Wyrok Sądu Najwyższego, sygn. akt III RN 76/02
Sąd Najwyższy
Data orzeczenia: 2003-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Powołane przepisy: article: art. 30
journal: Dz.U. 1995 nr 74 poz. 368
law: Ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.
article: art. 386 par. 6, art. 393[19]
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
article: art. 10
journal: Dz.U. 1996 nr 43 poz. 189
law: Ustawa z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw.
Teza: Konstytucja Rzeczypospolitej w Rozdziale III określa źródła powszechnie obowiązującego prawa. Nie należą do nich orzeczenia sądowe, w tym Sądu Najwyższego. Rolą sądów jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości, a więc stosowanie prawa. Ocena prawna wyrażona przez sąd administracyjny na mocy art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, jak i przez Sąd Najwyższy rozpoznający rewizję nadzwyczajną na mocy art. 393[19] w związku z art. 386 par. 6 Kpc w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 43 poz. 189 ze zm./ wiąże tylko w sprawie, w której została sformułowana. Organy orzekające w innych sprawach mogą jedynie przyjąć jako własne poglądy wyrażone w orzeczeniach tych Sądów z uwagi na autorytet jak i trafność oraz siłę przedstawionej argumentacji. Orzeczenia te nie tworzą norm prawnych. Pod pojęciem zmiany stanu prawnego należy rozumieć zmianę sporządzonych w trybie konstytucyjnym przepisów aktów prawnych, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia w danej sprawie.

TEZY

Konstytucja Rzeczypospolitej w Rozdziale III określa źródła powszechnie obowiązującego prawa. Nie należą do nich orzeczenia sądowe, w tym Sądu Najwyższego. Rolą sądów jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości, a więc stosowanie prawa. Ocena prawna wyrażona przez sąd administracyjny na mocy art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, jak i przez Sąd Najwyższy rozpoznający rewizję nadzwyczajną na mocy art. 393[19] w związku z art. 386 par. 6 Kpc w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 43 poz. 189 ze zm./ wiąże tylko w sprawie, w której została sformułowana. Organy orzekające w innych sprawach mogą jedynie przyjąć jako własne poglądy wyrażone w orzeczeniach tych Sądów z uwagi na autorytet jak i trafność oraz siłę przedstawionej argumentacji. Orzeczenia te nie tworzą norm prawnych. Pod pojęciem zmiany stanu prawnego należy rozumieć zmianę sporządzonych w trybie konstytucyjnym przepisów aktów prawnych, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia w danej sprawie.


SENTENCJA

Sąd Najwyższy przy udziale Prokuratora Prokuratury Krajowej Ryszarda W. w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa Wielofunkcyjnego H. Spółki z o.o. na decyzję Prezes Głównego Urzędu Ceł z dnia 18 grudnia 2000 r. (...) w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji zawartej w zgłoszeniu celnym (...) z 12 listopada 1991 r., po rozpoznaniu na rozprawie, rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Ośrodka Zamiejscowego w Lublinie z dnia 12 listopada 2001 r., I SA/Lu 65/01 - oddala rewizję nadzwyczajną.


UZASADNIENIE

Minister Sprawiedliwości wniósł rewizję nadzwyczajną od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Lublinie z dnia 12 listopada 2001 r., wydanego w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa Wielofunkcyjnego "H." Spółki z o.o. w G. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 18 grudnia 2000 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji zawartej w zgłoszeniu celnym (...) z dnia 12 listopada 1991 r.

