Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 648/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 6
journal: Dz.U. 1946 nr 3 poz 17
law: Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.
article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit a
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.) Sędziowie WSA Dariusz Pirogowicz WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant referent stażysta Andżelika Abramowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2016 r. sprawy ze skargi E. K. S.A. z siedzibą w P. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie nie stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rozwoju i Finansów na rzecz E. K. S.A. z siedzibą w P. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. Minister Gospodarki nie stwierdził nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lipca 1950 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Skarbu Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pod nazwą "[...]".

Po rozpoznaniu wniosku X SA (Skarżąca) o ponowne rozpoznanie sprawy Minister Rozwoju decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. utrzymał w mocy decyzję Ministra Gospodarki.

Podstawą wydania powyższych decyzji były następujące ustalenia faktyczne i prawne poczynione przez organy :

W dacie wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. (Dz. U. nr 3 poz. 17, dalej: "ustawa nacjonalizacyjna"), tj. w dniu 5 lutego 1946 r., przedsiębiorstwo [...] (Przedsiębiorstwo), stanowiło - zgodnie z odpisem z rejestru handlowego nr [...], własność osoby prawnej, spółki X, której postanowieniem Sądu Grodzkiego w P. z dnia [...] czerwca 1945 r., Nr akt [...], przywrócono posiadanie przedmiotowej fabryki.

Pismem z dnia 31 października 1946 r. Departament Przemysłu Miejscowego Ministerstwa Przemysłu przesłał do Centralnego Zarządu Przemysłu Papierniczego (CZPP) akta sprawy "[...]" z prośbą o wypowiedzenie się, czy "firma ta leży w zasięgu przepisów ustawy z dnia 3.1.46r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, a w szczególności, czy zakład jest zdolny zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników". W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia [...] listopada 1946 r. Komisja Upaństwowienia przy CZPP stwierdziła, że "firma E. [...] na skutek zniszczenia przez wojnę nie jest w stanie zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę nawet 50 pracowników skutkiem tego nie leży w zasięgu przepisów Ustawy z 3.1.46 r.".

Zarządzeniem z dnia [...] sierpnia 1949 r. Minister Przemysłu Lekkiego - powołując się na wyjście na jaw nowych okoliczności faktycznych, mających dla sprawy istotne znaczenie, postanowił wznowić postępowanie dotyczące przejęcia Przedsiębiorstwa na własność Państwa.

W protokole z lustracji przeprowadzonej w ramach kontroli BHP z dnia [...] maja 1949 r. wskazano, że w poszczególnych działach wytwórczych oraz ciągu produkcyjnym w ww. przedsiębiorstwie można zatrudnić 56 pracowników na jedną zmianę.

Zarządzeniem Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r., wydanym na podstawie przepisów dekretu Naczelnika Państwa z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. U. R.P. Nr 21, poz. 67), nad Przedsiębiorstwem ustanowiony został przymusowy zarząd państwowy.

Po zakończeniu postępowania nacjonalizacyjnego prowadzonego przed Główną Komisją ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw, Minister Przemysłu Lekkiego orzeczeniem Nr [...] z dnia [...] lipca 1950 r. (ogłoszonym w Monitorze Polskim Nr [...] - [...] z dnia [...] sierpnia 1950 r., poz. [...]) stwierdził przejęcie Przedsiębiorstwa na własność Państwa.

Na mocy zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] grudnia 1950 r., do objęcia nacjonalizowanego Przedsiębiorstwa wyznaczone zostały [...], Przedsiębiorstwo Państwowe Wyodrębnione z siedzibą w P. przy ul. [...]. Objęcie poszczególnych składników majątkowych przejmowanego Przedsiębiorstwa, nastąpiło protokołem zdawczo-odbiorczym sporządzonym w dniu [...] stycznia 1951 r. Ogłoszenie o terminie jego sporządzenia zostało opublikowane, na podstawie § 73 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] stycznia 1947 r. w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] stycznia 1951 r. Nr [...], poz. [...].

Minister Przemysłu Drzewnego i Papierniczego orzeczeniem z dnia [...] listopada 1955 r., znak: [...], działając na podstawie § 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] stycznia 1947 r., zatwierdził protokół zdawczo - odbiorczy z dnia [...] stycznia 1950 r., ustalając, że wszystkie składniki w nim ujęte stanowią część składową tego przedsiębiorstwa i przechodzą na własność Państwa, z wyłączeniem nieruchomości położonej w P., przy ul. [...], zapisanej w KW [...], tom [...] wykaz [...].[...] art. matr. [...] i [...], parcele nr [...], [...],[...] o łącznej pow. [...] ha.

Organy obu instancji wskazały, że zgodnie z art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej, orzeczenie w trybie tego artykułu mogło nastąpić tylko wówczas, jeżeli przed dniem 31 marca 1947 r. zostało wszczęte postępowanie o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa. Organy podkreśliły, że ani ustawa nacjonalizacyjna, ani też rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. nr 16, poz. 62, dalej zwane : "rozporządzeniem z 30 stycznia 1947 r.") nie precyzują wprost, jakie zdarzenie uważa się za dzień wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego. W § 17 ust. 1 rozporządzenia (w brzmieniu obowiązującym od dnia 13 maja 1949 r.) mowa jest o tym, że wszczęcie postępowania następuje z chwilą przedłożenia wniosków określonych w § 19. Przepis ten znajduje się w dziale II "Postępowanie" pkt "A. Postępowanie przygotowawcze" i odwołuje się do § 19, który został uchylony z dniem 13 maja 1949 r. Również w orzecznictwie sądowym kwestia daty wszczęcia postępowania o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa jest różnie interpretowana.

Następnie organy wskazały, że już w 1946 r. a zatem przed datą 31 marca 1947 r. w odniesieniu do Przedsiębiorstwa prowadzone były czynności wyjaśniające związane z procesem jego nacjonalizacji o czym świadczy opisana wyżej korespondencja między Ministerstwem Przemysłu a CZPP. Organy podkreśliły, że Ministerstwo Przemysłu dysponowało aktami sprawy dotyczącymi Przedsiębiorstwa rozważając zasadność jego upaństwowienia. W tym zakresie organy podzieliły stanowisko wyrażone przez uczestnika postępowania, Miasto [...], zgodnie z którym zasady logicznego rozumowania uprawniają do sformułowania tezy, że skoro odpowiedź o zdolności zatrudnienia została udzielona to musiała ona zostać poprzedzona stosownymi analizami w celu należytego ustalenia tego stanu. Analiza taka najprawdopodobniej musiała zostać przeprowadzona na podstawie kontroli przedsiębiorstwa lub wyjaśnień osób posiadających stosowną wiedzę osób, tj. na podstawie czynności, o których nacjonalizowane przedsiębiorstwo musiało wiedzieć. W niniejszej sprawie nie sposób ustalić precyzyjnie jaki był rzeczywisty przebieg czynności w przygotowawczym postępowaniu nacjonalizacyjnym, wiadomo jednak, że takie postępowanie było prowadzone i istniały akta sprawy dokumentujące jego przebieg.

