Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 422/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 - 5; art. 38
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant Starszy Referent Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2019 r. sprawy ze skargi A.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

A. W. (dalej: "strona" lub "skarżący") wnioskiem z dnia 01 sierpnia 2018 r., skierowanym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., zwrócił się o pomoc w formie zabezpieczenia kosztów utrzymania w zakresie: żywności zwykłej - ok. 550 zł.; żywności bezglutenowej - 350 zł.; czynszu i wywozu śmieci - 460,84 zł., energii elektrycznej - 150,56 zł., gazu - 62,73 zł.; dojazdów - ok. 200 zł., mediów i telefonu 98,99 zł., lekarstw - ok. 50 zł., przyborów szkolnych - ok. 500 zł. i obuwia - ok. 200 zł. Podał, że sam dysponuje środkami pozyskanymi z dodatku mieszkaniowego i energetycznego, alimentów na rzecz syna, świadczenia wychowawczego i zasiłku rodzinnego.

Wezwaniem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia [...] r. strona została zobowiązana do pilnego skontaktowania się z pracownikiem socjalnym w terminie 7 dni, celem ustalenia terminu wywiadu oraz podania pisemnej informacji o jaką pomoc wnosi i na realizację jakich potrzeb, a także przygotowania i przedłożenia na wywiadzie wszelkich dokumentów i oświadczeń potwierdzających sytuację dochodową i majątkową w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. w lipcu 2018 r. oraz określenia ponoszonych w tym miesiącu wydatków potwierdzonych fakturami, rachunkami (zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami, k. 3 akt administracyjnych). Dodatkowo, strona została poinformowana o treści art. 2-4, art. 7, art. 11, art. 36 i art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 1508 z późn. zm., dalej w skrócie: "ustawa o pomocy społecznej" lub "ustawa").

W dniu 07 sierpnia 2018 r. skarżący doprecyzował wniosek z dnia 01 sierpnia 2018 r. w ten sposób, iż wskazał, że ubiega się o wszystkie możliwe formy pomocy, oraz żywność zwykłą i bezglutenową, energię elektryczną, gaz, obuwie dla siebie i dla syna oraz przybory szkolne (k. 36). Poinformował przy tym, że nie wnosi o pokrycie pozostałych potrzeb ujętych we wniosku, tj. czynszu i kosztu wywozu śmierci, dojazdów, lekarstw, mediów oraz telefonu, z tego powodu Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta W., decyzją z dnia [...] r., [...], orzekł o umorzeniu postępowania w tym zakresie. Dalsze postępowanie administracyjne dotyczyło wyłącznie wniosku skarżącego o przyznanie prawa do zasiłku okresowego.

Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta W., decyzją z dnia [...] r., nr [...], odmówił przyznania skarżącemu zasiłku okresowego. W uzasadnieniu decyzji akcentował, iż w trakcie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego skarżący podał, że jego sytuacja rodzinna, mieszkaniowa i zdrowotna nie uległa zmianie od czasu ostatniego wywiadu. Na podstawie rozmowy i dokumentacji będącej w posiadaniu organu ustalono, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem R. (ur. [...] r.), uczniem szkoły podstawowej, którego sam wychowuje. Matka dziecka ma ograniczoną władzę rodzicielską nad synem i jest zobowiązana do alimentacji na jego rzecz. Jednocześnie władza skarżącego nad synem jest również ograniczona poprzez nadzór kuratora. Z dalszych ustaleń organu wynikało, że skarżący posiada jeszcze dwójkę innych dzieci, tj. M. H. oraz J. W., na które winien płacić alimenty po 300,- zł. miesięcznie. Ustalono również, że wraz z synem R. choruje na celiakie i ma orzeczony lekki stopień niepełnosprawności na czas określony do [...] r. oraz jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Nadto, pomimo zobligowania skarżącego wezwaniem z dnia [...] r. do przygotowania i przedłożenia na wywiadzie wszelkich dokumentów potwierdzających jego sytuację dochodową i majątkową w miesiącu lipcu 2018 r. oraz określenia ponoszonych w tym miesiącu wydatków i opłat potwierdzonych odpowiednimi rachunkami i fakturami skarżący nie wywiązał się z nałożonego na niego obowiązku i nie przedłożył żadnych dokumentów. Oświadczył przy tym pisemnie, że taką informację przedstawi w terminie 7 dni, po złożeniu rachunków (k. 67).