Wyrokowi temu zarzucił rażące naruszenie art. 22 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ oraz art. 83 ust. 1 i art. 3 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./ i wniósł o uchylenie powyższego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonym orzeczeniem uchylono decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w B.-P. z dnia 23 sierpnia 2000 r. Wskazano, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 stycznia 1997 r., I SA/Lu 481/96, gdzie przedmiotem postępowania było to samo zobowiązanie publicznoprawne, wyraził pogląd prawny o wystąpieniu w sprawie przesłanek do wznowienia postępowania, przy braku podstaw do przyjęcia uchybienia terminowi do wniesienia podania w tym przedmiocie, jak również pogląd co do niezasadności zastosowania terminu przedawnienia określonego w art. 83 ust. 1 Prawa celnego. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organy celne wydały decyzje, uchylone następnie wyrokiem NSA z dnia 3 grudnia 1999 r., I SA/Lu 1088/97. Sąd powołał jako podstawę rozstrzygnięcia naruszenie przez organy administracyjne art. 30 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. W decyzji z dnia 18 grudnia 2000 r. Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymując w mocy decyzję pierwszoinstancyjną, ponownie stwierdził, że nie zachodzą przesłanki do wznowienia postępowania, a ponadto nastąpiło przedawnienie z art. 83 ust. 1 Prawa celnego. Powołał się na stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w innych sprawach, tożsamych pod względem tak podmiotowym, jak i przedmiotowym. Naczelny Sąd Administracyjny wskazując, że istnieje bezwzględny, w zasadzie, obowiązek respektowania poglądu prawnego wyrażonego w tej samej sprawie we wcześniejszym orzeczeniu NSA zarówno przez organ administracji, jak i przez sąd, uznał, że decyzje naruszają art. 30 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.

Minister Sprawiedliwości w skardze rewizyjnej wskazał, że Sąd Najwyższy uwzględniając rewizje nadzwyczajne w tożsamych sprawach, wyraził odmienny pogląd prawny od Naczelnego Sądu Administracyjnego co skutkowało innym merytorycznym rozstrzygnięciem. Organy celne stosując wykładnię prawa przedstawioną przez Sąd Najwyższy, wydawały kolejne decyzje w sprawie niniejszej. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej przez NSA, o jakim mowa w przepisie art. 30 ustawy, nie ma charakteru bezwzględnego. Z powołaniem na orzecznictwo sądowoadministracyjne wskazał, że obowiązek ten może być wyłączony w przypadku istotnej zmiany stanu faktycznego lub prawnego. Taką zmianą jest odmienna interpretacja normy prawnej dokonana przez Sąd Najwyższy wprawdzie w innych, ale tożsamych pod względem występującego problemu prawnego sprawach. W rewizji nadzwyczajnej podniesiono ponadto, że wykładnia art. 30 ustawy dokonana w zaskarżonym wyroku prowadzi do uprzywilejowania skarżącej wbrew zasadzie określonej w art. 3 Prawa celnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Przede wszystkim należy podkreślić, że kwestia dopuszczalności i zasadności wznowienia postępowania w niniejszej sprawie, a także przekroczenia terminu przedawnienia z art. 83 ust. 1 Prawa celnego była już przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z dnia 8 stycznia 1997 r., I SA/Lu 481/96 Sąd uznał, że wynik kontroli skarbowej określający faktyczną, niższą wartość towaru niż przyjęta przez organy celne przy wymiarze cła, stanowi przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa. Podniósł, że ustalenia dotyczące uchybienia terminowi do złożenia podania o wznowienie postępowania nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonych dowodach, a ponadto, wydając decyzję w trybie art. 151 par. 1 pkt 1 Kpa organ może badać tylko czy zachodzą przesłanki określone w art. 145 par. 1 Kpa, a nie przesłanki wymienione w art. 148 par. 1 Kpa. NSA stwierdził również, że nie stoi na przeszkodzie wydaniu decyzji przepis art. 83 ust. 1 Prawa celnego, który statuuje dwuletni termin przedawnienia orzekania w sprawie wymiaru należności celnych. Zdaniem Sądu przepisu tego nie stosuje się do postępowania prowadzonego na skutek wznowienia, do którego to mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego. Wykładnia w tym sensie zmierza do wyjaśnienia, czy konkretny przepis zastosowany przez organ administracji, który wydał zaskarżoną decyzję, ma treść identyczną z treścią przypisaną przez tenże organ, a w wypadku uznania, że znaczenia interpretowanej normy są różne, NSA wskazuje wykładnię, która jest właściwa dla rozstrzygnięcia sprawy. Orzeczenie NSA może być poddane kontroli Sądu Najwyższego w trybie rewizji nadzwyczajnej. Jeżeli nie zostanie zastosowane to postępowanie dla weryfikacji orzeczenia sądu administracyjnego, wówczas organy administracji są zobowiązane do stosowania prawa zgodnie z oceną dokonaną przez NSA. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, ciążący na organie obowiązek może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego.

