Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 31/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-10-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 22, art. 17, art. 30 ust. 1-2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie WSA Bożena Popowska WSA Izabela Kucznerowicz Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 07 października 2009 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję w tej tylko części w której utrzymała w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w punktach 4 ( czwartym ), 5 ( piątym ), II. uchyla decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w punktach 4 ( czwartym ), 5 ( piątym ), III. w pozostałej części skargę oddala, IV. zasądza na rzecz adwokat E. D-M. od Skarbu Państwa ( Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu ) wynagrodzenie w kwocie 240 ( dwieście czterdzieści )zł podwyższone o kwotę 52,80 ( pięćdziesiąt dwa i 80/100 ) zł stawki podatku od towarów i usług przewidzianej dla tego rodzaju czynności – łącznie 292,80 ( dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100 ) zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. /-/ I.Kucznerowicz /-/ M.Dybowski /-/ B.Popowska


UZASADNIENIE

Dnia [...] października 2006 r. wpłynął do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (dalej GOPS) wniosek A. T. z dnia [...] października 2006 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką – O. T. Wniosek został opatrzony stosownymi dokumentami w tym oświadczeniem Wnioskodawczyni z dnia [...] października 2006 r., że jest Ona osobą bezrobotną, nie zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] (k. 1, 10 akt administracyjnych).

Ostateczną decyzją z dnia [...] października 2006 r. nr [...] (decyzja z dnia [...] października 2006 r.) działający z upoważnienia Wójta [...] (dalej Wójt) przyznał Wnioskodawczyni świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad O. T., w kwocie 420 zł miesięcznie, na okres od dnia [...] października 2006 r. do [...] maja 2007 r. Decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] Wójt przyznał Wnioskodawczyni świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na okres od dnia [...] czerwca 2007 r. do dnia [...] sierpnia 2007 r. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] zostało przyznane Wnioskodawczyni świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na okres od dnia 01 września 2007 r. do dnia 30 czerwca 2008 r. (k. 11, 16, 29 akt administracyjnych).

Decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] września 2008 r.) działający z upoważnienia Wójta [...], na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. 98/00/1071 ze zm., dalej kpa), art. 17 ust. 1-3, art. 24 ust. 1 i 3, art. 25 ust. 1, art. 26 ust. 1-2, art. 27 ust. 1, art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 2, art. 30 ust. 7-9, art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych t. j. Dz. U. 139/06/992 ze zm., dalej ustawa o świadczeniach rodzinnych lub uśr):

1. uchylił z dniem 01 października 2006 r. decyzję ostateczną z dnia [...] października 2006 r. nr [...],

2. uchylił z dniem 01 czerwca 2007 r. decyzję ostateczną z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...],

3. uchylił decyzję ostateczną z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] w okresie od dnia 01 września 2009 r. do dnia 29 lutego 2009 r.

4. uznał, że Strona pobrała nienależne świadczenie rodzinne za okres od dnia 01 października 2006 r. do dnia 29 lutego 2008 r.

5. zobowiązał Stronę do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego za okres od dnia 01 października 2006 r. do dnia 29 lutego 2008 r. w łącznej kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczanymi do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu wskazano, że organ administracji wywnioskował fakt uzyskiwania przez Stronę dochodu z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z zaświadczenia Urzędu Skarbowego, a załączonego przez Stronę do wniosku na okres zasiłkowy 2008/09. W wyniku złożonych następnie przez Stronę wyjaśnień ustalono, że Strona była zatrudniona w przedsiębiorstwie "[...]" na podstawie umowy-zlecenie, oraz umowy o dzieło, między innymi od października 2006 r. do lutego 2008 r. czyli w miesiącach, w których wypłacano Stronie świadczenie pielęgnacyjne. Tym samym Strona nie była uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenie rodzinne, jest obowiązana do zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się między innymi świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Kontynuacja zatrudnienia w okresie od października 2006 r. do lutego 2008 r. spowodowała utratę prawa Strony do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z tym pobrane przez Stronę świadczenia za ten okres stały się świadczeniami nienależnie pobranymi, bowiem wypłacone zostały w wyniku świadomego wprowadzenia w błąd pracowników organu zasiłkowego (k. 65-65a akt administracyjnych).

