Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 464/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2015-08-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 b
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 145  a par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2015 roku nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., po wznowieniu - na wniosek Pani J. D. - postępowania w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (zakończonego decyzją ostateczną w/w Kolegium z dnia [...] listopada 2013r. nr [...]), odmówiło uchylenia własnej decyzji z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że jako podstawę wznowienia postępowania wnioskodawczyni wskazała przesłankę określoną w art. 145 a § 1 Kpa podnosząc, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku, sygn. akt K K38/13 (Dz. U. z 2014, poz. 1443), przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że wprawdzie wyrokiem z dnia 21 października 2014 roku, sygn. akt K K38/13 (Dz. U. z 2014, poz. 1443), Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji, to jednak skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł bowiem o niekonstytucyjności jedynie tej części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy, która w sposób nierówny traktuje opiekunów osób niepełnosprawnych w kwestii ich uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego. Do takiego wniosku prowadzi wykładnia w/w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a zasadność takiego wniosku potwierdza wprost uzasadnienie tego wyroku. W konsekwencji, w takim też zakresie art. 17 ust. 1b ustawy utracił moc z dniem 23 października 2014 roku, na co wskazuje również powołane przez skarżącą obwieszczenie Marszałka Sejmu RP z dnia 13 stycznia 2015 roku. Kolegium wydało w związku z tym decyzję, w której odmówiono uchylenia w/w. decyzji z dnia [...] listopada 2013 rok

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się pani J. D., wnosząc odwołanie.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1) obrazę prawa postępowania administracyjnego przez jego błędną wykładnię a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 145a § 1 Kpa i niezastosowanie się do art. 151 § 1 pkt 2 Kpa, co powoduje złamanie art. 6 Kpa poprzez arbitralną odmowę uchylenia decyzji SKO w B. (...),

2) obrazę prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z sentencją wyroku TK w sprawie K 38/13 z dnia 21.10.2014r. (...),

3) obrazę bezpośrednio ustawy zasadniczej przez arbitralne niezastosowanie się do art 190 ust. 1 Konstytucji RP w związku z sentencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. w sprawie oznaczonej K 38/13, w konsekwencji złamanie także art. 32 Konstytucji RP, co powoduje bezprawne działanie SKO w B. (...) i może stanowić o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa z art. 231 § 1 Kodeksu karnego z chwilą uprawomocnienia się przedmiotowej decyzji.

W dniu [...] maja 2015 roku w sprawie nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] marca 2015 r. nr [...].

W uzasadnieniu tej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wskazało, iż niniejsze postępowanie toczy się w trybie nadzwyczajnym, na podstawie art. 145 a, bowiem strona powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał orzekł, że przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych - art. 17 ust. 1b - w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi ze względu na wiek osoby i moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Kolegium stwierdziło, że wniosek Strony jest dopuszczalny, gdyż złożony został w terminie miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia TK. Wniosek dotyczył decyzji ostatecznej z dnia [...] listopada 2013 roku, znak: [...], utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta B., z dnia [...] września 2013 roku, nr [...], o odmowie przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką W. C. Pani W. C.l ma 82 lata, legitymuje się orzeczeniem niepełnosprawności od 2011r., a daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Decyzja została wydana w oparciu o art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz.1456 ze zm., dalej określonej jako "ustawa"). Kolegium wyjaśniło, że powołany przepis został wprowadzony na mocy ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548) i obowiązuje od dnia 1 stycznia 2013r. Mocą tej ustawy ustanowiono w art. 16a specjalny zasiłek opiekuńczy, uzależniony od kryterium dochodowości w rodzinie dla osób rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze stałą opieką nad osobą niepełnosprawną w rodzinie. W art. 17 ust. 1 pkt 1-3 ustawy ustalono świadczenie pielęgnacyjne matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka osobie będącej rodziną zastępczą. Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy ustalono, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stosownie do ust. 1b art. 17, świadczenie pielęgnacyjne - wszystkim tym grupom osób - przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Z powyższego wynika, że ustawodawca, z dniem 1 stycznia 2013r., przyjął odrębne rodzaje świadczeń dla osób opiekujących się dorosłymi niepełnosprawnymi (specjalny zasiłek opiekuńczy) i dla osób opiekującymi się osobami, których niepełnosprawność powstała do ukończenia 18 roku życia lub do ukończenia 25 roku życia, gdy dziecko się uczyło (świadczenie pielęgnacyjne). Sytuacja, w jakiej znajduje się J. D., w ocenie organu - uregulowana jest w art. 16a ustawy. Strona może ubiegać się ewentualnie o zasiłek dla opiekuna - mający swoją podstawę prawną w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. poz. 567). Ustawa ta obowiązuje od 15 maja 2014 r. i jest wynikiem reakcji ustawodawcy na wyrok o sygn. K 27/13 Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał uznał bowiem, że przepisy ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012r. poz. 1548) określające termin wygaśnięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego zgodnie z zasadami sprzed nowelizacji, są niezgodne z art. 2 Konstytucji.

