Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1356/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Asesor WSA Joanna Kruszewska-Grońska (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi Z. R., K. R. i B. R. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego R. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z [...] czerwca 2020 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS", "organ"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej: "k.p.a.") utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] kwietnia 2020 r. nr [...] odmawiającą R. R. (dalej: "skarżąca") przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletnich dzieci Z. R., K. R. i B. R. po ich ojcu D. R.

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następujących okolicznościach.

Wnioskiem z [...] lutego 2020 r. skarżąca wystąpiła do organu o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz trojga dzieci: Z. R., K. R. i B. R. po ich zmarłym [...] sierpnia 2016 r. ojcu - D. R.

We wniosku skarżąca wskazała, że ww. dzieci są w wieku przedszkolnym; miały zasądzone od ojca alimenty orzeczeniem Sądu Rejonowego w [...] z 2015 r. w kwotach po 300 zł na każde z nich, lecz w związku z bezskutecznością egzekucji, środki były wypłacane z funduszu alimentacyjnego. Podała również, iż D. R. prowadził gospodarstwo rolne, a później pracował zarobkowo, jednak w tym czasie nie przesyłał żadnych środków na opiekę i rozwój dzieci. W 2016 r. skarżąca podjęła decyzję o rozwodzie, jednak do orzeczenia rozwodu nie doszło z uwagi na śmierć małżonka. Zaliczki alimentacyjne były wypłacane do śmierci ojca dzieci, a następnie decyzja o wypłacie środków z funduszu została uchylona wobec braku osoby zobowiązanej. Zdaniem skarżącej, dzieci bez swojej winy zostały pozbawione możliwości pobierania renty rodzinnej oraz świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a nie są w stanie udowodnić okresów składkowych i nieskładkowych ojca.

W dalszej części wniosku skarżąca opisała trudną sytuację rodzinną i majątkową. Obecnie mieszka w wynajętym mieszkaniu w [...]. Posiada jeszcze jedno dziecko z pierwszego związku, które pozostaje pod opieką dziadków ze względu na brak warunków mieszkaniowych. Natomiast obaj synowie ([...] i [...]) z jej małżeństwa z D. R. są osobami niepełnosprawnymi; wymagają stałego i długotrwałego leczenia.

Skarżąca stwierdziła też, że "po śmierci męża w domu zaczęło brakować pieniędzy. Przede wszystkim na leczenie dzieci". W celu leczenia najmłodszego syna w [...] skarżąca wzięła pierwszą pożyczkę w banku, a następnie pożyczała pieniądze w instytucjach parabankowych, przez co znalazła się w tzw. spirali zadłużenia. W konsekwencji Sąd Rejonowy w [...] ogłosił jej upadłość konsumencką.

Ponadto skarżąca jest schorowana - cierpi na dolegliwości związane z kręgosłupem; leczy się neurologicznie; od października 2018 r. - w związku z sytuacją rodzinną i majątkową – rozpoczęła konsultacje psychologiczne. W trakcie przeprowadzonych testów psychologicznych u skarżącej zdiagnozowano niepełnosprawność intelektualną w stopniu lekkim.

Obecnie skarżąca i jej dzieci utrzymują się z zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 1400 zł, świadczenia 500 + oraz zasiłku rodzinnego w kwocie 90 zł. Rodzinę wspiera także zasiłkami celowymi Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...].

Po rozpoznaniu ww. wniosku, Prezes ZUS decyzją nr [...], wydaną [...] kwietnia 2020 r. w oparciu o art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 53; dalej: "ustawa o emeryturach i rentach z FUS"), odmówił skarżącej przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletnich dzieci: Z, R,, K. R. i B. R.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że wszystkie warunki wymienione w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS powinny być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wyjaśnił, iż renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych warunków przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę - członka rodziny osoby zmarłej.

Z akt rentowych wynika, że udokumentowano tylko 9 miesięcy i 25 dni okresów składkowych oraz 1 miesiąc i 2 dni okresów nieskładkowych ojca dzieci, który zmarł w wieku 40 lat. D. R. legitymował się także okresem opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników w wymiarze 4 lat, 8 miesięcy i 6 dni. W 10-leciu przypadającym przed dniem jego śmierci, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – wykazał 1 miesiąc i 23 dni okresów składkowych, jak również 3 lata, 2 miesiące i 19 dni okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W latach 1996-2005 i 2009-2016 nie został udowodniony okres jego zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.

