Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2196/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-04-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Gospodarka mieniem
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135, art. 190, art. 153
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie WSA Iwona Kosińska (spr.) WSA Bożena Marciniak Protokolant Referent stażysta Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2018 nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącej [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] września 2018 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosków [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...] odmawiającą uchylenia decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...].

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że powołując się na ujawnienie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w [...] Wydział [...] z dnia [...] lipca 2014 r., sygn. akt [...] stwierdzającego nabycie spadku po [...], na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 kpa, [...] wniosła dnia [...] listopada 2014 r. o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...] odmawiającą potwierdzenia [...] prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w miejscowości [...], powiat [...], województwo [...].[...] wskazała dzień 13 listopada 2014 r. jako datę, w której powzięła informację o pojawieniu się okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia. Na dowód tego pismem z dnia [...] stycznia 2015 r. [...] przesłała do Ministerstwa Skarbu Państwa: notatkę z dnia [...] stycznia 2015 r. sporządzoną przez radcę prawnego [...] oraz radcę prawnego [...] na okoliczność daty doręczenia jej pełnomocnikowi odpisu prawomocnego postanowienia Sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po [...] oraz kopię koperty, w której Sąd Rejonowy w [...] przesłał pełnomocnikowi odpis prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po [...].

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2015 r. Minister Skarbu Państwa wznowił postępowanie administracyjne zakończone decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2009 r. utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2008 r. Następnie decyzją z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa odmówił uchylenia decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2009 r. utrzymującej w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2008 r. odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, [...] złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Rozpatrując wniosek, Minister Skarbu Państwa stwierdził, że nie może on zostać uwzględniony.

Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła [...]. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 150 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 145 § 1 pkt 5 kpa poprzez uznanie, że ujawnione okoliczności faktycznie nie stanowią podstawy do wznowienia postępowania i w konsekwencji do odmowy uchylenia decyzji. Po jej rozpatrzeniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 października 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1116/15 uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2015 r. oraz decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2015 r. Skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego od tego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Minister Skarbu Państwa, zaskarżając go w całości. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpatrzeniu złożonej skargi wyrokiem z dnia 16 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 176/16 oddalił skargę kasacyjną Ministra Skarbu Państwa.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, jako właściwy obecnie w sprawie organ, po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego, decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. odmówił uchylenia decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2009 r. utrzymującej w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2008 r. odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, [...] wystąpili o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2018 r. Po rozpatrzeniu złożonych wniosków Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, że nie mogą one zostać uwzględnione. W uzasadnieniu przypomniał dotychczasowy przebieg postępowania oraz szeroko omówił zebrane w sprawie materiały dowodowe. Organ przywołał treść art. 6, 7, 8, art. 30 § 4, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 kpa oraz art. 145 § 1, art. 149 i art. 151 § 1 kpa. Wyjaśnił zasady i tryb postępowania w sprawie o wznowienie postępowania administracyjnego. Minister podkreślił, że po wznowieniu postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją administracyjną rozpoznanie sprawy winno zawierać się w granicach zakreślonych stwierdzonymi podstawami wznowienia. Postępowanie w sprawie wznowienia postępowania ma na celu naprawienie konkretnych wad postępowania zakończonego ostateczną decyzją ujętych w formie podstaw wznowienia. Organ, prowadząc postępowanie na wniosek strony, związany jest podstawami wznowieniowymi zawartymi we wniosku i nie może odnosić się do innych podstaw niewskazanych przez stronę. Podana przez stronę w podaniu o wznowienie postępowania podstawa wznowienia wiążąco wyznacza granice tego nadzwyczajnego postępowania.

