Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 876/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: par. 4, par. 5
journal: Dz.U. 2001 nr 152 poz 1732
law: Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj, Sędziowie WSA Maria Werpachowska (spr.), Piotr Borowiecki, Protokolant sekretarz sądowy Marcin Borkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2018 r. sprawy ze skargi M. S. na rozkaz personalny Komendanta [...] Policji z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat pracy w gospodarstwie rolnym 1. uchyla zaskarżony rozkaz personalny oraz utrzymany nim w mocy rozkaz personalny Komendanta Rejonowego Policji [...] z dnia [...] stycznia 2017 r.; 2. zasądza od Komendanta [...] Policji na rzecz skarżącego M. S. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

M. S. wnioskiem z [...] stycznia 2016 r. zwrócił się do Komendanta Rejonowego Policji [...] z prośbą o zaliczenie do wysługi lat dotychczas nieudokumentowanego okresu pracy w gospodarstwie rolnym ojca J. S. w miejscowości [...] od [...] kwietnia 2003 r. do [...] października 2012 r.

Komendant Rejonowy Policji [...], po przeprowadzeniu postępowania w sprawie, rozkazem personalnym nr [...] z [...] marca 2016 r. odmówił wnioskodawcy ustalenia wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat pracy w gospodarstwie rolnym od [...] października 2006 r. do [...] września 2011 r. oraz ustalił wzrost uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym na dzień [...] stycznia 2016 r. w wysokości 7%.

W dniu [...] marca 2016 r. M. S. złożył odwołanie od przedmiotowej decyzji do Komendanta [...] Policji, który rozkazem personalnym nr [...] z [...] kwietnia 2016 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Komendant [...] Policji w rozkazie personalnym nr [...] z [...] kwietnia 2016 r. przedstawił uchybienia organu I instancji wskazując, że okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym należy potwierdzić zaświadczeniem właściwego urzędu gminy albo zeznaniami co najmniej dwóch świadków, zamieszkujących na terenie, na którym położone jest gospodarstwo rolne. Zeznania świadków nie powinny budzić żadnych wątpliwości co do ich wiarygodności oraz stwierdzonych w nich faktów. Jeżeli zatem dokumenty przedstawione przez wnioskodawcę nasuwają wątpliwości, w tym zeznania świadków są zbyt lakoniczne, to organ powinien w pierwszej kolejności rozważyć konieczność samodzielnego, dodatkowego przesłuchania osób wskazanych przez stronę jako świadków, co pozwoli dopiero na rzetelną ocenę wiarygodności wskazanych dowodów.

W związku z powyższym Komendant Rejonowy Policji [...], po przeprowadzeniu ponownego postępowania w sprawie, rozkazem personalnym nr [...] z [...] sierpnia 2016 r. odmówił przyznania M. S. prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym od [...] kwietnia 2003 r. do [...] października 2012 r.

Komendant [...] Policji, po rozpatrzeniu odwołania rozkazem personalnym nr [...] z [...] października 2016 r. uchylił rozkaz personalny nr [...] Komendanta Rejonowego Policji [...] z [...] sierpnia 2016 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że strona nie została zawiadomiona o wszczęciu postępowania w sprawie z wniosku z [...] stycznia 2016 r. i nie została pouczona o przysługujących jej prawach, zgodnie z art. 10 § 1 kpa. Ponadto organ przesłuchując świadków nie zastosował się do obowiązku wynikającego z art. 79 kpa, zgodnie z którym strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzania dowodu ze świadków przynajmniej na 7 dni przed terminem i ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom oraz składać wyjaśnienia. Organ podkreślił również, iż zgodnie z art. 51 § 1 kpa do osobistego stawienia się wezwany jest obowiązany tylko w obrębie gminy lub miasta, w którym zamieszkuje albo przebywa. Nadto Komendant [...] Policji wskazał, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji - Komendant Rejonowy Policji [...] winien dokonać w szczególności rzetelnej oceny wiarygodności zeznań świadków i przeprowadzić w tym zakresie postępowanie z uwzględnieniem art. 75 § 1 kpa.

Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji pismem z [...] listopada 2016 r. poinformował M. S. o prowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie wniosku z [...] stycznia 2016 r. Jednocześnie pouczył stronę o przysługujących mu prawach wynikających z art. 10 § 1 kpa.