Organ podkreślił, że stanowisko Komisji Upaństwowienia przy CZPP zawarte w piśmie z dnia [...] listopada 1946 r. stanowiło podstawę do wstrzymania procesu nacjonalizacji przedmiotowego przedsiębiorstwa. Jednakże, powołując się na ujawnienie nowych okoliczności – to jest spełnienie przez przedmiotową fabrykę kryteriów określonych w ustawie nacjonalizacyjnej, Minister Przemysłu Lekkiego wznowił postępowanie nacjonalizacyjne, na podstawie rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. R. P. Nr 36, poz. 341, dalej: "rozporządzenie z 1928 r.").

W ocenie organu rozpatrującego przedmiotową sprawę zarządzenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r. nie stanowi wniosku o wszczęcie postępowania nacjonalizacyjnego. Organ zwrócił uwagę, że dokument ten ma formę zarządzenia, wskazana w nim została podstawa prawna wznowienia postępowania oraz przyczyna wznowienia, a zatem jest to rozstrzygnięcie organu o wznowieniu postępowania. Gdyby chodziło o wniosek o wszczęcie postępowania nacjonalizacyjnego, dokument ten nie byłby zarządzeniem lecz "wnioskiem" i zostałby skierowany do oznaczonego w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] stycznia 1947 r. organu. Wprawdzie wznowienie powinno poprzedzać wydanie orzeczenia ministra o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa lub osób prawnych prawa publicznego bądź postanowienia o skreśleniu przedsiębiorstw z wykazu przedsiębiorstw i wydanie przez Ministra Przemysłu Lekkiego zarządzenia o wznowieniu bez formalnego zakończenia postępowania nacjonalizacyjnego prowadzonego w 1946 r. w odniesieniu do tego przedsiębiorstwa, stanowiło pewne uchybienie proceduralne, jednakże takie uchybienie nie może być uznane w ocenie Ministra za rażące naruszenie prawa przy wydawaniu orzeczenia nacjonalizacyjnego.

Podsumowując tę część rozważań organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie podstawowe znaczenie na okoliczność, że art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej, w zakresie pojęcia "wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego" jest na tyle nieoczywisty, że na gruncie tego przepisu mamy do czynienia z jego niejednolitą wykładnią, co w świetle poglądów zawartych w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyłącza możliwość stwierdzenia wystąpienia przesłanki rażącego naruszenia prawa.

Organy obu instancji uznały również, że Przedsiębiorstwo spełniało kryteria wskazane w przepisach ustawy nacjonalizacyjnej, stanowiące podstawę upaństwowienia. Podstawą do dokonania powyższego ustalenia był następujący materiał dowodowy .:

1 ."Statystyka przemysłowa za okres od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia 1938 r.", sporządzona przez spółkę X. w dniu [...] stycznia 1939 r., według której "przy dzisiejszym stanie urządzeń, maszyn i aparatury (...) najwyższa możliwa liczba robotników, którą Zakład mógłby zatrudnić wynosi: na jednej zmianie - [...]; na dwóch zmianach - [...]; na trzech zmianach -[...]";

2. pismo Centralnego Zarządu Przemysłu Papierniczego w [...] z dnia [...] listopada 1946 r., będące odpowiedzią na pismo Ministerstwa Przemysłu z dnia [...] października 1946 r., zawierające informację, iż "firma [...] na skutek zniszczenia przez wojnę nie jest w stanie zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę nawet [...] pracowników i skutkiem tego nie leży w zasięgu przepisów Ustawy z 3.1.46r.";

3 protokół z komisyjnej lustracji fabryki [...] przeprowadzonej w ramach kontroli B.H.i P. z dnia [...] maja 1949 r., w treści którego wskazano że zdolność zatrudnienia przedmiotowego przedsiębiorstwa wynosi 56 pracowników w tym 5 pracowników umysłowych.

4. pismo inż. E. S. - Dyrektora Technicznego z dnia [...] maja 1949 r., zgodnie z którym "ponowna lustracja wymienionego przedsiębiorstwa wykonana w/g dołączonego protokółu, komisyjnie w dniu [...] maja 1949 r. ustaliła zdolność zatrudnienia na jedną zmianę w ilości 56 osób";

5. kwestionariusz z dnia [...] lipca 1949 r. wraz z załącznikiem stanowiącym "Wykaz Maszyn i Urządzeń Technicznych oraz stanu zatrudnienia z dnia [...].2.1946 r.", sporządzony przez [...], zawierający dane odnośnie zdolności zatrudnienia na jedną zmianę w dniu 5 lutego 1946 r. oraz maszyn i działów z możliwością zatrudnienia każdej maszyny - wskazujący liczbę 27 pracowników fizycznych i 2 pracowników umysłowo-administracyjnych, jako "faktyczny stan zatrudnienia zgodny z listą wypłat z dnia [...] przy pracy w fabryce na jedną zmianę" oraz zdolność zatrudnienia przy produkcji na jedną zmianę w ww. dacie - 45 pracowników fizycznych i 6 pracowników umysłowych. Jednocześnie podniesione zostało, że "obecny stan zatrudnienia wg listy wypłat z dnia [...].7.49 (przy ruchu na dwie zmiany) - ilość pracowników fizycznych (produkcyjnych) - 36; gospodarczo-transportowych - 6; warsztatowych - 3; umysłowych - 8; razem: 53";

6. ekspertyza S. H. - Dyrektora Technicznego [...] z dnia [...] marca 1950 r. - sporządzona na zlecenie Głównej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw, w której określono, iż w dniu [...] lutego 1946 r. przedmiotowa fabryka była zdolna zatrudnić: "maszyny - 49 pracowników.; prace ręczne - 48 prac.; inni pracownicy - 24 prac.; Razem: 121 pracowników + (10%) 12 pracowników umysłowych; Łącznie 133 pracowników";

7. opinia S. M. - rzeczoznawcy Izby Przemysłowo-Handlowej w P. z dnia [...] kwietnia 1950 r., sporządzona na zlecenie Głównej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw, według której "w dniu [...].II.1946r. zdolność zatrudnienia wynosiła jak następuje: pracowników produkcyjnych - osób 25, pracowników pomocniczych - osób 8, pracowników administracyjnych - osób 5; Razem - osób 38";

8. opinia inż. J. Ś. - rzeczoznawcy [...]. w zakresie maszyn i urządzeń oraz przemysłowych linii technologicznych, sporządzona w czerwcu 2015 r., na zlecenie Ministerstwa Gospodarki. Zgodnie z opinią ww. biegłego rzeczywista zdolność zatrudnienia w przedsiębiorstwie "[...]" bezpośrednio przy produkcji na jedną zmianę roboczą, wg stanu w dniu 5 lutego 1946 r., wynosiła 42 osoby.

Jako dokumenty wskazujące na zdolność zatrudnienia w Przedsiębiorstwie w dniu [...] lutego 1946 r., organy wskazały również pisma i odwołania [...], skierowane do Głównej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw w W., tj.: pismo z dnia [...] stycznia 1950 r.; z dnia [...] lutego 1950 r.; z dnia [...] kwietnia 1950 r., w treści których pełnomocnik właściciela nacjonalizowanego przedsiębiorstwa podnosi szereg okoliczności mających na celu wykazanie, że przedmiotowa fabryka nie jest zdolna zatrudnić na jedną zmianę, przy pełnym wykorzystaniu swej zdolności produkcyjnej więcej niż 27-41 pracowników produkcyjnych.