Minister wskazał, że w rozpatrywanej sprawie podstawą wznowienia postępowania była przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt 5 kpa dotycząca przedstawienia przez wnioskodawcę dokumentów, o których w momencie wydawania decyzji organy dwóch instancji oraz sądy administracyjne nie miały wiedzy. W materiale dowodowym zebranym przed wydaniem decyzji w 2009 r. brak było postanowień spadkowych po [...]. Do złożonego przez [...] wniosku o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2009 r. utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2008 r. załączone zostały: kserokopia postanowienia Sadu Rejonowego w [...] Wydział [...] z dnia [...] września 2011 r., sygn. akt [...] stwierdzającego, że po zmarłym w dniu [...] czerwca 2011 r. w [...][...] na podstawie ustawy spadek nabyli [...] oraz [...] oraz postanowienie Sadu Rejonowego w [...] Wydział [...] z dnia [...] lipca 2014 r., sygn. akt [...] stwierdzające, że po zmarłej w dniu [...] grudnia 1943 r. w [...][...] na podstawie testamentu sporządzonego w dniu [...] listopada 1943 r. otwartego i ogłoszonego w dniu [...] kwietnia 2012 r. w Sądzie Rejonowym w [...] spadek nabyli w zakresie przedmiotów majątkowych: [...], a w zakresie majątku nieruchomego oraz pozostałych ruchomości a także pozostałych praw majątkowych spadek po [...] na podstawie ustawy nabyli [...].

Po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego Minister Skarbu Państwa stwierdził, że dokumenty te nie są nowymi dowodami w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 kpa, gdyż nie istniały one w czasie wydania decyzji, a więc organ, mając taką a nie inną wiedzę na ten temat, nie mógł wydać innego rozstrzygnięcia, a przedłożenie ich w późniejszym terminie nie stanowi podstaw do wznowienia postępowania. Z tym stanowiskiem nie zgodziła się wnioskodawczyni, a po rozpatrzeniu jej skargi także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który wyrokiem z dnia 12 października 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1116/15 uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2015 r. oraz decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpatrzeniu złożonej przez Ministra skargi kasacyjnej wyrokiem z dnia 16 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 176/16 oddalił skargę kasacyjną. Organ przytoczył obszerne fragmenty tego wyroku. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stanął na stanowisku, że związany powołanym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdza, że w zakresie udowodnienia następstwa prawnego po [...] strona spełniła wymagania objęte ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. Jednakże organ zwrócił uwagę na fakt, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. potwierdzenie prawa do rekompensaty przysługuje stronom postępowania wyłącznie w przypadku spełnienia wszystkich warunków określonych w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast po powtórnym rozpatrzeniu sprawy na podstawie zebranego materiału dowodowego w ocenie organu nie zostały spełnione kumulatywnie wszystkie wymagane przesłanki wynikające z ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., a więc w rezultacie nie ma możliwości wydania na podstawie art. 7 tej ustawy rozstrzygnięcia pozytywnego dla stron. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji przywołał treść art. 1, 2, 6 oraz art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Podkreślił, że postępowanie dowodowe i wnioski z niego płynące muszą eliminować wątpliwości. Nie można bowiem uznać danej okoliczności za udowodnioną w sytuacji, gdy te same środki dowodowe prowadzą do zupełnie odmiennych wniosków i w zasadzie tylko istniejące wątpliwości pogłębiają. W tej sprawie fakty są takie, że wnioskodawca inicjując postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty, przedstawił określone dowody, wywodząc z nich swoje roszczenia. Odwołując się do treści decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2009 r., Minister uznał, że w wyniku prowadzonego postępowania przez organ I instancji zarówno Wojewoda [...], jak i wnioskodawca przedmiotowego postępowania nie zdołali pozyskać dowodów, które umożliwiłyby stwierdzenie posiadania przez [...] własności nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego. W odwołaniu z dnia [...] lipca 2009 r. wniesionym do Ministra Skarbu Państwa odwołujący podkreślił, że przy piśmie z dnia [...] maja 2008 r. przedłożył jako uzupełnienie dowodów w przedmiotowej sprawie uwierzytelnione tłumaczenie z języka ukraińskiego testamentu matki [...] z 1943 r., nieuwierzytelnione kopie testamentu ciotki [...] oraz kopie nakazu płatniczego nr porządkowy [...]. W ocenie Ministra Skarbu Państwa uwierzytelnione tłumaczenie z języka [...] testamentu [...] z 1943 r. nie stanowi dowodu na okoliczność posiadania przez [...] własności nieruchomości wskazanych w ww. tłumaczeniu a pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego. Powyższe uwierzytelnione tłumaczenie testamentu może co najwyżej uprawdopodobnić posiadanie przez [...] własności przedmiotowych nieruchomości, natomiast zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. oraz mając na względzie materiał dowodowy Minister stwierdził, że ww. dokument nie może stanowić dowodu przesądzającego o posiadaniu przez [...] własności pozostawionych nieruchomości. Minister podkreślił, że do wniosku wznowieniowego nie zostały załączone inne dokumenty, które stanowiłyby podstawę do prowadzenia postępowania w innym zakresie niż ustalenie następstwa prawnego po ewentualnych właścicielach pozostawionej nieruchomości.

