Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 400/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2008-11-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 51 ust. 1 pkt 1 i 2, art. 51 ust. 3 i 7
journal: Dz.U. 2006 nr 156 poz 1118
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Barbara Skrzycka-Pilch (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Wanda Antończyk Sędzia WSA Tamara Dziełakowska Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Dobroń po rozpoznaniu w dniu 22 października 2008 r. na rozprawie sprawy ze skargi H. i J. B. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 15 kwietnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie doprowadzenia obiektu budowlanego do stanu pierwotnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 10 grudnia 2003 r. M. B., właściciel nieruchomości gruntowej, oznaczonej jako działka gruntu nr 239, położonej przy ul. R. [...] w K. wystąpił do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z żądaniem wszczęcia postępowania administracyjnego w celu doprowadzenia do likwidacji otworów okiennych w ścianie budynku usytuowanego na sąsiedniej nieruchomości, oznaczonej jako działka gruntu nr 238, należącej do państwa H. i J. B., położonej przy ul. R. [...] w K.

Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia 6 grudnia 2005 r. na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 7 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2003 r. Nr 207, poz. 2016 ze zm. – dalej jako ustawa – Prawo budowlane) oraz art. 104 k.p.a. nakazał H. i J. B. doprowadzenie obiektu budowlanego - budynku mieszkalno - usługowego, usytuowanego na granicy działki nr 238, położonej przy ul. R. [...] w K., sąsiadującej od strony wschodniej z działką nr 239 (ul. R. [...]) i od strony południowej z działką nr [...] (droga gminna) - do stanu poprzedniego poprzez zamurowanie sześciu otworów okiennych (3 na parterze i 3 na piętrze) w ścianie szczytowej od strony wschodniej budynku.

W wyniku przeprowadzonych oględzin przedmiotowej nieruchomości oraz na podstawie dokumentacji zebranej w sprawie organ pierwszej instancji ustalił, że obiekt należący do państwa H. i J. B. jest budynkiem usługowo – mieszkalnym usytuowanym w całości na działce nr 238 i stykającym się ścianą wschodnią z granicą działki nr 239, a ścianą południową z działką drogową oznaczoną nr [...].

Z oświadczeń świadków wynikało, że przedmiotowy budynek został wybudowany w latach międzywojennych ubiegłego stulecia.

Organ ustalił także, że działka nr 239 została nadana przez urząd państwowy pierwszym powojennym właścicielom – E. i F. S. w latach 1947-1948. Na działce tej w chwili nadania znajdował się murowany budynek stajni o wysokości zabudowy do 4 m, usytuowany przy wschodniej ścianie budynku położonego na działce nr 238. W ocenie organu granica między obiema działkami istniała już w latach 1947 – 48.

Z dalszych ustaleń organu wynikało, iż w 1970 roku budynek stajni na działce nr 239 został rozebrany, zaś dzierżawiony od ówczesnego właściciela działki nr 238 (A) budynek usługowo - mieszkalny został w latach 1989-1990 dostosowany przez dzierżawcę (firma "B") do potrzeb działalności produkcyjnej związanej z przetwórstwem ryb.

W ocenie organu to właśnie w tym czasie powstały w ścianie szczytowej budynku, zwróconej w kierunku wschodnim okna na obu kondygnacjach. Oba budynki: obecny mieszkalno - usługowy i budynek stajni stykały się ścianami wzdłuż granicy obu działek nr 238 (dawniej nr [...]) i nr 239 (dawniej nr [...]), co wykluczało, w opinii organu, wcześniejsze istnienie okien, a zwłaszcza ich istnienie od chwili wybudowania budynku.

Okna w ścianie szczytowej budynku, usytuowanej na granicy z działką nr 239 zostały wykonane, zdaniem organu, bez decyzji o pozwoleniu na budowę około 15 lat przed nabyciem całej zabudowanej działki nr 238, od A w E. przez państwo H. i J. B.,co nastąpiło w dniu 19 maja 2000 r.

W związku z tym, iż przedmiotowe roboty budowlane wykonane zostały w latach 1989-1990, organ za zasadne uznał zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane (Dz. U. nr 38, poz. 229 ze zm.) oraz przepisu § 44 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 20 lutego 1975 r. w sprawie nadzoru urbanistyczno - budowlanego.

