Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 764/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2018-10-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: *Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7,  art. 77 art. 43 art. 44
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak(sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Sędzia WSA Katarzyna Borońska, Tomasz Świetlikowski, Protokolant Katarzyna Kiermacka, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 3 października 2018 r. sprawy ze skargi M.L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie uznania za niezasadne zarzutów na postępowanie egzekucyjne I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. [...] z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] oraz postanowienie Poczty Polskiej S.A. z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...]; II. przyznaje adw. M. M. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. – kwotę [...] zł ([...]) w tym [...] zł VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu; III. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. na rzecz skarżącej kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego W. – [...] wszczął wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] marca 2015 r. (nr [...]) wystawionego przez wierzyciela tj. Pocztę Polską S.A. Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego Naczelnik Urzędu Skarbowego W. - [...] dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanej w "A“ z siedzibą W. [...] K. Odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu wynagrodzenia z dnia [...] marca 2016 r. (nr [...]) został doręczony skarżącej w dniu [...] kwietnia 2016 r. Pismem z dnia [...] kwietnia 2016 r. skarżąca wniosła zarzuty na postępowanie egzekucyjne dotyczące braku wymagalności, nieistnienia obowiązku, przedawnienia należności oraz braku uprzedniego doręczenia upomnienia. Ponadto wniosła o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia wniosków złożonych do Poczty Polskiej S.A.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2016 r. (nr [...]) postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone przez organ egzekucyjny. Pismem z dnia [...] maja 2016 r. (nr [...]) organ egzekucyjny przekazał wierzycielowi zgłoszone zarzuty, celem zajęcia stanowiska. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2016 r. (nr [...]) wierzyciel uznał zarzuty wniesione przez skarżącą za niezasadne.

W dniu [...] kwietnia 2017 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. - [...] uznał zarzuty skarżącej za niezasadne (postanowienie nr [...]). Postanowienie to doręczone zostało skarżącej w dniu [...] maja 2017 r., która wniosła zażalenie zarzucając stronnicze i niemerytoryczne rozpatrzenie jej zarzutów, przewlekłe i niczym nieuzasadnione postępowanie wyjaśniające oraz niewezwanie jej do urzędu celem uzupełnienia wyjaśnień dotyczących nadanie jej, jako posiadaczowi odbiornika radiowego lub telewizyjnego, nowego numeru identyfikacyjnego. Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2017 r. (nr [...]) Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego W. - [...] rozpoznał ponownie zarzuty wniesione przez skarżącą pismem z dnia [...] kwietnia 2016 r. i w dniu [...] lipca 2016 r. wydał postanowienie (nr [...]) mając na względzie stanowisko wierzyciela wyrażone ostatecznym postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2016 r., uznając je za bezzasadne. Od tego postanowienia skarżąca również wniosła zażalenie podnosząc, że organ egzekucyjny w swoim postanowieniu z dnia [...] lipca 2017 r. pominął zalecenia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] czerwca 2017 r., nie rozpatrzył materiału dowodowego wskazanego przez nią oraz bezkrytycznie przyjął fałszywe wyjaśnienia Poczty Polskiej S.A. Jednocześnie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. W argumentacji powieliła zarzuty zawarte w poprzednim zażaleniu.

Postanowieniem z dnia [...] września 2017 r. (nr [...]) Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ II instancji stwierdził, że w sprawie brak jest podstaw do zakwestionowania rozstrzygnięcia wyrażonego w postanowieniu, dlatego też zasadnym było utrzymanie go w mocy.

Przystępując do rozpatrzenia sprawy organ II instancji wyjaśnił, że zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są instytucją procesową mającą na celu ochronę zobowiązanego w sytuacji, gdy postępowanie to narusza istotne zasady tego postępowania lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna. Możliwość zastosowania tego środka jest jednak uzależniona od spełnienia określonych przesłanek, a mianowicie prawo wniesienia zarzutów może zostać zrealizowane tylko w ściśle określonym terminie, a ponadto w oparciu o przesłanki enumeratywnie wskazane w ustawie. Podstawą wniesienia zarzutu na prowadzenie postępowania egzekucyjnego mogą być przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 33 § 1 pkt 1-10 u.p.e.a. Należą do nich powołane przez zobowiązaną w piśmie z dnia [...] kwietnia 2016 r. zarzuty, tj. brak wymagalności, nieistnienie obowiązku, przedawnienie części należności oraz brak uprzedniego doręczenia upomnienia. W postępowaniu w sprawie zarzutów organ egzekucyjny zobligowany jest do stosowania procedury określonej w art. 34 u.p.e.a. Zgodnie z treścią art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10 organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5 i 7, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Dalej organ wskazał, że jako organ II instancji, rozpatrując zażalenie strony na postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie zgłoszonych zarzutów, bada prawidłowość zachowania procedury określonej w art. 34 u.p.e.a.

