Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 56/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Drogi publiczne
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13 ha, art. 13k ust. 1 pkt 1, art. 13 hc ust. 1, art. 13i, art. 13 hd ust. 1, ust.3, art. 13 hb ust. 3
journal: Dz.U. 2007 nr 19 poz 115
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jednolity
journal: Dz.U. 2011 nr 80 poz 433
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę  elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej
journal: Dz.U. 2011 nr 77 poz 417
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie obliczania maksymalnej stawki opłaty elektronicznej
journal: Dz.U. 2011 nr 91 poz 524
law: Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 30 kwietnia 2011 r. w sprawie wnoszenia opłat elektronicznych i ich rozliczania oraz przekazywania  opłat elektronicznych i kar pieniężnych na rachunek Krajowego Funduszu Drogowego
journal: Dz.U. 2011 nr 133 poz 773
law: Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 23 czerwca 2011 r. w sprawie trybu, sposobu i zakresu kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty  elektronicznej
journal: Dz.U. 2012 poz 931
law: Ustawa z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym - tekst jednolity
journal: Dz.U. 2012 poz 467
law: Rozporządzenie Ministra Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie stawek opłat za przejazd autostradą
journal: Dz.U. 1999 nr 43 poz 430
law: Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie.
article: art. 9
journal: Dz.U. 2008 nr 218 poz 1391
law: Ustawa z dnia 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw.
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 157 poz 8
law: Dyrektywa 2006/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 maja 2006 r. zmieniająca dyrektywę 1999/62/WE w sprawie pobierania  opłat za użytkowanie niektórych typów infrastruktury przez pojazdy ciężarowe
article: art. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 108 poz 908
article: art. 7, art. 8, art. 77 par. 1, art. 80, art. 170 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2013 r. sprawy ze skargi V. N. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej Główny Inspektor) decyzją z dnia [...] października 2012 r., po rozpoznaniu wniosku skarżącego V. N. (strona, skarżący) o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Głównego Inspektora z dnia [...] października 2011 r. o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 3000 zł z tytułu nieuiszczenia opłaty elektronicznej, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Wydając wspomnianą decyzję organ działał na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.; dalej: K.p.a.), art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 1, art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 ze zm. – dalej: u.d.p.) oraz załącznika nr 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2011 r. Nr 80, poz. 433 – dalej: rozporządzenie Rady Ministrów), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b, art. 51 ust. 7 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874 ze zm.; dalej: u.t.d.)

Do wydania niniejszych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu [...] października 2011 r. o godz. 17.55 w miejscowości O., na drodze krajowej nr [...] inspektor Inspekcji Transportu Drogowego zatrzymał do kontroli zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego [...] o nr rej. [...] i naczepy ciężarowej marki [...] o nr rej. [...]. Pojazdem kierował skarżący. Dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego zespołu pojazdu przekraczała 3,5 t. Przed zatrzymaniem urządzenie DSRC znajdujące się w pojeździe służbowym ITD wykryło dla ww. pojazdu zdarzenie (incydent) z dnia [...] października 2011 r. o zarejestrowanej o godz. 11.28 na drodze krajowej nr [...] – braku komunikacji z OBU (urządzeniem służącym do elektronicznego poboru opłat za przejazd po drogach wskazanych w powołanym wyżej rozporządzeniu RM z 22 marca 2011 r.). W wyniku kontroli mobilnej ustalono, iż na szybie czołowej znajduje się urządzenie viaBOX o nr seryjnym [...]. W toku kontroli na podstawie okazanych przez kierowcę wykresówek, ustalono iż wyżej wymienionym pojazdem w dniu [...] października 2011 r. kierował skarżący.

Odcinek drogi krajowej, po której ustalono poruszanie się kontrolowanego pojazdu ([...]), został wyszczególniony w załączniku nr 2 do rozporządzeniu Rady Ministrów pod poz. nr 1. Kierowca podpisał protokół kontroli, został zawiadomiony o wszczęciu postępowania administracyjnego, jak również doręczono mu decyzję z dnia [...] października 2011 r., na mocy której Główny Inspektor wymierzył skarżącemu karę pieniężną w wysokości 3000 zł.

Skarżący w dniu [...] października 2011 r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w piśmie procesowym z listopada 2011 r. pełnomocnik skarżącego podniósł, iż opłata elektroniczna za przejazd w dniu [...] października 2011 r. została uiszczona prawidłowo tego samego dnia o godz. 10.44 w punkcie dystrybucji Viatoll – [...] w miejscowości R. przy ul [...]. Jako potwierdzenie powyższego załączył dowód dokonania opłaty. Wniósł o uchylenie nałożonej na skarżącego kary.

Ponownie rozpoznając sprawę Główny Inspektor wezwał podmiot odpowiedzialny za obsługę krajowego systemu poboru opłat działający w imieniu i na rzecz Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad – K. Sp. z o.o (dalej też jako Spółka), do udzielenia informacji związanych z kontrolowanym przejazdem, w szczególności do wskazania, czy opłata za przejazd określony w protokole kontroli została uiszczona.

Udzielając odpowiedzi Spółka wskazała, iż opłata elektroniczna za przejazd po wskazanym odcinku drogi krajowej nie została uiszczona, przejazdy nie zostały zarejestrowane, a ewentualną przyczyną nieuiszczenia opłaty mogła być niesprawność urządzenia viaBOX przypisanego do pojazdu. Użytkownik viaBOX nie składał reklamacji w związku z niesprawnym działaniem urządzenia, a umowa nie przewidywała możliwości uiszczenia opłaty elektronicznej po dokonaniu przejazdu.

W styczniu 2012 r. Główny Inspektor ponownie wezwał Spółkę do wyjaśnień pojęcia "przejazd pojazdu nie został zarejestrowany" i wskazania co było ewentualną przyczyną nieuiszczenia opłaty elektronicznej.

Udzielając odpowiedzi Spółka podała, że opłata elektroniczna nie została uiszczona, a przyczyną braku odnotowania przejazdu był brak komunikacji OBU przypisanego do pojazdu.

