Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1143/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 235
journal: Dz.U. 2018 poz 917
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
article: Art. 7, 77  par. 1 , 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 1143/18 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 lutego 2019 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Halina Jakubiec, Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki (spr.), WSA Barbara Pasternak, Protokolant: Tomasz Famulski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2019 r., przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków-Śródmieście Wschód Tomasza Waszczuka, sprawy ze skargi J. Ś. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 7 września 2018 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej skargę oddala.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez J. Ś. (dalej skarżąca) decyzją z dnia 7 września 2018 r, nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) w zw. z art. 5 pkt. 4a i art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1261 ze zm.) oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t. jedn., Dz. U. z 2013 r. poz. 1367, zwanym dalej rozporządzeniem w sprawie chorób zawodowych), Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2018 r., nr [...], znak: [...], o braku podstaw do rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej pod postacią przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat, wymienionej w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych, określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt. 3-6 i § 11 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 917).

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] 2018 r., nr [...], znak: [...] ustalił stan faktyczny sprawy wskazujący, że skarżąca była zatrudniona na stanowisku nauczyciela w okresie od 16 sierpnia 1961 r. do dnia 18 października 1970 r. w Szkole Podstawowej [...] w W, na stanowisku nauczyciel matematyki, od dnia 18 października 1970 r. do dnia 31 sierpnia 2000 r. w Zespole Szkół [...] Nr [...] w K (zakład zlikwidowany), na stanowisku nauczyciel matematyki, z-ca dyrektora, od dnia 1 września 2000 r. do dnia 30 czerwca 2015 r. w Prywatnym Liceum Ogólnokształcącym [...] w K, na stanowisku nauczyciel matematyki.

Na podstawie oceny narażenia zawodowego ustalono, że skarżąca pracowała w narażeniu na nadmierny wysiłek głosowy w całym okresie zatrudnienia, tj. od 1961 r. do 2015 r.

Skarżąca została poddana badaniom w Ośrodku Medycyny Pracy, który w dniu 4 października 2016 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. W uzasadnieniu orzeczenia podano, że w ramach postępowania diagnostyczno-orzeczniczego przeprowadzono badanie ogólnolekarskie, diagnostykę laryngologiczno-foniatryczną. Zgodnie z wykazem chorób zawodowych do przewlekłych chorób narządu głosu spowodowanych nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat, zalicza się: guzki głosowe twarde, wtórne zmiany przerostowe fałdów głosowych oraz niedowład mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią. U skarżącej w badaniu laryngologiczno -foniatrycznym i videostroboskopowym w obrębie narządu głosu w dniu 22 czerwca 2016 r. stwierdzono: drgania fałdów głosowych dość regularne, amplituda drgań zmniejszona, zwarcie fonacyjne dość dobre; w laryngostroboskopii lupowej fałdy głosowe blade, gładkie, symetrycznie ruchome, głos nieco matowy, średnie położenie głosu 200 Hz. W badaniu stwierdzono przewlekły prosty stan zapalny błony śluzowej krtani. W badaniu laryngologiczno-foniatrycznym i videostroboskopowym w obrębie narządu głosu w dniu 1 września 2016 r. stwierdzono: drgania fałdów głosowych dość regularne, amplituda drgań zmniejszona po prawej, zwarcie fonacyjne dość dobre; w laryngostroboskopii lupowej fałdy głosowe matowe, nieco pogrubiałe, zwłaszcza prawy, symetrycznie ruchome, głos nieco matowy, średnie położenie głosu 180 Hz. W badaniu stwierdzono przewlekły prosty stan zapalny błony śluzowej krtani. Badania zostały zobiektywizowane poprzez zapis w postaci komputerowego pliku graficznego, stanowiącego dowód, który można w każdym momencie ponownie zaprezentować. Zatem w badaniach videostroboskopowych nie ujawniono obecności zmian w obrębie strun głosowych, wymienionych w punkcie 15 wykazu chorób zawodowych, zaś zmiany w zakresie błony śluzowej krtani (przewlekły prosty stan zapalny) nie są wymienione jako schorzenie zawodowe dla pracowników narażonych na nadmierny wysiłek głosowy. Oprócz spoczynkowych badań videostroboskopowch, wykonano również próbę zmęczeniową głosu polegającą na głośnym czytaniu przez okres 30 minut tekstu pisanego, w warunkach hałasu - szumu dousznego o natężeniu do 80 dB dozowanego przez słuchawki audiometryczne. U skarżącej próba wypadła ujemnie, to znaczy nie nastąpiło pogorszenie głosu, a w badaniu stroboskopowym wykonanym po jej zakończeniu nie stwierdzono pogorszenia wyniku w porównaniu z badaniem stroboskopowym wykonanym przed próbą. Brak było zatem w opinii jednostki orzeczniczej podstaw do rozpoznania choroby zawodowej.