Przechodząc do wyroku TK - przywołanego przez Stronę - Kolegium zauważyło, że przedmiotem rozważań Trybunału był przepis art. 16a ust. 2 ustawy oraz art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Trybunał Konstytucyjny zaakceptował to, że udzielenie przez państwo pomocy w postaci przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego może być uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego. Kolegium podniosło, że istotny dla sprawy jest drugi punkt orzeczenia Trybunału, w którym Trybunał uznał, że art. 17 ust. 1b ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Kolegium podkreśliło jeszcze raz, że art. 17 ustawy dotyczy stanu prawnego nie mającego związku z sytuacją skarżącej, która nie należy do tej kategorii opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, o których mowa w art. 17 ust. 1b ustawy (których niepełnosprawność powstała do 18 roku życia lub do 25 roku życia).

Kolegium wyjaśniało także, że ustawodawca może odmiennie ukształtować przesłanki świadczenia pielęgnacyjnego dla osób niepodejmujących bądź rezygnujących z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Ich sytuacja prawna może być uregulowana inaczej niż w stosunku opiekunów pozostałych osób niepełnosprawnych, niebędących dziećmi. Trybunał Konstytucyjny wyraźnie bowiem podkreślił, że nie akceptuje poglądu prezentowanego przez składającą skargą konstytucyjną grupą posłów w odniesieniu do przesłanki wymienionej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wnioskodawca starał się wykazać, że ograniczenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie kryterium wieku powstania niepełnosprawności jest niekonstytucyjne, ponieważ w sposób nieuzasadniony ogranicza grupę uprawnionych do tego świadczenia. Trybunał stwierdził natomiast, że zastosowanie takiej przesłanki jest dopuszczalne. Zdaniem Trybunału, można odmiennie ukształtować reguły wypłacania świadczeń dla tych osób, które sprawują opiekę nad niepełnosprawnymi dziećmi. Z tego powodu przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie narusza zasady równości w takim zakresie, w jakim stanowi podstawę różnicowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego według wspomnianego uprzednio podziału na dwie kategorie opiekunów. Trybunał przypomniał ratio art. 17 ust. 1b ustawy. W uzasadnieniu cytowanego wyroku zauważono natomiast, że stosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie, gdyż dochodzi tutaj do odmiennego ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnoprawnych. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18 roku życia, ewentualnie ukończenie 25 roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej kategorii np. w zakresie wysokości przysługujących im świadczeń opiekuńczych. W wyroku Trybunału z dnia 21 października 2014 r. zwrócono uwagę, że ustawodawca może przyjąć odmienne zasady przyznawania świadczeń opiekuńczych względem opiekunów niepełnosprawnych dzieci w porównaniu z zasadami obowiązującymi w przypadku wsparcia udzielanego osobom opiekującym się osobami bliskimi niebędącymi dziećmi. Takie rozstrzygnięcie powinno być jednak konsekwentne. W dłuższej perspektywie czasowej nie może dopuszczać do nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji prawnej w obrębie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Z tych przyczyn w przywołanym wyroku orzeczono, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło także, że skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zalecając ustawodawcy jedynie poprawienie stanu prawnego.

