Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 591/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 156 § 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 1955 nr 18 poz 107
law: Dekret z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędziowie Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.), asesor WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Ewa Chojnacka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2008 r. sprawy ze skargi F. N. i B. N. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) lutego 2008 r. nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) grudnia 2007 r. ; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących F. N. i B. N. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

IV SA/Wa 591/08

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2008r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] grudnia 2007r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] lutego 1970r. Nr [...] o przejęciu na własność państwa bez odszkodowania gospodarstwa rolnego położnego we wsiach H. i L. [...], stanowiącego byłą własność J. N. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli F. N. i B. N., następcy prawni J. N.

W uzasadnieniu decyzji podano, iż objęta postępowaniem nadzorczym Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] lutego 1970r. wydana została na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym ( Dz. U. z 1957 r. Nr 39, poz. 174 i z 1961 r. Nr 32, poz. 161 ) oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. 39, poz. 198 z późn. zm.). O stwierdzenie nieważności ww. decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej wystąpili F. N. i B. N. -spadkobiercy J. N. poprzedniego właściciela gospodarstwa.

Z zamieszczonych w aktach administracyjnych sprawy postanowień wydanych w sprawach o nabycie spadku wynika, że następcami prawnymi J. N. są: C. L., S. P., G. D., F. N., B. N., T. M., I. S., S.M., M. S. i J. B.

Rozpatrując niniejszą sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że zgodnie z art. 2 wspomnianej ustawy z dnia 13 lipca 1957 r., gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r., jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne.

IV SA/Wa 591/08

W myśl § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r., za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że z uzasadnienia kontrolowanej w trybie nadzoru decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] lutego 1970r. wynika, że przedmiotowe gospodarstwo w chwili orzekania przez ten organ, było gospodarstwem opuszczonym, ponieważ nie mieszkał tam właściciel, jego małżonek, dzieci lub rodzice, a grunt w większości leżał niezagospodarowany. Ponieważ brak jest protokółu z przejęcia tegoż gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa, to wystąpiono do Archiwum Państwowego w R. i w K., jednakże żadnych dokumentów nie udało się odnaleźć.

Dlatego w celu ustalenia stanu faktycznego Minister pismem z dnia [...] sierpnia 2007r. zwrócił się do Urzędu Gminy G. o przesłuchanie świadków – T. P. i A. W., na okoliczność, czy w przedmiotowym gospodarstwie w dacie przejęcia na rzecz Państwa, tj. w lutym 1970r. zamieszkiwał właściciel lub jego małżonek, dzieci lub rodzice, jak również czy gospodarstwo było w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Organ stwierdził, iż świadkowie ci zgodnie podali, że ze względu na upływ czasu nie pamiętają, czy w 1970 roku ktoś zamieszkiwał w przedmiotowym gospodarstwie czy nie. Z tego co świadkom jest wiadome, to w 1970 roku rodzice skarżących już nie żyli, a przedmiotowe gospodarstwo rolne było w większej części użytkowane przez dzieci i dzierżawców oraz poddawane zabiegom agrotechnicznym, część gospodarstwa była zalesiona. Ponadto świadkowie oświadczyli, że nie słyszeli, aby gospodarstwo było przekazane na rzecz Państwa. Wyjaśnienia w sprawie nadesłał również świadek E. S., który stwierdził, że od 1965r. przebywał w przedmiotowym gospodarstwie, zwłaszcza latem, i przebywa od czasu do czasu do chwili obecnej. Jednakże nie pamięta, czy w 1970 roku ktoś w nim zamieszkiwał. Ponadto stwierdził, że według F. i B. N. gospodarstwo było w zdecydowanej części zalesione oraz uprawiane.