Dodatkowo Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podkreślił, że postępowanie w zakresie decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2009 r. utrzymującej w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2008 r. było już prowadzone przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. Postępowanie to zakończyło się wyrokiem z dnia 24 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1502/09, oddalającym skargę [...] na powyższą decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2009 r. Wyrokiem tym organ jest związany. Na poparcie prawidłowości tego stanowiska Minister przywołał treść art. 16 § 1 kpa oraz art. 365 § 1 kpc. W tym aspekcie Minister omówił także instytucję "res iudicata" powagi rzeczy osądzonej.

Podsumowując, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uznał, że związany wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 176/16, jak również wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1502/09, stosownie do art. 151 § 1 pkt 1 kpa, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 kpa, wydając decyzję, nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2009 r. utrzymującej w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2008 r., odmawiającą [...] potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to, że po powtórnym rozpatrzeniu sprawy organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w decyzji z dnia [...] czerwca 2018 r., zgodnie z którą odmówił uchylenia decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2009 r.

Na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2018 r., skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła [...]. W uzasadnieniu zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:

- art. 151 § 1 kpa w związku z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o art. 151 § 1 pkt 1 kpa,

- art. 76 § 1 kpa poprzez niezastosowanie w odniesieniu do ujawnionych dokumentów urzędowych,

- art. 107 § 1 i 3 oraz art. 8 i 9 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 i 140 kpa poprzez brak w uzasadnieniu decyzji odniesienia do argumentów podniesionych w odwołaniu.

Mając powyższe na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2018 r. oraz obciążenie kosztami postępowania w tym kosztami zastępstwa procesowego organ administracyjny.

W uzasadnieniu skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 2097). Ustawa ta kompleksowo reguluje zagadnienia uprawnień Zabużan, określając w art. 1, 2 i 3 podmiotowe i przedmiotowe przesłanki, jakie musi spełnić wnioskodawca, by uzyskać potwierdzenia prawa do rekompensaty.

W rozpatrywanej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że przedmiotowa sprawa była już rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 16 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 176/16 oddalił skargę kasacyjną Ministra Skarbu Państwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 października 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1116/15.

W tej sytuacji wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, ze zm.) Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Art. 153 tej ustawy stanowi natomiast, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie (taka sytuacja nie miała miejsca w rozpatrywanej sprawie).

Z treści przywołanych przepisów art. 190, a także art. 153 wynika, że w przypadku zaskarżenia do sądu administracyjnego decyzji wydanej w wyniku uprzedniego wydania przez sąd wyroku kasacyjnego i wyrażeniu w nim wiążącej oceny prawnej, ponownie rozpoznając sprawę, sąd administracyjny obowiązany jest do dokonania kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w wydanym wyroku. Podporządkowanie się wytycznym sądu i wyrażonej przezeń ocenie prawnej jest bowiem głównym kryterium poprawności nowo wydanej decyzji. Sąd ponownie rozpatrujący sprawę nie ma zatem całkowitej swobody przy wydawaniu nowego orzeczenia. Oznacza to, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez sąd, tylekroć będzie on związany oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przez ocenę prawną należy natomiast rozumieć rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego co do prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciążący na organie administracji oraz sądzie może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku. Oznacza to, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Związanie sądu administracyjnego w rozumieniu powołanych przepisów oznacza również konieczność reagowania przez Sąd w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej.

Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy, wskazać należy, że zapadłym w rozpatrywanej sprawie wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1116/15 uchylona została zaskarżona decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2015 r. oraz decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2015 r. odmawiające uchylenia decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2009 r. utrzymującej w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2008 r. odmawiającą potwierdzenia posiadania przez [...] prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Podkreślić należy, że prawidłowość tego rozstrzygnięcia potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 176/16, którym Sąd ten oddalił skargę kasacyjną Ministra Skarbu Państwa.

Oznacza to, że ponownie rozpatrując sprawę, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji związany był oceną prawną oraz zaleceniami wynikającymi z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1116/15. Temu właśnie obowiązkowi, w ocenie Sądu, ponownie rozpatrując sprawę, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji nie sprostał. W wyroku z dnia 12 października 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny przesądził bowiem, że wydając poprzednie, uchylone decyzje z dnia [...] maja 2015 r. oraz z dnia [...] marca 2014 r., Minister naruszył przepis art. 145 § 1 pkt 4 kpa regulujący instytucję wznowienia postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu wydanego orzeczenia Wojewódzki Sąd Administracyjny wyjaśnił, że "nowe okoliczności faktyczne czy nowe dowody mogą stanowić podstawę wznowienia postępowania, o ile są dla sprawy istotne, czyli muszą dotyczyć przedmiotu postępowania i mieć znaczenie prawne w tym sensie, że w konsekwencji wpływają na zmianę treści decyzji w zasadniczych kwestiach." Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego taką nową okolicznością w przedmiotowej sprawie "jest nie tyle prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...] lipca 2014 r. stwierdzające prawa do spadku po [...] zmarłej w roku 1943, na podstawie testamentu sporządzonego przez nią w roku 1943, o istnieniu którego wnioskodawca dowiedział się w roku 2011, ale fakty, które wynikają z tego postanowienia. Fakty te są dla sprawy istotne, bowiem nie tylko wskazują na krąg spadkobierców [...], przesądzając tym samym o interesie prawnym do występowania z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty konkretnych osób, ale również dotyczą pozostawionego poza obecnymi granicami RP majątku. Okoliczności powyższe istniały w dacie wydania przez organ ostatecznej decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2009 r. Zgodzić się należy, zdaniem Sądu, z wywodami skargi dotyczącymi charakteru decyzji potwierdzającej polskie obywatelstwo [...], która to okoliczność przesadziła o jurysdykcji krajowej w postępowaniu spadkowym. Podobny deklaratoryjny charakter ma postanowienie sądu powszechnego potwierdzające prawa do spadku po [...], którego otwarcie tożsame jest z datą śmierci spadkodawcy ([...] grudnia 1943 r.). Zatem okoliczności powyższe w dacie wydawania ostatecznej decyzji istniały, a ich potwierdzenia w formie prawem przepisanej nie były organowi w tej dacie znane". Na zakończenie Wojewódzki Sąd Administracyjny jednoznacznie wyjaśnił, że "odmowa uchylenia decyzji w przedmiotowej sprawie ma także i ten skutek, że wnioskodawca ma uniemożliwioną drogę do merytorycznego rozpoznania jego wniosku, złożonego na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Brak wiedzy organu w zakresie istotnych dla rozpoznania sprawy, a wskazanych we wniosku o wznowienie postępowania nowych okoliczności, była bowiem przesłanką odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty prawomocnymi decyzjami z roku 2009".

Oznacza to, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien był, po wznowieniu postępowania, rozpatrzyć merytorycznie złożony wniosek, dokonując jego pełnej analizy i oceniając szczegółowo cały zebrany w sprawie materiał dowodowy a postępując w ten sposób, umożliwić stronie obronę swoich racji.