Jednocześnie Komendant Rejonowy Policji [...] zwrócił się do Komendanta Powiatowego Policji w [...] z prośbą o przesłuchanie świadków zgłoszonych przez wnioskodawcę z uwzględnieniem przy dokonywaniu powyższych czynności obowiązku zagwarantowania stronie czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Wskazano również na konieczność zawiadomienia strony o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków zgodnie z art. 79 kpa.

Świadkowie w zeznaniach złożonych w [...] grudnia 2016 r., przeprowadzonych z udziałem wnioskodawcy wskazali, iż M. S. w okresie od kwietnia 2003 r. do 2013 r. pracował w gospodarstwie swoich rodziców J. i E. S. Gospodarstwo o powierzchni około 30 ha specjalizowało się w uprawie warzyw i zbóż, w szczególności uprawie cebuli na obszarze około 5 ha. Z zeznań wynikało, iż właściciel gospodarstwa J. S. zatrudniał w nim również od czterech do pięciu pracowników sezonowych do pracy w polu i przygotowywania towaru do sprzedaży. Wnioskodawca pracę w gospodarstwie ojca wykonywał w zależności od potrzeb i pory roku od kilku do kilkunastu godzin dziennie. W podanym okresie w gospodarstwie zamieszkiwały oprócz właściciela trzy osoby - żona E., córka M. i syn M. i cała rodzina pracowała w gospodarstwie. Grunty rolne znajdowały się około 20 - 100 metrów od zabudowań gospodarstwa świadka, który mieszkał w budynku obok na jednej posesji. Wnioskodawca najwięcej pracował w wakacje, gdy było najwięcej pracy, ale również poza okresem wakacyjnym, w zależności od potrzeb jako pomoc przy pracach polowych i gospodarczych, wykonywał prace związane z transportem, zbiorami, opryskami i remontowe, a pracował od kilku do kilkunastu godzin dziennie. Dodano, że wnioskodawca uczył się w Liceum [...] w [...], a w późniejszym okresie studiował w [...].

Rozkazem personalnym nr [...] Komendant Rejonowy Policji [...] z [...] stycznia 2017 r., na podstawie art. 101 ust. 1 ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2015 roku, poz. 355 ze zm.) – dalej "ustawa o Policji" w związku z § 3 ust. 1, § 4 i § 5 ust. 1, i 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. Nr 152, poz. 1732 ze zm.) – dalej "Rozporządzenie" oraz art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do. pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310 ze zm.), odmówił M. S. ustalenia prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od [...] kwietnia 2003 r. do [...] października 2012 r.

W dniu [...] lutego 2017 roku pełnomocnik strony złożył w imieniu M. S. odwołanie od rozkazu personalnego nr [...] Komendanta Rejonowego Policji [...] z [...] stycznia 2017 r., zarzucając organowi I instancji naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, 77 i 80 kpa poprzez zaniechanie wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i dokonanie arbitralnej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie, a w konsekwencji błędne ustalenie jakoby praca wykonywana przez stronę w gospodarstwie rolnym nie miała charakteru pracy stałej w rozumieniu art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wobec powyższego na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa wniósł o uchylenie zaskarżonego rozkazu personalnego i ustalenie wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat pracy w gospodarstwie rolnym od [...] kwietnia 2003 r. do [...] października 2012 r. zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Komendant [...] Policji rozkazem personalnym z [...] marca 2017 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 kpa - po rozpatrzeniu odwołania utrzymał w mocy rozkaz personalny Komendanta Rejonowego Policji [...] z [...] stycznia 2017 r.

Komendant [...] Policji wskazał, że zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy o Policji wysokość uposażenia zasadniczego policjanta jest uzależniona od grupy zaszeregowania jego stanowiska służbowego oraz od posiadanej wysługi lat.

Powołując się na przepis § 4 ust 1 oraz § 5 ust. 1 Rozporządzenia, Komendant podał, że policjant ma możliwość zmiany wysługi lat w związku z zaliczeniem dotychczas nieudokumentowanych okresów, gdy przy przyjęciu do służby funkcjonariusz nie dysponował dokumentami potwierdzającymi okresy podlegające wliczeniu do wysługi.

Zauważył, że zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 5 Rozporządzenia, do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego zalicza się inne okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego. Taką regulację stanowi ustawa z 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310) – dalej "ustawa o wliczaniu okresów pracy", która stanowi o zaliczeniu określonych okresów do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy o wliczaniu okresów pracy, wliczeniu do stażu pracy podlegają przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o wliczaniu okresów pracy, na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić, zgodnie z art. 1, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy, a jeżeli organ ten nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zawiadamia ją o tej okoliczności na piśmie (ust. 2). W przypadku, o którym mowa w ust. 2, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących' w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne (ust. 3).