Celem zebrania kompletnego materiału dowodowego w lutym 2012 r. organ ponownie wezwał operatora systemu do złożenia wyjaśnień, co oznacza sformułowanie "brak odnotowania przejazdu" oraz czym był spowodowany brak komunikacji.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie Spółka wyjaśniła, że przejazd przedmiotowego pojazdu w dniu [...] października 2011 r. o godz. 11.28 na odcinku płatnej drogi krajowej nr [...] nie został zarejestrowany w systemie jako transakcja poboru opłat. Taka transakcja jest rejestrowana w systemie, jeśli nastąpi kompletna komunikacja pomiędzy urządzeniem viaBOX a bramownicą. Urządzenie pokładowe viaBOX nie nawiązało komunikacji z bramownicą o nr [...].

W czerwcu 2012 r. Główny Inspektor uzupełniająco ponownie wezwał Spółkę do wskazania, co było przyczyną braku komunikacji pomiędzy urządzeniem viaBOX a bramownicą, jak również o podanie salda konta użytkownika kontrolowanego pojazdu w dniu [...] października 2011 r. w chwili przejazdu pod bramownicą, wskazanie czy użytkownik posiadał wystarczające środki do uiszczenia opłaty elektronicznej. Nadto organ wniósł o ustalenie jaki był wskaźnik podający miarę procentowego stopnia komunikacji urządzenia viaBOX z bramownicą.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie Spółka stwierdziła, że przyczyną braku komunikacji pomiędzy urządzeniem viaBOX a bramownicą był brak urządzenia w pojeździe lub jego uszkodzenie. Stan salda użytkownika w dniu [...] października 2011 r. o godz. 11.28 wynosił 372,96 zł. Nadto w kolejnym piśmie z dnia [...] czerwca 2012 r. operator systemu wskazał, że bramownica kontrolna nr [...] w dniu [...] października 2011 r. o godz. 11.28 działała prawidłowo, dodał również, że nie istnieje wskaźnik podający miarę procentowego stopnia komunikacji a wszystkie sprawy są rozpatrywane indywidualnie na podstawie transakcji poboru opłat.

Główny Inspektor skierował do pełnomocnika skarżącego zawiadomienie o uzupełnionym materiale dowodowym i możliwości wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenia żądań.

W lipcu 2012 r. organ dodatkowo zwrócił się do Spółki o wyjaśnienie stwierdzenia, że "wszystkie sprawy będą rozpatrywane indywidualnie na podstawie transakcji opłat oraz wygenerowanych incydentów", jak również o udzielenie jednoznacznej odpowiedzi, czy niniejsza sprawa została już rozpatrzona.

Udzielając odpowiedzi co oznacza powyższe sformułowanie Spółka podała, że przy rozpatrywaniu każdej sprawy indywidualnie generowane są transakcje poboru opłat i następuje sprawdzenie ich z wygenerowanym incydentem dla konkretnego przejazdu. Dodała również, że system nie mógł pobrać opłaty elektronicznej ponieważ urządzenie pokładowe nie nawiązało komunikacji z bramownicą.

Do akt dołączono również dokumentację fotograficzną przejazdu, nadto organ pouczył pełnomocnika skarżącego o treści art. 10 § 1 K.p.a. i poinformował o uzupełnionym materiale dowodowym.

W uzasadnieniu wspomnianej na wstępie decyzji organ powołał przepisy regulujące elektroniczny system poboru opłat, który wszedł w życie w dniu 1 lipca 2011 r. Wskazał, że zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. — Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze. zm.),

Stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p. za przejazd po drodze krajowej kierującemu pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., za który pobiera się opłatę elektroniczną, bez uiszczenia tej opłaty - wymierza się karę pieniężną w wysokości 3.000 zł.

Główny Inspektor wskazał, iż zgromadzony materiał dowodowy w sposób pełny odzwierciedla ustalony w rozpatrywanej sprawie stan faktyczny. Z całokształtu materiału dowodowego w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że kontrolowany pojazd samochodowy poruszał się po drodze krajowej wymienionej w rozporządzeniu Rady Ministrów i za kontrolowany przejazd nie została uiszczona opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., z uwagi na brak komunikacji pomiędzy urządzeniem viaBOX a bramownicą nr [...] i system nie mógł pobrać ww. opłaty. Organ stwierdził, iż strona postępowania administracyjnego została ustalona prawidłowo, gdyż jest nią skarżący, który kierował kontrolowanym pojazdem samochodowym.

W ocenie organu, brak było podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie, bowiem ustawodawca nie przewidział okoliczności pozwalających na odstąpienie od nałożonej kary pieniężnej za naruszenie obowiązków określonych w art. 13k ust. 1 u.d.p. w przypadku nieuiszczenia opłaty elektronicznej. Zdaniem organu, przyczyny z powodu których opłata nie została uiszczona nie są okolicznościami istotnymi dla rozpoznania sprawy administracyjnej. Kary pieniężne wynikające z naruszenia przepisów u.d.p. są nakładane na podstawie obiektywnie stwierdzonych naruszeń, a wina i stopień ewentualnego zawinienia nie są przesłankami odpowiedzialności administracyjnej.

Organ podkreślił, że z pism operatora systemu z dnia [...] maja 2012 r., z dnia [...] czerwca 2012 r., z dnia [...] sierpnia 2012 r. w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że za kontrolowany przejazd opłata elektroniczna nie została uiszczona, gdyż podczas przejazdu pojazdem o nr rej [...] w dniu [...] października 2011 r. system nie mógł pobrać opłaty elektronicznej. Urządzenie pokładowe viaBOX nie nawiązało komunikacji z bramownicą nr [...], a stan salda konta był dodatni i wynosił 372,96 zł.

W ocenie organu, z zebranego materiału dowodowego bezsprzecznie wynika, że strona poruszała się płatnym odcinkiem drogi krajowej [...] (błędne podanie przez organu nr drogi) i za przejazd tymże odcinkiem drogi nie uiściła wymaganej opłaty elektronicznej, zatem naruszyła obowiązek o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p.

Nadto organ zauważył, że z treści protokołu kontroli wynika, że skarżący oświadczył, iż być może urządzenie w chwili stwierdzonego naruszenia nie znajdowało się na szybie czołowej pojazdu. Wobec powyższego Główny Inspektor uznał, że incydent w postaci braku komunikacji był spowodowany brakiem prawidłowo zamieszczonego urządzenia. Nadto dokonując analizy zdjęć zarejestrowanych przez bramownicę uznał, że na szybie czołowej kontrolowanego pojazdu w ww. okresie faktycznie brak było urządzenia viaBOX.