IV SA/Wa 591/08

Wobec nie wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy z powodu braku dokumentów związanych z przejęciem gospodarstwa, organ przesłuchał również strony – F. N. oraz B. N., stwierdzając, iż ich wyjaśnień wynika, że gospodarstwo było częściowo zalesione (dotyczy to gruntów położonych na terenie wsi H. o pow. 3 ha ). Pozostałe grunty na terenie wsi H. były uprawiane rolniczo i poddawane zabiegom agrotechnicznym przez teścia F. N. Jedynie grunty o pow. ok. 1 ha nie były uprawiane, bowiem stanowiły piaski i nie nadawały się do upraw rolnych. Natomiast grunty na terenie wsi L. były w całości uprawiane, przez spadkobierców J. N.: C. L. i K. M. Osoby te nie zamieszkiwały w gospodarstwie, lecz w miejscowościach sąsiednich i przebywały w gospodarstwie stosownie do potrzeb. W okresie przejęcia gospodarstwa na własność Państwa, jego część położona na terenie wsi L. była częściowo wydzierżawiona T. P., zamieszkałemu na terenie wsi H. Strony nie posiadają jednak dokumentów stwierdzających zawarcie umowy dzierżawy. F. N. w dacie przejęcia gospodarstwa na rzecz Państwa mieszkał M. lub w W. W gospodarstwie bywał raz na tydzień lub raz na dwa tygodnie w zależności od potrzeb i od przebywania u żony, która wywodziła się i zamieszkiwała o 3 km od przedmiotowego gospodarstwa. B. N. oświadczył, że w okresie wydania decyzji o przejęciu gospodarstwa przebywał prawdopodobnie w wojsku.

Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że przedmiotowe gospodarstwo było opuszczone w rozumieniu § 1 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. W dacie przejęcia gospodarstwa na własność Państwa nie zamieszkiwał w nim bowiem właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice. F. N. i mieszkał w M. a B. N. prawdopodobnie był w wojsku. C. L. i K. M. zamieszkiwały w sąsiednich miejscowościach, a w przedmiotowym gospodarstwie przebywały jedynie dorywczo. Tymczasem § 1 rozporządzenia stanowi wyraźnie, iż o zaliczeniu gospodarstwa do kategorii opuszczonych decyduje fakt zamieszkiwania w gospodarstwie. Organ podniósł, że z wyjaśnień stron wynika iż, część gospodarstwa położona na terenie wsi L. była wydzierżawiana T. P. Strony nie posiadają jednak dokumentów potwierdzających zawarcie takiej umowy, a T. P. w

IV SA/Wa 591/08

swoich wyjaśnieniach nie stwierdził, iż wydzierżawiał przedmiotowe gospodarstwo. Świadkowie nie pamiętają również, czy ktoś zamieszkiwał w gospodarstwie. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, że zeznania świadków są niespójne i nie mogą stanowić podstawy wydania decyzji. Zdaniem organu brak jest dowodów na to, że grunty gospodarstwa były uprawiane i poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym, a zamieszkiwanie członków rodziny poza miejscowością, w której znajdowało się gospodarstwo, świadczy o braku jego należytego zagospodarowania. W opinii Ministra dla prawidłowego prowadzenia gospodarstwa niezbędnym jest stałe w nim przebywanie i ciągła praca na roli.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że w rozpatrywanej sprawie doszło do rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wobec powyższego, decyzją z dnia [...] grudnia 2007r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podnieśli, że decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej nie została doręczona wszystkim spadkobiercom J. N. Stwierdzili także, że organ niesłusznie przyjął iż przedmiotowe gospodarstwo w chwili przejęcia było opuszczone, ponieważ zarówno wówczas jak i w chwili obecnej było ono uprawiane przez członków rodziny (spadkobierców) oraz sąsiadów. Fakt zamieszkiwania współwłaścicieli poza gospodarstwem nie powodował niemożności jego użytkowania. Przy rozproszeniu średniorolnych gospodarstw w Polsce jest to, zdaniem stron, zjawisko dość często spotykane, zaś doświadczenie życiowe wskazuje, że do uprawy gospodarstwa o takiej powierzchni wystarczające jest zamieszkiwanie w najbliższej okolicy - tak jak w przypadku C. L. i K. M. - następczyń prawnych J. N.

