Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 778/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7,8,11,75,77,107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 84
journal: Dz.U. 2004 nr 92 poz 880
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk /sprawozdawca/, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, Sędzia WSA Leszek Kobylski, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w P. w upadłości na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] maja 2011 r. znak [...] w przedmiocie odmowy umorzenia opłaty z tytułu usunięcia drzew 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] marca 2011 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. na rzecz skarżącego kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2011 r. znak: [...] wydaną z up. Prezydenta Miasta R., odmówiono Przedsiębiorstwu Budownictwa Przemysłowego [...], z siedzibą w P., ul. S. [...], umorzenia opłaty w wysokości [...] zł., naliczonej w pkt 2, tabela poz. 3 i 4 decyzji Prezydenta Miasta R.z dnia [...].03.2005 r. znak: [...], z tytułu usunięcia dwóch drzew z gatunku jesion amerykański z terenu nieruchomości położonej w R. przy ul. [...][...].

W [...] Przedsiębiorstwo Budownictwa Przemysłowego [...] uzyskało zezwolenie na usunięcie dwóch drzew z gatunku klon jesionolistny i dwóch drzew /w tym jedno dwupniowe/ z gatunku jesion, z terenu nieruchomości położonej w R. przy ul. [...][...]. Za usunięcie tych drzew, zgodnie z art. 84 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody naliczono opłaty. Za usunięcie drzew z gatunku klon opłaty nie pobrano, gdyż drzewa te stwarzały zagrożenie dla osób i mienia w istniejących obiektach budowlanych. Opłatę natomiast naliczono za usunięcie drzew z gatunku jesion, jednak odroczono ją na okres 3 lat od dnia wydania zezwolenia, pod warunkiem zastąpienia tych drzew innymi drzewami w ilości [...] sztuk w terminie do [...].09.2005 r. Zgodnie z oświadczeniem Przedsiębiorstwa z dnia [...].04.2005 r., omawiane drzewa zostały usunięte i wykonane zostały nasadzenia w ilości [...] sztuk.

W dniu [...].05.2005 r. organ dokonał kontroli nasadzeń zastępczych. Stwierdzono wówczas, że posadzonych zostało [...] sztuk drzew z gatunku brzoza i [...] sztuk z gatunku wierzba i drzewa te wykazywały oznaki żywotności. Po trzech latach od dnia posadzenia, tj. w dniu [...].10.2008 r. /3-letni termin od dnia posadzenia drzew upłynął w dniu [...].05.2008 r./ dokonano ponownej kontroli i stwierdzono, że brak jest nasadzonych drzew w całości. Przedstawiciel Przedsiębiorstwa oświadczył, że nieruchomość na której dokonano nasadzeń, w lutym 2008 r. została sprzedana innemu podmiotowi. W ocenie organu I instancji, przyjmując warunek wykonania nasadzeń i ich pielęgnacji w okresie 3 lat, Przedsiębiorstwo nie dołożyło starań do ich realizacji, a ponadto zbywając nieruchomość w lutym 2008 r., podczas gdy termin pielęgnacji upływał w dniu [...].05.2008 r., świadomie pozbawiło się możliwości spełnienia warunku. Organ poinformował również, iż przeprowadzone postępowanie wykazało, że sytuacja klimatyczna w R. w okresie trzyletniej pielęgnacji wykonanych nasadzeń zastępczych nie była szczególna i nie odbiegała od warunków pogodowych charakterystycznych dla pory letniej.

Od decyzji tej odwołał się Syndyk Masy Upadłości Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego [...]. podnosząc między innymi, że wycinka drzew dokonana na polecenie Syndyka była bezwzględnie konieczna. Stanowiły one bowiem bezpośrednie niebezpieczeństwo dla ruchu pieszego i kołowego. Natomiast problemy z nasadzeniami występowały już w 2006 r. pomimo właściwej pielęgnacji przez pracownika przedsiębiorstwa oraz nadzoru ówczesnego pełnomocnika Syndyka. Jego zdaniem niedobory opadów miały wpływ na rozwój roślin, a świadczyć może o tym dokonanie nowych częściowych nasadzeń w tym okresie. Była to więc przyczyna niezależna od Syndyka.

