Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 742/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję i umorzono postępowanie - art. 145 §3 ustawy PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 3
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur (sprawozdawca) Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 24 listopada 2021 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] czerwca 2021 r. znak [...] w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego 1.uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2021 r. znak: [...] w części zobowiązującej J. J. do uiszczenia odsetek ustawowych za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego; 2. umarza postępowanie administracyjne w przedmiocie zobowiązania J. J. do uiszczenia odsetek ustawowych za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją, nr [...] z [...] czerwca 2021 r. Minister Rodziny i Polityki Społecznej (dalej: "MRiPS", "organ odwoławczy"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 17 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735; dalej "kpa") w związku z art. 1 ust. 2 i 3, art. 16 i art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 6 i ust. 9 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.; dalej: "upp"), po rozpatrzeniu odwołania J. J. (dalej: "skarżąca" lub "strona") utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] (dalej: "organ I instancji", "Wojewoda") z [...] lutego 2021 r., w sprawie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym

i prawnym:

Ostateczną decyzją z [...] grudnia 2019 r. nr [...]

(znak: [...]) Wojewoda [...] odmówił skarżącej przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko O. J. (dalej: "córka"), na okres od 1 października 2018 r. do 30 czerwca 2019 r. Wskazał, że z uwagi na zatrudnienie męża skarżącej (P. J.) na terytorium N. w sprawie znalazły zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w okresie od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. Dodatkowo podniósł, że matka dziecka ("skarżąca") jest osobą aktywną zawodowo na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Po zweryfikowaniu dochodu rodziny Wojewoda ustalił, że dochód rodziny przekroczył kwotę kryterium dochodowego, co sprawia, że skarżącej w okresie od 1 października 2018 r. do 30 czerwca 2019 r. nie przysługiwało prawo do świadczenia wychowawczego na córkę.

Wojewoda [...] decyzją z [...] lutego 2021 r. ustalił, że świadczenie wychowawcze wypłacone skarżącej w okresie od 1 października 2018 r. do 31 marca 2019 r. w kwocie [...] zł, jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia, to jest od 1 listopada 2018 r. do dnia spłaty.

W uzasadnieniu, powołał się m.in. na ostateczną decyzję z [...] grudnia 2019 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego, wskazał również na treść art. 25 ust. 2 pkt 1 upp. Podkreślił

przy tym, że skarżąca została prawidłowo pouczona o regulacji zawartej

w art. 20 ust. 1 upp, iż w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego osoba jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenie. Zauważył, że skarżąca oświadczeniem z dnia 1 października 2018 r. poinformowała, że P. J.

od 17 sierpnia 2018 r. podjął zatrudnienie w firmie z siedzibą w N.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie podnosząc, iż nie zgadza się na zapłatę odsetek naliczonych od nienależnie pobranych świadczeń.

Wskazała, że dopełniła obowiązku i niezwłocznie poinformowała organ wypłacający świadczenia o podjęciu przez męża zatrudnienia na terytorium N. Dodała,

iż nie została poinformowana przez pracowników Urzędu Gminy w Z,

że należy złożyć wniosek o wstrzymanie wypłaty świadczeń. Została jednocześnie poinformowana, że Urząd Gminy może wstrzymać wypłatę świadczeń

dopiero w momencie otrzymania decyzji od Wojewody [...].

Minister Rodziny i Polityki Społecznej wskazaną na wstępie i zaskarżoną

w niniejszej decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. utrzymał w mocy decyzję organu

I instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie. Wskazał na ramy prawne sprawy przywołując art. 1 ust. 1 i 3, art. 16 ust. 2 i ust. 6, art. 16 ust. 10, art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 6, ust. 3 i ust. 9 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W ich świetle podkreślił,

że w niniejszym postępowaniu przedmiotem badania nie jest zasadność odmowy prawa do świadczenia wychowawczego, gdyż postępowanie w tym zakresie zostało zakończone ostateczną decyzją Wojewody [...] z [...] grudnia 2019 r. Dodał przy tym, że obowiązek zwrotu jest instytucją zapobiegającą pobieraniu świadczeń rodzinnych i świadczenia wychowawczego przez osoby nieuprawnione do nich, które w toku postępowania nie wykazały całego, istotnego dla sprawy stanu faktycznego, albo też zaniechały realizacji ciążącego na nich, jako uprawnionych, obowiązku informowania organu, o każdej zmianie okoliczności faktycznych mających wpływ na dalsze przysługiwanie świadczenia, a organ z urzędu nie wykrył tych zdarzeń ani w postępowaniu, ani też w ramach kontroli legalności pobierania świadczeń rodzinnych (por. A. Korcz - Maciejko i W. Maciejko, wyd. Beck 2009 r., Komentarz do ustawy o świadczeniach rodzinnych, s. 455).