W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. działanie organu egzekucyjnego dotyczące trybu rozpoznania zarzutów było prawidłowe i wypełniło wymogi wskazane w przepisach prawa. Organ egzekucyjny wypełnił procedurę występując do wierzyciela o zajęcie stanowiska. Jak wynika z akt sprawy, organ egzekucyjny rozpatrując zarzuty, po uzyskaniu ostatecznego stanowiska wierzyciela, wyrażonego postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2016 r. (nr [...]) odniósł się merytorycznie do okoliczności, które skarżąca wskazała w zarzutach i podzielając stanowisko wierzyciela, uznał za nieuzasadnione zarzuty w przedmiocie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Pocztę Polską S.A. Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej z dnia [...] marca 2015 r. (nr [...]) obejmującego zaległości z tytułu opłaty abonamentowej RTV.

Zdaniem organu II instancji zgłoszony zarzut braku wymagalności nie zasługuje na uwzględnienie. O braku wymagalności obowiązku można mówić w przypadku m.in. odroczenia terminu wykonania obowiązku, rozłożenia spłaty należności pieniężnych na raty bądź wstrzymania wykonania decyzji. Mając na uwadze uzasadnienie wniesionego zarzutu oraz fakt, iż w analizowanej sprawie żadna z powyższych okoliczności nie wystąpiła organ przyjął, że przedstawiony zarzut dotyczy nieistnienia obowiązku.

Dalej organ zaznaczył, że obowiązki związane z rejestracją odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych oraz uiszczaniem opłat za ich użytkowanie mają swoje źródło w przepisach ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r., poz. 1204 i zm.). Ustawa ta nakłada na posiadaczy odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych jednoznaczny obowiązek rejestrowania używanych odbiorników oraz uiszczania opłaty abonamentowej z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego. Obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej trwa do dnia poprzedzającego zgłoszenie wyrejestrowania lub do miesiąca, w którym dopełniono w placówce pocztowej Poczty Polskiej S.A. formalności związanych ze zwolnieniem od opłat abonamentowych, bądź uzyskano zwolnienie z mocy prawa na podstawie ustawy o zmianie ustawy o opłatach abonamentowych z dnia 23 lipca 2015 r. (Dz. U. z 2015 r., poz. 1324).

Jak wynika z dokonanych ustaleń, skarżąca dokonała formalności związanych z rejestracją odbiornika telewizyjnego i na jej imię i nazwisko zgłoszona została rejestracja odbiornika RTV używanych pod adresem: ul. [...],[...] W. Poczta Polska, na podstawie Rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r, została zobowiązana do dnia 13 grudnia 2008 r. do nadania z urzędu posiadaczom imiennych książeczek indywidualnego numeru identyfikacyjnego i powiadomienia abonentów o nadaniu takiego numeru. Poczta wywiązała się z określonych zaleceń wysyłając do abonentów zawiadomienia o nadaniu numeru, który stanowi dowód zarejestrowania odbiornika RTV i zastępuje dotychczasowe dowody w formie imiennych książeczek. Poczta nie anulowała wcześniejszych wniosków rejestracyjnych, a jedynie zastąpiła imienną książeczkę opłat indywidualnym numerem identyfikacyjnym, wysyłając do użytkowników zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego oraz imienne formularze polecenia przelewu/wpłaty gotówki, ułatwiające dokonywanie wpłat za abonament RTV. Użytkownicy odbiorników RTV, którzy dokonali rejestracji odbiorników na podstawie przepisów wykonawczych wynikających z wcześniejszych uregulowań prawnych oraz ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji, poprzedzającej ustawę o opłatach abonamentowych, pozostali abonentami zobowiązanymi do uiszczania opłat abonamentowych (za wyjątkiem osób, które dopełniły formalności zwolnienia od opłat lub wyrejestrowania). Zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego abonenta nr [...] (wraz ze spersonalizowanymi blankietami wpłat) stanowiące dowód zarejestrowania odbiorników RTV i zastępujące dowód zarejestrowania w formie imiennej książeczki radiofonicznej, zostało skierowane do zobowiązanej w dniu [...] wrześnią 2008 r. Jak wyjaśnia wierzyciel, nie odnotowano zwrotu wysłanej korespondencji.

