Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 916/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 157a
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 70
journal: Dz.U. 2015 poz 613
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Beata Sobocha, Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Owsiak (sprawozdawca), sędzia WSA Aneta Trochim-Tuchorska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi T. sp. z o.o. z siedzibą w P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia zabezpieczenia 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...], 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz T. sp. z o.o. z siedzibą w P. kwotę 357 zł (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

1. Postępowanie przed organami.

1.1. Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. (dalej: DIS/organ odwoławczy) z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. (dalej: NUS/organ pierwszej instancji) z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] odmawiające T. Sp. z o.o. (dalej: skarżąca/spółka) uchylenia zarządzenia zabezpieczenia nr [...] z dnia [...] października 2009 r.

1.2. Z uzasadnienia skarżonego postanowienia wynika, że na wniosek Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w W. NUS decyzją z dnia [...] października 2009 r. nr [...] orzekł o zabezpieczeniu na majątku skarżącej przyszłego zobowiązania spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2003 r., określając jego przybliżoną kwotę w wysokości - 53.029.660,80 zł. (w tym 31.014.479,00 zł - należności głównej plus odsetki za zwłokę należne na dzień wydania decyzji w kwocie - 22.015.181,80 zł). W oparciu o wyżej wymienioną decyzję NUS w dniu [...] października 2009 r. wydał zarządzenie zabezpieczenia nr [...] obejmujące należności z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2003 r.

1.3. Na podstawie wskazanego wyżej zarządzenia zabezpieczenia Sąd Rejonowy w P. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych dokonał w dniu [...] grudnia 2009 r. wpisu hipoteki przymusowej kaucyjnej na nieruchomościach należących do spółki.

1.4. Pismem z dnia 2 lipca 2014 r. skarżąca wystąpiła z żądaniem niezwłocznego podjęcia działań w celu wykreślenia z księgi wieczystej w/w hipoteki przymusowej. Zdaniem spółki powyższe jest konieczne w celu usunięcia niezgodności pomiędzy stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości będącej własnością spółki, a rzeczywistym stanem prawnym. Zgodnie bowiem z art. 94 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. 2013 poz. 707) w związku z art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r. poz. 613 ze zm., dalej: O.p.) przedmiotowa hipoteka przymusowa wygasła z mocy prawa na skutek wygaśnięcia (przez przedawnienie) wierzytelności, którą zabezpieczała, tj. zobowiązania spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2003 r.

1.5. NUS pismem z dnia 8 sierpnia 2014 r. odmówił wyrażenia zgody na wykreślenie z księgi wieczystej hipoteki przymusowej ustanowionej na nieruchomości.

1.6. Pismem z 17 grudnia 2014 r. skarżąca ponowiła żądanie niezwłocznego podjęcia wszelkich działań umożliwiających wykreślenie z księgi wieczystej hipoteki przymusowej ustanowionej na nieruchomości będącej własnością spółki.

1.7. Postanowieniem z [...] kwietnia 2015 r. NUS odmówił skarżącej uchylenia zabezpieczenia oraz odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie wykreślenia hipoteki przymusowej ustanowionej na nieruchomości skarżącej. Postanowienie powyższe zostało uchylone postanowieniem DIS z dnia [...] czerwca 2015 r.

1.8. NUS po ponownym rozpatrzeniu wniosku skarżącej z dnia 17 grudnia 2014 r. postanowieniem z dnia [...] lipca 2015 r. działając na podstawie art. 159 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016 r. poz. 519 ze zm., dalej: u.p.e.a.) odmówił uchylenia zarządzenia zabezpieczenia nr [...] z dnia [...] października 2009 r. Ponadto postanowieniem z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] działając na podstawie art. 157a u.p.e.a. odmówił uchylenia zarządzenia zabezpieczenia nr [...] z dnia 23 października 2009 r. W uzasadnieniu przedmiotowego rozstrzygnięcia NUS wskazał, iż powołany przez stronę argument, że na podstawie art. 157a § 1 u.p.e.a. w związku z art. 59 § 1 pkt 9 w związku z art. 70 § 1 O.p. w związku z art. 6 i 8 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. odpadła przesłanka do prowadzenia postępowania zabezpieczającego, jest chybiony. NUS zauważył bowiem, że wpis hipoteki zabezpieczającej wykonanie zobowiązania w podatku dochodowym od osób prawnych za 2003 r. dokonany został w dniu 7 grudnia 2009 r., a zatem przed upływem przedawnienia się zobowiązania, tj. przed dniem 31 grudnia 2009 r. Spełniony zatem został warunek określony w art. 70 § 8 O.p.