Fundamentalnym znaczeniem, według Skarżącego, jest fakt zmiany właściciela nieruchomości przy ul. [...][...] jeszcze przed zakończeniem 3-letniego terminu pielęgnacji nasadzeń. Tak więc w lutym 2008 r. Syndyk utracił wszelkie możliwości pielęgnacji nasadzeń, a żaden przepis w takiej sytuacji nie obligował do pielęgnacji roślin po utracie posiadania tej nieruchomości tym bardziej, że obowiązek ten przekazano nowemu właścicielowi.

Syndyk nie zna okoliczności w jakich drzewa zaczęły obumierać wiosną 2008 r. i nie ponosi żadnej za to winy i odpowiedzialności. Skarżący poinformował nadto, że Przedsiębiorstwo Budownictwa Przemysłowego [...] znajduje się od listopada 2003 r. w stanie upadłości i istotą tego postępowania jest likwidacja majątku, a środki przeznaczone są dla wierzycieli. Brak jest więc jakichkolwiek środków na zaspokojenie innych roszczeń poza tymi, które wynikają z listy wierzytelności.

Wnosił o uchylenie decyzji i umorzenie opłaty.

Decyzją z dnia [...].05.2011 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazało, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w przedmiotowej sprawie jednoznacznie wskazuje, że posadzone w 2005 r. drzewa w ilości [...] sztuk, na terenie nieruchomości przy ul. [...][...] w R., będącej do lutego 2008 r. własnością Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego [...]., nie zachowały żywotności. W trakcie kontroli dokonanej przez organ I instancji w dniu [...].10.2008 r. stwierdzono bowiem, że brak jest całości, to jest [...] sztuk nasadzeń zastępczych wykonanych w 2005 r.

Skoro zatem wszystkie nasadzenia nie zachowały żywotności, to trudno dać wiarę Skarżącemu, że przyczynił się do tego niedobór wody.

Organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji przeprowadził wnikliwe postępowanie na okoliczność odtworzenia warunków atmosferycznych w omawianym okresie, a mianowicie czy miała miejsce susza. W tym celu zwrócono się do Wojewody [...], Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa oraz do Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej. Wojewoda [...] poinformował, że w analizowanym okresie na obszarze województwa [...], w tym na terenie Gminy Miasta R., nie został wprowadzony stan klęski żywiołowej spowodowany suszą. Na obszarze tym w 2006 r. odnotowano niedobór opadów atmosferycznych, ale wiązało się to jedynie ze wzrostem zagrożenia pożarowego w lasach. Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa nie wniósł żadnych informacji, gdyż prowadzi system monitorowania suszy rolniczej, w którym ujęte są jedynie uprawy rolnicze. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej poinformował natomiast, że nie prowadzi pomiarów warunków atmosferycznych w R., lecz przesłał organowi I instancji pomiary rocznych sum opadów dokonane na stacjach meteorologicznych położonych najbliżej miasta R., tj. K., Ł., B. i S.. Organ I instancji dokonał analizy tych pomiarów, uwzględniając miesiące letnie, a więc takie w których występuje mniejsza ilość opadów i ustalił, że najniższe sumy opadów w analizowanym okresie zanotowano w miesiącu lipcu 2006 r., co zresztą potwierdził Wojewoda [...].

W tej sytuacji Kolegium zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji, iż to nie susza, lecz brak staranności w pielęgnowaniu drzew spowodowało, że nie zachowały one żywotności.

