Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 152/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2013-07-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 29 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
journal: Dz.U.UE.L 2001 nr 327 poz 11 art. 49 ust.  1
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych syystemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92
journal: Dz.U. 2004 nr 73 poz 657
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie   działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
journal: Dz.U. 2007 nr 68 poz 448
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013
article: par. 9 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2009 nr 40 poz 329
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania  pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Żak, Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Protokolant Joanna Nowak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 lipca 2013r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzja z dnia [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (zwanej dalej ARiMR), po rozpatrzeniu odwołania J. N., utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (zwanej dalej płatnością ONW).

Przedmiotowe rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

W dniu 9 czerwca 2004r. J. N. złożył w siedzibie organu I instancji wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności ONW na rok 2004, zobowiązując się jednocześnie do prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni nie mniejszej od tej, za jaką otrzymał płatność w pierwszym roku z tytułu płatności ONW (21,05 ha), przez 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności. W kolejnych latach – od 2004 do 2008r. – producent rolny składał ponowne wnioski i uzyskiwał ostateczne decyzje o przyznaniu płatności ONW, przekazywanych na jego rachunek bankowy.

W dniu 4 lipca 2009r. w gospodarstwie wnioskodawcy przeprowadzono kontrolę na miejscu, która wykazała, że działka rolna O/O1-JPO/UPO/ONW o pierwotnie zadeklarowanej powierzchni 1,49 ha ma użytkowaną powierzchnię 1,39 ha. Natomiast kontrola administracyjna wniosku wykazała, że o płatność ONW na zadeklarowaną przez J. N. działkę ewidencyjną [...] ubiegał się również inny producent rolny.

W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że J. N. od dnia 2 czerwca 2009r. nie był użytkownikiem ww. działki ewidencyjnej nr [...].

Decyzją z dnia 22 lutego 2011r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR odmówił J. N. przyznania płatności ONW na rok 2009r. i nałożył sankcje w wysokości 3.099,36 zł. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją organu odwoławczego z dnia 17 maja 2011r.

Wyrokiem z dnia 26 października 2011r. o sygn. akt II SA/Ke 470/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę J. N. na ww. decyzję organu II instancji.

Pismem z dnia 6 lutego 2012r. organ I instancji poinformował wnioskodawcę o niedotrzymanym zobowiązaniu ONW na powierzchni 10,51 ha, podjętym w 2004r. oraz o możliwości dobrowolnego zwrotu nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych z tytułu tej płatności za lata 2004 – 2008.

W dniu 17 maja 2012r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR działając z upoważnienia Prezesa ARiMR, wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych J. N. na mocy decyzji z dnia 16 marca 2005r., 26 stycznia 2006r., 1 grudnia 2006r., 15 lutego 2008r., 11 grudnia 2008r.

Decyzją z dnia 27 czerwca 2012r. organ I instancji, działając z upoważnienia Prezesa ARiMR, ustalił J. N. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW w łącznej wysokości 13.873,20 zł, wskazując, że dochodzona kwota wynika z faktu niedotrzymania zobowiązań wieloletnich ONW, powstałych z dniem wypłaty płatności ONW otrzymanych na mocy decyzji z dnia 16 marca 2005r.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie niniejszej sprawy złożył J. N..

Decyzją z dnia 31 lipca 2012r. Prezes ARiMR uchylił ww. decyzję z dnia 27 czerwca 2012r. w całości i umorzył postępowanie administracyjne pierwszej instancji w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. W uzasadnieniu wskazano na błędne powołanie się na decyzję z dnia 16 marca 2005r. która w dniu 27 lutego 2006r. została uchylona przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR – po ponownym rozpoznaniu sprawy – przy jednoczesnym przyznaniu J. N. płatności ONW w kwocie 5.557,20 zł do łącznej powierzchni 21,05 ha.

W dniu 16 sierpnia 2012r. organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych J. N. na mocy decyzji tego organu z dnia 27 lutego 2006r., 26 stycznia 2006r., 1 grudnia 2006r., 15 lutego 2008r., z dnia 11 grudnia 2008r.