Analizując uzasadnienie wydanych decyzji, uznać należy, że poza przedstawieniem obowiązujących przepisów prawa oraz przypomnieniem dotychczasowego przebiegu postępowania administracyjnego zaskarżona decyzja w zakresie merytorycznego rozpatrzenia złożonego wniosku zawiera bardzo skąpe uzasadnienie. Z treści uzasadnienia wynika bowiem jedynie, że w ocenie Ministra nie zostały spełnione kumulatywnie wszystkie wymagane przesłanki wynikające z ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., a więc w rezultacie nie ma możliwości wydania na podstawie art. 7 tej ustawy rozstrzygnięcia pozytywnego dla stron. W szczególności, w ocenie Ministra przedstawiony przez stronę dokument nie może stanowić dowodu przesądzającego o posiadaniu przez [...] własności pozostawionych nieruchomości.

Minister oparł swoje rozstrzygnięcie jedynie na powierzchownej analizie wybranych dokumentów, pomijając istotne zgromadzone w sprawie dowody. Dokumenty, które nie zostały przez organ przeanalizowane, to w szczególności kserokopia orzeczenia nr [...] Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w [...] z dnia [...] lutego 1946 r. [...], zgodnie z którym na podstawie zeznań świadków repatriant [...] pozostawił we wsi [...] majątek nieruchomy: [...] w tym [...] ziemi ornej, [...],[...] lasu, dom mieszkalny murowany o wym. [...], kryty dachówką, stodołę o wym. [...] krytą słomą, stajnię o wym. [...] krytą dachówką, chlew, magazyn, kurnik. Orzeczenie to jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 1 kpa, a zatem stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Jeśli Minister ma odpowiednie dowody i argumenty mogące obalić domniemanie zgodności z prawdą treści tego dokumentu, to jego obowiązkiem było przeprowadzić taką analizę zebranego w sprawie materiału dowodowego. Przy tym analiza ta miała być wykonana w zgodzie z treścią art. 80 kpa i znaleźć właściwe odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanych orzeczeń w zgodzie z treścią art. 107 § 3 kpa. Tymczasem, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, zagadnienie to nie było w ogóle przedmiotem rozważań Ministra, który ograniczył się do stwierdzenia, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie może w jego ocenie stanowić dowodu przesądzającego o posiadaniu przez [...] własności pozostawionych nieruchomości. Taka sama sytuacja występuje w przypadku znajdującej się w aktach sprawy np. kserokopii protokołu przesłuchania [...] (uprzedzonego o odpowiedzialności za składanie fałszywych oświadczeń) spisanego w dniu [...] stycznia 1967 r. w Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] w sprawie mienia pozostawionego w [...].

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że zasadniczą przyczyną, dla której Minister nie dokonał kompleksowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, jest przekonanie, że na obecnym etapie postępowania taka analiza nie jest możliwa, bowiem organ związany jest w tym zakresie ustaleniami poczynionymi we wcześniejszych decyzjach (z dnia [...] lipca 2008 r. i z dnia [...] lipca 2009 r.) utrzymanych w mocy wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1502/09. Związanie tym wyrokiem miałoby przesądzać o bezzasadności wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty.