Dodatkowo zaznaczył, że rozporządzenie Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. posługuje się pojęciem "przesłania zawiadomienia", a nie jego "doręczenia", zatem jak stwierdził np. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 15 października 2014 r. sygn. akt I SA/G1 518/14 "dla skuteczności nadania numeru identyfikacyjnego nie jest konieczne legitymowanie się przez operatora zwrotnym potwierdzeniem odbioru takiego powiadomienia. Prawodawca nakazał bowiem operatorowi przesłanie, a nie doręczenie stronie powiadomienia".

Przystępując do rozpatrzenia zarzutu nieistnienia obowiązku, uwzględniając wiążące stanowisko wierzyciela organ II instancji wyjaśnił, że katalog osób uprawnionych do zwolnień od opłat abonamentowych zawarty jest w art. 4 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych. Jednak zgodnie z art. 4 ust 4 tejże ustawy zwolnienie z opłat abonamentu RTV przysługuje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym złożono w urzędzie pocztowym oświadczenie o spełnianiu warunków do korzystania ze zwolnienia i przedstawiono dokumenty potwierdzające uprawnienia do zwolnienia. Warunkiem koniecznym do zwolnienia z opłat abonamentowych jest dopełnienie stosownych formalności w urzędzie pocztowym. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 7 pkt c ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych osoby bezrobotne o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2013 r., poz. 674 ze zm.) są zwolnione z opłat abonamentowych, lecz niedopełnienie formalności związanych ze zgłoszeniem okoliczności uprawniających do zwolnienia we właściwym czasie powoduje, że abonent posiada status formalno-prawny, który obliguje do uiszczania opłat za korzystanie z odbiorników RTV. Wierzyciel stwierdził, że nie dysponuje dokumentem potwierdzającym zgłoszenie przez zobowiązaną w urzędzie pocztowym przysługujących uprawnień, jak również nie przedstawiła ona dokumentów potwierdzających dokonanie zgłoszenia uprawnień.

W kwestii zarzutu przedawnienia zaległości za 2011 oraz 2012 r. organ przywołał wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 listopada 2012 r. sygn. akt I SA/G1 210/12, i wskazał, iż opłata z tytułu rejestracji odbiornika radiowego lub telewizyjnego stanowi opłatę, o której mowa w art. 2 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.), a to oznacza, że zaległości z tytułu opłaty abonamentowej ma zastosowanie art. 70 § 1 tej ustawy, zgodnie z treścią którego należności przedawniają się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności. Zgodnie z § 4 art. 70 o.p., bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny. Zatem, zdaniem organu II instancji, niewłaściwym jest twierdzenie zobowiązanej, że w zakresie przedawnienia zobowiązania z tytułu opłaty abonamentowej winien mieć zastosowanie przepis art. 118 k.c. tj. 3-letni okres przedawnienia. Zatem zarzut przedawnienia należności należy uznać za bezzasadny.

Za niezasługujący na uwzględnienie organ II instancji uznał również zarzut braku uprzedniego doręczenia upomnienia. Organ podniósł, że jak wynika z dokonanych ustaleń w dniu [...] września 2014 r. Poczta Polska S.A. skierowała do zobowiązanej upomnienie nr [...], którego odbiór w dniu [...] września 2014 r. potwierdził jej mąż, a dowód w postaci kserokopii potwierdzenia odbioru upomnienia dołączony został jako załącznik do postanowienia z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...]. Dodatkowo organ II instancji zauważył, że organ egzekucyjny niezwłocznie, po uzyskaniu informacji od wierzyciela (przesłanej pismem z dnia [...].04.2017 r., wpływ w dniu [...].04.2017 r.), że postanowienie nr [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. zawierające stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów stało się ostateczne, w dniu [...] kwietnia 2017 r. wydał postanowienie nr [...] o uznaniu zarzutów za bezzasadne. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. – [...], mając na względzie art. 33 § 4 u.p.e.a., zobowiązany był oczekiwać na ostateczne stanowisko wierzyciela. Dopiero, gdy postanowienie zawierające stanowisko wierzyciela stanie się ostateczne, organ egzekucyjny może rozpatrzyć zgłoszone przez stronę zarzuty. Informacje o ostateczności postanowienia wierzycielskiego organ uzyskał dopiero w dniu [...] kwietnia 2017 r. Ponadto organ II instancji stwierdził, że organ egzekucyjny wydając postanowienie z dnia [...] lipca 2017 r. (nr [...]) po ponownym rozpatrzeniu zarzutów uwzględnił zalecenia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej i wydał rozstrzygnięcie, w którym ustosunkował się do wszystkich zgłoszonych zarzutów, a swoje postanowienie uzasadnił uwzględniając, w odniesieniu do art. 33 § 1 pkt 1, 2 i 7, stanowisko wierzyciela.