Zdaniem Prezesa ZUS, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec ojca dzieci nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy, ani też nie zostały wykazane żadne inne szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia i objęcie ubezpieczeniem w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Natomiast sytuacja materialna nie stanowi jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.

Po rozpoznaniu wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją z [...] kwietnia 2020 r., Prezes ZUS w powołanej na wstępie decyzji z [...] czerwca 2020 r. podzielił stanowisko zaprezentowane w pierwszoinstancyjnym rozstrzygnięciu.

W uzasadnieniu decyzji wydanej w drugiej instancji organ wyjaśnił, że pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy wyjątkowych potrzeb czy niedostatku wnioskodawcy, ale zaistnienia w sprawie szczególnych okoliczności, które usprawiedliwiają brak możliwości przyznania danego świadczenia w trybie zwykłym. Przy ustalaniu prawa do świadczenia w drodze wyjątku bierze się pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia ubezpieczonego. Okres ten powinien być adekwatny do wieku ubezpieczonego, a niespełnienie warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi być skutkiem szczególnych okoliczności, które w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły. Ojciec dzieci zamiast wymaganych 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – legitymował się okresami składkowymi w wymiarze 1 miesiąca i 23 dni oraz okresami opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników w wymiarze 3 lat, 2 miesięcy i 19 dni. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielkiego okresu, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności.

Od [...] listopada 1996 r. do [...] lutego 2005 r. oraz od [...] grudnia 2009 r. do [...] sierpnia 2016 r., tj. do dnia śmierci D. R. nie podejmował zatrudnienia, ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Skarżąca w "Oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej" z [...] kwietnia 2019 r. oraz z [...] marca 2020 r. przerwy w ubezpieczeniu ojca dzieci usprawiedliwiała wykonywaniem prac dorywczych, a także alkoholizmem.

W kwestii prac dorywczych Prezes ZUS podał, że ich wykonywanie nie stanowi okoliczności szczególnej w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Osoby decydujące się na taki rodzaj zarobkowania (tj. prace dorywcze bez rejestracji) nie ponoszą kosztów ubezpieczenia społecznego, a także nie uiszczają stosownych podatków. Natomiast muszą liczyć się z konsekwencjami prawnymi tego wyboru w zakresie przyszłych uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego.

Organ zwrócił też uwagę, że negatywnych skutków alkoholizmu ojciec dzieci mógł uniknąć w drodze skutecznego leczenia odwykowego. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, uzależnienie alkoholowe nie stanowi niedającej się usunąć przeszkody, która uniemożliwiałaby świadczenie pracy. Nie jest też zdarzeniem skutkującym niezdolnością do pracy i jako takie nie może być uznane za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Powyższa decyzja Prezesa ZUS z [...] czerwca 2020 r. stała się przedmiotem skargi skarżącej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik postępowania, a to:

1. utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji w sytuacji, kiedy właściwym było jej uchylenie i ponowne przeanalizowanie sprawy;

2. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na uznaniu, że organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy oraz podjął wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, podczas gdy organ nie zebrał w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, nie podjął wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym nie wyjaśnił jaka obecnie jest sytuacja materialna i osobista skarżącej, jakie okoliczności przemawiają za przyznaniem świadczenia na zasadach specjalnych;

3. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego oraz ograniczenie się jedynie do powołania treści wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy oraz oparcie rozstrzygnięcia jedynie na okolicznościach wynikających z tego wniosku i orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych;

4. art. 8 w związku z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwiło realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwiło dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji;

5. niepoinformowanie strony o możliwości wypowiedzenia się co do twierdzeń zawartych w aktach sprawy, a tym samym naruszenie art. 10 k.p.a. poprzez brak zapewnienia stronie możliwości aktywnego udziału w postępowaniu administracyjnym, składania wniosków, twierdzeń i zarzutów, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia przepisów prawa materialnego, a to art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez niewłaściwą jego wykładnię, nieuwzględnienie wniosku i utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi podniosła, że Prezes ZUS nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Przyznała, iż ojciec dzieci legitymował się okresem składkowym i nieskładkowym w wymiarze ok. 4 lat. Przed śmiercią utracił zatrudnienie na skutek likwidacji zakładu pracy, a do dnia utraty pracy wykonywał zawód murarza. Ze względu na specyfikę tej pracy trudno mu było pozyskać zatrudnienie w innym zawodzie. Konieczne stało się przekwalifikowanie, co nie jest łatwe w przypadku osoby 40-letniej, która musi konkurować na rynku pracy z osobami rozpoczynającymi karierę zawodową bądź osobami posiadającymi doświadczenie w zawodzie.