W decyzji wydanej w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi powtórzył argumentację zawartą w decyzji wcześniejszej i utrzymał tę decyzję w mocy. Ustosunkowując się do zarzutów skarżących odnoszących się do braku doręczenia decyzji Prezydium wszystkim spadkobiercom stwierdził, że nie jest to przesłanka do stwierdzenia nieważności - o co wnosili skarżący - lecz do wznowienia postępowania. Odnosząc się zaś do podnoszonego przez skarżących argumentu, iż C. L. zamieszkuje w odległości 1 km od

IV SA/Wa 591/08

gospodarstwa, co pozwalało jej na uprawianie gruntów, organ stwierdził, że nie zmienia to faktu niezamieszkiwania w gospodarstwie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pełnomocnik skarżących: F. N. oraz B. N. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2008r., oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] grudnia 2007r., podnosząc zarzut, że w postępowaniu nadzorczym organ nie zastosował się do zasad określonych w art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 3 kpa i w konsekwencji nie doprowadził do ujawnienia prawdy materialnej. Zdaniem pełnomocnika skarżących organ rozstrzygający sprawę dokonał także błędnej interpretacji prawa materialnego będącego podstawą rozstrzygnięcia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] lutego 1970r. Po pierwsze, dokonał on ustalenia faktycznego zgodnie z którym, jeden ze współwłaścicieli gospodarstwa rolnego w momencie orzekania o przejściu nieruchomości na własność państwa prawdopodobnie był w wojsku. Okoliczność taka stanowi zaś, jak wynika z § 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r., o wyłączeniu możliwości wydania decyzji wywłaszczeniowej. Po drugie, zgromadzony przez organ materiał dowodowy daje podstawę do stwierdzenia, że w dacie wydania decyzji z dnia [...] lutego 1970r. przedmiotowe gospodarstwo było w większej części uprawiane, co stanowi przesłankę wykluczająca możliwość uznania gospodarstwa za opuszczone w rozumieniu § 1 ust. 1 powołanego rozporządzenia. W skardze podniesiono również, że w decyzji z dnia [...] lutego 1970r. nie oznaczono w sposób prawidłowy stron do których była skierowana, a także nie doręczono jej kilku spośród współwłaścicieli przedmiotowego gospodarstwa, którym niewątpliwie przysługiwał przymiot strony w postępowaniu administracyjnym.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi powtórzył argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Na rozprawie pełnomocnik skarżących podniósł, iż o decyzji o przejęciu gospodarstwa na własność Państwa strony dowiedziały się dopiero w 2005 roku, kiedy Nadleśnictwo zaczęło wykonywać swoje zadania na gruncie, który skarżący uważali za swój. Pełnomocnik podał, iż w H. jest gospodarstwo rolne o pow. 10,22 ha, które uprawia C. L., mieszkająca w C. położonej w odległości 750 m od tych gruntów. Grunty o pow. 5,9 ha są zalesione i opiekują się nimi skarżący. Natomiast grunty w L. o pow. 1, 8 ha uprawia

IV SA/Wa 591/08

T. P. jako dzierżawca, mieszka w H. Po wydaniu decyzji została zawarta z nim umowa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania powyższego postanowienia nie zaś według kryteriów słusznościowych.

Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) - dalej zwaną p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie wymaga podkreślenia, iż postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji, mające zastosowanie w niniejszej sprawie, oparte jest o treść art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W postępowaniu tym chodzi wyłącznie o ustalenie i ocenę przez organ nadzorczy, czy orzeczenie wydane w postępowaniu zwykłym jest zgodne, czy też narusza i to w sposób rażący przepisy prawa, będące podstawą rozstrzygnięcia.