Organ wskazał, że przywołane wyżej pisma nie mogły stanowić wiarygodnego dowodu w sprawie, gdyż dawni właściciele przejmowanego na własność Państwa mienia, z oczywistych i subiektywnych przyczyn, nie byli zainteresowani pozytywnym wynikiem zakończenia procesu upaństwowienia (byli osobami bezpośrednio zainteresowanymi odstąpieniem od upaństwowienia ww. fabryki), a podejmowane przez nich czynności i udzielone wyjaśnienia mogły być nakierunkowane na osiągnięcie skutków odwrotnych, co może świadczyć o braku bezstronności ich autorów.

Organ wskazał następnie że "Statystyka przemysłowa za okres od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia 1938 r.", nie posiada pełnej wartości dowodowej bowiem odnosi się do okresu ponad siedmiu lat przed datą wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej.

Odnosząc się do pisma Komisji Upaństwowienia przy CZPP z dnia [...] listopada 1946 r. organ podniósł, że nie miało ono żadnego uzasadnienia, w szczególności w zakresie wielkości zniszczeń oraz podjętych przez właściciela działań w celu odbudowy przedsiębiorstwa, mogło być więc traktowane jedynie jako dokument o charakterze porównawczym, w kontekście pozostałego materiału dowodowego sprawy.

Na zdolność zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie wskazuje natomiast w ocenie organu kwestionariusz z dnia [...] lipca 1949 r. wraz z załącznikiem stanowiącym "Wykaz Maszyn i Urządzeń Technicznych oraz stanu zatrudnienia z dnia [...].2.1946 r.", sporządzony przez Poznańskie Zakłady Papiernicze, zawierający m.in. dane odnośnie zdolności zatrudnienia na jedną zmianę w dniu [...] lutego 1946 r. oraz maszyn i działów z możliwością zatrudnienia każdej maszyny. Minister uznał jednak, że dokument ten również nie posiada pełnej wartości dowodowej. W przedmiotowym formularzu wskazana została wprawdzie zdolność zatrudnienia pracowników przy produkcji na jedną zmianę - 45 osób, jednakże wartość dowodową przedmiotowego kwestionariusza obniża fakt nieuwzględnienia przez Komisję przy obliczaniu zdolności zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie znajdujących się na wyposażeniu przedmiotowej fabryki "urządzeń warsztatowych" stanowiących własność Szkoły Zdobniczej w Poznaniu.

Za dokument przydatny, lecz również posiadający ograniczoną wartość dowodową dla określenia wielkości zdolności zatrudnienia pracowników w tym przedsiębiorstwie, organ uznał protokół z komisyjnej lustracji fabryki [...] - [...] z dnia 4 maja 1949r. oraz pismo inż. E. Sz. - Dyrektora Technicznego z dnia [...] maja 1949 r., powołujące się na ww. lustrację. W protokole tym oprócz faktycznego zatrudnienia - 54 osób, Komisja poprzez przypisanie konkretnej liczby pracowników możliwych do zatrudnienia w poszczególnych działach, jakie znajdują się w fabryce, dokonała także ustaleń dotyczących zdolności zatrudnienia ww. przedsiębiorstwa.

Ustosunkowując się do opinii S. M. z dnia [...] kwietnia 1950 r. organ wskazał, że sporządzona została ona na zlecenie Głównej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw przez osobę uprawnioną, rzeczoznawcę Izby Przemysłowo-Handlowej i na datę wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej. Biegły wskazał na zdolność zatrudnienia w dziale: kopertownia - 25 pracowników, w warsztacie mechanicznym - 4 pracowników i w dziale ekspedycja, transport wewnętrzny - 4 pracowników, łącznie: 33 pracowników fizycznych i 5 umysłowych (38 osób). Ekspert nie podając metodologii obliczeń załączył do opinii jedynie spis maszyn i urządzeń z wykazem potrzebnej obsługi, nie przedstawiając przy tym szczegółowego opisu tych maszyn ze wskazaniem na ich zdolności produkcyjne. Ponadto, biegły uwzględniając zniszczenia wojenne wskazał, że na stanie przedsiębiorstwa znajdują się maszyny nieczynne, remontowane w następnych latach. Organ wyjaśnił, że w jego ocenie opracowanie nie może stanowić wiarygodnego dowodu na okoliczność rzeczywistej zdolności zatrudnienia w przedsiębiorstwie, jest bowiem bardzo lakoniczne. Wątpliwości organu wzbudził fakt, że biegły na podstawie oględzin przeprowadzonych w dniu 5 kwietnia 1950 r. stwierdził, iż zniszczenia wojenne wynosiły 80%, część maszyn została wyremontowana w 1945 r., a część w okresie późniejszym - w latach 1947 -1949 r. Jednakże biegły nie wskazał z jakiego źródła (z jakich dokumentów lub ustnych wyjaśnień) zaczerpnął wiedzę na temat tego, które maszyny zostały wyremontowane w 1945 r. a które w późniejszych latach. Z pewnością nie mógł tego stwierdzić na podstawie samych oględzin, które odbyły się w 1950 r.

Organ podkreślił, że opracowanie to stoi w sprzeczności z treścią ekspertyzy S. H. - Dyrektora Technicznego [...] z dnia [...] marca 1950 r., sporządzonej również na zlecenie Głównej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw. Rzeczoznawca sporządził swą opinię w następstwie oględzin Przedsiębiorstwa oraz przy uwzględnieniu stanu zamaszynowienia znajdującego się w tym przedsiębiorstwie według inwentarza na dzień 31 grudnia 1945 r., uzupełnionego jednakże "kartami maszynowymi maszyn zdolnych do produkcji" w 1946 r. Biegły opisując szczegółowo urządzenia znajdujące się w przedmiotowej fabryce oraz sposób ich racjonalnego wykorzystania, przyporządkował jednocześnie odpowiednią liczbę pracowników niezbędnych do ich obsługi, uzyskując w ten sposób liczbę 49 pracowników. Ponadto, biorąc pod uwagę możliwości produkcyjne maszyn kopertowych, produkujących koperty nadające się do przeróbki na papeterię - dokonał osobnego obliczenia ilości pracowników zatrudnionych przy pracach ręcznych oraz tzw. "innych pracowników", tj. mistrzów kopertowych, maszynistów drukarskich, osoby zatrudnione przy transporcie wewnętrznym, magazynierów itp. W tym zakresie biegły ustalił, iż do przeróbki kopert na papeterię potrzebnych jest 48 pracowników oraz dodatkowo 24 "innych pracowników". Orzeczenie biegłego S. H. zostało sporządzone przy uwzględnieniu maszyn i urządzeń wykorzystywanych w poszczególnych działach produkcji. Wskazano ile osób może pracować przy produkcji określonych wyrobów przy uwzględnieniu wydajności maszyn (zdolności produkcyjnej). Po dokonaniu oględzin zakładu, pod względem możliwości produkcyjnych, w kontekście procesu produkcji i wyposażenia zakładu w maszyny i urządzenia, biegły ustalił, że na dzień 5 lutego 1946 r. zdolność zatrudnienia w przedmiotowej fabryce przy produkcji wynosiła 121 pracowników + (10%) 12 pracowników umysłowych.

