Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 65/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 28 ust. 2 i ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Jarosław Szaro, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Asesor WSA Jacek Boratyn /spr./, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 lutego 2021 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Zakład Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek należnych od składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych skarżącego oraz zatrudnianych przez niego pracowników oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na wniosek S.B. – zwanego dalej skarżącym, decyzją z [...] listopada 2020 r., nr [...], uchylił decyzję ZUS z [...] października 2019 r., nr [...], w przedmiocie:

➢ odmowy umorzenia skarżącemu, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 266 z późn. zm., zwanej dalej ustawą systemową) odsetek, przypadających od składek za zatrudnionych pracowników, w części finansowanej przez płatnika składek i ubezpieczonych oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, w łącznej kwocie 203 373 zł, w tym:

- na ubezpieczenie społeczne, w łącznej kwocie 165 938 zł, w tym z tytułu odsetek w kwocie 99 837 zł, liczonych na dzień przedawnienia oraz na dzień 10 lipca 2019 r., przypadających od składek za: okres od lutego do sierpnia 2002 r., okres od października do listopada 2002 r., styczeń 2003 r., luty 2004 r., październik 2004 r., okres od maja do czerwca 2005 r., grudzień 2005 r., marzec 2006 r., kwiecień 2007 r., styczeń 2015 r., maj 2015 r., okres od grudnia 2017 r. do marca 2018 r., odsetek w kwocie 66 101 zł, liczonych na dzień przedawnienia, przypadających od składek, w części finansowanej przez ubezpieczonych za: okres od lutego do sierpnia 2002 r., okres od października do listopada 2002 r., styczeń 2003 r., luty 2004 r., październik 2004 r., okres od maja do czerwca 2005 r., grudzień 2005 r., marzec 2006 r., kwiecień 2007 r. – 36 666,30 zł,

- na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 25 700 zł, w tym z tytułu odsetek w kwocie 6 698 zł, liczonych na dzień przedawnienia oraz na dzień 10 lipca 2019 r., przypadających od składek za: okres od czerwca 2000 r. do kwietnia 2002 r., od czerwca do sierpnia 2002 r., od października do listopada 2002 r., maj 2003 r., lipiec 2003 r., luty 2004 r., październik 2004 r., grudzień 2005 r., marzec 2006 r., grudzień 2007 r., luty 2008 r., okres od lipca 2017 r. do lipca 2018 r., okres od września 2018 r. do kwietnia 2019 r., w kwocie 8 585,25 zł; odsetek w kwocie 19 002 zł, liczonych na dzień przedawnienia, przypadających od składek, w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres od czerwca 2000 r. do kwietnia 2002 r., okres od czerwca do sierpnia 2002 r., okres od października do listopada 2002 r., maj 2003 r. , lipiec 2003 r., okres od lutego do października 2004 r., grudzień 2005 r., marzec 2006 r., grudzień 2007 r., luty 2008 r. – 11 711,79 zł,

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie 11 735, liczonych na dzień przedawnienia, przypadających od składek za okres: od maja do grudnia 2001 r., od lutego do kwietnia 2002 r., od czerwca do listopada 2002 r., maj 2003 r., lipiec 2003 r., wrzesień 2003 r., luty 2004 r., październik 2004 r., czerwiec 2005 r., okres od marca do czerwca 2007 r., grudzień 2007 r., luty 2008 r., kwiecień 2008 r., w kwocie 6 421,55 zł,

➢ odmowy umorzenia skarżącemu, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a, art. 32 ustawy systemowej oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, zwanego dalej rozporządzeniem) odsetek za zwłokę, przypadających od składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, w łącznej kwocie 42 878, w tym:

- odsetek w kwocie 33 736, liczonych na dzień przedawnienia oraz na dzień 10 lipca 2019 r., przypadających od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za okres od lutego do sierpnia 2002 r., okres od października do listopada 2002 r., styczeń 2003 r., luty 2004 r., październik 2004 r., okres od maja do czerwca 2005 r., grudzień 2005 r., marzec 2006 r., kwiecień 2007 r., styczeń 2015 r., maj 2015 r., okres od grudnia 2017 r. do marca 2018 r., odsetek w kwocie 6 698 zł, liczonych na dzień przedawnienia oraz na dzień 10 lipca 2019 r., przypadających od niezapłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne, za okres od czerwca 2000 r. do kwietnia 2002 r., okres od czerwca do sierpnia 2002 r., okres od października do listopada 2002 r., maj 2003 r. , lipiec 2003 r., luty 2004 r., październik 2004 r., grudzień 2005 r., marzec 2006 r., grudzień 2007 r., luty 2008 r., okres od lipca 2017 r. do lipca 2018 r., okres od września 2018 r. do kwietnia 2019 r., w kwocie 8 585,25 zł,

- odsetek w kwocie 2 240 zł, liczonych na dzień przedawnienia, przypadających od nieopłaconych składek na Fundusz Pracy, za okres od maja 2000 r. do grudnia 2001 r., od lutego do kwietnia 2002 r., okres od czerwca do listopada 2002 r., maj 2003 r., lipiec 2003 r., wrzesień 2003 r., luty 2004 r., październik 2004 r., czerwiec 2005 r., okres od marca do czerwca 2007 r., grudzień 2007 r., luty 2008 r., kwiecień, w kwocie 1 350,31 zł,

a uchylając zaskarżoną decyzję wydał następujące rozstrzygnięcie:

➢ na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 32 ustawy systemowej, odmówił skarżącemu umorzenia odsetek, przypadających od składek za zatrudnionych pracowników, w części finansowanej przez płatnika składek i ubezpieczonych oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, w tym:

- odsetek na koncie osobistym liczonych na dzień przedawnienia, w łącznej kwocie 21 271 zł, przypadających od składek za: okres sierpień 1996 r., okres od marca do maja 1997 r., okres od grudnia 1997 r. do grudnia 1998 r., w kwocie 8 015,65 zł,

- na koncie pracowniczym odsetek liczonych na dzień przedawnienia, w łącznej kwocie 188 402 zł, przypadających za okres od grudnia 1995 r. do stycznia 1996 r., od kwietnia do sierpnia 1996 r. , okres od stycznia do czerwca 1997 r., okres od września do listopada 1998 r., w kwocie 60 562,95 zł,

- odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne, w łącznej kwocie 165 938 zł, - ubezpieczenie społeczne, w tym z tytułu odsetek w kwocie 99 837 zł, liczonych na dzień przedawnienia oraz na dzień 10 lipca 2019 r., przypadających od składek za: okres od lutego do sierpnia 2002 r., okres od października do listopada 2002 r., styczeń 2003 r., luty 2004 r., październik 2004 r., okres od maja do czerwca 2005 r., grudzień 2005 r., marzec 2006 r., kwiecień 2007 r., styczeń 2015 r., maj 2015 r., okres od grudnia 2017 r. do marca 2018 r., odsetek w kwocie 66 101 zł, liczonych na dzień przedawnienia, przypadających od składek, w części finansowanej przez ubezpieczonych za: okres od lutego do sierpnia 2002 r., okres od października do listopada 2002 r., styczeń 2003 r., luty 2004 r., październik 2004 r., okres od maja do czerwca 2005 r., grudzień 2005 r., marzec 2006 r., kwiecień 2007 r. – 36 666,30 zł,

- ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 25 700 zł, w tym z tytułu odsetek w kwocie 6 698 zł, liczonych na dzień przedawnienia oraz na dzień 10 lipca 2019 r., przypadających od składek za: okres od czerwca 2000 r. do kwietnia 2002 r., od czerwca do sierpnia 2002 r., od października do listopada 2002 r., maj 2003 r., lipiec 2003 r., luty 2004 r., październik 2004 r., grudzień 2005 r., marzec 2006 r., grudzień 2007 r., luty 2008 r., okres od lipca 2017 r. do lipca 2018 r., okres od września 2018 r. do kwietnia 2019 r., w kwocie 8 585,25 zł; odsetek w kwocie 19 002 zł, liczonych na dzień przedawnienia, przypadających od składek, w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres od czerwca 2000 r. do kwietnia 2002 r., okres od czerwca do sierpnia 2002 r., okres od października do listopada 2002 r., maj 2003 r. , lipiec 2003 r., okres od lutego do października 2004 r., grudzień 2005 r., marzec 2006 r., grudzień 2007 r., luty 2008 r. – 11 711,79 zł,

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie 11 735, liczonych na dzień przedawnienia, przypadających od składek za okres: od maja do grudnia 2001 r., od lutego do kwietnia 2002 r., od czerwca do listopada 2002 r., maj 2003 r., lipiec 2003 r., wrzesień 2003 r., luty 2004 r., październik 2004 r., czerwiec 2005 r., okres od marca do czerwca 2007 r., grudzień 2007 r., luty 2008 r., kwiecień 2008 r., w kwocie 6 421, 55 zł,

➢ odmówił umorzenia skarżącemu, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a, art. 32 ustawy systemowej oraz rozporządzenia odsetek za zwłokę, przypadających od składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, w tym:

- na koncie osobistym, odsetek liczonych na dzień przedawnienia w łącznej kwocie 21 271, przypadających od składek za: sierpień 1996 r., okres od marca do maja 1997 r., okres od grudnia 1997 r. do grudnia 1998 r.,

- na koncie pracowniczym, odsetek liczonych na dzień przedawnienia, w łącznej kwocie 188 402 zł, przypadających od składek za okres od grudnia 1995 r. do stycznia 1996 r., od kwietnia do sierpnia 1996 r., okres od stycznia od stycznia do czerwca 1997 r., okres od września do listopada 1998 r., w wkopcie 60 562,95 zł,

- odsetek w kwocie 33 736 zł, liczonych na dzień przedawnienia oraz na dzień 10 lipca 2019 r., przypadających od niezapłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, za okres od kwietnia 2000 r. do grudnia 2001 r., okres od lutego do sierpnia 2002 r., okres od października do listopada 2002 r., styczeń 2003 r., luty 2004 r., październik 2004 r., okres od maja do czerwca 2005 r., grudzień 2005 r., marzec 2006 r., kwiecień 2007 r., okres od grudnia 2017 r. do marca 2018 r. , maj 2018 r., w kwocie 20 877,26 zł,

- odsetek w kwocie 6 698 zł, liczonych na dzień przedawnienia oraz na dzień 10 lipca 2019 r., przypadających od niezapłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne, za okres od czerwca 2000 r., do kwietnia 2002 r., okres od czerwca do sierpnia 2002 r., okres od października do listopada 2002 r., styczeń 2003 r., maj 2003 r., lipiec 2003 r., luty 2004 r.,, październik 2004 r., grudzień 2005 r., marzec 2006 r., grudzień 2007 r., luty 2008 r., okres od lipca 2017 r. do lipca 2018 r., okres od września 2018 r. do kwietnia 2019 r., w kwocie 8 585,25 zł,

- odsetek w kwocie 2 440 zł, liczonych na dzień przedawnienia, przypadających od niezapłaconych składek na Fundusz Pracy, za okres od maja 2000 r. do grudnia 2001 r., okres od lutego do kwietnia 2002 r., okres od czerwca do listopada 2002 r., maj 2003 r., lipiec 2003 r., wrzesień 2003 r., luty 2004 r., październik 2004 r., czerwiec 2005 r., okres od marca do czerwca 2007 r., grudzień 2007 r., luty 2008 r. i kwiecień 2008 r., w kwocie 1 350,31 zł.

Skarżący wystąpił do ZUS z wnioskiem u rozłożenie na raty jego zaległości składkowych i umorzenie, choćby częściowe, odsetek za zwłokę naliczonych od tych należności, których wysokość przewyższa wartość należności głównej. W uzasadnieniu swojego wniosku podał, że utrzymuje się ze skromnej emerytury i nie posiada żadnych środków majątkowych, z których możliwe byłoby dokonanie spłaty zadłużenia. Wskazał przy tym, że jedyną możliwością spłaty jego zaległości, jest rozłożenie jej na raty, w wysokości po 300 zł każda.

Skarżący zaznaczył także istniejącą po jego stronie wolę porozumienia się z ZUS, w przedmiocie istniejącego zadłużenia.

W oświadczeniu złożonym na wezwanie organu skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, a źródłem ich utrzymania jest pobierana przez niego emeryturą, w kwocie 1 833,33 zł netto oraz wynagrodzenie za pracę żony, wynoszące miesięczne 3 000,04 zł netto.

Jeżeli chodzi o posiadany majątek, to w oświadczeniu zadeklarowano: współwłasność (½ części) gospodarstwa rolnego, położonego w Ł., o pow. 0,24 ha (dawny zakład), a także działkę rolną (łąkę), położoną w D.. Powierzchnia tej działki wynosi 0,3843 ha.