Mając na uwadze powyższy stan faktyczny decyzją z dnia [...] organ I instancji ustalił J. N. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW w łącznej wysokości 13.873,20 zł, nakazując jej zwrot w terminie 14 dni od doręczenia tego rozstrzygnięcia przy jednoczesnym wskazaniu, że w przypadku braku uiszczenia tej kwoty w wyznaczonym terminie, od dnia następującego po jego upływie zostaną naliczone odsetki w wysokości jak dla zaległości podatkowych. W uzasadnieniu wskazano, że producent rolny, wbrew zaciągniętym wieloletnim zobowiązaniom ONW, powstałym z dniem wypłaty płatności ONW, zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych objętych zobowiązaniem ONW o powierzchni 10,51 ha.

Odwołanie od ww. decyzji wniósł J. N., argumentując że działkę nr [...], której użytkowanie zakwestionował organ, nieprzerwanie użytkował i nawoził od 1997r. do dnia 2 czerwca 2009r., kiedy jej właściciel J. R. zagrodził wszystkie drogi dojazdowe – uniemożliwiając stronie dalsze użytkowanie tych gruntów.

Organ odwoławczy, utrzymując w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie, podzielił w całości ustalenia faktyczne poczynione przez organ I instancyjny, powołując w podstawie prawnej wydanej decyzji m.in.:

- art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. nr 64, poz. 427, ze zm.),

- art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. nr 98, poz. 634, ze zm.),

- § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. nr 73, poz. 657 ze zm.),

- § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. nr 68, poz. 448 ze zm.),

- § 2 pkt 1 oraz § 9 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. nr 40, poz. 329 ze zm.).

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podkreślił, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że przed końcem 5 - letniego zobowiązania do prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni nie mniejszej od 21,05 ha, powierzchnia gruntów użytkowanych rolniczo na terenach ONW uległa zmniejszeniu do powierzchni 10,54 ha. W związku z powyższym J. N. winien dokonać zwrotu płatności w części wynikającej z iloczynu trzech wartości - powierzchni na jakiej zaniechano zobowiązania, stawki płatności dla strefy nizinnej II oraz ilości lat w jakich pobranie płatności nastąpiło (10,51 ha x 264,00 zł x 5 = 13.873,20 zł). Organ wyjaśnił stronie, że art. 29 ustawy o ARiMR przewiduje wydanie decyzji w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych. Przepis ten nie uzależnia konieczności wydania decyzji od przyczyny, z powodu której nastąpiła taka wypłata. Obejmuje więc swoim zakresem pobranie środków publicznych przekazanych na rachunek bankowy wnioskodawcy, uznanych następnie za pobrane nienależnie. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków występuje niewątpliwie wtedy, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), a następnie decyzja ta zostanie ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego.

Analizując zastosowane w sprawie przepisy prawa wspólnotowego i krajowego przyjęto, że użyte w art. 49 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) Nr 3508/92 z dnia 27 listopada 1992 r. (Dz. U. WE L 327 z 12.12.2001 r.) oraz art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004, str. 18, ze zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t.44, str. 242, ze zm.) określenie "nienależne" odnosi się także do sytuacji, gdy nie zachodziły okoliczności uzasadniające udzielenie płatności na gruncie regulacji unijnych. W rezultacie organ II instancji przyjmując, że stosowne regulacje wspólnotowe przewidywały przyznanie płatności w wysokości określonej w zależności od zadeklarowanej powierzchni posiadanych gruntów rolnych, a jednocześnie normowały również przypadki, w których płatności nie przyznaje się wskutek stwierdzonych nieprawidłowości we wniosku, wskazał, że przyznanie i wypłacenie rolnikowi tych świadczeń wbrew tym unormowaniom powoduje, że są one nienależne.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR, powołując się na przepisy ww. rozporządzeń, podkreślił że jakkolwiek płatność ONW przysługuje za powierzchnie uprawiane rolniczo gruntów położonych na obszarach ONW w roku złożenia wniosku, to jest również uzależniona od powierzchni gruntów uprawianej w całym okresie zobowiązania. Za uprawianie rolniczo gruntów w roku złożenia wniosku wypłacane są płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Natomiast program ONW jest dodatkiem dla tych rolników, którzy realizują 5 letnie zobowiązanie. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ wskazał, że J. N. podjął się zobowiązania ONW na gruntach, dla których w dniu przystąpienia do programu nie posiadał tytułu własności albo innej umowy dzierżawy gwarantującej realizację zobowiązania przez 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności. Z tego też względu strona wzięła na siebie ryzyko nie zrealizowania zobowiązania dotyczącego użytkowania rolniczo gruntów przez 5 lat od otrzymania pierwszej płatności. Z materiału dowodowego wynika, że właściciel gruntów wywiązał się z umowy dzierżawy i nie miał obowiązku jej przedłużania. Organ stwierdził przy tym, że jednocześnie z przeniesieniem posiadania części gruntów objętych zobowiązaniem ONW na ich właściciela, nie nastąpiło przejęcie zobowiązania ONW ciążącego na J. N. W rezultacie kwestia użytkowania rolniczego objętych zobowiązaniem gruntów przez innego producenta rolnego wykracza poza granice niniejszego postępowania. Podkreślono przy tym, że J. N. nie kwestionuje faktu braku zrealizowania zobowiązania ONW na całej powierzchni objętej wnioskiem.

