Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1255/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-07-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 1957 nr 39 poz 174
law: Ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.
article: art. 107  par. 1,  art. 156  par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński WSA Emilia Lewandowska Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lipca 2014 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania T. B. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...], którą organ ten odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] sierpnia 1962 r., nr [...] o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, położonego na terenie wsi Z., stanowiącego własność spadkobierców J. D.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. (dalej jako PPRN w S.) decyzją z dnia [...] sierpnia 1962 r., nr [...], orzekło o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, położonego na terenie wsi Z., stanowiącego własność spadkobierców J. D. Nieruchomość rolna przejęta została na podstawie art. 1 ustawy z dnia 15 lipca 1961 r., zmieniającej ustawę z dnia 13 lipca 1957 r., o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1957 r. Nr 39, poz. 174 i z 1961 r. Nr 32, poz. 161) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198).

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności w/w decyzji PPRN w S., wystąpili S. M., A. D. i B. H., następcy prawni J. D. wskazując, że błędnie uznano gospodarstwo za opuszczone, ponieważ rodzina D. nie opuściła go dobrowolnie, ale została z niego wypędzona. Ponadto, organ administracji nie odszukał spadkobierców J. D., co uniemożliwiło im czynny udział w sprawie. Wnioskodawcy podnieśli także, iż decyzja PPRN w S. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ, według dokumentów posiadanych przez strony, powierzchnia przejętego gospodarstwa wynosiła [...] ha, a nie jak podano w decyzji [...] ha. W decyzji błędnie podano imię właściciela przejętego gospodarstwa ponieważ wpisane w niej było imię "j.", a odręcznie dopisano właściwe imię "J".

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji PPRN w S. z dnia [...] sierpnia 1962 r., a następnie na skutek wniosku B. H. oraz S. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie administracyjne, wskazując, iż organem właściwym do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy będzie wojewoda. W toku postępowania Minister ustalił ponadto, iż A. M., następca prawny S. M., występował z wnioskiem w przedmiocie sprostowania decyzji PPRN w S. z dnia [...] sierpnia 1962 r., która została sprostowana postanowieniem Agencji Nieruchomości Rolnych z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...], w ten sposób, iż w sentencji oraz w jej uzasadnieniu w wierszu pierwszym i czwartym w miejsce błędnie wpisanego słowa "J," wpisano "J.".

Wojewoda [...] rozpoznając wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji PPRN w S. wskazał, że przejęcie nieruchomości rolnej stanowiącej własność spadkobierców J. D. nastąpiło na podstawie art. 1 ustawy z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniającej ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 32, poz. 161 r. ze. zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198). Stosownie do art. 2 ustawy z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, w brzmieniu nadanym w/w ustawą z dnia 15 lipca 1961 r., gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r., jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń z wyjątkiem służebności gruntowych których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. Zgodnie z § 1 ust. 1 w/w rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje ani jego małżonek dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Wojewoda [...] zauważył, że we wniosku skierowanym do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 stycznia 2008 r. strony wskazały, że na przedmiotowej nieruchomości nie było żadnych pomieszczeń i budynków, które zostały zniszczone w czasie wojny, w związku z czym wszyscy spadkobiercy J. D. opuścili przedmiotowe gospodarstwo. S. M. wraz z rodziną wyjechała do miejscowości R., powiat O., A. D. wstąpił do służby wojskowej i osiedlił się w G., gdzie założył rodzinę, natomiast Z. D. wyjechała do M., gdzie osiadła utrzymując się z pracy zarobkowej i gdzie zmarła.

Ponadto, w odwołaniu S. B. z dnia [...] lutego 2010 r. adresowanym do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a przedłożonym do akt znajdujących się w [...] Urzędzie Wojewódzkim wskazano, że spadkobiercy J. D. po wypędzeniu w 1941 r. ze swojego gospodarstwa we wsi Z., pow. S., zamieszkali we wsi M. na gospodarstwie rolnym w S. do 1946 r. Budynek mieszkalny w M. nie był przystosowany do zamieszkiwania w nim ludzi, w związku z czym spadkobiercy J. D. – S. M. i P. M. oraz czwórka ich dzieci - nie mając możliwości powrotu do wsi Z., gdzie nie było zabudowań, osiedlili się w 1946 r. w gospodarstwie rolnym we wsi R., powiat O. To gospodarstwo było ich jedynym dochodem. Jak wskazał S. B. "Nigdy stamtąd nie wyjeżdżali, ani dorywczo ani na stałe. Nie użytkowali też nigdy po 1941 roku ziemi w Z. ani osobiście ani przez osoby drugie".