W tej sytuacji wyjaśnić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1502/09 faktycznie utrzymał w mocy wydaną w sprawie decyzję administracyjną i wyrok ten wiąże zarówno organy, jak i sądy administracyjne. Jednakże Minister błędnie określił zakres tego związania. Do przywołanego wyroku nie zostało sporządzone uzasadnienie, a zatem nie można uznać, aby Wojewódzki Sąd Administracyjny zawarł w nim własne wiążące ustalenia i ocenę prawną, wykraczające poza samą sentencję wyroku, uznającą skargę [...] za bezzasadną. Związanie tym wyrokiem oznacza, że obecnie uznać należy, że na dzień wydawania tego wyroku Sąd nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2009 r. Uznanie, że decyzja ta była prawidłowa, nie oznacza jednak, że Sąd uznał za zasadne wszystkie zawarte w niej stwierdzenia. Zasadniczą przyczyną odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty, wskazaną w zaskarżonej ówcześnie decyzji z dnia [...] lipca 2009 r. był brak potwierdzenia przez wnioskodawcę następstwa prawnego po swojej matce, która przed wojną była właścicielką spornej nieruchomości. Organ wywodził, że ponieważ właścicielką nieruchomości była matka skarżącego, po której nie dysponował on stwierdzeniem nabycia spadku, nie można było dać wiary dowodom, które wskazywały [...] jako właściciela nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Państwa. W uzasadnieniu decyzji dwukrotnie organ podkreślał, że wnioskodawca nie przedstawił żądanych przez organ dokumentów, "w szczególności postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku do [...]". Ponieważ ówcześnie skarżący faktycznie nie udowodnił następstwa prawnego po matce, słusznie organ uznał, że nie może on domagać się potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości, które przed wojną były jej własnością. Wojewódzki Sąd Administracyjny potwierdził zatem prawidłowość takiego stanowiska organu, odmawiając uchylenia zaskarżonej decyzji.

Ponieważ obecnie następcy prawni wnioskodawcy uzupełnili materiał dowodowy sprawy o dokument wskazywany przez organ w decyzji z dnia [...] lipca 2009 r. jako najistotniejszy brakujący jej element (na co wskazuje dwukrotnie użyty zwrot "w szczególności") nie można uznać, że dokument ten nie może mieć wpływu na ocenę innych, zgromadzonych w sprawie materiałów dowodowych. Z jednej strony byłoby to sprzeczne ze wskazaniami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1116/15, w którym Sąd ten wskazał na istotne znaczenie zarówno samego stwierdzenia nabycia spadku, jak i treści testamentu [...]. Z drugiej strony uznanie, że we wcześniejszej decyzji organ dokonał wiążących ustaleń w sprawie nieruchomości należących przed wojną do [...], byłoby sprzeczne z zasadami postępowania administracyjnego. Skoro bowiem na dzień wydania decyzji z dnia [...] lipca 2009 r. wnioskodawca nie wykazał następstwa prawnego po [...], organ nie miał prawnych możliwości, aby w formie decyzji wypowiadać się wiążąco o kwestiach związanych z prawami majątkowymi [...]. Zawarte w decyzji z dnia [...] lipca 2009 r. opinie organu o wartości dowodowej zebranych w sprawie dokumentów mogły mieć w tym zakresie jedynie walor opinii organu. Dopiero po uzyskaniu stwierdzenia nabycia spadku organ ma prawo i jednocześnie obowiązek zbadania, jakie nieruchomości były ewentualnie własnością [...] i w efekcie spadkobrania stały się własnością [...], poprzednika prawnego obecnie skarżących, przed opuszczeniem przez niego byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Takiej zaś analizy w rozpatrywanej sprawie organ nie poczynił. Naruszył zatem wiążące go zalecenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 12 października 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1116/15, zgodnie z którym po wznowieniu postępowania, organ winien był rozpatrzyć merytorycznie złożony wniosek, dokonując jego pełnej analizy i oceniając szczegółowo cały zebrany w sprawie materiał dowodowy a postępując w ten sposób, umożliwić stronie obronę swoich racji.

W tej sytuacji przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien, zgodnie z wiążącymi go zaleceniami zawartymi w wydanych wcześniej orzeczeniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, a także oceną prawną zawartą w niniejszym wyroku, dokonać dogłębnej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego. W zależności od poczynionych ustaleń organ oceni, czy w związku z dotychczas zrealizowanymi uprawnieniami następcom prawnym wnioskodawcy przysługuje jeszcze prawo do rekompensaty. Ustalenia organu winny znaleźć właściwe odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanego orzeczenia w zgodzie z treścią art. 107 § 3 kpa.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135, art. 190 w związku z art. 153 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, ze zm.) orzekł jak w sentencji.