D. R. był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] i aktywnie poszukiwał pracy. Organ powinien ustalić, czego nie uczynił w sposób prawidłowy, jakie były przyczyny niespełnienia warunku nabycia uprawnień rentowych, a mianowicie braku pięcioletniego okresu opłacania składek w dziesięcioleciu poprzedzającym datę śmierci ojca dzieci. Według skarżącej, okres ubezpieczenia nie jest mały, a wpływ na jego wymiar miały takie okoliczności jak: likwidacja zakładu pracy, wykonywanie wysoce specyficznego zawodu i brak możliwości podjęcia pracy w branży stale ograniczającej zatrudnienie. Zatem trudno czynić D. R. zarzut zawinionego braku aktywności zawodowej. Gdyby nie nagłe zdarzenie w dniu [...] sierpnia 2016 r. skutkujące śmiercią wyżej wymienionego, to kontynuowałby on zatrudnienie, a w konsekwencji mógłby wypracować okres składkowy uprawniający do świadczenia z ubezpieczenia społecznego w trybie zwykłym.

Ponadto skoro śmierć ojca dzieci nastąpiła w trakcie zatrudnienia, to należało rozważyć, czy jego zgon nie powinien być traktowany jako szczególna okoliczność, wskutek której zmarły nie nabył uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Obie strony postępowania zażądały rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym (skarżąca – w piśmie z [...] sierpnia 2020 r., a pełnomocnik organu – w piśmie z [...] sierpnia 2020 r.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie ma uzasadnionych podstaw. Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Prezesa ZUS z [...] kwietnia 2020 r. odpowiadają prawu.

W świetle akt administracyjnych sprawy nie można uznać, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji nie doszło do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy. Prezes ZUS, wbrew stanowisku prezentowanemu w skardze, indywidualnie rozpatrzył sprawę, biorąc pod uwagę przesłanki wynikające z prawidłowo wskazanego w podstawie prawnej decyzji przepisu prawa materialnego - art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wyjaśnił również wszystkie istotne w sprawie okoliczności faktyczne, które mogłyby mieć wpływ na treść decyzji.

Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Powyższy przepis przewiduje trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku: po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Ww. przesłanki muszą być spełnione łącznie (kumulatywnie). Zatem w przypadku niespełnienia choćby jednej z nich, nie ma możliwości przyznania przedmiotowego świadczenia.

Świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Przyznanie go jest możliwe tylko w przypadku, gdy można wykazać, że ubezpieczony wykazał wolę podjęcia pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności, nie spełnia wymagań do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym i tylko z tego powodu przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym jest zasadne.

Ustawodawca nie zdefiniował, co należy rozumieć pod pojęciem "szczególnych okoliczności" usprawiedliwiających niespełnienie warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że powinny to być okoliczności od strony (ubezpieczonego) niezależne, niezawinione i niemożliwe do przezwyciężenia, wykluczające jego aktywność zawodową. Za takie nie można uznać okresu formalnej rejestracji jako osoby bezrobotnej w urzędzie pracy, jak i okresu wykonywania prac dorywczych bez ubezpieczenia społecznego (vide wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego; dalej: "NSA" z: 3 września 2014 r., sygn. akt I OSK 1396/14; z 7 sierpnia 2013 r., sygn. akt I OSK 517/13; z 15 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 3375/15; z 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1208/20 - orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w bazie orzeczeń na stronie internetowej NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). Uznanie zjawiska bezrobocia za "szczególną okoliczność" w praktyce powodowałoby obowiązek przyznawania świadczenia - nie w drodze wyjątku - lecz powszechnie. Brak jest również podstaw, aby okoliczność podejmowania zatrudnienia bez opłacania składek kwalifikować jako okoliczność szczególną w rozumieniu ww. przepisu. Także trudna sytuacja materialna nie może stanowić wyłącznej przyczyny uzasadniającej przyznanie przedmiotowego świadczenia. Nie jest to bowiem świadczenie socjalne; jego przyznanie nie zależy więc wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że D. R. na przestrzeni 40 lat życia ma udokumentowany łączny staż w wymiarze 5 lat, 7 miesięcy i 3 dni, na który składają się: 9 miesięcy i 25 dni okresów składkowych, 1 miesiąc i 2 dni okresów nieskładkowych oraz 4 lata, 8 miesięcy i 6 dni opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W 10-leciu przed dniem śmierci ojca dzieci - zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – wykazano 1 miesiąc i 23 dni okresów składkowych oraz 3 lata, 2 miesiące i 19 dni okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników – w sumie 4 miesiące i 12 dni. W okresach od [...] listopada 1996 r. do [...] lutego 2005 r. oraz od [...] grudnia 2009 r. do [...] sierpnia 2016 r. (tj. do dnia śmierci) ojciec dzieci nie podejmował zatrudnienia, ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Zatem ubezpieczenie D. R. ustało [...] grudnia 2009 r., czyli na sześć i pół roku przed jego śmiercią w dniu [...] sierpnia 2016 r. Wobec tego bezpodstawne jest twierdzenie skarżącej, że zgon ojca dzieci przerwał wypracowanie mu stażu koniecznego do uzyskania prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Nie sposób też podzielić poglądu skarżącej, iż jego staż ubezpieczeniowy "nie jest mały", skoro w czerwcu 1995 r. ukończył zasadniczą szkołę zawodową w zawodzie ogólnobudowlanym, uzyskując tytuł robotnika wykwalifikowanego w tym zawodzie (vide świadectwo ukończenia zasadniczej szkoły zawodowej z [...] czerwca 1995 r.). Oznacza to, że na 21 lat aktywności zawodowej D. R. przepracował zaledwie 5 lat, 7 miesięcy i 3 dni.