Niezależnie od powyższego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że w niniejszej sprawie nie mają zastosowania przepisy art. 72 oraz art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, art. 49 ust. 4 i 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001. W tym zakresie wskazano, że::

- płatności przyznane za rok 2004 zostały zrealizowane na rachunek bankowy wnioskodawcy w dniu 7 kwietnia 2006 r.,

- płatności za rok 2005 zostały zrealizowane na rachunek bankowy wnioskodawcy w dniu 13 lutego 2006 r.,

- płatności przyznane za rok 2006 zostały zrealizowane na rachunek bankowy wnioskodawcy w dniu 23 stycznia 2007 r.,

- płatności przyznane za rok 2007 zostały zrealizowane na rachunek bankowy wnioskodawcy w dniu 7 marca 2008 r.,

- płatności przyznane za rok 2008 zostały zrealizowana na rachunek bankowy. wnioskodawcy w dniu 12 stycznia 2009 r.,

Informacja o możliwości dokonania dobrowolnego zwrotu w związku z niedotrzymaniem przez stronę zobowiązania wieloletniego ONW została skierowana do J. N. pismem z dnia 6 lutego 2012 r.

Organ podkreślił, że zgodnie z orzecznictwem sądowym dobrą wiarę wyłącza ujawnienie takich okoliczności, które u przeciętnego człowieka powinny wzbudzić poważne wątpliwości, że nie przysługuje mu prawo do korzystania z rzeczy w dotychczasowym zakresie. W związku z powyższym uznano, że w niniejszej sprawie strona działała w złej wierze.

Odnosząc się do konieczności zwrotu pobranej nienależnie płatności, powiększonej o kwotę odsetek, organ powołał się na art. 49 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001, art. 73 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, art. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 937/2012 z dnia 12 października 2012r. (Dz. Urz. L nr 280, str. 2), art. 29 ust. 7 ustawy o ARiMR, art. 47 § 1 oraz art. 56 § 1 i § 3 Ordynacji podatkowej. W tym zakresie wskazano, że doręczenie stronie w dniu 21 listopada 2012r. decyzji organu I instancji z dnia 19 listopada 2012r., skutkuje obowiązkiem zwrotu ustalonej kwoty nienależnie pobranych środków publicznych wraz z odsetkami, naliczonymi od dnia 3 grudnia 2012r. do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych.

Skargę na decyzję organu odwoławczego z dnia 14 stycznia 2013r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach J. N., kwestionując przypisywanie mu w niniejszej sprawie złej wiary. Skarżący podkreślił, że uprawiał działkę nr [...] od 1997r. W międzyczasie nieruchomość ta zmieniła właściciela, który podpisał następnie ze stroną umowę dzierżawy, zapewniając jednocześnie o możliwości jej przedłużenia, bądź sprzedaży działki. Obietnic te nie zastały jednakże spełnione, w związku z czym strona – z przyczyn od siebie niezależnych – nie może dalej uprawiać ww. działki. Dodatkowo skarżący zarzucił organowi, że nie wziął pod uwagę zeznań przedstawionych przez niego świadków, opierając się wyłącznie na świadkach ówczesnego właściciela nieruchomości, a ponadto wyrządził mu wielką krzywdę – zamiast pomóc.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Dodatkowo, odnosząc się do twierdzeń strony o jej działaniu w dobrej wierze, wskazano, że producent rolny nie zrealizował podjętego zobowiązania ONW, pomimo że dotyczyło ono prowadzenia działalności rolniczej na określonej powierzchni – a nie na działce ewidencyjnej nr [...]. Tym samym w celu wywiązania się z ww. zobowiązania strona mogła użytkować inne grunty o powierzchni 10,51 ha położone na terenach ONW – czego nie uczyniła.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem decyzja organu odwoławczego odpowiada przepisom prawa.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270), zwanej dalej ustawą P.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną.