Od decyzji z dnia [...] września 2008 r. Strona złożyła odwołanie, wnosząc o jej zmianę w ten sposób, że nie będzie musiała zwracać świadczenia pielęgnacyjnego lub jej uchylenia. W odwołaniu w szczególności wskazała, że została zmuszona do napisania oświadczenia, że jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy, choć urzędnik Ł. M. wiedział, że Odwołująca się pracuje na umowę-zlecenie od 5 sierpnia 2006 r. do 31 grudnia 2006 r. Gdy Strona składała wniosek pytała kilkakrotnie, czy może pracować i odpowiedź była pozytywna. Potem jeszcze kilka razy Strona dzwoniła i pytała, czy tak może być. Kiedy sprawa wyszła na jaw, urzędnik wszystkiego się wyparł. Do odwołania A. T. dołączyła kserokopie obszernej dokumentacji leczenia niepełnosprawnej córki O. T. (k. 67-67a akt administracyjnych).

Decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] listopada 2008 r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej Kolegium), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję z dnia 24 września 2008 r.. W uzasadnieniu Kolegium precyzyjnie opisało stan faktyczny sprawy konkludując, że Strona miała zarówno ciągłość w przyznawanym świadczeniu pielęgnacyjnym jak i w zatrudnieniu. Ustawodawca konstruując przepisy o świadczeniu pielęgnacyjnym miał na uwadze osoby w wieku aktywności zawodowej, gotowe do podjęcia pracy, ale zmuszone do odstąpienia od jej podjęcia lub rezygnacji z niej z uwagi na sytuację w rodzinie. Strona wypełniając formularze wniosków o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego każdorazowo własnoręcznie podpisywała się pod oświadczeniem o treści "nie jestem zatrudniona ani nie wykonuję innej pracy zarobkowej", zatem musiała mieć świadomość tego, że bycie w zatrudnieniu bądź wykonywanie innej pracy zarobkowej koliduje z pobieraniem świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Skarżąca poszerzyła i pogłębiła argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Podkreśliła, że urzędnicy w Urzędzie Gminy wiedzieli o Jej zatrudnieniu, że przed podpisaniem umowy o dzieło była w Urzędzie zapytać, czy może podjąć pracę. Skarżąca czuje się oszukana całą sytuacją, zawiadomiła Prokuraturę o możliwości popełnienia przestępstwa. Skargę uzupełnił obszernym pismem profesjonalny pełnomocnik Skarżącej (k. 2-6, 47-50 akt IV SA/Po 31/09)

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji (k. 7-9 akt IV SA/Po 31/09).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca w części nie mogą się ostać, choć z innych powodów niż podniesione w skardze.

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 153/02/1269, zm. 169/05/ 1417), i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153/02/1270 ze zm. - dalej ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta ogranicza się do sprawdzenia, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny dokonał tej kontroli według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydawania zaskarżonego aktu.

Sąd podziela ustalenia faktyczne poczynione w sprawie przez organy administracji, czyniąc je integralną częścią ustaleń własnych.

Trafnie Kolegium oceniło, jako w pełni udokumentowane to, że Skarżąca pracowała w okresie od października 2006 r. do końca lutego 2008 r. Fakt wykonywania pracy do końca stycznia 2008 r. znajduje potwierdzenie w aktach administracyjnych sprawy: zaświadczenie z dnia [...] kwietnia 2008 r. sporządzone przez [...] (k. 43) oraz kserokopie umów o dzieło zawieranych ze Skarżącą jako wykonawcą na miesiąc grudzień 2006 (k. 60), luty 2007 (k. 58) kwiecień 2007 (k. 57) maj 2007 (k. 56), czerwiec 2007 (k. 55 akt administracyjnych). Na rozprawie dnia 07 października 2009 r. Skarżąca oświadczyła, że pracowała również w miesiącu lutym 2008 r. (k. 58 akt IV SA/Po 31/09; art. 106 § 5 ppsa w zw. z art. 229 kpc).

