Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1057/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77  i  art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Stahl (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska sędzia del. WSA Iwona Kosińska Protokolant Anna Krakowiecka po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. Ż. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 26/08 w sprawie ze skargi W. Ż. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; 2. zasądza od Wojewody Mazowieckiego na rzecz W. Ż. kwotę 500 /pięćset/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 26/08 oddalił skargę W. Ż. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] października 2007 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że zaskarżoną decyzją Wojewoda Mazowiecki, po rozpatrzeniu odwołania W. Ż., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] umarzającą postępowanie administracyjne w sprawie wypłaty na rzecz W. Ż. odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną decyzją Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia [...] listopada 1972 r. położoną w Warszawie w rejonie ulicy [...], opisaną jako dawne działki nr [...] - [...] i [...] uregulowaną w księdze hipotecznej p.n. "Folwark P." o łącznej powierzchni 40916 m2.

Zgodnie z ustalonym przez organy stanem faktycznym sprawy, opisana nieruchomość (obejmująca obecnie działki ewidencyjne nr [...] z obrębu [...]) stanowiła własność J. M. Ł. z d. Ż., która w testamencie z dnia [...] 1944 r. zapisała ją na rzecz obywatela szwedzkiego N. Ż. Na mocy postanowienia Sądu Powiatowego dla m.st. Warszawy z dnia [...] sierpnia 1957 r. sygn. akt [...] spadek po J. M. Ł. w drodze dziedziczenia testamentowego nabyli: A. Ł., L. H., J. M., K. S., S. P. i L. D. Prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z dnia [...] września 1967 r. zobowiązano ww. spadkobierców do wydania N. Ż. parceli oznaczonych jako "Folwark – P.", stanowiących zapis zawarty w testamencie z dnia [...] 1944 r. Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy [...] Wydział Cywilny tytułem wykonawczym z dnia [...] 1968 r. sygn. akt [...] potwierdził zobowiązanie spadkobierców do wydania przedmiotowej nieruchomości. W związku z powyższym N. Ż. wystąpił do Ministra Spraw Wewnętrznych z wnioskiem o wydanie zezwolenia na nabycie nieruchomości zgodnie z przepisami ustawy z dnia 20 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (Dz. U. z 1933 r. Nr 24, poz. 2020). Minister Spraw Wewnętrznych decyzją z dnia [...] września 1969 r. nr [...] odmówił N. Ż. zezwolenia na nabycie ww. nieruchomości.

Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy decyzją z dnia [...] listopada 1972r., nr [...] orzekło o wywłaszczeniu w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94 ze zm.) przedmiotowej nieruchomości w związku z przeznaczeniem jej pod urządzenie cmentarza komunalnego. W decyzji organ ustalił wysokość odszkodowania za wywłaszczenie na kwotę [...] zł i zarządził jego wypłatę przez Dyrekcję Rozbudowy Miasta Warszawa do rąk N. Ż. pod warunkiem przepisania tytułu własności nieruchomości na jego rzecz, ewentualnie do rąk innych nieustalonych spadkobierców J. – M. Ł., po udowodnieniu przez nich praw do tej nieruchomości. W przypadku niezgłoszenia się osób uprawnionych w terminie 3 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji, przypadająca im kwota odszkodowania winna być przekazana do depozytu sądowego zgodnie z art. 26 ustawy wywłaszczeniowej.

W dniu [...] czerwca 1972 r., w obecności notariusza w Sztokholmie, N. Ż. złożył oświadczenie, uwierzytelnione przez polskiego konsula, iż zrzeka się przysługującego mu roszczenia o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość na rzecz W. Ż.

Pismem dnia [...] grudnia 2002 r. W. Ż. wystąpił z wnioskiem o wypłatę odszkodowania z tytułu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości.