Organ odwoławczy zauważył, że jak wynika z dokumentów znajdujących

się w aktach sprawy, we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z 17 sierpnia 2018 r., skarżąca oświadczyła, że żaden z członków rodziny

nie przebywa poza granicami Polski, w kraju, w którym zastosowanie mają

przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Nie poinformowała również o dochodzie uzyskiwanym z tytułu zatrudnienia za granicą.

Podkreślił, że zarówno w decyzjach przyznających prawo do świadczenia wychowawczego oraz w ww. wnioskach strona została prawidłowo pouczona,

że w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego

w szczególności, zaistnienia okoliczności wymienionych w oświadczeniu, osoba ubiegająca się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie. We wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego zostało również wskazane, że niepoinformowanie organu właściwego, prowadzącego postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego

o zmianach, o których mowa powyżej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, a w konsekwencji - koniecznością jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Powołując się następnie na treść poglądów prawnych zawartych w wyroku WSA w Łodzi z 21 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 733/19, organ odwoławczy uznał, że wskazane wyżej pouczenie było skuteczne. W sprawie, nie wystąpiły zatem okoliczności wskazujące na błędne działanie organu w związku z przyznaniem skarżącej świadczenia. Wyłącznie bowiem okoliczność przyznania świadczenia z winy organu rozpatrującego sprawę pozwala na odstąpienie od obowiązku spłaty odsetek od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.

Reasumując, organ odwoławczy uznał, że prawidłowe jest stanowisko,

iż świadczenie wychowawcze wypłacone za okres od 1 października 2018 r. do 31 marca 2019 r. na córkę jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca, następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego.

Tym samym zarzuty odwołania uznał za nieuzasadnione, wskazując przy tym, że skarżąca o okoliczności podjęcia przez męża (od 18 sierpnia 2018 r.) zatrudnienia na terytorium N. poinformowała organ wypłacający świadczenie

w dniu 1 października 2018 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie,

która ma charakter opisowy skarżąca zgodziła się ze stanowiskiem organów

w sprawie, że przyznane jej na córkę, pobrane świadczenie wychowawcze oraz świadczenia rodzinne wypłacone na dzieci O. i J. były nienależne. Wskazała, że zgadza się ze zwrotem tych świadczeń. Zakwestionowała natomiast nałożony

na nią obowiązek zapłaty odsetek naliczonych od tych świadczeń. Uznała bowiem, że dopełniła wszelkich formalności, tj. natychmiast poinformowała pracowników Urzędu Gminy w Z. o zmianach jakie mają wpływ na wypłatę świadczeń rodzinnego oraz wychowawczego, tj. już 1 października 2018r. organ miał

wiedzę o zatrudnieniu męża za granicą, a mimo to nadal wypłacał to świadczenie.

Do dnia wydania decyzji o zwrocie, tj. do [...] lutego 2021r.

upłynęło 2 lata i 5 miesięcy. Dodała, że nie zna szczegółowo ustawy o świadczeniach rodzinnych, wychowawczych i nieświadoma całej sytuacji zatrzymywała wypłacone jej świadczenia. Nie może natomiast ponosić negatywnych konsekwencji w postaci obowiązku zapłaty przedmiotowych odsetek, skoro ze swojej strony dopełniła wszystkich formalności. Za wystarczające bowiem uznała wydanie przez organ wówczas decyzji zawieszającej wypłatę przedmiotowych świadczeń do momentu uzyskania ostatecznej decyzji od Wojewody.

Odpowiadając na skargę, MRiPS wystąpił o jej oddalenie podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko w sprawie.