Skarżąca zarzuca organowi niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, tymczasem z akt administracyjnych wynika, że skarżąca przekazała telefonicznie pracownikowi organu, iż ojciec dzieci nie leczył się i nie posiada ona żadnej dokumentacji medycznej dotyczącej jego leczenia. W tym miejscu zaakcentować wypada, że zebranie pełnego materiału dowodowego jest niewątpliwie obowiązkiem organu, ale obowiązek ten nie ma charakteru absolutnego w tym znaczeniu, iż organ nie jest zobowiązany do poszukiwania, niejako w zastępstwie strony, dowodów mających potwierdzić korzystne dla niej okoliczności. To na stronie postępowania administracyjnego ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności, na podstawie których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne (vide wyrok NSA z 29 września 2020 r., sygn. akt II OSK 1452/20).

Wbrew zarzutowi skarżącej, Prezes ZUS ustalił w jakich okresach D. R. był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] jako osoba bezrobotna (bez prawa do zasiłku), a mianowicie: od [...] listopada 1996 r. do [...] lutego 1997 r., od [...] października 2010 r. do [...] września 2011 r., od [...] lutego 2012 r. do [...] marca 2012 r., od [...] lutego 2013 r. do [...] kwietnia 2015 r. i od [...] lipca 2015 r. do [...] sierpnia 2016 r. (vide zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w [...] z [...] września 2016 r.). Jak wynika z powyższego zaświadczenia, od [...] lipca 2015 r. do [...] sierpnia 2016 r. (czyli dzień przed śmiercią) ojciec dzieci figurował w wykazie osób bezrobotnych, tak więc nie sposób uznać za wiarygodne twierdzenie skarżącej, że jego zgon nastąpił w trakcie zatrudnienia i organ winien rozważyć to jako okoliczność szczególną, wskutek której nie nabył uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie. Jednocześnie skarżąca wskazuje w skardze, iż "przed śmiercią utracił zatrudnienie na skutek likwidacji zakładu pracy", a "do dnia utraty pracy wykonywał zawód murarza", co z kolei przeczy stanowisku skarżącej, że zgon D. R. nastąpił w trakcie zatrudnienia. Zatem argumenty podniesione w skardze nie tylko są ogólne (bez żadnych konkretnych danych i niepoparte żadnymi dokumentami), ale wręcz wzajemnie się wykluczają.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, że sama trudna sytuacja na rynku pracy oraz zjawisko bezrobocia, jak i okres formalnej rejestracji jako osoby bezrobotnej w urzędzie pracy nie stanowią okoliczności szczególnych w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, które usprawiedliwiałyby niewypracowanie wymaganego okresu w celu uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych (vide powołane już wyroki NSA, a także wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: z 13 października 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 725/05; z 20 września 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 457/06; z 23 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 1176/19). Z akt sprawy nie wynika również, aby D. R. w ostatnim 10-leciu przed zgonem aktywnie poszukiwał pracy w celu wypracowania okresu uprawniającego do nabycia uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie. Skarżąca nie przedłożyła, ani nawet nie wskazała dowodów potwierdzających aktywność w poszukiwaniu pracy przez ojca dzieci, odmowy pracodawców przyjęcia do pracy lub brak ofert pracy, w tym dowodów wskazujących chociażby na podnoszenie własnych kwalifikacji i dostosowania ich do aktualnych potrzeb rynku pracy, które mogłyby usprawiedliwiać krótszy niż wymagany do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie okres składkowy.