Wojewoda [...] ustalił, że w świetle przesłanek z art. 156 § 1 pkt. 2 kpa, z treści decyzji PPRN w S. nie wynika, by pozostawała ona w sprzeczności z przepisami dotyczącymi przejmowania gospodarstw rolnych. Wyraźnie stwierdzono w niej, że nieruchomość została opuszczona, a grunty w większości leżały odłogiem. Za nieuzasadniony organ uznał zarzut naruszenia w prowadzonym postępowaniu przepisów postępowania administracyjnego, ponieważ organ administracji nie odszukał spadkobierców J. D. i nie zapewnił im czynnego udziału w sprawie. Stosownie do obowiązującego w momencie wydania przedmiotowej decyzji dekretu z dnia 2 lutego 1955 r. o ewidencji gruntów i budynków, na właścicielach gospodarstwa, pod rygorem nałożenia kary grzywny, ciążył obowiązek zgłaszania do prezydiów właściwych rad narodowych, wszelkich zmian dotyczących m in. osoby właściciela i innych osób, w których władaniu grunt się znajduje oraz miejsca zamieszkania tych osób. W związku z powyższym, nietrafny jest pogląd wnioskodawców, iż to organ administracji powinien ustalić, kto jest właścicielem przejmowanej nieruchomości rolnej oraz jakie jest jego aktualne miejsce zamieszkania.

Wnioskodawcy podnieśli również że w treści decyzji PPRN w S. niewłaściwie wskazano, iż właścicielami nieruchomości w Z. byli spadkobiercy "J. D.", a obok ręcznie dopisano "J.". Powyższy błąd został jednak sprostowany postanowieniem Agencji Nieruchomości Rolnych z dnia [...] listopada 2009 r., w ten sposób, iż w sentencji oraz w uzasadnieniu przedmiotowej decyzji w wierszu pierwszym i czwartym w miejsce błędnie wpisanego słowa "J." wpisano J. Odnosząc się do zarzutu, że według dokumentów posiadanych przez spadkobierców J. D., areał przejętego gospodarstwa wynosił [...] a nie jak podano w decyzji PPRN w S. [...] ha organ zauważył, że w aktach sprawy brak jest dokumentu potwierdzającego tezę wnioskodawców, natomiast w protokole spisanym w dniu [...] stycznia 1962 r. wskazano, iż w skład tej nieruchomości wchodziły grunty orne o powierzchni [...] ha oraz nieużytki o powierzchni [...] ha. Obszar przedmiotowego gospodarstwa wynosił zatem [...] ha. Organ wskazał również, że Starosta [...] poinformował w toku postępowania, że przejęta w/w decyzją PPRN w S. nieruchomość położona w obrębie Z. o powierzchni [...] ha oznaczona była nr geod. [...]. Zgodnie z zapisem operatu ewidencji gruntów obrębie Z., gm. S., przejęta nieruchomość stanowi aktualnie części działki oznaczonej nr geod. [...]. Działka oznaczona nr geod. [...] stanowi aktualnie własność E. K., działka oznaczona nr geod. [...] stanowi własność Gminy S., natomiast działka oznaczona nr geod. [...] stanowi własność Skarbu Państwa.

Mając na uwadze powyższe, decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. organ odmówił stwierdzenia nieważności decyzji PPRN w S. z dnia [...] sierpnia 1962 r.

Od powyższej decyzji wniosła odwołanie T. B. podnosząc, że sporna decyzja jest nieważna, bo została skierowana do nieżyjącego wówczas J. D., a organowi znany był adres zamieszkania prawnej spadkobierczyni J. D. – S. M. Zarzuciła, że zaskarżona decyzja jest bezprzedmiotowa, bo "ziemia spadkobierców J. D. została zabrana w 1950 r." Skarżąca przedstawiła protokół z dnia [...] listopada 1950 r. w sprawie przyjęcia na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych na ziemie zachodnie do dotyczący gruntów stanowiących własność spadkobierców J. D. i stwierdziła, że protokół ten "to tylko inna nazwa decyzji".