Odnośnie swojej sytuacji zdrowotnej skarżący stwierdził, że leczy się na cukrzycę i nadciśnienie. Nie przedłożył jednak żadnych dokumentów, które potwierdzałyby tego rodzaju okoliczności.

Wysokość ponoszonych wydatków bytowych skarżący określił na kwotę 1 700 zł (stałe wydatki wynoszą 1 100 zł miesięcznie, a koszty leczenia 600 zł miesięcznie).

ZUS ustalił w trakcie prowadzonego przez siebie postępowania, że na nazwisko skarżącego zarejestrowany jest samochód marki F., z 1987 r.

Działalność gospodarczą skarżący wyrejestrował 25 kwietnia 2019 r.

Wobec skarżącego prowadzone jest postepowanie egzekucyjne, wszczęte 6 marca 2019 r., dotyczące zaległości składkowych na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, za okres od stycznia do marca 2018 r. Egzekucja jest prowadzona ze świadczenia emerytalnego skarżącego, z którego, w okresie od czerwca do sierpnia 2019 r., wyegzekwowano 1 660,14 zł.

Decyzją z dnia [...] października 2019 r., nr [...], ZUS odmówił umorzenia skarżącemu odsetek od nieopłaconych składek.

W zakresie podstaw swojego rozstrzygnięcia ZUS nie stwierdził nieściągalności dochodzonych od skarżącego należności, które są egzekwowane w prowadzonym w tym przedmiocie postępowaniu egzekucyjnym.

Podobnie nie stwierdził podstaw do umorzenia należności odsetkowych od składek na jego własne ubezpieczenie, na podstawie przepisów rozporządzenia, gdyż stanął na stanowisku, że aktualna sytuacja majątkowa skarżącego i jego żony, umożliwia im zaspokojenie podstaw bytowych i nie wyczerpuje znamion ubóstwa.

W uzasadnieniu decyzji ZUS zaznaczono, że poza zaległościami z tytułu składek skarżący nie ma innych długów. Poza tym, skoro wystąpił o rozłożenia na raty należności głównej, to przyjąć należy, że posiada środki na jej uregulowanie.

Niezależnie od powyższego organ podkreślił, że rozpatrując wnioski o umorzenie należności składkowych winien się on kierować nie tylko interesem wnioskodawcy, ale również interesem publicznym. W jego zaś ramach nie może zaś przyznawać nieuzasadnionych preferencji niektórym ubezpieczonym, kosztem pozostałych.

Ustosunkowując się do podnoszonych przez skarżącego argumentów, odnośnie przedawnienia jego należności składkowych organ stwierdził, że w związku z zabezpieczeniem ich spłaty hipoteką na nieruchomościach skarżącego, należności te nie uległy przedawnieniu, zgodnie z art. 24 ust. 5 ustawy systemowej.

W następstwie wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy ZUS, decyzją z [...] stycznia 2020 r., nr [...] ZUS, uchylił w całości decyzję ZUS z [...] października 2019 r. i odmówił umorzenia skarżącemu odsetek od jego zaległości składkowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, po rozpoznaniu skargi na decyzję ZUS z [...] stycznia 2020 r., wyrokiem z 2 czerwca 2020 r., sygn. I SA/Rz 177/20, uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że zaskarżoną decyzją ZUS uchylił w całości własną decyzję z dnia [...] października 2019 r., nr [...], nie wyjaśniając w ogóle powodów takiego rozstrzygnięcia, natomiast jako podstawę prawną wskazał przepis art.138 § 1 pkt 1 K.p.a. (ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm.), zgodnie z którym organ odwoławczy wydaje decyzję, w której utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję.

Ponadto Sąd zauważył, że w treści przedmiotowego rozstrzygnięcia organ orzekł o odmowie umorzenia odsetek od należności określonych jako "konto pracownicze do 31 grudnia 1998 r." oraz "konto osobiste do 31 grudnia 1998 r.", co do których ustawa systemowa nie przewiduje możliwości orzekania o ich umorzeniu bądź o odmowie umorzenia. W myśl art. 28 ust. 1 ustawy systemowej, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części, natomiast stosownie do treści art. 32 ustawy systemowej przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne, w tym dotyczące stosowania ulg i umorzeń, stosuje się odpowiednio do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne. Umorzeniu mogą podlegać też odsetki od ww należności. Wprawdzie przepisy ustawy systemowej stanowią o prowadzeniu przez ZUS kont ubezpieczonych i kont płatników składek, lecz sposób księgowania należności ubezpieczonych na poszczególnych kontach w ZUS jest sprawą organizacyjną, natomiast w decyzji dotyczącej umorzenia organ powinien przede wszystkim wskazać jakie zaległości składkowe ciążą na zobowiązanym.

Ponadto, pomimo zgłaszanych przez zobowiązanego wątpliwości, co do określenia wysokości ogólnej kwoty należności z tytułu składek i odsetek, organ nie wyjaśnił ich w prowadzonym postępowaniu, natomiast treść decyzji wskazuje na to, że organ sam ma problemy m.in. z ustaleniem daty początkowej naliczania składek, od których naliczane były odsetki. W decyzji pierwszoinstancyjnej rozstrzygnięciem objęto bowiem okres rozpoczynający się od maja 2000 r., natomiast decyzja wydana w następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, obejmuje odsetki od składek należnych również za lata wcześniejsze, sięgające roku 1996. Rozbieżności tych organ nie wyjaśnił, a ponadto popełnił błąd w określeniu okresu zaległości wymienionych w pkt 1a decyzji, wskazując "okres od 12/1999 do 01/1996".

Sąd uznał, że zasadne są te zarzuty skargi, które odnoszą się do rozszerzenia przedmiotu rozstrzygnięcia przez organ orzekający w II instancji. Wprawdzie decyzje w sprawie umorzenia należności składkowych nie mają charakteru ustalającego, lecz jednoznaczne wskazanie okresu, którego dotyczy zadłużenie i jego wielkości ma znaczenie w kontekście badania przesłanek umorzenia. Organ odwoławczy powinien więc wyjaśnić, z jakich powodów rozstrzygnięciem objął należności z okresu wcześniejszego niż wskazany w decyzji pierwszoinstancyjnej. Objęcie decyzją odsetek od należności powstałych przed rokiem 2000 może budzić wątpliwości ze względu na ich możliwe przedawnienie, dlatego istotne jest precyzyjne wskazanie aktualnego stanu zadłużenia i okoliczności mających wpływ na bieg terminu przedawnienia.