Wobec złożonego przez M. S. wniosku z [...] stycznia 2016 r. o ustalenie procentowego wzrostu uposażenia zasadniczego poprzez zaliczenie do wysługi lat okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym ojca w charakterze domownika w okresie od [...] kwietnia 2003 r. do [...] października 2012 r. Komendant wskazał, że w przedmiotowej sprawie znajduje zastosowanie art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy o wliczaniu okresów pracy z 20 lipca 1990 r. Zatem istotnym zagadnieniem było ustalenie normatywnej treści pojęcia "domownik w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin", z którym ustawodawca związał możliwość zaliczenia pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do ogólnego stażu pracy.

Pojęcie "domownika" wykonującego pracę w gospodarstwie rolnym nie zostało zdefiniowane w ustawie o wliczaniu okresów pracy, lecz ustawodawca odesłał w tym zakresie ustalania jego normatywnej treści do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Od 1 stycznia 1991 r. pod pojęciem domownika zgodnie z art. 6 pkt 2 ustawy z 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2016 roku, poz. 277 - ze zm.) należy rozumieć osobę bliską rolnikowi, która spełnia łącznie następujące warunki: ukończyła 16 lat (lit. a), pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie (lit. b), stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy (lit. c).

Dodatkowo Komendant zwrócił uwagę, że ustawodawca w art. 6 pkt 2c ustawy z 20 grudnia 1990 r. przy charakterystyce domownika kładzie akcent na pracę, która chociaż wykonywana poza stosunkiem pracy, ma być stała. Oznacza to, że przy zaliczaniu okresów pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracowniczego, od którego zależą konkretne, dodatkowe uprawnienia pracownicze, nie może być mowy jedynie o incydentalnych, drobnych świadczeniach domownika na rzecz rolnika, czyli pomocy, jaką w warunkach wiejskich zwyczajowo udziela się w ramach pomocy rodzinnej osobom prowadzącym gospodarstwo rolne

Sformułowanie "stała praca", "staż pracy", "uprawnienia pracownicze" wskazują, że przy zaliczaniu do przedmiotowego stażu brane mogą być pod uwagę tylko okresy wykonywania zajęć o charakterze i systemie przynajmniej zbliżonym do pracowniczego. Element dyspozycyjności domownika, potwierdza również wymóg zamieszkania domownika na terenie gospodarstwa lub w pobliżu, czyli w takiej odległości, która umożliwia jak najszybsze dotarcie na teren gospodarstwa, jeżeli zajdzie taka potrzeba i świadczenia na rzecz gospodarstwa osoby bliskiej pracy w wymiarze czasu niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego.

Komendant podał, że godnie z art. 3 ust. 1 ustawy o wliczaniu okresów pracy, na wniosek osoby zainteresowanej urząd gminy jest obowiązany stwierdzić okresy jego pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy. Jeżeli organ, o którym mowa w ust. 1, nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zawiadamia ją o tej okoliczności. W wypadku, o którym mowa w ust. 2 okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne (art. 3 ust. 3).

Wobec braku potwierdzenia pracy M. S. w gospodarstwie rolnym ojca przez urząd gminy (pismo z Urzędu Gminy w [...] z dnia [...] lipca 2016 roku) Komendant wskazał, że należało oprzeć się m.in. na przedstawionych przez stronę, a następnie uzupełnionych w wyniku czynności organu zeznaniach świadków, zestawiając ich treść z pozostałą dokumentacją będącą w dyspozycji organu.