Organ wyjaśnił również, że w toku postępowania w toku postępowania zlecił sporządzenie ekspertyzy biegłemu - inż. J. Ś. Przedmiotem rzeczonej opinii było ustalenie rzeczywistej (faktycznej) zdolności zatrudnienia pracowników na jedną zmianę roboczą przy wykorzystaniu rzeczywistego stanu maszyn i urządzeń, znajdujących się w zakładzie w dniu 5 lutego 1946 r. Przyjęta przez biegłego metoda obliczeń zdolności zatrudnienia pracowników w przedsiębiorstwie została oparta na procesach technologicznych (proces przygotowawczy - składanie; proces reprodukcji - odwzorowanie, drukowanie proces wykańczaniowy - introligatorski) zachodzących w działach: wyrobu kopert, wyrobu opakowań oraz pakowania kopert, a także uwzględnienie pracowników nadzoru technicznego, magazynów i obsługi - skutkowała ustaleniem, iż rzeczywista zdolność zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie wynosiła - 42 pracowników. Biegły szczegółowo odniósł się do wyposażenia produkcyjnego przedsiębiorstwa, zdolności produkcyjnych poszczególnych działów, określił zużycie maszyn i urządzeń - nie uwzględnił jednak w liniach technologicznych maszyn i urządzeń o stopniu zużycia na poziomie 25%, przeznaczonych do naprawy, które zostały włączone do produkcji jako istniejący park maszynowy fabryki w latach 1947-49 oraz faktu odbudowy budynków fabryki.

Organ wyjaśnił następnie, że przy określaniu rzeczywistej zdolności zatrudnienia należy uwzględnić stan maszyn, wynikający ze zużycia (amortyzacji), a zniszczenia wojenne należały do czynników obiektywnych i usuwalnych (przywołując wyrok NSA z dnia 23 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1407/07 oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 września 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2774/13). Tym samym, o ile na stanie przedsiębiorstwa znajdowały się maszyny i urządzenia o niskim lub średnim stopniu zużycia (25%), wymagające jedynie naprawy, a przedsiębiorstwo remontowało budynki, należało uwzględnić powyższy stan, przy określaniu przedmiotowej rzeczywistej zdolności zatrudnienia. Organ podkreślił, że kryterium nacjonalizacyjnym jest nie zatrudnienie, lecz zdolność zatrudnienia kwalifikująca przedsiębiorstwo, jako istotne pod względem możliwości produkcyjnych i zdolności zatrudnienia dla gospodarki narodowej. Ze względu na powyższe organ stwierdził że opinia inż. Jana Śliwińskiego nie mogła zostać uznana za kluczowy i o pełnej wartości dowodowej dokument, przesądzający okoliczność spełnienia przez Przedsiębiorstwo kryterium nacjonalizacyjnego.

Podsumowując organ wskazał, że orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lipca 1950 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej Przedsiębiorstwa nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa. Przedsiębiorstwo spełniało bowiem kryterium nacjonalizacyjne określone w ww. ustawie nacjonalizacyjnej, zgodne z celem wskazanym w art. 1 tej ustawy.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Minister Gospodarki przywołał art. 158 § 1 k.p.a. w związku z art. 157 § 1 i § 2 k.p.a., zaś Minister Rozwoju, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżąca wniosła do tutejszego sądu skargę, w której decyzji Ministra zarzuciła naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez przyjęcie, że:

1. postępowanie nacjonalizacyjne nie zostało wznowione z rażącym naruszeniem § 67 rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r., pomimo okoliczności, że w momencie wznowienia tj. w dniu [...] sierpnia 1949 r. (data zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego o wznowieniu postępowania) nie było podstaw do wznowienia postępowania na podstawie § 67 rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r.;

2. nacjonalizacja Przedsiębiorstwa nie nastąpiła z rażącym naruszeniem art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej pomimo okoliczności, że postępowanie w sprawie nacjonalizacji nie zostało wszczęte przed dniem 31 marca 1947 r.;

3. nacjonalizacja Przedsiębiorstwa nie nastąpiła z rażącym naruszeniem art. 3 ust. 1 B ustawy nacjonalizacyjnej oraz § 1 lit. A pkt 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym (Dz. U. z 1947 r., nr 2 poz. 7), pomimo okoliczności, że w dniu 5 lutego 1946 r Przedsiębiorstwo nie było w stanie zatrudniać więcej niż 50 pracowników przy produkcji na jedną zmianę, a ponadto granicą zdolności zatrudnienia kwalifikującą do nacjonalizacji było 100 pracowników przy produkcji na jedną zmianę;

Ponadto, Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez:

a) niewyjaśnienie, czy w sprawie zachodziły w ogóle przesłanki do wznowienia postępowania, w tym, czy członkowie [...], których skazanie było przyczyną wznowienia postępowania, zostali zrehabilitowani,

b) niewystarczającą analizę całej dokumentacji dotyczącej zdolności zatrudnienia Przedsiębiorstwa przy produkcji na jedną zmianę w dniu 5 lutego 1946 r. oraz

c) niewyczerpujące uzasadnienie nieuwzględnienia opinii w przedmiocie zdolności zatrudnienia przedsiębiorstwa, przygotowanej na zlecenie Organu oraz nieuwzględnienia pozostałych dokumentów zgromadzonych w sprawie.

Z uwagi na powyższe Skarżąca wniosła uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] listopada 2015 r., zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Pismem z dnia [...] października 2016 r. uczestnicy postępowania : Skarb Państwa – Prezydent miasta P. i Miasto P. wnieśli o oddalenie skargi.

Na rozprawie strony podtrzymały dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

Skarga jest zasadna, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Ministra Gospodarki naruszały prawo w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu, pomimo nie podzielenia przez sąd wszystkich zarzutów podniesionych przez Skarżącą.

W ocenie Skarżącej orzeczenie nacjonalizacyjnej rażąco naruszało prawo z uwagi na fakt, że postępowanie nie zostało wszczęte przed dniem 31 marca 1947 r.

Na poparcie powyższego poglądu Skarżąca wskazywała, że pod pojęciem wszczęcia postępowania można było rozumieć dzień umieszczenia przedsiębiorstwa w wykazie ewentualnie dzień złożenia wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie przejścia lub przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa. W jej ocenie przed dniem 31 marca 1947 nie zaistniało żadne opisane wyżej zdarzenie, które uzasadniałoby uznanie, że postępowanie zostało wszczęte przed tą datą.

