Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1466/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2020-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 4;
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 156  pkt 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 134 § 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Wesołowska, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Monika Fabińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 11 marca 2020 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 kwietnia 2017 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 19 czerwca 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych – dalej jako "ZUS", po rozpatrzeniu wniosku E. K. – dalej jako "Skarżący" o umorzenie odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w wyniku uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 29 stycznia 2019 r. sygn. akt I SA/Gd 1120/18 decyzji ZUS z dnia 4 lipca 2017 r. utrzymującej w mocy decyzję ZUS z dnia 12 kwietnia 2017 r. o odmowie umorzenia odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okresy i w kwotach wskazanych w decyzji, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 z późn. zm. ) – dalej jako "k.p.a." w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300 ze zm. ) – dalej jako "u.s.u.s.", utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia 12 kwietnia 2017 r. o odmowie umorzenia odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okresy i w kwotach wskazanych w decyzji.

Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego sprawy:

W dniu 16 lutego 2017 r. do ZUS wpłynął wniosek Skarżącego o umorzenie odsetek z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, za syna [...]. We wniosku Skarżący podał, że żadnych zaległości po zakończeniu działalności nie posiadał, zaś składki za syna są niezależne, skoro nie był on osobą współpracującą przy prowadzonej działalności gospodarczej.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ZUS stwierdził, że na dzień złożenia wniosku na koncie płatnika występowały zaległości z tytułu składek w kwocie 493,86 zł, w tym należne odsetki liczone do dnia 16 lutego 2017 r. w kwocie 270 zł.

Decyzją z dnia z 12 kwietnia 2017 r. ZUS działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 1, 2, 3, 3a i art. 32 u.s.u.s. odmówił umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, z uwagi na brak spełnienia przesłanek art. 28 u.s.u.s.

W następstwie złożonego przez Skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ZUS decyzją z dnia 4 lipca 2017 r. utrzymał w mocy swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu ZUS wskazał, że w rozpoznawanej sprawie nie zaistniała przesłanka do umorzenia w postaci całkowitej nieściągalności. Wskazano, że zadłużenie z tytułu składek dochodzone jest w drodze egzekucji administracyjnej, która jest skuteczna i doprowadziła do uregulowania zaległości w całości, bowiem 3 marca 2017 r. przekazana została ostatnia wpłata egzekucyjna. Ustosunkowując się

do podnoszonej przez Skarżącego kwestii zasadności naliczenia składek i odsetek

za zwłokę, organ wskazał, że celem postępowania z wniosku o umorzenie ustalonych dotychczas należności z tytułu składek było określenie, czy spełnione zostały przesłanki pozwalające na umorzenie stwierdzonego dotychczas zadłużenia z tytułu składek.

W wyniku rozpoznania wniesionej skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 11 października 2017 r. w sprawie sygn. akt I SA/Gd 1086/17 skargę oddalił.

W uzasadnieniu Sąd podkreślił, że przedmiotem rozpoznawanej sprawy była ocena legalności decyzji ZUS z 4 lipca 2017 r. odmawiająca skarżącemu umorzenia odsetek od całości zadłużenia należności z tytułu nieuregulowanych składek,

nie zaś decyzja z 5 maja 2006 r. stwierdzająca wysokość tych składek, która została przez Skarżącego zaskarżona do sądu powszechnego zakończonego prawomocnym orzeczeniem. Tak więc zarzuty Skarżącego dotyczące nieistnienia zadłużenia odnoszą się w istocie do decyzji wymiarowej i jako takie winny być podniesione

przez Skarżącego w postępowaniu przed sądem powszechnym. Sąd powołał się

na przepisy regulujące możliwość umorzenia składek, tj. art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. Sąd stwierdził, że ZUS prawidłowo uznał brak wystąpienia przesłanek całkowitej nieściągalności. Przy czym zaznaczył, że zadłużenie z tytułu składek zostało

w całości wyegzekwowane. Sąd wskazał także na § 3 ust. 1 pkt 1-3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365 - dalej rozporządzenie) i wyjaśnił, że przepis ten daje ZUS, podobnie jak w przypadku stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 u.s.u.s., możliwość, a nie obowiązek umorzenia zaległości. Sąd nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, ponieważ organ ustalił, że jakkolwiek sytuacja Skarżącego i jego stan zdrowia nie jest zadawalający, to jednak nie uniemożliwia ona spłaty całości zobowiązań.