Organ zauważył, że obowiązek posiadania urządzenia do poboru opłat elektronicznych jest obowiązkiem o charakterze bezwzględnym, gdyż obecnie nie jest możliwe uiszczenie opłaty elektronicznej w inny sposób. Urządzenie powinno znajdować się w pojeździe podczas wykonywania przejazdu na drodze, za której przejazd należy się opłata. Zgodnie z instrukcją, to kierowca pojazdu jest odpowiedzialny za prawidłową instalację urządzenia viaBOX. W przypadku nieprawidłowego zamontowania jednostki pokładowej niemożliwym będzie nawiązanie łączności miedzy bramownicą, a urządzeniem pokładowym viaBOX, tym samym nie zostanie pobrana wymagana opłata elektroniczna. Organ wyjaśnił, że w momencie, gdy kierujący pojazdem przejeżdża pod bramownicą nawiązywana jest łączność między bramownicą a jednostką pokładową (viaBOX) zainstalowaną w pojeździe. Główny Inspektor stwierdził, iż w trakcie prowadzonego postępowania podejmował wszelkie działania mające na celu ustalenie przyczyny stwierdzonego naruszenia, a wyjaśnienia Spółki nie wskazują na wadliwość systemu poboru opłat, czy nieprawidłowym działaniu bramownicy. Zdaniem organu, wyjaśnienia strony zawarte w protokole kontroli oraz dokumentacja fotograficzna w sposób jednoznaczny wskazują, iż naruszenie wyniknęło z okoliczności zależnych od strony będącej użytkownikiem systemu. Skoro urządzenie nie znajdowało się na szybie pojazdu, to przyczyna stwierdzonego naruszenia wystąpiła po stronie użytkownika, który nie dołożył należytej staranności w dokonaniu opłaty za przejazd.

Zdaniem organu, przedpłata na koncie, na którą powołuje się pełnomocnik strony nie stanowi potwierdzenia uiszczenia opłaty elektronicznej. W niniejszej sprawie wysokość opłaty elektronicznej nie została nawet wyliczona, gdyż system nie mógł jej pobrać – brak komunikacji urządzenia viaBOX z bramownicą o nr [...]. Dostępne środki finansowe mogłyby być wykorzystane gdyby została nawiązana łączność między bramownicą a urządzeniem.

Skarżący wniósł za pośrednictwem organu skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i zwrot nałożonej kary pieniężnej na rachunek bankowy skarżącego.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

- naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. polegające na wydaniu decyzji wbrew zasadom wynikającym ze wskazanych przepisów oraz w oparciu o jedynie część zebranego i nie rozpatrzonego materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że skarżący nie dopełnił obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., w sytuacji gdy co innego wynika z potwierdzenia uiszczenia przedmiotowej opłaty, znajdującego się w aktach sprawy,

- naruszenie art. 107 § 3 K.p.a. poprzez uchybienie obowiązkowi wskazania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przyczyn dla których odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej dokumentowi potwierdzenia dokonania przez skarżącego w dniu [...] października 2011 r. o godz. 10.44 przedmiotowej opłaty,

- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na bezpodstawnym przyjęciu, iż skarżący nie dopełnił obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., w sytuacji gdy w aktach sprawy znajduje się bezsprzeczny dowód dokonania przedmiotowej opłaty.

W ocenie skarżącego, pominięto lub zlekceważono, że przedmiotowa opłata została uiszczona prawidłowo w dniu [...] października 2011 r. o godz. 10.44 w punkcie dystrybucji Viatoll – [...] w miejscowości R. przy ul. [...]. Wobec czego dopuszczono się naruszenia szeregu przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Nie podjęto wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu strony, naruszono zaufanie do organu Rzeczypospolitej Polskiej u obywatela kraju sąsiedniego. Nie rozpatrzono całokształtu zebranego materiału dowodowego, nie uzasadniono właściwie z jakiego powodu odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej dowodom przedstawionym przez stronę, co doprowadziło do błędu w ustaleniach.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Nadto wskazał, że kierujący pojazdami samochodowymi mają obowiązek znać podstawowy zakres przepisów dotyczących dróg publicznych a trzyletni okres vacatio legis był wystarczający do zapoznania się strony z przepisami ustanawiającymi obowiązek w zakresie ponoszenia opłat elektronicznych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; zwaną dalej p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2012 r., którą utrzymano w mocy decyzję tegoż organu z dnia [...] października 2011 r. o nałożeniu na stronę – V. N. kary pieniężnej w wysokości 3000 zł z tytułu nieuiszczenia opłaty elektronicznej, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. w zw. z art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. (przez przyjęcie, że skarżący nie dopełnił obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, w sytuacji gdy co innego wynika z potwierdzenia uiszczenia przedmiotowej opłaty, znajdującego się w aktach sprawy, art. 107 § 3 K.p.a., a także błąd w ustaleniach faktycznych polegający na bezpodstawnym przyjęciu, iż skarżący nie dopełnił obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., w sytuacji gdy w aktach sprawy znajduje się bezsprzeczny dowód dokonania przedmiotowej opłaty.

W ocenie Sądu, stan faktyczny w rozpatrywanej sprawie został ustalony w stopniu wystarczającym do podjęcia zaskarżonej decyzji i przedstawiał się następująco:

- przedpłata na opłaty elektroniczne za przejazd po drogach krajowych została uiszczona przez skarżącego (kierującego pojazdem) dnia [...] października 2011 r. o godz. 10.44 w punkcie dystrybucji Viatoll – [...] w miejscowości R. przy ul [...]. Potwierdzeniem powyższego jest dowód dokonania wpłaty. Stan salda użytkownika w dniu [...] października 2011 r. o godz. 11.28 wynosił 372,96 zł;

- przedpłata na koncie, na którą powołuje się pełnomocnik strony, nie stanowiła potwierdzenia uiszczenia opłaty elektronicznej. Stanowi jedynie dowód posiadania przez użytkownika pojazdu środków w w/w kwocie przeznaczonych na opłaty elektroniczne za przejazdy po drogach krajowych;

- skarżący został zatrzymany do kontroli następnego dnia, tj. [...] października 2011 r. w m. O. na drodze krajowej nr [...];

- w toku kontroli urządzenie DSRC zainstalowane w pojeździe służbowym ITD wykryło zdarzenie (incydent), który miał miejsce (został zarejestrowany) dnia [...] października 2011 r. o godz.11.28 na drodze krajowej nr [...] (km [...]), polegający na braku komunikacji OBU z odpowiednią bramownicą (o nr [...]);