Decyzją ostateczną z dnia [...] września 2004 r. nr [...] Minister Infrastruktury stwierdził nieważność decyzji wywłaszczeniowej w części dotyczącej przyznania i ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] Prezydent m.st. Warszawy w wyniku rozpatrzenia wniosku W. Ż. umorzył postępowanie w sprawie wypłaty odszkodowania, stwierdzając, iż N. Ż., od którego swoje uprawnienia wywodzi wnioskodawca, w dacie wywłaszczenia nie był właścicielem przedmiotowej nieruchomości ani też spadkobiercą właściciela. Zgodnie zaś z art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004, Nr 261, poz. 2603 ze zm.) odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość ustala się na rzecz osoby wywłaszczonej. Decyzja powyższa zapadła po uprzednim dwukrotnym uchyleniu przez Wojewodę Mazowieckiego podejmowanych przez organ pierwszej instancji rozstrzygnięć w przedmiocie wniosku W. Ż. Rozstrzygając w przedmiocie złożonego wniosku Prezydent m.st. Warszawy stwierdził, iż zapis - stosownie do art. 968 § 1 kodeksu cywilnego - sprawia, że spadkobierca nim obciążony zobowiązany jest wobec zapisobiercy do spełnienia określonego świadczenia. W ocenie organu pierwszej instancji, zapis sam przez się nie powoduje, że zapisobierca nabywa prawo stanowiące przedmiot zapisu już w momencie otwarcia spadku. Jeżeli przedmiotem zapisu jest prawo własności nieruchomości (jak ma to miejsce w niniejszej sprawie), to do jego wykonania niezbędne jest przeniesienie własności w drodze odpowiedniej umowy o przeniesieniu własności w formie aktu notarialnego, zawartej między zobowiązanym spadkobiercą a zapisobiercą.

Od powyższej decyzji odwołał się W. Ż. wnosząc o jej uchylenie i merytoryczne rozpatrzenie sprawy. W wyniku rozpatrzenia odwołania Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] października 2007 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z Prezydenta m.st. Warszawy z [...] stycznia 2007 r. Organ odwoławczy wskazał, iż przywołane w zaskarżonej decyzji Prezydenta m.st. Warszawy wyroki sądów cywilnych potwierdzają wynikające z zapisu zawartego w testamencie J. M. Ł. prawo N. Ż. do wydania mu opisanych na wstępie nieruchomości, jednak dla skuteczności zapisu konieczne było jego wykonanie, tj. zawarcie przed notariuszem umowy przenoszącej własność nieruchomości. Z akt sprawy nie wynika jednak, by doszło do wykonania zapisu, co skutkuje stwierdzeniem, że N. Ż. nie nabył prawa własności przedmiotowej nieruchomości, a to w konsekwencji wyklucza możliwość ustalenia odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości na rzecz jego następcy prawnego, tj. W. Ż.

W skardze na decyzję Wojewody Mazowieckiego z [...] października 2007 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. Ż. podniósł, że organy obu instancji rozpoznając sprawę zobowiązane były do stosowania przepisów obowiązujących w dacie wydania zaskarżonej decyzji, a więc obowiązującej obecnie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, jak również orzecznictwa. Tym samym organ pierwszej instancji winien mieć na względzie skutki prawne (ex tunc) wynikające ze stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] listopada 1972 r. Zdaniem strony skarżącej, organy obu instancji błędnie przyjęły, iż wprawdzie N. Ż. był uprawniony do nabycia prawa własności przedmiotowej nieruchomości na mocy zapisu, jednak dla jego skuteczności niezbędne było wykonanie tego zapisu w drodze czynności prawnej, do której zobowiązani byli spadkobiercy dawnej właścicielki nieruchomości. Organ pominął okoliczność, że obowiązek wydania nieruchomości na podstawie zapisu ma charakter zobowiązania związanego z samą nieruchomością w tym znaczeniu, iż na nieruchomości, objętej postępowaniem wywłaszczeniowym istniało roszczenie o wydanie prawa własności tej nieruchomości na rzecz osoby trzeciej (N. Ż.) jako zapisobiercy testamentowego. Powołując się na przepisy art. 1047 k.p.c i art. 64 k.c, a także na orzecznictwo sądowe, a mianowicie uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 1967 r. sygn. akt III CZP 32/66 (OSNC 1968, nr 12, poz. 199) oraz postanowienie SN sygn. akt III CSK 37/06 (OSNC 2007/2/29) skarżący wywodził, iż wyrok Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z dnia [...] września 1967 r. zobowiązujący spadkobierców J. – M. Ł. do wydania N. Ż. parceli stanowiących zapis w testamencie z dnia [...] 1944 r. zastępował oświadczenie woli o przeniesieniu prawa własności. Z tych powodów N. Ż. z racji istniejącego zobowiązania i jako spadkobierca testamentowy J. M. Ł. posiadał status strony w tym postępowaniu i był dysponentem wszelkich praw związanych z przedmiotową nieruchomością, a więc i prawa do żądania odszkodowania w związku z pozostającą w obrocie prawnym decyzją wywłaszczeniową. Zważywszy, iż w skład spadku wchodzą prawa i obowiązki majątkowe zmarłego, w tym również przyszłe roszczenia majątkowe związane z przyjętym spadkiem, tym samym, w ocenie skarżącego, zrzeczenie się na jego rzecz przez N. Ż. spadku należy bez wątpienia uznać za umowę przenoszącą tenże spadek w rozumieniu art. 1052 k.c. Stosownie zaś do art. 1053 k.c. nabywca spadku wstępuje w prawa i obowiązki spadkobiercy. Tym samym W. Ż. nabywając prawo do spadku, wstępuje również w uprawnienia strony w postępowaniu o odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości. Organy administracji publicznej rozstrzygając sprawę błędnie zatem przyjęły, że W. Ż. nie jest osobą, co do której może być wydana decyzja orzekająca o wypłacie odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną decyzją z dnia [...] listopada 1972 r. W tej sytuacji skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji jako wydanych z naruszeniem art. 7, 77 i 80 k.p.a. oraz art. 105 § 1 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu swojej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie wskazał, że istota zagadnienia w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do oceny, czy wniosek W. Ż. o przyznanie mu odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości dokonane decyzją Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy z dnia [...] listopada 1972 r. znajduje oparcie w przepisach prawa.