Wskutek odwołania się przez skarżącą od ww. orzeczenia, ponowne badanie przeprowadził Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego, który wydał w dniu 17 kwietnia 2018 r. orzeczenie lekarskie nr [...] również o braku podstaw do rozpoznania u skarżącej przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat (poz. 15 wykazu).

W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że skarżąca przebywała w Instytucie dwukrotnie. Podczas obserwacji klinicznej na przełomie maja i czerwca 2017 r. w badaniu lupenfaryngoskopowym po obciążeniu wysiłkiem głosowym stwierdzono w obrębie narządu głosu zaczerwienioną i podsychającą błonę śluzową przedsionka krtani, fałdy głosowe gładkie z poszerzonymi naczyniami, dobrze napięte, ruchome symetrycznie, a zwarcie fonacyjne niepełne wzdłuż głośni. W laryngoskopii lupowej bez obciążenia wysiłkiem głosowym obserwowano okresowe zwarcie fałdów przedsionkowych podczas fonacji. W badaniu laryngostroboskopowym drgania fałdów głosowych były jednakowe i jednoczasowe, amplituda drgań zmniejszona, przesunięcie brzeżne zachowane, a zwarcie fonacyjne niepełne – obserwowano szczelinowaty brak zwarcia na całej długości.

Skarżąca została skierowana do dalszego leczenia laryngologicznego i foniatrycznego w miejscu zamieszkania z zaleceniem wykonania kontrolnych badań za pół roku. Podczas konsultacji w dniu 11 kwietnia 2018 r. w badaniu lupenfaryngoskopowym po obciążeniu wysiłkiem głosowym stwierdzono w obrębie narządu głosu zaczerwienioną i podsychającą błonę śluzową przedsionka krtani, fałdy głosowe z poszerzoną siecią naczyń, gładkie, dobrze napięte, ruchome symetrycznie, zwarcie fonacyjne jest niepełne wzdłuż głośni. W badaniu laryngostroboskopowym drgania fałdów głosowych są jednakowe i jednoczasowe, amplituda drgań zmniejszona, przesunięcie brzeżne zachowane, a zwarcie fonacyjne niepełne, utrzymuje się szczelinowaty brak zwarcia wzdłuż całej głośni.

Instytut wskazał, że stwierdzane u skarżącej zmiany patologiczne o charakterze przewlekłego prostego podsychającego stanu zapalnego błony śluzowej krtani i czynnościowych zaburzeń emisji głosu o typie dysfonii hipofunkcjonalnej nie figurują w wykazie chorób zawodowych i nie mają cech klinicznych organicznej patologii zawodowej powodowanej przez nadmierny wysiłek głosowy. Nie stwierdzono u badanej: guzków głosowych twardych, wtórnych zmian przerostowych fałdów głosowych ani niedowładu mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią (wymienionych w póz. 15 wykazu chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych.

Wobec powyższego, przy uwzględnieniu danych o narażeniu zawodowym skarżącej na wysiłek głosowy, jednostka orzecznicza nie znalazła podstaw do rozpoznania przewlekłej choroby zawodowej narządu głosu.

Organ I instancji wydał zatem decyzję o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącej przedmiotowej choroby zawodowej.

Skarżąca, odwołując się od powyższej decyzji, uznała decyzję organu I instancji za krzywdzącą, gdyż w jej ocenie wieloletnia praca (54 lata) w potencjalnie trudnych i szkodliwych dla zdrowia warunkach oraz nadmiernego wysiłku głosowego przyczyniła się do powstania choroby zawodowej. Odwołała się w tym zakresie do opinii lekarzy specjalistów, między innymi do zaświadczenia specjalisty otolaryngologa R. D. z 2006 r. czy z 2010 r., w których wskazano, że u skarżącej w procesie chorobowym stwierdzono brak zwarcia fonacyjnego: i "niedowład przywodzących i napinających fałd głosowych związanych z nadużyciem zawodowym głosu" oraz "objawy niedomykalności głośni wskutek niedowładu mięśni napinających i przywodzących".