Dokonując oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia w ramach tak zakreślonej właściwości Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił min. art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. nr 98, poz. 634, ze zm.), zwanej dalej ustawą.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 tej ustawy ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Z kolei zgodnie z ust. 2 art. 29 ww. ustawy właściwym w sprawie ustalania kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.

Przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji na podstawie ww. przepisu jest zatem ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Zgodzić się należy z organem odwoławczym, podzielając jednocześnie stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądowym, iż sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków występuje wtedy, gdy środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), a następnie decyzja ta zostanie ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego. W takim przypadku zadaniem organu nie jest kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne (to jest, czy nastąpiło ostateczną decyzją administracyjną ( por. wyrok WSA w Warszawie z 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 2930/08; LEX nr 569646).

W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażone jest również stanowisko, że brak jest podstaw, aby zasadnie wywodzić, że warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków, jest uprzednie wzruszenie, w trybie przepisów o wznowieniu postępowania ostatecznych decyzji przyznających płatności (por. wyrok NSA z dnia 15.11.2012r., sygn. akt II GSK 518/11; wyrok WSA w Warszawie z dnia 24.11.2011r., sygn. akt V SA/Wa 1884/11; wyrok NSA z dnia 11.04.2013r. sygn. akt II GSK 96/12).

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela także pogląd zaprezentowany w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 kwietnia 2010 r., sygn. akt III SA/GL 831/10, LEX nr 619010, zgodnie z którym "nienależną płatnością jest wypłacona rolnikowi przez organ administracji kwota nienależnie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej i krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, jako świadczenie dokonane przez organ administracji publicznej na rzecz rolnika, które przestało być należnym na skutek wygaśnięcia obowiązku jego wypłacenia z powodu późniejszego zaistnienia okoliczności przewidzianych w przepisach regulujących pomoc finansową (...)."

Należy również zaakceptować pogląd zgodnie z którym, obowiązek wydania decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności powstaje wraz z ustaleniem zaistnienia przesłanki zaniechania prowadzenia działalności rolniczej, zaś zwrot nienależnie lub nadmiernie pobranych środków następuje w trybie i na zasadach określonych w przepisach ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 5.04.2011r., sygn. akt. V SA/Wa 2367/10).

Z treści art. 29 ust. 1 i ust. 2 ustawy wynika wprost, iż przedmiotem postępowania toczącego się przed organem administracji publicznej jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z funduszy wskazanych w tym przepisie, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Skoro ustalenie, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy następuje w drodze decyzji administracyjnej, to należy przyjąć, że postępowanie toczy się w oparciu o przepisy K.p.a. Tym samym ustalenie, czy przyznane rolnikowi uprzednio kwoty płatności były przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych przez organ w toku postępowania toczącego się w oparciu o K.p.a. na podstawie art. 29 ust. 1 ww. ustawy (por. wyrok NSA z dnia 29.06.2012r., sygn. akt II GSK 822/11).

W kontekście powyższych rozważań trafne jest stanowisko organu odwoławczego, że użyte w art. 49 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) Nr 3508/92 z dnia 27 listopada 1992 r. (Dz. U. WE L 327 z 12.12.2001 r.) oraz art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004, str. 18, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t.44, str. 242, z późn. zm.) określenie "nienależne" odnosi się także do sytuacji, gdy nie zachodziły okoliczności uzasadniające udzielenie płatności na gruncie regulacji unijnych.

W rozpoznawanej sprawie kluczową zatem kwestią jest ustalenie czy skarżący wywiązał się z ciążącego na nim zobowiązania do prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni nie mniejszej od tej, za jaką otrzymał płatność w pierwszym roku z tytułu płatności ONW, oraz jaka wysokość przekazanych za lata 2004 - 2008 środków z tytułu programu ONW jest nienależna.