Organ wyjaśnił, iż z powyższych przepisów, a także planu zagospodarowania przedmiotowego terenu nie wynika, aby można było usytuować otwory okienne w ścianie usytuowanej na granicy działek.

Mając powyższe na uwadze organ wskazał, iż wykonanie takich robót budowlanych jest przypadkiem innym niż określone w art. 48 ust. 1 lub art. 49b ust. 1 ustawy - Prawo budowlane, a w związku z tym, że roboty budowlane zostały już wykonane (zakończone) w sposób, o którym mowa w art. 50 ust. 1 pkt 1 - bez wymaganego pozwolenia, należy odpowiednio zastosować przepisy art. 51 ust. 1 pkt 1, z których wynika, że właściwy organ nakazuje zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego.

Odnosząc się do zgłoszonych w trakcie postępowania zarzutów J. i H. B. organ wyjaśnił, iż okoliczność, że obecni właściciele nie wykonali przedmiotowych otworów okiennych nie zwalnia ich z obowiązku doprowadzenia istniejącej samowoli do stanu zgodnego z prawem, bowiem przeniesienie na nich praw do budynku spowodowało przejęcie wszelakich praw i obowiązków związanych z nieruchomością.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyły dwie strony postępowania: J. i H. B. oraz M. B.

J. i H. B. w uzasadnieniu swojego odwołania wskazali, że wybudowanie okien w przedmiotowym budynku na ścianie znajdującej się przy granicy działek przez firmę "B" oraz także zajęcie części działki państwa S. na znajdujący się na niej do niedawna budynek gospodarczy należący do tej firmy mogło mieć miejsce tylko za pisemną zgodą państwa S. O takiej zgodzie wspominał spadkobierca państwa S.

W ocenie J. i H. B. tak duża przebudowa obiektu, jak wstawienie kilku okien nie mogła odbyć się bez wiedzy i zgody właściwego organu. Do tego, w ich ocenie ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego nie określają, gdzie w danym budynku mogą znajdować się okna czy też drzwi.

Ponadto odwołujący się odnosząc się do przeprowadzonego postępowania administracyjnego podnieśli, że organ pierwszej instancji nie podjął inicjatywy odszukania dokumentacji znajdującej się w archiwum Urzędu Rejonowego, ani nie przesłuchał architektów inż. T. H., N. oraz R. K. w kwestii wyjaśnienia wątpliwości powstałych w toku postępowania.

W dalszej części pisma pokreślono, iż stajnia nie stykała się z budynkiem na działce nr 238, bowiem między nimi istniała przestrzeń, poza tym budynek gospodarczy nie miał 4 metrów wysokości i określić go można raczej było mianem szopy, co mogą poświadczyć osoby mieszkające w K.

Odwołanie wniósł także M. B. żądając uchylenia zaskarżonej decyzji.

Swoje żądanie uzasadnił tym, iż organ wydając nakaz zlikwidowania sześciu okien w budynku A, pominął pozostałe 4 okna w budynku B. W jego ocenie wszystkie dziesięć okien powstało bez pozwolenia na budowę, są one do tego usytuowane niezgodnie z przepisami prawa budowlanego i w istotny sposób ograniczają swobodne korzystanie przez niego z działki nr 239.

Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia 3 marca 2006 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 7 ustawy - Prawo budowlane, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka zastosowania przepisu art. 51 ust. 1 pkt 1 ustawy – Prawo budowlane stanowiącego, iż właściwy organ w drodze decyzji może nakazać doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego, bowiem, jak to ustalono w niniejszej sprawie, nie było możliwym uzyskanie pozwolenia na budowę umożliwiającego umiejscowienie otworów okiennych w ścianie usytuowanej w odległości mniejszej niż 4 m od granicy działki.

Takie umiejscowienie okien naruszało bowiem przepis § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki (Dz.U. nr 17, poz. 62) obowiązującego w czasie powstania spornych otworów okiennych.

Organ drugiej instancji mając na względzie powyższe rozważania uznał za właściwe zastosowanie trybu z art. 51 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo budowlane wyjaśniając, iż norma techniczna wprowadzająca wymóg sytuowania budynków zwróconych ścianą z otworami okiennymi w stronę granicy z sąsiednią działką budowlaną w odległości, co najmniej 4 m od tej granicy jest nienaruszalna.