Analizując całość zebranej w przedmiotowej sprawie dokumentacji, a jednocześnie odnosząc się do argumentów strony zawartych w odwołaniu od rozkazu personalnego nr [...] Komendanta Rejonowego Policji [...] z dnia [...] stycznia 2017 roku Komendant podał, iż M. S. urodził się [...] kwietnia 1987 r., zatem w dniu [...] kwietnia 2003 roku miał ukończone 16 lat. Z oświadczeń i zeznań strony wynika, iż wymieniony mieszkał i pracował w gospodarstwie rolnym ojca J. S. położonym w miejscowości [...]. We wnioskowanym do zaliczenia okresie wymieniony uczęszczał do szkoły gimnazjalnej w [...], a następnie do Liceum Ogólnokształcącego w [...], położonych około 5 km od miejsca zamieszkania. Następnie w okresie od [...] października 2006 r. do [...] września 2011 r. odbywał 5 - letnie jednolite studia magisterskie na kierunku [...] w trybie stacjonarnym w [...] Wyższej Szkole [...] w [...] oddalonej od miejsca zamieszkania i gospodarstwa rolnego około 50 km, a [...] listopada 2011 r. złożył egzamin magisterski. Zajęcia szkolne w gimnazjum, liceum i na wyższej uczelni odbywały się od poniedziałku do piątku w godzinach od 8 do 16, czasami w ciągu tygodnia zdarzały się dni wolne. Ponadto w okresie od [...] października 2011 r. do [...] września 2012 r. był słuchaczem studiów podyplomowych "[...]" na Uniwersytecie [...], które były prowadzone w systemie sobotnio - niedzielnych zjazdów. Jednocześnie w trakcie studiów w okresie od [...] września 2010 r. do [...] lutego 2011 r. odbył studencką praktykę w kancelarii [...] w [...] oraz od [...] maja 2009 r. do dnia [...] grudnia 2009 r. praktykę zawodową w Biurze [...]. Natomiast od [...] stycznia 2012 r. rozpoczął postępowanie kwalifikacyjne w stosunku do kandydatów ubiegających się o przyjęcie do służby w Policji i został przyjęty do służby w Policji z dniem [...] listopada 2012 r. Wobec powyższego w zależności od dysponowanego czasu i intensywności prac w gospodarstwie wymiar godzinowy jego pracy wynosił od kilku do kilkunastu godzin dziennie. Praca ta polegała głównie na pilnowaniu pracowników sezonowych, wykonywaniu oprysków, transportowaniu i zbieraniu towaru. Z uwagi na odległy czas wymieniony nie jest w stanie określić w jakich godzinach wykonywał poszczególne prace z uwzględnieniem powrotu ze szkoły, określając jednocześnie, iż sen zajmował od 6 do 8 godzin.

M. S. wyjaśnił, iż zarejestrowanie w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego od dnia [...] listopada 2011 roku do dnia [...] października 2012 roku wynikało z faktu, iż po ukończeniu studiów nie przysługiwał mu status osoby uczącej się. Jednoczenie w piśmie z dnia [...] lutego 2016 roku dodał, iż od szesnastego roku życia do listopada 2012 roku pomagał rodzicom w gospodarstwie domowym.

Biorąc pod uwagę, iż we wnioskowanym okresie M. S. był uczniem w szkole ponadpodstawowej, a następnie studentem, to zdaniem organu uznać należy, iż jego głównym zadaniem i celem w wymienionym okresie było wypełnianie obowiązków szkolnych, które od poniedziałku do piątku pochłaniały większość jego czasu. Ponadto biorąc pod uwagę, iż wymieniony studiował w [...] na wymagającym zaangażowania kierunku [...], a dojazd z [...] do [...] zajmował ponad godzinę, w jedną stronę, ponadto dojazd na uczelnię około pół godziny stwierdzić należy, iż wymieniony w okresie studiów poświęcał dziennie ponad 3 godziny na dojazdy do szkoły, dodatkowo na zajęcia na uczelni od 3 do 6 godzin, co oznacza, iż jego praca w gospodarstwie rolnym przy takim rozkładzie dnia nie może zostać uznana za stałą. Zdaniem organu w analizowanym okresie wymieniony niewątpliwie mógł brać udział przy pomocy w gospodarstwie rolnym ojca, jednak była to jak wskazał Komendant Rejonowy Policji [...] pomoc doraźna, który to pogląd podziela Komendant [...] Policji. Stała praca w gospodarstwie rolnym polega na systematyczności i co najmniej na gotowości do wykonywania pracy rolnej, gdy jest to niezbędne. Element dyspozycyjności domownika, potwierdza również wymóg zamieszkania domownika na terenie gospodarstwa lub w pobliżu, czyli w takiej odległości, która umożliwia jak najszybsze dotarcie na teren gospodarstwa, jeżeli zajdzie taka potrzeba i świadczenia na rzecz gospodarstwa osoby bliskiej pracy w wymiarze czasu niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego. W tym kontekście organ przyjął, że praca wykonywana przez M. S. nie była systematyczna, a on sam nie był gotowy do jej świadczenia, bowiem głównym zajęciem i obowiązkiem M. S. we wnioskowanym okresie była nauka.