- jak ustalili inspektorzy ITD na podstawie okazanej wykresówki z dnia [...] października 2011 r. zdarzenie to było spowodowane przez przedmiotowy zespół pojazdów, kierowany przez p. W. N.;

- w kolejnym piśmie z dnia [...] czerwca 2012 r. operator systemu wskazał, że bramownica kontrolna nr [...] w dniu [...] października 2011 r. o godz. 11.28 działała prawidłowo;

- podczas przejazdu przedmiotowym pojazdem w dniu [...] października 2011 r. system nie mógł pobrać opłaty elektronicznej. Urządzenie pokładowe viaBOX nie nawiązało bowiem komunikacji z bramownicą nr [...], choć stan salda konta był dodatni;

- jak ustaliły organy orzekające w sprawie, przyczyną braku komunikacji pomiędzy urządzeniem viaBOX (OBU) a bramownicą był brak urządzenia w pojeździe lub jego uszkodzenie;

- w protokole kontroli z dnia [...] października 2011 r. stwierdzono, że "Podczas zatrzymania pojazdu do kontroli na szybie czołowej znajdowało się urządzenie OBU o nr [...]" – i dalej – "Podczas wyjaśnień kierowca oświadczył, iż być może urządzenie nie znajdowało się na szybie czołowej pojazdu." Wobec powyższego Główny Inspektor uznał, że incydent w postaci braku komunikacji był spowodowany brakiem prawidłowo zamieszczonego urządzenia. Nadto dokonując analizy zdjęć zarejestrowanych przez bramownicę uznał, że na szybie czołowej kontrolowanego pojazdu w ww. okresie faktycznie brak było urządzenia viaBOX;

- W rozpatrywanej sprawie nie tylko nie została pobrana opłata elektroniczna za przedmiotowy przejazd, ale i jej wysokość nie została nawet wyliczona, gdyż system nie mógł jej pobrać z powodu braku komunikacji urządzenia viaBOX z bramownicą o nr [...]. Dostępne środki finansowe mogłyby być wykorzystane gdyby została nawiązana łączność między bramownicą a urządzeniem;

- W konsekwencji organ uznał, że wyjaśnienia strony zawarte w protokole kontroli oraz dokumentacja fotograficzna w sposób jednoznaczny wskazują, iż naruszenie wyniknęło z okoliczności zależnych od strony będącej użytkownikiem systemu. Skoro urządzenie nie znajdowało się na szybie pojazdu, to przyczyna stwierdzonego naruszenia wystąpiła po stronie użytkownika, który nie dołożył należytej staranności w dokonaniu opłaty za przejazd.

Odnosząc się do przedstawionych przez stronę skarżącą zarzutów należy przede wszystkim zauważyć, co następuje.

Kwestie opłat elektronicznych za użytkowanie dróg publicznych są przedmiotem szeregu regulacji prawnych, zarówno dyrektyw unijnych, jak i przepisów krajowych, które zresztą w znacznej części implementują te dyrektywy.

Wśród przepisów krajowych szczególne miejsce zajmuje ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych oraz przepisy wykonawcze do tej ustawy, a w szczególności:

- rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokość stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2011 r., Nr 80, poz. 433),

- rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie obliczania maksymalnej stawki opłaty elektronicznej (Dz. U. Nr 77.417),

- rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 30 kwietnia 2011 r. w sprawie wnoszenia opłat elektronicznych i ich rozliczania oraz przekazywania opłat elektronicznych i kar pieniężnych na rachunek Krajowego Funduszu Drogowego (Dz.U. Nr 91 poz. 524),

- rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 23 czerwca 2011 r. w sprawie trybu, sposobu i zakresu kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej (Dz. U. 133, poz. 773).

Istotne znaczenie dla kwestii opłat elektronicznych ma również ustawa z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym (Dz. U. 2012 r. poz. 931; w szczególności rozdział 5a) oraz rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie stawek opłat za przejazd autostradą (Dz. U 2012.467).

Definicje niektórych pojęć związanych z poborem opłaty elektronicznej (m.in. skrzyżowania i węzła) zawiera rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie (Dz.U. z 1999 r. Nr 43, poz. 430, z późn. zm.).

Obowiązek ponoszenia opłat elektronicznych został ustalony w ustawie z dnia 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 218, poz. 1391), z tym że – zgodnie z art. 9 powołanej ustawy - art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy zmienianej w art. 1, dodawany ustawą zmieniającą, stosuje się od dnia 1 lipca 2011 r.

Zgodnie z art. 13 ust 1 pkt 3 ustawy o drogach publicznych korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej.

W myśl art. 13ha ust. 1 ustawy o drogach publicznych opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, zwana dalej "opłatą elektroniczną", jest pobierana za przejazd po drogach krajowych lub ich odcinkach, określonych w przepisach wydanych na podstawie ust. 6 powołanego przepisu.

Jak wskazuje R. Stachowska (LEX, Komentarz do art. 13(ha) ustawy o drogach publicznych) "Przepisy art. 13ha zostały dodane do ustawy na mocy ustawy z dnia 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw. Poprzez ww. nowelizację przepisów została dokonana implementacja do krajowego porządku prawnego postanowień dyrektywy 2006/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 maja 2006 r., zmieniająca dyrektywę 1999/62/WE w sprawie pobierania opłat za użytkowanie niektórych typów infrastruktury przez pojazdy ciężarowe (Dz. Urz. UE L 157 z 09.06.2006, s. 8).(...) Jak wynika z uzasadnienia do projektu ustawy z dnia 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (nr druku 562), wprowadzającej opłatę elektroniczną, system poboru opłaty za przejazd po drogach krajowych uwzględniający liczbę przejechanych kilometrów (typu "myto") jest oceniany jako wydajniejszy niż system winietowy i jednocześnie korzystniejszy dla korzystających z dróg. Winieta bowiem jest opłatą ryczałtową, natomiast myto jest opłatą za rzeczywistą liczbę przejechanych kilometrów."

Na podstawie art. 13ha ust. 6 Rada Ministrów otrzymała delegację do określenia, w drodze rozporządzenia, dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną (pkt 1), a także ustalenia dla nich wysokości stawek opłaty elektronicznej za przejazd kilometra, dla danej kategorii pojazdu, w wysokości nie większej niż określona w ust. 4 ustawy - mając na uwadze potrzeby utrzymania i ochrony dróg istotnych dla rozwoju sieci drogowej, koszty poboru opłaty elektronicznej oraz klasę drogi, na której jest pobierana opłata elektroniczna (pkt 2).