Odnosząc się do zarzutów J. i H. B. wskazano, iż ewentualna pisemna zgoda poprzednich właścicieli sąsiedniej nieruchomości na wykonanie otworów okiennych nie mogła mieć w tej sytuacji znaczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 8 listopada 2006 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 237/06, uchylił decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 3 marca 2006 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 6 grudnia

2005 r., nr [...].

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd zważył, że zgodnie z treścią przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Sąd podkreślił, że zgodnie z treścią art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Obowiązek zebrania całego materiału dowodowego w postępowaniu administracyjnym oznacza, że organ administracji publicznej winien z własnej inicjatywy gromadzić w aktach dowody, które jego zdaniem będą konieczne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, winien uwzględnić także dowody wskazane lub dostarczone przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy. Pominięcie w uzasadnieniu decyzji oceny okoliczności faktycznych mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy stwarza przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd podniósł, że organ drugiej instancji nie ustosunkował się do zarzutów odwołujących się H. i J. B. dotyczących błędów w ustaleniach faktycznych dokonanych przez organ pierwszej instancji, miedzy innymi zarzutu niewłaściwego ustalenia wysokości i posadowienia szopy (stajni) na gruncie należącym aktualnie do M. B. Zdaniem Sądu ustalenie wysokości tego obiektu i jego posadowienia miało w niniejszym postępowaniu zasadnicze znaczenie, ponieważ z jej istnienia organ pierwszej instancji wywiódł, iż niemożliwym było istnienie na spornej ścianie otworów okiennych przed datą wyburzenia szopy.

Sąd wskazał, że odwołujący się zarzucili w treści odwołania, że szopa ta była niższa niż 4 m., ponadto posadowiona była w pewnej odległości od granicy działek. Na potwierdzenie powyższej okoliczności skarżący zaproponowali dowód z przesłuchania okolicznych mieszkańców. W ocenie Sądu organ drugiej instancji nie ustosunkował się do tego zarzutu, tymczasem ze zdjęcia archiwalnego dołączonego przez skarżących do skargi jednoznacznie wynikało, że szopa była znacznie niższa od całego budynku, sięgała na wysokość parteru, natomiast równolegle z szopą istniały dwa otwory okienne na wysokości poddasza, co w oczywisty sposób przeczy ustaleniom stanu faktycznego dokonanym przez organ pierwszej instancji.

Sąd stwierdził także, że ustalając w niniejszej sprawie stan faktyczny organy obu instancji nie odniosły się w żaden sposób do oczywistej sprzeczności wynikającej z odmiennych zeznań spadkobiercy poprzednich właścicieli działki należącej aktualnie do M. B. – J. S. złożonych w trakcie postępowania administracyjnego. J. S., uczestniczący w wizji lokalnej w dniu 4 lutego 2005 r. jednoznacznie oświadczył, że "trzy okna na piętrze istniały od początku istnienia budynku (przed II wojną światową)" , natomiast z pisemnego oświadczenia J. S. złożonego w dniu 26 maja 2005 r. wynika, że do ściany spornego budynku przylegała stajnia o wysokości 4-5 m, a na żadne okna nikt nie wyrażał zgody.

Jak zważył Sąd, w przypadku sprzecznych zeznań, organ ma nie tylko prawo ale i obowiązek doprowadzić do ponownego przesłuchania tak istotnego jak J. S. świadka w celu wyjaśnienia zaistniałych rozbieżności. Organ tego nie uczynił, nie zwróciła także uwagi organu wskazana przez świadka wysokość stajni, przewyższająca wysokość sąsiedniego budynku, bowiem bez żadnej weryfikacji wysokość ta (4 m) znalazła się w ustaleniach stanu faktycznego przyjętych przez organ pierwszej instancji.