W orzecznictwie niejednokrotnie wskazywano, iż aby organ nadzoru mógł stwierdzić nieważność danego aktu, to nie tylko musi zachodzić jedna z przesłanek pozytywnych określonych w § 1 pkt 1-7 art. 156 Kpa, ale również nie może zachodzić żadna z przesłanek negatywnych określonych w § 2 powołanego przepisu, (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt I OSK 570/05, nie publ.). Podkreślenia wymaga, iż przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie uprawniają do przyjęcia, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej nie znajdują zastosowania ogólne zasady postępowania administracyjnego, w tym także te, które dotyczą reguł przeprowadzania postępowania wyjaśniająco - dowodowego (art. 7, art. 77 § 1, art.

IV SA/Wa 591/08

80 kpa) oraz sporządzenia uzasadnienia decyzji administracyjnej (art. 107 § 3 kpa). Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w doktrynie i w orzecznictwie (vide: B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 7. Wydanie, Wydawnictwo C.H. BECK, Warszawa 2005, str. 735 i n., wyrok NSA z dnia 6 sierpnia 1999 r. sygn. akt IV SA 2022/97, lex nr 48629). Dla przykładu można przywołać tezę sformułowaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 września 2002 r., sygn. akt IV SA 2326/02 (nie publikowany), zgodnie z którą: "Art. 156 § 1 pkt 2 kpa nie zawęża rażącego naruszenia prawa, o jakim mowa w tym przepisie, do uregulowań materialnoprawnych i nie wyklucza wobec tego przypisania decyzji wady nieważności w przypadku ujawnienia rażącego naruszenia przepisów proceduralnych ( art. 7 i art. 77 § 1 kpa) , jeśli to naruszenie pozostaje w związku z ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy".

Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] lutego 1970 r. poddana kontroli w trybie postępowania nadzorczego, wydana została w oparciu o przepisy art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174 ze zm.) oraz § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198 ze zm.).

W myśl art. 2 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogły być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. Stosownie z kolei do § 1 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia za gospodarstwo rolne opuszczone uważano gospodarstwo, na którym nie zamieszkiwał właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie było w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Jednocześnie ust. 2 cyt. § 1 tego rozporządzenia wskazywał, iż do gospodarstw rolnych opuszczonych nie zalicza się gospodarstw.których

IV SA/Wa 591/08

właścicielami były osoby nieletnie, ubezwłasnowolnione lub ograniczone w zdolnościach do czynności prawnych, albo osoby powołane do służby wojskowej lub pozbawione wolności w wykonaniu zarządzenia właściwego organu. Analizując przytoczone wyżej normy stwierdzić trzeba, iż § 1 rozporządzenia wymienia te wszystkie elementy w ust. 1, które musiały zaistnieć, aby możliwe było uznanie określonego gospodarstwa za opuszczone, a jednocześnie ust. 2 § 1 rozporządzenia zawierał przesłanki negatywne, których zaistnienie, powodowało, że mimo spełnienia wymogów ust. 1 nie było możliwe uznanie gospodarstwa za opuszczone.

Zawarta w § 1 ust. 1 rozporządzenia regulacja definiująca gospodarstwo rolne opuszczone wskazywała, iż za takie uważano gospodarstwo, na "którym nie zamieszkiwał właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie było w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę." Treść powyższej normy nie pozwala na ograniczenie się tylko do oceny czy na przedmiotowym gospodarstwie zamieszkiwał właściciel, bądź jego bliscy i czy to oni gospodarstwo to uprawiali. Przepis powyższy wymagał bowiem kumulatywnego spełnienia się wymagań w tej normie wskazanych, a więc nie tylko zamieszkiwania właściciela, ale i tego, aby gospodarstwo nie było uprawiane w całości bądź większej części, przy czym mogło być ono w dyspozycji bądź właściciela, bądź użytkownika, bądź dzierżawcy.