W toku postępowania odwoławczego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania wskazuje, iż przedmiotowe gospodarstwo było gospodarstwem opuszczonym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. W ocenie Ministra, w sprawie zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki kwalifikujące gospodarstwo rolne do przejęcia na rzecz Państwa. Niekwestionowany jest bowiem fakt, iż przed przejęciem omawianego gospodarstwa na własność Państwa w gospodarstwie nikt nie zamieszkiwał, a przy tym nie było ono w większej części uprawiane ani poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

Za bezzasadny Minister uznał zarzut dotyczący skierowania spornej decyzji do nieżyjącego J. D., mimo rzekomej wiedzy organu na temat adresu zamieszkania jego spadkobierczyni. Umieszczenie nazwiska J. D. w rozdzielniku decyzji nie przesądza o tym, że decyzja jest skierowana do J. D., bowiem w jej rozstrzygnięciu wymienieni zostali jako właściciele nieruchomości spadkobiercy J. D. Z uwagi jednak na niedopełnienie przez nich obowiązku ujawnienia zmian w ewidencji gruntów, organ nie posiadał dokładnych informacji na temat nazwisk aktualnych właścicieli i ich adresów. Jedynym dokumentem urzędowym, na podstawie którego organ orzekający o przejęciu gospodarstwa na rzecz Państwa mógł ustalić czyją własność stanowiło omawiane gospodarstwo były dane z ewidencji gruntów i budynków. Przy czym, zgodność jej wpisów ze stanem faktycznym i prawnym spoczywała nie na prowadzącym ewidencję, a na zobowiązanych do wszelkich zmian danych nią objętych. Nikt z uprawnionych spadkobierców J. D. wpisu tego nie uzupełnił, mimo iż ciążył na nim taki obowiązek wynikający z dekretu z dnia 2 lutego 1955 r. o ewidencji gruntów i budynków

Ponadto, Minister uznał za błędne twierdzenie odwołującej się, że protokół z dnia [...] listopada 1950 r. w sprawie przyjęcia na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych na ziemie zachodnie "to tylko inna nazwa decyzji". Ww. protokół stanowi jedynie dowód dokonania czynności technicznej i stwierdzenia, że grunty należące do spadkobierców J. D. nie pozostają w faktycznym władaniu. Pomimo kilkunastoletniego okresu czasu jaki minął od sporządzenia ww. protokołu do momentu wydania decyzji PPRN w S. z dnia [...] sierpnia 1962 r., spadkobiercy J. D. nie wykazali zainteresowania pozostawionym mieniem.

Organ zauważył również, że specyfiką regulacji o przejmowaniu gospodarstw opuszczonych było to, że nie było znane miejsce zamieszkania osób, które opuściły gospodarstwo przez co niemożliwe było doręczenie decyzji właścicielowi przejętego gospodarstwa. W polskiej tradycji i praktyce procedowania w sprawach administracyjnych, wykaz stron, w rozumieniu art. 107 § 1 k.p.a. (ówcześnie art. 99 § 1 k.p.a.) zamieszcza się poprzez wskazanie w rozdzielniku, kto otrzymuje decyzję. W związku z tym, że PPRN w S. nie dysponowało danymi adresowymi następców prawnych J. D., w rozdzielniku decyzji wpisano adres nieżyjącego J. D. Organ zauważył, że nazwisko "J. D." w rozdzielniku spornej decyzji wpisane zostało odręcznie, gdzie wcześniej maszynowo pozostawiono wykropkowane miejsce na wpis właściciela. Nie wiadomo zatem kiedy dokonano tego wpisu, tym bardziej, że decyzja ta została sprostowana w sentencji ręcznie wykreślono imię "J." i wpisano "J.". Ponadto, na poświadczeniu odbioru przedmiotowej decyzji jako adresaci wpisani są Spadkobiercy J. D. Fakt, iż w rozdzielniku decyzji nie wskazano spadkobierców J. D. nie stanowi rażącego naruszenia prawa, ponieważ nawet gdyby brali oni udział w postępowaniu, nie wywarłoby to wpływu na rozstrzygnięcie decyzji. Ponadto, pominięcie strony w postępowaniu administracyjnym jest to zarzut, o którym mowa w art. 145 k.p.a. stanowiącym podstawę do wznowienia postępowania.