Na podstawie wspomnianej delegacji Rada Ministrów wydała dnia 22 marca 2011 r. rozporządzenia w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej.

Zgodnie z § 2 powołanego rozporządzenia opłatę elektroniczną pobiera się na enumeratywnie wymienionych drogach krajowych lub ich odcinkach klasy:

1) A i S określonych w załączniku nr 1 do rozporządzenia;

2) GP i G określonych w załączniku nr 2 do rozporządzenia.

Drogi krajowe objęte systemem elektronicznego poboru opłat nie obejmują wszystkich dróg krajowych w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 1-7 ustawy o drogach publicznych, lecz obejmują jedynie drogi wymienione w załącznikach nr 1 i 2 powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r.; rozporządzenie to weszło w życie z dniem 1 lipca 2011 r.

Natomiast zgodnie z § 4 wspomnianego rozporządzenia początkiem lub końcem drogi krajowej lub jej odcinka, na którym pobiera się opłatę elektroniczną, jest: 1) punkt przecięcia osi dróg w węźle lub skrzyżowaniu albo 2) punkt przecięcia osi drogi z granicą miasta na prawach powiatu lub granicą państwową.

Jak już wspomniano, pojęcia "skrzyżowania" i "węzła" zostały zdefiniowane tak w ustawie o drogach publicznych (art. 4 pkt 9), jak i w rozporządzeniu Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie (§ 3 pkt 9 i 10).

W odniesieniu do trasy, która wchodzi w grę w rozpatrywanej sprawie, powołane rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. stanowi w załączniku nr 2, w którym wymieniono drogi krajowe lub ich odcinki klasy GP i G, na których pobiera się opłatę elektroniczną, że opłatę taką pobiera się na drodze krajowej nr [...] na odcinku R. – P. (co w istocie nie ma znaczenia dla sprawy), ale również (pkt 1) na drodze krajowej nr [...] na odcinku R. – T. (koniec obwodnicy J.).

Zauważyć tu należy, że powołane rozporządzenie wymienia tę trasę jako jeden odcinek – niezależnie od ilości zamontowanych tam bramownic. Inaczej mówiąc, rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. wymieniając drogi krajowe lub ich odcinki klasy GP i G, na których pobiera się opłatę elektroniczną, odnosi obowiązek wniesienia tej opłaty za przejazd określoną w odpowiednim załączniku do rozporządzenia drogą lub jej odcinkiem, nie wchodząc w kwestie techniczne, tzn. m.in. ilości bramownic – chyba, że za takie uszczegółowienie uzna się wspomniany § 4 powołanego rozporządzenia, zgodnie z którym początkiem lub końcem drogi krajowej lub jej odcinka, na którym pobiera się opłatę elektroniczną, jest: 1) punkt przecięcia osi dróg w węźle lub skrzyżowaniu albo 2) punkt przecięcia osi drogi z granicą miasta na prawach powiatu lub granicą państwową.

W ocenie Sądu, przejazd każdą z dróg lub ich odcinków wymienionych w załącznikach nr 1 i 2 do rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. wymaga odrębnej opłaty elektronicznej. Być może, z subiektywnego punktu widzenia kierującego pojazdem samochodowym przejazd po wymienionych odcinkach dróg stanowi jedną podróż. Jednakże z prawnego punktu widzenia, zgodnie z powołanym rozporządzeniem Rady Ministrów, na przejazd ten składa się przejazd po kilku wyodrębnionych odcinkach dróg, za które pobierana jest odrębna, indywidualnie naliczana opłata elektroniczna. Fakt, że odcinki te stykają się praktyczne ze sobą, nie ma znaczenia prawnego, gdyż ich wyodrębnienie nastąpiło w sferze prawnej, wspomnianym rozporządzeniem, w którym każdy z tych odcinków został imiennie wyodrębniony. Przepis wyodrębniający określony odcinek tworzy, wraz z przepisami powołanego rozporządzenia oraz odpowiednimi przepisami ustawy o drogach publicznych, odrębną normę prawną, z której wynika obowiązek wniesienia za przejazd tym odcinkiem określonej opłaty elektronicznej, a jej nie wniesienie jest sankcjonowane administracyjną karą pieniężną w kwocie 3000 zł.

Analiza niniejszej sprawy, jak i licznych spraw z zakresu opłaty elektronicznej, pozwala zauważyć, że organy nakładając na kierującego pojazdem samochodowym karę pieniężna za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty naliczają powyższą karę za przejazd pod każdą bramownicą, stosując posiłkowo § 4 rozporządzenia Rady Ministrów dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków..., gdyż teoretycznie na każdym skrzyżowaniu można wjechać na drogę bądź z niej zjechać, a więc - w ocenie organu - każdy taki odcinek zawarty miedzy dwoma bramownicami stanowi odrębny przejazd po drodze krajowej lub jej odcinku, ponieważ zgodnie z treścią § 4 wskazanego powyżej rozporządzenia początkiem albo końcem drogi krajowej lub jej odcinka, na którym pobiera się opłatę elektroniczną, jest punkt przecięcia osi dróg w węźle lub skrzyżowaniu albo punkt przecięcia osi drogi z granicą miasta na prawach powiatu lub granicą państwową.

Powyższy przepis jest, w ocenie Sądu, przepisem czysto technicznym, wskazującym jedynie sposób naliczania opłaty elektronicznej i mającym na celu ułatwienie obliczenia wysokości opłaty elektronicznej za cześć odcinka po jakim porusza się kierujący. Inna interpretacja powyższego zapisu prowadziłaby do wniosku, że § 4 rozporządzenia wprowadza nowe "pododcinki", niezależne od treści zał. Nr 1 i 2 do powyższego rozporządzenia, a także przepisów ustawy o drogach publicznych.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy o drogach publicznych , korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 22 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym.

Na podstawie art. 13k ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych, za przejazd po drodze krajowej kierującemu pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, za który pobiera się opłatę elektroniczną, bez uiszczenia tej opłaty - wymierza się karę pieniężną w wysokości 3.000 zł. W przypadku uiszczenia opłaty w niepełnej wysokości wymierzana jest natomiast kara w wysokości 1.500 zł (art. 13k ust. 1 pkt 2 ustawy). Z powyższego wynika wprost, że kara jest bezpośrednio powiązana z przejazdem po danej drodze krajowej lub jej odcinku.