W ocenie Komendanta wnioskodawca, jako uczeń i student nie był dyspozycyjny, zatem nie można uznać, iż jego pomoc przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego miała istotny wpływ na jego prawidłowe funkcjonowanie. Z zeznań świadków wynika bowiem, iż gospodarstwo rolne było zmechanizowane w stopniu zaawansowanym, były w nim ciągniki, kombajny, podnośniki widłowe, urządzenia do pakowania, ważenia i transportu, a przede wszystkim w gospodarstwie rolnym byli zatrudniani pracownicy sezonowi, co oznacza, że wymieniony nie wykonywał pracy o charakterze stałym, a jedynie pomagał w gospodarstwie, co jest typowym obowiązkiem domowym, zwyczajowo świadczonym przez członków rodzin rolników na wsi.

Z zaświadczenia Urzędu Gminy w [...] z [...] października 2016 r. wynika, iż ojciec strony posiadał gospodarstwo rolne we wsi [...], [...] od [...] listopada 1997 r., a jego powierzchnia od [...] grudnia 1997 r. do [...] listopada 1997 r. wynosiła 7,23 ha fizycznych, od [...] grudnia 1997 r. do [...] czerwca 2011 r. 11,43 ha fizycznych, a od [...] lipca 2011 r. do [...] października 2015 r. 9,9332 ha fizycznych.

W związku z brakiem potwierdzenia przez Urząd Gminy w [...] okresu pracy M. S. w gospodarstwie rolnym ojca zeznania powołanych przez stronę świadków stanowią podstawowy dowód na potwierdzenie wykonywania przez wnioskodawcę pracy w gospodarstwie rolnym w okresie od [...] kwietnia 2003 r. do [...] października 2012 r. Oczywistym jest zatem, że zeznania tych świadków nie powinny budzić żadnych wątpliwości co do ich wiarygodności i stwierdzonych w nich faktów.

Organ analizując zeznania świadków nie przyznał im mocy dowodowej, bowiem świadkowie pracowali w danym okresie we własnym gospodarstwie rolnym i byli zaangażowani w jego prowadzenie, co zdaniem organu zdecydowanie ograniczało lub wręcz uniemożliwiało obserwowanie wnioskodawcy.

Za powyższym przemawia również fakt, iż świadek B. S. w swoich zeznaniach pominął fakt, iż M. S. we wnioskowanym okresie uczęszczał do szkoły ponadpodstawowej, a następnie studiował dziennie w [...], co wykluczało zdaniem organu jego pracę w gospodarstwie rolnym ojca od rana do wieczora, od 7 do 12 godzin w zależności od dnia. Nadto zatrudnianie zatrudniającego pracowników sezonowych wyklucza zdaniem organu potrzeby świadczenia "stałej" pracy przez M. S. w wymiarze wskazanym przez stronę i przez świadków, choć niewątpliwie świadkowie mogli, np. w okresie wakacyjnym widywać [...] M. S. w trakcie różnych czynności w gospodarstwie. Jednakże nie oznacza to, że w całym wnioskowanym okresie policjant świadczył stalą pracę (w charakterze domownika) w gospodarstwie rolnym ojca. Nie sposób zatem przyjąć, iż osoba niepełnoletnia i uczeń, a następnie student był zaangażowany w pracę - w gospodarstwie, którą można potraktować jako świadczoną stale. Również same oświadczenia M. S. wskazują na brak konsekwencji w określaniu jego roli w gospodarstwie rodziców. W oświadczeniu wnioskodawcy z dnia [...] listopada 2015 r. wymieniony wskazuje, iż "wykonywał wszystkie prace polowe w gospodarstwie rolnym ojca, a w zależności od potrzeby i pory roku pomagał transportować towar". Intensywność prac była uzależniona od zapotrzebowania.

Zdaniem organu areał gospodarstwa rolnego (ok. 11 ha), ilość osób wykonujących w nim czynności (ojciec, matka, 4-5 pracowników sezonowych), znacznie ograniczone potrzeby świadczenia pracy w powyższym gospodarstwie, m.in. z uwagi na wysoki stopień zmechanizowania gospodarstwa, rodzaj wykonywanych przez stronę prac w tym gospodarstwie nie mogły, w ocenie organu, wymagać od M. S. (ucznia, a następnie studenta studiów dziennych) stałej pracy.

Ponadto wnioskodawca [...] stycznia 2012 r. rozpoczął procedurę kwalifikacyjną dobru do służby w Policji, zatem pozostawał w gotowości do podjęcia zatrudnienia, a w dokumentacji związanej z przyjęciem do służby nie przedstawił żadnej informacji o swojej pracy w gospodarstwie rolnym ojca oprócz zapisu o ubezpieczeniu zdrowotnym od [...] grudnia 2011 r. do [...] listopada 2012 r., co może świadczyć, o tym, że albo takiej pracy w ogóle nie wykonywał, albo udzielanej pomocy sam nie traktował jako pracy w gospodarstwie rolnym.

