Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 681/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2015-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 138 par. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 88 ust. 1 pkt 3, art. 89 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 627
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - tekst jednolity.
Teza: Naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania jest takie działanie organu odwoławczego, które polega na wydaniu decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm.) z powołaniem się na obowiązek zastosowania przepisów nieobowiązujących w dacie orzekania przez organ odwoławczy, a mających wejść jakiś czas po dniu tego orzeczenia, z jednoczesnym pominięciem oceny merytorycznych przesłanek wydania decyzji pierwszoinstancyjnej.

TEZY

Naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania jest takie działanie organu odwoławczego, które polega na wydaniu decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm.) z powołaniem się na obowiązek zastosowania przepisów nieobowiązujących w dacie orzekania przez organ odwoławczy, a mających wejść jakiś czas po dniu tego orzeczenia, z jednoczesnym pominięciem oceny merytorycznych przesłanek wydania decyzji pierwszoinstancyjnej.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Sędziowie sędzia NSA Mieczysław Markowski, sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi Spółdzielni B. w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za zniszczenie drzew 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz skarżącej Spółdzielni B. w B. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

II SA/Bk 681/15

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. znak [...], wydaną przez Kierownika Referatu Ochrony Środowiska Urzędu Miejskiego w B. z upoważnienia Prezydenta Miasta B., a sprostowaną postanowieniem z dnia [...] czerwca 2015 r. w zakresie daty wydania, wymierzono Spółdzielni B. – M. "W." w B. administracyjną karę pieniężną w kwocie 49 811, 52 zł za zniszczenie 3 sztuk drzew gatunku wierzba biała (S.) o obwodzie pnia odpowiednio: 120 cm, 80 cm i 153 cm rosnących na działce nr [...] przy ul. [...] w B. Jak wskazał organ I instancji, zniszczenie było spowodowane niewłaściwym wykonaniem zabiegów pielęgnacyjnych. Zobowiązano do uiszczenia kary w terminie 14 dni od uzyskania przez decyzję przymiotu ostateczności. W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 88 ust. 1 pkt 3, ust. 2 i 8, art. 89 ust. 1 i 6 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 627 z późn. zm.); rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 24 października 2014 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni, zadrzewień albo drzew i krzewów (Dz. U. nr 219, poz. 2229), rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew (Dz. U. nr 228, poz. 2306), obwieszczenie Ministra Środowiska z dnia 24 października 2014 r. w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz kar za zniszczenie zieleni na rok 2015 (M. P. poz. 958).

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, iż wykonane przycięcie drzew nie stanowiło zabiegów dozwolonych na podstawie art. 82 ust. 1a ustawy o ochronie przyrody. Podczas oględzin w dniu [...] kwietnia 2015 r., z których sporządzono protokół i dokumentację fotograficzną, stwierdzono drastyczne przycięcie koron 3 sztuk drzew poprzez usunięcie wszystkich gałęzi i konarów bocznych, co prawdopodobnie miało miejsce w lutym lub marcu 2015 r. na prośbę mieszkańców osiedla. Prace wykonali pracownicy Spółdzielni na zlecenie jej administracji. W trakcie oględzin stwierdzono "mierny stan zdrowotny drzew", pozbawienie koron (drzewa nr 2 i 3 mają pięciokrotne rozwidlenie koron), drzewa nr 1 i 2 posiadają liczne zmiany martwicze pni, dodatkowo wierzba nr 3 jest porażona przez patogeny grzybowe – widoczne są owocniki. W trakcie postępowania uzyskano dodatkowe wyjaśnienia Spółdzielni, z których wynika, że wykonane zabiegi są właściwe dla tego gatunku drzew i pobudzają je do zagęszczenia, jak też, że Spółdzielnia nie widzi potrzeby działań specjalistycznych w celu zachowania żywotności drzew. Zdaniem organu I instancji, który powołał się na literaturę przedmiotu, wykonane zabiegi stanowiły ogłowienie drzewa do samego pnia, co nie jest zabiegiem pielęgnacyjnym, gdyż prowadzi do zniszczenia drzewa. Dane do wyliczenia kary administracyjnej ustalono na podstawie obwodu pnia mierzonego na wysokości 130 cm. Wyjaśniono też, że w przypadku gdy stopień uszkodzenia drzewa nie wyklucza zachowania jego żywotności oraz możliwości odtworzenia korony i gdy posiadacz nieruchomości podjął działania w celu zachowania żywotności drzew, termin płatności kar należy odroczyć na okres trzech lat. Jak wskazano, w przedmiotowej sprawie Spółdzielnia nie podjęła działań w celu zachowania żywotności drzew, stąd nie ma podstaw do uwzględnienia wniosku o odroczenie płatności kary.