Mając na uwadze powyższe Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] marca 2014 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2013 r.

Na ww. decyzję wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie T. B. domagając się jej uchylenia w całości. Wydanemu rozstrzygnięciu skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów art 7, 8. 9, 75 , 77 § 1, 107 § 1 oraz 156 § 1 k.p.a.

W uzasadnieniu skargi wskazała, że sprawa objęta skargą nie opiera się na zagmatwanych sprawach rodzinnych, ale na skutkach działalności przestępczej dokonanej przez III Rzeszę na jej rodzinie w czasie II wojny światowej. Szczegółowo opisała jak doszło do zniszczenia gospodarstwa rolnego i wysiedlenia. Skarżąca zaznaczyła, że w toku całego postępowania administracyjnego strony podejmowały działania mające na celu pozyskanie i zgromadzenie dokumentów m. in. z archiwum w S. (protokół z dnia [...] listopada 1950 r. w sprawie przejęcia na własność Państwa mienia po osobach przesiedlonych na Ziemie Zachodnie, a dokładnie mienia z tytułu spadku po J. D.). Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu, że gospodarstwo spadkobierców J. D. było gospodarstwem opuszczonym w rozumieniu ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Podkreśliła, że jej rodzina nie opuściła samodzielnie swego gospodarstwa, wygnali ich z niego okupanci - III Rzesza.

Skarżąca zauważyła również, że w 1941 r. Niemcy zniszczyli gospodarstwo rolne przez co nie było to już "gospodarstwo rolne", a jedynie "Nieruchomość (grunt)". Tymczasem wszystkie przepisy prawne zawarte w decyzji PPRN w S. wyraźnie odnoszą się do gospodarstw rolnych a nie do gruntów rolnych.

Skarżąca zaznaczyła też, że zaskarżona decyzja nie posiada daty uwłaszczenia nieruchomości, a zatem nie wiadomo kiedy to uwłaszczenie nastąpiło. Decyzja mogła zatem być wydana wiele lat później, a uwłaszczenie gruntów spadkobierców J. D,. nastąpiło w 1950 roku, na co wskazuje posiadany przez skarżącą protokół w sprawie przejęcia na własność Państwa mienia pozostawionego po osobach przesiedlonych na Ziemie Zachodnie.

Wskazała również, że decyzja PPRN w S. nie dotyczy spadkobierców J. D., lecz J. D., który nie był stroną w sprawie. W sentencji decyzji napisano "że dotyczy ona przejęcia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha położonego we wsi Z., stanowiącego własność spadkobierców J. D., przekreślono "J." i dopisano odręcznie "J.". Umieszczony tylko w rozdzielniku J. D., zmarł w 1934 r.

Skarżąca zaznaczyła, iż zgodnie z przepisami kpa nie może istnieć decyzja administracyjna bez adresata. W rozstrzygnięciu decyzji wymieniony został właściciel – D. J., który nie miał nic wspólnego ze sprawą, zaś spadkobiercy J. D. zostali w niej pominięci.