Przenosząc powyższe na grunt omawianej sprawy, SKO stwierdziło, że wyżej opisany wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie ma znaczenia dla wyniku sprawy Pani J. D., zakończonej ostateczną decyzją Kolegium z dnia [...] listopada 2013 r. Rozważenia TK dotyczyły bowiem sytuacji w ramach tej samej grupy świadczeniobiorców - opiekunów niepełnosprawnych dzieci, gdy ich niepełnoprawność powstała w wieku dorosłym. Pani J. D. nie sprawuje opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, którego niepełnosprawność powstała przed 18-tym /25-tym/ rokiem życia, ani po 18-tym /25-tym/ roku życia. Z tego powodu nie zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 145a Kpa do uchylenia decyzji ostatecznej decyzji z dnia [...] listopada 2013 roku, znak: [...], utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta B., z dnia [...] września 2013 roku, nr [...], o odmowie przyznania J. D. świadczenia pielęgnacyjnego. Pani J. D. opiekuje się 82 letnią matką, która stopień niepełnosprawności posiada od 2011 r. Stan faktyczny tej sprawy nie mieści się w obszarze konsekwencji prawnych wynikających z w/w wyroku TK, uznającego przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi ze względu na wiek osoby i moment powstania niepełnosprawności. Z tego powodu, Kolegium uznało, że działanie SKO w B. było zasadne i nie naruszające art. 190 i art. 32 ust. Konstytucji.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku pani J. D. zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

• -art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2013 poz. 267 ze zm., zwanej dalej k.p.a.) przez arbitralną odmowę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką skarżącej nad matką W. C., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, tj. bez uwzględnienia sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego (zwanego dalej: TK) z dnia 21 października 2014 r. sprawie oznaczonej K 38/13, opublikowanej w Dz. U. (23 października 2014 r., poz. 1443), w której podstawa prawna, tj. art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. (tekst jednolity w Dz. U. z 2015, poz. 114, zwana dalej: u.ś.r) zaskarżonej decyzji administracyjnej została uznana zakresowo za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż wywołuje wobec grupy podmiotowej opiekunów Osób Niepełnosprawnych (zwanych dalej: ON), której należy Skarżąca, niekonstytucyjną dyskryminację, a nadto wraz z publikacją z dnia 22 stycznia 2015 r. w Dz. U. poz. 114 obwieszczenia Marszałka Sejmu RP z 13 stycznia 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu u.ś.r. został dodany do art. 17 ust. 1b przypis 20, którego przeciwnik skargi nie uwzględnił w zaskarżonej decyzji,

• art. 7 i art. 8 k.p.a. przez ich niezastosowanie i wydanie zaskarżonej decyzji bez wzięcia pod uwagę interesu społecznego (Skarżącej) i słusznego interesu obywateli (Skarżącej) oraz w całkowitej sprzeczności z zasadą pogłębiania zaufania obywateli (Skarżącej) do organów Państwa,

2. naruszenia prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

• art. 2, art. 7, art. 8 ust. 1, art. 32 ust. 1 oraz art. 190 ust. 1 (w związku z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP w związku z sentencją wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. w sprawie oznaczonej K 38/13, przez całkowite zignorowanie derogowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. z dniem 23 października 2014 r., co zostało potwierdzone przez ustawodawcę w dniu 22 stycznia 2015 r. w Dz. U. poz. 114 z chwilą publikacji obwieszczenia Marszałka Sejmu RP z 13 stycznia 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu u.ś.r.,