Poglądu tego nie podzielał Minister podnosząc, że w orzecznictwie sądowym kwestia daty wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego jest różnie interpretowana. Dodatkowo, z akt sprawy wynika, że w 1946 r. prowadzone były w stosunku do przedsiębiorstwa czynności wyjaśniające związane z procesem jego nacjonalizacji. Ministerstwo Przemysłu dysponowało aktami sprawy dotyczącymi przedsiębiorstwa rozważając zasadność jego nacjonalizacji. W tym zakresie organ powoływał się na wymianę pism między Departamentem Przemysłu Miejscowego Ministerstwa Przemysłu a CZPP, w tym na przesłanie akt sprawy z prośbą o wypowiedzenie się, czy firma ta leży w zasięgu przepisów ustawy nacjonalizacyjnej.

Z tego faktu zarówno organ jak i uczestnicy (Skarb Państwa i Miasto [...]) wywodzą, że skoro odpowiedź na pismo Ministerstwa została udzielona, to musiała być poprzedzona analizami, które z kolei nastąpiły po kontroli przedsiębiorstwa lub wyjaśnieniach osób posiadających stosowną wiedzę, co oznacza, że prowadzono przygotowawcze postępowanie nacjonalizacyjne.

Uczestnicy podnosili, że skoro do naszych czasów zachowały się dwa pisma (to jest korespondencja Ministerstwa i CZPP) a nie zachowała się chociażby dokumentacja obejmująca 12 załączników do pisma Ministra, to uniemożliwia to ocenę legalności tych czynności.

Uczestnicy podnosili dodatkowo, że rozporządzenie z 22 marca 1928 r. nie zawierało przepisów określających datę wszczęcia postępowania z urzędu, podobnie nie określała tego ustawa nacjonalizacyjna, rozporządzenie wykonawcze wydano w 1947 r. zaś kwestię daty wszczęcia postępowania z urzędu doprecyzowało dopiero orzecznictwo w latach 80-tych XX wieku. Wobec powyższego, w ich ocenie ewentualne sprzeczne z dzisiejszymi standardami wszczęcie postępowania nie może skutkować stwierdzeniem nieważności orzeczenia.

Przed przystąpieniem do analizy powyższego zagadnienia poczynić należy kilka uwag ogólnych.

Sąd nie podziela stanowiska wyrażonego w piśmie uczestników z dnia 18 października 2016 r., zgodnie z którym przed wydaniem rozporządzenia z 30 stycznia 1947 r. brak było przepisów regulujących postępowanie nacjonalizacyjne. Uczestnicy pomijają bowiem rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Skarbu Państwa (Dz. U. z 1947 r., nr 17, poz. 114, zwane dalej "rozporządzeniem z 11 kwietnia 1946 r.").

Następnie wskazać należy, że zaaprobowanie poglądu, iż ewentualne nieprawidłowości zakresie daty wszczęcia postępowania wyłączają możliwość stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego oznacza przyjęcie tezy, że w ramach postępowania nadzorczego spełnienie warunku z art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej w ogóle nie powinno być badane.

Takiego rozwiązania nie można zaaprobować. Sąd nie może bowiem przyjąć, że dokonując kontroli zgodności z prawem aktu administracyjnego, należy pominąć brzmienie jednego z przepisów ustawy, na podstawie których akt ten był wydany.

Oceniając, czy orzeczenie nacjonalizacyjne wydane zostało z naruszeniem art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej zwrócić należy uwagę na następujące kwestie :

Sąd w pełni podziela stanowisko wyrażane wielokrotnie w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym istnienie rozbieżnej wykładni określonego przepisy oznacza, iż przyjęcie jednego ze sposobów wykładni, nawet uznanego następnie za wadliwy wyłącza możliwość stwierdzenia nieważności aktu, przy wydaniu którego zastosowano jedną z wykładni.

W zakresie daty wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego za dominujący uznać należy pogląd, zgodnie z którym datą wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego wobec przedsiębiorstwa na podstawie przepisów art. 2 i art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej jest data ogłoszenia w dzienniku urzędowym województwa wykazu przedsiębiorstw przechodzących na rzecz Państwa lub innych osób prawnych prawa publicznego oraz przejmowanych na własność Państwa ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2001 r., sygn. akt III RN 176/00).

Pojawił się jednak również pogląd zgodnie z którym datą wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego jest dacie złożenia wniosku (por. wyrok NSA z dnia z dnia 17 listopada 2008 r. sygn.. akt I OSK 1664/07).

Gdyby w realiach niniejszej sprawy spór dotyczył tego, czy przed dniem 31 marca 1947 r. doszło do opublikowania wykazu przedsiębiorstw czy też tylko do złożenia wniosku (która to czynność poprzedzała publikację wykazu), rzeczywiście brak byłoby podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego. Spór dotyczyłby bowiem wykładni art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej.

W niniejszej sprawie natomiast, w ocenie sądu, problemem nie jest rozstrzygnięcie, którą z przedstawionych wyżej wykładni prawa należy przyjąć. W niniejszej sprawie odpowiedzieć należy na pytanie, czy przed dniem 31 marca 1947 r. podjęte zostały jakiekolwiek czynności, które uznać można za wszczęcie postępowania nacjonalizacyjnego.

Na wstępie zaznaczyć należy że pierwotnie (a więc w dacie wymiany korespondencji w 1946 r., na którą powołuje się organ i uczestnicy) ustawa o nacjonalizacji przewidywała, że orzeczenie o przejęciu przez Państwo na własność w trybie artykułu 3 może nastąpić tylko do dnia 31 grudnia 1946 r.

Dopiero dekretem z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. (Dz. U. z dnia 30 grudnia 1946 r.) nadano obecnie brzmienie art. 3 ust. 6, zgodnie z którym "Orzeczenie w trybie niniejszego artykułu może nastąpić tylko wówczas, jeżeli przed dniem 31 marca 1947 r. zostało wszczęte postępowanie o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa". Zmiana ta weszła w życie z dniem ogłoszenia, czyli z dniem 30 grudnia 1946 r.

Zgodnie z rozporządzeniem z 11 kwietnia 1946 r. (a więc aktem obowiązującym w okresie wymiany korespondencji między Ministrem a CZPP) urzędy wojewódzkie oraz izby przemysłowo handlowe zobowiązane były do sporządzenia wykazu przedsiębiorstw położonych na terenie ich działania a podpadających pod działanie § 14 (czyli przepisu wyznaczającego w jakich sprawach właściwe są komisje wojewódzkie) i przedstawienia go wojewódzkiej komisji. Jednocześnie, zgodnie z § 19 rozporządzenia, wszelkie władze, urzędy i instytucje państwowe oraz samorządowe, wojewódzkie rady narodowe, izby przemysłowo-handlowe, osoby prawne prawa publicznego, wojewódzkie komisje związków zawodowych i związki rewizyjne spółdzielni mogły zgłosić w komisjach wojewódzkich wnioski o wszczęcie postępowania dotyczącego przejścia lub przejęcia na własność Państwa lub osób prawnych prawa publicznego przedsiębiorstwo określonych w § 14.

Następnie przygotowywane były wykazy przedsiębiorstw podlegających nacjonalizacji, które podlegały publikacji w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym.

W przypadku oddalenia wniosku - przewodniczący Wojewódzkiej Komisji zobowiązany był do powiadomienia wnioskodawcy, któremu służyło prawo do odwołania do Głównej Komisji w terminie 7 dni.

