Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1981/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-06-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6365 Inne zezwolenia, zgody i nakazy z zakresu ochrony zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka, , Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły, Sędzia WSA Elżbieta Zielińska-Śpiewak (spr.), Protokolant Ref. staż. Marcin Sieradzki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi J. R. i Z. R. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] listopada 2014 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wydania pozwolenia na rozbiórkę budynku oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. l.dz. [...] Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego na podstawie art. 7 pkt 1, art. 36 ust. 1 pkt 1, art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.) art. 17 pkt 2 i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu odwołania J. R. i Z. R. od decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków nr [...], z dnia [...] lutego 2014 r., odmawiającej pozwolenia na rozbiórkę budynku położonego na działce nr ewid. [...] obręb [...] przy ul. [...] w [...] – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wskazano, iż nieruchomość nr ewid. [...] obręb [...] przy ul. [...] położona jest na obszarze zabytkowego układu urbanistycznego śródmieścia [...], wpisanego do rejestru zabytków decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] września 1967 roku, znak [...].

Budynek zlokalizowany jest u zbiegu ulicy [...] i pl. [...], w niedalekim sąsiedztwie zabytkowej dzielnicy staromiejskiej i zabytkowego zespołu klasztornego bernardynów. Dom wybudowany został w II połowie XIX w. (przed 1887 r.) na działce przy ówczesnej ul. [...], pierwotnie większej, obejmującej również nieruchomość pod obecnym adresem [...]. Na planie sytuacyjnym z roku 1887 widoczny jest już rzut budynku w obecnym kształcie. Nieruchomość należała do rodziny [...]. W roku 1920 nastąpił podział nieruchomości. Część zachodnia o powierzchni 1126 m2 przeszła na własność [...] Powiatowego Związku Stowarzyszeń Spożywców wraz z budynkami: oficynami, piętrowym budynkiem na składy, sklepem murowanym przy ul. [...] i częścią kuźni.

Na części wschodniej, o powierzchni 2262 m2, oprócz omawianego budynku znajdował się również drugi budynek mieszkalny murowany przy południowej granicy działki, 8 budynków drewnianych, 4 szopy, stajnia i ustępy murowane. Całość zabudowy tworzyła niewielki "kompleks" zabudowy gospodarczo-przemysłowej z obiektami mieszkalnymi. Budynek nie ucierpiał w wyniku działań wojennych. Po wojnie nieruchomość upaństwowiono. W roku 1998 budynek wraz z przyległym gruntem nabył W. P., zaś w 2007 roku nabyli go obecni właściciele - Państwo R.

W trakcie oględzin stwierdzono, że część elementów budynku jest w złym stanie technicznym. Występują lokalnie rysy i nieznaczne spękania ścian, zwłaszcza w nadprożach oraz zawilgocenia w strefie przyziemia. Zły jest stan stropów (zawilgocenia, ugięcia), więźby dachowej (miejscami belki zawilgocone i porażone przez korozję biologiczną) oraz większości elementów wykończenia budynku: tynki, podłogi część stolarki i instalacje w znacznej mierze zużyte. Budynek jest nieużytkowany. Część otworów w elewacjach zabezpieczono przed nieuprawnionym dostępem. Mimo zniszczeń obiekt zachował liczne walory architektoniczne w postaci tradycyjnej, proporcjonalnej bryły i harmonijnie komponowanych elewacji. Zachowały się pierwotne formy otworów okiennych i drzwiowych, w tym również zwieńczonych łukami odcinkowymi oraz klasycystyczny wystrój w postaci profilowanych gzymsów, pilastrów, ozdobnych obramień tympanonu facjaty. Zachowała się część oryginalnej stolarki okiennej z okuciami i część stolarki drzwiowej konstrukcji płycinowej z ozdobnym profilowaniem. We wnętrzu zachowała się drewniana zabiegowa klatka schodowa z ozdobną tralkową balustradą, część stolarki drzwiowej, pozostałości ozdobnych pieców kaflowych, sklepienia kolebkowe piwnic, łukowe nadproża części otworów.