• art. 17 ust. 1b u.ś.r. w związku z sentencją wyroku TK w sprawie K 38/13 z dnia 21 października 2014 r., opublikowaną w Dz. U. z 2014, poz. 1443 z dnia 23 października 2014 r. oraz obwieszczeniem Marszałka Sejmu RP z dnia 13 stycznia 2015 r., opublikowanym w dniu 22 stycznia 2015 r. w Dz. U. poz. 114, w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu u.ś.r., w szczególności przez dodanie do art. 17 ust. 1b ustawy przypisu 20, przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie,

• art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z sentencją wyroku TK w sprawie K 38/13 z dnia 21 października 2014 r., opublikowaną w Dz. U. z 2014, poz. 1443 z dnia 23 października 2014 r.. przez jego nie zastosowanie, a tym samym bezpodstawne twierdzenie, jakoby świadczenie pielęgnacyjne miało być prawnie przewidziane wyłącznie dla opiekunów ON będących ich własnymi dziećmi.

Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o:

1. uwzględnienie skargi i uchylenie - na podstawie art. 145 § pkt 1 P.p.s.a. - zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu z dnia [...] marca 2015 r. znak [...] w sprawie odmowy uchylenie decyzji ostatecznej SKO z B. z dnia [...] listopada 2013 r. znak [...], a także poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] o odmowie ustalenia Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r.,

2. na mocy art. 153 P.p.s.a zobowiązanie MOPR bądź SKO w B. do przyjęcia oceny prawnej Sądu i wskazań co do dalszego postępowania w zastosowaniu przepisów u.ś.r. w zgodzie z sentencją wyroku TK z 21 października 2014 r. ze sprawy K38/13, tj. zobowiązanie organu do przyznania dyskryminowanej Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, w konkluzji wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

W rozpoznawanej sprawie, przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką W. C., która legitymuje się od 2011 r. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm., zwanej dalej u.ś.r.). W ocenie organu w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ w przypadku matki skarżącej data powstania jej niepełnosprawności nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Wobec powyższego podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. W tym miejscu wskazać należy, iż powyższy przepis był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego – na co zresztą głównie powołuje się skarżąca - który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Odnosząc się do powyższego wskazać należy, iż zasadnie SKO wznowiło postępowania w sprawie uznając, iż w przedmiotowej sprawie ma zastosowanie art. 145a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. – dalej jako "Kpa"), który stanowi, iż można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Podstawa taka wynikała z faktu, iż wyżej wskazanym wyrokiem Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowił podstawę orzekania w niniejszej sprawie.

Należy podkreślić, że z dniem ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego kwestionującego zgodność z Konstytucją RP określonych uregulowań prawnych, następuje obalenie domniemania ich konstytucyjności, co oznacza, że nawet w razie odroczenia mocy obowiązującej badanego aktu normatywnego, sądy nie powinny stosować podważonych regulacji, które już od chwili rozpoczęcia ich obowiązywania były niezgodne z prawem. Stanowisko powyższe nie budzi wątpliwości w orzecznictwie sądowym, w którym podkreśla się, że przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z ustawą zasadniczą ma taki charakter od momentu jego wejścia w życie, a fakt ten musi być brany pod uwagę przy kontroli aktu administracyjnego. Orzeczenie Trybunału w zakresie obowiązywania prawa wywiera zatem skutki na przyszłość, ale w zakresie stosowania odnosi skutek retroaktywny, wpływając na ocenę prawną stanów faktycznych powstałych w okresie poprzedzającym wejście w życie orzeczenia Trybunału (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z 7.06.2013 r. I OSK 1178/12, wyrok NSA z 2.04.2014 r. I OSK 2296/12, publ.: www.nsa.gov.pl).

Orzeczenie zatem przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności z ustawą zasadniczą art. 17 ust. 1b u.ś.r. w określonym w nim zakresie w sytuacji, gdy w oparciu o przepis ten zapadły w sprawie decyzje administracyjne skutkuje koniecznością ponownej oceny. Zachodzi bowiem przesłanka wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145a § 1 Kpa.