W kwestii zaniechania przez organ egzekucyjny rzetelnego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz stronniczego i niemerytorycznego rozpatrzenia zarzutów, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej poinformował, że stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonych przez skarżącą zarzutów braku wymagalności, nieistnienia obowiązku, przedawnienia należności oraz braku uprzedniego doręczenia upomnienia jest zarówno dla organu egzekucyjnego, jak i organu nadzoru wiążące. Zauważyć należy, iż w orzecznictwie sądowym wskazuje się na ograniczony zakres kognicji organu egzekucyjnego przy rozpoznawaniu zarzutów opartych w szczególności na podstawie z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., wskazując na to, że organ niebędący jednocześnie wierzycielem, co do zasady poprzestaje na ocenie stanowiska wierzyciela w przedmiocie zarzutów. W sytuacji, gdy egzekucja prowadzona jest na wniosek wierzyciela, organ egzekucyjny bada z urzędu tylko dopuszczalność egzekucji administracyjnej. Organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Organ nadzoru zauważa, że w niniejszej sprawie zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie ma postanowienie wierzyciela tj. Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. nr [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. Skoro wierzyciel ostatecznie uznał, że obowiązek objęty ww. tytułami wykonawczymi istnieje i jest wymagalny, to wykluczona jest ponowna merytoryczna ocena tego zarzutu, który był istotą rozważań w postępowaniu dotyczącym stanowiska wierzyciela.

Odnosząc się do zarzutu braku ponownego wezwania zobowiązanej do urzędu celem nadania nowego numeru identyfikacyjnego, jak również zarzutu fałszerstwa wyjaśnień Poczty Polskiej, organ nadzoru wyjaśnił, że nadanie nowego numeru identyfikacyjnego nie znajduje uzasadnienia, bowiem numer taki został już nadany, na co wskazano powyżej. Wyjaśnienia i stanowisko w sprawie zarzutów - jak wyżej wskazano - zawarte w ostatecznym postanowieniu wierzyciela są wiążące także dla organu nadzoru, który nie podważa ich prawdziwości.

Od niniejszego postanowienia skarżąca wywiodła skargę do tutejszego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zarzucając naruszenie art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie wniosku dowodowego o przesłuchanie świadków, co spowodowało, że nie zebrano w sposób wystarczający materiału dowodowego w sprawie i nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych niezbędnych do prawidłowego rozstrzygnięcia. Z uwagi na powyższe skarżaca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia I instancji. W piśmie z dnia [...] lipca 2018 r. – pełnomocnik skarżącej – odnosząc się do postępowania przed organami w ramach zgłoszonych przez skarżącą zarzutów podkreśliła, że skarżaca jest osobą niezamężną i nie upoważniała również do odbioru korespondencji, która rzekomo ją odebrała. (k. 85 akt sądowych).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga okazała się uzasadniona.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności

z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

W myśl art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Ponadto, Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Dodać trzeba, że Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy /.../ (art. 133 § 1 p.p.s.a.).

Zarysowany zakres kognicji sądu administracyjnego umożliwia sądowi również kontrolę legalności postanowień wierzyciela (w tej sprawie Poczty Polskiej S.A. Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej), mimo że aktualne brzmienie art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. wyłącza skargę na postanowienia, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Kontrola przez sąd administracyjny postanowień, zawierających stanowisko wierzyciela, jest realizowana w razie wniesienia skargi na postanowienie organu nadzoru nad organem egzekucyjnym. Skoro bowiem postanowienie zawierające wypowiedź wierzyciela jest wiążące dla organu egzekucyjnego i stanowi niezbędny element postanowienia tego organu

w sprawie zgłoszonych zarzutów, to przy sądowej ocenie postanowienia organu egzekucyjnego i organu nadzoru nie można odstąpić od oceny zgodności z prawem stanowiska wierzyciela, które wiążąco oddziałuje na postanowienie organu egzekucyjnego.