Spółdzielnia B. – M. "W." w B. złożyła odwołanie od powyższej decyzji zarzucając naruszenie: art. 6, 7 i 8 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, w tym zaniechanie przeprowadzenia dowodu z opinii dendrologicznej na okoliczność zarzucanej bezpowrotnej utraty żywotności drzew; art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w całości materiału dowodowego; art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nierzetelne sporządzenie uzasadnienia faktycznego i prawnego; art. 88 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 82 ust. 1a ustawy o ochronie przyrody poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz uznanie, że strona dokonała czynności zniszczenia drzew.

Argumentacja uzasadnienia odwołania sprowadza się do wskazania, że nie każdy niewłaściwie wykonany zabieg pielęgnacyjny powoduje konieczność nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, bowiem nie każdy prowadzi do zniszczenia żywotności drzewa. W przedmiotowej sprawie organ I instancji nie wykazał, że doszło do utraty żywotności drzew po ich przycięciu, a jedynie założył tę okoliczność podczas oględzin bez sięgnięcia do opinii specjalistycznej. Tymczasem z dokumentacji fotograficznej załączonej do odwołania wynika, że drzewa są żywotne i posiadają piękne korony. Stąd też decyzja wymierzająca karę, zdaniem odwołującej się Spółdzielni, jest nieprawidłowa i wydana z naruszeniem prawa.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy powołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2014 r. w sprawie SK 6/12, w którym orzeczono o niekonstytucyjności przepisów art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody w zakresie, w jakim przewidują wymierzenie administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia w sztywno określonej wysokości. Jak wskazało Kolegium, Trybunał odroczył utratę mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów na 18 miesięcy. W międzyczasie, w dniu 25 czerwca 2015 r. została uchwalona ustawa o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1045), w której

art. 29 znowelizowano zasady wymierzania kar pieniężnych. Nowelizacja, jak wskazało Kolegium, ma wejść w życie w dniu 28 sierpnia 2015 r., a w jej art. 53 ust. 3 i 4 sformułowano zasadę stosowania przepisów nowych (w sprawach wszczętych i niezakończonych do dnia wejścia w życie nowelizacji), jeśli kara na ich podstawie wymierzona byłaby względniejsza lub zasadę umarzania postępowania, gdy czyn nie byłby już zagrożony karą. Jak wskazało SKO, fakt utraty domniemania konstytucyjności przepisów o karach pieniężnych za wycięcie drzew bez zezwolenia oraz to, że sprawa przedmiotowa jest sprawą wszczętą i niezakończoną decyzją ostateczną do daty wejścia w życie nowelizacji, oznacza konieczność stosowania w tejże sprawie przepisów nowych. Kolegium wskazało, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji uwzględni tę nowelizację i ponownie dokona analizy stanu faktycznego sprawy.

