Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 640/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2007-08-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski (spr.) Sędziowie WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak WSA Bożena Popowska Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi N. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzinnego I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. z dnia [...] r. nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ B. Popowska /-/ J. Stankowski /-/ D. Rzyminiak- Owczarczak


UZASADNIENIE

IV SA/Po 640/06

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 1, art. 17 ust. 1 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r., nr 79, poz. 856 ze zm.) oraz art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji własnej z dnia [...] r., nr [...] przyznającej świadczenie w formie zaliczki alimentacyjnej.

Na mocy ugody zawartej przez Sądem Rejonowym w O. w dniu [...] r., sygn. akt [...] A. K. zobowiązany został do zapłaty na rzecz małoletnich K., M. i P. K. po [...] zł do rąk ich matki N. K. do 10 dnia każdego miesiąca począwszy od kwietnia 2001 r. Dnia 10 [...] 2005 r. N. K. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej. Komornik przekazując wniosek do właściwego organu załączył zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji. Decyzją z dnia [...] 2005 r., na podstawie art. 2 pkt 4, art. 7, art. 8, art. 10 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005 r. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.) Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej ustalił prawo do zaliczki alimentacyjnej na rzecz K., M. i P. K. po [...] zł. od 1 września 2005 r.

Dnia [...] grudnia 2005 r. N. K. zawiadomiła Gminy Ośrodek Pomocy Społecznej o wpłatach zobowiązanego A. K. na jej konto bankowe kwot w wysokości po [...] euro w miesiącach czerwcu, lipcu, wrześniu i październiku 2005 r., oraz [...] euro w grudniu 2005 r. Wskutek tego zawiadomienia, decyzją z dnia [...] r., nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej postanowił zmienić decyzję z dnia [...] r. i przyznać zaliczkę alimentacyjną w niższej wysokości za wrzesień ([...] zł), październik ([...] zł) i grudzień ([...] zł), a za pozostałe miesiące przyznać [...] zł. Jednocześnie organ zażądał zwrotu nienależnie pobranej zaliczki w wysokości [...] zł.

Od powyższej decyzji N. K. wniosła odwołanie zarzucając naruszenie art. 451 § 2 k.c., art. 7, art. 8, art. 10a, art. 15 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych. Wskazała, iż przez bezskuteczność egzekucji należy rozumieć brak wyegzekwowania kwot "za okres ostatnich trzech miesięcy" a nie kwoty "wyegzekwowane w ostatnich trzech miesiącach". Podała nadto, iż zaległość A. K. wynosi [...] zł i mimo dokonywanych w 2005 r. wpłat egzekucję należy traktować za bezskuteczną. Zgodnie z art. 451 § 3 k.c. przy braku wskazania okresu za jaki dłużnik spełnia świadczenie, zalicza się je na poczet długu najdawniej wymagalnego. Zasada ta ma odbicie w procedurze egzekucji cywilnej w art. 1025 k.p.c. w odniesieniu do kwot egzekwowanych przez komornika. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ podał, iż nie budzi wątpliwości, że przepis art. 2 pkt 1 ustawy odnosi się do wyegzekwowanych świadczeń należnych za okres ostatnich trzech miesięcy, a nie świadczeń wyegzekwowanych w okresie ostatnich trzech miesięcy. Nakazał uzupełnienie postępowania dowodowego przez ustalenie w jakiej wysokości i za jaki okres istniało zadłużenie A. K. wobec uprawnionych z tytułu alimentów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało także, iż jedynie nieistnienie zadłużenia przed czerwcem 2005 r. pozwoli na zaliczenie wpłat dokonanych przez zobowiązanego na poczet bieżących alimentów, w tym za wrzesień 2005 r., październik 2005 r. i grudzień 2005 r., co miałoby wpływ na zasadność dokonania zmiany pierwotnej decyzji przyznającej zaliczkę alimentacyjna oraz żądanie zwrotu nienależnego świadczenia. Ponadto, w ocenie organu, kwoty wyegzekwowane w poprzednim kwartale w okresie wypłacania zaliczki nie były podstawą zmiany decyzji przyznającej zaliczkę w zakresie jej wysokości z datą wsteczną. Korekt dokonywać należało na przyszłość i w trybie art. 10 ust. 7 i 8 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z [...] r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej postanowił zmienić decyzję z dnia [...] r. w ten sposób, iż od marca 2006 r. przyznał zaliczkę alimentacyjną w wysokości [...] dla uprawnionych K., M. i P. K. i potrącił nadpłaconą zaliczkę w wysokości [...] za kwartał od grudnia do lutego 2005/6. Organ podał, iż z zaświadczenia o bezskuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego wynika, że egzekucja za ostatnie trzy miesiące wyniosła [...] zł. Na tej podstawie dokonano ustalenia wysokości zaliczki alimentacyjnej od marca 2006 r. W oparciu o art. 10 ust. 7 ustawy rozliczono różnicę między wyegzekwowanym świadczeniem, a wypłacona zaliczką rozłożoną na poszczególne miesiące ([...] zł/3