Zauważyć też trzeba, iż wskazane w ust. 2 § 1 rozporządzenia podmioty zostały wymienione pod kątem ich możliwości co do swobodnego wyrażania woli, tak przy uwzględnieniu warunków fizycznych (osoby powołane do służby wojskowej lub osoby pozbawione wolności), jak i przy uwzględnieniu predyspozycji psychicznych (osoby nieletnie, ubezwłasnowolnione). Tak więc uwzględniając wskazania zawarte z kolei w tej normie należałoby stwierdzić, iż nie można było gospodarstwa uznać za opuszczone, jeśli jego właściciele pozbawieni byli nad tymże gospodarstwem władztwa z przyczyn fizycznych, czy też ze względu na ograniczenia wynikające z uwarunkowań psychicznych, bowiem właściciel musiał mieć możliwość swobody działania, a na taką nie pozwalała mu sytuacja, gdy z powodu działań administracji publicznej nie mógł dysponować nieruchomością, mimo, że formalnie pozostawał jej właścicielem ( wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2008r., sygn. II OSK 505/07, niepubl., wyrok NSA z dnia 2 lipca 1998r. sygn. akt IV SA 1335/96 niepublikowany).

IV SA/Wa 591/08

Innymi słowy przepisy tegoż rozporządzenia dotyczyły sytuacji, gdy właściciele działali w sposób wolny, nie pozbawiony ograniczeń co do wykonywania swych praw. Za takim rozumieniem § 1 ust. 1 przemawia ust. 2 tego przepisu ustanawiający zasadę, że w przypadku, gdy właściciele nie mogli swobodnie dysponować gospodarstwem, nie mogło być ono uznane za opuszczone. Taką też linię wykładni wytyczył NSA w wyroku z dnia 2 lipca 1998r. ( sygn. akt IV S.A. 1335/96).

Podkreślenia wymaga też, iż z użytego w art. 1 ust. 1 powołanej ustawy sformułowania " gospodarstwa rolne i działki (...) mogą być przejęte" wynika, iż decyzje podejmowane przez organ administracji na podstawie tegoż przepisu mieściły się w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ocena, czy w konkretnej sprawie występują okoliczności uzasadniające przejęcie opuszczonego gospodarstwa rolnego lub działki, pozostawiona więc została swobodnemu uznaniu organu administracji, który obowiązany był uwzględnić wszystkie okoliczności mające wpływ na tę ocenę. Zatem pozbawiając spadkobierców J. N. własności gospodarstwa rolnego organ administracji powinien był wykazać zarówno zaistnienie przesłanki związanej z opuszczeniem gospodarstwa rolnego, jak też przeprowadzić postępowanie wyjaśniająco - dowodowe, zmierzające do wykazania, że owo gospodarstwo rolne nie było w większej części uprawiane i poddawane zabiegom agrotechnicznym, a wynik poczynionych w tym zakresie ustaleń powinien znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej w tym przedmiocie decyzji. Przy czym, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 września 1998 r., sygn. akt IV SA 893/97 (LEX nr 45905), organ administracji powinien również wskazać na zaistnienie takich przyczyn, które uzasadniałyby skorzystanie z tak drastycznego środka, jakim jest orzeczenie o przejęciu gospodarstwa przez Państwo.

Stwierdzeniom zawartym w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji z dnia [...] lutego 1970r., iż w spornym gospodarstwie nie mieszka żadna z osób wymienionych w § 1 ust.1 cyt. wyżej rozporządzenia i że grunty tego gospodarstwa w większości leżą odłogiem , przeczą złożone w postępowaniu administracyjnym zeznania świadków T. P. i A. W. oraz E. S., jak również wyjaśnienia samych skarżących złożone w toku postępowania administracyjnego jak i na rozprawie, którzy - w ocenie Sądu -zgodnie oświadczyli, że grunty gospodarstwa były w znacznej części uprawiane. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu nadzoru, iż zeznania świadków są niespójne i nie mogą stanowić podstawy wydania decyzji. Podważanie