Sąd zauważył również, że co do kwestii przedawnienia należności składkowych zabezpieczonych hipoteką wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z dnia 20 maja 2020 r., sygn. P 2/18 orzekł, że art. 24 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to, że organ zasadnie odwołał się do treści art. 24 ust.5 ustawy systemowej, jednakże nie wyjaśnił podnoszonej przez skarżącego kwestii zaspokojenia w całości należności ZUS, powstałych przed 1999 r., z kwot uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości w Czarnej, na której ustanowiono hipotekę przymusową zabezpieczającą m.in. należności ZUS. Z dołączonego do skargi aktu notarialnego z 30 lipca 1999 r. wynika, że przedstawiciel ZUS otrzymał z tej transakcji kwotę 67 348,00 zł na zaspokojenie roszczeń Zakładu wobec skarżącego. Jak wskazał skarżący, umowy tej wcześniej nie powołał, bowiem dopiero w decyzji wydanej w II instancji organ objął rozstrzygnięciem należności sprzed roku 2000. Pomimo zarzutów skargi w tej kwestii organ w żaden sposób się do nich nie odniósł.

W ponownym postępowaniu Sąd nakazał ZUS-owi podjęcie czynności zmierzające do określenia wysokości zaległych należności z tytułu składek, w tym odsetek, których dotyczy wniosek o umorzenie. Organ został też zobligowany do ustosunkowania się do przestawionych przez zobowiązanego wyliczeń i podnoszonych okoliczności dotyczących spłat należności.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z [...] listopada 2020 r. ZUS po raz kolejny uchylił swoją decyzję z 16 października 2019 r. i odmówił skarżącemu umorzenia odsetek od jego należności składkowych.

W kwestii wysokości zaległości składkowych skarżącego organ podkreślił, że wyjaśnione mu zostały wszelkie wątpliwości w tym zakresie. Po raz ostatni miało to miejsce w skierowanym do niego piśmie z 24 kwietnia 2020 r. Przedmiotowe pisma wyczerpują poruszoną przez skarżącego problematykę. Zwłaszcza chodzi tu o pisma z 20 września 2019 r. , 7 listopada 2019 r. i 16 marca 2020 r.

Jeżeli chodzi o kwestię sprzedaży przez skarżącego nieruchomości, co nastąpiło na podstawie umowy sprzedaży z 30 lipca 1999 r., to organ stwierdził, że bezsprzecznym jest, iż z tego tytułu otrzymał kwotę 67 348 zł, która została zaksięgowana na składki należne za okres od lipca do października 1997 r. (3 282,48 zł) – konto osobiste płatnika i okres od lipca 1997 r. do czerwca 1998 r. (na należność główną oraz odsetki zaksięgowano 64 065,52 zł).

Według organu, w okolicznościach sprawy nie doszło do przedawnienia należności składkowych skarżącego, co wiązało się z wydaniem, na wniosek skarżącego, decyzji restrukturyzacyjnej. W tym kontekście organ zaznaczył, że choć podstawowy okres przedawnienia należności, do końca 2002 r. wynosił w tym czasie 5 lat (przerwany 10 lat), to uległ on wydłużeniu do 10 lat, na skutek zawarcia w 1996 r. układów ratalnych.

ZUS stwierdził także, że zaległości składkowe skarżącego zostały zabezpieczone hipotekami, wpisy których zostały dokonane 16 kwietnia 1998 r. i 18 marca 2008 r. Tak więc, zgodnie z art. 24 ust. 4 i ust. 5 b ustawy systemowej, choć upłynął ich ustawowy termin przedawnienia, nie uległy one przedawnieniu. Bieg terminu przedawnienia poszczególnych należności ulegał także zawieszeniu, w związku z podejmowaniem czynności egzekucyjnych czy wydaniem decyzji restrukturyzacyjnej.

W kwestii zaistnienia w przypadku skarżącego przesłanek umorzenia jego należności ZUS stanął na stanowisku, iż brak jest podstaw do przyjęcia ich całkowitej nieściągalności. Skarżący dysponuje bowiem majątkiem, z którego możliwa jest egzekucja należności (chodzi tu zwłaszcza o nieruchomości), wysokość kosztów upomnienia nie przekracza wartości dochodzonej należności, a wobec skarżącego prowadzona jest skuteczna egzekucja. Odnośnie skarżącego nie stwierdzono również, aby doszło do ogłoszenia jego upadłości.

Dochodzone od skarżącego należności zostały ponadto zabezpieczone hipoteką, tak więc w sytuacji ich licytacji, przynajmniej część z nich zostanie zaspokojona.

ZUS nie stwierdził także zaistnienia przesłanek umorzenia, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. W tym zakresie podkreślił, iż w przypadku skarżącego, powstanie jego zadłużenia nie jest wynikiem klęski żywiołowej czy też jakiegoś innego zdarzenia o charakterze nadzwyczajnym. Powstanie zaległości składkowych jest efektem wyłącznie postępowania skarżącego, który nie regulował w terminie należności składkowych. To jego zaś obciążało ryzyko związane z prowadzoną działalnością, dlatego niezasadnym byłoby przenoszenie negatywnych jej efektów na ZUS.

Organ stwierdził również, że wskazywane przez skarżącego problemy zdrowotne nie są utrudnieniem w codziennej egzystencji, a także nie pozbawiają skarżącego możliwości uzyskiwania dochodów, z których możliwe byłoby opłacenie zaległych składek.

Odnośnie sytuacji bytowej ZUS stwierdził, że skarżący uzyskując stałe dochody ma on możliwość zabezpieczenia swoich podstaw bytowych, a także regulowania, w systemie ratalnym zaległości składkowych. Skarżący zaś nie wykazał, za pomocą dowodów, okoliczności, które przemawiałyby za przeciwną oceną jego możliwości płatniczych.

W omawianym zakresie ZUS zaznaczył także, że pismem z 20 sierpnia 2020 r., wezwał skarżącego do przedłożenia dodatkowych dowodów i kolejnego oświadczenia majątkowego, dotyczącego jego sytuacji materialnej i osobistej, jednakże w odpowiedzi na to wezwanie z 26 sierpnia 2020 r. stwierdził on, że złożył już wszystkie dokumenty i nie zamierza przedkładać kolejnych.

Oceniając położenie materialne skarżącego organ podkreślił, że subiektywne odczucie skarżącego, co do niewysokich dochodów własnych oraz uciążliwości postępowania egzekucyjnego, nie zmienia tego, że wraz z małżonką uzyskuje on dochody przewyższające kwotę minimum socjalnego. Brak jest też podstaw do przyjęcia, iż skarżący bądź jego żona są dotknięci ubóstwem. Nie sposób jest więc w tej sytuacji stwierdzić, że w tym wypadku istnieją podstawy do umorzenia zaległości.