[...] zł/mc). W ocenie organu, kwota [...] stanowi nadpłatę względem przysługujących a otrzymanych świadczeń i nadaje się do potrącenia z bieżących wypłat.

Od powyższej decyzji N. K. wniosła odwołanie zarzucając naruszenie art. 451 § 2 k.c., art. 7, art. 8, art. 10a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych. Poddała pod wątpliwość treść zaświadczenia komornika na jakim oparł się organ. Wskazała, iż nie nastąpiło "wyegzekwowanie należności" a jedynie wpłynęły one na jej konto bankowe. Świadczenie to zaliczyła na poczet najdawniej wymagalnej wierzytelności. Skarżąca zarzuciła ponadto, iż organ pierwszej instancji nie uwzględnił wskazówek Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w myśl których "jedynie nieistnienie zadłużenia przed czerwcem 2005 r. pozwoli na zaliczenie wpłat na poczet bieżących alimentów w tym za wrzesień, październik, grudzień 2005 r., co będzie miało wpływ na zasadność dokonania zamiany pierwotnej decyzji przyznającej zaliczkę alimentacyjną oraz żądanie zwrotu nienależnego świadczenia". Przytoczyła też okoliczności podnoszone w poprzednim odwołaniu. Zgodnie z twierdzeniami Skarżącej zaległość A. K. wynosi [...] zł, a kwoty przez niego wpłacane zaliczane są na okresy najwcześniejsze.

Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję, Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uznało zarzutów skarżącej. Zdaniem organu odwoławczego podstawę do wydania zaskarżonej decyzji stanowi art. 10 ust. 7 i 8 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych. Zgodnie z tymi przepisami, organ właściwy wierzyciela po upływie kwartału dokonuje rozliczenia pomiędzy wpłaconą zaliczką a wyegzekwowanym przez komornika świadczeniem alimentacyjnym (ust. 7) wysokość zaliczki w następnym kwartale stanowi różnicę pomiędzy świadczeniem alimentacyjnym a wysokością wyegzekwowanego świadczenia alimentacyjnego. Ponadto, przepisy art. 10 ust. 7 i 8 ustawy wyprzedzają stosowanie art. 451 k.c. w kwestii regulacji stosunku administracyjnego na czas wypłacania zaliczki alimentacyjnej i rozliczania jej w poszczególnych kwartałach.

N. K. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego: art. 451 § 2 Kodeksu cywilnego, art. 1 pkt 2, art. 2 pkt 1, art. 8, art. 10a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005 r. Nr 86, poz. 732) i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W skardze podniosła argumenty jak w obu odwołaniach w sprawie; zaznaczyła w szczególności, iż poglądy Samorządowego Kolegium Odwoławczego wyrażone w decyzjach w sprawie są ze sobą sprzeczne. Podniosła, iż zdaniem organu (wyrażonym w decyzji z 30 kwietnia 2006 r.) uprawniona ma prawo zaliczyć otrzymane świadczenia alimentacyjne na poczet należności najdawniej wymagalnych, a jedynie nieistnienie zadłużenia przed czerwcem 2005 r. pozwoli na zaliczenie wpłat na poczet bieżących alimentów w tym za wrzesień, październik i grudzień 2005 r. Z drugiej strony, ten sam organ stwierdził, iż świadczenia alimentacyjne od zobowiązanego z września 2005 r. podlegają zaliczeniu na poczet zaliczki alimentacyjnej. Skarżąca zakwestionowała ponadto, jakoby art. 10 ust. 7 i 8 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych wyłączały regulację art. 451 k.c. Cały czas istnieje znaczna zaległość po stronie zobowiązanego, a dokonywane wpłaty pokrywają ją tylko w niewielkiej części.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, mająca umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z tą zasadą, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz zawartą w skardze argumentacją. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego. Sąd zobowiązany jest natomiast do oceny praworządności zachowań organów administracji publicznej w danej sprawie, zatem jego kontrola zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd administracyjny dokonuje kontroli według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydawania zaskarżonego aktu.

