Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 445/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-07-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 4 lipca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek (spr.) Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Protokolant specjalista Aneta Brzezińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lipca 2018 roku sprawy ze skargi K. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...]


UZASADNIENIE

III SA/Łd 445/18

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z [...] (Nr [...]), wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.) [dalej: ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych] oraz na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w [...] – w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy – utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] o odmowie umorzenia wobec K. K. należności z tytułu składek ubezpieczenie społeczne.

Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w oparciu o następujący stan prawny i faktyczny:

Decyzją z [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w [...] odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych słusznego interesu społecznego, słusznego interesu obywateli i uznanie, że nie zachodzą podstawy do umorzenia należności składkowych, gdyż otrzymuje on rentę, z której mogą być ściągane należności składkowe. Podkreślił, że po potrąceniu należności składkowych, sytuacja zdrowotna i materialna odbiera mu minimum życiowe, konieczne do codziennego funkcjonowania, w tym leczenia. Ponadto w ocenie skarżącego decyzja narusza art. 80 k.p.a., poprzez swobodne uznanie, że nie zaszły wszystkie przesłanki z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, konieczne do umorzenia składek ubezpieczeniowych, podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym sytuacja zdrowotna i materialna wskazują, że skarżący nie może spłacać zaległych należności, otrzymywać (poza rentą) innych dochodów i czynić to wszystko bez uszczerbku dla siebie i swojej rodziny. W oparciu o powyższe, zwrócił się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz o umorzenie należności z tytułu składek w łącznej kwocie 30.193,20 zł.

Odniósł się również do wskazania w decyzji, że ZUS udzielił już skarżącemu ulgi w spłacie należności z tytułu składek w formie układu ratalnego, co oznacza, że uwzględnił ważny interes zobowiązanego. Odnosząc się do powyższego wskazał, że układ ratalny był niewątpliwie ułatwieniem, natomiast pogarszająca się sytuacja zdrowotna oraz związane z tym wydatki, które wzrastają wraz z pogłębianiem się choroby, uniemożliwiają mu normalne, godne funkcjonowanie. Dodał, że pogarszająca się sytuacja materialna doprowadza do tego, że nie stać go na równoległe opłacanie rachunków oraz wszystkich koniecznych do życia leków, co w jego ocenie oznacza, iż można uznać ważny i słuszny interes zobowiązanego.

Poinformował przy tym, że pogarszająca się sytuacja materialna doprowadziła m.in. do sprzedaży samochodu osobowego, który był w jego posiadaniu. Podkreślił, że sprzedał samochód, celem chociażby chwilowego polepszenia sytuacji bytowej rodziny.

Ponadto wskazał, że z samej definicji renty wynika, iż osoba ją uzyskująca nie jest zdolna do pracy i przedstawiona przez skarżącego sytuacja zdrowotna, nie tylko uniemożliwia osiąganie jakichkolwiek dodatkowych dochodów, ale również wymaga bardzo wysokich wydatków związanych z leczeniem. W związku z tym podniósł, że w jego sytuacji pozostaje ultimatum - spłacać obowiązkowo należność albo zaprzestać leczenia.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy odnosząc się do przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w punktach 1-4b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zauważył, że w stosunku do zobowiązanego wymienione w nich okoliczności nie zaistniały. Z przyczyn oczywistych nie ma zastosowania pkt 1 cytowanego przepisu – skarżący nie przedłożył dokumentów, z których wynikałoby, że w jego przypadku: spełnione zostały kryteria do objęcia postępowaniem upadłościowym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, jaki i nie nastąpiło zaspokojenie należności umorzonym postępowaniu upadłościowym. Ponadto wykluczona jest okoliczność wskazana w pkt 4a, bowiem wysokość zadłużenia wielokrotnie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. W niniejszej sprawie nie ma zastosowania również art. 28 ust. 3 pkt 5 i pkt 6. W stosunku do zaległości z tytułu składek zaewidencjonowanych na koncie skarżącego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, które aktualnie jest zawieszone w związku z zawartą umową ratalną. W przypadku ewentualnego rozwiązania obowiązującej umowy ratalnej istnieje możliwość wznowienia postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie – jak zauważył organ - w niniejszej sprawie istnieje możliwość zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia świadczenia rentowego. Można założyć, iż wdrożona egzekucja byłaby skuteczna - gdyż wysokość potencjalnego ściągu reguluje ustawa o emeryturach i rentach z ubezpieczenia społecznego.