Ustawa o drogach publicznych nie zawiera definicji "przejazdu", jednak przyjęta przez organy ITD definicja przejazdu w oparciu o definicję początku i końca drogi krajowej zawarta w § 4 rozporządzenia wydaje się co najmniej niepełna, gdyż nie każdy przejazd zawarty jest miedzy dwoma najbliższymi punktami przecięcia osi dróg w węźle lub skrzyżowaniu, albo przecięcia osi drogi z granica miasta na prawach powiatu lub granica państwa. W ocenie Sądu, kara pieniężna winna być nakładana za przejazd bez uiszczenia opłaty po drodze krajowej lub jej odcinku (bez względu a długość przejazdu, a nie za przejazd pomiędzy dwoma najbliższymi bramownicami),o których mowa w załączniku nr 1 i 2 do rozporządzenia. Za taki przejazd jedną drogą krajową bez uiszczenia opłaty nakłada się karę w wysokości 3000 zł. W procesie wykładni prawa w pierwszej kolejności należy bowiem opierać się głównie na wykładni literalnej we wszystkich tych przypadkach, w których treść normy jest klarowna i jasna.

Rozporządzenie Rady Ministrów dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną zostało wydane na podstawie delegacji zawartej w ustawie o drogach publicznych w art.13 ha ust.6 ustawy o drogach publicznych. Zgodnie z powyższa delegacją Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia była upoważniona do określenia dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, ustalenia dla nich wysokość stawek opłaty elektronicznej za przejazd kilometra, dla danej kategorii pojazdu, w wysokości nie większej niż określona w ust. 4 art.13ha ustawy o drogach publicznych - mając na uwadze potrzeby utrzymania i ochrony dróg istotnych dla rozwoju sieci drogowej, koszty poboru opłaty elektronicznej oraz klasę drogi, na której jest pobierana opłata elektroniczna. Powyższa delegacja ustawowa upoważnia więc Radę Ministrów jedynie do wskazania dróg publicznych, na których obowiązuje opłata elektroniczna, a także ustalenia wysokości stawek opłaty elektronicznej, w żądanym zaś przypadku nie upoważnia do definiowania jakichkolwiek pojęć zawartych w ustawie. Wobec powyższego należy uznać, że w § 4 ustawodawca wskazał jedynie na najkrótszy odcinek drogi krajowej lub jej odcinek za jaki pobiera się opłatę elektroniczną, a odcinka powyższego w żadnym razie nie należy utożsamiać z przejazdem, gdyż za przejazd w rozumieniu ustawy o drogach publicznych i przepisów rozporządzenia powinien być uznany przejazd po drodze krajowej lub jej odcinku od chwili wjazdu na drogę do chwili zjazdu z tej drogi - niezależnie od ilości mijanych po drodze skrzyżowań czy węzłów.

Zgodnie z art. 13ha ust. 2 opłatę elektroniczną ustala się jako iloczyn liczby kilometrów przejazdu i stawki tej opłaty za kilometr dla danej kategorii pojazdu. Przepis ten jest, jak wskazała R. Stachowska (op. cit.), bezpośrednim wyrazem przejścia na system poboru opłaty za przejazd po drogach krajowych uwzględniającym liczbę przejechanych kilometrów (typu "myto").

Zgodnie z art. 13hc ust. 1 u.d.p. uiszczenie opłaty elektronicznej następuje w systemie elektronicznego poboru opłat, co wynika wprost z art. 13i powołanej ustawy. Przepis ten nawiązuje wprost do przepisu art. 13i u.d.p., który odgrywa zasadnicze znaczenie dla funkcjonowania systemu elektronicznego poboru opłat, określając ramy technologiczne tego systemu i podstawowe obowiązki dla kierującego pojazdem w ramach elektronicznego systemu poboru opłat (R. Stachowska, op. cit.).

Art. 4 ustawy o drogach publicznych, ani żaden inny przepis tej ustawy, jak również przepisy wykonawcze nie definiują pojęcia elektronicznego poboru opłat, czy – systemów elektronicznego poboru opłat (zgodnie z art. 13i ust. 1 mowa tu bowiem o wielu systemach i opłatach). Tym niemniej na podstawie art. 13i można ustalić:

- rodzaje opłat, do których uiszczania powinny służyć systemy elektronicznego poboru opłat; niewątpliwie należą do nich opłaty za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, o których mowa w art. 13 ust 1 pkt 3 ustawy o drogach publicznych;

- dopuszczalne wymagania technologiczne odnoszące się do systemów elektronicznych, które zostały najpierw wskazane w art. 2 ust. 1 dyrektywy 2004/52/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie interoperacyjności systemów elektronicznych opłat drogowych we Wspólnocie, a następnie wymienione w art. 13i ust. 1 u.d.p. Wdrażając ww. dyrektywę do krajowego porządku prawnego przepis art. 13i ust. 1 u.d.p. określa trzy dopuszczalne technologie: lokalizacji satelitarnej, systemu łączności ruchomej opartej na standardzie GSM - GPRS, zgodnym z normami państw członkowskich Unii Europejskiej wdrażających normę GSM TS 03.60/23.060 (standard telefonii komórkowej) i systemu radiowego do obsługi transportu i ruchu drogowego, pracującego w paśmie częstotliwości 5,8 GHz;

- obowiązek oferowania przez podmioty pobierające opłaty z wykorzystaniem systemów elektronicznego poboru opłat urządzenia na potrzeby pobierania tych opłat do instalacji w pojazdach samochodowych (tzw. viaBOX) w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym; urządzenia te powinny być interoperacyjne i zdolne do komunikowania się między systemami elektronicznego poboru opłat na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz wszystkimi systemami używanymi na terytorium pozostałych państw członkowskich Unii Europejskiej (ust. 3 i 4);

- niejako drugostronnie – przepis ten (ust. 4a i 4b) zobowiązuje kierującego pojazdem samochodowym wyposażonym w urządzenie, o którym wyżej mowa, do:

1) włączenia urządzenia podczas przejazdu po drodze, na której pobiera się opłatę;

2) wprowadzenia do urządzenia prawidłowych danych o rodzaju pojazdu;

3) używania urządzenia zgodnie z przeznaczeniem.

Jednocześnie kierujący pojazdem samochodowym wyposażonym w w/w urządzenie, w przypadku stwierdzenia niesprawności tego urządzenia, jest obowiązany do niezwłocznego zjechania z drogi objętej obowiązkiem uiszczenia opłaty elektronicznej.