W ocenie organu rozebranie obiektu spowodowałoby istotny uszczerbek dla chronionego, zabytkowego układu przestrzennego miasta poprzez utratę budynku o znaczących walorach architektonicznych, będącego świadkiem tradycyjnego, gospodarczo-przemysłowego sposobu zagospodarowania tego fragmentu miasta szczególnie, że pozostałe części tego kompleksu są zachowane i zagospodarowane na sąsiednich działkach. Zgodnie bowiem z art. 3 pkt 12 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, historyczny układ urbanistyczny to przestrzenne założenie miejskie, zawierające zespoły budowlane, pojedyncze budynki i formy zaprojektowanej zieleni, rozmieszczone w układzie historycznych podziałów własnościowych i funkcjonalnych, w tym ulic lub sieci dróg. Tak więc nie można rozłączyć ochrony układu urbanistycznego od ochrony wypełniającej go zabudowy. Rozbiórka budynku spowodowałaby utratę wartościowego architektonicznie elementu historycznej zabudowy miasta.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wskazał nadto, że objęty postępowaniem budynek został ujęty w gminnej ewidencji zabytków gminy Miasta [...], przyjętej zarządzeniem Prezydenta Miasta [...] Nr [...] z dnia [...].03.2014 r.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję organu odwoławczego z dnia [...] listopada 2014 r. wnieśli J. R. i Z. R., zarzucając decyzji:

– naruszenie przepisów prawa materialnego przez odmowę zgody na rozbiórkę budynku, który zdaniem Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego i rzeczoznawców budowlanych grozi zawaleniem i nie nadaje się do remontu,

– naruszenie równego traktowania przez organ przy orzekaniu w podobnych sprawach,

– naruszenia przepisów postępowania przy orzekaniu o wpisie budynku do gminnej ewidencji zabytków bez ich udziału w sprawie i braku powiadomienia o wpisie.

Skarżący podkreślili, że budynek jest w bardzo złym stanie technicznym, co stanowi zagrożenie dla otoczenia tym bardziej, że stoi przy bardzo ruchliwej ulicy. Organ odwoławczy wskazując na potrzebę remontu budynku nie określił, przez kogo i z jakich środków ma być wykonany. W tej samej strefie ochrony konserwatorskiej organy ochrony zabytków wyrażały zgodę na rozbiórkę budynków w lepszym stanie technicznym.

Zakwestionowali także ujęcie budynku w gminnej ewidencji zabytków przyjętej zarządzeniem Prezydenta Miasta [...] nr [...] z dnia [...] marca 2014 r., a więc już po wydaniu decyzji przez organ I instancji. O postępowaniu poprzedzającym wpis do gminnej ewidencji zabytków nie byli poinformowani i nie brali w nim udziału.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko.

Pismem z dnia [...] czerwca 2016 r. pełnomocnik skarżących uzupełnił skargę z dnia [...] sierpnia 2015 r. precyzując podniesione zarzuty. Decyzji zarzucił naruszenie art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez jego błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie sytuacji, w której w chwili wydania decyzji przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków przedmiotowa nieruchomość nie była wpisana do rejestru zabytków ani nie wchodziła w skład historycznego układu urbanistycznego, a w konsekwencji naruszenie art. 2 pkt 13 ustawy, poprzez błędne przyjęcie, że nieruchomość stanowi element historycznego układu urbanistycznego. Zarzucił również naruszenie art. 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami przez błędne przyjęcie, że działania organów miały na celu ochronę zabytków. Pełnomocnik skarżących sprecyzował również zarzuty w zakresie naruszenia przepisów postępowania: art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., wskazując, że w treści zaskarżonej decyzji nie odniesiono się do stanu technicznego budynku, a nadto, sformułowania w niej zawarte, dotyczące możliwości remontu budynku są bardzo ogólnikowe.

Podkreślił, że Prezydium Rady Miejskiej Rady Narodowej w [...] w decyzji z dnia [...] września 1967 r. nie określiło granic obszaru układu urbanistycznego śródmieścia miasta [...]. W jego ocenie, określenie budynku jako elementu historycznego układu urbanistycznego nastąpiło bez przeprowadzenia dogłębnej analizy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd kontrolował decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] listopada 2014 r., którą utrzymano w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] lutego 2014 r. odmawiającą pozwolenia na rozbiórkę budynku położonego na działce nr ewid. [...] obręb [...] w [...].