ZUS podkreślił również, że skarżący w dotychczasowych działaniach i relacjach z nim, w rzeczywistości nie dążył do spłaty zadłużenia, ale jego zamierzeniem było doprowadzenie do upływu terminu przedawnienia.

Oprócz tego organ zaznaczył, iż instytucja umorzenie składek winna znaleźć zastosowanie wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych i szczególnie dotkliwych dla podmiotu wnioskującego o jej zastosowanie. Położenia skarżącego nie można zaś zakwalifikować w ten sposób. W tej zaś sytuacji nie można więc mówić o zasadności jego uprzywilejowywania, w stosunku do innych ubezpieczonych czy płatników skłądek.

Wnosząc skargę na decyzję ZUS z [...] listopada 2020 r. skarżący wystąpił o jej uchylenie i zobowiązanie ZUS do przedstawienia wysokości odsetek od zaległych składek, przeprowadzenie wnioskowanych przez niego dowodów księgowo- rozliczeniowych, ewentualnie uwzględnienia zarzutów dotyczących przedawnienia znacznej części należności odsetkowych i wydanie decyzji umarzającej odsetki w całości.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

• art. 7, at. 77 § 1, art. 80 K.p.a poprzez uchybienie zasadzie prawdy obiektywnej, polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a także niezastosowaniu się do wszystkich zaleceń Sądu, wynikających z wyroku z 2 czerwca 2020 r., sygn.

I SA/Rz 177/20, w związku z:

- ponownym nieprzeprowadzeniem wnioskowanych dowodów księgowo-rozliczeniowych, w szczególności zestawienia wszystkich należnych ZUS składek, historii dokonywanych wpłat, informacji w przedmiocie sposobu księgowania wpłat,

- nieustosunkowaniem się do przedstawionego przez skarżącego sposobu wyliczeń odsetek, zgodnie z którym ich suma jest zdecydowanie niższa od tej, jaką podaje organ,

- błędnym ustaleniem, że jest on w stanie dokonać spłaty odsetek w systemie ratalnym,

- błędnym uznaniem, że pobór odsetek we wskazanej wysokości ma na celu rzekomo równe traktowanie wszystkich płatników, podczas gdy de facto wyliczone odsetki pełnią funkcję represyjną,

• art. 8 K.p.a. poprzez nieurzeczywistnienie zasady pogłębiania zaufania strony postępowania do organów administracji publicznej, skoro organ w postępowaniu odwoławczym nie był w stanie wykazać i obronić swojego stanowiska, co do wysokości jego wierzytelności wobec skarżącego, nie odpowiadając na zarzuty dotyczące hipotek oraz w przedmiocie nieprawidłowego księgowania,

• art. 28 ust. 3 w zw. z art. 32 ustawy systemowej oraz § 3 rozporządzenia poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że w przypadku skarżącego nie zachodzą wyjątkowe okoliczności, z których wynikałoby, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby jego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych; w tym aspekcie skarżący dodał że odsetki w wysokości 413 046 zł (którą to kwotę kwestionuje) stanowią formę represji, gdyż nie jest w stanie nigdy ich spłacić,

• art. 24 ust. 5 ustawy systemowej poprzez jego zastosowanie i uznanie, iż jest on zgodny z Konstytucją; w tym aspekcie skarżący nadmienił, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego w tym przedmiocie (z 20 maja 2020 r., sygn. P 2/18), nie ma mocy prawnej, z uwagi na to, że w składzie Trybunału zasiadały nieuprawnione osoby.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że suma zaległych składek jest niższa niż dochodzona przez ZUS, tak więc również wysokość należnych od nich odsetek nie odpowiada tej, wskazywanej przez organ.

Skarżący dodał też, że kwestionuje również prawidłowość potrąceń dokonywanych z jego emerytury, a ZUS nie jest generalnie uprawniony do ich dokonywania. Prawdopodobnym jest też zakwestionowanie tych czynności przez Sąd Okręgowy w R..

ZUS, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszym przypadku jest decyzja ZUS, odmawiająca umorzenia skarżącemu odsetek od jego należności składkowych. Została ona wydana przez ten organ, w następstwie ponownego rozpatrzenia sprawy, na wniosek skarżącego, w warunkach związania wskazaniami wyrażonymi z wyroku Sądu z 2 czerwca 2020 r., sygn. I SA/Rz 177/20.

Przechodząc do kwestii związanej z oceną legalności zaskarżonej decyzji na wstępie niniejszych rozważań nakreślić należy prawny charakter tego rodzaju rozstrzygnięcia, jakim jest decyzja podjęta w przedmiocie wniosku ubezpieczonego, bądź płatnika o umorzenie jego zaległości składkowych, a także odnieść się do zasad prowadzenia postępowania w tym przedmiocie.

Instytucja umorzenia należności z tytułu składek płatnych na rzecz ZUS, a także naliczonych od nich odsetek, w kształcie jaki nadają jej przepisy ustawy systemowej, cechuje się tym, że odpowiedni organ Zakładu, podejmuje decyzję w tym przedmiocie w granicach uznania administracyjnego, które jednak nie oznacza dowolności po jego stronie. Rozstrzygnięcie wniosku o umorzenie następuje bowiem w ramach zwyczajnego postępowania administracyjnego, po przeprowadzeniu pełnego postępowania dowodowego, a więc wyjaśnieniu okoliczności faktycznych sprawy, pod kątem zaistnienia przesłanek, od których uzależnione zostało przyznanie tego rodzaju ulgi.

Tak więc prawidłowość tego rodzaju postępowania, tj. spełnienie przez niego kryteriów, wynikających z uregulowań K.p.a., ma istotne znaczenie z punktu widzenia oceny zgodności z prawem wydanego w ramach tego postępowania rozstrzygnięcia.