Generalnie biorąc, na podstawie powołanego przepisu można stwierdzić, że ramy technologiczne systemów elektronicznego poboru opłat tworzą – z jednej strony – odpowiednie systemy łączności i rozliczeń (komunikacji), z drugiej zaś, po stronie użytkowników dróg – odpowiednie urządzenia na potrzeby pobierania tych opłat do instalacji w pojazdach samochodowych. Innymi słowy, obowiązujący system pozwala na naliczanie i pobieranie opłaty elektronicznej wyłącznie za pośrednictwem zainstalowanego w pojeździe urządzenia viaBOX.

Już brak zainstalowania w pojeździe w/w urządzenia, w czasie wykonywania przejazdu po drogach wymienionych w załącznikach do powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. skutkuje tym, że opłata elektroniczna nie zostaje uiszczona, zaś organ administracji publicznej jest obowiązany do wymierzenia kierującemu pojazdem samochodowym kary pieniężnej, zgodnie z dyspozycją wyrażoną w art. 13k ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych. W konsekwencji kierujący pojazdem niezaopatrzonym w urządzenie viaBOX, nie powinien poruszać się po odcinkach dróg krajowych, o których mowa w powołanym wyżej rozporządzeniu Rady Ministrów, i już sam wjazd na drogi lub ich odcinki wymienione w powołanym rozporządzeniu Rady Ministrów powoduje konieczność nałożenia odpowiedniej kary pieniężnej.

Sąd podziela również ocenę, że obowiązek posiadania urządzenia do poboru opłat elektronicznych jest obowiązkiem o charakterze bezwzględnym, gdyż ustawodawca nie przewidział żadnej możliwości odstąpienia od obowiązku nałożenia tej kary.

Zgodnie z art. 13k ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy za przejazd po drodze krajowej kierującemu pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, za który pobiera się opłatę elektroniczną, bez uiszczenia tej opłaty - wymierza się karę pieniężną w wysokości 3.000 zł. Owe kary pieniężne, nakładają, w drodze decyzji administracyjnej, uprawnieni do kontroli, o których mowa w art. 13l ust. 1.

Należy przy tym zauważyć, że użytkowanie płatnych autostrad, dróg krajowych i ich odcinków odbywa się w istocie na podstawie umowy cywilnoprawnej zawieranej między użytkownikiem drogi a operatorem systemu poboru opłat. Art. 13 ust. 1 pkt 3 nakłada na korzystających z dróg publicznych obowiązek ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy – Prawo o ruchu drogowym. Z kolei art. 13ha stanowi, że opłata elektroniczna jest pobierana za przejazd po drogach krajowych lub ich odcinkach, określonych w odpowiednich przepisach wykonawczych oraz ustala zasady ustalania wysokości (stawki) tej opłaty dla poszczególnych kategorii pojazdów. Art. 13 k ust. 1 u.d.p. stanowi zaś, że za przejazd po drodze krajowej kierującemu pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, za który pobiera się opłatę elektroniczną:

1) bez uiszczenia tej opłaty - wymierza się karę pieniężną w wysokości 3.000 zł;

2) bez uiszczenia tej opłaty w pełnej wysokości - wymierza się karę pieniężną w wysokości 1.500 zł.

Poprzedzające ten przepis, nakładający karę administracyjną za przejazd, za który pobiera się opłatę elektroniczną, przepisy u.d.p. stanowią m.in., że opłatę elektroniczną pobiera – formalnie biorąc - Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad, przy czym minister właściwy do spraw transportu, za zgodą Rady Ministrów, może powierzyć przygotowanie, wdrożenie, budowę lub eksploatację systemu elektronicznego poboru opłat elektronicznych, w tym pobór opłaty elektronicznej, drogowej spółce specjalnego przeznaczenia, utworzonej w trybie ustawy z dnia 12 stycznia 2007 r. o drogowych spółkach specjalnego przeznaczenia, z zastrzeżeniem art. 13hd ust. 3 (art. 13hb ust. 1 i 3). Zgodnie z tym zastrzeżeniem Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad albo drogowa spółka specjalnego przeznaczenia, o której mowa w art. 13hb ust. 3, za zgodą ministra właściwego do spraw transportu i po uzgodnieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych, może w drodze umowy powierzyć budowę lub eksploatację systemu elektronicznego poboru opłat elektronicznych innemu podmiotowi, zwanemu dalej "operatorem" (art. 13hd ust. 1). Zgodnie z ust. 2 powołanego przepisu wybór operatora następuje zgodnie z ustawą z dnia 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 113, poz. 759, z późn. zm.)), ustawą z dnia 19 grudnia 2008 r. o partnerstwie publiczno-prywatnym, ustawą z dnia 9 stycznia 2009 r. o koncesji na roboty budowlane lub usługi albo ustawą z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym. Z kolei zgodnie z ust. 3 powołanego przepisu umowa, o której mowa w ust. 1, może upoważnić operatora do poboru tych opłat.

Właściwe organy skorzystały z powyższych upoważnień powierzając funkcję operatora firmie K. Sp. z o.o. z siedzibą w W.

Zgodnie z art. 13i ust. 2 podmioty pobierające opłaty z wykorzystaniem systemów elektronicznego poboru opłat powinny oferować urządzenia na potrzeby pobierania tych opłat do instalacji w pojazdach samochodowych w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym.

W konsekwencji z przedstawionych przepisów u.d.p. wynika, raczej w sposób pośredni, dorozumiany, że korzystający z dróg publicznych powinni zawrzeć stosowną umowę z operatorem, która to umowa określa ich obowiązki związane z korzystaniem z dróg publicznych, a jednocześnie zobowiązuje operatora do zaoferowania korzystającym z dróg publicznych urządzenia na potrzeby pobierania tych opłat do instalacji w pojazdach samochodowych.

W rezultacie znacząca ilość kwestii związanych z poborem opłaty elektronicznej zostaje niejako przerzucona do umowy cywilnej zawieranej między operatorem a korzystającym z dróg publicznych – i w związku z tym zobowiązanym do wnoszenia opłaty elektronicznej.

Tutaj należy jeszcze zauważyć, że zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 30 kwietnia 2011 r. w sprawie wnoszenia opłat elektronicznych i ich rozliczania.... opłatę elektroniczną wnosi się na rachunek bankowy, o którym mowa w § 3 ust. 3 pkt 4, w formie gotówkowej lub bezgotówkowej (§ 5 ust. 10, przy czym, zgodnie z ust. 2 powołanego przepisu opłatę elektroniczną wnosi się w formie: 1) przedpłaty albo 2) płatności okresowej z zabezpieczeniem.