Jak wskazał Sąd, wobec stwierdzenia przez Ministra Infrastruktury decyzją z dnia [...] września 2004 r. nr [...]nieważności decyzji wywłaszczeniowej w części dotyczącej przyznania i ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, pozostaje do rozstrzygnięcia przez właściwy organ administracji sprawa odszkodowania za wywłaszczenie. Rozstrzygnięcie w tej sprawie podlega przepisom ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.). Zgodnie z art. 128 ust. 1 tej ustawy wywłaszczenie następuje za odszkodowaniem odpowiadającym wartości wywłaszczonego prawa, na rzecz osoby wywłaszczonej.

W ocenie Sądu, w świetle ustaleń znajdujących potwierdzenie w aktach sprawy, błędne jest zawarte w skardze twierdzenie, że N. Ż. był spadkobiercą testamentowym po J. – M. Ł. i że dokonał zbycia spadku w drodze darowizny, jaką - w przekonaniu skarżącego - było zrzeczenie się na rzecz W. Ż. prawa do odszkodowania. Tym samym całkowicie błędne jest twierdzenie, że W. Ż. jako nabywca spadku jest legitymowany do żądania ustalenia odszkodowania za wywłaszczenie. W dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu prawo własności nieruchomości hipotecznej pn. "Folwark P." przysługiwało spadkobiercom zmarłej właścicielki. Z akt sprawy nie wynika, aby doszło do wykonania zapisu uczynionego przez J. – M. Ł. na rzecz N. Ż. Odmienny w tej kwestii pogląd strony skarżącej nie znajduje uzasadnienia w świetle treści prawomocnego wyroku Sądu Powiatowego dla m. st. Warszawy z dnia [...] września 1967 r. sygn. akt [...] z powództwa N. Ż. o wydanie zapisu. Nie ma podstaw do przyjęcia, że powołany wyrok zastąpił oświadczenie woli spadkobierców J. – M. Ł. o przeniesieniu na rzecz N. Ż. własności nieruchomości będącej przedmiotem zapisu. Zgodnie bowiem z art. 64 kc prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające obowiązek danej osoby do złożenia oznaczonego oświadczenia woli, zastępuje to oświadczenie. Na gruncie proceduralnym odpowiednikiem rozwiązania zawartego w art. 64 kc jest art. 1047 § 1 kpc. W rozpoznawanej sprawie jednak do wydania takiego orzeczenia nie doszło. Z treści powołanego wyroku z dnia 4 września 1967 r. wynika jednoznacznie, że N. Ż. wnosił nie o stwierdzenie obowiązku spadkobierców J. – M. Ł. do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu na niego prawa własności przedmiotowej nieruchomości, lecz "o wydanie zapisu" i tej treści orzeczenie uzyskał. "Wydanie zapisu" dotyczy jednak stanu faktycznego władania nieruchomością będącą przedmiotem roszczenia zapisobiercy, a nie przeniesienia prawa własności. W praktyce oznacza to, że na mocy omawianego wyroku powód mógłby zostać jedynie wprowadzony w posiadanie nieruchomości, natomiast do nabycia własności nieruchomości niezbędne było zawarcie umowy przeniesienia własności w formie aktu notarialnego albo uzyskanie orzeczenia sądu zastępującego oświadczenie woli o przeniesieniu prawa własności (art. 64 kc). Skoro do nabycia własności nieruchomości przez N. Ż. nie doszło, to nie można przyjąć, że mógł on skutecznie przenieść na skarżącego roszczenie o odszkodowanie za wywłaszczenie. Wniosek W. Ż. o przyznanie mu odszkodowania nie mógł więc być uwzględniony.