Wobec tego, iż wniesiona skarga dotyczy dwóch decyzji Ministra Rodziny

i Polityki Społecznej, to jest decyzji z dnia [...] czerwca 2021 r. utrzymującej w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2021 r. w sprawie ustalenia

i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oraz decyzji z dnia [...] czerwca 2021 r. utrzymującej w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2021 r. w sprawie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, z uwagi na treść art. 57 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "ppsa") skargi zostały rozdzielone i skarga na decyzję MRiPS z dnia [...] czerwca 2021 r. w sprawie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego została zarejestrowana pod sygnaturą VIII SA/Wa 742/21, zaś skarga na decyzję MRiPS z dnia [...] czerwca 2021 r. w sprawie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych została zarejestrowana pod sygnaturą VIII SA/ Wa 743/21.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która zgodnie z art. 1 odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ppsa, sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa).

W niniejszej sprawie zarówno przedmiotem odwołania, jak i zarzutów skargi było niesłuszne, zdaniem skarżącej, zobowiązanie jej do uiszczenia odsetek ustawowych za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, gdyż skarżąca niezwłocznie, tj. 1 października 2018r. poinformowała właściwy organ o wystąpieniu okoliczności powodujących konieczność wstrzymania jej wypłaty świadczeń. Organ natomiast ponad 2 lata zwlekał z wydaniem zaskarżonej decyzji narażając ją za bezpodstawny obowiązek zwrotu tych odsetek.

W ocenie Wojewody natomiast, wbrew stanowisku skarżącej, brak jest podstaw do odstąpienia od ciążącego na skarżącej obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia także w zakresie odsetek ustawowych za opóźnienie. Wskazał, iż obowiązek zwrotu jest instytucją zapobiegającą pobieraniu świadczeń rodzinnych i świadczenia wychowawczego przez osoby nieuprawnione do nich, które w toku postępowania nie wykazały całego istotnego dla sprawy stanu faktycznego, albo zaniechały realizacji ciążącego na nich obowiązku informowania o każdej zmianie okoliczności faktycznych mających wpływ na dalsze przysługiwanie świadczenia, a organ z urzędu nie wykrył tych zdarzeń ani w postępowaniu, ani też

w ramach kontroli legalności pobierania świadczeń rodzinnych. Wskazał, iż skarżąca we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z 17 sierpnia 2018 r., oświadczyła, że żaden z członków rodziny nie przebywa poza granicami Polski,

w kraju, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Nie poinformowała również o dochodzie uzyskiwanym z tytułu zatrudnienia za granicą. Informację o podjęciu przez męża zatrudnienia

od dnia 18 sierpnia 2018 r. przekazała w dniu 1 października 2018 r. Miała zatem świadomość pobierania nienależnego świadczenia. Organ odwoławczy nie dopatrzył się jednocześnie okoliczności związanych z błędnym działaniem organu przyznającego świadczenie.

Zaskarżeniem w sprawie została zatem objęta decyzja w zakresie żądania od skarżącej uiszczenia odsetek za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za okres od 1 października 2018 r. do 31 marca 2019r.

Odnosząc się do tak zakreślonego przedmiotu sporu wskazać należy, iż

w myśl art. 25 ust. 9 upp kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty.

Zgodnie natomiast z art. 25 ust. 3 upp od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, 3, 5 i 6, naliczane

są odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznanie świadczenia wychowawczego było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania

w zakresie świadczenia wychowawczego.

W przypadku zatem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego organ orzekając o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego nie nalicza odsetek ustawowych

za opóźnienie w zwrocie świadczenia.

Analizując pojęcie "błędu" zawarte w art. 25 ust. 3 upp skład orzekający

w niniejszej sprawie podziela wywody Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Poznaniu zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 3 marca 2021 r. w sprawie sygn. akt II SA/Po 527/20 (LEX Nr 3168137), zgodnie z którymi jest to pojęcie niedookreślone. Ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci nie definiuje bowiem pojęcia "błędu organu", a co za tym idzie należy przyjąć jego szerokie rozumienie. Uprawnionym zatem jest w ocenie Sądu jest stwierdzenie, iż za błąd organu w rozumieniu przepisu art. 25 ust. 3 upp uznać należy każdą znaczącą nieprawidłowość.