Analogiczny mechanizm przewidziany został również w rozporządzeniu z 30 stycznia 1947 r w brzmieniu obowiązującym do 13 maja 1949 r .

Analiza powyższych przepisów wskazuje, że aczkolwiek nie istniała definicja pojęcia wszczęcia postępowania o przejęcie danego przedsiębiorstwa na własność Państwa to jednak na postępowanie to składały się określone czynności takie jak zgłoszenie wniosku, sporządzenie wykazu przedsiębiorstw, powiadomienie wnioskodawcy o oddaleniu wniosku i wreszcie opublikowanie wykazu. Czynności te prowadzone były przez właściwe organy, to jest przez Wojewódzkie Komisje do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw oraz Główną Komisję do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw. Wojewódzka Komisja do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw była właściwa m.in. w sprawach dotyczących przejęcia na własność państwa lub osób prawnych przedsiębiorstw określonych w art. 3 ust. 1 lit B ustawy nacjonalizacyjnej (§ 14 rozporządzenia z 11 kwietnia 1946 r. i § 14 rozporządzenia z 30 stycznia 1947 r. w brzmieniu obowiązującym do 13 maja 1949 r.).

Z zachowanych akt administracyjnych nie wynika, by w tej konkretnej sprawie dokonane zostały jakiekolwiek czynności zaliczane na podstawie obu rozporządzeń wykonawczych do postępowania przygotowawczego (§16-§23 obu rozporządzeń wykonawczych).

Okolicznością bezsporną jest to, że Departament Przemysłu Miejscowego Ministerstwa Przemysłu zwrócił się do [...] o informację, czy przedsiębiorstwo Skarżącej podlega nacjonalizacji, na co [...] udzieliło odpowiedzi odmownej. Obecnie – na co zwracają uwagę uczestnicy – można jedynie domniemywać, jakiej treści załączniki zostały przesłane przy piśmie Departamentu Przemysłu Miejscowego Ministerstwo Przemysłu z dnia [...] października 1946 r.

Jednak w ocenie sądu sam fakt prowadzenia "czynności sprawdzających" (na co powoływali się uczestnicy), nie uregulowanych w przepisach rozporządzenia z 11 kwietnia 1946 r., nie jest wystarczający do uznania, że wszczęte zostało postępowanie w rozumieniu ustawy nacjonalizacyjnej i wydanych na jej podstawie przepisów wykonawczych. Rozporządzenia wykonawcze jako pierwsze czynności w toku postępowania nacjonalizacyjnego wymieniały złożenie wniosku o nacjonalizację, albo sporządzenie przez Urzędy Wojewódzkie i izby przemysłowo handlowe spisu przedsiębiorstw podpadających pod działanie ustawy nacjonalizacyjnej (w zakresie właściwości komisji wojewódzkiej).

W katalogu owych czynności wymienionych jako pierwsze w toku postępowania przygotowawczego nie mieściły się czynności takie jak wymiana korespondencji pomiędzy Ministrem a podmiotem takim jak CZPP celem ustalenia, czy dane przedsiębiorstwo podpada pod ustawę nacjonalizacyjną czy też nie. Co więcej, czynności te nie były w ogóle przewidziane w rozporządzeniach wykonawczych.

Zatem nawet biorąc pod uwagę rozbieżności interpretacyjne co do tego jak należy rozumieć pojęcie daty wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego, nie można uznać, by w niniejszej sprawie istniały jakiekolwiek dowody potwierdzające dokonanie przed dniem 31 marca 1947 r. czynności opisanych jako podejmowane w toku postępowania przygotowawczego w rozporządzeniu z 11 kwietnia 1946 czy też 30 stycznia 1947 r.

Powstaje natomiast pytanie, czy brak dowodów potwierdzających dokonanie takich czynności może być uznany za podstawę do stwierdzenia naruszenia prawa w tym zakresie, to jest uznania, że postępowanie nie zostało wszczęte przed 31 marca 1947 r.

Sąd w pełni zna i podziela poglądy wyrażane w orzecznictwie, z których wynika, że brak dokumentów potwierdzających spełnienie wymagań proceduralnych po upływie kilkudziesięciu lat od daty wydania aktu nie może przesądzać o jego rażącej wadliwości. Sądowi znany jest również pogląd zgodnie z którym należy domniemywać, że decyzja administracyjna jest zgodna z prawem.

Jak już wyżej wskazano, w aktach przedstawionych sądowi nie ma żadnych dokumentów pozwalających na stwierdzenie, że przed 31 marca 1947 r. dokonano jakichkolwiek czynności w ramach postępowania przygotowawczego przewidzianych w rozporządzeniu z 11 kwietnia 1946 czy też 30 stycznia 1947 r.

Znajdują się w nim natomiast inne dokumenty, sporządzone w latach czterdziestych ubiegłego wieku, z których wynika, że nawet w ocenie organów nie doszło do wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego w 1946 r. ale dopiero z dniem wydania zarządzenia z 24 sierpnia 1949 r. .

Dokumentem takim jest pismo Ministerstwa Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r., skierowane do Przewodniczącego Głównej Komisji do Spraw Upaństwowienia Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, w którym wyjaśniono, że z uwagi na interes gospodarczy państwa zachodzi konieczność umieszczenia przedsiębiorstwa w wykazie z art. 2 ustawy nacjonalizacyjnej. W piśmie tym organ wprost wskazał, że zarządzenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r. należy traktować jako wniosek o wszczęcie postępowania nacjonalizacyjnego.

W tej sytuacji w ocenie sądu brak jest podstaw do uznania, że postępowanie w sprawie nacjonalizacji przedsiębiorstwa Skarżącej wszczęte zostało przed dniem 31 marca 1947 r. Oznacza to, że orzeczenie nacjonalizacyjne wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa materialnego, to jest art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej.

Skarżąca wskazywała również na nieprawidłowości dotyczące wydania zarządzenia z [...] sierpnia 1949 r. to jest zarządzenia o wznowieniu postępowania nacjonalizacyjnego wskazując, że w realiach sprawy nie było aktu, którego mogło dotyczyć wznowione postępowanie.

Uczestnicy postępowania podnosili, że zarządzenie to jako podstawy prawnej nie wskazuje przepisów wykonawczych do ustawy nacjonalizacyjnej.

Rzeczywiście, jako podstawę prawną zarządzenia z 24 sierpnia 1949 r. wskazano § 81 rozporządzenia z 30 stycznia 1947 r., czyli przepis odsyłający do odpowiedniego stosowania enumeratywnie w nim wymienionych przepisów rozporządzenia z 22 marca 1928 r., w tym art. 96 ust. 2 zgodnie z którym wznowienie postępowania może być zarządzone również z urzędu.

Organ stanął na stanowisku, że zarządzenie z dnia [...] sierpnia 1949 r. to zarządzenie w sprawie wznowienia postępowania, a wydanie go pomimo braku formalnego zakończenia postępowania nacjonalizacyjnego stanowi uchybienie, które jednak nie może przesądzić o nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego.