Umorzenie zaległości składkowych, jakkolwiek podejmowane w warunkach uznania administracyjnego, możliwe jest jedynie w sytuacji zaistnienia w odniesieniu do wnioskodawcy (jego sytuacji) którejkolwiek z przesłanek, od których ustawodawca uzależnił udzielenie tego rodzaju ulgi. Przesłanki te zostały enumeratywnie wymienione w przepisach ustawy systemowej oraz wydanego na podstawie zawartej w niej delegacji rozporządzenia (w tym ostatnim przypadku odnoszą się one do umorzenia należności składkowych i odsetkowych na własne ubezpieczenie podmiotu będącego jednocześnie płatnikiem składek). Niemniej jednak nawet wykazanie ich spełnienia przez konkretnego wnioskodawcę nie pociąga za sobą konieczności automatycznego uwzględnienia jego wniosku. Nie rodzi tym samym po jego stronie swoistego rodzaju roszczenia w tym zakresie, gdyż organ może w tym wypadku odmówić zwolnienia, powołując się chociażby na względy celowości czy też inne motywy, przemawiające za zasadnością odmowy udzielenie tego rodzaju ulgi. Takie rozstrzygnięcie musi być jednak w sposób jasny i logiczny uzasadnione.

Niezależnie od powyższego dodać również należy, że w ramach postępowania zainicjowanego wnioskiem o umorzenie należności składkowych, przystępując do oceny przesłanek udzielenia tego rodzaju ulgi, organ winien jasno zdefiniować jeden z wyznaczników zakresu przedmiotowego postępowania, tzn. winien przede wszystkim kategorycznie wypowiedzieć się w kwestii istnienia określonej zaległości składkowej czy też należnych od niej odsetek, a także odnieść się do czasookresu ich powstania, zwłaszcza w przypadku rozpatrywania wniosku o umorzenie odsetek, gdyż rzutuje to bezpośrednio na ich wysokość.

Określenie wysokości należności, której umorzenia domaga się konkretny wnioskodawca, jest istotne z tego względu, że wypowiadając się odnośnie określonych kategorii przesłanek umorzenia, zwłaszcza tych z rozporządzenia (§ 3 ust. 1 pkt 1 tego aktu), rozpatrujący tego rodzaju wniosek organ ma za zadanie dokonanie oceny możliwości ich uregulowania przez tego wnioskodawcę, jak również wpływu realizacji tego obowiązku na sytuację bytową występującego o przyznanie tego rodzaju ulgi czy też członków jego rodziny.

Jednoczenie jednak należy kategorycznie podkreślić, że postępowanie dotyczące umorzenia zaległości składkowych nie jest tym, w którym prowadzący je organ koncentrowałby by swoje ustalenia przede wszystkim na ścisłym określeniu wysokości samych zaległości, a zwłaszcza należnych od nich odsetek oraz zasadności sposobu ich naliczania. Jak to bowiem wyżej stwierdzono, kwestia ta stanowi jedynie tło głównych ustaleń, zmierzających do stwierdzenia zaistnienia w konkretnym przypadku przesłanek umorzenia, a następnie podjęcie na ich podstawie konkretnego rozstrzygnięcia.

W niniejszej sprawie skarżący, podważając legalność zaskarżonej decyzji zarzucił przede wszystkim to, że organ błędnie wyliczył łączna sumę wysokości odsetek przypadających od jego zaległości składkowych, które jego zdaniem są znacznie niższe niż te które wskazano w zaskarżonej decyzji ZUS.

Odnosząc się to tego rodzaju zarzutów, jak również samej kwestii ciążącego na skarżącym obowiązku uiszczenia odsetek od zaległości składkowych stwierdzić należy że jego istnienie nie budzi wątpliwości. Sam bowiem skarżący, występując o ich umorzenia, a także podając szacowaną przez siebie ich wysokość, nie zaprzecza ich istnieniu, bezpośrednio odwołując się do ich wysokość odsetek.

Poza tym organ, odnosząc się do tej kwestii, na etapie prowadzonego przez siebie postępowania w sposób jednoznaczny i przekonujący wykazał, że należności główne skarżącego, od których przedmiotowe odsetki są naliczane, co do zasady, nie uległy przedawnieniu, w świetle obowiązujących w tym zakresie regulacji, do których organ w sposób wyczerpujący się odniósł, jak również do zawarcia ze skarżącym, w 1996 r., układów ratalnych, a także zabezpieczenia spłaty tego rodzaju zaległości hipotekami na nieruchomości skarżącego. Zabezpieczenie objęło również naliczone odsetki, dlatego w ich przypadku, aktualne są również argumenty dotyczące bezpośrednio należności głównej.

W tej sytuacji nie ulega wątpliwości, że przedmiot postępowania, w ramach którego wydano zaskarżoną decyzję, bez wątpienia istniał, tj. na skarżącym spoczywał obowiązek zapłaty odsetek od jego zaległości składkowych, tak więc postępowania w przedmiocie umorzenia tychże odsetek nie sposób uznać za bezprzedmiotowe.

Jeżeli chodzi natomiast o wysokość odsetek, umorzenia których dotyczyło prowadzone w tym przedmiocie postępowanie, to w tym wypadku stwierdzić należy, że o ile czasookres ich naliczania, a przez to sama ich wielkość, należą do istotnych okoliczności niniejszej sprawy, zwłaszcza w kontekście oceny spełnienia niektórych przesłanek umorzenia, takich jak chociażby ta z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, to jednak kwestia ta nie ma przesądzającego znaczenia dla stwierdzenia zaistnienia tego rodzaju przesłanek, w szczególności w sytuacji, w której wnioskodawca (w niniejszej sprawie skarżący) stoi na stanowisku, że wysokość jego należności z tytułu odsetek od zaległych składek, o których umorzenie wnosi, w rzeczywistości jest niższa, niż ta przyjęta przez organ.

Z taką sytuacją mamy do czynienia na gruncie przedmiotowej sprawy, w której skarżący zarzuca, iż wysokość odsetek od jego zaległości składowych, o których umorzenie wnosi, jest znacząco niższa od tej, przyjętej przez ZUS w wydanej przez niego decyzji.

Jak to już wyżej zaznaczono, postępowanie w przedmiocie umorzenia należności składkowych czy też należnych od nich odsetek nie jest tym, w którym prowadzący je organ byłby zobligowany to prowadzenia w kierunku prawidłowości ich naliczenia szczegółowych ustaleń. Z resztą sam sposób naliczania odsetek wprost wynika z przepisów prawa. Poza tym skoro organ, wypowiadając się w kwestii spełnienia przez skarżącego przesłanek umorzenia składek, zwłaszcza tych wynikających z przepisów rozporządzenia, przyjąłby w tym względzie wysokość przypadających do spłaty przez skarżącego odsetek w kwocie wyższej niż rzeczywista, w rzeczywistości działałby na korzyść skarżącego (oceniając wpływ konieczności spłaty tej zawyżonej zaległości na kwestię możliwości zaspokojenia potrzeb bytowych wnioskodawcy i jego najbliższych), dlatego też, nawet zakładając, że w kwestii wysokości odsetek skarżący ma rację, to trudno byłoby w tym przypadku dopatrywać się naruszenia przez ZUS prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, które mogłoby mieć niekorzystny wpływ na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy.