Opisaną na wstępie decyzją Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył regulację prawną związaną ze stwierdzaniem choroby zawodowej (art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 917; zwanej dalej Kodeksem pracy), podnosząc, że warunkiem stwierdzenia u danej osoby choroby zawodowej jest wykazanie w wykazie chorób zawodowych schorzenie tej osoby załączonym do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych oraz spowodowanie schorzenia narażeniem zawodowym, przy czym związek przyczynowy między schorzeniem i narażeniem zawodowym powinien być stwierdzony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem. Wydane na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 Kodeksu pracy - rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych określa sposób i tryb postępowania dotyczący rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych. Osoba zainteresowana, której dotyczy podejrzenie winna być skierowana na badanie w celu rozpoznania choroby zawodowej do właściwej jednostki orzeczniczej. Następstwem wykonanego tam badania jest orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej bądź o braku podstaw do jej badań lekarskich pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Bez wskazanych wyżej opinii lekarskich bądź sprzecznie z tymi opiniami, organ Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, co nie oznacza zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny orzeczenia lekarskiego w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a. Organ nie może bowiem oprzeć swego rozstrzygnięcia w sprawie na opinii lekarskiej lakonicznej treści, nie zawierającej przekonującego i należytego uzasadnienia, bądź sprzecznej z przepisami prawa. Zgodnie z § 8 ust. 1 cytowanego wyżej rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny wydaje decyzję o stwierdzeniu albo o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.

Zdaniem organu odwoławczego wniesione przez skarżącą odwołanie nie wniosło nowych faktów, mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Organ wskazał, że nie każde schorzenie narządu głosu jest kwalifikowane, jako choroba zawodowa, chociażby na jego rozwój wpływ miały warunki pracy. Nadto, zakwalifikowanie danego schorzenia jako choroby zawodowej, stosowne przepisy regulujące postępowanie w sprawach chorób zawodowych, przypisują kompetencjom wyłącznie lekarzy spełniających wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (t. jedn., Dz.U. z 2018 r. poz. 1155), zatrudnionych w jednej z jednostek orzeczniczych, o których mowa w § 5 ust. 2 i 3 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Zgodnie z przepisami rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych jednostkami orzeczniczymi I stopnia są poradnie chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy; kliniki i poradnie chorób zawodowych uniwersytetów medycznych (akademii medycznych); poradnie chorób zakaźnych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy albo przychodnie i oddziały chorób zakaźnych poziomu wojewódzkiego - w zakresie chorób zawodowych zakaźnych i pasożytniczych oraz podmioty lecznicze, w których nastąpiła hospitalizacja – w zakresie rozpoznawania chorób zawodowych u pracowników hospitalizowanych z powodu wystąpienia ostrych objawów choroby. Natomiast jednostkami orzeczniczymi II stopnia od orzeczeń wydanych przez lekarzy zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych I stopnia są instytuty badawcze w dziedzinie medycyny pracy.

Ustawodawca nie pozostawił w tym zakresie dowolności wyboru lekarza orzecznika, stanowiąc, że lekarz ten musi być zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych.

Organ wskazał dalej, że dostarczone przez skarżącą opinie medyczne dotyczące narządu głosu były przedmiotem analizy specjalistów jednostek orzeczniczych i to ich opinia medyczna jest decydująca.

Zasadniczym powodem stwierdzenia braku podstaw do rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej narządu głosu był brak zmian chorobowych typowych dla działania nadmiernego wysiłku głosowego. Zdiagnozowano bowiem u niej zmiany patologiczne o charakterze przewlekłego prostego stanu zapalnego błony śluzowej krtani i czynnościowych zaburzeń emisji głosu o typie dysfonii hipofunkcjonalnej. Nie stwierdzono natomiast guzków głosowych twardych, wtórnych zmian przerostowych fałdów głosowych ani niedowładu mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią - wymienionych w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych.

W sprawie orzekały dwie jednostki I i II szczebla diagnostycznego właściwe do rozpoznawania chorób zawodowych, tj. Ośrodek Medycyny Pracy oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego - placówka naukowo-badawcza resortu zdrowia i opieki społecznej rozstrzygająca w sprawach spornych i wątpliwych, której orzeczenie jest merytorycznie ostateczne. Obie jednostki orzecznicze zgodnie orzekły o braku podstaw do rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej pod postacią przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat.