W trakcie spotkania skarżącego z pracownikiem socjalnym w dniu [...] r. omówione zostały kwestie współpracy, między innymi poprzez zawarcie kontraktu socjalnego, a także uzgodniono, że spotkanie celem jego uszczegółowienia i podpisania odbędzie się w dniu [...] r. Jako dochód rodziny w miesiącu lipcu 2018 r., w oparciu o art. 8 ustawy o pomocy społecznej, przyjęto: alimenty na syna R. - 350 zł., zasiłek rodzinny - 124 zł., dodatek mieszkaniowy - 336,42 zł., dodatek elektryczny - 15,77 zł., nadpłatę za ogrzewanie (1/12) - 52,19 zł., co łącznie dało kwotę 878,38 zł. Z uwagi na otrzymywane świadczenie wychowawcze w wysokości 500 zł., rodzina skarżącego dysponowała ostatecznie w miesiącu lipcu 2018 r. kwotą 1 378,38 zł. Natomiast wydatki w tym samym okresie, wg przedłożonych rachunków i oświadczeń, organ ustalił następująco: żywność - 522,10 zł. (faktury i paragony), telefon - 55,09 zł., internet - 49 zł., paliwo - 82,45 zł., opłaty pocztowe - 43, 50 zł., środki czystości - 26,99 zł., części rowerowe - 50,99 zł., akcesoria drobne - 80 zł., bilet wstępu - 19 zł., BROSS lampka - 16, 90 zł., folia aluminiowa - 7,98 zł., czynsz - 336,42 zł. (dotacja), nadpłata ogrzewania - 52,19 zł. oraz dodatek elektryczny - 15,77 zł., co ostatecznie dało kwotę 1 358,38 zł. Biorąc powyższe pod uwagę organ pierwszej instancji uznał, że skarżący i jego rodzina kwalifikuje się do uzyskania pomocy społecznej. Oceniając natomiast współpracę z pracownikiem socjalnym organ ustalił, że skarżący jest osobą bardzo roszczeniową, negatywnie i wrogo nastawioną do pracowników socjalnych. W dniu 20 sierpnia 2018 r. wpłynęło do organu pismo skarżącego z dnia 14 sierpnia 2018 r., w którym wskazał, że odmawia utworzenia i zawarcia kontraktu (k. 57). Powyższe zachowanie skutkowało przyjęciem przez organ braku jego współpracy w celu rozwiązania trudnej sytuacji życiowej. Organ podkreślił przy tym, iż wielokrotne informował skarżącego o treści art. 11 ust. 2 ustawy i wynikających z niego skutkach braku współdziałania z pracownikiem socjalnym. Jednakże skarżący nie wykazuje starań w celu pozyskania środków finansowych na utrzymanie rodziny z innych źródeł, niż pomoc instytucjonalna. Nadto, mając na uwadze art. 11 ust. 3 ustawy, organ wziął pod uwagę sytuację osoby będącej na jego utrzymaniu, tj. małoletniego syna R. Wywiódł, że rodzina skarżącego jest objęta pomocą w formie zasiłku rodzinnego w kwocie 124 zł., świadczeniem wychowawczym w kwocie 500 zł., dotacją do czynu w kwocie 168,21 zł., a także jego syn otrzymuje od matki alimenty w kwocie 350 zł. Skarżący na obecnym etapie postępowania nie wyraża woli współpracy i w sposób celowy przedłuża postępowanie mimo, iż istnieje obowiązek współdziałania z organem pomocy społecznej, wynikający z art. 4 ustawy.