T. B. podkreśliła również, że adres zamieszkania spadkobierczyni J. D. – S. M. oraz jej męża P. M. był bardzo dobrze znany nie tylko w urzędach w S., ale nawet w Wojewódzkiej Radzie Narodowej w B. - zatem nie istniała konieczność zgłaszania do PPRN w S. zmian miejsca zamieszkania. Odnosząc się do wpisu Ministra w decyzji z dnia [...] marca 2014 r. [....] - "Ponadto, co istotne, na poświadczeniu odbioru przedmiotowej decyzji, jako adresaci wpisani są spadkobiercy J. D." skarżąca zauważyła, że organ ten nie przedstawił żadnych dowodów, na podstawie których ustalono fakt poświadczenia odbioru decyzji przez spadkobierców J. D. Skarżąca stwierdziła ponadto, iż nawet gdyby przyjąć, że nieruchomość spadkobierców po J. D. została uwłaszczona na rzecz Skarbu Państwa w 1962 r., to całkowicie niezrozumiały jest powód, że 12 lat wcześniej - a konkretnie w 1950 r. - należało sporządzić niezbędny protokół oceny technicznej nieruchomości. W ocenie skarżącej, w 1962 r. istniała zupełnie inna dokumentacja niż w roku 1950 i ten protokół byłby nieprzydatny.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Stosownie natomiast do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – powoływana dalej jako "ppsa", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga nie jest zasadna, gdyż zarówno decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2014 r., jak i poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2013 r. odpowiadają prawu.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja wydana w postępowaniu nadzorczym prowadzonym na podstawie przepisu art. 156 – 158 k.p.a. Choć postępowanie to podlega takim samym regułom procesowym jak postępowanie zwykłe, różni się jednak przedmiotem. Prowadząc postępowanie zwykłe organ zmierza bowiem do wyjaśnienia stanu faktycznego i rozstrzyga merytorycznie sprawę, a więc dokonuje subsumpcji stanu faktycznego do norm prawa materialnego i kształtuje w formie władczego rozstrzygnięcia materialnoprawny stosunek administracyjnoprawny. W postępowaniu zaś nadzorczym przedmiotem jest decyzja i ustalenie, czy jest ona obarczona materialnoprawnymi wadami, o których stanowi art. 156 § 1 k.p.a. Ma więc ono charakter wyłącznie kontrolny, w którym ocenie podlega jedynie legalność decyzji wydanej w trybie zwykłym, w aspekcie jej zgodności z obowiązującymi w dacie jej podejmowania przepisami prawa.

Podsumowując, istotą postępowania nadzorczego jest ocena, czy w świetle stanu faktycznego ustalonego przez organ w postępowaniu zwykłym, mógł on na gruncie obowiązujących wówczas przepisów prawa podjąć rozstrzygnięcie o treści określonej w decyzji. Nie należy zaś do tego postępowania ponowne rozstrzyganie sprawy objętej załatwionej tą decyzją, a więc sprawy przejęcia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego.

Ponadto wskazać należy, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji ma odrębną podstawę prawną i nie może być traktowane tak, jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjno - prawnego. Postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ma bowiem na celu wyjaśnienie jej kwalifikowanej niezgodności z prawem, a nie ponowne rozpoznawanie zakończonej sprawy. W konsekwencji, zakres prowadzonego w ramach trybu nadzorczego postępowania dowodowego nie odpowiada temu, prowadzonemu w trybie zwykłym. Organy administracji publicznej badają prawidłowość decyzji w trybie art. 156 § 1 k.p.a. (dotyczącym stwierdzenia nieważności) w oparciu o stan prawny i faktyczny istniejący w dacie wydania kwestionowanej decyzji.

Wskazać również trzeba, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd - który w pełni podziela Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę - że o rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zachodzą trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze, czyli skutki. Przy korzystaniu z tej wywołującej najdalej idące konsekwencje instytucji, wskazane wyżej przesłanki muszą wystąpić łącznie i nie mogą być dorozumiewane, ale jasno wskazane (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2011 r. sygn. akt II OSK 878/10, LEX nr 992652 oraz z dnia 20 października 2010 r. sygn. akt II OSK 1614/09, LEX nr 746680).W orzecznictwie przyjmuje się także, że nie można mówić o oczywistości naruszenia normy prawnej w przypadku rozbieżności interpretacyjnej przepisów. Zatem nawet uznanie, że inna interpretacja zostanie uznana za lepszą, słuszniejszą albo bardziej racjonalną, nie może być ocenione jako rażące naruszenie prawa (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2011 r. sygn. akt 743/10, LEX nr 965221; z dnia 8 września 2009 r. sygn. akt II GSK 1061/08, LEX nr 596660, z dnia 30 maja 2008 r., LEX nr 505307; z dnia 12 grudnia 2006 r. sygn. akt II OSK 28/06, LEX nr 319171).

Przechodząc do oceny kontrolowanej decyzji należy wskazać, że materialnoprawną jej podstawę stanowił przepis art. art. 1 ustawy z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniającej ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 32, poz. 161 r. ze. zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198).