Mając na uwadze powyższe organ uznał, że w niniejszej sprawie brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tych składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Jak dalej zauważył ZUS, ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, iż skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej. Aktualnie utrzymuje się ze świadczenia rentowego w wysokości 1.269,03 zł netto. Prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką, która osiąga dochód z tytułu zasiłku przedemerytalnego w wysokości 886,40 zł. Łączny dochód w rodzinie wynosi 2.155,43 zł netto miesięcznie. Stałe wydatki związane z utrzymaniem określił natomiast skarżący na kwotę 1.623,97 zł miesięcznie. Nie posiada zobowiązań pieniężnych.

Organ wskazał w związku z tym, że koszty utrzymania wyszczególnione w koszyku minimum socjalnego dladwuosobowego gospodarstwa domowego (emeryckiego) wynoszą 1.863,41 zł. Kryterium minimum socjalnego stanowi kategorię socjalną, mierzącą koszty utrzymania gospodarstw domowych, uwzględniając podstawowe potrzeby bytowo-konsumpcyjne.

W ocenie organu, uwzględniając koszty utrzymania wyszczególnione w koszyku minimum socjalnego, jak również biorąc pod uwagę ponoszone przez skarżącego wydatki nieuwzględnione w koszyku minimum socjalnego należy stwierdzić, iż aktualna sytuacja materialna, w jakiej obecnie znajduje się skarżący mogłaby przemawiać za zastosowaniem instytucji umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a z uwzględnieniem przesłanki zdefiniowanej w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr. 141, poz. 1365), nie mniej jednak okoliczności podniesione przez skarżącego w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych płatników, którzy również borykają się z trudnościami finansowymi. Do wniosku o umorzenie skarżący nie przedstawił dowodów na potwierdzenie okoliczności, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto nie powołał się na niezaspokojenie elementarnych potrzeb życiowych, zadłużenie w regulowaniu stałych kosztów utrzymania, czy też korzystanie ze środków z pomocy społecznej.

Zdaniem ZUS, w przypadku skarżącego nie mają również zastosowania przesłanki wynikające z § 3 ust. 1 pkt 2 wyżej cytowanego rozporządzenia, gdyż nie wykazał on, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujące, że opłacenie składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności. Zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej.

Dalej organ zauważył, iż zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 3 w/w rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W toku przeprowadzonego postępowania skarżący powołał się na trudną sytuację zdrowotną i przedłożył dokumentację medyczną na potwierdzenie własnego stanu zdrowia. Z ww. dokumentów wynikało, że u skarżącego zdiagnozowano nieoperacyjnego raka gruczołowego esicy, epilepsję, chorobę wrzodową żołądka i dwunastnicy, nadciśnienie tętnicze oraz zakrzepicę żył głębokich - zobowiązany jest po amputacji nogi i ma wyłonioną stomię. Legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, zgodnie z którym wymaga odpowiedniego zatrudnienia w warunkach chronionych. Ponadto zgodnie z przedłożonym orzeczeniem wymaga konieczności stałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zakład nie kwestionował tych schorzeń, jednak – w ocenie organu - ich istnienie samo przez się nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Powyższa sytuacja nie ma związku z możliwością spłaty przez skarżącego istniejącego zadłużenia. Jak podkreślił ZUS, skarżący posiada stałe źródło dochodu z tytułu świadczenia rentowego. Biorąc pod uwagę powyższe uznać należało, że w jego przypadku nie zachodzą okoliczności wykazane w § 3 ust. 1 pkt 3 wyżej cytowanego rozporządzenia.

Mając zatem na względzie powyższe – w ocenie ZUS - umorzenie składek w chwili obecnej byłoby przedwczesne, tym samym naruszałoby interes publiczny.