W ocenie Sądu, ustalając stan faktyczny, organ zaniechał także przeprowadzenia dowodów odnośnie inwestycji prowadzonych w spornym budynku przez A, która dokonała ponad wszelką wątpliwość adaptacji istniejącego budynku sieciarni na piekarnię, oraz firmę "B", która adaptowała z kolei piekarnię na zakład przetwórstwa rybnego. Biorąc pod uwagę duży zakres obu adaptacji związanych ze zmianą przeznaczenia obiektu trudno, zdaniem Sądu, przyjąć, że obie adaptacje były samowolą budowlana, tak jak przyjmują to organy. Na uwagę, zdaniem Sądu, zasługiwała zwłaszcza adaptacja budynku sieciarni na piekarnie, bowiem prawdopodobnie w tym czasie zostały wykonane od strony północno - zachodniej dodatkowe otwory okienne, będące przedmiotem niniejszego postępowania. O powyższym świadczą zarówno zeznania świadka E. M. jak też znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja wyceny budynku piekarni wraz ze zdjęciem obiektu.

Zdaniem Sądu wątpliwości budziło jednoznaczne ustalenie przez organ pierwszej instancji, że wszystkie otwory okienne powstały w latach 1989-1990. Ustaleniu temu przeczyły bowiem liczne dowody znajdujące się w aktach, a nie dostrzeżone przez ten organ. Po pierwsze było to oświadczenie J. S., złożone na wizji lokalnej, poparte dodatkowo zdjęciem archiwalnym dołączonym do skargi. Po drugie, z oświadczenia A w E. wynikało jednoznacznie, że obiekt ten spółdzielnia przejęła w 1962 r. rozbudowała i zaadoptowała na piekarnię, jednakże dokumenty dotyczące rozbudowy uległy zniszczeniu wskutek pożaru. Z pisma tego nie wynika, kiedy dokładnie tej adaptacji dokonano. Natomiast w aktach sprawy znajduje się oświadczenie E. M., pracownika A, która zamieszkiwała w przedmiotowym budynku, że okna na parterze istnieją od 1973 r. Z oświadczeń państwa S. wynikało natomiast, że przylegająca do ściany spornego budynku szopa została rozebrana w latach siedemdziesiątych.

W ocenia Sądu, z powyższych dowodów wynika jednoznacznie, że ustalenia dotyczące daty wykonania otworów okiennych były bardzo dowolne i nie poprzedzone analizą zawartych w aktach dowodów.

Jak zważył Sąd, obowiązek zebrania całego materiału dowodowego w postępowaniu administracyjnym oznacza, że organ administracji publicznej winien z własnej inicjatywy gromadzić w aktach dowody, które jego zdaniem będą konieczne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.

Zdaniem Sądu, organ nie wykazał najmniejszej nawet inicjatywy w celu zgromadzenia dowodów niezbędnych do rzetelnego ustalenia stanu faktycznego i właściwego rozstrzygnięcia sprawy. Sąd wskazał ponadto, że w aktach sprawy znajduje się pismo Starostwa Powiatowego z dnia 6 lipca 2005 r. skierowane bezpośrednio do M. B., z którego wynikało, że od 1980 r. nie było wydawane żadne pozwolenie na budowę (rozbudowę, remont) dla działki nr 238 przy ul. R. w K. Ustalenia archiwum Starostwa stały się podstawą przyjęcia przez organ pierwszej instancji, że otwory okienne zostały wybudowane bez pozwolenia na budowę. Jednakże organ pierwszej instancji pominął okoliczność, że okna mogły zostać wybudowane przed 1980 r., natomiast w tym przypadku rejestr pozwoleń na budowę wydanych przed reformą administracyjną kraju może znajdować się we właściwym miejscowo Starostwie Powiatowym. Powyższa okoliczność potwierdzona była treścią pisma Naczelnika Wydziału Architektury i Budownictwa Starostwa Powiatowego z dnia 23 marca 2006 r., skierowanego do skarżącej H. B. i dołączonego do akt sądowo-administracyjnych w dniu 12 maja 2006 r., z którego treści wynikało, że decyzja nr [...] z dnia 7 marca1991 r. dotycząca zakładu przetwórni ryb w K. wydana przez Kierownika Urzędu Rejonowego dla B przekazana została wraz z aktami sprawy do Starostwa Powiatowego w dniu 31 grudnia 1998 r. Jest to decyzja, której numer przywołany został przez skarżącą w treści odwołania.