Stosownie do art. 2 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, w brzmieniu nadanym ww. ustawą z dnia 15 lipca 1961 r., gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r., jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń z wyjątkiem służebności gruntowych których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne.

Zgodnie zaś z § 1 ust. 1 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r., za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje ani jego małżonek dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

W ocenie składu orzekającego, organy nadzorcze prawidłowo orzekły, w oparciu o zgromadzony w aktach administracyjnych materiał dowodowy, iż w sprawie zaistniały przesłanki do przejęcia gospodarstwa rolnego będącego własnością J. D.

W pierwszej kolejności wskazać trzeba, iż w aktach administracyjnych znajduje się wniosek spadkobierców po J. D. skierowany do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w dniu 30 stycznia 2008 r. W treści wniosku strony wskazały, iż po zakończeniu okupacji spadkobiercy - stwierdziwszy, że na przedmiotowej nieruchomości nie ma żadnych pomieszczeń i budynków umożliwiających prowadzenie działalności rolniczej - "postanowili znaleźć warunki do dalszego życia" i opuścili przedmiotowe gospodarstwo. S. M. wraz z rodziną wyjechała do miejscowości R., powiat [...], A. D. wstąpił do służby wojskowej i osiedlił się w G., gdzie założył rodzinę, natomiast Z. D. wyjechała do M., gdzie osiadła utrzymując się z pracy zarobkowej i gdzie zmarła.

Ponadto, w aktach sprawy znajduje się odwołanie S. B. z dnia 24 lutego 2010 r. od decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2010 r., gdzie wskazano, że spadkobiercy J. D. po wypędzeniu w 1941 r. ze swojego gospodarstwa we wsi Z., pow. S., zamieszkali we wsi M. na gospodarstwie rolnym po S. i mieszkali tam do 1946 r. Budynek mieszkalny w M. nie był przystosowany do zamieszkiwania w nim ludzi, w związku z czym spadkobiercy J. D. – S. M. i P. M. oraz czwórka ich dzieci - nie mając możliwości powrotu do wsi Z., gdzie nie było zabudowań - osiedlili się w 1946 r. w gospodarstwie rolnym we wsi R., powiat O. To gospodarstwo było ich jedynym dochodem. Jak wskazał odwołujący się, spadkobiercy nigdy stamtąd nie wyjeżdżali, ani dorywczo ani na stałe. Nie użytkowali też nigdy po 1941 roku ziemi w Z. ani osobiście ani za pośrednictwem innych osób.

W aktach administracyjnych znajduje się również protokół w sprawie opisu warunków gospodarczych gospodarstw rolnego opuszczonego sporządzony z dnia [...] stycznia 1962 r. we wsi Z. W ww. protokole jednoznacznie wskazano, że gospodarstwo J. D. we wsi Z. o powierzchni ogólnej [...] ha leży odłogiem i jest niezabudowane. Z powodu tego, że gospodarstwo jest opuszczone a grunt leży odłogiem Komisja [...] postawiła w protokole wniosek o przejęcie gospodarstwa na Skarb Państwa (pkt 9 ww. protokołu).

Biorąc powyższe pod uwagę, prawidłowo organ nadzoru uznał, iż materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy wskazuje, iż przedmiotowe gospodarstwo było gospodarstwem opuszczonym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r., a co za tym idzie zostały spełnione przesłanki do przejęcia tego gospodarstwa na własność państwa wskazane w przepisach stanowiących podstawę prawną kontrolowanego orzeczenia. Jak bowiem wynika z ww. materiału dokumentacyjnego, przed wydaniem kontrolowanej decyzji z [...] sierpnia 1962 r. w przedmiotowym gospodarstwie nie zamieszkiwał właściciel ani jego małżonek dzieci lub rodzice. Przy tym gospodarstwo nie było uprawiane ani poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, użytkownika lub dzierżawcę. Zatem, z przytoczonych przyczyn przedmiotowe gospodarstwo mogło zostać przejęte na własność Państwa.

Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu nieprawidłowego kwalifikowania gospodarstwa jako gospodarstwa rolnego wskazać trzeba, iż ze znajdującego się w aktach sprawy rejestru gruntów z dnia [...] maja 1962 r. wynika, że przedmiotową nieruchomość stanowiły użytki rolne – grunty orne klasy V i VI. Również w ww. protokole z dnia [...] stycznia 1962 r. w sprawie opisu warunków gospodarczych gospodarstw rolnego opuszczonego wskazano, że na przedmiotowe gospodarstwo składały się grunty orne o pow. [...] ha oraz nieużytki o pow. [...] ha. W tej sytuacji nie można skutecznie zarzucić organom błędnego ustalenia zaistnienia przesłanki do przejęcia gospodarstwa jako opuszczonego.

Rację ma również organ nadzoru, że organy administracji prowadzące postępowanie nieważnościowe nie są uprawnione do przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego, a jedynie oceny kontrolowanej decyzji z punktu widzenia spełnienia przesłanek określonych w art. 156 § 1 kpa. Posiadając takie właśnie uprawnienia organ zobligowany był do oceny czy postępowanie przeprowadzone przez organy administracji w postępowaniu zwykłym dawało podstawę do wydania kontrolowanej decyzji. W ocenie Sądu, powyższa ocena została przez organy nadzoru przeprowadzona prawidłowo.

Odnosząc się zaś do podnoszonej w skardze kwestii niezabudowania nieruchomości rolnej, która została przejęta kontrolowanym orzeczeniem, zauważyć trzeba, że dla uznania określonej nieruchomości rolnej za gospodarstwo rolne nie było konieczne, aby na nieruchomości tej znajdowały się zabudowania. Wskazać trzeba, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 powołanej wyżej ustawy z dnia 13 lipca 1957 r., gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogły być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostało za niezbędne. Zgodnie zaś z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198 ze zm.), za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

W sprawie tej nie jest kwestionowane, że w gospodarstwie rolnym nie zamieszkiwał właściciel, jego małżonek, dzieci lub rodzice. W sprawie ustalono bowiem, że przejęta nieruchomość rolna była niezabudowana.

Wskazać trzeba, iż za gospodarstwo rolne na gruncie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 45, poz. 304), uważano wszelkie należące do tej samej osoby (osób) nieruchomości rolne, jeżeli stanowiły lub mogły stanowić zorganizowaną całość gospodarczą wraz z budynkami, urządzeniami, inwentarzem żywym i martwym, zapasami oraz prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. W świetle powołanej definicji, okoliczność czy nieruchomość rolna była zabudowana, czy niezabudowana, jak również to, czy znajdowały się na niej maszyny rolnicze, pozostaje bez wpływu na ustalenie, że nieruchomość rolna stanowiła gospodarstwo rolne. Podnoszona przez stronę okoliczność, że na nieruchomości rolnej nie były posadowione budynki nie stanowi, w ocenie Sądu, o naruszeniu § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych.

Sąd nie podzielił również zarzutu skargi dotyczącego skierowania spornej decyzji do J. D., pomimo iż organ miał wiedzę o adresach zamieszkania jego spadkobierców. Wskazać trzeba, iż zgodnie z art. 1 ust. 1 wówczas obowiązującego dekretu z dnia 2 lutego 1955 r. o ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Z 1955 roku, nr 6, poz. 32), dane o gruntach i budynkach służące za podstawę m. in. dokonywania wpisów w księgach wieczystych mogą być oparte wyłącznie na ewidencji. Powołany dekret stanowił również, iż właściciele oraz osoby, w których władaniu znajdują się grunty i budynki obowiązani są zgłaszać do prezydiów właściwych rad narodowych, najpóźniej w ciągu 4 tygodni od ich powstania, wszelkie zmiany danych objęte ewidencją, w tym dotyczące osoby właściciela oraz innych osób, w których władaniu grunt lub budynek się znajduje, jak również miejsca zamieszkania tych osób, pod rygorem nałożenia kary grzywny (art. 10 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 2 i art. 13 ust 1 ww. dekretu). Zgodnie zaś z art. 8 ust. 1 ww. dekretu, operat ewidencyjny stanowi dokument publiczny. Prawidłowo zatem organ nadzoru uznał, iż wskutek niedopełnienia przez spadkobierców ciążącego na nich obowiązku ujawnienia wszelkich zmian w ewidencji gruntów i budynków organ wydający kontrolowane orzeczenie nie znał ich danych i adresów. Zatem, uznać trzeba, iż organ ten mógł zaadresować decyzję, której stwierdzenia nieważności domaga się skarżąca, do J. D., skoro został on ujawniony w ewidencji gruntów jako władający przedmiotową nieruchomością i nikt z uprawnionych spadkobierców J. D. tego wpisu w ewidencji nie podważył, mimo że jak wskazano powyżej – na mocy dekretu o ewidencji gruntów i budynków – ciążył na nich taki obowiązek.