Wobec powyższego Sąd I instancji przyjął, że organy administracji orzekające w sprawie dokonały prawidłowej oceny prawnej zgłoszonego żądania. Co prawda, jak wskazał Sąd, rozstrzygnięcie winno nastąpić w formie orzeczenia rozstrzygającego sprawę co do istoty; brak bowiem przesłanek do uwzględnienia wniosku strony nie czyni bowiem postępowania bezprzedmiotowym, jednak uchybienie to, w ocenie Sądu, nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego W. Ż., reprezentowany przez radcę prawnego i zaskarżając wyrok w całości podniósł zarzuty naruszenia następujących przepisów postępowania:

1) art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, z późn. zm., dalej p.p.s.a.) przez jego zastosowanie i bezzasadne przyjęcie braku usprawiedliwionych podstaw dla uwzględnienia skargi, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na uznanie, iż skarżącemu nie przysługuje uprawnienie do ubiegania się o przyznanie odszkodowania,

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji stwierdzenia w decyzjach poprzedzających wyrok naruszeń postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy polegających na swobodnej i wybiórczej ocenie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie z pominięciem okoliczności istotnych dla sprawy oraz wydaniu decyzji, na podstawie niepełnego materiału dowodowego.

3) art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na błędnym uzasadnieniu stanu faktycznego podjętego przez Sąd I instancji rozstrzygnięcia, poprzez niewskazanie przyczyn pominięcia istotnych dokumentów dla sprawy;

4) art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) poprzez brak uchylenia decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] października 2007r., nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z dnia [...] stycznia 2007r,.nr [...], pomimo iż zostały one wydane z naruszeniem przepisów art. 7, 77 i 80 k.p.a. stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie polegało na nieuwzględnieniu przez organy obu instancji istotnych dla sprawy dokumentów decyzji Kierownika Wydziału Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy, znak: [...] z dnia [...] listopada 1972r. w części obejmującej wywłaszczenie nieruchomości oraz decyzji nr [...] z dnia [...] marca 2004r. Ministra Spraw Wewnętrznych stwierdzającej nieważność decyzji z dnia [...] września 1969r. Nr [...] Ministra Spraw Wewnętrznych odmawiającej N. Ż. udzielenia zezwolenia na nabycie przedmiotowej nieruchomości.

Wskazując na powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie niniejszej sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

W uzasadnieniu podniesionych zarzutów pełnomocnik skarżącego wskazał, że jak wynika z brzmienia art. 112 ust. 2 i art. 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wywłaszczenie polega na przymusowym pozbawieniu prawa własności, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego, zaś odszkodowanie przyznawane jest na rzecz osoby wywłaszczonej. Z zestawienia tych przepisów nie wynika jednakże by ustalenie odszkodowania następowało wyłącznie na rzecz podmiotów legitymującym się prawami, o których mowa w art. 112 ust. 2 tej ustawy. Takiej zasady nie można wywieść wprost z powołanych powyżej przepisów. Skoro pojęcie wywłaszczenia obejmuje działania zmierzające do pozbawienia lub ograniczenia tych praw, to tak sformułowana przez ustawodawcę definicja wywłaszczenia obejmuje wszelkie przypadki i zdarzenia, w wyniku których następuje pozbawienie danego podmiotu przysługującego mu prawa własności, użytkowania wieczystego lub prawa rzeczowego. Odszkodowanie zaś, jak wynika z art. 128 ust. 1, przysługuje osobie na rzecz której dokonano wywłaszczenia. Skoro wywłaszczenie następuje w drodze decyzji administracyjnej, to tym samym, osoba uprawniona do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomości jest wyłącznie podmiotem, na rzecz którego została wydana decyzja orzekająca o wywłaszczeniu nieruchomości.