Odnosząc się do zarzutów skarżącego dotyczących niewykonania przez ZUS wskazań Sądu, zawartych w wyroku z 2 czerwca 2017 r., sygn. I SA/Rz I SA/Rz 177/20, w kwestii wyliczenia wysokości zaległości odsetkowych, to w tym przedmiocie podkreślić należy, że jednym z głównych powodów uchylenia poprzednio wydanej w sprawie decyzji były rozbieżności pomiędzy treścią jej rozstrzygnięcia, a motywami przytoczonymi w uzasadnieniu. Oprócz tego Sąd wskazał, że czasookres naliczania odsetek, wynikający z pierwotnie wdanej decyzji, a także decyzji wydanej w następstwie ponownego rozpatrzenia sprawy, był różny. Sąd nakazał także rozstrzygnięcie kwestii związanej z ustaleniem w jakim zakresie zaległości składkowe skarżącego zostały zaspokojone ze środków uzyskanych z sprzedaży jego nieruchomości. ZUS w większości zastosował się do tych wskazań, wyjaśniając między innymi zakres zaspokojenia swoich roszczeń ze środków uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości skarżącego w 1999 r., a ponadto uchylając w całości swoją wcześniejszą decyzję z [...] października 2019 r., określił na nowo w zaskarżonej decyzji czasokres naliczania odsetek, których ostatecznie odmówił umorzenia.

Jeżeli chodzi natomiast o samą wysokość naliczania odsetek, to w tym wypadku ZUS odwołał się do wyjaśnień zawartych w kierowanych do skarżącego pismach, szczegółowo wymienionych w uzasadnieniu decyzji. Chodzi w tym wypadku o pisma z: 20 września 2019 r. , 7 listopada 2019 r. i 16 marca 2020 r. oraz 24 kwietnia 2020 r.

Szczegółowe odniesienie się przez Sąd do przedmiotowych wyjaśnień nie jest jednak możliwe, gdyż w aktach sprawy nie ma nawet odpisów tychże pism. Nie sposób więc stwierdzić, w jaki sposób organ ustosunkował się do podnoszonych przez skarżącego w tym względzie poszczególnych zarzutów i twierdzeń. Niemniej jednak, choć w tym wypadku wskazania Sądu nie zostały przez ZUS właściwie zrealizowane, to okoliczność te nie mogła mieć istotnego wpływu na wynik przedmiotowej sprawy, jako że organ przyjmując wysokość odsetek w wyżej wysokości niż ta wskazywana przez skarżącego, odniósł się do możliwości spłaty przez niego właśnie tej wyżej kwoty, w kontekście zdolności płatniczych wnioskodawcy i w takim zakresie ocenił wpływ spłaty przez niego tego rodzaju należności na jego sytuację materialno-bytową oraz możliwość zaspokojenia potrzeb bytowych jego samego oraz jego żony, pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym.

W tym miejscu stwierdzić zaś należy, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwanej dalej: P.p.s.a.), podstawą uchylenia zaskarżonej decyzji lub postanowienia może być jedynie tego rodzaju naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podobne zasady odnoszą się do stwierdzonych naruszeń przepisów prawa materialnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.).

W tej sytuacji, wobec niewątpliwych uchybień ze strony organu, w omawianym wyżej zakresie, nie sposób jest przyjąć istnienia bezpośredniej zależności pomiędzy nimi a rozstrzygnięciem przedmiotowej sprawy.

Innym uchybieniem poprzednio wydanej decyzji, na które Sąd zwrócił uwagę w wyroku z 2 czerwca 2020 r. było formułowanie przez ZUS swojego rozstrzygnięcia, w odniesieniu do odsetek od zaległości odnotowanych, czy też zaewidencjonowanych na poszczególnych kontach rozliczeniowych skarżącego. W tym wypadku organ w ponownie wydanej decyzji również nie skorygował tego sposobu definiowania przedmiotu prowadzonego przez siebie postępowania, niemniej jednak w tym wypadku także brak jest podstaw do stwierdzenia, że tego rodzaju niewątpliwa nieprawidłowość, wytknięta uprzednio przez Sąd, mogła mieć wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia. Jest bowiem ono odmowne w odniesieniu do wszystkich zaległości jakie ciążą na skarżącym, wobec tego w okolicznościach sprawy nie sposób mówić o jakichkolwiek wątpliwościach co do tego, do jakiej kategorii zaległości odnosi się wydana decyzja.

Przechodząc do kwestii prawidłowości przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania dowodowego stwierdzić należy, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że organ dopuścił się w tym zakresie uchybień, a zwłaszcza takich, które mogłyby zostać potraktowane w kategorii istotnych. Zebrał bowiem odpowiedni i adekwatny do potrzeb związanych z prowadzonym postępowaniem materiał dowodowy, a także dokonał jego właściwej oceny, niewykraczającej poza ramy swobodnej oceny dowodów, mieszczącej się w ramach zasad logicznego rozumowania i znajdującej oparcie w zasadach doświadczenia życiowego.

W tym miejscu podkreślić należy, że choć niekwestionowanym jest to, że obowiązek zebrania odpowiedniego materiału dowodowego obciąża organ prowadzący postępowanie (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.), także to zainicjowane wnioskiem ubezpieczonego lub płatnika składek postępowanie, o umorzenie jego należności z tytułu składek czy też naliczonych od nich odsetek, to z przyczyn obiektywnych pełne dane odnośnie chociażby sytuacji materialnej wnioskodawcy i jego domowników, a także jego stanu zdrowia, rzutującego na możliwość podjęcia zatrudnienia, pozostają jedynie w dyspozycji wnioskodawcy. Organ bowiem, bez współpracy z jego strony w omawianym zakresie, nie jest w stanie samodzielnie sięgnąć po te informacje, które albo są prawnie zastrzeżone (tajemnica medyczna), albo też niedostępne dla niego z przyczyn praktycznych.

W związku z powyższym, powołując się na określone okoliczności, wynikające ze swojej sytuacji materialno-bytowej czy też zdrowotnej, to wnioskodawca musi przedstawić odpowiednie dane w tym zakresie, których dostarczenie organowi ZUS leży w jego własnym interesie, rzutując na ocenę spełnienia przez niego konkretnych przesłanek umorzenia.