Przyczyną, dla której organ pierwszej instancji załatwił negatywnie wniosek strony – po wznowieniu postępowania - był fakt niespełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu rozstrzygania. Przepis ten stanowił we wskazanej dacie, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18 roku życia (pkt 1) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Organ ustalił, iż J. D. nie sprawuje opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, którego niepełnosprawność powstała przed 18-tym /25-tym/ rokiem życia, ani po 18-tym /25-tym/ roku życia. Z tego powodu nie zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 145a Kpa do uchylenia decyzji ostatecznej decyzji z dnia [...] listopada 2013 roku, znak: [...], utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta B., z dnia [...] września 2013 roku, nr [...], o odmowie przyznania J. D. świadczenia pielęgnacyjnego. Pani J. D. opiekuje się 82 letnią matką, która stopień niepełnosprawności posiada od 2011 r. Stan faktyczny tej sprawy – w ocenie organu - nie mieści się w obszarze konsekwencji prawnych wynikających z w/w wyroku TK, uznającego przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi ze względu na wiek osoby i moment powstania niepełnosprawności.

W ocenie Sądu organ odwoławczy prawidłowo uznał, że skoro w orzeczeniu stwierdzono, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność to zgodnie z treścią § 14 ust. 4 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności za datę taką należy przyjąć datę złożenia wniosku do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Zatem skoro w przedmiotowej sprawie zgodnie z przepisami datą powstania stopnia niepełnosprawności jest data złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, to za tą datę powstania u W. C. znacznego stopnia niepełnosprawności należy przyjąć rok 2011 r, kiedy to miała ona już ukończone 78 lat.

SKO w B. prawidłowo oceniło zgromadzony materiał dowodowy i zasadnie utrzymało w mocy zakwestionowane odwołaniem rozstrzygnięcie. Słusznie uznało, że na gruncie niniejszej sprawy nie została spełniona przesłanka, konieczna do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r., że niepełnosprawność W. C. powstała w wymaganych powołanym przepisem okresach.

Zarzut skarżącej, odnośnie nieuwzględnienia przez organ odwoławczy, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13, Dz. U. poz. 1443) to, co do unormowania zawartego w art. 17 ust. 1b u.ś.r jest nietrafny i nie doszło w tej mierze do naruszenia przepisów postępowania tj. art. 6, 7 i 8 kpa.

Należy mieć na uwadze, że Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność tego przepisu z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Trybunał stwierdził, że grupę podmiotów podobnych, które powinny być traktowane równo wobec prawa tworzą osoby obowiązane alimentacyjnie, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną. W tak określonej grupie podmiotów dopuszczalne jest jednak odmienne traktowanie osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi dziećmi. Na skutek poddanej kontroli regulacji dochodzi jednak do odmiennego ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnoprawnych, co pozbawione jest konstytucyjnego uzasadnienia.

W ocenie Sądu - wbrew stanowisku skarżącej - organy zastosowały się do orzeczenia Trybunału rozpoznając, we wznowionym postępowaniu, wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże skarżąca nie przedstawiła żadnych okoliczności wskazujących na inny czasokres powstania niepełnosprawności matki, a jedynie odwołała się do wykładni orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Skarga złożona do sądu zawiera również, szczegółowe przedstawienie stanu faktycznego sprawy i wydawanych orzeczeń oraz charakteru i skutków orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, w tym przedmiotowego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt 38/13.

Należy jednak zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu przedmiotowego wyroku stwierdził, że stosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest jednak ograniczone w odniesieniu do osób, które przekroczą wiek określony w tym przepisie.