Zgodnie § 3 z powołanego wyżej rozporządzenia został ustanowiony pewien model (wzór) postępowania poprzedzający rozpoczęcie korzystania z sieci dróg krajowych objętych opłatą elektroniczną. Zgodnie z tym wzorem użytkownik:

1) zawiera umowę z pobierającym opłatę elektroniczną dotyczącą korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków objętych opłatą elektroniczną (umowa);

2) odbiera od pobierającego opłatę elektroniczną urządzenie;

3) instaluje urządzenie w pojeździe;

4) wnosi przedpłatę - w przypadku wybrania formy wnoszenia opłaty elektronicznej, o której mowa w § 5 ust. 2 pkt 1;

5) ustanawia zabezpieczenie oraz przekazuje pobierającemu opłatę elektroniczną dokument potwierdzający jego ustanowienie - w przypadku wybrania przez użytkownika formy wnoszenia opłaty elektronicznej, o której mowa w § 5 ust. 2 pkt 2.

Jednocześnie przepis ten (ust. 2) stanowi, że umowa między operatorem i użytkownikiem dróg publicznych podlegających opłacie elektronicznej zawierana jest w formie pisemnej, przy czym zawiera ona (ust. 3) w szczególności:

1) dane użytkownika, o których mowa w ust. 4;

2) dane pojazdu podlegającego obowiązkowi wniesienia opłaty elektronicznej, obejmujące w szczególności numer rejestracyjny, dopuszczalną masę całkowitą oraz oznaczenie klasy emisji spalin;

3) wskazanie formy wniesienia opłaty elektronicznej, o której mowa w § 5 ust. 2;

4) wskazanie numeru rachunku bankowego, na który wnoszona będzie opłata elektroniczna;

5) wskazanie formy zabezpieczenia - w przypadku wyboru formy wniesienia opłaty elektronicznej, o której mowa w § 5 ust. 2 pkt 2;

6) określenie warunków udostępniania urządzenia przez pobierającego opłatę elektroniczną za kaucją.

Zgodnie z ust. 4 dane, o których mowa w ust. 3 pkt 1, określane na podstawie odpowiednich dokumentów (ust. 5), obejmują:

1) firmę lub imię i nazwisko;

2) numer z Krajowego Rejestru Sądowego lub identyfikator REGON albo odpowiednik zagranicznego rejestru handlowego;

3) numer dokumentu tożsamości - o ile użytkownikiem jest osoba fizyczna;

4) numer identyfikacji podatkowej - o ile taki numer użytkownik posiada;

5) adres lub siedzibę.

W konsekwencji, zgodnie z § 5 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 30 kwietnia 2011 r. w sprawie wnoszenia opłat elektronicznych i ich rozliczania..., w myśl którego opłatę elektroniczną wnosi się w formie m.in. (pkt 1) przedpłaty, polski system poboru opłat elektronicznych za przejazd po określonych rogach krajowych lub ich wyznaczonych odcinkach wyklucza – co do zasady – powstanie debetu na koncie użytkownika takiej drogi. Użytkownik taki albo ma zawartą umowę z operatorem, zainstalowane urządzenie viaBOX oraz odpowiednie środki na koncie, albo nie powinien w ogóle wjeżdżać na taką drogę – pod rygorem nałożenia określonej wyżej pieniężnej kary administracyjnej. W żadnym zaś razie system ten nie przewiduje możliwości późniejszego, już po wjeździe na drogę, uzupełnienia środków na koncie np. w najbliższej stacji paliw. Jest to rozwiązanie, za którym – wobec znacznej mobilności środków transportu – przemawiają istotne argumenty.

Z brzmienia całości tego przepisu wynika, w ocenie Sądu, że obowiązek wyposażenie pojazdu w odpowiednie urządzenie do rejestracji opłat, zabezpieczenie środków finansowych na te opłaty oraz ich uiszczanie, a także obowiązek zapłaty nałożonych kar obciąża – generalnie biorąc – przedsiębiorcę. Posługiwanie się w tym przypadku przez ustawodawcę pojęciem "użytkownika", którym jest - zgodnie z § 2 pkt 5 powołanego rozporządzenia Ministra Infrastruktury - podmiot zobowiązany do uiszczenia opłaty elektronicznej, jest następstwem wielości desygnatów tego pojęcia, obejmującego zarówno osoby prawne, jak i osoby prowadzące działalność gospodarczą, a także (czego również nie można wykluczyć) osoby fizyczne. W rozpatrywanej sprawie strony nie podniosły zarzutu ukarania niewłaściwej osoby, a zatem zarzutu o charakterze podmiotowym, a fakt wniesienia środków bezpośrednio przez skarżącego na konto mające obsługiwać opłaty elektroniczne zdaje się wskazywać, że kierowca był jednocześnie przedsiębiorcą.

W konsekwencji Sąd podzielił ocenę organu, że wyjaśnienia strony zawarte w protokole kontroli oraz dokumentacja fotograficzna w sposób jednoznaczny wskazują, iż naruszenie wyniknęło z okoliczności zależnych od strony będącej użytkownikiem systemu. Skoro urządzenie nie znajdowało się na szybie pojazdu, to przyczyna stwierdzonego naruszenia wystąpiła po stronie użytkownika, który nie dołożył należytej staranności w dokonaniu opłaty za przejazd. Tym samym skarżący naruszył w sposób nie budzący wątpliwości wspomniane wyżej przepisy art. 13i ust. 4a i 4b ustawy o drogach publicznych,

W tej sytuacji Sąd uznał również za nieuzasadniony zarzut obrazy prawa procesowego, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. w zw. z art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. (przez przyjęcie, że skarżący nie dopełnił obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, w sytuacji gdy co innego wynika z potwierdzenia uiszczenia przedmiotowej opłaty, znajdującego się w aktach sprawy, a także art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p..

Raz jeszcze podkreślić trzeba, że skarżący myli fakt dokonania przedpłaty na konto, która ma służyć wnoszeniu opłat elektronicznych za przejazd właściwymi drogami krajowymi, z wniesieniem takiej opłaty za konkretny przejazd.

Ponadto oceniając zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.u. Nr 153, poz. 127, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.