Przedmiotem badania Sądu pod kątem legalności były zatem postanowienia organów administracji wydane w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W konsekwencji, w pierwszej kolejności należało zwrócić uwagę na specyfikę postępowania w tym przedmiocie. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy u.p.e.a.

Zgodnie z treścią art. 33 § 1 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:

1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;

2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku

z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej;

3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4;

4) błąd co do osoby zobowiązanego;

5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;

6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego;

7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1;

8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;

9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;

10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27,

a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy

o wzajemnej pomocy.

W myśl art. 34 § 1 u.p.e.a., zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów,

o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. W przypadku egzekucji należności pieniężnych, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 8 lit. a-f i pkt 9, stanowiska wierzyciela nie wymaga się. Stosownie do art. 34 § 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia

o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego.

W rozpoznawanej sprawie, Naczelnik US (jako organ egzekucyjny) prowadził wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne, na podstawie tytułu wykonawczego

z [...] marca 2015 r., wystawionego przez Pocztę Polską S.A. (wierzyciela), obejmującego zaległości z tytułu opłaty abonamentowej RTV. Odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu wynagrodzenia z dnia [...] marca 2016 r. (nr [...]) został doręczony skarżącej w dniu [...] kwietnia 2016 r.

W dniu [...] kwietnia 2016 r., skarżąca złożyła zarzuty w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. Z treści pisma zawierającego zarzuty, jak i z treści skargi można wywnioskować, że skarżąca zarzuca m.in.: brak wymagalności (art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a.), nieistnienie obowiązku objętego tytułami wykonawczymi (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.), przedawnienie obowiązku objętego tytułem wykonawczym (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.) oraz przede wszystkim brak uprzedniego doręczenia upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 (art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a.).

W sprawie, organ egzekucyjny nie był wierzycielem. Stosownie do treści w/w przepisów, był on zobowiązany do uzyskania stanowiska wierzyciela w przedmiocie zgłoszonych zarzutów i tym stanowiskiem - w odniesieniu do zarzutu braku wymagalności, nieistnienia obowiązku i przedawnienia oraz braku uprzedniego doręczenia upomnienia- był związany. Ostatecznym postanowieniem, wierzyciel uznał zgłoszone zarzuty za nieuzasadnione.

Podkreślić należy, że stanowisko wierzyciela wiązało organy egzekucyjne obu instancji co do treści ich rozstrzygnięcia (w zakresie zarzutu nieistnienia obowiązku

i przedawnienia obowiązku). Sąd natomiast, rozpoznając skargę na postanowienia tych organów, w ramach swojej kognicji, powinien dokonać samodzielnej oceny zgłoszonych przez skarżącego zarzutów, a następnie przejść do oceny rozstrzygnięć organów egzekucyjnych co do ich zgodności z prawem.

Opłaty za używanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych reguluje ustawa z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1204 ze zm.). Zgodnie z jej przepisami (art. 1 i art. 2 ust. 1), w celu umożliwienia realizacji misji publicznej, o której mowa w art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 2011 r., Nr 43, poz. 226 ze zm.), za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe. Opłaty te stanowią dochód publiczny. Domniemywa się, że osoba, która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika. W świetle w/w uregulowań prawnych, zdolność do natychmiastowego odbioru programu przez odbiornik jest równoznaczna ze stwierdzeniem, że odbiornik jest używany, a to z kolei prowadzi do wniosku, że posiadacz jest obowiązany do wniesienia opłaty abonamentowej za jego używanie. Opłatę tę uiszcza się za każdy odbiornik, z wyjątkiem przypadków określonych w art. 2 ust. 5 ustawy. Z kolei, jak stanowi art. 5 ust. 1 ustawy, odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne podlegają, dla celów pobierania opłat abonamentowych za ich używanie, zarejestrowaniu w placówkach pocztowych operatora wyznaczonego w rozumieniu przepisów ustawy - Prawo pocztowe. Istotna jest także treść art. 7 ust. 5 ustawy, zgodnie z którym uprawnionymi do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w ust. 1 są kierownicy jednostek operatora wyznaczonego. Reasumując, należy przyjąć, że obowiązek regulowania opłat z tytułu używania odbiorników RTV powstaje z mocy prawa, po zarejestrowaniu odbiornika.

Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy, w świetle zgłoszonych przez skarżącą zarzutów - w szczególności mających zasadnicze znaczenie dwóch zarzutów podnoszone przez skarżącą w trakcie postępowania przed organami tj. zarzutu nieistnienia obowiązku oraz zarzutu braku doręczenia upomnienia – w pierwszej kolejności należy podkreślić, że na podstawie akt administracyjnych sprawy nie sposób ustalić, czy obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej w ogóle istniał. Wierzyciel (w ślad za nim organy egzekucyjne) stwierdził, że skarżąca została bowiem powiadomiona o nadaniu jej indywidualnego numeru identyfikacyjnego abonenta i że dowodem jest duplikat zawiadomienia z [...] września 2008 r. Wierzyciel podkreślił, że - mimo braku obowiązku - informował skarżącą o narastających na jego koncie zaległościach. Zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego abonenta nr [...] (wraz ze spersonalizowanymi blankietami wpłat) stanowiące dowód zarejestrowania odbiorników RTV i zastępujące dowód zarejestrowania w formie imiennej książeczki radiofonicznej, zostało - zdaniem wierzyciela - skierowane do skarżącej w dniu [...] września 2008 r. Jak wyjaśnił wierzyciel, nie odnotowano zwrotu wysłanej korespondencji. Wskazał nadto, że w dniu [...] września 2014 r. skierował do skarżącej upomnienie nr [...], którego odbiór w dniu [...] września 2014 r. potwierdził jej mąż, a dowód w postaci kserokopii potwierdzenia odbioru upomnienia dołączony został jako załącznik do postanowienia z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...]. Z takimi twierdzeniami wierzyciela – nie sposób się jednak zdaniem Sądu – zgodzić.

W myśl § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. nr 187, poz. 1342), operator publiczny, w terminie dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia, z urzędu nadaje posiadaczom imiennych książeczek, o których mowa w ust. 1, indywidualny numer identyfikacyjny. O nadaniu numeru operator publiczny powiadamia użytkownika, przesyłając zawiadomienie określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia. W/w rozporządzenie weszło w życie 13 grudnia 2007 r. W konsekwencji, jeżeli w chwili wejścia w życie rozporządzenia skarżąca była zarejestrowanym abonentem telewizyjnym lub radiowym, to – w nieprzekraczalnym terminie następnych 12 miesięcy - operator publiczny miał obowiązek nadać jej indywidualny numer identyfikacyjny i zawiadomić ją o tym pisemnie. Z upływem tego terminu, dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników w formie imiennej książeczki opłaty abonamentowej utraciły walor dowodu zarejestrowania odbiornika, stosownie do § 5 ust. 1 w/w rozporządzenia. Ponadto, zgodnie z § 3 rozporządzenia, dowodem zarejestrowania odbiorników (z zastrzeżeniem § 5) jest: 1) wniosek o rejestrację odbiorników radiofonicznych lub telewizyjnych, o którym mowa w § 2 ust. 2, lub 2) zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownikowi odbiorników radiofonicznych lub telewizyjnych, o którym mowa w § 2 ust. 4.