Sąd nie dał wiary twierdzeniom A. T. zawartym w odwołaniu i w skardze, w części wskazującej na zmuszenie Skarżącej do złożenia oświadczenia z dnia [...] października 2006 r., kilkukrotnego udzielenia błędnych pouczeń (w tym ustnie- w siedzibie GOPS i telefonicznie), że Wnioskodawczyni mogła pracować w ramach umów zlecenia bądź umów o dzieło. Przeciwko daniu wiary tym twierdzeniom A. T. przemawia brak w aktach administracyjnych jakichkolwiek notatek służbowych bądź protokołów, wskazujących na udzielenie Skarżących takich pouczeń. Przeciwnie- notatki służbowej z dnia [...] sierpnia 2008 r. wynika, że A. T. w trakcie rozmowy z Ł. M. nie powoływała się na błędne pouczenia ze strony pracowników GOPS, a jedynie na to, że pieniądze były potrzebne Wnioskodawczyni na operację dziecka (k. 61 akt administracyjnych). Za daniem wiary tej notatce służbowej przemawia i to, że w oparciu o kryterium qui bono, to Wnioskodawczyni mogła być zainteresowana uzyskaniem dochodu z tytułu innej pracy zarobkowej poza świadczeniem z tytułu świadczenia pielęgnacyjnego (by przeznaczyć je na potrzeby życiowe- w tym leczenie dziecka), gdy tymczasem żaden z urzędników nie był taką sytuacją zainteresowany. Nadto doświadczeni urzędnicy mieli pełną świadomość, że każde zatrudnienie lub inna praca zarobkowa w rozumieniu art. 3 pkt 22 uśr obejmuje także wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy zlecenia bądź mowy o dzieło, nie sposób zatem przyjąć, by wielokrotnie i w dłuższym okresie, błędnie udzielali Wnioskodawczyni pouczeń sprzecznych z jednoznaczną językowo normą ustawową. Zgodnie z doświadczeniem życiowym, gdyby Wnioskodawczyni chciała uzyskać precyzyjne pouczenie, do wniosku dołączyłaby odpis umowy zlecenia "od 5.08.2006 r. do 31.12.2006 r." (k. 67b akt administracyjnych) – czego jednak nie uczyniła, choć do wniosku z dnia [...] października 2006 r. załączyła odpis orzeczenia o zmianie orzeczenia o niepełnosprawności (prezentata GOPS z dnia 02.10.2006 r.- k.1, 9 akt administracyjnych). Nie sposób przyjąć, by urzędnik mógł "przymusić" do napisania oświadczenia z dnia [...] października 2006 r. Skarżąca w październiku 2006 r. była dorosłą, 29 letnią kobietą, o ustabilizowanej sytuacji społecznej (zamężną od [...] 1999 r., matką dwu córek – Z. i O.), o dużym doświadczeniu życiowym i zawodowym (pracowała od [...] 1993 r.; k. 18v, 20, 21-25,37, 39-38, 47v, 32v, 66 akt administracyjnych). Nie sposób przyjąć, w jaki sposób urzędnik miałby zmusić dorosłego człowieka do złożenia nieprawdziwego oświadczenia, tym bardziej, że odbieranie takiego oświadczenia od osób ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne, należy do rutynowych czynności urzędniczych – takiej treści oświadczenie złożyła A. T. dnia [...] lipca 2007 r. i [...] lipca 2008 r. (k. 28, 52 akt administracyjnych). A. T. z powodzeniem uczestniczyła w postępowaniach toczących się na podstawie ustawy – co najmniej trzykroć przed Powiatowym Zespołem ds. Orzekania o Niepełnosprawności (k. 26, 50, 9 akt administracyjnych) i w postępowaniu karnym (k. 71, 72 akt administracyjnych; k. 6 akt IV SA/Po 31/09).

Świadczenie pielęgnacyjne (art. 17 uśr) należy, razem z zasiłkiem pielęgnacyjnym (art. 16 uśr), do świadczeń opiekuńczych (rozdział 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Ustawodawca wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje – zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy - matce, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie PZON w [...] z dnia [...] września 2006 r. wskazuje, że małoletnia O. spełniała przesłanki określone w art. 17 ust. 1 in fine uśr. Kolegium trafnie wskazało na przepis art. 3 pkt 22 uśr, w którym opisano, że zatrudnienie lub inna praca zarobkowa - oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Ma również rację Kolegium wskazując, że "nie podjęcie zatrudnienia lub rezygnacja z niego" oznacza sytuację, w której osoba musi tak postąpić w związku ze sprawowaniem opieki nad dzieckiem takiej opieki wymagającym. Należy się zgodzić i z tym stwierdzeniem Kolegium, że ustawodawca konstruując świadczenie pielęgnacyjne miał na uwadze osoby w wieku aktywności zawodowej, zmuszone do odstąpienia od podjęcia pracy, lub rezygnacji z wykonywanej pracy, z uwagi na sytuację w rodzinie.