W odwołaniu z dnia 2 października 2018 r. skarżący wskazał na trwający pomiędzy nim a organem konflikt, co miało doprowadzić do podania w uzasadnieniu decyzji wielu nieprawdziwych informacji, jak i przekształceniu innych w nieodpowiedni sposób, co w jego odczuciu powinno stanowić podstawę jej uchylenia (k. 4 akt administracyjnych). Odnośnie braku z organem współpracy podniósł, że jest to fikcyjnie stworzona sytuacja. Natomiast, co do braku woli zawarcia kontraktu socjalnego poinformował, że pracownicy socjalni dopiero później w trakcie dalszego postępowania uznali go za potrzebny, co jego zdaniem było zbędne oraz bezpodstawne i tylko przedłużało by postępowanie. Tym samym, w jego ocenie działania organu w sposób ewidentny dążyło do jego przedłużenia. Organ nie sprecyzował nawet jakie dokumenty ma przygotować na dzień wywiadu. W piśmie dołączonym do odwołania skarżący podał, że jeżeli konieczne jest zawarcie kontraktu socjalnego, to wyraża na to zgodę, lecz uważa, iż w dalszym ciągu wywiązuje się wzorowo z obowiązków nałożonych na niego przez organ bez zawarcia takiego kontraktu.

W piśmie z dnia [...] r., Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. poinformował skarżącego, że w związku z wyrażoną przez niego w treści pisma stanowiącego załącznik do odwołania, zgodą na zawarcie kontraktu socjalnego powinien zgłosić się do pracownika socjalnego, celem omówienia jego założeń i podpisania (k. 73 i 74). Mimo prawidłowego odbioru pisma w dniu 02 listopada 2018 r. (data stempla pocztowego) skarżący nie zgłosił się do pracownika socjalnego (k. 87).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, dalej: "k.p.a."), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] r. Zauważyło, że z zasad ogólnych przyznawania pomocy społecznej, wyrażonych w art. 2, art. 3, art. 4 ustawy o pomocy społecznej wynika, że świadczenia nie są przyznawane bezwarunkowo. Wówczas, gdy strona nie współdziała z pracownikiem socjalnym, poprzez odmowę zawarcia kontraktu socjalnego, to tym samym narusza obowiązek wynikający z art. 4 ustawy o pomocy społecznej. Analiza akt wskazuje, że skarżący aktywnie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej i w 2017 roku otrzymał pomoc finansową na łączną kwotę 14 321,37 zł. (bez stypendium szkolnego), co w przeliczeniu średnio na miesiąc stanowi kwotę 1 192,69 zł. Natomiast do miesiąca września 2018 r. pomoc ta wyniosła 10 661,34 zł. (bez stypendium szkolnego), co daje średnio w miesiącu kwotę 1 184,59 zł. Nadto, jest objęty wsparciem w postaci żywności z programu FEAD. Syn R. miał też przyznane stypendium szkolne na rok szkolny 2017/2018 w kwocie 992 zł., z czego wykorzystał kwotę 97,88 zł. oraz ma przyznane stypendium na rok 2018/2019. Skarżący korzystając ze świadczeń z pomocy społecznej zaczął traktować tę pomoc jako stałe swoje źródło dochodu i rodziny, oraz jako świadczenie bezwzględnie mu przysługujące. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ wywiódł, że kontrakt mógł zostać spisany w jednym dniu, tj. [...] r., a to czy celowym jest jego zawarcie leży w gestii uznania organu a nie strony postępowania administracyjnego. Nie podzielił również zarzutów dotyczących braku podania jakie dokumenty ma skarżący przygotować na dzień wywiadu, jak również, że postępowanie prowadzone przez organ pierwszej instancji trwało ponad terminy określone w przepisach k.p.a.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący, zarzucił organowi odwoławczemu naruszenie przepisów procedury administracyjnej, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, oraz domagał się ponownego rozpoznania sprawy, a także zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. Wskazał, iż nie rozpoznano właściwie zarzutów stawianych w odwołaniu, ani też nie przeanalizowano jego sytuacji. Zdaniem skarżącego, niedopuszczalne było dopuszczanie do materiałów sprawy pisma z dnia [...] r. o numerze [...], dotyczącego wysokości wsparcia jakie rodzina uzyskała ze środków publicznych w okresie poprzedzającym. Zaprzeczył przy tym jakoby nadużywał świadczeń z pomocy społecznej, oraz ponownie zaprezentował stanowisko przedstawione w treści odwołania.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, przytaczając argumentację zawartą co w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia 28 maja 2019 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał stanowisko zaprezentowane przez niego w osobistej skardze. Dodatkowo, zarzucił wydanie zaskarżonej decyzji bez wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 8 k.p.a. oraz naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 11 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżący nie współdziała z pracownikiem socjalnym oraz nieuwzględnienie sytuacji małoletniego syna skarżącego, jako osoby będącej na jego utrzymaniu. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, które nie zostały uiszczone w całości ani w części. Zauważył, że organy obu instancji nie kwestionowały spełnienia przez skarżącego wszystkich przesłanek do przyznania zasiłku okresowego, a przyczyną jego odmowy był brak współdziałania z organem. Podkreślił, że zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, przesłanki określone we wskazanym przepisie mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, jedynie w sytuacji, gdy u podstaw zachowania osoby ubiegającej się o pomoc, leży jej zła wola, a dla wykazania faktu braku współpracy nie jest wystarczające samo jej stwierdzenie przez organ. Obowiązek współdziałania musi być dostosowany do konkretnej sytuacji i osoby. Zdaniem pełnomocnika skarżącego, organ nie wykazał w sposób przekonujący, jakie zdarzenia przesądzają o tym, że skarżący nie współdziała z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Dalej wymienił okoliczności, których nie można uznać za brak współdziałania skarżącego podkreślając, że procedura "Niebieskiej Karty" na dzień dzisiejszy nie jest prowadzona, a orzeczenie sądu rodzinnego dotyczące umieszczenia małoletniego syna w rodzinie zastępczej zostało uchylone. Jednocześnie organ nie wykazał, jakich zobowiązań kontraktu socjalnego skarżący nie wykonał lub, które jego działania były pozorne i to w sytuacji, gdy skarżący zawsze składał wyjaśnienia. Stwierdził, że organ odwoławczy nie sprecyzował na czym polegać ma brak właściwego zaangażowania skarżącego w podejmowaniu działań w zakresie rozwiązywania trudnej sytuacji życiowej rodziny. Natomiast uznanie administracyjne nie zwalnia organu prowadzącego postępowanie od rzeczowego, spójnego i logicznego wykazania, że ponad wszelką wątpliwość wystąpiły okoliczności związane z nagannym działaniem osoby lub rodziny uprawnionej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, stosownie do § 2 powołanego artykułu, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym.