Z akt administracyjnych sprawy wynika jedynie, że wierzyciel - [...] września 2008 r. - sporządził "zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego". Tymczasem w ocenie wierzyciela "zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego abonenta nr [...] (wraz ze spersonalizowanymi blankietami wpłat) stanowiące dowód zarejestrowania odbiorników RTV i zastępujące dowód zarejestrowania w formie imiennej książeczki radiofonicznej, zostało skierowane do skarżącej w dniu [...] września 2008 r. Nie odnotowano zwrotu wysłanej korespondencji". Jednakże - co wymaga podkreślenia Sądu - do akt sprawy nie dołączono zawiadomienia, o którym powyżej mowa, w celu umożliwienia weryfikacji jego treści przez Sąd. Duplikat tegoż zawiadomienia dołączono dopiero – na wniosek Sądu – do akt wierzyciela. Jednakże z akt tych – dalej - nie wynika, czy zawiadomienie to rzeczywiście zostało nadane do skarżącej (brak chociażby książki potwierdzających nadanie do skarżącej tegoż zawiadomienia) i czy dotarło do niej w nieprzekraczalnym terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia (§ 5 ust. 2). Zważyć trzeba, że co prawda z rozporządzenia w istocie rzeczywiście nie wynika obowiązek doręczenia zawiadomienia o nadaniu numeru identyfikacyjnego za zwrotnym potwierdzeniem odbioru, niemniej jednak - w ocenie Sądu - wierzyciel winien (co najmniej) dysponować dowodem nadania takiego zawiadomienia w celu skutecznego dochodzenia zaległych opłat abonamentowych. Zdaniem Sądu, skoro obowiązek wnoszenia opłat został powiązany z obowiązkiem rejestracji, to obowiązkiem wierzyciela było udowodnienie w sposób niebudzący wątpliwości, że dany odbiornik RTV został zarejestrowany, co dopiero stanowi podstawę żądania uiszczenia opłaty abonamentowej od jego posiadacza.

Jest to naruszenie tym bardziej rażące, że wierzyciel (w postanowieniu z dnia [...] sierpnia 2016 r.) powołuje się na duplikat zawiadomienia, przyjmując, że skarżąca została poinformowana o nadaniu numeru identyfikacyjnego. Skoro wierzyciel dysponuje duplikatem zawiadomienia, to tym bardziej powinien dysponować jakimkolwiek dowodem jego wysłania do skarżącej.

W badanej sprawie - w związku ze zgłoszeniem przez skarżącą w trakcie postępowania zarzutu nieistnienia egzekwowanego obowiązku - rzeczą wierzyciela było wykazanie faktu rejestracji przez skarżącą odbiornika RTV, gdyż to ta okoliczność przesądzała o powstaniu - z mocy prawa - obowiązku ponoszenia opłat abonamentowych. Zaakcentować należy, że obowiązek badania okoliczności związanych z zarzutem zobowiązanej, co do istnienia i wymagalności egzekwowanego obowiązku, spoczywa na wierzycielu. Jak wskazał NSA w wyroku z 9 kwietnia 2013 r. (II GSK 92/12): "Obowiązek wnoszenia opłat abonamentowych został w ustawie z 2005 r. o opłatach abonamentowych powiązany z obowiązkiem rejestracji odbiorników i ta konstrukcja umożliwia określenie kręgu podmiotów zobowiązanych. Powyższa ustawa jest adresowana do wszystkich podmiotów, które posiadają i używają odbiorniki telewizyjne lub radiofoniczne, a obowiązek rejestracji odbiorników, który ma umożliwić zidentyfikowanie zobowiązanych do wnoszenia opłaty abonamentowej, tak samo jak sama opłata, ma charakter powszechny i dotyczy wszystkich obywateli" (Lex nr 1365871; ONSAiWSA 2015/2/28). Skoro obowiązek wnoszenia opłat został powiązany z obowiązkiem rejestracji, to wykazanie tego faktu ciążyło na wierzycielu, czego w sprawie Poczta Polska S.A. nie uczyniła. W świetle powyższego - w ocenie Sądu - nie budzi wątpliwości, że wierzyciel zobowiązany był do ustalenia/wyjaśnienia kwestii zarejestrowania odbiornika, gdyż to ona przesądza o istnieniu/lub nieistnieniu egzekwowanego obowiązku (por. wyrok WSA w Gliwicach z 20 czerwca 2018 r., III SA/Wr 180/18; wyrok WSA z Wrocławia z 3 lipca 2018 r., III SA/Wr 240/18; wyrok WSA w Szczecinie z 18 lipca 2018 r., I SA/Sz 397/18; dostępne: CBOSA), czego w sprawie zabrakło.

W odniesieniu do kolejnego zarzutu (tym razem już wyraźnie sprecyzowanego również w treści skargi) w sprawie tj zarzutu braku doręczenia skarżącej upomnienia do dobrowolnego uiszczenia zaległego abonamentu za odbiorniki RTV wskazać należy, że stosownie do art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią, przy czym postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Tym samym w badanej sprawie, wierzyciel dążąc do wyegzekwowania zaległego abonamentu, musiał (przed wystawieniem tytułu wykonawczego) – skutecznie - doręczyć skarżącej upomnienie, zgodnie z ww. art. 15 u.p.e.a oraz z obowiązującym wówczas rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 20 maja 2014 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U.z 2014 r., poz. 656.) niezawierającym włączeń w tym zakresie.