Trybunał Konstytucyjny swoje stanowisko wyjaśnił na konkretnym przykładzie, stwierdzając: "W efekcie o świadczenie to (pielęgnacyjne) można ubiegać się również w odniesieniu do dorosłej osoby niepełnosprawnej - niezależnie od jej wieku - jedynie pod warunkiem, że niepełnosprawność tej osoby powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Prowadzi to do sytuacji, w której osoba rezygnująca bądź niepodejmująca pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną w wieku powyżej 25 roku życia może być traktowana w odmienny sposób - z punktu widzenia prawa do świadczeń opiekuńczych - w zależności od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Jeżeli zatem matka lub ojciec rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki np. nad niepełnosprawnym synem lub córką w wieku 30 lat, a jego niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 18 roku życia, a więc np. w wieku 17 lat, nabędzie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W podobnej sytuacji, dotyczącej takich samych opiekunów oraz ich dorosłego syna lub córki, którego niepełnosprawność powstała np. w wieku 19 lat (w wypadku nauki w szkole lub w szkole wyższej, np. w wieku 26 lat), świadczenie pielęgnacyjne nie będzie w ogóle przysługiwało. Opiekunowie mogą w tej sytuacji ubiegać się o specjalny zasiłek opiekuńczy, pod warunkiem, że nie przekroczą limitu dochodu, o którym mowa w art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Dochodzi tutaj do odmiennego ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnoprawnych. Stosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18 roku życia, ewentualnie ukończenie 25 roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej, kategorii np. w zakresie wysokości przysługujących im świadczeń opiekuńczych".

Mając na względzie powyższe wyjaśnienia, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad dorosłą osobą niepełnosprawną ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u. ś.r. jest stwierdzenie, że opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być przez ustawodawcę traktowani, jako podmioty należące do tej samej klasy. Nie mogą być zatem - co do zasady - traktowani w sposób odmienny. Trybunał nie podważył, więc założenia, że okres życia, w którym pojawia się niepełnosprawność, może mieć związek z oceną posiadania przez daną osobą majątku pozwalającego na samodzielne zapewnienie sobie godziwej egzystencji. Przy tym wyraźnie stwierdził, że skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa, co sugerowała w skardze skarżąca. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Zdaniem Sądu organy orzekające w niniejszej sprawie zastosowały się do interpretacji tego przepisu zgodnie ze wskazaniami Trybunału, ale pod warunkiem spełnienia przesłanki, że niepełnosprawność podopiecznego powstała w okresie dzieciństwa lub w trakcie nauki w szkole do ukończenia 25 roku życia. Tutaj przyjęto, że niepełnosprawność ta najwcześniej mogła powstać w dacie złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności tj. w 2011 roku, kiedy matka skarżącej miała 78 lat, a skarżąca w tym zakresie nie przedstawiła żadnych nowych okoliczności.

Końcowo wskazać należy, że Trybunał podkreślił także, że istotnym kryterium przyznania świadczeń powinna być w każdym wypadku ocena faktycznej sytuacji finansowej ich potencjalnych beneficjentów i uznał, że wykonanie wyroku wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych pozostawiając ustawodawcy w tej kwestii pewien margines swobody. Zaznaczono przy tym, że skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy zalecając ustawodawcy jedynie poprawienie stanu prawnego.

W świetle powyższego w przedstawionym wyroku Trybunału Konstytucyjnego znajduje się pełna odpowiedź na postawione przez skarżącą zarzuty, które w takiej sytuacji nie mogą być już uznane za skuteczne. Wyrok ten nie stanowi podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji. Zalecona ustawodawcy przez Trybunał Konstytucyjny korekta stanu prawnego nie zmienia sytuacji prawnej skarżącej, która na datę wydania zaskarżonej decyzji nie należy do tej kategorii opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, o których mowa w art. 17 ust. 1b ustawy (por. wyrok NSA z dnia 10 lutego 2015 r., sygn. I OSK 2926/14).

Reasumując Sąd stwierdza, iż zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie, a w sprawie nie doszło zarówno do naruszenia wskazanych przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania Zaskarżona decyzja znajduje oparcie w obowiązującym prawie, zaś wywody zawarte w uzasadnieniu decyzji w pełni logicznie i zrozumiale odzwierciedlają argumentację i stanowisko organu, które Sąd w pełni podziela.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd nie stwierdza, aby zaskarżona decyzja naruszało wskazane w skardze przepisy prawa, a skargę jako nieuzasadnioną, należało oddalić na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.