Sąd uznał, że skoro obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie nie jest bierne czekanie na dowody dostarczone przez strony, ale intensywne działanie w celu pozyskania tych dowodów, tym samym w tym przypadku obowiązek pozyskania brakujących dowodów spoczywał na organie prowadzącym postępowanie administracyjne. W przedmiotowej sprawie stanowiąca dowód w sprawie legalności wybudowania otworów okiennych decyzja o pozwoleniu na budowę nr [...] z dnia 7 marca 1991 r. znajduje się we właściwym organie i z łatwością może być uzyskana.

Wątpliwości Sądu budziło również ustalenie organu pierwszej instancji dotyczące sprzeczności wykonania otworów okiennych z aktualnymi planami zagospodarowania terenu w sytuacji, gdy organ nie przywoływał zapisów dawnych ani aktualnych planów zagospodarowania, poprzestając na gołosłownym stwierdzeniu..

Sąd przyjął, że zaskarżona decyzja została wydana bez przeprowadzenia właściwego postępowania dowodowego, co stanowiło naruszenie przytoczonych wyżej przepisów. Uchybienie to mające wpływ na wynik sprawy uzasadniało uchylenie zaskarżonych decyzji organów obydwu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

We wskazaniach co do dalszego postępowania Sąd stwierdził, że organ pierwszej instancji w pierwszej kolejności powinien z własnej inicjatywy uzupełnić postępowanie dowodowe o dokumenty archiwalne dotyczące przedmiotowego budynku w postaci zdjęć, opracowań, monografii dotyczących przedwojennego wyglądu ściany szczytowej od strony wschodniej, a także jednoznacznie ustalić czy działki nr 238 i 239 stanowiły przed wojną jedną całość. Ponadto organ winien przeprowadzić dowód z pozwoleń na budowę wydanych po wojnie, w tym w szczególności z decyzji nr [...] z dnia 7 marca 1991 r. W przypadku niemożności przeprowadzenia dowodu z pozwolenia na budowę wydanego firmie "A", które uległo spaleniu wskutek pożaru organ powinien w zastępstwie na okoliczność daty wydania i treści tego pozwolenia przeprowadzić dowody z zeznań świadków: pracowników "A", projektantów i wykonawców robót. Powinien także w sposób zgodny z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego przesłuchać spadkobierców państwa S. na okoliczność daty wykonywania otworów okiennych na sąsiednim obiekcie. Zdaniem Sądu wyjaśnienia wymagała także treść planów zagospodarowania, na które powołał się organ pierwszej instancji w uzasadnieniu swojej decyzji. W ocenie Sądu, dopiero po starannym zebraniu całego materiału dowodowego i wnikliwej jego ocenie, organy będą w stanie dokonać właściwych ustaleń faktycznych mogących stać się podstawą oceny legalności istniejących w budynku mieszkalno – usługowym na działce nr 238 otworów okiennych.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia 26 lutego 2008 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 7 ustawy – Prawo budowlane oraz art. 104 k.p.a. nakazał H. i J. B. doprowadzenie obiektu budowlanego – budynku mieszkalno-usługowego, usytuowanego (od strony wschodniej) na granicy działki nr 238, położonej przy ul. R. [...] w K., sąsiadującej od strony wschodniej z działką nr 239 (ul. R. [...]) i od strony południowej z działką nr [...] (droga gminna - do stanu poprzedniego poprzez zamurowanie sześciu otworów okiennych (3 na parterze i 3 na piętrze) w ścianie szczytowej od strony wschodniej budynku.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji stwierdził, że przedmiotowy budynek usługowo-mieszkalny usytuowany na działce nr 238 został wybudowany w latach międzywojennych ubiegłego stulecia. Granica między obiema działkami – nr 238 i nr 239 – istniała już w latach 1947-48, kiedy to nieruchomość dzisiaj oznaczona jako działka nr 239, została nadana przez urząd państwowy pierwszym powojennym użytkownikom fizycznym – E. i F. S. Na działce tej w chwili nadania znajdował się murowany budynek stajni o wysokości zabudowy do 4 metrów, usytuowany przy wschodniej ścianie przedmiotowego budynku usytuowanego na działce nr 238. W 1970 roku budynek stajni na działce nr 239 został rozebrany, zaś przedmiotowy budynek usługowo-mieszkalny został dostosowany przez nowego użytkownika dla potrzeb działalności produkcyjnej związanej z przetwórstwem ryb i w tym czasie powstały w ścianie szczytowej budynku, znajdującej się na granicy z działką nr 239, zwróconej w kierunku wschodnim, okna na dolnej kondygnacji. Okna zostały wykonane bez decyzji o pozwoleniu na budowę przez ówczesnych użytkowników nieruchomości, około 15 lat przed nabyciem całej zabudowanej działki nr 238 w dniu 19 maja 2000 r. od A w E. przez H. i J. B. W okresie budowy okien na parterze w ścianie przedmiotowego budynku obowiązywały przepisy ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane i do warunków zawartych w tej ustawie należy odnieść legalność wykonania robót polegających na wykonaniu otworów okiennych. Organ podniósł, że § 44 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 20 lutego 1975 r. w sprawie nadzoru urbanistyczno-budowlanego, stanowiącego uszczegółowienie tej ustawy, jednoznacznie określa, że pozwolenia na budowę wymaga, między innymi wykonanie robót budowlanych w istniejącym budynku, obejmującym wymianę fundamentów, słupów lub ścian nośnych na rozwiązania o innych właściwościach technicznych albo zabezpieczenie budynku przed wpływem eksploatacji górniczej. Nie jest z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę wyłączone wykonywanie otworów okiennych wymagające zastosowania rozwiązań konstrukcyjnych nadproży. Wybudowanie okien w ścianie usytuowanej na granicy działek budowlanych przeczy warunkom technicznym i nie zostało dopuszczone przez klauzulę wynikającą z decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Ponieważ nie istnieje w jakimkolwiek planie zagospodarowania przestrzennego, w obszarze istnienia przedmiotowych działek, zapis, że okna można sytuować w ścianie na granicy działek, wykonanie takich robót budowlanych jak wykonanie otworów okiennych w ścianach obejmuje przypadki inne niż określone w art. 48 ust. 1 lub art. 49b ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, w związku z tym, że roboty budowlane zostały już wykonane w sposób, o którym mowa w art. 50 ust. 1 pkt 1 tejże ustawy, to jest bez wymaganego pozwolenia na budowę, należy zastosować przepisy art. 51 ust. 1 pkt 1 tejże ustawy. Ponieważ oba rzędy okien zostały wykonane bez pozwolenia na budowę oraz niezgodnie z warunkami technicznymi obowiązującym w okresie budowy, to jedynym sposobem doprowadzenia powstałej sytuacji do stanu zgodnego z prawem jest wydanie nakazu rozbiórki wobec części obiektu wykonanego w warunkach samowoli, jakim są okna w ścianie wschodniej budynku, poprzez nałożenie obowiązku ich zamurowania.