W niniejszej sprawie skarżący powołując się, w ramach uzasadnienia swojego wniosku, na określone okoliczności dotyczące jego stanu zdrowia, nie przedstawił, ani nawet nie uprawdopodobnił związanych z tym okoliczności. Podobnie, w ponownie prowadzonym postępowaniu, w następstwie uchylenia wcześniejszej decyzji przez Sąd, wzywany do złożenia oświadczenia dotyczącego jego sytuacji, odmówił jego przedłożenia, wskazując na wcześniej składane oświadczenia. W tym stanie rzeczy zasadnym jest więc stwierdzenie, iż skarżący w ten sposób odmówił współpracy z organem w omawianym zakresie, uniemożliwiając przeprowadzenie precyzyjnych ustaleń, co do tych okoliczności, które mają wpływ na ocenę przesłanek umorzenia. Tak więc nie można organowi zasadnie czynić zarzutów, odnośnie nieprzeprowadzenia pełnych ustaleń w tym względzie.

ZUS odnosząc się do sytuacji materialno-bytowej i zdrowotnej skarżącego, w kontekście przesłanek umorzenia należności odsetkowych, o których mowa w rozporządzeniu, nie stwierdził ich spełnienia. Skarżący bowiem i jego żona dysponują stałym źródłem dochodów, którego wysokość przewyższa kwoty stanowiące równowartość minimum socjalnego, a także majątkiem o określonej wartości, nie mają także innych zobowiązań. Oprócz tego skarżący występując o rozłożenia na raty jego należności głównej, jak słusznie zauważył organ, zadeklarował nie tylko wolę, ale i zdolność do spłaty swoich zaległości, co w świetle niezłożenia na wezwanie ponownego oświadczenia, daje uzasadnione podstawy do stwierdzenia, odnośnie niespełnienia przesłanki zwolnienia, o której w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

W kwestii podnoszonych przez skarżącego kwestii związanych z jego sytuacją zdrowotną, wymagającą leczenia i ponoszenia z tego tytułu wydatków, stwierdzić należy, że okoliczności tego rodzaju mogą mieć znaczenie wyłącznie w kontekście oceny możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego uregulowanie należności wobec ZUS. W niniejszym przypadku nie sposób nie tylko stwierdzić tego rodzaju zależności, ani również tego, że skarżący cierpi na dolegliwości, które ograniczałyby jego aktywność zawodową (wskazywane w jego wniosku dolegliwościom nie sposób przypisać tego rodzaju cech). Tego rodzaju okoliczności nie sposób natomiast domniemywać, z uwagi na brak podstaw prawnych, które by to uzasadniały. Muszą być bowiem one w należyty sposób wykazane, czego w przypadku skarżącego nie sposób stwierdzić.

Rację ma także organ stwierdzając, że skarżący nie został dotknięty negatywnymi skutkami żadnego zdarzenia o nadzwyczajnym charakterze, co uzasadniałoby jego preferencyjne potraktowanie. Na takiego rodzaju okoliczności nie wskazał on bowiem w swoim wniosku, a organ nie stwierdził ich w ramach prowadzonych przez siebie ustaleń.

W przypadku skarżącego brak jest także podstaw do przyjęcia, że spełnił on przesłanki umorzenia odsetek od jego zaległości składkowych, o których mowa w ustawie systemowej. Na gruncie tych przepisów umorzenie może wchodzić w rachubę wyłącznie w przypadku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 ustawy systemowej), która została zdefiniowana w art. 28 ust. 3 tego aktu.

I tak, w stosunku do skarżącego nie stwierdzono całkowitej nieściągalności jego zaległości składkowych, gdyż nie doszło do oddalenia jego wniosku o ogłoszenie upadłości ani nie doszło w zaspokojenie jego wierzycieli w ramach tego rodzaju postępowania, dysponuje on majątkiem, z którego możliwe jest prowadzenie egzekucji, wysokość jego należności, których umorzenia się domaga, przekracza wysokość kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, a ponadto nie stwierdzono, aby w postępowaniu egzekucyjnym nie było możliwe uzyskanie kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, co podkreśla on w skardze wniesionej do Sądu (w ramach tego postępowania skutecznie są realizowane czynności egzekucyjne), wytykając jego nieprawidłowości, którymi jego zdaniem jest ono dotknięte. W świetle więc tego, brak cechy nieściągalności zaległości składkowych skarżącego zyskuje dodatkowe potwierdzenie.

W tym miejscu należy podkreślić, że wszelkie ewentualne nieprawidłowości, jakie mogłyby mieć ewentualnie miejsce w prowadzonym wobec skarżącego postępowaniu egzekucyjnym, a także wszelkie czynności tego postępowania, wykraczają poza zakres przedmiotowy niniejszej sprawy, wobec czego Sąd nie może się do nich ustosunkowywać.

Jeżeli chodzi o podnoszone przez skarżącego zarzuty dotyczącego represyjnej funkcji odsetek od należności składkowych, to w tym przedmiocie stwierdzić należy, że mają one pozaprawny charakter i jako takie pozostają bez wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji, dotyczącej odmowy umorzenia zaległości.

W kwestii niekonstytucyjności przepisu art. 24 ust. 5 ustawy systemowej, który to zarzut również formułuje skarżący, stwierdzić należy, że brak jest podstaw do przyjęcia zasadności jego twierdzeń w omawianym zakresie. Wynika to przede wszystkim z faktu, że domniemanie zgodności z Konstytucją RP tego przepisu nie zostało do tej pory skutecznie podważone, do czego Sąd również nie znajduje wystarczających argumentów.

Tak więc mając na względzie powyższe, tj. stwierdzenie przez ZUS, w sposób prawidłowy, że w przypadku skarżącego nie zachodzą przesłanki warunkujące rozważenie, w granicach uznania administracyjnego, zasadności jego wniosku o umorzenie obciążających go zaległości odsetkowych, zarówno te wynikające z ustawy systemowej, jak i przepisów rozporządzenia, ZUS nie miał możliwości ich umorzenia.

Wobec tego rozważania odnośnie celowości przyznania mu tego rodzaju ulgi były zbędne, niemniej jednak tego rodzaju rozważania nie stanowiły uchybienia przepisom prawa, zarówno materialnego, jak i formalnego.

Wobec powyższego stwierdzić więc należy, że wydając zaskarżoną decyzję ZUS nie uchybił regulacjom materialnoprawnym, ani procesowym w stopniu, który mógłby mieć istotny wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia. W tej więc sytuacji Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.