Składową częścią wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest oświadczenie służące ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – część IV wniosku wraz z pouczeniem. Jest to zestaw informacji o osobie składającej wniosek; ich spełnianie w chwili składania wniosku jak i pobierania świadczenia jest jednym z warunków otrzymywania tego świadczenia. Skarżąca każdorazowo składając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego podpisywała wskazane oświadczenie, w tym zapewniała, że nie jest zatrudniona ani nie wykonuje pracy zarobkowej, podpisywała również pouczenie (k. 1a akt administracyjnych). Brak jakichkolwiek dowodów na to, że Skarżąca informowała organ realizujący świadczenie o tym, że równolegle wykonuje inną pracę zarobkową. Trafnie wskazało Kolegium na pełną świadomość Skarżącej, że bycie zatrudnioną bądź wykonywanie innej pracy zarobkowej koliduje z pobieraniem świadczenia pielęgnacyjnego. W tej materii nie doszło w szczególności do naruszenia art. 7, 8 i 9 kpa. Wobec powyższego zarówno decyzja Kolegium jak i decyzja organu I instancji – w części dotyczącej uchylenia trzech decyzji ostatecznych przyznających Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne, nie naruszają prawa materialnego ani procesowego, co skutkowało oddaleniem skargi w tej części (art. 151 ppsa; punkt 3 sentencji wyroku).

Uchybieniem w procedowaniu organów postępowania było jednakże to, że organ I instancji w decyzji z dnia [...] września 2008 r. jednocześnie orzekł o uchyleniu decyzji przyznających Skarżącej świadczenia pielęgnacyjne jak i zobowiązał Skarżącą do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, wskazując łączną kwotę tego świadczenia. Błędem było podjęcie przez organ I instancji decyzji w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia przed upływem okresu, w którym Strona mogła wnieść odwołanie od decyzji uchylającej decyzje o przyznaniu świadczenia. W niniejszej sprawie, organ I instancji zawarł bowiem oba rozstrzygnięcia w jednej decyzji, odbierając Skarżącej możliwość zakwestionowania decyzji "uchylającej" przed wydaniem decyzji nakazującej zwrot świadczenia. Tym samym, organ I instancji zażądał zwrotu świadczenia, nim ostatecznie rozstrzygnięto, czy w ogóle w przypadku Skarżącej można było mówić o nienależnie pobranym świadczeniu.

Takie postępowanie organu jest niedopuszczalne i godzi w sposób oczywisty w wynikającą z art. 15 kpa zasadę dwuinstancyjności, bowiem nakazano zwrot świadczenia jeszcze przed zweryfikowaniem trafności decyzji "uchylającej". Wskazany błąd organu I instancji nie został skorygowany przez organ II instancji, który także w tej części utrzymał decyzję organu I instancji w mocy, a więc również ten błąd popełnił. Przez takie podejście organów obu instancji doszło do dwukrotnych naruszeń tych samych przepisów, gdyż organy odnosiły się do tego samego stanu faktycznego na podstawie tego samego materiału dowodowego. Niedopuszczalne było orzekanie o zwrocie świadczenia, w sytuacji, gdy przymiotu ostateczności nie nabrała decyzja uchylająca decyzje przyznające Skarżącej świadczenia pielęgnacyjne. W niniejszej sprawie organ miałby prawo żądać zwrotu pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, jako świadczenia nienależnie pobranego, dopiero po staniu się ostateczną decyzji o uchyleniu decyzji przyznających świadczenia.