Zauważyć w tej mierze wypada, iż świadczenie wychowawcze na córkę O. J. zostało skarżącej przyznane w wyniku rozpatrzenia wniosku z dnia

17 sierpnia 2018 r. na okres od dnia 1 października 2018 r. do dnia 30 września 2019r. decyzją Wójta Gminy Z. z dnia [...] września 2018 r. Jak wynika z akt administracyjnych decyzja ta została doręczona w dniu 18 października 2018 r. Świadczenie wychowawcze za październik 2018 r. zostało wypłacone w dniu

25 października 2018 r. Jak prawidłowo ustalono w sprawie, oświadczenie o podjęciu zatrudnienia przez męża w N. skarżąca złożyła w dniu 1 października 2018 r. Z zestawienia ww. dat wynika, iż skarżąca informację mającą wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego złożyła zarówno przed otrzymaniem decyzji przyznającej to świadczenie, jak i przed wypłatą kwoty za pierwszy miesiąc. Tym samym organ wypłacający świadczenie wychowawcze powziął wiedzę o zmianie okoliczności przez podjęciem wypłaty świadczenia przyznanego decyzją z dnia

[...] września 2018 r. Z akt administracyjnych wynika zatem, że nie było celem skarżącej bezprawne uzyskiwanie świadczenia. Słusznie zaś skarżąca podnosi, iż od czasu powiadomienia przez nią organu w dniu 1 października 2018 r., iż jej małżonek jest zatrudniony w N., do czasu wydania decyzji przez organ I instancji tj. [...] lutego 2021 r. upłynęły niemal 2 lata i 5 miesięcy. Jak wynika z pisma [...] Urzędu Wojewódzkiego w W. z dnia 8 marca 2019 r., skierowanego do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. w odpowiedzi m.in. na pismo tego organu z dnia 1 października 2018 r., [...] Urząd Wojewódzki miał w dacie 8 marca 2019 r. wiedzę, iż mają w sprawie od dnia 1 września 2018 r. zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z pisma [...] Urzędu Wojewódzkiego z dnia 11 grudnia 2019 r. wynika, iż Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. przy pismach z dnia 6 maja 2018 r. i z dnia 7 maja 2018 r. przysłał m.in. wniosek skarżącej z dnia 17 sierpnia 2018 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci O. i J. J. na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. W piśmie tym wezwano skarżącą do przedłożenia dokumentów dotyczących wynagrodzenia w terminie 14 dni od otrzymania pisma. Z akt administracyjnych wynika, iż skarżąca nadesłała żądane dokumenty drogą mailową w dniu 27 grudnia 2019 r., co wskazuje na zachowanie zakreślonego terminu. Decyzja o odmowie przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego w okresie od dnia 1 października 2018 r. do 30 czerwca 2019 r. na córkę została przez Wojewodę [...] wydana w dniu [...] grudnia 2019 r. Tym samym od dnia złożenia przez skarżącą ww. oświadczenia w dniu 1 października 2018 r. do dnia wydania decyzji po rozpatrzeniu wniosku z dnia 17 sierpnia 2018 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego upłynął niemal 1 rok i 3 miesiące. Do daty wydania przez organ I instancji decyzji o ustaleniu nienależnie pobranego świadczenia i zobowiązaniu do jego zwrotu wraz z odsetkami od dnia 30 grudnia 2019 r. upłynął kolejny niemal 1 rok i 2 miesiące. Z powyższego nie wynika zatem, aby okres, od którego są naliczane odsetki (od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia) został wygenerowany przez skarżącą. Skarżąca bowiem o podjęciu przez męża zatrudnienia na terenie N. poinformowała jeszcze przed podjęciem przez organ wypłaty świadczenia wychowawczego i odpowiedziała na wezwanie organu

I instancji w zakreślonym terminie. Nie ulega jednocześnie wątpliwości, iż zarówno do wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na córkę za okres od 1 października 2018 r. do 30 czerwca 2019 r., która została wydana w dniu [...] grudnia 2019 r., jak i decyzji o ustaleniu nienależnie pobranego świadczenia

i zobowiązania do jego zwrotu z dnia [...] lutego 2021 r. mogło dojść w wcześniej. Odnośnie pierwszej z ww. decyzji wskazać bowiem należy, iż mimo nadesłania dokumentów przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. przy pismach z maja 2019 r., wezwanie o przedłożenie potrzebnych oświadczeń zostało wystosowane dopiero w dniu 11 grudnia 2019 r. Pomiędzy decyzjami o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego i o ustaleniu nienależnie pobranego świadczenia i zobowiązania do jego zwrotu jest zaś, jak wskazano wyżej okres niemal 1 roku i 2 miesięcy.