Skargę na powyższą decyzję odwoławczą złożyła do sądu administracyjnego Spółdzielnia B. – M. "W." w B. Zarzuciła naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego tj. art. 7 poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i nierozpatrzenie zarzutów odwołania; art. 12 poprzez naruszenie zasady szybkości postępowania wskutek nierozpatrzenia sprawy w II instancji; art. 77 § 1 poprzez uchylenie się przez organ odwoławczy od przeprowadzenia we własnym zakresie postępowania dowodowego; art. 107 § 3 poprzez brak uzasadnienia faktycznego i prawnego co do meritum sprawy; art. 138 § 2 poprzez uchybienie przesłankom skierowania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Uzasadniając zarzuty Spółdzielnia akcentowała przede wszystkim niewykazanie przez organy obydwu instancji okoliczności zniszczenia lub pozbawienia żywotności drzew i nieustosunkowanie się do wykazanego w odwołaniu materiałem fotograficznym faktu żywotności drzewa (na zdjęciach, jak wskazała skarżąca, widać bujne i zielone korony). Zdaniem Spółdzielni, nie było przeszkód do przeprowadzenia przez SKO uzupełniającego postępowania dowodowego oraz do oceny stanu faktycznego prawidłowo ustalonego, podczas gdy nastąpiło wyłącznie odniesienie się do tematu wysokości i sposobu wymierzania kar administracyjnych za zniszczenie drzew. Jak wskazała skarżąca, Kolegium nie mogło stwierdzić naruszenia przepisów nieobowiązujących jeszcze w dacie orzekania przez organy obydwu instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, że w wyniku zaskarżonej decyzji organ I instancji ustali stan faktyczny w nawiązaniu do nowo obowiązujących przepisów prawa materialnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlegała uwzględnieniu, bowiem organ II instancji naruszył zasadę dwuinstancyjności postępowania i zasadę legalizmu w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zasada dwuinstancyjności postępowania sformułowana w art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm.), dalej jako "k.p.a.", oznacza, że sprawa podlega rozpoznaniu i rozpatrzeniu dwukrotnemu tj. przez organ I instancji oraz przez organ II instancji. Organ odwoławczy ma zatem obowiązek rozpoznać sprawę ponownie w jej całokształcie, a wyjątkowo może wydać decyzję kasacyjną przekazującą sprawę do ponownego rozpoznania w I instancji tj. wówczas, gdy decyzja pierwszoinstancyjna została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy (art. 138 § 2 k.p.a).

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy niniejszej, organ I instancji wymierzył skarżącej Spółdzielni karę pieniężną ustalając zniszczenie drzew spowodowane niewłaściwym wykonaniem zabiegów pielęgnacyjnych (art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 627 z późn. zm.). Ustalił jednocześnie we własnym zakresie (bez sięgnięcia do specjalistycznych opinii oraz wbrew zapewnieniom skarżącej, która wskazywała w piśmie z dnia 6 maja 2015 r., że podjęte zabiegi miały poprawić zagęszczenie drzewa), że przeprowadzone działania nie były zabiegami dopuszczalnymi według art. 82 ust. 1a ustawy o ochronie przyrody (do których ustawodawca zaliczył usuwanie gałęzi obumarłych, nadłamanych lub wchodzących w kolizje z obiektami budowlanymi lub urządzeniami technicznymi; kształtowanie korony drzewa, którego wiek nie przekracza 10 lat; utrzymywanie formowanego kształtu korony drzewa), a doprowadziły do utraty żywotności drzew. Tym samym organ I instancji nie znalazł również podstaw do odroczenia płatności kary na okres trzech lat. Zgodnie bowiem z art. 88 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody, termin płatności kar wymierzonych na podstawie ust. 1 odracza się na okres 3 lat, jeżeli stopień uszkodzenia drzew lub krzewów nie wyklucza zachowania ich żywotności oraz możliwości odtworzenia korony drzewa i jeżeli posiadacz nieruchomości podjął działania w celu zachowania żywotności tych drzew lub krzewów.