Oceniając wskazany wyżej okres organ wskazał, że wnioskodawca był członkiem rodziny rolnika. Zamieszkiwał w gospodarstwie rolnym, a zatem nie budzi wątpliwości, że pozostawał we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem. W dniu [...] kwietnia 2003 roku wymieniony ukończył 16 lat oraz nie był związany z ojcem stosunkiem pracy. Jednakże ostatnią przesłanką niezbędną do uznania go za domownika jest to, aby stale pracować w gospodarstwie rolnym, która to zdaniem organu w omawianym przypadku nie została spełniona. O stałości pracy domownika w gospodarstwie rolnym decyduje przede wszystkim jego zachowanie poprzez gotowość do świadczenia jej na rzecz gospodarstwa osoby bliskiej w wymiarze czasu stosownym do zakładanego przez rolnika prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa, zgodnie ze strukturą gospodarstwa rolnego, przy uwzględnień jego obszaru, liczy pracujących w nim osób oraz używanego sprzętu rolniczego, co oznacza, iż ojciec strony zdecydował się na zatrudnienie do pracy w gospodarstwie rolnym pracowników sezonowych, biorąc pod uwagę sezonowość prac w rolnictwie i specyfikę prowadzonej działalności gospodarczej, uznając tym samym zdaniem organu, iż pomoc syna jest tylko czasowa, okresowa i uzależniona od jego czasu wolnego, natomiast zatrudnienie pracowników sezonowych stanowi zapewnienie prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego.

Mając na uwadze wskazany stan prawny i faktyczny przedmiotowej sprawy, organ odwoławczy podzielił stanowisko Komendanta Rejonowego Policji [...] i stwierdził, że brak jest podstaw do przyznania M. S. prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym ojca od dnia [...] kwietnia 2003 r. do dnia [...] października 2012 r.

Rozkaz personalny Komendanta [...] Policji z [...] marca 2017 r. nr [...] stał się przedmiotem skargi z 10 maja 2017 r. M. S., reprezentowanego przez adwokata, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonemu rozkazowi personalnemu zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, 77, 80 kpa poprzez zaniechanie wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, a w konsekwencji poczynienie błędnych ustaleń faktycznych w zakresie charakteru, częstotliwości i zakresu pracy wykonywanej przez skarżącego w gospodarstwie rolnym i błędne uznanie, że praca wykonywana przez skarżącego w gospodarstwie rolnym nie miała charakteru pracy stałej w rozumieniu art. 6 pkt ustawy i ubezpieczeniu społecznym rolników.

Podnosząc powyższe zarzuty, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a wniósł o uchylenie zaskarżonego rozkazu personalnego, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W ocenie skarżącego organ II instancji nienależycie rozważył zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym zeznania skarżącego oraz świadków i przekroczył granice swobodnej oceny dowodów, o której mowa w art. 80 kpa. Charakter pracy domownika w gospodarstwie rolnym nie może być utożsamiany z charakterem pracy rolnika w takim gospodarstwie. Domownik nie prowadzi zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, lecz wyłącznie pomaga rolnikowi w prowadzeniu takiej działalności, zatem nie musi on pracować w takim samie wymiarze godzinowym jak rolnik i może pozwolić sobie na jednoczesne kształcenie się.

W odpowiedzi na skargę Komendant [...] Policji wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że zarzuty podnoszone przez pełnomocnika skarżącego nie zasługują na uwzględnienie, bowiem organ przeprowadził bardzo szczegółowe postępowanie, dokonał weryfikacji zebranych dokumentów i ich oceny. W zaskarżonej decyzji szczegółowo wskazał dlaczego część okresu określonego we wniosku skarżącego została uznana za podstawę do ustalenia wzrostu uposażenia zasadniczego, a część nie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), dalej "P.u.s.a." oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej: "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

Zgodnie z art. 134 § 1 i 2 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Oceniając niniejszą sprawę w świetle powyższych kryteriów, Sąd stwierdził, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżony rozkaz personalny Komendanta [...] Policji z dnia [...] marca 2017 r. oraz utrzymany nim w mocy rozkaz personalny Komendanta Rejonowego Policji [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. wydane zostały z naruszeniem prawa procesowego mającego wpływ na wynik sprawy.