W ocenie organu dodatkowym dowodem na nielegalne wykonanie otworów okiennych na piętrze jest zakres decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 26 marca 1963 r. o pozwoleniu na przebudowę i rozbudowę budynku dawnej sieciarni na piekarnię. Na parterze jak również na piętrze nie przewidziano jakiegokolwiek otworu okiennego w ścianie wschodniej budynku po rozbudowie. W widoku elewacji od strony południowo-wschodniej, w ścianie dziś usytuowanej wzdłuż granicy z działką nr 239, nie ma uwidocznionego żadnego okna. Nie można więc przyjąć, że ww. decyzja z dnia 26 marca 1963 r. sankcjonowała stan ściany z otworami po przebudowie. Organ wskazał, że graficzny załącznik do projektu budowlanego nie uwzględniał takich otworów, a odzwierciedlał również stan przed przebudową, dlatego uznał, że okna na piętrze budynku, uwidocznione na fotografii dostarczonej przez H. B., przedstawiają stan obiektu po przebudowie i rozbudowie od strony zachodniej dawnej sieciarni na piekarnię. O tym, czy otwory okienne powstały w trakcie robót budowlanych w warunkach odstąpienia od projektu budowlanego, czy wybudowane zostały po zrealizowaniu pozwolenia z dnia 26 marca 1963 r., dokładnie nie wiadomo i nie ma istotnego znaczenia dla sprawy, bowiem wykonane zostało bezprawnie. Nie zmienia to uznania, że ich nielegalność nie może być usankcjonowana prawnie, bowiem ww. pozwolenie nie zawierało takiego rozwiązania.