Sąd podzielił również stanowisku organu nadzoru, iż z faktu, że w rozdzielniku decyzji z dnia [...] sierpnia 1962 r. wpisano adres nieżyjącego J. D., a nie wpisano Spadkobierców J. D. (Spadkobiercy J. D. są wpisani na poświadczeniu odbioru decyzji jako adresaci) nie można wywodzić rażącego naruszenia prawa. Jak wskazano powyżej, PPRN w S. nie dysponowało danymi adresowymi następców prawnych J. D., stąd w rozdzielniku decyzji wpisano adres nieżyjącego J. D. Na poświadczeniu odbioru przedmiotowej decyzji jako adresaci wpisani są Spadkobiercy J. D. Zgodzić się należy z organem, iż nawet gdyby spadkobiercy J. D. brali udział w postępowaniu, nie wywarłoby to wpływu na rozstrzygnięcie decyzji. Ponadto, zgodnie orzecznictwem sądów administracyjnych pominięcie strony w postępowaniu administracyjnym nie może stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji. Okoliczność ta może zaś stanowić podstawę do ubiegania się o wznowienie postępowania w oparciu o art. 145 § 1 kpa.

Ponadto, za niezasadny Sąd uznał zarzut bezprzedmiotowości decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] sierpnia 1962 r. na skutek sporządzenia w dniu [...] listopada 1950 roku protokołu w sprawie w sprawie przyjęcia na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych na Ziemie Zachodnie. W ocenie Sądu, prawidłowa jest konstatacja organu, iż wskazany protokół stanowił jedynie dowód dokonania czynności technicznej (przeprowadzenia oględzin gospodarstwa) w postępowaniu administracyjnym. Wskazać trzeba, iż w dacie sporządzenia ww. protokołu (16 listopada 1950 r.) zasady i sposób prowadzenia postępowania administracyjnego były uregulowane w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Z 1928 r., Nr 36, poz. 341 zpóźn. zm.). Zgodnie z art. 19 ust. 1 ww. rozporządzenia, władza - gdy uznała to za potrzebne - sporządzała protokoły w postępowaniu administracyjnym. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu, należało sporządzić protokół, między innymi, o oględzinach i ekspertyzach, gdy sporządzane były one z udziałem władz. Mając powyższe na względzie, uznać trzeba, iż protokół z [...] listopada 1950 r., sporządzony z udziałem przedstawiciela Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S., miał na celu stwierdzenie, poprzez dokonanie oględzin gospodarstwa, czy grunty należące do spadkobierców J. D. pozostają czy też nie pozostają w czyimś faktycznym władaniu.

Sąd nie podzielił również zarzutu skarżącej, iż kontrolowana decyzja PPRN w S. z dnia [...] sierpnia 1962 r. nie dotyczy spadkobierców J. D. lecz J. D. Wskazać trzeba, iż w aktach sprawy znajduje się postanowienie Agencji Nieruchomości Rolnych, Oddział Terenowy w O. Filia w S. wydane w dniu [...] listopada 2009 r. na wniosek spadkobiercy J. D., A. M. Postanowieniem tym sprostowano oczywistą omyłkę pisarską w decyzji PPRN w S. z dnia [...] sierpnia 1962 r. w ten sposób, że w sentencji ww. decyzji w miejsce błędnie wpisanego słowa "J." wpisuje się słowo "J." oraz w uzasadnieniu w wierszu pierwszym i czwartym w miejsce błędnie wpisanego słowa "J." wpisuje się słowo "J.".

Mając powyższe na uwadze, to jest oceniając, że zarzuty skargi nie znajdują oparcia w przepisach prawa oraz że Sąd nie dostrzegł takich naruszeń przepisów prawa procesowego lub materialnego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy – skargę należało oddalić.

Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.