Działka nr ewid. [...] przy ul. [...] położona jest na obszarze zabytkowego układu urbanistycznego [...] wpisanego do rejestru zabytków decyzją Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] września 1967 r. Niezależnie od tego budynek położony na tej nieruchomości został ujęty w gminnej ewidencji zabytków. Oznacza to, że nieruchomość objęta jest dwoma formami ochrony zabytków: wpisem do rejestru zabytkowego układu urbanistycznego miasta [...] oraz wpisem do gminnej ewidencji zabytków założonej na podstawie zarządzenia Prezydenta Miasta [...] nr [...] z dnia [...] marca.2014 r. Prowadzenie robót budowlanych na działce nr [...] wymaga zatem pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków (art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami).

Dostrzec należy, że [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków błędnie przywołał jako podstawę prawną swojej decyzji art. 36 ust. 1 pkt 11 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Należy jednak przyjąć, że podstawa prawna do wydania przez niego decyzji istniała, a organ II instancji tę podstawę wskazał już prawidłowo.

Odnosząc się w tym miejscu do argumentacji skargi dotyczącej braku wiedzy o wpisie nieruchomości przy ul. [...] do gminnej ewidencji zabytków stwierdzić należy, że nie może być ona skuteczna w niniejszym postępowaniu. Jeżeli skarżący uważają, iż nie było podstaw faktycznych ani prawnych do umieszczenia budynku stanowiącego ich własność w gminnej ewidencji zabytków, wnioski w tym zakresie powinny być kierowane do właściwego organu ochrony zabytków.

Przechodząc do meritum sprawy wskazać należy, iż wpis do rejestru zabytków układu urbanistycznego śródmieścia [...] oznacza, iż przedmiotem ochrony organów konserwatorskich jest historyczny układ urbanistyczny (założenie przestrzenne) zawierający także zespoły budowlane i pojedyncze budynki. Odmawiając pozwolenia na rozbiórkę budynku położonego na działce nr [...], przy ul. [...] organy obu instancji uznały, iż mimo złego stanu technicznego obiektu jego rozbiórka spowodowałaby utratę wartościowego architektonicznie elementu historycznej zabudowy miasta. Podejmując taką decyzję wskazano na cel regulacji zawartej w art. 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zgodnie z którym wszelkie działania i rozstrzygnięcia organu konserwatorskiego powinny być podejmowane dla zapewnienia warunków umożliwiających zachowanie zabytku we właściwym stanie, zapobieganie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla jego wartości. Zadaniem organu konserwatorskiego jest powstrzymanie działań, które prowadziłyby do utraty wartości zabytkowych chronionego obiektu, który ujęty został także w gminnej ewidencji zabytków.

W niniejszej sprawie nie sposób zakwestionować powyższą argumentację.

Należy zauważyć, że decyzje wydawane w oparciu o art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami wydawane są w ramach tzw. uznania administracyjnego. Przepisy prawa nie określają, w jakich przypadkach konieczne jest wydanie pozwolenia, a w jakich odmawia się jego udzielenia, pozostawiając tę kwestię ocenie organu ochrony zabytków. Decyzja jednak powinna zawierać takie uzasadnienie aby nie było wątpliwości, że organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego.

W niniejszej sprawie w ocenie Sądu organ konserwatorski odmawiając udzielenia pozwolenia na rozbiórkę budynku przy u. [...] w [...] z uwagi na ochronę obszaru zabytkowego śródmieścia, nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Organ w sposób należyty uzasadnił swoje rozstrzygnięcie, co pozwala na jego weryfikację, w szczególności wskazał, że rozbiórka budynku o znaczących walorach architektonicznych, będącego świadkiem tradycyjnego, gospodarczo-przemysłowego sposobu zagospodarowania tego fragmentu miasta, w szczególności, że pozostałe części tego kompleksu na sąsiednich działkach są zachowane i zagospodarowanie, spowodowałoby znaczny uszczerbek dla chronionego zabytkowego układu przestrzennego miasta. Zgoda na realizację wnioskowanych robót stanowiłaby także niedopuszczalne działanie wobec budynku ujętego w gminnej ewidencji zabytków.

Podsumowując podkreślić należy, że organy konserwatorskie rozstrzygając sprawę zobligowane są do wzięcia pod uwagę w pierwszej kolejności przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami nakładającej na nie konieczność podejmowania działań mających na celu zapobieganie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości historycznej zabytku.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że organ rozpoznając sprawę, wnikliwie zbadał wszystkie okoliczności faktyczne i prawne sprawy, a zajęte stanowisko w sposób szczegółowy i wyczerpujący uzasadnił, nie naruszając przy tym granic swobodnej oceny dowodów oraz nie przekroczył granic uznania administracyjnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.