Zdaniem organu pozostałe otwory okienny na parterze, nawet jeśli wykonali je kolejni użytkownicy w późniejszym czasie nie mogą uzyskać prawnego umocowanie. Powiązanie ich z pozwoleniem na przebudowę istniejącej jeszcze piekarni na przetwórnię ryb, wyrażonym w decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia 7 marca 1991 r., nie może znaleźć oparcia, bowiem rozbudowa dotyczyła części dobudowanej do istniejącego wówczas budynku od strony północnej, także wzdłuż granicy z działką nr 239. O ile nie zachował się żaden z załączników graficznych do tego pozwolenia i żadne z organów administracji publicznej, do którego zwracał się organ, nie posiadał tej dokumentacji, to wyklucza się znalezienie w zakresie tej decyzji pozwolenia na istnienie okien, a przynajmniej tych już wybudowanych na piętrze. Nawet gdyby ujawniona została dokumentacja związana z decyzją z dnia 7 marca 1991 r., która przewidywałaby wykonanie okien na parterze głównego budynku, w jego ścianie wschodniej, usytuowanej na granicy z działką nr 239, co byłoby niezgodne z przepisami techniczno-budowlanymi, zostałaby objęta procedurą stwierdzenia nieważności z powodu rażącego naruszenia prawa. Jest to więc, w ocenie organu nierealne, aby okna w ścianie wschodniej przedmiotowego budynku były choć teoretycznie legalne i zostały uwzględnione w pozwoleniu, bowiem nowy użytkownik – firma "B", potrzebował dokonać rozbudowy w zakresie ulokowania chłodni i magazynów, co pomogła zrealizować rozbudowa od strony północnej dotychczas istniejącego budynku. Fakt, że okien w całej ścianie stykającej się z działką nr 239, mogli nie wykonać H. i J. B., nie zwalnia ich z odpowiedzialności za nielegalne powstanie otworów okiennych w przeszłości. Nabycie w dniu 19 maja 2000 r. nieruchomości zabudowanej oznaczonej jako działka nr 238, bez adnotacji o obciążeniach i ciężarach wobec osób trzecich oraz bez dochodzenia stanu prawnego przejmowanej nieruchomości nie zwalnia ich z odpowiedzialności i skutków wynikłych z postępowań administracyjnych wszczętych po tym czasie, a dotyczących legalności wykonania określonych robót budowlanych w tym obiekcie. Akt notarialny poza stwierdzeniem przeniesienia praw nie może legalizować bezprawia, zaś przeniesienie praw powoduje, że odpowiedzialność za skutki prawne, powstałe po nabyciu ponosi nabywca, co sankcjonuje art. 44 Kodeksu cywilnego, który stanowi, że mieniem jest własność i inne prawa majątkowe.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. B. zarzucił zaskarżonej decyzji wydanie w oparciu o błędną podstawę prawną, albowiem art. 51 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane nie podaje terminu wykonania robót wymienionych w decyzji.

Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia 15 kwietnia 2008 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 7 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że ponowne rozpatrzenie sprawy potwierdziło, że występuje w niej przesłanka określona w art. 50 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, to jest wykonanie robót budowlanych bez wymaganego pozwolenia na budowę. Uzupełniające postępowanie dowodowe organu pierwszej instancji wyeliminowało wątpliwości co do ewentualności legalnego wykonania sześciu otworów okiennych w ścianie szczytowej przedmiotowego budynku. Ustalono w sposób wyczerpujący, że otwory te zostały wykonane, bez pozwolenia na budowę, przez poprzednich dysponentów obiektu.

Organ odwoławczy podniósł, że doprowadzenie do zalegalizowania stanu istniejącego nie jest możliwe, gdyż umiejscowienie otworów okiennych w ścianie usytuowanej w odległości mniejszej niż 4 metry od granicy działki naruszyło § 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki stanowiącego, że odległość ta musi wynosić co najmniej 4 metry.