Rozpoznając skargę w powyższym zakresie Sąd uznał, iż organy orzekające w sprawie rażąco naruszyły przepisy art. 6, 7, 8 k.p.a., art. 16 k.p.a. oraz art. 15, 18 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych w zw. z art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1 i 2, ust. 6 ustawy z dnia z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r. Nr 228, poz. .2255). Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w decyzji z dnia [...] r. uznał, iż [...] zł wypłacone skarżącej w grudniu 2005 r. jest świadczeniem nadpłaconym i orzekł o jego potrąceniu, jednocześnie jednak nie zmieniając decyzji własnej z dnia [...] r., nr [...] (tiret trzecie sentencji) za okres od grudnia do lutego. Nie można uznać świadczenia za nadpłacone (co jest równoznaczne z uznaniem go za nienależne) i w konsekwencji orzekać o jego zwrocie przez potrącenie w trybie art. 30 ust. 1 i 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 18 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, w sytuacji gdy pozostaje w obrocie prawnym decyzja przyznająca takie świadczenie. Jakkolwiek przepis art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi samodzielną podstawę do wydania decyzji administracyjnej, jednak powyższe rodziłoby skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. Nie może istnieć w obrocie ostateczna decyzja przyznająca N. K. zaliczkę alimentacyjną za miesiące od grudnia do lutego 2005/6 (decyzja z dnia [...] r., nr [...], w tym zakresie nie zmieniona) i jednocześnie decyzja z dnia [...] r. uznająca zaliczkę za te miesiące za nadpłaconą (nienależną). W powyższym kontekście druga decyzja narusza art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zawierający przesłanki wydania decyzji o zwrocie świadczenia. Niezależnie od tego, nie można akceptować również sytuacji, w której prowadzone jest postępowanie o zwrot świadczenia uprzednio ostatecznie przyznanego, gdyż jaskrawo uchybiałoby to fundamentalnym zasadom postępowania administracyjnego, takim jak zasada praworządności w postępowaniu (art. 6 i 7 k.p.a.); zaufania obywatela do organów Państwa (art. 8 k.p.a.) oraz przeczyłoby zasadzie trwałości decyzji ostatecznych (art. 16 k.p.a.).

Dokonując zmiany decyzji z dnia [...] r., nr [...], wykroczono również poza granice upoważnienia zawarte w art. 10 ust. 7 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Przepis ten nie stanowi podstawy do dokonania trwałej zmiany decyzji ostatecznej. W świetle art. 10 ust. 8 ustawy, w tym trybie można dokonać korekty wysokości zaliczki jedynie w stosunku do następnego kwartału. Ustalony w sprawie stan faktyczny nie pozwala jednocześnie przyjąć jako podstawy prawnej decyzji art. 10a ustawy. Przepisy art. 10 ust. 7 i 8 stanowią całkowitą regulację skutków prawnych wyegzekwowania świadczenia od dłużnika alimentacyjnego. Realizacja świadczeń ma zatem wpływ na bieżącą wysokość zaliczki, lecz nie stanowi zmiany sytuacji rodzinnej lub dochodowej rodziny mającej wpływ na prawo do zaliczki w rozumieniu art. 10a ustawy. Wyegzekwowanie świadczeń od dłużnika alimentacyjnego uzasadni uchylenie albo zmianę decyzji w trybie tego przepisu jedynie w przypadku, gdy w następstwie wpłaty zaległość okaże się mniejsza niż za trzy ostatnie miesiące. Spowoduje to bowiem odpadnięcie przesłanki bezskuteczności egzekucji (art. 2 pkt 1 i 5 w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy).

Z uwagi na rażące naruszenia przepisów w odniesieniu do potrącenia zaliczki alimentacyjnej oraz wykroczenie poza granice upoważnienia do zmiany decyzji ostatecznej, Sąd nie mógł poprzestać jedynie na uchyleniu decyzji z dnia [...] r. Konieczne okazało się stwierdzenie jej nieważności.

Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozpatrzyć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu pierwszej instancji. Wynika to z przepisu art. 138 k.p.a. Jeżeli organ odwoławczy nie usuwa naruszeń prawa popełnionych przez organ pierwszej instancji to – utrzymując w mocy bez zmian naruszającą prawo decyzję tego organu – wydaje decyzję również naruszającą prawo. W sprawie, ze względu na pominięcie wskazanych w poprzednim akapicie wad decyzji z dnia [...] r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze dopuściło się rażącego naruszenia przepisów. Uzasadniało to stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] r. Sąd zwraca uwagę, iż organ w postępowaniu odwoławczym stoi na straży praworządności i jest obowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Brak wszechstronnego rozpatrzenia sprawy w świetle obowiązującego prawa i ograniczenie postępowania jedynie do zarzutów odwołania naruszało art. 7 i 77 k.p.a. Organ odwoławczy nie jest związany granicami odwołania, ale z urzędu obowiązany jest rozpoznać sprawę w jej całokształcie.

W toku prowadzonej kontroli Sąd dostrzegł także inne uchybienia przepisów postępowania i prawa materialnego. W decyzjach obu instancji przyjęto, że skoro z zaświadczenia komornika wynika, iż za okres 3 miesięcy bezpośrednio poprzedzających jego sporządzenie ([...] 2006 r. – w grudzień, styczeń, luty 2005/6) N. K. otrzymała [...] zł, to zaliczka stanowić powinna różnicę między zasądzonym świadczeniem alimentacyjnym a kwotami wyegzekwowanymi określonymi w zaświadczeniu. Ustalenia te uchybiały zasadzie prawdy obiektywnej (art. 7 i 77 k.p.a.), swobodnej oceny materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), a uzasadnienie decyzji nie było w tym zakresie wyczerpujące (art. 107 § 3 k.p.a.). Opierając rozstrzygnięcie jedynie na dokumencie sporządzonym przez komornika, nie wyjaśniono i nie rozważono bowiem w dostatecznym stopniu okoliczności istotnych dla załatwienia sprawy (por. wyrok NSA z dnia 7 sierpnia 2007 r., sygn. akt I SA/Gd 1326/96, publ. Lex nr 34756). W szczególności organ pominął analizę stwierdzenia komornika, iż świadczenie w wysokości [...] zł zostało wyegzekwowane za ostatnie trzy miesiące, przyjmując bezkrytycznie ten fakt za prawdziwy, mimo, iż przeczyły mu oświadczenia N. K. jak i inne późniejsze dokumenty pochodzące od organu egzekucyjnego. Stanowiło to wykroczenie poza granice swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). O istnieniu zaległości we wpłatach świadczeń alimentacyjnych od miesiąca maja 2004 r. skarżąca oświadczała w pierwszym odwołaniu w sprawie, a ponadto z zawiadomienia komornika, złożonego w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w dniu [...] 2006 r. wynikało, że zadłużenie nadal wynosi [...] zł. Co więcej, organ nie miał nawet podstaw do ewentualnego przyjęcia, iż wskazane w zaświadczeniu komornika kwoty zaliczono na raty alimentacyjne za ostatnie trzy miesiące, albowiem sama skarżąca w swoim pierwszym odwołaniu (sporządzonym później niż zaświadczenie komornika) podniosła, iż w wszelkie wpłaty A. K. zaliczano na należności najdawniej wymagalne. Z akt sprawy nie wynika też, jakoby dłużnik alimentacyjny wskazywał, którą z zaległych rat (długów) chce zaspokoić (art. 451 § 1 zd. 1 k.c.; zaświadczenie z BZ WBK S.A. z dnia [...] r.).

Prowadząc postępowanie w sprawie organ pierwszej instancji uchybił także art. 138 § 2 in fine k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzji z dnia [...] r. zawarło prawidłowe ustalenia i prawidłową wykładnię analizowanych przepisów. Co prawda, organ pierwszej instancji nie jest związany wskazówkami organu odwoławczego w takim zakresie, w jakim mogłyby one wpłynąć na istotę rozstrzygnięcia (wyrok NSA IV SA 546/89 pow. za R. Kędziora, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2005; s. 363); może natomiast wskazać, jakie okoliczności stanu faktycznego sprawy mają istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia (J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2004, s. 601). O wiążącym charakterze zaleceń organu odwoławczego można mówić w sensie obowiązku wyjaśnienia okoliczności w nich wskazanych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyraźnie wskazało organowi pierwszej instancji, by ten ustalił, czy i jaka istnieje zaległość zobowiązanego A. K. (przed czerwcem 2005 r.), gdyż jest to konieczne dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia. Organ pierwszej instancji nie odniósł się do tej kwestii, naruszając art. 138 § 2 k.p.a., co miało wpływ na wynik sprawy. W szczególności, brak wyjaśnienia wskazanych przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze okoliczności, nie pozwoliło na obiektywną i wszechstronna ocenę dowodów (w szczególności zaświadczenia komornika).