IV SA/Wa 591/08

wiarygodności zeznań świadków wyłącznie przypuszczeniem, iż nie pamiętają, czy ktoś mieszkał na terenie gospodarstwa w 1970 roku jest nieuzasadnione. Za ich wiarygodnością może przemawiać oświadczenie złożone na rozprawie przez skarżących, że o wydaniu decyzji o przejęciu gospodarstwa stanowiącego b. własność ich ojca J. N." dowiedzieli się dopiero w 2005 roku, kiedy na gruncie, który skarżący uważali za swój, Nadleśnictwo zaczęło realizować swoje działania". Dodać należy, iż skarżący na rozprawie oświadczyli, iż wchodzące w skład spornego gospodarstwa rolnego grunty o pow. 10,22 ha położone w H. uprawiane są przez C. L., która mieszka w C. odległej od tych gruntów o 750 m, zaś grunty o pow. 1,8 ha położone w L. uprawia T. P. jako dzierżawca, z którym po wydaniu decyzji przez organ nadzoru została zawarta umowa dzierżawy. Pozostałe grunty tego gospodarstwa o pow. 5, 9 ha są zalesione i pieczę nad nimi sprawują oboje skarżący.

Wypada zauważyć, iż wynikająca z procedury administracyjnej zasada równej mocy środków dowodowych ( vide: art. 75 § 1 kpa) oraz przewidziana w art. 76 § 3 kpa możliwość przeprowadzenia dowodów przeciwko treści dokumentów urzędowych, pozwala na skonfrontowanie prawdziwości zapisów z decyzji z dnia [...] lutego 1970r. z dowodami osobowymi. Dodać należy, iż organ zgodnie z art. 79 kpa obowiązany jest zapewnić stronie czynny udział w czynnościach przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadka dowodowego, zawiadamiając ją o miejscu i terminie jego przeprowadzenia. Tymczasem organ nadzoru, jak słusznie podniesiono w skardze, przeprowadził dowód ze świadka E. S. z naruszeniem obowiązków wypływających z art.79 kpa. Również organ niezgodnie z przepisami procesowymi odebrał zeznania od świadka E. S. w formie pisemnej, podczas gdy nie było żądnych przeszkód do przesłuchania tego świadka w siedzibie organu ( art. 67 kpa i n.), skoro miejscem jego zamieszkania jest W., a więc miejsce siedziby organu nadzoru.

Podkreślenia również wymaga, iż trafnie podniesiono w skardze, że organ nadzoru nie zajął się w ogóle wyjaśnieniem wystąpienia przesłanek z ust. 2 § 1 cyt. wyżej rozporządzenia, wyłączających uznanie spornego gospodarstwa za opuszczone, pomimo że w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego dowiedział się, że skarżący B. N. w dacie przejęcia przedmiotowego gospodarstwa rolnego odbywał służbę wojskową.

IV SA/Wa 591/08

Wskazane naruszenia prawa pozostają w ścisłym związku z ostatecznym merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy. Brak ustaleń we wskazanym powyżej zakresie uniemożliwił stwierdzenie, że omawiana decyzja z dnia [...] lutego 1970r. odpowiada prawu materialnemu (§ 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych w związku z art. 2 ust.1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym), skoro braki materiału dowodowego tej sprawy nie pozwalają na przyjęcie, że wydana decyzja znajduje oparcie w tych przepisach.

Zgodzić się należy z zarzutami skargi, że w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego zawartych w art. 7, 8, 9, oraz art. 77 § 1, art. 80 kpa oraz art. 107 § 3 kpa, i naruszenie to ma charakter istotnego naruszenia prawa, bowiem w sposób nie budzący wątpliwości nie zastosowano ich w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego.

Niezależnie od powyższego Sąd z urzędu obowiązany jest podnieść, iż organ nadzoru w niniejszej sprawie nie zapewnił udziału wszystkim stronom postępowania, chociaż przymiot strony w rozumieniu art. 28 kpa w tymże postępowaniu mają także obecni właściciele nieruchomości pochodzących z przejętego gospodarstwa rolnego, o których organ nadzoru został poinformowany pismem Starosty K. z dnia [...] września 2007r. ([...]) i załączonymi do niego wypisami z rejestru gruntów. Niezapewnienie przez organ udziału w postępowaniu wszystkim stronom stanowi przesłankę do wznowienia postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 4 kpa.

Z przytoczonych powyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 cyt. ustawy.