Jak zauważa skarżący, Sąd rozpoznając sprawę i oceniając decyzje organów obu instancji nie uwzględnił faktu, iż w mocy pozostała decyzja z dnia [...] listopada 1972r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej orzekająca o wywłaszczeniu na rzecz Państwa w zarząd i użytkowanie Miejskiego Przedsiębiorstwa Pogrzebowego nieruchomości o powierzchni 40916 m2 położonych w Warszawie [...] i ustaleniu odszkodowania w części dotyczącej wywłaszczenia. Decyzja ta jest prawomocna, pozostaje w obrocie prawnym i wiąże tak organy administracji rozstrzygające sprawę, jak i sąd. Uszło też uwadze Sądu, że stroną postępowania wywłaszczeniowego zakończonego powyższą decyzją Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] listopada 1972r., był N. Ż., który oświadczeniem złożonym w dniu [...] czerwca 1972r. przed Konsulem Generalnym w Sztokholmie zrzekł się odszkodowania za przedmiotową nieruchomość na rzecz swojego stryjecznego brata W. Ż.

Z uwagi na treść art. 28 k.p.a., jak i okoliczność bycia stroną postępowania wywłaszczeniowego osoby, która skutecznie zrzekła się prawa do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, nie można odmawiać przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym o ustalenie i przyznanie odszkodowania osobie, która weszła w prawa i obowiązki podmiotu, na rzecz którego została wydana decyzja o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości. Stąd też wniosek, jaki złożył W. Ż. był żądaniem wszczęcia postępowania w rozumieniu art. 61 § 1 k.p.a. w przedmiocie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość i skutecznie zainicjował to postępowanie, obowiązkiem zaś organu było przeprowadzenie postępowania administracyjnego w tym zakresie i wydanie decyzji merytorycznej.

Ponadto, jak zauważa skarżący, decyzja Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] listopada 1972 r. orzeka o ustaleniu odszkodowania i jego wypłacie do rąk N. Ż. pod warunkiem przepisania przez Państwowe Biuro Notarialne tytułu własności z J. M. Ł. na rzecz spadkobiercy N. Ż. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, iż w Państwowym Biurze Notarialnym zostało zawieszone z urzędu postępowanie w sprawie przepisania tytułu własności na rzecz N. Ż. na skutek braku zezwolenia władzy administracyjnej na nabycie nieruchomości w drodze zapisu przez cudzoziemca – N. Ż. Decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2004r. Minister Spraw Wewnętrznych stwierdził nieważność decyzji własnej z dnia [...] września 1969r., nr [...] odmawiającej N. Ż. udzielenia zezwolenia na nabycie przedmiotowej nieruchomości. Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej następuje ze skutkiem ex tunc, co oznacza iż z dniem wyeliminowania wadliwego rozstrzygnięcia zniesione zostają skutki, jakie wywołała wadliwa decyzja od dnia jej wydania. Jeżeli zatem z obrotu prawnego zostało wyeliminowane zostało rozstrzygnięcie uniemożliwiające N. Ż. przepisanie na jego rzecz tytułu własności nieruchomości będącej przedmiotem zapisu testamentowego, to istotną okolicznością mającą znaczenie dla sprawy jest wyjaśnienie kwestii, czy spadkobiercy J. M. Ł. złożyli oświadczenie o przepisaniu tytułu własności na rzecz N. Ż. w wykonaniu prawomocnego wyroku Sądu z dnia [...] września 1967r. O istnieniu takiego oświadczenia przesądza uzasadnienie decyzji z dnia [...] listopada 1972r., znak [...] Prezydium Rady Narodowej, z którego wynika, iż w Państwowym Biurze Notarialnym zostało zawieszone z urzędu postępowanie w sprawie przepisania tytułu własności na rzecz N. Ż. na skutek braku zezwolenia władzy administracyjnej na nabycie nieruchomości w drodze zapisu przez cudzoziemca — N. Ż.