Ponadto Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że organ I instancji słusznie podkreślił, iż zbywając w lutym 2008 r. nieruchomość na rzecz innego podmiotu /podczas gdy 3-letni termin pielęgnacji posadzonych drzew upłynął w dniu [...].05.2008 r./ Przedsiębiorstwo Budownictwa Przemysłowego [...] świadomie pozbawiło się możliwości spełnienia warunku określonego w decyzji z dnia [...].03.2005 r. znak: [...]. Nie jest także zasadne twierdzenie Skarżącego, że w związku ze zbyciem nieruchomości w dniu [...].02.2008 r., zgodnie z zapisem w akcie notarialnym, wszelkie korzyści i ciężary przeszły na nowego właściciela, tj. Spółkę Jawną [...].

Obowiązek zapłaty nie przeszedł bowiem na nowego właściciela nieruchomości.

Obowiązek beneficjenta decyzji z dnia [...].03.2005 r. znak: [...] i jednocześnie ówczesnego posiadacza nieruchomości, z której zostały wycięte drzewa i następnie posadzone zostały w zamian nowe, nie przeszedł na nowego właściciela.

W konsekwencji organ odwoławczy uznał, że z powyższych względów zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i dlatego na podstawie art.138 § 1 pkt 1 K.p.a należało utrzymać ją w mocy.

Skargę na Decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...].05.2011 r., znak [...], utrzymującą w mocy Decyzję Dyrektora Wydziału Ochrony Środowiska i Rolnictwa Urzędu Miejskiego w R. z dnia [...].03.2011 r. złożył Syndyk Masy Upadłości Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego [...] wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości jako naruszającej prawo oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarżący zanim dokonał sprzedaży nieruchomości dołożył wszelkich starań by dokonane nasady znajdowały się w dobrej kondycji. Spółka [...] aktem notarialnym przejęła wszelkie korzyści i ciężary wynikające z nabycia własności nieruchomości. Z § 5 aktu notarialnego Rep. A Nr [...], na który wskazuje Skarżący wynika, że z dniem [...].02.2008 r. na nowego właściciela przeszły wszelkie korzyści i ciężary, w szczególności obowiązek uiszczania opłaty za wieczyste użytkowanie gruntu. W ten sposób Skarżący uregulował z nowym posiadaczem terenu w drodze cywilnoprawnej kwestię pielęgnacji nasadzeń.

Oczywistym jest fakt, że przyjmując nieruchomość nowy właściciel zobowiązany został do pielęgnacji drzewostanu, a każdorazowy zamiar wycięcia drzew winien zostać uzgodniony z organem administracji. Zdaniem skarżącego chybiony jest zarzut świadomego pozbawienia się Syndyka możliwości spełnienia warunków Decyzji dotyczącej nasadzeń i pielęgnacji drzew. Zgodnie z ustawą postępowanie upadłościowe i naprawcze Syndyk masy upadłości jest zobligowany co do zasady do szybkiej sprzedaży mienia upadłego.