1.9. W zażaleniu z dnia 13 lipca 2015 r. nr ]...] spółka zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 157a u.p.e.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 w zw. z art. 70 § 1 O.p. w zw. z art. 6 i 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez odmowę uchylenia zabezpieczenia w sytuacji, gdy odpadła przesłanka do prowadzenia postępowania zabezpieczającego, tj. przedawnieniu uległo zobowiązanie spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2003, na zabezpieczenie wykonania którego ustanowione zostało przedmiotowe zabezpieczenie. Z uwagi na powyższe naruszenia prawa spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz uchylenie zarządzenia zabezpieczenia i podjęcie działań zmierzających do wykreślenia hipoteki przymusowej ustanowionej na nieruchomości spółki.

1.10. DIS utrzymując w mocy postanowienie NUS, wyjaśnił, że zgodnie z art. 59 § 1 pkt 9 O.p. zobowiązanie podatkowe wygasa w całości lub w części wskutek przedawnienia. W myśl zaś art. 70 § 1 O.p. zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. W § 2-8 art. 70 ustawodawca określił, w jakich przypadkach powyższa zasada doznaje ograniczeń. Zgodnie z art. 70 § 8 O.p., nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu.

W niniejszej sprawie NUS słusznie zdaniem DIS zauważył, że wpis hipoteki przymusowej kaucyjnej zabezpieczającej wykonanie zobowiązania w podatku dochodowym od osób prawnych za 2003 r. dokonany został na nieruchomościach należących do spółki w dniu 7 grudnia 2009 r., zatem przed upływem terminu przedawnienia się zobowiązania, tj. przed dniem 31 grudnia 2009 r. Odnosząc się natomiast do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. w sprawie SK 40/12 DIS zauważył, że przedmiotowe orzeczenie dotyczy wyłącznie stwierdzenia niezgodności z Konstytucją art. 70 § 6 O.p. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. Zakwestionowany przepis art. 70 § 6 O.p. od dnia 1 stycznia 2003 r. nie miał już zastosowania do nowych zabezpieczeń. W niniejszej sprawie zabezpieczenia dokonano pod rządami art. 70 § 8 O.p. Wprawdzie po nowelizacji O.p. dosłowna treść art. 70 § 6 O.p. przypisana została art. 70 § 8 tej ustawy, jednak Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 8 października 2013 r. nie badał zgodności z Konstytucją RP obecnie obowiązującego art. 70 § 8 O.p. Trybunał Konstytucyjny w końcowej części wyroku stwierdził jedynie, że uzasadnia on konieczność podjęcia przez ustawodawcę w ramach jego realizacji pilnych działań zmierzających do wyeliminowania z systemu prawnego aktualnie obowiązującego art. 70 § 8 O.p. Przepis ten nie został jednak uchylony.

DIS wskazał na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie w składzie 7-sędziów, zawarte w wyroku z dnia 25 czerwca 2012 r. sygn. akt I FPS 4/12, w którym stwierdzono, że "organy podatkowe nie mają kompetencji do badania zgodności przepisów prawa podatkowego z Konstytucją. Dokonują one jedynie wykładni przepisów prawa, które nie zostały uchylone. Nie mogą odmówić również zastosowania przepisu, którego niezgodność z Konstytucją orzekł Trybunał Konstytucyjny, jednocześnie odraczając utratę mocy obowiązującej przepisu. Kompetencja taka nie może też być im przyznana w drodze wyroku sądu administracyjnego. Dopóki więc przepis prawa podatkowego nie utraci mocy obowiązującej, dopóty musi być stosowany przez organy podatkowe".

Wobec powyższego, w ocenie organu odwoławczego, NUS prawidłowo uznał, że powoływany przez stronę wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie znajduje w niniejszej sprawie zastosowania.

2. Postępowanie przed Sądem.

2.1. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca nie zgadzając się ze stanowiskiem DIS zarzuciła organowi odwoławczemu naruszenie: art. 157a u.p.e.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 w zw. z art. 70 § 1 O.p.

Powyższe naruszenia dokonane zostały poprzez utrzymanie w mocy postanowienia NUS, w którym organ pierwszej instancji odmówił uchylenia zabezpieczenia na nieruchomości w sytuacji, gdy odpadła przesłanka do prowadzenia postępowania zabezpieczającego, tj. przedawnieniu uległo zobowiązanie spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2003, na zabezpieczenie wykonania którego ustanowione zostało przedmiotowe zabezpieczenie. Zarzucono również naruszenie art. 157a u.p.e.a. w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 oraz art. 8 i art. 11 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez pominięcie w zaskarżonym postanowieniu okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym jednolitej linii orzeczniczej sądów administracyjnych przywołanej przez spółkę w zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji, a jednocześnie zaniechanie wskazania przyczyn, dla których pominięte argumenty i orzecznictwo nie zasługują na uwzględnienie.