Z tych powodów Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że poprzednio wydana decyzja jest prawidłowa. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Zakład doszedł do takich samych wniosków jak w poprzednim postępowaniu. Nowe, powtórne rozstrzygnięcie organu odwoławczego pokrywa się więc z rozstrzygnięciem zawartym w pierwszej decyzji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi K. K. zaskarżył w całości decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddziału w [...] z [...].

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

(a) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik postępowania, a to:

■ naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym dowolne stwierdzenie na podstawie zebranego materiału dowodowego, że aktualna sytuacja materialna i życiowa skarżącego nie pozwala na umorzenie płatności, bowiem jego sytuacja nie różni się od sytuacji innych płatników, podczas gdy ze złożonych przeze skarżącego dowodów wynika, że jego sytuacja zdrowotna nie pozwala na świadczenie pracy zarobkowej, co więcej jako ponadprzeciętna wiąże się z bardzo wysokimi wydatkami, co z całą pewnością przemawia za zastosowaniem instytucji umorzenia na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, skoro nie może otrzymywać innych poza rentą dochodów i tym samym spłacać zaległych należności bez uszczerbku dla siebie i swojej rodziny;

art. 7 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie przez ZUS słusznego interesu społecznego i słusznego interesu obywateli i uznanie, że nie zachodzą podstawy do umorzenia należności składkowych (a także uznanie, że skarżący nie przedstawił wystarczających dowodów), podczas gdy jego udokumentowana sytuacja zdrowotna i materialna po potrąceniu należności składkowych odbiera mu minimum życiowe, konieczne do codziennego funkcjonowania, w tym leczenia;

art. 7 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 i 3 k.p.a., poprzez wewnętrzną sprzeczność uzasadnienia zaskarżonej decyzji, poprzez stwierdzenie przez organ, że sytuacja życiowa skarżącego z jednej strony mogłaby przemawiać za umorzeniem składek na ubezpieczenie społeczne, z drugiej zaś strony nie odróżnia się od sytuacji innych płatników - co w ocenie skarżącego nie jest wystarczającym uzasadnieniem decyzji przy uwzględnieniu mojej codziennej sytuacji;

W związku z powyższym skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddziału w [...] z [...] oraz o dopuszczenie dowodów zgromadzonych dotychczas w postępowaniu przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddziału w [...]

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wnosił o oddalenie skargi argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2014 r., 1647 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej.

Badana jest legalność decyzji, czyli jej zgodność z przepisami prawa materialnego i prawidłowość przyjętej przez organ procedury, która doprowadziła do wydania tego rozstrzygnięcia.

Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że w granicach danej sprawy Sąd dokonuje oceny zgodności zaskarżonego aktu z przepisami prawa, bez względu na zarzuty podniesione w skardze.

Rozpoznawana sprawa dotyczy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.) [dalej: ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych] oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.) [dalej: rozporządzenie].

Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd doszedł do przekonania, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] oraz poprzedzająca ją decyzja z [...] wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przede wszystkim podnieść należy, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Szczególnie trzeba o tym pamiętać wtedy, kiedy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek, ewentualnie tak, jak w przypadku rozpoznawanej sprawy, ma odmówić obywatelowi możliwości skorzystania z uprawnień przewidzianych prawem.

Zdaniem Sądu, ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. W przypadku umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ograniczeniami tymi są przesłanki sformułowane w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Wskazana regulacja określa dwie kategorie sytuacji, w których nastąpić może umorzenie należności z tytułu zaległych składek. W art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidziana została możliwość umorzenia należności wyłącznie wobec całkowitej ich nieściągalności. W ust. 3a tego artykułu dopuszczono natomiast możliwość umorzenia takich należności w uzasadnionych przypadkach, tj. w sytuacji, gdy przewidziana w powołanym przepisie całkowita nieściągalność nie zachodzi.