Jak wynika z powyższego, organ I instancji przyjął na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego (protokołu oględzin wraz z dokumentacją fotograficzną z dnia [...] kwietnia 2015 r., wyjaśnień skarżącej w pismach z dnia [...] i [...] maja 2015 r. wraz z dołączoną dokumentacją fotograficzną), że zaistniały podstawy do wymierzenia kary. Na wykazaniu przesłanek uzasadniających wymierzenie kary koncentrowały się też wyłącznie wywody zawarte w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej. Przeciwko tym ustaleniom skierowany był główny ciężar zarzutów odwołania, w którym wskazano na brak ustalenia w sposób wiarygodny i oparty na specjalistycznym badaniu, że zaistniały podstawy do wymierzenia kary pieniężnej (dołączono również kolejną dokumentację fotograficzną, z późniejszej daty). Tymczasem organ II instancji, całkowicie pomijając istotę sprawy tj. wyjaśnienie i niebudzące wątpliwości przesądzenie, czy zaistniały okoliczności uzasadniające wymierzenie kary (art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie przyrody), oraz czy nie zaistniały okoliczności wykluczające wymierzenie kary (art. 82 ust. 1a tej ustawy) – skoncentrował się na wywodach prawnych dotyczących skutków wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 6/12 i skutków prawnych wejścia w życie w dniu 28 sierpnia 2015 r. nowelizacji ustawy o ochronie przyrody, a w szczególności skutków przepisów intertemporalnych tej nowelizacji (chodzi o ustawę z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym organ niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1045). Pominął zatem całkowicie zbadanie, czy faktycznie działania podjęte przez Spółdzielnię powinny skutkować ukaraniem czy też nie, a zatem czy organ I instancji w sposób wyczerpujący ustalił okoliczności uzasadniające ukaranie, czy też należy w tym zakresie jedynie uzupełnić materiał dowodowy przy zastosowaniu art. 136 k.p.a. Co więcej, rozważania zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji uprawniają do wniosku, że organ odwoławczy założył wręcz, że na podstawie dotychczasowych przepisów kara byłaby wymierzona (przy czym jeszcze raz podkreślić należy, że trafności tego założenia w ogóle nie zbadał i nie ustosunkował się do zarzutów odwołania, które na podważeniu tej okoliczności się koncentrowały), a jedynie zastosowanie nowelizacji umożliwiłoby wymierzenie kary we względniejszej wysokości lub ewentualne umorzenie postępowania. Opisane postępowanie organu odwoławczego niewątpliwie narusza zasadę dwuinstancyjności postępowania, jak też dodatkowo zasadę orzekania na podstawie przepisów obowiązujących w dniu wydawania zaskarżonej decyzji tj. zasadę legalności (art. 6 k.p.a.).

Zauważyć nadto należy, że zaskarżona decyzja została wydana w dniu 13 sierpnia 2015 r. W tej dacie niewątpliwie podważone było już domniemanie konstytucyjności regulacji art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody – co nastąpiło wskazanym wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2014 r. w sprawie SK 6/12 uznającym za niekonstytucyjne wymierzanie administracyjnej kary pieniężnej za usuwanie drzew w sztywno określonej wysokości i niezależnie od okoliczności sprawy. Wskazany wyrok w sprawie SK 6/12 ma jednakże wyłącznie znaczenie w tych sprawach, w których wystąpiły przesłanki do wymierzenia kary. Nie zostało natomiast w sposób niebudzący wątpliwości przesądzone, że opisana sytuacja w sprawie niniejszej miała miejsce. Co prawda karę wymierzono w I instancji, ale II instancja w żaden sposób nie zbadała czy karę tę wymierzyć w ogóle należało (czy nie zaszły okoliczności z art. 82 ust. 1a ustawy o ochronie przyrody, ewentualnie okoliczności uzasadniające odroczenie terminu płatności kary z art. 88 ust. 3 tej ustawy). Organ odwoławczy uchylił się od oceny, czy zgromadzono wyczerpujący materiał dowodowy, w tym czy należało sięgnąć do wiadomości specjalnych (opinii biegłego z zakresu dendrologii), o co wnioskowała skarżąca Spółdzielnia, a co mogłoby przyczynić się do wyjaśnienia podstawowej w sprawie kwestii tj. charakteru i skutków podjętych na drzewach zabiegów. Nie ustosunkowano się także w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do zarzutów odwołania, które dotyczyły właśnie istoty sprawy tj. charakteru podjętych na drzewach zabiegów. Postępowanie Kolegium budzi zastrzeżenia tym bardziej, że w odwołaniu uzupełniono materiał dowodowy o zdjęcia wskazujące na brak utraty żywotności drzew, a co najmniej na to, że ogołocone pnie odradzają się. Nawet dla osoby nieposiadającej wiedzy specjalistycznej (dendrologicznej) wskazuje to na brak całkowitego zniszczenia żywotności drzew. Kolegium przeszło jednak do porządku dziennego nad obowiązkiem oceny prawidłowości ustalenia stanu faktycznego sprawy dokonanego przez organ I instancji oraz ewentualnie nad obowiązkiem rozważenia uzupełnienia tego materiału we własnym zakresie (w II instancji), także na podstawie art. 136 k.p.a.