W związku ze skargą kasacyjną złożoną przez Skarżącego, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 października 2018 r. wydanym w sprawie sygn. akt I GSK 1998/18 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku.

W uzasadnieniu NSA stwierdził, że decyzja z 12 kwietnia 2017 r. odmawiająca umorzenia odsetek od niepłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne została podpisana przez Zastępcę Dyrektora Oddziału ZUS. Podpis ten nie został opatrzony pieczęcią "z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych". Ponadto w aktach administracyjnych sprawy brak jest upoważnienia dla Zastępcy Dyrektora Oddziału do wydawania w imieniu ZUS decyzji o umorzeniu należności składkowych. NSA uznał, że sąd pierwszej instancji nie ustalił w sposób jednoznaczny, czy decyzja ZUS z 12 kwietnia 2017 r. została podpisana przez osobę upoważnioną do wydania takiej decyzji. Brak takiego upoważnienia stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, związany wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w wyroku NSA z dnia 25 października 2018 r., ponownie rozpoznając niniejszą sprawę, wyrokiem z dnia 29 stycznia 2019 r. sygn. akt I SA/Gd 1120/18 uchylił zaskarżoną decyzję ZUS z dnia 4 lipca 2017 r. w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w toku postępowania pełnomocnik organu złożył pełnomocnictwo udzielone Zastępcy Dyrektora Oddziału ZUS upoważniające

do działania w niniejszej sprawie, zatem brak podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja została wydana przez podmiot nieuprawniony.

Wskazując na treść art. 28 ust. 1 – 3 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Sąd stwierdził, że podjęta w odpowiedzi na skargę próba sanowania wadliwości zaskarżonej decyzji poprzez wskazanie, że Skarżący osiąga dochód z emerytury, nie został dotknięty stratami materialnymi spowodowanymi klęską żywiołową lub innym nadzwyczajnym zdarzeniem i jest współwłaścicielem nieruchomości nie jest skuteczna. W ocenie Sądu, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak odniesienia do stanu zdrowia Skarżącego oraz jego sytuacji życiowej, co uzasadnia zarzut niewyjaśnienia istotnych okoliczności wobec twierdzenia strony o wydatkach związanych z leczeniem i zakupem lekarstw. Niewskazanie przez stronę kwot wydatkowanych z tego tytułu nie uzasadniało poprzestania przez organ na odnotowaniu braku. WSA wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę organ wyjaśni, na podstawie uzupełnionego materiału dowodowego, czy twierdzenie strony o sytuacji zdrowotnej i sytuacji życiowej uzasadnia zastosowanie przepisów szczególnych dotyczących ulg w spłacie zadłużenia dla osób, które ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie są w stanie opłacić należności, gdyż zapłata spowodowałaby nieproporcjonalne skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Decyzją z dnia 19 czerwca 2019 r. ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia 12 kwietnia 2017 r. o odmowie umorzenia odsetek od należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w związku z wyrokiem WSA z dnia 29 stycznia 2019 r. ponownie wszczął postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, w wyniku którego odmówił umorzenia odsetek od należności z tytułu składek, ponieważ nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

Zdaniem organu, Skarżący nie wykazał zgodnie z przepisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego; nie wskazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń; nie wykazał, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

ZUS wskazał ponadto, że z posiadanych przez organ danych wynika, że zadłużenie figurujące na koncie Skarżącego zostało pokryte z potrąceń dokonanych w trakcie postępowania egzekucyjnego. W związku z powyższym aktualnie tj. na dzień wydania niniejszej decyzji, konto nie wykazuje zaległości z tytułu składek.

ZUS dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej Skarżącego, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów i ustalił, że Skarżący aktualnie jest zgłoszony do ubezpieczeń jako osoba pobierająca świadczenie emerytalne oraz świadczenie rentowe inwalidy wojennego, ponosi koszty związane z leczeniem i zakupem lekarstw, jednak Skarżący nie określił wysokości tych kosztów, posiada zobowiązania pieniężne wobec innych wierzycieli. Zadłużenie spłaca w miesięcznej racie w kwocie 514,87 zł, posiada nieruchomość, dla której prowadzona jest księga wieczysta.