Podobna do wyżej opisywanej konstrukcja prawna przyjęta była między innymi na tle art. 28 ust. 1 i 2 pkt 1 i 2 nieobowiązującej ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (j.t. Dz.U. 58/03/514 ze zm.- dalej uzpb), art. 76 ust. 1 i 2 ustawy z dnia ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. 99/04/1001 ze zm.- obecnie j.t. 69/08/415 ze zm. dalej ustawa o promocji zatrudnienia). Wobec powyższego użytecznym pozostaje dorobek doktryny i orzecznictwa, powstałego na tle art. 28 ust. 1 i 2 uzpb. Ustawodawca wprowadził w art. 28 ust. 2 pkt 1 i 2 uzpb odrębne przesłanki uznania, że dane świadczenie pobrano nienależnie. W punkcie 1 mowa o okolicznościach powodujących ustanie prawa do świadczeń, jednakże tylko wtedy, gdy bezrobotny został pouczony o skutkach prawnych występowania tych okoliczności; w punkcie 2 chodzi o przypadki, w których świadczenie wypłacono bezrobotnemu na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo gdy bezrobotny ś w i a d o m i e wprowadził PUP w błąd- warunkiem jest zatem umyślność działania bezrobotnego (wyroki NSA z: 18.3.1998- II SA 141/98; 14.12.1998- II SA 1606/98).

Ustawodawca w art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych określił odmiennie stany faktyczne, z którymi wiąże nienależność świadczenia. Obowiązek zwrotu świadczenia z art. 30 ust. 2 pkt 1 uśr ma charakter następczy - uzależniony jest od tego czy strona była należycie pouczona o przesłankach, które w sposób negatywny warunkują pobieranie przyznanych jej świadczeń. Poza sporem jest to, że przygotowane wcześniej pouczenie (oświadczenie) adresowane do strony winno być czytelne, jasne i zrozumiałe dla świadczeniobiorcy (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 22.2.2002- III AUa 845/99- OSA 10/00/43, akceptowane przez J. Ostałowskiego "Ustawa o świadczeniach rodzinnych- świadczenia nienależnie pobrane" Sam. Teryt. 4/06/52). Z kolei pierwotny charakter nienależności świadczenia (art. 30 ust. 2 pkt 2 uśr), wiąże się ze świadomym wprowadzeniem w błąd organu przyznającego świadczenie poprzez złożenie niezgodnych z prawdą zeznań, bądź przedłożenie świadomie dokumentów, przedstawiających stan faktyczny niezgodnie z prawdą (J. Ostałowski- op. cit. s. 51). Przesłanek z punktów 3 i 4 ustępu 2 art. 30 uśr Sąd nie analizuje, bowiem normy w nich zawarte nie znajdują zastosowania w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 06 grudnia 2005 r. I SA/Wa 331/05 (niepubl.) i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 20 września 2007 r. – II SA/Gd 533/07 trafnie wskazały, na tle art. 30 ust. 1 i art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych, że warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, którą to świadczenie zostało przyznane. Uznanie świadczenia za nienależne i nałożenie obowiązku jego zwrotu, bez uprzedniego ostatecznego wzruszenia decyzji przyznającej to świadczenie, prowadziłoby do sytuacji, w której w obrocie prawnym pozostawałyby dwie sprzeczne ze sobą decyzje administracyjne- jedna przyznająca świadczenie, a druga- nakładająca obowiązek jego zwrotu.

W ocenie Sądu w analizowanym w niniejszej sprawie postępowaniu administracyjnym miały zatem miejsca uchybienia proceduralne mające wpływ na wynik sprawy, w tym związane ze złamaniem zasady naczelnej kpa - zasady dwuinstancyjności. Wobec wykazanych powyżej uchybień, należało uchylić zaskarżoną decyzję Kolegium i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w części, w której orzeczono o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego (w punktach 4 i 5 – k. 65 akt administracyjnych).

Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji uwzględnią powyższe uwagi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, dotyczące uchybień w toku postępowania administracyjnego i wskazujące na prawidłowe stosowanie przepisów prawa materialnego jak i przepisów kpa.

Zagadnienie ewentualnego umorzenia nienależnie pobranych świadczeń (art. 30 ust. 9 uśr), może być przedmiotem odrębnego postępowania – po ewentualnym ostatecznym orzeczeniu o obowiązku zwrotu świadczeń. Zagadnienie zwiększonych potrzeb leczonego niepełnosprawnego dziecka mieści się bowiem w materii szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny (k. 50 akt IV SA/Po 31/09).

Skoro zaskarżone decyzje naruszały prawo w części zawierającej orzeczenie o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego i mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przeto na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa orzeczono jak w punkcie 1 (pierwszym) i 2 (drugim) sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 250 ppsa i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) w związku z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 163/02/1348 ze zm.).

/-/ I. Kucznerowicz /-/ M. Dybowski /-/ B. Popowska

Za nieobecnego sędziego

/-/ B. Popowska