2.2. Skarżąca wniosła o uchylenie postanowień organów obu instancji w całości oraz o zasądzenie od DIS zwrotu kosztów postępowania.

2.3. DIS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.

3.1. Skarga jest zasadna.

3.2. Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2016 r. poz. 718 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, lit. b i lit. c ustawy p.p.s.a.).

3.3. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie narusza przepisy prawa w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie.

3.4. Przedmiotem sporu między stronami jest w istocie kwestia przedawnienia zobowiązania w podatku dochodowym od osób prawnych za 2003 r. W ocenie organu odwoławczego do przedawnienia wskazanego zobowiązania nie doszło, gdyż jest ono zabezpieczone w formie hipoteki przymusowej na nieruchomości spółki, natomiast zdaniem strony ustanowienie zabezpieczenia w formie hipoteki przymusowej na nieruchomości spółki nie wywołało skutku, o którym mowa w art. 70 § 8 O.p., z tego względu, że przepis ten jest niezgodny z Konstytucją RP. Konsekwencją przedawnienia zobowiązania w podatku dochodowym od osób prawnych za 2003 r. jest konieczność uchylenia zarządzenia zabezpieczenia na nieruchomości skoro odpadała przesłanka do prowadzenia postępowania zabezpieczającego.

3.5. Przedawnienie jako instytucja prawa materialnego musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania, bowiem jego upływ powoduje wygaśnięcie zobowiązania na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 O.p. Organ podatkowy jest zobowiązany do dokonania oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy nastąpił upływ czasu skutkujący przedawnieniem oraz czy nie wystąpiły okoliczności powodujące przerwanie lub zawieszenie biegu terminu przedawnienia, rzutujące na przedłużenie terminu (art. 70 O.p.). Upływ terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w trakcie postępowania podatkowego musi być uwzględniony z urzędu przez organ podatkowy, przed którym postępowanie się toczy.

Stosownie do art. 70 § 1 O.p., zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku.

Rozpatrywana sprawa dotyczy zabezpieczenia na majątku spółki przyszłych zobowiązań podatkowych w podatku dochodowych od osób prawnych za 2003 r., co do których NUS w dniu [...] października 2009 r. wydał decyzję o zabezpieczeniu a następnie również w dniu [...] października 2009 r. sporządzone zostało zarządzenie zabezpieczenia. Na podstawie wskazanego wyżej zarządzenia zabezpieczenia Sąd Rejonowy w P. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych dokonał w dniu [...] grudnia 2009 r. wpisu hipoteki przymusowej kaucyjnej na nieruchomościach należących do skarżącej objętych księgami wieczystymi o numerach: [...]. Termin przedawnienia w stosunku do powyższego zobowiązania upływał zatem 31 grudnia 2009 r.

Organy orzekające w niniejszej sprawie zanegowały możliwość uchylenia zarządzenia zabezpieczenia uznając, że nie doszło do przedawnienia zobowiązania podatkowego. Możliwość taką wywiodły z treści art. 70 § 8 O.p., zgodnie z którą nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu. Zdaniem organów obu instancji, w niniejszej sprawie zachodziła właśnie taka sytuacja, bowiem zobowiązanie skarżącej spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2003 r. zostało zabezpieczone hipoteką przymusową na należących do niej nieruchomościach w grudniu 2009 r.

3.6. Sąd zauważa, że w istocie ustanowienie hipoteki dokonane zostało przed upływem terminu przedawnienia zobowiązania, jednak o uchyleniu zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia NUS zadecydowała treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 oraz prokonstytucyjna wykładnia art. 70 § 8 O.p. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2003 r.

W przywołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 70 § 6 O.p., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Wskazał, że skoro ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie instytucji przedawnienia zobowiązań podatkowych, to przy określaniu zasad działania tej instytucji (w szczególności tych o charakterze gwarancyjnym, takich jak długość terminu przedawnienia, zasady jego zawieszania, przerywania i wyłączania), powinien przestrzegać standardów konstytucyjnych, zwłaszcza że Konstytucja zakłada powszechność i równość opodatkowania (art. 84 Konstytucji). Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, ustalone naruszenie zasady równości ochrony praw majątkowych podatników ma charakter kwalifikowany i niebudzący wątpliwości, co powoduje konieczność uznania niekonstytucyjności art. 70 § 6 O.p. w badanym brzmieniu, pomimo że brak przedawnienia zobowiązań podatkowych korzystnie przyczynia się do egzekwowania obowiązku płacenia podatków. Jak wynika z uzasadnienia tego wyroku, Trybunał Konstytucyjny krytycznie odniósł się do dwóch aspektów poddanego kontroli art. 70 § 6 O.p. w badanym brzmieniu, mianowicie tego, że:

- całkowicie wyłącza przedawnienie niektórych rodzajów należności podatkowych (w badanym stanie prawnym: zabezpieczonych hipoteką przymusową w czasie kontroli podatkowej), a równocześnie

- czyni to na podstawie nieuzasadnionego i arbitralnego kryterium (formy zabezpieczenia należności podatkowych).

Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że ustawodawca dysponuje dużym marginesem swobody decyzyjnej określania zasad i terminów przedawnienia należności podatkowych, jednak granice dla działań prawodawczych wyznaczają zasady, wartości i normy konstytucyjne, które zabraniają tworzenia instytucji pozornych, niesprawiedliwych, nadmiernie ograniczających prawa podatnika oraz podważających jego zaufanie do państwa i stanowionego przez nie prawa. Zastrzegł przy tym wyraźnie, że warunków tych nie spełniałoby rozszerzenie zasad przewidzianych w zaskarżonym przepisie (a obecnie zawartych w art. 70 § 8 O.p.) na wszystkie należności, które w toku kontroli podatkowej zostały zabezpieczone w jakikolwiek sposób. Taka operacja nie doprowadziłaby bowiem do zrównania sytuacji wszystkich podatników (w dalszym ciągu przedawniałyby się zobowiązania podatkowe osób nieposiadających żadnego majątku), z których część byłaby "dożywotnimi" dłużnikami państwa. Tego typu rozwiązania należy w świetle dotychczasowego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, zwłaszcza wyroków o sygn. P 30/11 i P 41/10, ocenić jako niedopuszczalne.

Odpowiednikiem art. 70 § 6 O.p. jest obowiązujący od dnia 1 stycznia 2003 r. art. 70 § 8 O.p., którego redakcja różni się od zakwestionowanego przez Trybunał art. 70 § 6 zasadniczo tym, że zawarta w nim norma prawna została rozszerzona o zastaw skarbowy. W końcowej części uzasadnienia Trybunał wskazał, że chociaż przepis art. 70 § 8 O.p. nie był formalnie przedmiotem orzekania (nie stanowił bowiem podstawy ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie poddanej osądowi Trybunału), to w sposób oczywisty mają do niego odpowiednie zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne, które zostały podniesione w wyroku odnośnie do art. 70 § 6 O.p. Z punktu widzenia Konstytucji, podczas kontroli podatkowej nie jest dozwolone ani uzależnianie terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych od tego, w jaki sposób zostały one zabezpieczone, ani dopuszczenie do sytuacji, w której zobowiązania tak wyodrębnionej kategorii podatników nigdy się nie przedawniają. Uzasadnia to konieczność podjęcia przez ustawodawcę, w ramach realizacji przywołanego wyroku Trybunału, pilnych działań zmierzających do wyeliminowania z systemu prawnego art. 70 § 8 O.p. z przyczyn wyżej przedstawionych.

3.7. Zatem, skoro organy podatkowe ze względu na normę prawną zawartą w art. 70 § 8 O.p. uznały, że nie doszło do przedawnienia zobowiązania podatkowego, to kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie ma stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w uzasadnieniu cytowanego wyroku, wskazujące na te same zastrzeżenia konstytucyjne, które podniesiono co do art. 70 § 6 O.p. Rozstrzygnięcia wymaga tutaj kwestia, czy uzasadniona i możliwa jest odmowa zastosowania art. 70 § 8 O.p., skoro nie był on formalnie poddany kontroli konstytucyjnej i nadal obowiązuje.