Uczestnicy to jest Skarb Państwa i Miasto [...] stanęli na stanowisku, że skoro postępowanie nacjonalizacyjne przed jego wznowieniem nie zakończyło się jednym z rozstrzygnięć o których mowa w § 67 rozporządzenia z 30 stycznia 1947 r. to przepis ten nie miał zastosowania i zasadnie nie został przez organ zastosowany, a postępowanie mogło być wznowione na podstawie art. 95 rozporządzenia z 22 marca 1928 r.

Sąd zwraca jednak uwagę, że zgodnie z art. 95 rozporządzenia z 22 marca 1928 r. wznowienie postępowania mogło nastąpić w sprawie zakończonej decyzją, od której nie służy środek prawny.

W niniejszej sprawie przed dniem 24 sierpnia 1949 r. nie została wydana żadna decyzja ani orzeczenie, zatem ewentualne postępowanie w sprawie wznowienia postępowania należało uznać za bezprzedmiotowe.

Sąd w pełni podziela pogląd, zgodnie z którym ewentualnie uchybienia proceduralne, poprzedzające wydanie danego aktu administracyjnego nie zawsze muszą prowadzić do stwierdzenia jego nieważności. Należy mieć jednak na względnie okoliczności obecnie badanej sprawy, w której przed dniem 31 marca 1947 r. nie doszło do wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego.

Następnie uznając, że wszczęcie postępowania nacjonalizacyjnego jest uzasadnione interesem państwa, organ wydał zarządzenie o wznowieniu postępowania, pomimo tego, że w sprawie nie został wydany żaden akt administracyjnym mogący podlegać badaniu w toku postępowania wznowieniowego. Organ ten następnie wyjaśnił w piśmie z 15 października 1949 r., że zarządzenie o wznowieniu postępowania stanowi wniosek o wszczęcie postępowania nacjonalizacyjnego Oznacza to, że wydając zarządzenie o wznowieniu organ świadomie naruszyły przepisy postępowania, dążąc do wydania orzeczenia nacjonalizacyjnego wbrew przepisowi art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej.

Skarżąca podnosiła w skardze, że w jej ocenie nie zaistniały przesłanki do wznowienia postępowania w trybie § 67 rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r. to jest nie wyszły na jaw żadne nowe istotne dla sprawy okoliczności, bowiem w dacie wydania zarządzenia organ nie miał żadnej wiedzy co do zdolności zatrudnienia w przedsiębiorstwie. Również fakt skazania członków [...] wyrokami karnymi nie mógł stanowić podstawy dla wznowienia postępowania, ponieważ zostali oni zrehabilitowani po 1956 r.

Jak już wyżej wskazano, w ocenie sądu wznowienie postępowania, czy to na podstawie przepisów rozporządzenia z 22 marca 1928 r. czy to na podstawie rozporządzenia z 30 stycznia 1947 r. musiało dotyczyć postępowania zakończonego wydaniem konkretnego aktu (decyzji, w myśl rozporządzenia z 1928 r., ewentualnie orzeczenia ministra o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa lub osób prawnych prawa publicznego lub postanowienia o skreśleniu przedsiębiorstw z wykazu w świetle rozporządzenia z 30 stycznia 1947 r.). Skoro w realiach niniejszej sprawy żaden taki akt nie został wydany, nie można w ogóle rozważać, czy zaistniały przesłanki wznowieniowe czy też nie.

Stąd też za niezasadne sąd uznał podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania w zakresie dotyczącym zaniechania wystąpienia przez organ do Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu (IPN) o nadesłanie dokumentów dotyczących tzw. procesu papierników. Prowadzenie postępowania co do faktu skazania a następnie rehabilitacji określonych osób pozostawało bez wpływu na wynik sprawy.

Sąd za niezasadne uznaje również zarzuty dotyczące rażącego naruszenia art. 3 ust. 1B ustawy nacjonalizacyjnej oraz § 1 lit. A pkt 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym (Dz. U. z 1947 r., nr 2 poz. 7).

Zgodnie z powołanym przepisem, dolną granicę zdolności zatrudnienia podwyższono do 100 pracowników na jedną zmianę m.in. w wytwórniach kartonaży i opakowań papierowych.

Skarżąca wywodziła, że z powołanego przepisu wynika, iż nawet w sytuacji, w której produkcja kartonaży stanowiła jedną tylko z dziedzin działalności przedsiębiorstwa, podlegało ono nacjonalizacji wyłącznie w razie zatrudnienia powyżej 100 osób na jedną zmianę. Na poparcie powyższej tezy Skarżąca przywoływała brzmienie § 1 lit. B pkt 3 cytowanego rozporządzenia, zgodnie z którym dolna granica zatrudnienia w przedsiębiorstwa zajmujących się kwaszeniem kapusty i ogórków nie połączonych z inną produkcją podniesiona została do 150 pracowników na jedną zmianę. W ocenie Skarżącej oznaczało to, że w przypadku kartonaży nawet w razie połączenia ich produkcja z innego rodzaju produkcją, dolna granica zatrudnienia ulegała podwyższeniu. Jeżeli bowiem zamiarem ustawodawcy było wskazanie, że dana produkcja, uzasadniająca podwyższenie limitu zatrudnienia ma być wyłączną dziedziną działalności danego przedsiębiorstwa, wskazywał to wprost, tak jak w przypadku przedsiębiorstw zajmujących się kwaszeniem kapusty i ogórków.

Ustosunkowując się do powyższego zarzutu sąd wskazuje, że jak wynika z materiału dowodowego, przedmiotem działania Przedsiębiorstwa była produkcja kopert. Rzeczywiście, spółka produkowała również kartonaże (opakowania kartonowe) ale wyłącznie w celu zapakowania własnych produktów, co wynika z opinii J.Ś. (punkt 5.3. opinii : "Profil powojennej produkcji"). W świetle powyższego, brak jest podstaw do uznania, że w przypadku przedsiębiorstwa Skarżącej zaistniały podstawy do podwyższenia dolnej granicy zatrudnienia w myśl przepisów powołanego rozporządzenia. Przyjęcie tezy Skarżącej oznaczałoby bowiem, że każde przedsiębiorstwo, które nawet dla własnych potrzeb wykonywało kartonowe opakowania (np. w celu zapakowania własnych produktów) podlegało nacjonalizacji wyłącznie w sytuacji w której zatrudniało więcej niż 100 osób na jedną zmianę.

Znaczna część zarzutów podniesionych w skardze dotyczyła zakwestionowania ustaleń faktycznych poczynionych przez organ co do zdolności zatrudnienia w przedsiębiorstwie.

Okolicznością niesporną jest, że w toku postępowania poprzedzającego wydanie orzeczenia nacjonalizacyjnego sporządzone zostały na zlecenie Głównej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw dwie opinie biegłych (opinia S.M. z dnia [...] kwietnia 1950 r. i opinia S. H. z dnia [...] marca 1950 r.). Z opinii S. M. wynikało, że przedsiębiorstwo Skarżącej spółki nie spełnia przesłanej do objęcia go nacjonalizacją, stanowisko przeciwne wynika z opinii S. H.