W rozpatrywanym przypadku stan faktyczny uprawnia do wydania na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane nakazu zamurowania otworów okiennych w celu doprowadzenia przedmiotowego budynku mieszkalno-usługowego do stanu zgodnego z obowiązującymi przepisami techniczno-budowlanymi. Przepis ten nie wprowadza terminu wykonania nakazu, co oznacza, że podlega wykonaniu z chwilą, gdy decyzja stanie się ostateczna.

Skargę na powyższą decyzję wnieśli H. i J. B., żądając jej uchylenia. Podnieśli, że organy obu instancji nie zastosowały się do wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 listopada 2006 r. Stwierdzili, że modernizacje przedmiotowego budynku w okresie powojennym były wykonane po uzyskaniu wymaganych pozwoleń.

W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wniósł o jej oddalenie ponawiając argumentację faktyczną i prawną zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Ocenie Sądu podlegają zatem akty administracyjne (w niniejszej sprawie decyzje organów nadzoru budowlanego) zarówno z uwagi na ich zgodność z obowiązującym prawem materialnym, jak i prawem formalnym. Kontrola sądów administracyjnych ograniczona jest zatem tylko i wyłącznie do badania, czy organy administracji publicznej w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa powszechnie obowiązującego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt administracyjnych sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonej decyzji podnieść należy, że w toku rozpoznania sprawy organ odwoławczy nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania w stopniu mającym bądź mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie Sąd jest ponadto, związany prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II SA/Gd 237/06. Tego typu związanie wynika z brzmienia przepisu art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), iż ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji.

Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w uzasadnieniu wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie administracji publicznej i na sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku pierwotnego w drodze kasacji (por. np. wyrok NSA, Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu z dnia 16 października 1997 r., sygn. akt I SA/Po 263/97, Lex Polonica nr 341405).

Stosownie do wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 listopada 2006 r. organ pierwszej instancji przeprowadził dodatkowe postępowanie dowodowe, w wyniku którego dokonał ustaleń faktycznych dotyczących wyglądu przedmiotowego budynku oraz rozgraniczenia działek nr 238 i 239. Ponadto zgodnie z ww. wytycznymi przeprowadził dowody z przesłuchania wskazanych przez Sąd świadków, a także z treści decyzji z dnia 7 marca 1991 r. o pozwoleniu na przebudowę. W uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji znalazły się również ustalenia w zakresie treści obowiązujących na przedmiotowym terenie planów zagospodarowania przestrzennego. Zgromadzony w ten sposób materiał dowodowy został przez organy obu instancji prawidłowo oceniony zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Ocena ta oparta została na wnikliwej analizie stanu faktycznego oraz zasadach logicznego rozumowania.

Ustalenia faktyczne poczynione przez organy, wbrew twierdzeniom skargi, które stanowiły wyłącznie polemikę z prawidłowo ustalonym stanem faktycznym, pozwalają przyjąć, że objęte postępowaniem administracyjnym otwory okienne zostały wykonane w warunkach samowoli budowlanej pod rządami ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane. Sprawa została wszczęta pismem M. B. z dnia 14 grudnia 2004 r., a zatem pod rządami ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, w związku z czym do skutków samowoli budowlanej polegającej na wykonaniu przedmiotowych otworów okiennych, zastosowanie znajdują przepisy art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 7 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, której dotyczy art. 51 ust. 7 tejże ustawy, który nakazuje odpowiednie stosowanie ustępu 1 pkt 1 i 2 oraz ustępu 3 tego przepisu. Oznacza to, że na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 może zostać nakazane doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego albo na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 może zostać nałożony obowiązek wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonanych robót do stanu zgodnego z prawem, przy czym - jak podkreślił Sąd - utrwalony jest pogląd, iż nie można nakazać rozbiórki lub doprowadzenia obiektu do stanu poprzedniego, jeżeli możliwe jest doprowadzenie wykonanych robót do stanu zgodnego z prawem. Skoro wykonane roboty budowlane uchybiały przepisom techniczno-budowlanym obowiązującym w dacie ich wykonania oraz zostały wykonane bez wymaganego pozwolenia na budowę to organ pierwszej instancji słusznie zastosował art. 51 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane nakazując skarżącym doprowadzenie przedmiotowego obiektu budowlanego do stanu poprzedniego poprzez zamurowanie rozpatrywanych otworów okiennych.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.