Nieruchomość położona w R. przy ul. [...][...] nie była gruntem atrakcyjnym dla inwestorów. Pojawienie się podmiotu zainteresowanego zakupem przedmiotowej nieruchomości otworzyło możliwość zbycia gruntu i zaspokojenia wierzycieli upadłej Spółki. Zaspokojenie wierzycieli w postępowaniu upadłościowym ma nadrzędne znaczenie, a więc odroczenie sprzedaży z uwagi na dokonane nasadzenia w tym przypadku nie mogło mieć miejsca. Ponadto Skarżący wskazał, że organ administracyjny w kontekście zgromadzonego materiału wykazał brak staranności nie przesłuchując nowego właściciela nieruchomości, który wiosną 2008 r. rozpoczął generalny remont hali, w sąsiedztwie której nasadzone były wszystkie drzewa, a miałby on w tej sprawie wiele do wyjaśnienia, co niewątpliwie bezpośrednio wpływałoby na istotę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. Syndyk wskazał, iż pomimo wystąpienia przez Prezydenta Miasta R. do szeregu instytucji monitorujących poziom opadów w rejonie miasta R. nie uzyskano potwierdzenia występowania korzystnych warunków dla rozwoju spornych nasadzeń. Wydział Ochrony Środowiska i Rolnictwa Urzędu Miasta w R. pismem z dnia [...] października 2010 r. poinformował Prezydenta Miasta R., iż w 2006 r. na obszarze województwa [...] odnotowano niedobór opadów atmosferycznych, co zapewne miało istotny wpływ na nowe nasadzenia. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie bezspornie wynika, iż problemy z nasadzeniami występowały już w 2006 r. pomimo właściwej pielęgnacji roślin przez ówczesnego pełnomocnika Syndyka T. Z.. Dokonanie nowych częściowych nasadzeń w tym okresie potwierdza, iż niedobory opadów miały wpływ na rozwój roślin, a przyczyna ta była niezależna od Syndyka PBP [...]. Powyższe okoliczności nie zostały w ocenie skarżącego należycie wyjaśnione.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wnosiło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają, zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się, więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – powoływanej dalej jako p.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Po rozpoznaniu sprawy Sąd stwierdził, że zaskarżona oraz poprzedzająca ją decyzja wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, niezbędnym więc jest wyeliminowanie ich z porządku prawnego. W orzecznictwie sądowo - administracyjnym wielokrotnie wskazywano na wagę przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego zgodnie z zasadami określonymi w Kpa. Z tego też względu postępowanie w niniejszej sprawie winno być przeprowadzone z zachowaniem wszystkich reguł określonych w kpa, m.in. w zgodzie z określoną w art. 7 kpa zasadą prawdy obiektywnej. Zgodnie z nią organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Organ ma zatem obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, tak aby ustalić stan faktyczny zgodny z rzeczywistością (art. 77 kpa), a samo postępowanie administracyjne prowadzić tak by pogłębiać zaufanie obywateli do organów praworządnego państwa (art. 8 kpa). W szczególności jest obowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego (art. 75 §1 kpa), a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić (art. 107 § 3 kpa) w sposób wymagany przez przepisy kpa. Samo uzasadnienie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia powinno być skonstruowane w sposób umożliwiający realizację zasady ogólnej przekonywania (art. 11 kpa).

W ocenie Sądu I instancji organy administracji dopuściły się naruszeń przepisów postępowania, pomijając podstawowe zasady postępowania administracyjnego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialno - prawną podstawę rozpoznania niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy o ochronie przyrody. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić, po uzyskaniu zezwolenia wydanego przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta na wniosek posiadacza nieruchomości.

Nawet w sytuacji dopuszczenia usunięcia drzew i krzewów na podstawie zezwolenia właściwego organu, podmiot uprawniony na mocy zezwolenia obowiązany jest do ponoszenia opłat.

Wynika to z art. 84 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92, poz. 880 ze zm.), który to przepis stanowi, że posiadacz nieruchomości ponosi opłaty za usunięcie drzew lub krzewów. Zasadą zatem jest ponoszenie opłat w związku z wycinką drzew i krzewów, które nalicza i pobiera organ właściwy do wydania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów (ust. 2).

W wydanym zezwoleniu ustala się opłaty za usunięcie drzew lub krzewów oraz termin ich usunięcia, przesadzenia lub posadzenia innych drzew lub krzewów (ust. 3). Zgodnie z art. 84 ust. 4 ustawy organ właściwy do wydania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów odracza, na okres 3 lat od dnia wydania zezwolenia, termin uiszczenia opłaty za ich usunięcie, jeżeli zezwolenie przewiduje przesadzenie ich w inne miejsce lub zastąpienie innymi drzewami lub krzewami.

Zgodnie z art. 84 ust. 5 ustawy jeżeli przesadzone albo posadzone w zamian drzewa lub krzewy zachowały żywotność po upływie 3 lat od dnia ich przesadzenia, albo posadzenia lub nie zachowały żywotności z przyczyn niezależnych od posiadacza nieruchomości, należność z tytułu ustalonej opłaty za usunięcie drzew lub krzewów podlega umorzeniu przez organ właściwy do naliczania i pobierania opłat.