Po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie jako: "p.p.s.a."), sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas w zależności od rodzaju naruszenia uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała bowiem, że odpowiada ona wymogom obowiązujących przepisów prawa.

Na wstępie wskazać należy, iż materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej tj. (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508 z późn. zm., dalej jak dotychczas: "ustawa o pomocy społecznej" lub "ustawa"). Jedną z form pomocy społecznej jest zasiłek okresowy, który - zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy jest przyznawany w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego:

1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej;

2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny.

Zasiłek okresowy jest świadczeniem związanym, określanym również jako świadczenie względnie uznaniowe, co oznacza, że organ orzekający w konkretnej sprawie musi - co do zasady - przyznać wnioskowaną pomoc, jeśli zostaną przez stronę spełnione ustawowe przesłanki. Uznanie administracyjne ograniczone jest do kwestii ustalenia wysokości zasiłku, która nie może być mniejsza niż 20 złotych oraz okresu na jaki zasiłek zostanie przyznany. Nie można jednak dokonywać charakterystyki zasiłku okresowego w oderwaniu od generalnych celów i zakresu działania pomocy społecznej. Z tej przyczyny skład orzekający przychyla się do poglądu wyrażonego w literaturze przedmiotu, zgodnie z którym świadczenie to uzyskuje przymiot obligatoryjnego dopiero wówczas, gdy organ ustali istnienie potrzeby, której osoba lub rodzina nie jest w stanie przezwyciężyć wykorzystując posiadane uprawnienia, zasoby i możliwości przy jednoczesnym spełnieniu się przesłanek wymaganych dla zasiłku okresowego (por. Karolina Stopka, artykuł "Zasada subsydiarności, a prawo do świadczeń z pomocy społecznej" Samorząd Terytorialny 2008/11/41-57, pkt 2.2). Zatem mimo istnienia po stronie organu pomocy społecznej obowiązku ustalenia prawa do wskazanego świadczenia w sytuacji spełnienia przez wnioskodawcę wszystkich pozytywnych przesłanek, w świetle obowiązujących przepisów możliwe jest orzeczenie o odmowie przyznania zasiłku okresowego. Ocena zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia wymaga w pierwszej kolejności odwołania się do zasad ogólnych zawartych w omawianej ustawie, w tym przede wszystkim do ustawowej definicji pomocy społecznej określonej w art. 2 ust. 1. Zgodnie z tym przepisem pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z przywołanej definicji jednoznacznie wynika, że pomoc społeczna ma jedynie na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, bowiem udzielane świadczenia mają być adekwatne do sytuacji osób korzystających z pomocy, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 ustawy).