Podejmując rozstrzygnięcie w sprawie, organ zasadnie powołał rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. Nr 152, poz. 1732 ze zm.), które w § 4 ust. 1 pkt 5 stanowi, że do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego zalicza się inne (niż wymienione w § 4 ust. 1 pkt 1-4) okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego.

Organ prawidłowo przyjął, że tymi odrębnymi przepisami są art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310) oraz art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2016 r. poz. 277 ze zm.). Powyższy przepis stanowi, iż ilekroć w ustawie jest mowa o domowniku – rozumie się przez to osobę bliską rolnikowi, która: a) ukończyła 16 lat, b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Przy czym, jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, dla uznania, iż praca w gospodarstwie rolnym miała charakter "stały" nie wystarczy jedynie ustalenie, że osoba bliska rolnikowi wykonywała jakiekolwiek zabiegi agrotechniczne związane z prowadzoną produkcją rolną, realizując w ten sposób dyspozycje rolnika prowadzącego dane gospodarstwo rolne. O stałej pracy można bowiem mówić tylko wtedy, gdy pomoc na rzecz rolnika była (lub mogła być) świadczona w rozmiarach istotnych dla funkcjonowania gospodarstwa. Zatem przy ustaleniu stażu pracowniczego nie uwzględnia się każdej, jakiejkolwiek pracy w gospodarstwie rolnym. Zaliczeniu podlega tylko praca stała o istotnym znaczeniu dla prowadzonej działalności rolniczej. Doraźna pomoc, zwyczajowo świadczona przez członków rodziny rolnika, nie stanowi stałej pracy w gospodarstwie rolnym wpływającej na wysokość wysługi lat ustalanej dla celów pracowniczych (por. wyrok NSA z dnia 19 lutego 2015 r., sygn. akt I OSK 1959/13; wyrok NSA z dnia 29 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 321/11; publ. https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, sformułowania "stała praca", "staż pracy", "uprawnienia pracownicze", wskazują, że przy zaliczaniu do przedmiotowego stażu w rachubę mogą wchodzić tylko okresy wykonywania zajęć o charakterze i systemie przynajmniej zbliżonym do pracowniczego (por. wyrok NSA z dnia 11 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 2286/14, publ. j.w.).

Zgodnie z art. 3 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r., okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym należy potwierdzić albo zaświadczeniem urzędu gminy albo zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących na terenie, na którym jest położone gospodarstwo rolne. Zeznania świadków nie powinny budzić wątpliwości co do ich wiarygodności i stwierdzonych w nich faktów. Jeżeli dokumenty przedstawione przez wnioskodawcę nasuwają uzasadnione zastrzeżenia, to organ powinien rozważyć potrzebę samodzielnego przesłuchania zawnioskowanych świadków, co pozwoli na rzetelną ocenę wiarygodności ich zeznań.

W ocenie Sądu, analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w oparciu o powołane wyżej przepisy prawa doprowadziła jednak organy do przedwczesnej konkluzji, że brak jest podstaw faktycznych i prawnych do przyznania skarżącemu prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od dnia [...] kwietnia 2003 r. do dnia [...] października 2012 r., gdyż nie można uznać, że świadczył w ww. okresie "stałą pracę" w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 6 pkt 2 lit. c) ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Z poczynionych przez organ ustaleń faktycznych wynika, że we wnioskowanym okresie gospodarstwo rolne rodziców skarżącego liczyło łącznie do [...] czerwca 2011 r. 11,43 ha fizycznych, zaś od tego okresu do [...] października 2015 r. 9, 9332 ha fizycznych. W gospodarstwie tym prowadzona była wyspecjalizowana produkcja rolna w zakresie roślinnym, było ono zmechanizowane w stopniu zaawansowanym (ciągniki, kombajny, podnośniki widłowe, urządzenia do pakowania, ważenia i transportu,) a w szczególności w gospodarstwie tym byli zatrudniani pracownicy sezonowi. Gospodarstwo rodziców skarżącego położone było na gruntach wsi [...], gmina [...].