Jak wynika z materiału zebranego w sprawie niniejszej skarżący nie kwestionuje - co do zasady - faktu, że nie zrealizował ciążącego na nim zobowiązania do prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni nie mniejszej od tej, za jaką otrzymał płatność w pierwszym roku z tytułu płatności ONW. W odwołaniu od decyzji organu I instancji potwierdził bowiem, że nie zrealizował ciążącego na nim zobowiązania. Natomiast skarżący, tak w postępowaniu administracyjnym jak i w skardze, uzasadnia brak realizacji zobowiązania zawinionym działaniem osób trzecich. Podnosi jednocześnie, że z przyczyn od siebie niezależnych nie może dalej uprawiać przedmiotowej działki.

Wbrew zarzutom skargi zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a Sąd w pełni podziela tak ustalenia faktyczne jak i argumentację prawną przedstawioną w uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia.

Z akt sprawy wynika, że skarżący w dniu 9 czerwca 2004 r. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004. Składając wniosek podpisał jednocześnie zobowiązanie (pkt 4 zobowiązania) do prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni nie mniejszej od tej, za jaką otrzymał płatność w pierwszym roku z tytułu płatności ONW, przez 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności.

Przed upływem 5 - letniego zobowiązania do prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni nie mniejszej od 21,05 ha, powierzchnia gruntów użytkowanych rolniczo na terenach ONW uległa zmniejszeniu do powierzchni 10,54 ha. Jak wynika bowiem z akt sprawy skarżący od 2 czerwca 2009r. nie był użytkowaniem działki oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...], której powierzchnia deklarowana była przez niego do płatności.

Zgodnie z przepisami Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r. Nr 73, poz. 657 ze zm.), Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2007 r., Nr 68, poz. 448, ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 40, poz. 329, ze zm.) płatność ONW jest udzielana producentowi rolnemu, który prowadzi działalność rolniczą, a łączna powierzchnia działek rolnych położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, na których jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej hektar oraz producent zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160, z 26.06.1999, ze zm.):

Dodatki wyrównawcze są przyznawane na każdy hektar gruntów użytkowanych rolniczo przez rolników, którzy:

- prowadzą działalność rolniczą na minimalnym areale, który zostanie określony,

- podejmują się prowadzić działalność rolniczą na obszarze o mniej korzystnych warunkach gospodarowania, przez przynajmniej pięć lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego, oraz

- stosują zwykłą dobrą praktykę rolniczą zgodną z potrzebą ochrony środowiska naturalnego i utrzymania terenów wiejskich, w szczególności poprzez zrównoważoną gospodarkę rolną.

Z ww. regulacji jednoznacznie wynika, że płatność ONW przysługuje za powierzchnie uprawiane rolniczo gruntów położonych na obszarach ONW w roku złożenia wniosku, ale jest również uzależniona od powierzchni gruntów uprawianej w całym okresie zobowiązania, a program ONW jest dodatkiem dla tych rolników, którzy realizują 5 letnie zobowiązanie.

Skoro skarżący w dniu 9 czerwca 2004 r. podjął się realizacji 5 - letniego zobowiązania, w odniesieniu do gruntów które mógł użytkować do końca roku 2008, to zasadnie organy uznały, że skarżący podjął się zobowiązania ONW na gruntach, dla których w dniu przystąpienia do programu nie posiadał tytułu gwarantującego realizację zobowiązania przez 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności. Skarżący zgłosił bowiem do 5-letniego zobowiązania ONW m.in. 10,51 ha gruntów, do których posiadał umowę użytkowania z terminem krótszym niż termin zobowiązania.

W tym zakresie wymaga podkreślenia, co słusznie akcentuje organ odwoławczy, że podmiotem podejmującym zobowiązanie ONW był skarżący, a jednocześnie z przeniesieniem posiadania części gruntów objętych zobowiązaniem ONW na ich właściciela, nie nastąpiło przejęcie zobowiązania ONW ciążącego na J. N..

W tym stanie sprawy prawidłowe są ustalenia organów, mające oparcie w materiale dowodowym zebranym w aktach administracyjnych, że skarżący zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na obszarach ONW na powierzchni 10,51 ha, a właściciel, odzyskując w użytkowanie działkę oznaczoną w ewidencji gruntów nr [...], nie przejął ciążącego na skarżącym zobowiązania.