Po wtóre, zabieg Kolegium polegający na uchyleniu decyzji pierwszoinstancyjnej z zaleceniem rozważenia zastosowania przepisów nowelizacji z dnia 25 czerwca 2015 r. wydaje się nieuzasadniony także z tego względu, że zaskarżona decyzja z dnia [...] sierpnia 2015 r. powinna zapaść na podstawie przepisów obowiązujących w dniu jej wydania. Wówczas wskazana nowelizacja nie weszła jeszcze w życie (miało to miejsce w dniu [...] sierpnia 2015 r.). Stąd też niezrozumiałe jest powoływanie się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na jej przepisy. Wydaje się, że zamiarem Kolegium było działanie na korzyść strony tj. dążenie do zastosowania nowych przepisów, bowiem – jak samo wskazało – na podstawie tychże nowych przepisów (art. 53 ust. 3 i 4 ustawy nowelizującej) kara mogłaby być względniejsza lub mogłoby jej nie być w ogóle (postępowanie mogło ulec umorzeniu). Jak wynika bowiem z art. 53 ust. 3 i 4 ustawy nowelizującej, do postępowań z art. 88 i art. 89 ustawy o ochronie przyrody, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem 28 sierpnia 2015 r., stosuje się przepisy dotychczasowe, chyba że kara według przepisów znowelizowanych byłaby względniejsza lub czyn na podstawie nowych przepisów nie byłby już zagrożony karą. Można się domyślać, że uchylenie decyzji pierwszoinstancyjnej miało na celu doprowadzenie do zastosowania względniejszych, nowych przepisów, bowiem po uchyleniu sprawa byłaby sprawą wszczętą a niezakończoną przed dniem ich wejścia w życie.

Uszło jednak uwadze Kolegium, że przepisy art. 88 i art. 89 ustawy o ochronie przyrody w brzmieniu sprzed nowelizacji (tj. sprzed 28 sierpnia 2015 r.), a więc w brzmieniu, jakie zastosował organ I instancji, również przewidywały okoliczności uzasadniające odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej lub odroczenie terminu jej płatności. Przewidywały zatem alternatywę dla ukarania. Zależało to od ustalenia charakteru podjętych działań (art. 82 ust. 1a ustawy o ochronie przyrody) ewentualnie od tego, czy stopień uszkodzenia drzewa nie wykluczał jego żywotności oraz możliwości odtworzenia korony drzewa i jeżeli posiadacz nieruchomości podjął działania w celu zachowania żywotności drzew (art. 88 ust. 3 tej ustawy). Tymczasem w tym kierunku w ogóle nie przeprowadzono postępowania wyjaśniającego w wyczerpującym zakresie uwzględniającym wiadomości specjalistyczne, czego organ odwoławczy nie dostrzegł.