Zastrzeżono przy tym, że organ nie może wydać rozstrzygnięcia przeciwnie do opinii lekarskiej przedstawionej w orzeczeniach lekarskich, w przypadku gdy okoliczności braku podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej zostały udowodnione. Organ nie ma prawa samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Związanie to wynika z tego, ze orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów.

Wskazano, że zarówno jednostki orzecznicze jak i organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej na żadnym etapie prowadzonego postępowania w sprawie choroby zawodowej skarżącej, nie kwestionowały faktu pracy w narażeniu na nadmierny wysiłek głosowy, niemniej jednak potwierdzenie narażenia na stanowisku pracy stanowi warunek konieczny aczkolwiek niewystarczający do stwierdzenia choroby zawodowej narządu głosu.

Z treści uzasadnień orzeczeń lekarskich (zbieżnych w swej treści) jednoznacznie wynika, że w wyniku przeprowadzonych badań nie rozpoznano u skarżącej zmian patologicznych, które figurują w poz. 15 obowiązującego wykazu chorób zawodowych. Rozpoznany natomiast przewlekły prosty stan zapalny błony śluzowej krtani oraz czynnościowe zaburzenia emisji głosu o typie dysfonii hipofunkcjonalnej nie są wymienione w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, jako skutek przeciążenia narządu głosu. Tym samym nie został spełniony podstawowy warunek niezbędny do wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej, a mianowicie u skarżącej nie rozpoznano choroby zawodowej ujętej w wykazie chorób i zawodowych, stanowiącym załącznik do cytowanego wyżej rozporządzenia.

Brak rozpoznania przez jednostki orzecznicze I i II szczebla diagnostycznego schorzenia figurującego w wykazie chorób zawodowych pod poz. 15, w myśl aktualnie obowiązujących przepisów, pomimo potwierdzenia w formularzach oceny narażenia zawodowego, wykonywania pracy w narażeniu na nadmierny wysiłek głosowy, stanowi o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której skarżąca powtórzyła zarzuty odwołania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn., Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga była dopuszczalna.

Wprawdzie przed tutejszym Sądem toczyły się już sprawy ze skarg skarżącej na decyzje w przedmiocie choroby zawodowej pod postacią przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat, jednak nie można mówić o ich tożsamości z niniejszą sprawą, co stanowiłoby przeszkodę procesową do rozpoznania niniejszej skargi.

Pierwsza z nich, prowadzona pod sygn. akt III SA/Kr 3/09, dotyczyła skargi na decyzję z dnia [...] 2008 r., znak: [...], w przedmiocie zmiany decyzji o nie stwierdzeniu choroby zawodowej, która to wraz poprzedzającą ją decyzją organu I instancji zostały uchylone prawomocnym wyrokiem z dnia 22 września 2009 r., sygn. akt j.w., z powodu uznania przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodnych z Konstytucją RP przepisów prawnych stanowiących podstawę prawną tych decyzji.

Druga ze spraw, prowadzona pod sygn. akt III SA/Kr 1353/14, ze skargi skarżącej na decyzje wydane w postępowaniu administracyjnym dotyczącym przedmiotowej choroby zawodowej, została zakończona także prawomocnym wyrokiem z dnia 21 stycznia 2015 r., sygn. akt j.w., oddalającym skargę. Także i ta sprawa nie ma elementów wskazujących na jej tożsamość z niniejszą. Pomimo, że dotyczy tej samej jednostki chorobowej, to inne jej przedmiotowe aspekty przesądzają, iż dotyczyła stanu, w którym praca skarżącej w narażeniu jeszcze się nie zakończyła.

Wobec tego, skoro niniejsza sprawa dotyczy okoliczności związanych co prawda także z chorobą zawodową pod postacią przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat, ale ustalenia ujawnienia jej symptomów organy przeprowadzały już po ustaniu pracy skarżącej w narażeniu, to trudno mówić o tożsamości tych spraw.

W ocenie Sądu skarga nie zasługiwała jednakże na uwzględnienie.

Przeprowadzona w niniejszej sprawie kontrola według wyżej wskazanych kryteriów zaskarżonej i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji wykazała bowiem, że są ona prawidłowe.