O ile w ramach pierwszej z tych kategorii grupa przesłanek pozwalających na zastosowanie instytucji umorzenia ma charakter precyzyjny, pozostawiający wąskie granice swobodnej oceny organu, to w przypadku umorzenia "w uzasadnionych przypadkach" okoliczności przewidziane w art. 28 ust. 3 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w powołanym rozporządzeniu, dają organowi zdecydowanie szerszy zakres swobody uznania. Nie zmienia to jednak faktu, że w każdym przypadku, organ zobligowany jest do wnikliwej oceny stanu faktycznego z perspektywy określonych w przepisach przesłanek. Ocena taka, przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej. Szczególnie w przypadku decyzji o charakterze uznaniowym, brak prawidłowego uzasadnienia uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego.

Należy również wskazać, iż prawidłowo skonstruowane uzasadnienie, zawierające wyczerpujące omówienie co do oceny zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładni zastosowanych przepisów i oceny przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa jest istotne z punktu widzenia stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., realizowanej na mocy art. 107 § 3 k.p.a. Organ administracji, zgodnie z tą zasadą, jest bowiem obowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Celem jest doprowadzenie stron do przekonania o trafności wydanego rozstrzygnięcia i uniknięcie w ten sposób wykonania decyzji z zastosowaniem środków przymusu.

W rozpoznawanej sprawie analiza treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej wykazała, że organy dokonały pobieżnej oceny stanu faktycznego sprawy. W sytuacji bowiem gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności w przypadkach zaistnienia okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia, organ odmawiając zastosowania tych instytucji zobowiązany był wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny. Zauważyć również należało, że w wypadku stwierdzenia, iż pomimo składanych przez stronę oświadczeń dotyczących jej sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej, stan faktyczny sprawy nie jest w pełni wyjaśniony organ administracyjny ma obowiązek przejawiać inicjatywę procesową w gromadzeniu koniecznych dla wyjaśnienia sprawy dowodów. Należy pamiętać, że w postępowaniu, o którym tu mowa obowiązują zasady ogólne k.p.a. Treść § 3 ust. 1 rozporządzenia, gdzie mowa jest o tym że to zobowiązany ma wykazać dane okoliczności, nie zwalnia organu administracyjnego od obowiązku wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Wskazany przepis rozporządzenia nakłada na stronę obowiązek wykazania określonych okoliczności, natomiast gospodarzem postępowania wyjaśniającego jest organ administracyjny, który winien czuwać nad tym, aby materiał dowodowy był kompletny. Tymczasem organ nie dość, że nie wykazał żadnej inicjatywy w zakresie samodzielnego ustalenia faktycznego stanu faktycznego sprawy i potwierdzenia – wskazywanej przez skarżącą - trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej oraz niemożność podjęcia zatrudnienia, to jeszcze na niekorzyść skarżącego interpretował ustalone fakty.

W uzasadnieniu decyzji zabrakło pogłębionej analizy miesięcznych dochodów skarżącego i majątku w kontekście skutecznej egzekucji, jak i ewentualnej dobrowolnej spłaty należności. Po analizie dochodów skarżącego i jego małżonki, wskazaniu ich wysokości i odniesieniu powyższego do tzw. minimum socjalnego, organ doszedł do wniosku, że skarżący posiada dochody przewyższające wskazane minimum socjalne. Z tego wywodzi wniosek o możliwości regulowania należności tytułu zaległych składek. Dalej jednak następuje ogólnikowe stwierdzenie, że "okoliczności podniesione przez skarżącego w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych płatników, którzy również borykają się z trudnościami finansowymi". Powyższe oznacza, że organ nie ustalił, a zatem i nie ocenił tych kwestii w sposób wystarczający, co mogło mieć wpływ na wynik postępowania. W praktyce organ w ogóle nie rozważał, nie analizował i co za tym idzie nie ustalił i nie ocenił, jakie są "niezbędne potrzeby życiowe" skarżącego i czy rzeczywiście ma on jakiekolwiek realne "możliwości zaspokojenia" tych potrzeb. Trudno bowiem przyjąć, w świetle analizy zgromadzonego materiału dowodowego, że skarżący może w niedalekiej, określonej przyszłości podjąć zatrudnienie. Organ nawet nie zbadał (a w każdym razie tego nie wskazał), czy w miejscu zamieszkania skarżącego lub okolicach jest szansa na zdobycie pracy, czy otrzymywał on oferty pracy, jak wygląda faktyczna sytuacja na rynku pracy i jakie w związku z tym są realne szanse na znalezienie pracy przez skarżącego – w szczególności w świetle podnoszonych przez skarżącego argumentów natury zdrowotnej – skarżący legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, zgodnie z którym wymaga odpowiedniego zatrudnienia w warunkach chronionych.