Ponadto, jak zauważa skarżący, Prezydium Rady Narodowej decyzją z dnia [...] listopada 1972r., nr [...] orzekło o wywłaszczeniu nieruchomości o powierzchni 40916 m2 położonych w Warszawie [...] i o ustaleniu odszkodowania i jego wypłacie. Nieważność tej decyzji w części dotyczącej ustalenia odszkodowania i jego wypłaty stwierdził Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] września 2004r. Tym samym decyzja z dnia [...] listopada 1972r. w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości pozostała w obrocie prawnym. W świetle art. 112 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami uprawnionym do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość jest podmiot na rzecz, którego nastąpiło wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości. Jeżeli spadkobiercy J. M. Ł. złożyli oświadczenie o przepisaniu tytułu własności na rzecz N. Ż., to decyzja orzekająca o wywłaszczeniu nieruchomości, będąca wyrazem przymusowej ingerencji państwa w sferę prawa własności, wobec złożonego przez spadkobierców oświadczenia o przepisaniu prawa własności nieruchomości będącej przedmiotem zapisu, w istocie pozbawia prawa własności nieruchomości osobę, na rzecz której został uczyniony zapis testamentowy. Obowiązkiem organów administracji jest dochowanie reguł procesowych postępowania a w szczególności zasad ogólnych będących dyrektywami wszelkich działań organów administracji znajdującymi swój wyraz w art. 7 i 77 k.p.a. Jak podkreślono, niewystarczającym jest samo zebranie materiału dowodowego w aktach sprawy, konieczne jest jego rozpatrzenie, tj. ustosunkowanie się do niego w treści decyzji. Natomiast nieustosunkowanie się do zebranego materiału dowodowego oznacza jego nierozpatrzenie, a co za tym idzie, stanowi niewykonanie przez organ nałożonego nań obowiązku. W niniejszej sprawie Sąd nie dopatrzył się naruszenia art. 7, 77 i 80 k.p.a., chociaż z akt sprawy wynika bezspornie, iż organy obu instancji dokonały oceny całości materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w sposób dowolny i wybiórczy, bowiem nie odniosły się do tak istotnych dla przedmiotu postępowania okoliczności, jakimi są dokumenty świadczące o postępowaniu w Państwowym Biurze Notarialnym w przedmiocie przeniesienia prawa własności przedmiotowej nieruchomości, jak i skutków prawnych jakie wywołuje stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] września 1969r., nr [...] odmawiającej N. Ż. udzielenia zezwolenia na nabycie przedmiotowej nieruchomości. Tym samym Sąd oddalając skargę na decyzje organów obu instancji pozostawił w obrocie prawnym rozstrzygnięcia, które zapadły na podstawie wybiórczo ocenionego, jak i niepełnego materiału dowodowego. Skoro zgodnie z art. 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw, zaś w obrocie prawnym pozostaje decyzja Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] listopada 1972r. orzekająca o wywłaszczeniu na rzecz Państwa w zarząd i użytkowanie Miejskiego Przedsiębiorstwa Pogrzebowego nieruchomości o powierzchni 40916 m2 położonych w Warszawie [...] w części dotyczącej wywłaszczenia, której stroną był W. Ż., to wyjaśnienia ze strony organów administracji wymaga kwestia postępowania w Państwowym Biurze Notarialnym, które zostało zawieszone z urzędu w sprawie przepisania tytułu własności na rzecz N. Ż. na skutek braku zezwolenia władzy administracyjnej na nabycie nieruchomości w drodze zapisu, a z obrotu prawnego zostało wyeliminowane zostało rozstrzygnięcie, uniemożliwiające N. Ż. przepisanie na jego rzecz tytułu własności nieruchomości będącej przedmiotem zapisu testamentowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy i tym samym należało ją uwzględnić. W świetle akt sprawy zasadne są zarzuty naruszenia przepisów postępowania wskazanych w skardze kasacyjnej - art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez oddalenie skargi i przyjęcie braku istnienia podstaw do uwzględnienia skargi, art. 145 § 1 pkt 1 lit.c Ppsa poprzez jego niezastosowanie w sytuacji faktycznej sprawy, art. 141 § 4 Ppsa poprzez błędne uzasadnienie niewskazujące przyczyn pominięcia istotnych dla sprawy dokumentów. – co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Zaskarżona decyzja Wojewody Mazowieckiego i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta Warszawy umarzająca postępowanie w sprawie wypłaty odszkodowania zostały wydane z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 i 80 k.p.a. czego nie dopatrzył się Wojewódzki Sąd Administracyjny. Oceniając naruszenia prawa podniesione w skardze kasacyjnej należy mieć na względzie także, a może przed wszystkim, przepisy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. W świetle przepisu art. 21 Konstytucji RP Rzeczpospolita chroni własność i prawo dziedziczenia a wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. Zgodnie z art. 64 Konstytucji każdy ( a więc także cudzoziemiec) ma prawo do własności, innych praw majątkowych oraz prawo dziedziczenia, własność i inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia podlegają równej dla wszystkich ochronie prawnej a własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności.