Zgodnie z art. 235¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 917, zwanej dalej Kodeksem pracy), za chorobę zawodową uważa się schorzenie ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy zwanych "narażeniem zawodowym".

Na podstawie delegacji ustawowej, zawartej w art. 237 § 1 Kodeksu pracy, Rada Ministrów wydała rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych, które weszło w życie w dniu 3 lipca 2009 r. (rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t. jedn., Dz. U. z 2013 r., poz. 1367 ze zm., zwanym dalej rozporządzeniem w sprawie chorób zawodowych).

Stosownie do treści tego rozporządzenia, na pojęcie choroby zawodowej składają się dwa elementy: wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych oraz istnienie związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy.

We wskazanym rozporządzeniu, co do niektórych schorzeń sprecyzowano dodatkowo, że ów związek przyczynowy upoważniający do rozpoznania choroby zawodowej istnieje jedynie wówczas, gdy udokumentowane objawy chorobowe wystąpiły w czasie istnienia narażenia zawodowego albo w okresie nie dłuższym niż wskazany w tym rozporządzeniu.

Aby zatem doszło do stwierdzenia u danej osoby choroby zawodowej, schorzenie tej osoby powinno być określone w wykazie chorób zawodowych załączonych do rozporządzenia oraz powinno być spowodowane narażeniem zawodowym, przy czym związek przyczynowy między schorzeniem i narażeniem zawodowym powinien być stwierdzony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem.

W przypadku ustalenia, że rozpoznana u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych, ocena warunków jego pracy musi, zatem wykazać bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, iż pracę wykonywał w warunkach narażających na powstanie tej choroby zawodowej albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem, co najistotniejsze, wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.

Choroba zawodowa jest, więc pojęciem prawnym, oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną ją wywołującą jest tylko i wyłącznie sama praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne, a owe przewidywalne uszkodzenia zdrowia zostały ujęte w tzw. wykazie chorób zawodowych (por. wyrok WSA w Gliwicach z 11 maja 2010 r., sygn. akt IV SA/GL 876/09, LEX nr 577707).

Biorąc pod uwagę przedstawioną powyżej analizę normatywną regulacji prawnych w zakresie chorób zawodowych za trafne należało więc uznać w ocenie Sądu stanowisko orzekających organów w niniejszej sprawie, że brak było podstaw do stwierdzenia u skarżącej przedmiotowej choroby zawodowej. Nie jest bowiem wystarczające do stwierdzenia u danej osoby choroby zawodowej li tylko ustalenie, że pracowała ona w narażeniu na czynniki ją wywołujące oraz, iż tego rodzaju jednostka chorobowa ujęta jest w wykazie chorób zawodowych, stanowiący załącznik do ww. rozporządzenia. Konieczne jest bowiem zaistnienie jeszcze jednej, niezwykle istotnej dla treści rozstrzygnięcia, okoliczności – mianowicie ujawnienia się symptomów tej choroby zawodowej w przewidzianym we wskazanym rozporządzeniu czasie po ustaniu pracy w narażeniu.

Zgodnie § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, podstawę do wydania przez właściwego państwowego inspektora sanitarnego decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej lub braku podstaw do jej stwierdzenia stanowi materiał dowodowy, a w szczególności dane zawarte w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Jeżeli zaś właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust.1 jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację oraz podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału.

Istotnie, orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej jest opinią w rozumieniu art. 84 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.). Bez tej opinii lub sprzecznie z tą opinią organ administracji nie może dokonywać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalić, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych. Nie oznacza to jednak zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny opinii biegłego w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a.

"Sąd administracyjny kontrolując pod względem zgodności z prawem decyzję państwowego inspektora sanitarnego, może zakwestionować ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ, co może prowadzić do zakwestionowania pod względem formalnym również orzeczenia lekarskiego, np. że zostało wydane w niewłaściwej formie, bez uzasadnienia lub przez nieuprawnionego lekarza, bądź uprawnionego lekarza lecz niezatrudnionego we wskazanej w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych jednostce organizacyjnej, jednak nie może to dotyczyć merytorycznej treści orzeczenia lekarskiego" (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt IV SA/Wr 688/11, LEX nr 1146150). Podstawą decyzji inspekcji sanitarnej nie może być zatem opinia lekarska o lakonicznej treści, nie zawierająca przekonującego uzasadnienia, czy też wywołującego wątpliwości.