W ocenie Sądu, organ nie rozważył należycie również wskazanej powyżej okoliczności dotyczącej stanu zdrowia skarżącego i jego wpływ na zakres koniecznej opieki nad skarżącym, a co za tym idzie zdolności zarobkowych skarżącego. W szczególności nie odniósł się do rodzaju schorzeń, na jakie cierpi skarżący, nie rozważył, czy są to dolegliwości o charakterze przewlekłym ograniczające mu w przyszłości podjęcie pracy zarobkowej, co niewątpliwie będzie miało wpływ na ogólną sytuację majątkową skarżącego. Przypomnieć w tym miejscu należy, iż u skarżącego zdiagnozowano nieoperacyjnego raka gruczołowego esicy, epilepsję, chorobę wrzodową żołądka i dwunastnicy, nadciśnienie tętnicze oraz zakrzepicę żył głębokich. Zobowiązany jest po amputacji nogi i ma wyłonioną stomię.

Zdaniem Sądu organ administracji pominął kwestię możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych przez skarżącego, nie rozważając przy tym zależności pomiędzy stanem zdrowia (orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, zgodnie z którym wymaga odpowiedniego zatrudnienia w warunkach chronionych) i wiekiem skarżącego (60 lat) - a jego możliwościami zarobkowymi.

Ocena tych możliwości winna być bowiem dokonywana ze szczególnym uwzględnieniem indywidualnych uwarunkowań osobistych zobowiązanego. Tymczasem organ w niniejszej sprawie zbagatelizował fakt, że skarżący jest osobą w wieku 60 lat i cierpi na szereg - wskazanych szczegółowo przez skarżącego - schorzeń, które niewątpliwie mogą wpływać na jego zdolność do podjęcia pracy. W tej sytuacji, biorąc pod uwagę wiek skarżącego i jego problemy zdrowotne, niewątpliwie znacznie utrudniające czy nawet wykluczające wykonywanie pracy (przynajmniej w dłuższych okresach czasu - w zależności od przebiegu choroby), trudno też mówić o realnych szansach poprawy sytuacji materialnej skarżącego w aspekcie możliwości spłaty zaległych należności bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego.

Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, iż w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie umorzenia należności wobec ZUS organ, ustalając sytuację majątkową dłużnika, winien m.in. porównać stwierdzoną sytuację materialną zobowiązanego z wysokością zaległej należności i wskazać jego dochody (rzeczywiste czy potencjalne), które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia (por. m.in. wyrok NSA z 10 października 2007 r., II GSK 176/07). Należy ponadto zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania w celu ustalenia, czy jest ona w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania (por. m.in. wyrok WSA w Warszawie z 23 listopada 2007 r., V SA/Wa 2247/07). Możliwości majątkowe, płatnicze i zarobkowe nie mogą być przy tym rozpatrywane w oderwaniu od sytuacji zdrowotnej osoby zobowiązanej, która może wpływać bezpośrednio na odpowiednie zmniejszenie tych możliwości, lub nawet ich całkowite wykluczenie (w przypadku trwałej niezdolności do pracy).