Analizując powyższą dokumentację ZUS stwierdził, że Skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r.- Prawo upadłościowe; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; Skarżący wykreślił działalność gospodarczą 31 marca 2006 r., otrzymuje dochód w postaci świadczenia emerytalnego, ponadto jest właścicielem nieruchomości; nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne; brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. ZUS aktualnie nie prowadzi wobec Skarżącego postępowania egzekucyjnego. Nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Wskazując na treść art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. organ stwierdził, że zadłużenie nie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenie społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Jeżeli w danym okresie Skarżący nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Zgodnie z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej, rozpoczęcie wszelkich działań powinno być poprzedzone planem finansowym opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej działalność. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku. Nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że ten zysk rzeczywiście się osiąga. Decydując się na założenie działalności gospodarczej Skarżący powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność.

W ocenie organu, umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS.

Zdaniem organu Skarżący nie wykazał wystąpienia przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Nie przedstawił też orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, czy niezdolności do pracy.

W ocenie ZUS, analiza dokumentacji wykazała, że w sprawie nie zaszły również przesłanki umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić dłużnika możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Skarżący ponownie stwierdził, że nie posiada zadłużenia naliczonego decyzją ZUS z dnia 5 maja 2006 r. z tytułu ubezpieczenia jego syna [...] i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zwrot nienależnie ściągniętych odsetek. W uzasadnieniu Skarżący wskazał przyczyny wadliwości decyzji wymiarowej wywodzone z naruszenia regulacji dotyczących objęcia ubezpieczeniem społecznym osoby współpracującej przy prowadzeniu działalności pozarolniczej.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z dnia 23 sierpnia 2019 r. Skarżący ponownie podał, że żadnych zaległości po zakończeniu działalności nie posiadał, zaś składki za syna są niezależne, skoro nie był on osobą współpracującą przy prowadzonej działalności gospodarczej.

W piśmie procesowym z dnia 18 lutego 2020 r. Skarżący sformułował kolejne zarzuty dotyczące sposobu obliczenia wartości przedmiotu sporu. Do pisma Skarżący dołączył kopię skargi kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego sygn. akt III AUa 394/07, kopie decyzji ZUS z dnia 5 maja 2006 r. oraz kopię wyroku WSA z dnia 10 września 2013 r. sygn. akt I SA/Gd 831/13.

Na rozprawie w dniu 11 marca 2020 r. Skarżący podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i stwierdził, że wszystkie wydane wobec niego decyzje są nieprawidłowe i wydane zostały z nadużyciem prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a." stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,

że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Wskazać w tym miejscu należy, że niniejsza sprawa była już przedmiotem oceny sądów administracyjnych obu instancji.

Punktem wyjścia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji jest prawomocny wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2018 r., sygn. akt I GSK 1998/18, którym uchylono wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 października 2017 r. w sprawie sygn. akt I SA/Gd 1086/17 oraz wydany w konsekwencji powyższego wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 29 stycznia 2019 r. sygn. akt I SA/Gd 1120/18 o uchyleniu decyzji ZUS z dnia 4 lipca 2017 r. utrzymującej w mocy decyzję ZUS z dnia 12 kwietnia 2017 r. o odmowie umorzenia odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okresy i w kwotach wskazanych w decyzji.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przez ocenę prawną należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa materialnego i procesowego.

Z powyższego przepisu wynika wprost, że ilekroć dana sprawa jest przedmiotem rozpoznania przez sąd lub organ, jest on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną istotnej zmianie przepisy.

W pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego. Wykładnia w tym sensie zmierza do wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. W wyniku wydania wyroku o charakterze kasacyjnym sprawa wraca do stadium postępowania przed organem administracyjnym. Oznacza to obowiązek powtórnego rozpoznania tej sprawy przez ten organ i wydania decyzji, z uwzględnieniem oceny prawnej zawartej w wyroku. Podkreślenia wymaga, że zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku (wyrok NSA z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 263/10 (LEX nr 1081014), a sąd orzekający w niniejszym składzie pogląd ten podziela, organ administracji rozpatrując sprawę ponownie powinien się zatem zastosować do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych wydanych w innych sprawach. Niezastosowanie się przez organ administracji przy ponownym rozstrzyganiu do oceny prawnej wyrażonej przez sąd w wyroku narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza, że podjęte w ten sposób rozstrzygnięcie jest wadliwe.

W orzecznictwie i literaturze jednolicie przyjmuje się, iż związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu cyt. wyżej przepisu, oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem – lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej ("Komentarz – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi", J.P. Tarno, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004 r., s. 219-225).