Alkoholizm nieskutkujący orzeczoną niezdolnością do pracy nie jest okolicznością szczególną w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (vide wyrok NSA z 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2987/19). Wobec D. R. nie została orzeczona nawet częściowa niezdolność do pracy, zatem w świetle zebranego materiału ojciec dzieci aż do zgonu - niezależnie od swego uzależnienia i jego ewentualnych skutków - mógł pracować bez żadnych ograniczeń. Nie ma bowiem żadnych dowodów, aby jego zgon był poprzedzony choćby częściową niezdolnością do pracy. Zresztą, jak przyznała skarżąca, jej mąż nie leczył się, zaś nie sposób uznać automatycznie uzależnienia od alkoholu jako usprawiedliwienia bezczynności zawodowej.

Jako niewiarygodny i niekonsekwentny należy też ocenić wniosek skarżącej, że gdyby nie śmierć D. R., to kontynuowałby on zatrudnienie i wypracowałby okres składkowy uprawniający do świadczeń z ubezpieczenia społecznego w trybie zwykłym. Podejmowanie zatrudnienia bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego ma ten skutek, że osoba, która je podejmuje, musi godzić się z powstaniem negatywnych konsekwencji w zakresie przyszłych uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Lektura akt sprawy wskazuje, że ojciec dzieci nie tylko uchylał się od legalnej pracy, ale także nie wypełniał ciążących na nim obowiązków rodzinnych, w tym alimentacyjnych. Na mocy ugody zawartej [...] grudnia 2015 r. przed Sądem Rejonowym w [...] (III Wydział Rodzinny i Nieletnich), sygn. akt [...], D. R. zobowiązał się płacić na rzecz trojga swoich dzieci alimenty w kwocie po 300 zł miesięcznie dla każdego z nich (vide wyciąg z protokołu ugody). Nie czynił tego jednak, bo – jak sama skarżąca podaje we wniosku z [...] lutego 2020 r. inicjującym postępowanie administracyjne – ojciec dzieci prowadził gospodarstwo rolne, a potem pracował zarobkowo, ale nie przekazywał jej żadnych środków na utrzymanie dzieci. Dlatego zwróciła się do funduszu alimentacyjnego. Ponadto skarżąca wystąpiła o rozwód, który nie doszedł do skutku z uwagi na śmierć małżonka. W rezultacie zgonu zobowiązanego, fundusz alimentacyjny zaprzestał wypłacania skarżącej środków, co bezsprzecznie pogorszyło położenie finansowej skarżącej i jej dzieci. Zapewne to ta okoliczność legła u podstaw stwierdzenia skarżącej, iż "po śmierci męża w domu zaczęło brakować pieniędzy", ponieważ dobrowolnie jej małżonek nie łożył na utrzymanie rodziny.

Niewątpliwie sytuacja tak materialna, jak i rodzinna skarżącej jest bardzo trudna. Nie są to jednak okoliczności wystarczające do przyznania świadczenia, o którym mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przedmiotowe świadczenie ma charakter typowo ubezpieczeniowy, a nie stricte socjalny, ponieważ jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb materialnych osoby ubiegającej się o nie, nawet gdy te potrzeby są uzasadnione. Tego rodzaju potrzeby mogą uzasadniać ubieganie się przez skarżącą o przyznanie świadczeń w ramach pomocy społecznej, z których to świadczeń – jak wynika z akt administracyjnych sprawy - skarżąca korzysta.

Sąd nie dopatrzył się naruszeń tak prawa procesowego (art. 7, art. 8 , art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.), jak i prawa materialnego (art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS).

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a., zaakcentować należy, że dla przyjęcia naruszenia przez organ zasady zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu, konieczne jest wykazanie przez stronę, jakiej konkretnie czynności procesowej nie mogła ona dokonać, jakiego dowodu w sprawie nie mogła przedstawić i jaki wpływ na wynik sprawy mogło mieć to naruszenie, czego skarżąca w kontrolowanej sprawie nie uczyniła.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 w związku z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), oddalił skargę.