Wskazać w tym miejscu również należy, że pomoc społeczna spełnia jedynie funkcję subsydiarną, wymagając współdziałania adresata i wnioskodawcy tej pomocy. Istnienie potrzeby przyznania jakichkolwiek świadczeń z pomocy społecznej wymaga zbadania nie tylko posiadanych środków i dochodów, ale również całokształtu warunków życia osób chcących skorzystać z pomocy społecznej. Spełnienie szczegółowych przesłanek, warunkujących przyznanie poszczególnych świadczeń, nie jest wystarczającym uzasadnieniem i jednocześnie gwarancją ich uzyskania. Uwaga ta odnosi się w pierwszej kolejności do świadczeń fakultatywnie przyznawanych, a więc takich, które organ może, ale nie ma prawnego obowiązku przyznać, pomimo spełnienia przez wnioskodawcę kryteriów szczegółowo przedstawionych w ustawie o pomocy społecznej (art. 3 ust. 4).

Zasiłek okresowy oraz zasiłek celowy należą do takich fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że w odróżnieniu od form obowiązkowych właściwy organ może, lecz nie musi tych zasiłków przyznać w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 38 bądź art. 39 ust. 1 ustawy.

Uznanie takie uzależnione jest również od wielkości przyznanych z budżetu państwa środków finansowych na pomoc społeczną oraz od liczby osób uprawnionych do korzystania z tej pomocy i ubiegających się o nią.

Omawiana ustawa o pomocy społecznej formułuje podstawową zasadę, wedle której każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Jednym z podstawowych celów określonych w ustawie o pomocy społecznej jest bowiem aktywizacja świadczeniobiorców.

Podkreślić też przyjdzie, że pomoc przyznawana na gruncie ustawy o pomocy społecznej - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma więc zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących. Zatem obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z pracownikami pomocy społecznej jest niezwykle istotny i dlatego też został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w celu "wyjścia" z systemu pomocy społecznej i umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Egzekwowanie obowiązku współdziałania z organem pomocowym jest istotne również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa osób objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa w art. 11 ustawy. Powyższy przepis statuuje po stronie organów obowiązek wszechstronnej analizy i oceny postawy osoby ubiegającej się o pomoc społeczną pod kątem istnienia po jej stronie woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także pozostałych przesłanek wymienionych w przywołanym przepisie (por. St. Nitecki, Komentarz do ustawy o pomocy społecznej, Wydawnictwo Gaskor Sp. z o.o. Wrocław 2013 r., str. 305 i nast.). Jednocześnie współdziałanie z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej polega nie tylko na udzielaniu odpowiedzi podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego, ale na podjęciu konkretnych działań służących aktywizacji zawodowej np. zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub wykonywaniu prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1265 z późn. zm.), stosowanie do osobistych możliwości wnioskodawcy. Z tych też przyczyn, w odróżnieniu od zasiłków celowych służących zaspokojeniu konkretnej potrzeby, zasiłek okresowy jest świadczeniem przyznawanym okresowo, na czas jaki jest niezbędny do ustabilizowania trudnej sytuacji osoby potrzebującej pomocy (wnioskodawcy) przy właściwym współudziale pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 16 listopada 2012 r. o sygn. akt I OSK 1222/12 i wyrok WSA w Krakowie z dnia 6 maja 2015 r. o sygn. akt III SA/Kr 1597/14, CBOS).