Uwzględniając powyższe, Sąd kontrolując zaskarżoną decyzję z dnia 19 czerwca 2019 r., nie mógł dokonać jej oceny z pominięciem oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, zawartych w powołanym wyroku NSA z dnia 25 października 2018 r. i WSA w Gdańsku z dnia 29 stycznia 2019 r.

Sąd w niniejszym składzie obowiązany jest uwzględnić powyższą okoliczność w niniejszej sprawie z uwagi na treść art. 153 i art. 170 p.p.s.a., bowiem zgodnie z tym ostatnim przepisem, orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Odnosząc powyższe rozważania do rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, że orzekając ponownie, ZUS zastosował się zarówno do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku NSA i WSA, jak i zaleceń Sądu.

Uchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku decyzji ZUS z dnia 4 lipca 2017 r. i pozostawienie w obiegu prawnym decyzji ZUS z dnia 12 kwietnia 2017 r. skutkowało koniecznością ponownego rozpatrzenia przez organ drugiej instancji odwołania Skarżącego od tej decyzji, z uwzględnieniem stanowiska Sądów, wyrażonych w przywołanych powyżej wyrokach.

Wyjaśnić w tym miejscu należy, że ocenie Sądu w niniejszej sprawie podlega decyzja z dnia 19 czerwca 2019 r. utrzymującą w mocy decyzję ZUS z dnia 12 kwietnia 2017 r. odmawiającą Skarżącemu umorzenia odsetek od całości zadłużenia należności

z tytułu nieuregulowanych składek, nie zaś decyzja z dnia 5 maja 2006 r. stwierdzająca wysokość tych składek, która, jak już wyjaśnił ZUS oraz sądy administracyjne obu instancji, została przez Skarżącego zaskarżona do sądu powszechnego i była przedmiotem wielokrotnego rozpoznania przez sądy kilku instancji w toku kilkuletniego postępowania sądowego, zakończonego prawomocnym orzeczeniem. Analiza treści skargi oraz nadesłanych w toku niniejszego postępowania pism procesowych jednoznacznie wskazują, że zarzuty Skarżącego dotyczące nieistnienia zadłużenia odnoszą się w istocie do decyzji z dnia 5 maja 2006 r.

Sąd administracyjny nie jest właściwy w sprawach dotyczących legalności decyzji ZUS oraz wyroków sądów powszechnych w przedmiocie wysokości składek.

Wyjaśnić należy, że decyzja w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zaległych należności składkowych podejmowana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście wskazanej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia nie można utożsamiać z zupełną dowolnością sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ponieważ organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 k.p.a., działają na podstawie przepisów prawa. To z kolei wiąże się z obowiązkiem uwzględnienia w motywach wydanego rozstrzygnięcia przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym przepisów określających zasady postępowania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami oraz regułami logiki. W postępowaniu, organ obowiązany jest stać na straży praworządności, podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.).

Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego. Sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów organ administracyjny nie naruszył reguł logiki i czy zastosował właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. W przypadku decyzji uznaniowej organ zobowiązany jest w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania (art. 107 § 3 k.p.a.).

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego skutkującego koniecznością uchylenia decyzji organów obu instancji.

W ocenie Sądu, organy dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 7 k.p.a. ZUS podejmując rozstrzygnięcie w kontrolowanej sprawie zobligowany był z urzędu lub na wniosek strony, podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ ten był obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Wyraz powyższemu organ powinien dać w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia.

Wskazać w tym miejscu należy, że ZUS konsekwentnie w zaskarżonej obecnie do Sądu decyzji wskazał, że w rozpoznawanej sprawie nie zaistniała przesłanka do umorzenia w postaci całkowitej nieściągalności. Wskazano, że zadłużenie z tytułu składek dochodzone jest w drodze egzekucji administracyjnej, która jest skuteczna i doprowadziła do uregulowania zaległości w całości, bowiem 3 marca 2017 r. przekazana została ostatnia wpłata egzekucyjna.

Sąd w składzie orzekającym stwierdził, że skoro na dzień wydania decyzji ZUS w pierwszej instancji (12 kwietnia 2017 r.) nie było już zaległości, bowiem ta została uzyskana w toku przeprowadzonej i skutecznie zakończonej w dniu 3 marca 2017 r. egzekucji administracyjnej, to postępowanie z wniosku Skarżącego o umorzenie odsetek stało się bezprzedmiotowe i jako takie winno zostać umorzone na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania administracyjnego tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 105 § 1 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z uzasadnienia niniejszego wyroku.

Z tych względów, uznając skargę za uzasadnioną Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.