Stosownie bowiem do treści § 6 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych lekarz (uprawniony i zatrudniony w określonej jednostce - § 5 ust. 1) wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Doręczane pacjentowi (badanemu pracownikowi) orzeczenie lekarskie jest więc diagnozą opartą na wynikach poszczególnych badań, dokumentach i ocenie narażenia zawodowego, co oznacza, że jednostka orzecznicza nie ma obowiązku doręczania pacjentowi wyników poszczególnych badań.

Ten ostatni z poruszonych aspektów jest niezmiernie ważny w tej sprawie. Skarżąca i jej pełnomocnik zdaje się stoją na stanowisku, że wystąpienie objawów przedmiotowej choroby zostało, w ich ocenie "udokumentowane" i wynika z treści zaświadczenia specjalisty otolaryngologa R. D. z 2006 r. czy z 2010 r., w których to wskazano, iż u skarżącej w procesie chorobowym stwierdzono brak zwarcia fonacyjnego i "niedowład przywodzących i napinających fałd głosowych związanych z nadużyciem zawodowym głosu" oraz "objawy niedomykalności głośni wskutek niedowładu mięśni napinających i przywodzących". Podobne rozpoznanie braku pełnego zwarcia głośni wynika też z dokumentacji wystawionej przez lekarza specjalistę laryngologa i foniatry – D. K. z 2011 r, 2016 i 2017 r., dołączonych do skargi.

Zdaniem Sądu przeprowadzona przez organy obydwu instancji ocena wydanych w sprawie opinii lekarskich jednostek orzeczniczych pierwszego, jak i drugiego stopnia pod względem formalnym, w świetle postanowień art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. jest prawidłowa. Podzielić należy stanowisko organów, że opinie te są kompletne, zgodne z przepisami, a zawarta w nich argumentacja jest jasna i spójna.

W kontekście jedynie podniesionych przez skarżącą i jej pełnomocnika zarzutów, Sąd podnosi, że stwierdzenie we wskazanych dokumentach lekarskich, na które powołują się skarżąca i jej pełnomocnik, iż "...w procesie chorobowym stwierdzono brak zwarcia fonacyjnego i "niedowład przywodzących i napinających fałd głosowych związanych z nadużyciem zawodowym głosu" oraz "objawy niedomykalności głośni wskutek niedowładu mięśni napinających i przywodzących", czy brak zwarcia głośni, nie mogło spowodować powstania u organów oraz Sądu wątpliwości, co do wyjaśnienia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagających wiadomości specjalnych.

Z orzeczeń lekarskich obu jednostek orzeczniczych jednoznacznie wynika, że w wyniku przeprowadzonych badań nie rozpoznano u skarżącej zmian patologicznych, które figurują w poz. 15 obowiązującego wykazu chorób zawodowych. Rozpoznano natomiast jedynie przewlekły prosty stan zapalny błony śluzowej krtani oraz czynnościowe zaburzenie emisji głosu o typie dysfonii hipofunkcjonalnej, które nie są ujęte w wykazie chorób zawodowych, jako skutek przeciążenia narządu głosu.

Zwrócić bowiem należy uwagę skarżącej i jej pełnomocnikowi, że nie każde zmiany w obrębie narządu głosu mogą być uznane za pochodzenia zawodowego. Jak wynika z załącznika do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych jedynie stwierdzenie zmian w narządzie głosu w postaci: 1) guzków głosowych twardych, 2) wtórnych zmian przerostowych fałdów głosowych oraz 3) niedowładu mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią w postępowaniu medyczno-orzeczniczym dają podstawę do ubiegania się o rozpoznanie choroby zawodowej.

Z ogólnej wiedzy, popartej w dodatku opracowaniami naukowymi w tym zakresie, wynika, że w początkowym okresie zaburzenia głosu mają zazwyczaj postać dysfonii czynnościowych. Mogą one występować w trzech postaciach: dysfonii hyperfunkcjonalnej, dysfonii hypofunkcjonalnej i dysfonii dysfunkcjonalnej.

Cechą charakterystyczną obrazu krtani w dysfonii hyperfunkcjonalnej jest w obrazie wideolaryngostroboskopowym brak zwarcia fonacyjnego głośni w jej części międzybłoniastej. Daje to właśnie obraz jej niedomykalności o kształcie wrzecionowatym (por. m. in. prof. dr hab. med. Mariola Śliwińska-Kowalska, Zasady orzekania o predyspozycjach zawodowych do pracy w narażeniu na hałas lub nadmierny wysiłek głosowy oraz diagnostyka i profilaktyka chorób narządu słuchu i narządu głosu, Warszawa 2011, s. 139 i następne, czy Magdalena Rzepa, choroby zawodowe narządu głosu wśród nauczycieli, Nauczyciel i Szkoła 3 (48), 2010 r., s. 141-153.