W kontekście tych zasad należy wskazać, że organy obu instancji pominęły w swych rozstrzygnięciach i rozważaniach, przedstawionych w zaskarżonych decyzjach, podnoszoną przez skarżącego kwestię momentu usunięcia nasadzeń. W toku postępowania nie zostało skutecznie podważone stanowisko skarżącego, co do tego, że do dnia sprzedaży nieruchomości nasadzenia wykazywały oznaki żywotności. Kontrola przeprowadzona przez organ I instancji miała miejsce dopiero w październiku 2008 r. natomiast 3-letni termin pielęgnacji posadzonych drzew upłynął zdaniem organów w dniu [...].05.2008 r. (należy pamiętać, że termin liczony jest od daty nasadzenia lub przesadzenia). Organy po pierwsze nie wyjaśniły, w jakim stanie znajdowały się drzewa w ostatnim dniu 3-letniego okresu, a po drugie nie ustalono kiedy i kto usunął drzewa. W tym miejscu należy przypomnieć, że obowiązek pielęgnacji obowiązuje trzy lata i zdarzenia następujące po tym okresie nie mają znaczenia w sprawie umorzenia naliczonej opłaty. W związku z tym słuszny jest zarzut skarżącego dotyczący braku ustaleń organów w zakresie stanu nasadzeń w okresie od chwili sprzedaży nieruchomości do dnia kontroli, a w szczególności na koniec trzyletniego okresu.

Rolą organu, prowadzącego postępowanie w przedmiocie umorzenia opłaty, jest ustalenie, czy drzewa zachowały żywotność na dzień upływu trzyletniego okresu, czy też nie. Z żadnego przepisu prawa nie wynika, kiedy taka decyzja ma być wydana. Niezależnie jednak od braku ograniczenia co do czasu wydania decyzji w przedmiocie umorzenia, bezwzględnie należy podkreślić, że jej wydanie wymaga uprzedniego ustalenia żywotności roślin najpóźniej na dzień przypadający w ostatnim dniu trzyletniego okresu od ich posadzenia. Ustalenie to winno nastąpić w oparciu o wszelkie dostępne możliwości dowodowe, zaś w przypadku, gdyby nie było dowodu, który w sposób nie budzący wątpliwości przesądzałby o utracie żywotności, wtedy należałoby przyjąć domniemanie na korzyść strony, że rośliny zachowały swoją żywotność. W tym aspekcie to w interesie organu jest jak najszybsze wszczęcie postępowania, gdyż upływ czasu może prowadzić do utraty możliwości dokonania niezbędnych dla wyniku postępowania ustaleń.

Jeżeli w sprawie zostanie spełniona jedna z przesłanek wynikających z art. 84 ust. 5 ustawy organ wszczęte postępowanie kończy decyzją umarzającą należność z tytułu ustalonej opłaty za usunięcie drzew lub krzewów. W sytuacji, gdy nie zostanie spełniona żadna z przesłanek wynikających z powyższego przepisu, organ realizuje postanowienia wynikające z art. 84 ust. 5a ustawy, tj. jeżeli przesadzone, albo posadzone inne drzewa lub krzewy nie zachowały żywotności w okresie do 3 lat od dnia przesadzenia lub posadzenia, posiadacz nieruchomości jest obowiązany niezwłocznie do uiszczenia opłaty za usunięcia drzew. W ocenie Sądu przepisy nie przewidują możliwości wydania decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu ustalonej opłaty za usunięcie drzew lub krzewów.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ obowiązany jest przeprowadzić postępowanie administracyjne z poszanowaniem jego zasad, w szczególności zadbać o należyte wyjaśnienie stanu faktycznego, tak aby poczynione ustalenia w oparciu o prawidłowo zgromadzony materiał dowodowy sprawy pozwoliły na prawidłową subsumcję, czyli właściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej p.p.s.a.), art. 135 p.p.s.a. i art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.