Organy celne nie zastosowały się do oceny prawnej przedstawionej w wyroku NSA z dnia 8 stycznia 1997 r., mimo iż obowiązek taki został potwierdzony w niniejszej sprawie w wyroku NSA z dnia 3 grudnia 1999 r., w którym Sąd na podstawie art. 30 ustawy uchylił decyzje organów obu instancji. W rewizji nadzwyczajnej uznano za prawidłowy pogląd przedstawiony w decyzjach organów celnych, jakoby obowiązek zastosowania oceny prawnej NSA został wyłączony na skutek zmiany stanu prawnego. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości zmianą taką jest odmienna wykładnia przepisów prawa dokonana przez Sąd Najwyższy w sprawach tożsamych co do stanu faktycznego i problemu prawnego.

Ze stanowiskiem prezentowanym w rewizji nadzwyczajnej nie sposób się zgodzić. Konstytucja Rzeczypospolitej w Rozdziale III określa źródła powszechnie obowiązującego prawa. Nie należą do nich orzeczenia sądowe, w tym Sądu Najwyższego. Rolą sądów jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości, a więc stosowanie prawa. Ocena prawna wyrażona przez sąd administracyjny na mocy art. 30 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, jak i przez Sąd Najwyższy rozpoznający rewizję nadzwyczajną na mocy art. 393[19] w związku z art. 386 par. 6 Kpc w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego (...) /Dz.U. nr 43 poz. 189 ze zm./ wiąże tylko w sprawie, w której została sformułowana. Organy orzekające w innych sprawach mogą jedynie przyjąć jako własne poglądy wyrażone w orzeczeniach tych Sądów z uwagi na autorytet jak i trafność oraz siłę przedstawionej argumentacji. Orzeczenia te nie tworzą norm prawnych. Pod pojęciem zmiany stanu prawnego należy rozumieć zmianę sporządzonych w trybie konstytucyjnym przepisów aktów prawnych, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia w danej sprawie. Nowelizacja taka nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie, a zatem niezasadne jest twierdzenie jakoby zmianie uległ stan prawny. Błędnie zatem Minister Sprawiedliwości uważa, że pogląd prawny Sądu Najwyższego, odmienny od uprzednio przyjętego stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego w innej sprawie, stanowi zmianę stanu prawnego w rozumieniu art. 30 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.

Równocześnie należy podnieść, że wbrew twierdzeniu skarżącego nie została naruszona zasada wyrażona w art. 3 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./, zgodnie z którą obrót towarowy z zagranicą jest dozwolony każdemu na równych prawach, z zachowaniem warunków i ograniczeń określonych w przepisach prawa i umowach międzynarodowych. Do niniejszego postępowania jak i do wskazanych tożsamych spraw miały zastosowanie te same przepisy, których prawidłowość zastosowania poddana została kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego, na identycznych zasadach we wszystkich sprawach dopuszczalna była rewizja nadzwyczajna. Jednak tylko w niektórych wniesiono ten nadzwyczajny środek zaskarżenia, co umożliwiło Sądowi Najwyższemu ocenę orzeczeń zapadłych tylko w tych sprawach. Nie można uznać za prawidłowe postępowania, które by skutkowało weryfikacją prawomocnego wyroku sądu administracyjnego poza instytucją nadzwyczajnego środka zaskarżenia. Akceptacja poglądu prezentowanego w rewizji nadzwyczajnej doprowadziłaby do rozwiązań kolidujących z konstytucyjną wartością państwa prawnego polegającą na stabilizacji prawomocnych wyroków sądów.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 393[12] w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego (...) /Dz.U. nr 43 poz. 189 ze zm./ orzeczono jak w sentencji.