3.8. Podkreślić przy tym należy, że sąd administracyjny rozstrzygając konkretną sprawę, dokonuje wykładni przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie, a wykładnia ta powinna uwzględniać podstawowy akt prawny jakim jest Konstytucja RP. Celem zastosowania wykładni prokonstytucyjnej jest zapobieżenie sytuacji, w której doszłoby do zróżnicowania uprawnień lub obowiązków podmiotów znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej. Zauważyć przy tym należy, że wprawdzie Sąd związany jest, na podstawie art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, przepisami ustaw i Konstytucji i w razie wątpliwości co do zgodności z Konstytucją przepisu ustawy będącego podstawą rozstrzygnięcia sprawy, powinien skierować do Trybunału Konstytucyjnego pytanie prawne (art. 193 Konstytucji RP), to jednak obowiązek ten nie ma charakteru bezwzględnego. O braku konieczności kierowania pytań do Trybunału Konstytucyjnego w sytuacji, gdy Trybunał wypowiedział się już w przedmiocie konstytucyjności normy prawnej chociaż, związany granicami pytania prawnego, odniósł się do mającej zastosowanie w sprawie regulacji stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia konkretnej sprawy, świadczą liczne wyroki sądów administracyjnych.

Akceptując to stanowisko, Sąd stwierdza, że brak jest w niniejszej sprawie podstaw do formułowania kolejnego pytania w przedmiocie zgodności z Konstytucją przepisu art. 70 § 8 O.p. w brzmieniu obowiązującym po dniu 1 stycznia 2003 r., a Sąd powinien dokonać prokonstytucyjnej wykładni tego przepisu, zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z wspomnianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Uprawnienie to należy wywieść zarówno art. 8 Konstytucji, jak i z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2006 r., sygn. akt I FPS 2/06, w której NSA wskazał, że oczywistość niezgodności powoływanego przepisu z Konstytucją wraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału Konstytucyjnego stanowią wystarczające przesłanki do odmowy przez Sąd zastosowania przepisów ustawy. W tak oczywistych sytuacjach trudno oczekiwać, by sądy uruchamiały procedurę pytań prawnych. Takie działanie byłoby w tym przypadku nieracjonalne i naruszałoby prawo strony do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie.

3.9. W tym stanie rzeczy stwierdzić należało, że wprawdzie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 40/12 stwierdzona niekonstytucyjność dotyczy art. 70 § 6 O.p. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., to jednak powtórzona w art. 70 § 8 O.p. treść tego przepisu (uzupełniona o zastaw skarbowy), w brzmieniu obowiązującym po dniu 1 stycznia 2003 r., winna skutkować uznaniem, że również i ten przepis jest niezgodny z Konstytucją. Treść art. 70 § 8 O.p. nie uległa bowiem takim zmianom, które mogłyby rzutować na ocenę odmienną od tej, która została zawarta w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Istotne jest też to, że już w wyroku Trybunał zaznaczył, iż do przepisu art. 70 § 8 O.p. w sposób oczywisty mają odpowiednie zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne, które zostały podniesione odnośnie art. 70 § 6 O.p.

Reasumując, wykładnia art. 70 § 8 O.p. dokonywana przez pryzmat zastrzeżeń konstytucyjnych zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 40/12, a dotyczących wprawdzie bezpośrednio art. 70 § 6 O.p. w brzmieniu do 31 grudnia 2002 r., ale mających także zastosowanie, z przyczyn wyżej opisanych, do art. 70 § 8 O.p., prowadzi do wniosku, że art. 70 § 8 należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Konsekwencją powyższego jest uznanie, że ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wykluczyło przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia biegł na zasadach ogólnych i upłynął w stosunku do spornego w niniejszej sprawie zobowiązania podatkowego za 2003 r. w dniu 31 grudnia 2009 r., o ile nie zaistniały inne okoliczności skutkujące zawieszeniem lub przerwaniem biegu terminu przedawnienia spornych zobowiązań. Z akt sprawy nie wynika bowiem, by organy powoływały się na inne przesłanki określone w art. 70 § 4 i 6 O.p.

Prokonstytucyjna wykładnia art. 70 § 8 O.p. przesądza, że konieczne jest uchylenie skarżonego postanowienia DIS i poprzedzającego je postanowienia NUS w przedmiocie odmowy uchylenia zarządzenia zabezpieczenia ze względu na naruszenie art. 157a u.p.e.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 w zw. z art. 70 § 1 O.p.

3.10. NUS obowiązany jest rozpoznać sprawę ponownie z uwzględnieniem powyższej wykładni i zbadać ewentualne inne przyczyny przerwania czy zawieszenia biegu terminu przedawnienia, przewidziane w przepisach art. 70 § 4 i 6 O.p.

3.11. Z tych też względów uchylono zaskarżone postanowienie DIS i poprzedzające je postanowienie NUS na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 4 p.p.s.a. zasądzając je od organu na rzecz skarżącego w kwocie równej uiszczonemu wpisowi sądowemu od skargi oraz wynagrodzeniu profesjonalnego pełnomocnika i opłacie skarbowej od pełnomocnictwa.