W ocenie Sądu, wskazane rozumienie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia oznacza, że zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego nie muszą być równoznaczne z "ruiną jego egzystencji". Ustawodawca po to stworzył możliwość umarzania należności składkowych (także ściągalnych), a nawet objął je całkowitą "abolicją" w ustawie z 31 grudnia 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (Dz.U. z 2012 r. poz. 1551), aby umożliwić egzystencję podmiotom zadłużonym, zapewnić ich powrót do normalnego życia oraz terminowe regulowanie zobowiązań bez konieczności ubiegania się o pomoc społeczną i popadania w spiralę zadłużeń. Okoliczność, że powołana ustawa nie ma zastosowania w sprawie niniejszej, nie powoduje pominięcia jej istnienia przy wykładni ustawy o s.u.s. i rozporządzenia. Oceniając istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz wykładając § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia należy mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń. Istotna była także argumentacja skarżącego, że w sytuacji zobowiązania go do spłaty zaległych składek stanie przed wyborem spłacać zaległe składki lub przeznaczyć te środki na leczenie wykazanych schorzeń. W tym zakresie organ w żaden sposób nie odniósł, nie dokonał analizy tego zagadnienia i nie sprawdził na ile podane dane rzeczywiście mogą znaleźć spełnienie w realiach niniejszej sprawy.

Przyjęcie stanowiska, że "interes publiczny" ma wyższą rangę niż "ważny interes osoby zobowiązanej" oznacza, iż norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, wobec bezustannie niezadowalającego stanu finansów ubezpieczeń społecznych nie znalazłaby w praktyce w ogóle zastosowania. Takie rozumowanie byłoby natomiast sprzeczne ze społeczną funkcją omawianej instytucji prawnej (zob. wyrok NSA z 20 marca 2007 r., II GSK 345/06).

Należy także wziąć po uwagę, że system ubezpieczeń społecznych jest to system ustawowo zagwarantowanych świadczeń związanych z pracą, służących zaspokojeniu potrzeb wywołanych przez zdarzenia losowe i finansowanych przez ubezpieczonych na zasadzie rozłożenia ich ciężaru na osoby do nich następnie uprawnione. Mieszcząca się w tym systemie również funkcja ochronna ubezpieczenia społecznego, nie pozwala na egzekwowanie niespłaconych składek w każdej sytuacji, bez względu na konsekwencje dla osoby zobowiązanej i jej rodziny. Każdy przypadek powinien być rozpoznawany indywidualnie. Nie może bowiem być akceptowalna sytuacja, w której skarżący realizując nałożone na niego zobowiązanie do spłaty zaległych składek zostanie świadczeniobiorcą pomocy społecznej, bądź zmuszony będzie do rezygnacji z leczenia.

W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu, zabrakło szczegółowego rozważenia i indywidualnego podejścia do szczególnej sytuacji majątkowej i zdrowotnej skarżącego z punktu widzenia skutków dla zobowiązanego, co oznacza, iż zaskarżona decyzja nie mieści się w sferze swobodnego uznania, lecz nosi cechy dowolności.

Reasumując, w świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, że ustalenia dokonane przez organ na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego są niepełne i w konsekwencji niewyczerpująco rozpatrzone, czym dopuszczono się naruszenia reguł procesowych zawartych w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. oraz naruszenia prawa materialnego, tj. art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, organ ponownie badając sprawę - mając na względzie w szczególności przesłanki umorzenia należności określone § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. - winien poddać wnikliwej analizie sytuację życiową i materialną wnioskodawcy, ze szczególnym uwzględnieniem dochodów i niezbędnych wydatków, biorąc pod uwagę konieczność utrzymania gospodarstwa domowego na poziomie niezagrażającym egzystencji. Ponadto, organ winien rzetelnie rozważyć kwestię faktycznych możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia. To wszystko rozważyć szczegółowo w aspekcie jego sytuacji zdrowotnej. Na tej dopiero podstawie, organ będzie mógł sformułować realną i racjonalną ocenę dotyczącą obecnej i przyszłej sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny oraz perspektyw uzyskania dochodów na poziomie umożliwiającym spłatę zadłużenia wobec ZUS. Ocena ta winna uwzględniać indywidualną, obiektywnie trudną sytuację zobowiązanego.

W przypadku zaistnienia jakichkolwiek wątpliwości co do merytorycznego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, organ ma obowiązek przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia materiałów i dowodów w sprawie (art. 136 k.p.a.).

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

rt