Tylko taki rodzaj niedomykalności głośni, w świetle załącznika do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, daje podstawę do stwierdzenia, że ujawniły się symptomy choroby zawodowej ujętej pod poz. 15 tego załącznika, co w sytuacji potwierdzenia, iż nastąpiło to w czasie pracy w narażeniu na nadmierny wysiłek głosowy lub w przewidzianym przez ustawodawcę czasie po ustaniu pracy zawodowej w narażeniu może dawać podstawę do stwierdzenia istnienia związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy pracą osoby w narażeniu a symptomami tej choroby zawodowej ujętej w załączniku do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. W konsekwencji więc dopiero taki stan rzeczy dawałby podstawę do ewentualnego stwierdzenia u danej osoby choroby zawodowej.

W tym jednakże przypadku z treści orzeczeń lekarskich - Ośrodka Medycyny Pracy, z dnia 4 października 2016 r. nr [...] oraz Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego z dnia 17 kwietnia 2018 r. nr [...] - bezsprzecznie wynika, że w badaniach wideostroboskopowych nie ujawniono obecności takich zmian w obrębie strun głosowych skarżącej, jak wymienione w punkcie 15 wykazu chorób zawodowych, w tym, co przesądzające, nie ujawniono wrzecionowatej niedomykalności fonacyjnej głośni.

Wobec tego kwestie te zostały w ocenie Sądu w sposób wystarczający wyjaśnione. Nadto z orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego wynika, że badania te przeprowadzano także w dniu 11 kwietnia 2018 r., a więc w terminie późniejszym niż daty dokumentacji medycznej, na którą powołuje się skarżąca, a mające świadczyć o podłożu zawodowym niedomykalności fonacyjnej jej głośni. Dokumentacja ta była też przedkładana przez skarżącą w jednostkach orzeczniczych i co najważniejsze nie rzuca ona innego światła na stan głośni skarżącej niż wynikający z diagnozy w jednostkach orzeczniczych obydwu stopni. Tylko w przeciwnym razie istniałyby wątpliwości w tym względzie uzasadniające zakwestionowanie pod względem formalnych wydanych w sprawie opinii w celu wyjaśnienia tych specjalnych, medycznych aspektów.

W takim stanie rzeczy, w świetle zebranego materiału dowodowego ustalenia jednostek orzeczniczych medycznych nie mogły budzić wątpliwości. Organy administracji są związane ustaleniami orzeczeń diagnostycznych i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie miały w tym zakresie podstaw do przyjęcia, iż rzeczywisty stan zdrowia skarżącej kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących podstawę orzeczeń lekarskich. Także i Sąd z tegoż względu nie miał podstaw do zakwestionowania z formalnego punktu widzenia przedmiotowych orzeczeń lekarskich.

Kontrolowane decyzje są więc zdaniem Sądu prawidłowe. Nie doszło przy ich wydawaniu do naruszenia ani przepisów postepowania, ani przepisów prawa materialnego w stopniu skutkującym ich uchyleniem. Żaden z organów administracji nie zanegował długotrwałej pracy skarżącej w narażeniu na nadmierny wysiłek głosowy, ani też skutków tej pracy na stan zdrowia skarżącej. Obraz patomorfologiczny głośni skarżącej w wyniku przeprowadzonych badań przez jednostki diagnostyczne nie dawał jednakże podstaw do stwierdzenia aż takich zmian w obrębie głośni skarżącej, które równoznaczne są z wystąpieniem symptomów choroby zawodowej ujętej pod poz. 15 wykazu chorób zawodowych. Zarzutu skargi okazały się więc nieuzasadnione. Nie wystarczy więc sama potencjalność ich wystąpienia wynikająca tylko z założenia, że skarżąca pracowała w warunkach narażenia na nadmierny wysiłek głosowy w sytuacji, gdy w ogóle symptomy choroby zawodowej ujętej w wykazie chorób zawodowych nie wystąpiły u skarżącej.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzekł, jak sentencji wyroku.