W tytule wykonawczym z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] wystawionym na skarżącą z tytułu nieuiszczonej opłaty abonamentowej zaznaczono wprawdzie, że skarżącej zostało doręczono upomnienie w dniu [...] września 2017 r. (poz. E9), aczkolwiek w ocenie Sądu – akta wierzycielskie – nie potwierdzają tej okoliczności.

Do akt wierzycielskich załączono bowiem dwa upomnienia (z tej samej daty, o tym samym numerze tj. z dnia [...] września 2014 r. Nr [...])

- pierwsze z nich zostało doręczone w dniu [...] września 2014 r. do rąk "męża" skarżącej,

- drugie zaś zostało doręczone H. W., który dokonał na adres Poczty Polskiej SA. zwrotu niedoręczonej przesyłki poleconej z dopiskiem, iż "w dniu [...] września 2014 r. odebrał przesyłkę adresowaną do skarżącej, która od dnia [...] września 2014 r. i dalej była i jest nieobecna w miejscu zamieszkania (przed wyjazdem upoważniła mnie do odbioru jej przesyłek niesądowych). Z uwagi na zakreślony termin, treść przesyłki, a także nieobecność adresatki i brak kontaktu z nią nie mogłem skutecznie doręczyć jej przesyłki (...)".

Mając powyższe na uwadze - nie sposób zatem uznać - aby którekolwiek z tych upomnień zostało skarżącej - skutecznie – doręczone w trybie art. 43 k.p.a. stanowiącym, że w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania.

Po pierwsze skarżąca (jak wynika z treści pisma [...] lipca 2018 r., k. 84 akt sądowych oraz z postępowania prowadzonego w sprawie przyznania skarżącej prawa pomocy przed tutejszym Sądem) ani w dniu [...] września 2014 r. (a zatem w dniu rzekomego doręczenia jej upomnienia), ani obecnie nie pozostawała i nie pozostaje w związku małżeńskim. Po wtóre zaś, skarżąca nie upoważniła do odbioru korespondencji H. W., który choć adresowaną do niej korespondencję pomimo tego odebrał (nie będąc żadną z osób wymienionych w 43 k.p.a), to i tak ostatecznie nie przekazał jej skarżącej, lecz zwrócił do nadawcy. Tym samym nie można mówić - w żadnym z dwóch opisanych przez Sąd przypadkach – że doszło do skutecznego doręczenia skarżącej upomnienia. Zgodnie bowiem z treścią wyroku Sądu Najwyższego z 18 marca 2015 r., I UK 271/14 fakt doręczenia pisma określonej osobie w oznaczonym czasie i miejscu może być stwierdzony wtedy, kiedy jest pewne, iż otrzymała je właściwa osoba (art. 42 § 1 i art. 43 k.p.a.) lub że spełnione zostały warunki określone w art. 44 k.p.a. (tzw. doręczenie zastępcze). Nieskuteczne natomiast doręczenie w ogóle nie wywołuje skutków prawnych, w tym przypadku w postaci doręczenia upomnienia, co skutkuje zakwestionowaniem czynności dokonanych w ramach postępowania egzekucyjnego.

Niewyjaśnienie zatem przez wierzyciela - w sposób jednoznaczny - okoliczności doręczenia skarżącej upomnienia [...] września 2014 r. Nr [...], a co więcej przyjęcie, że do niego doszło poprzez doręczenie przesyłki do rąk "nieistniejącego" de facto męża skarżącej, wobec stanowczego zaprzeczania skarżącej aby w rzeczywistości otrzymała to powiadomienie powoduje, że wydane w sprawie postanowienia wymienione w pkt I sentencji wyroku zostały wydane z istotnym naruszeniem przepisów proceduralnych. Taki sposób załatwienia sprawy narusza bowiem – zdaniem Sądu – niewątpliwie zasady (po części wskazane w zarzutach skargi), o jakich mowa art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W myśl art. 7 k.p.a. w zw. z art 18 u.p.e.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organy administracji publicznej obowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.), a nadto oceniają na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.). Realizacja tych zasad wymaga, by organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Wszystkie te uchybienia stwarzały podstawę do uchylenia – wskazanych w pkt I sentencji wyroku rozstrzygnięć - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a