Zgodnie z treścią art. 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli w wyniku jej przeprowadzenia nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy (art. 2 pkt 1 ustawy). Na mocy art. 2 pkt 5 ustawy osobą uprawnioną do uzyskania zaliczki alimentacyjnej jest osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. W sprawie, zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji, uczyniły zasadniczym motywem rozstrzygnięcia treść art. 10 ust. 7 i 8 w zw. z art. 2 pkt 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Rozstrzygając sprawę dokonano błędnej wykładni powyższych przepisów, co miało wpływ na wynik sprawy. Stąd Sąd uznał za konieczne zawarcie stosownych wytycznych interpretacyjnych. Art. 10 ust. 7 tej ustawy stanowi, iż organ właściwy wierzyciela po upływie kwartału dokonuje rozliczenia pomiędzy wypłaconą zaliczką a wyegzekwowanym przez komornika świadczeniem alimentacyjnym. Zaliczka w następnym kwartale podlega stosownej korekcie o kwoty wyegzekwowanego świadczenia alimentacyjnego (art. 10 ust. 8 ustawy). Organy administracyjne ustaliły zaliczkę alimentacyjną jako różnicę między zasądzonym świadczeniem alimentacyjnym a kwotami faktycznie otrzymanymi przez N. K. w grudniu 2005 r., nie weryfikując czy dotyczyły one miesięcy objętych wsparciem finansowym Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Przepis art. 10 ust. 8 ustawy dotyczy sytuacji, gdy wyegzekwowano od dłużnika alimentacyjnego świadczenie za okres, za który wcześniej została już wypłacona zaliczka. Przepis ten nie ma natomiast zastosowania, gdy dłużnik uiszcza ratę alimentów wymagalną za miesiąc za jaki zaliczka alimentacyjna nie była jeszcze wypłacana. Powyższa konstatacja jest zgodna z istotą instytucji zaliczki alimentacyjnej. Ma ona na celu udzielenie wierzycielowi alimentacyjnemu wsparcia finansowego w takiej wysokości (z uwzględnieniem art. 8 ustawy), w jakiej zasądzone na jego rzecz świadczenia alimentacyjne nie zostały wyegzekwowane od zobowiązanego. Oczywiście, po udzieleniu zaliczki alimentacyjnej może nastąpić stopniowe zaspokajanie rat zaległości przez dłużnika, za miesiące za jakie wcześniej ją wypłacono. W takiej sytuacji uprawniony do zaliczki nie jest jednak obowiązany do zwrotu otrzymanej pomocy finansowej. Organ dokonuje cokwartalnej korekty zaliczki w odniesieniu do miesięcy przyszłych, uwzględniając kwoty wyegzekwowane już za wcześniejsze okresy jej wypłacania. Na marginesie Sąd zauważa, iż oświadczenie złożone przez dłużnika w trybie art. 451 § 1 zd. 1 k.c. nie wywiera skutku w zakresie przepisów o zaliczce alimentacyjnej. Przepis ten odnosi się do sytuacji prawnej dłużnika w sferze cywilnoprawnej, nie może natomiast wyłączać lub ograniczać uprawnienia wierzyciela do szczególnej pomocy finansowej ze strony państwa. Oznacza to, iż bezskuteczność egzekucji o jakiej mowa w art. 2 pkt 2 ustawy nastąpi, w każdej sytuacji, gdy wierzyciel alimentacyjny pozostaje w zwłoce za okres trzech ostatnich miesięcy i więcej. W pozostałym zakresie art. 451 k.c. znajdzie zastosowanie.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ drugiej instancji powinien mieć na uwadze przytoczone wytyczne (art. 153 p.p.s.a).

Mając na względzie wskazane uchybienia, Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 135 p.p.s.a postanowił jak w sentencji wyroku.

/-/ B.Popowska /-/ J. Stankowski /-/ D. Rzyminiak- Owczarczak

AT