Podkreślenia również wymaga, że na gruncie rozpoznawanej sprawy nie znajdują zastosowania przepisy art. 72 oraz art. 73 ust. 4 i 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 i art. 49 ust. 4 i 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001.

Po pierwsze, stosownie do art. 49 ust. 4 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 - obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika.

Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Z kolei zgodnie z art. 73 ust. 4 i 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 - obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika.

Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Stan faktyczny zaistniały w sprawie dowodzi, że postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranych płatności prowadzone było na skutek niedotrzymania zobowiązania ONW przez stronę, a płatności nie zostały dokonane na skutek pomyłki organu.

Po drugie, stosownie do art. 49 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. oraz art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. - obowiązek zwrotu, określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat.

Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

Poza sporem jest, że płatności za poszczególne lata zostały zrealizowane na rachunek bankowy skarżącego w terminach wskazanych w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Z kolei informacja o możliwości dokonania dobrowolnego zwrotu w związku z niedotrzymaniem przez stronę zobowiązania wieloletniego ONW została skierowana do skarżącego pismem z dnia 6 lutego 2012 r.

Mając na uwadze treść wskazanych przepisów należy podzielić argumentację organu odwoławczego przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak również stanowisko orzecznictwa sądowoadministracyjnego w zakresie rozumienia pojęcia dobrej i złej wiary.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18.01.2012r. sygn. akt II GSK 1209/11: " To, czy w określonej sytuacji faktycznej występuje dobra lub zła wiara beneficjenta płatności, wiąże się ze sferą faktów i ich oceną. Kwestia zaś właściwego określenia działania beneficjenta w dobrej lub złej wierze wymaga wskazania, że obowiązujące przepisy prawa w tej mierze nie zawierają żadnych definicji".

Zdaniem Sądu ww. przepisy nie wprowadzają modyfikacji w rozumieniu pojęcia dobrej wiary, co oznacza, że na gruncie rozpoznawanej sprawy uprawnione jest przyjęcie rozumienia tego pojęcia w znaczeniu nadanym mu przez orzecznictwo sądowoadministracyjne i doktrynę.

W stanie faktycznym sprawy niniejszej, w ocenie Sądu, trafnie organy przyjęły, że skarżący nie działał w dobrej wierze, skoro przystąpił do programu ONW posiadając umowę, która nie gwarantowała mu realizacji podjętego zobowiązania. Dobrą wiarę wyłącza ujawnienie takich okoliczności, które u przeciętnego człowieka powinny wzbudzić poważne wątpliwości, że nie przysługuje mu prawo do korzystania z rzeczy w dotychczasowym zakresie.

Podkreślić należy, że zobowiązanie ONW dotyczy prowadzenia działalności rolniczej na określonej powierzchni, nie zaś na działce ewidencyjnej.

Materiał dowodowy zebrany w aktach sprawy pozwala uznać, że skarżący nie dołożył należytych starań celem wywiązania się z zobowiązania. W szczególności nie podjął działań prawem przewidzianych mających na celu kontynuowanie użytkowania np. innych gruntów o powierzchni 10,51 ha położonych na terenie ONW.

W orzecznictwie podnosi się, że dla przyjęcia dobrej albo złej wiary podmiotu konieczne jest jego własne działanie (lub współdziałanie z innym podmiotem), a nie działanie innego podmiotu niż ten, któremu przypisuje się dobrą albo złą wiarę.

W konsekwencji przedstawionych okoliczności faktycznych i prawnych należy stwierdzić, że organ zasadnie ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności w łącznej wysokości 13. 873,20 zł. stosownie do § 9 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. nr 40, poz. 329 ze zm.).

Jak już wskazano na wstępie, w 2004 r. skarżący podjął się realizacji zobowiązania ONW na powierzchni 21,05 ha, a w 2009 r. zaniechał jego realizacji na powierzchni 10,51 ha. W związku z powyższym ustalona przez organ kwota 13.873,20 zł. obejmuje nienależnie pobraną płatność w części wynikającej z iloczynu powierzchni na jakiej zaniechano zobowiązania, stawki płatności dla strefy nizinnej II oraz ilości lat w jakich pobranie płatności nastąpiło (10,51 ha x 264,00 zł x 5 = 13.873,20 zł.).

Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy P.p.s.a.