W sprawie przesłuchani zostali w charakterze świadka w dniu [...] grudnia 2016 r. B. S. i A. S. (stryj i stryjenka skarżącego), którzy stwierdzili, że powierzchnia gospodarstwa rolnego, którym dysponował ojciec skarżącego wynosiła około 30 ha, co znajduje również odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji organu I instancji. Potwierdza to również zaświadczenie załączone do skargi, z którego wynika, że ojciec skarżącego posiadał grunty rolne w miejscowości [...] o powierzchni ok. 14, 5 ha oraz dzierżawił od osób trzecich inne nieruchomości rolne. Organ nie wyjaśnił jaki rzeczywisty areał miało gospodarstwo rolne ojca skarżącego. W sytuacji, gdy jego obszar wynosił 11 hektarów jak przyjął to organ to zatrudnienie 4 – 5 pracowników sezonowych mogło powodować, że stała praca w nim skarżącego nie była niezbędna. Jeżeli jednak powierzchnia ta wynosiła ok. 30 ha to zatrudnienie pracowników sezonowych nie wykluczało świadczenia stałej pracy przez skarżącego w wymiarze wskazanym przez świadków.

Jako przedwczesne Sąd ocenił ustalenia organów, iż nauka, którą pobierał skarżący w gimnazjum w [...] i Liceum Ogólnokształcącym w [...], położonym około 5 km od miejsca zamieszkania znacznie ograniczała możliwość pracy w gospodarstwie rolnym. Również nauka od [...] października 2011 r. do [...] września 2012 r. na studiach podyplomowych "[...]" na uniwersytecie [...] nie wykluczała stałej pracy skarżącego w gospodarstwie rolnym. Wręcz przeciwnie, zaoczny system nauki może wskazywać na to, że skarżący był w stanie godzić obowiązki wynikające z nauki na studiach podyplomowych z pracą w gospodarstwie rolnym. Kwestia możliwości łączenia tych obowiązków z uwzględnieniem zaocznego charakteru nauki, nie była przedmiotem właściwej, tj. pogłębionej i rzetelnej, analizy organów. Ponadto M. S. zarejestrowany był w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego od [...] listopada 2011 do [...] października 2012 r., zatem z pewnością w tym okresie był domownikiem.

Za nietrafne Sąd uznał stanowisko organów, że skarżący od [...] stycznia 2012 r. rozpoczął procedurę kwalifikacyjną doboru do służby w Policji, zatem pozostawał w gotowości do podjęcia zatrudnienia, a w dokumentacji związanej z przyjęciem do służby nie przedstawił żadnej informacji o swojej pracy w gospodarstwie rolnym ojca oprócz zapisu o podleganiu ubezpieczeniu zdrowotnym w KRUS, co zdaniem organu świadczy, że takiej pracy nie wykonywał. Podjęcie procedury kwalifikacyjnej do służby w Policji nie wyklucza stałej pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, tym bardziej, że przyjęcie do służby nastąpiło dopiero [...] listopada 2012 r. Organ nie wyjaśnił też jak pozostawanie w gotowości do podjęcia zatrudnienia uniemożliwiało czy też utrudniało wykonywanie stałej pracy w gospodarstwie rolnym. Skarżący nie musiał też podawać, gdy starał się o przyjęcie do służby, że pracuje w gospodarstwie rolnym rodziców, bowiem wykonywanie takiej pracy nie rzutowało na możliwość przyjęcia do służby w Policji. Stąd wnioski organów w tym zakresie należy uznać za zbyt daleko idące i nieoparte na realnych podstawach.

Rację mają natomiast organy, stwierdzając, iż okres od [...] października 2006 r. do [...] września 2011 jednolitych studiów magisterskich w trybie stacjonarnym w [...] Wyższej Szkole [...] w [...] odległej od miejsca zamieszkania i gospodarstwa rolnego o około 50 km i obowiązki z tym związane wykluczały możliwość stałej pracy przez skarżącego w gospodarstwie rolnym rodziców w charakterze "domownika".

W świetle powyższych wywodów uznać należy, iż zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając przedmiotową sprawę ponownie, uwzględniając wykładnię dokonaną przez Sąd w niniejszym uzasadnieniu, zarówno Komendant [...] Policji jak i organ I instancji będą zobowiązani ustalić stan faktyczny w sposób kompletny, dokonując przy tym oceny zgromadzonych dowodów w taki sposób, aby ocena ta była swobodna, lecz nie dowolna. Organy są oczywiście uprawnione do zakwestionowania przedłożonych przez stronę dowodów, lecz muszą to uczynić w sposób przekonywujący. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego polega bowiem na takim ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów, z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych. Dopiero pełne ustalenie stanu faktycznego daje podstawę do przyjęcia, że wynikająca z art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów nie została przekroczona.

Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 wyroku. Orzeczenie o kosztach zostało wydanie w oparciu o art. 200 w zw. z 205 § 2 P.p.s.a. W kwocie 497 zł zawarte jest wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa 17 zł.