W tych okolicznościach w ocenie Sądu doszło do znacznego nieprawidłowego działania organu, polegającego na zbyt długim procedowaniu. Tym samym doszło do szeroko rozumianego błędu organu w rozumieniu art. 25 ust. 3 upp skutkującego tym, że w niniejszej sprawie nie powinny zostać naliczone odsetki ustawowe za opóźnienie od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Tym samym naliczenie odsetek ustawowych za opóźnienie w zwrocie świadczenia wychowawczego i zobowiązanie skarżącej do ich uiszczenia nastąpiło z naruszeniem art. 25 ust. 3 upp. Sąd podziela przy tym wywody Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w uzasadnieniu przywołanego wyżej wyroku

w sprawie sygn. akt. II SA/Po 527/20, iż opieszałość organu w procedowaniu

w sprawie nie może obciążać skarżącej. Organ nie powinien przerzucać na stronę skarżącą ciężaru konsekwencji swojego nieprawidłowego działania.

Tym samym Sąd uznał, że nastąpił wyjątek od reguły naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego przewidziany w art. 25 ust. 3 upp. Przepis art. 25 ust. 3 upp dotyczy sytuacji, gdy nienależne pobranie świadczenia wychowawczego zostało spowodowane wadliwymi działaniami podmiotów właściwych w zakresie świadczenia wychowawczego.

W sytuacji znaczących nieprawidłowości organu, zdaniem Sądu, odsetki ustawowe za opóźnienie nie powinny zostać naliczone. Wówczas już organ I instancji powinien wydać decyzję administracyjną o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, nie orzekając o ustawowych odsetkach za opóźnienie (por. Komentarz do ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, Blicharz Jolanta (red.) Glumińska-Pawlic Jadwiga (red.) Zacharko Lidia (red.), opubl. Lex 2019). Zasady demokratycznego państwa prawnego wyrażone w art. 2 Konstytucji RP, nie pozwalają, ażeby w takich sytuacjach, jak zaistniała w niniejszej sprawie kosztami błędu organu został obciążony obywatel. Nie może być bowiem tak, że organ nakazuje zwrot odsetek ustawowych za opóźnienie w sytuacji, gdy narastanie tych odsetek było wynikiem znaczącej nieprawidłowości samego organu, przy braku jakiegokolwiek zawinienia ze strony skarżącej. Tego rodzaju praktyki nie są możliwe w demokratycznym państwie prawa, gdzie zasada praworządności jest podstawą jego funkcjonowania.

Wobec powyższego nieprawidłowo organy nakazały skarżącej zwrot odsetek ustawowych za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Należało zatem uchylić decyzje organów obu instancji w części zobowiązującej skarżącą do uiszczenia ww. odsetek.

Mając powyższe na uwadze Sąd rozpoznając sprawę na podstawie art. 119 pkt 2 ppsa na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa oraz art. 135 ppsa orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

Uchylenie przez sąd decyzji w części zobowiązującej skarżącą do uiszczenia odsetek ustawowych za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w okolicznościach niniejszej sprawy skutkuje tym, że dalsze prowadzenie postępowania w przedmiocie zobowiązania skarżącej do uiszczenia odsetek za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest bezprzedmiotowe. Zatem Sąd dostrzegając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie przepisu 145 § 3 ppsa w zw. z art. 105 § 1 kpa orzekł o jego umorzeniu, zgodnie z punktem 2 sentencji wyroku. Wskazać jednocześnie należy, że przepis art. 145 § 3 ppsa stanowi przeniesienie na grunt postępowania sądowoadministracyjnego instytucji obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego, przewidzianej w art. 105 § 1 kpa. Wydane orzeczenie sądu zastępuje rozstrzygnięcie organu administracji publicznej i pełni funkcję decyzji umarzającej postępowanie administracyjne w całości lub w części, kończąc postępowanie bez rozstrzygania sprawy co do jej istoty. Kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił tym samym, aby wyrok sądu administracyjnego definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji publicznej tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania. Umorzenie postępowania w tym wypadku nie zależy od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, co miało miejsce

w rozpatrywanej sprawie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Szczecinie z dnia 28 marca 2019 r. II SA/Sz 109/19 LEX nr 2705185, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 września 2018 r.

II SA/Gd 26/18, LEX nr 2547370).