Zgodnie z art. 8 Konstytucji jest ona najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej a jej przepisy stosuje się bezpośrednio, chyba że sama Konstytucja stanowi inaczej. Oznacza to, że zwłaszcza w sytuacji gdy brakuje przepisów ustawowych, są one niejasne bądź gdy ich bezpośrednie zastosowanie prowadzi do skutków z Konstytucją niezgodnych należy zastosować bezpośrednio przepisy Konstytucji. Należy także posiłkowo odnieść się do przepisów powołanej Konwencji, chroniących własność i prawa majątkowe każdego człowieka. Należy tak uczynić zwłaszcza w sytuacji, gdy formalistyczna wykładnia przepisów prawa dokonana przez organy administracji i Sąd I instancji prowadzi wprost do sytuacji gdy naruszone są konstytucyjne i konwencyjne podstawowe, fundamentalne prawa człowieka niezależnie od tego czy chodzi o prawa człowieka tak zasłużonego dla Polski, odznaczonego Krzyżem Komandorskim i Kawalerskim Orderu Polonia Restituta i innymi odznaczeniami, jak N.Ż. czy kogokolwiek innego.

W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny w istotnych zarysach jest jasny. N. Ż. był beneficjentem postępowania spadkowego po J. Ł. a jego uprawnienia do nieruchomości będących przedmiotem wywłaszczenia, z tytułu spadku, potwierdził sąd powszechny zobowiązując tytułem wykonawczym spadkobierców J. Ł. do ich wydania. Niedopełnienie wymogów prawnych (notarialnego przeniesienia prawa własności) nastąpiło, mimo starań N. Ż., wyłącznie z przyczyn od niego niezależnych. To rażąco naruszające prawo decyzje Ministra Spraw Wewnętrznych (których nieważność po latach stwierdzono) odmawiające N. Ż. prawa do nabycia nieruchomości w drodze dziedziczenia doprowadziły do stanu w którym jego podstawowe prawa zostały naruszone i pozbawiono go nie tylko prawa dziedziczenia przedmiotowych nieruchomości ale w konsekwencji także prawa do odszkodowania za ich wywłaszczenie. Postępowanie przed określonym Państwowym Biurem Notarialnym było wszczęte i w aktach archiwalnych tego Biura powinny się znajdować złożone i uwierzytelnione dokumenty. Istotnie ma rację Sąd I instancji gdy stwierdza, że z formalnoprawnego punktu widzenia, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, do przeniesienia własności nieruchomości ostatecznie nie doszło ale na tym stwierdzeniu – w okolicznościach rozpoznawanej sprawy – poprzestać nie można. Sprzeczne z prawem działania organów administracji publicznej i przeprowadzona przez Państwo prywatyzacja notariatu nie mogą prowadzić do skutków rażąco niekorzystnych dla osób na których sytuację prawną oddziałują.

Nie można także nie zauważyć że i dokonywane w sprawie przez organy administracji oceny dotyczące aktu darowania (przeniesienia) przed właściwymi organami – przed Konsulem Generalnym w Sztokholmie - i w przepisanej prawem formie przez N. Ż. na skarżącego W. Ż. kwot należnych mu z tytułu odszkodowań w związku z wywłaszczeniem odziedziczonych nieruchomości należy uznać nie tylko za błędne ale także rażące brakiem obiektywizmu.

W sytuacji gdy prawa własności i dziedziczenia przysługujące N. Ż. zostały mu de facto i de iure odebrane, odmowa wypłaty odszkodowania W. Ż. z tytułu wywłaszczenia nieruchomości odziedziczonych przez N.Ż. także narusza powołane przepisy Konstytucji a także przepisy postępowania administracyjnego wskazane w skardze kasacyjnej a w konsekwencji także przepisy postępowania sądowoadministracyjnego.

W związku z powyższym należało, na podstawie art. 185 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzec jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art.203 pow.ustawy.