnym nie mają pierwszeństwa przed regulowaniem należności składkowych. Skutkowałoby to w istocie przerzuceniem ciężaru finansowania świadczeń z ubezpieczeń społecznych na innych ubezpieczonych. Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 czerwca 2019 r., sygn. akt I GSK 573/19 (dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/), przyznanie priorytetu w zaspokajaniu należnościom prywatnym prowadziłoby do naruszenia interesu publicznego, gdyż dochodziłoby do nieuprawnionego uprzywilejowywania podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa, czyli kosztem ogółu obywateli.

Nadto w kontekście zarzutów skargi zaznaczenia wymaga, że sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 21 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Bd 398/14 (dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/), że przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych świadczeń składkowych, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do trudności finansowych, ponieważ każda osoba indywidualnie, w ramach przysługującej jej samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

Znamienne jest z to, że ze zgromadzonego materiału dowodowego oraz ustalonych okoliczności wynika, że strona posiada stały miesięczny dochód przewyższający poziom minimum socjalnego, co wyklucza jej uznanie za osobę ubogą. Nadto posiada majątek nieruchomy (dwie nieruchomości w K.) oraz ruchomy (samochód osobowy z 2009 r.). Co istotne zaś, konstrukcja przesłanek do przyznania ulgi, opisana w § 3 ust. 1 rozporządzenia, za punkt wyjścia (dyrektywę) dla oceny ich spełnienia przyjmuje stan majątkowy i rodzinny osoby zobowiązanej. W realiach niniejszej sprawy stan ten pozwala uznać, że majątek wnioskodawczyni zabezpiecza jej podstawowe potrzeby.

W kontekście zarzutów skargi i wydanego rozstrzygnięcia odniesienia się i omówienia wymaga brak zaistnienia ostatniej z przesłanek rozporządzenia - § 3 ust. 1 pkt 3. Dla jej spełnienia nie jest wystarczająca przewlekła choroba zobowiązanego, czy konieczność sprawowania opieki nad przewlekłe chorym członkiem rodziny. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek, nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem (następstwem) choroby. Przy czym, jako trudny stan majątkowy uznać należy sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie zobowiązanego niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W realiach kontrolowanej sprawy z taką sytuacją nie mamy do czynienia. W przedmiotowej sprawie okoliczności związane ze stanem zdrowia skarżącej były wbrew twierdzeniom skarżącej przedmiotem rozważań organu, który w zaskarżonej decyzji wskazał, że są one dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności.

W świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych słusznie stwierdził ZUS, że w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia uzasadniająca - na zasadzie wyjątku - umorzenie należności z tytułu składek - pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Okoliczność, że § 3 ust. 1 rozporządzenia posługuje się zwrotem "w szczególności" oznacza, że katalog przypadków, które uzasadniają umorzenie przez ZUS należności z tytułu składek ubezpieczonych, nie jest ograniczony do przypadków wymienionych w pkt 1-3 ust. 1 § 3 tego aktu. Należy jednak przychylić się do poglądu wyrażonego w wyroku NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt II GSK 884/08 (dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/), że podstawa umorzenia należności ZUS została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.) - a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika).

W niniejszej sprawie, wbrew zarzutom skarżącej, organ przeanalizował i uwzględnił stan majątkowy, sytuację ekonomiczną, a także zdrowotną skarżącej wskazując, z jakich powodów odmówił umorzenia zaległych składek. Prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7 i 8, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez skarżącą w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a.

W tak ustalonym stanie faktycznym, odmowa uwzględnienia wniosku nie jest sprzeczna z powołanymi wyżej przepisami. W ocenie sądu skarżąca nie wykazała, że odmowa przyznania wnioskowanej ulgi uniemożliwi jej zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Kwestia regulowania zadłużenia w ramach zawartego układu ratalnego stanowi niewątpliwie obciążenie budżetu domowego, jednakże skumulowanie kwoty zaległości jest wynikiem niewywiązywania się z obowiązku publicznoprawnego przez pewien czas i samo w sobie nie stanowi przesłanki uwolnienia od długu. To bowiem jest możliwe w razie wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację osobistą zobowiązany nie jest w stanie opłacić tych należności bez wywołania dla niego zbyt ciężkich skutków, których przykładowe wyliczenie zawarto w § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Wydanej decyzji (w tym argumentacji w niej przedstawionej) nie można również ocenić jako ogólnej czy hasłowej, naruszającej wskazane w skardze przepisy postępowania administracyjnego. Należy podkreślić, że poprzedzona ona została wyjaśnieniem sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawczyni, w zakresie możliwym do ustalenia przez organ, który, co istotne, dokonując ustaleń w sprawie opierał się zarówno na wyjaśnieniach i informacjach podanych przez skarżącą jak i własnych ustaleniach, opisanych w decyzji.

Z powyższych względów, nie dopatrując się naruszenia prawa, sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.