Pomoc społeczna nie ma bowiem charakteru stałego, ale ma przejściowo stanowić rodzaj wsparcia w celu pokonania trudności życiowych. Rolą organu pomocy społecznej jest też przeciwdziałanie traktowaniu świadczeń pomocowych, jako oczywistej i bezwarunkowej należności ze strony Państwa. Sąd podziela prezentowany w rozstrzygnięciu pogląd, że egzekwowanie od wnioskodawców obowiązku współdziałania jest istotne z tego powodu, że pomoc ta nie może ograniczać się jedynie do rozdawnictwa świadczeń, a bierna lub roszczeniowa postawa podmiotu ubiegającego się o pomoc może spowodować odmowę przyznania świadczenia na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 września 2017 r. o sygn. akt I OSK 2031/16 (CBOS): "Celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie na koszt podatnika osób i ich rodzin, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej. Dlatego osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych - w postaci np. zasiłku celowego lub okresowego, bądź innego świadczenia pieniężnego - na zaspokojenie własnych potrzeb, mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji, pod rygorem odmowy przyznania świadczenia.". Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć m.in. gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym, umożliwiającej udzielenie takiej pomocy (wyroki NSA z dnia: 28 sierpnia 2008 r. sygn. akt I OSK 1415/07 i 13 kwietnia 2011 r. sygn. akt I OSK 1087/10, CBOS). W istocie organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych (wyrok NSA z dnia 23 września 2008 r. sygn. akt I OSK 1511/07, CBOS). Brak aktywności ze strony wnioskodawcy uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia świadczenia (wyrok NSA z dnia 17 listopada 2009 r. sygn. akt I OSK 554/09, CBOS).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że organ odwoławczy dokonał wnikliwych ustaleń faktycznych w sprawie, a także poczynił rozważania prawne w oparciu, o które rozstrzygnął niniejszą sprawę oraz odniósł się do zarzutów odwołania. Zgromadził materiał dowodowy świadczący o tym, że skarżący samodzielnie nie podejmuje działań w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. Jest jednocześnie osobą spełniającą warunki określone w art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Występują także po jego stronie faktyczne potrzeby, których nie jest w stanie zaspokoić przy wykorzystaniu własnych możliwości, o czym świadczy permanentne przyznawanie mu pomocy społecznej w różnej formie np. w postaci zasiłków celowych oraz zasiłku okresowego, a także dodatku mieszkaniowego i energetycznego (por. nieprawomocny wyrok tut. Sądu z dnia 15 maja 2019 r. o sygn. akt II SA/Gl 359/19, CBOS). Prawidłowo organy oceniły zachowanie skarżącego jako kwalifikujące się do kategorii przesłanki negatywnej udzielenia świadczeń, czyli "braku współdziałania". Sąd podziela również ocenę organów, iż okoliczności sprawy dają podstawę do twierdzenia, że odmowa udzielenia wnioskowanej pomocy nie stoi w sprzeczności z wymogiem sformułowanym w art. 11 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej w brzmieniu: "W przypadku odmowy przyznania albo ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczeń z pomocy społecznej należy uwzględnić sytuację osób będących na utrzymaniu osoby ubiegającej się o świadczenie lub korzystającej ze świadczeń.". Niezbędne potrzeby syna skarżącego mogą bowiem zostać należycie zaspokojone w oparciu o otrzymywane alimenty, świadczenie wychowawcze i zasiłek rodzinny.

W świetle dyspozycji z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego stanowić może podstawę odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej, o czym skarżący został prawidłowo pouczony w wezwaniu z dnia [...] r., które osobiście odebrał w dniu 11 sierpnia 2018r. (k. 4), czyli przed wydaniem decyzji przez organ I instancji. W konsekwencji stwierdzić należy, że organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego stwierdzając zaistnienie podstawy do odmowy przyznania świadczenia, o której mowa w art. 11 ust. 2 ustawy.

W tym stanie rzeczy, Sąd nie podzielił zarzutów skargi i z urzędu nie dostrzegł takich uchybień w działaniu organów obu instancji, aby mogły one stanowić podstawę do uwzględnienia skargi (art. 134 p.p.s.a.), dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Należy podkreślić, że we wcześniejszej sprawie skarżącego, dotyczącej również zasiłku okresowego o sygnaturze akt II SA/Gl 359/19 w dniu 15 czerwca 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wydał analogiczne rozstrzygnięcie (CBOS).