Reasumując powyższe rozważania wskazać trzeba, że naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania jest takie działanie organu odwoławczego, które całkowicie pomija ocenę merytorycznych przesłanek wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody w sytuacji, gdy kara została wymierzona w I instancji a odwołanie (wniesione przez uprawnioną stronę i w terminie) podważa zgodność z prawem tego rozstrzygnięcia. Uchylenie, w opisanej sytuacji, decyzji pierwszoinstancyjnej z nakazaniem zastosowania przepisów nieobowiązujących w dacie orzekania przez organ odwoławczy a mających wejść jakiś czas po dniu tego orzeczenia, jest naruszeniem przepisów o postępowaniu odwoławczym w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

W ponownie prowadzonym postępowaniu odwoławczym, będącym skutkiem niniejszego wyroku, Kolegium ponownie rozpozna odwołanie – tym razem uczyni to zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania tzn. oceni, czy zakres podlegającego uzupełnieniu materiału dowodowego jest na tyle znaczny i dotyczy tak istotnych w sprawie okoliczności, że przekraczałoby to możliwości wyjaśniające organu odwoławczego na podstawie art. 136 k.p.a. Trzeba przy tym mieć na uwadze, że w istocie ani organ odwoławczy, ani organ I instancji nie ustaliły w sposób niebudzący wątpliwości, czy wykonano jedynie zabiegi pielęgnacyjne, czy też wykonano je niewłaściwie i doszło do zniszczenia drzew – uzasadniającego wymierzenie kary pieniężnej, czy ewentualnie uszkodzenie drzew nie jest na tyle istotne, aby pozbawiło je cech żywotności i można było odroczyć termin płatności kary. Ustalenia te powinny mieć miejsce na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego dla zachowania zasady dwuinstancyjności, zaś organ odwoławczy powinien ocenić zgodność z prawem tych ustaleń przedstawiając na tę okoliczność wywód faktyczny i prawny, jak wymaga tego przepis art. 107 § 3 k.p.a., ewentualnie orzec po zastosowaniu art. 136 k.p.a.

Trzeba też mieć na uwadze, że organy po wydaniu niniejszego wyroku będą orzekać w nowym stanie prawnym, bowiem w dniu 28 sierpnia 2015 r. weszła w życie nowelizacja ustawy o ochronie przyrody, na którą wskazywał organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Uwzględnią zatem organy obydwu instancji treść przepisu art. 53 ust. 3 i 4 ustawy nowelizującej z dnia 25 czerwca 2015 r. – w zakresie dopuszczalności wymierzenia kary i jej wysokości. Zaznaczyć jednak należy, że aby ocenić, które z przepisów będą miały zastosowanie (nowe czy zmienione) należy w pierwszej kolejności ustalić, czy na podstawie zmienianych przepisów (tj. obowiązujących do dnia 27 sierpnia 2015 r.) wystąpiły okoliczności uzasadniające wymierzenie kary administracyjnej, a jeśli tak, to czy kara na ich podstawie wymierzona byłaby surowsza niż na podstawie przepisów nowych. Ewentualnie należy ustalić, czy w oparciu o nowe przepisy w ogóle doszłoby do wymierzenia kary pieniężnej. Inaczej rzecz ujmując, należy porównać skutki zastosowania przepisów "starych" i skutki zastosowania przepisów "nowych", co zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania powinno mieć miejsce dopiero po niewątpliwym i wszechstronnym ustaleniu stanu faktycznego sprawy.

Końcowo wskazać należy, że co prawda zaskarżona decyzja ma charakter kasacyjny i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania w I instancji, jednakże sąd nie mógł skargi oddalić przyjmując, iż mimo błędnego uzasadnienia odpowiada ona prawu. Organ odwoławczy w ogóle nie ustosunkował się do meritum sprawy (kwestii zasadności wymierzenia kary administracyjnej i możliwości jej odroczenia), jak też nie wskazał w jakim istotnym zakresie doszło do uchybienia w wyjaśnianiu sprawy. Tym samym zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu co do meritum (nie wyjaśniono przesłanek zastosowania art. 138 § 2 k.p.a.), a nie tylko co do błędnego uzasadnienia.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) orzeczono jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.