W toku postępowania poprzedzającego wydanie orzeczenia nacjonalizacyjnego sporządzone zostały również inne dokumenty wskazujące na zdolność zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie (protokół z komisyjnej lustracji fabryki w ramach kontroli BHP z dnia [...] maja 1949 r., pismo inż. E. S. z dnia [...] maja 1949 r., kwestionariusz z dnia [...] lipca 1949 r., wraz z wykazem maszyn i urządzeń).

W aktach administracyjnych znajdują się dokumenty takie jak "Statystyka przemysłowa za okres od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia 1938 r." oraz pismo [...] z dnia [...] listopada 1946 r. W toku postępowania nadzorczego sporządzona została również opinia inż. J.Ś.

Organy obu instancji dokonały szczegółowej analizy powyższych dowodów i uznały, że zdolność zatrudnienia w przedsiębiorstwie Skarżącej na dzień 5 lutego 1946 r. winna być oceniona zgodnie z ekspertyzą S. H. (w świetle której zdolność zatrudnienia wynosiła 121 osób), wyjaśniając z jakich przyczyn nie można uwzględnić stanowiska danych wynikających z pozostałych dokumentów.

Strona Skarżąca wskazywała, że ekspertyza S. H. jest nieprawidłowa bowiem przy obliczaniu zdolności zatrudnienia uwzględnia około 150 maszyn naprawionych po 5 lutego 1946 r. i opracowana została bez uwzględnienia okoliczności wynikających z innych dokumentów sporządzonych przed wydaniem orzeczenia nacjonalizacyjnego, to jest nie uwzględnia m.in. braku dostatecznych przejść między maszynami (wskazanego w porotokole z [...] maja 1949 r.) jak również istnienia w fabryce systemu centralnego napędu oraz jego uszkodzeń (co z kolei uwzględnił inż. Ś. w opinii sporządzonej w toku postępowania nadzorczego), oraz stopnia zniszczenia Przedsiębiorstwa. Skarżąca zarzucała również organom nadzoru, że nie uwzględniły okoliczności podnoszonych przez zarząd spółki w toku postępowania toczącego się po wydaniu zarządzenia o wznowieniu postępowania.

Ustosunkowując się do powyższych zarzutów sąd przypomina, że jego kontroli poddana została decyzja wydana w toku postępowania nadzorczego a nie decyzja wydana w ramach postępowania zwykłego.

Z akt administracyjnych przedstawionych sądowi wynika, że przed wydaniem orzeczenia nacjonalizacyjnego przeprowadzone zostało postępowanie dowodowe mające na celu ustalenie zdolności zatrudnienia w przedsiębiorstwie spółki (opinia S. M. z dnia [...] kwietnia 1950 r. i opinia S. H. z dnia [...] marca 1950 r.). Po zgromadzeniu materiału dowodowego organ wydający rozstrzygnięcie w ramach postępowania nacjonalizacyjnego uznał, że zostały spełnione przesłanki do nacjonalizacji przedsiębiorstwa.

Podnoszone obecnie przez stronę Skarżącą zarzuty zmierzają do zakwestionowania ustaleń faktycznych poczynionych w toku postępowania nacjonalizacyjnego. W ocenie sądu rozpoznającego sprawę, postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej nie stanowi kontynuacji postępowania nacjonalizacyjnego. Ustalenia faktyczne poczynione w toku postępowania nacjonalizacyjnego, dotyczące zdolności zatrudnienia, podlegały rozpatrzeniu w toku postępowania toczącego się po wydaniu zarządzenia z [...] sierpnia 1949 r. Ewentualne wadliwości oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego (do tego bowiem zmierzają zarzuty podnoszone w toku obecnego postępowania) nie mogą być podstawą stwierdzenia nieważności.

Jak już jednak wyżej wskazano, orzeczenie nacjonalizacyjne wydane zostało w ocenie sądu z rażącym naruszeniem prawa to jest art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej w brzmieniu nadanym dekretem z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. (Dz. U. z dnia 30 grudnia 1946 r.). Przepis ten sąd uznaje za przepis prawa materialnego, wprowadzał on bowiem jeden z warunków nacjonalizacji.

Podsumowując sąd wskazuje, że w jego ocenie decyzje organów obu instancji naruszają art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej.

Końcowo sąd wyjaśnia, że znana mu jest treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. P 46/13 (Dz.U. z 2015, poz. 702) przywołanego w piśmie uczestników z dnia [...] października 2016 r.

Zwrócić należy jednak uwagę, iż w uzasadnieniu powyższego wyroku podkreślono, że zapadł on w wyniku kontroli konstytucyjności przeprowadzonej w związku z pytaniem prawnym zadanym przez sąd w konkretnej sprawie. Wyrok stwierdzający niekonstytucyjność art. 156 § 2 k.a w zakresie opisanym w sentencji ma charakter zakresowy o pominięciu prawodawczym. Wyrok taki nie powoduje zmiany normatywnej, w szczególności nie oznacza derogacji tego przepisu. Stwierdzenie niekonstytucyjności w zakresie pominięcia prawodawczego nakłada na ustawodawcę obowiązek rozszerzenia unormowania art. 156 § 2 kpa, przewidującego ograniczenia możliwości stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy. Trybunał wskazał na konieczność dokonania wykładni art. 156 § 2 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 in fine kpa nie tylko z uwzględnieniem zasady praworządności, przewidzianej w art. 7 Konstytucji, ale również z uwzględnieniem, wynikających z art. 2 Konstytucji, zasady pewności prawa oraz zasady zaufania obywatela do państwa.

Podkreślenia wymaga również, że sąd konstytucyjny nie przesądził o tym, czy właściwym sposobem realizacji tego postulatu jest przewidziany aktualnie w art. 156 § 2 k.p.a. dziesięcioletni termin prekluzyjny, który ogranicza stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnych obarczonych niektórymi innymi wadami. Ustawodawca dysponuje swobodą w wyborze instrumentów prawnych służących realizacji wskazanych przez Trybunał wartości konstytucyjnych.

Wobec powyższego, w ocenie Sądu brak jest podstaw dla odmowy stwierdzenia nieważności aktów administracyjnych od daty wydania których upłynęło więcej niż 10 lat.

Z uwagi na opisane wyżej naruszenie prawa materialnego, to jest art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. sąd rozpoznający sprawę uchylił, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję Ministra Gospodarki.

Sąd wskazuje w tym miejscu, że w toku dotychczasowego postępowania organy nie badały, czy po wydaniu orzeczenia nacjonalizacyjnego zaszły nieodwracalne skutki prawne, uznały bowiem że nie zaistniała przesłanka rażącego naruszenia prawa. Wobec nie podzielenia tego stanowiska przez sąd, organ rozpoznający sprawę ponownie zobowiązany będzie douwzględnienia wykładni zawartej w niniejszym wyroku oraz do zbadania, czy w sprawie nie zaistniały przesłanki do zastosowania art. 158 § 2 k.p.a. w związku z art. 156 § 2 k.p.a.

O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w związku z w z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804), zasądzając na rzecz Skarżącej zwrot wpisu sądowego w kwocie 200 złotych oraz wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 złotych.