Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2247/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-04-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6160 Ochrona gruntów rolnych i leśnych
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 12 ust. 1 i ust. 4
journal: Dz.U. 2004 nr 121 poz 1266
law: Ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 2 kwietnia 2015 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Flasińska sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz sędzia del. WSA Jerzy Siegień /spr./ Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Bogdan Godlewski po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2015 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 czerwca 2013 r. sygn. akt IV SA/Po 388/13 w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie egzekucji administracyjnej oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 6 czerwca 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 388/13, oddalił skargę [...] K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie egzekucji administracyjnej.

Przedmiotowy wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy.

Wójt Gminy L. decyzją z dnia [...] września 1993 r. wyłączył z produkcji rolnej pod masarnię we wsi L. grunty rolne o powierzchni 0,1590 ha klasa III a, oznaczone jako część działki nr [...] stanowiącej własność R. B.. Wymienioną decyzją ustalono obowiązek uiszczania opłat rocznych w wysokości stanowiącej równowartość 5,15 tony ziarna żyta, płatnych przez okres 20 lat, w terminie do dnia 31 października danego roku.

R. i G. B. zbyli na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] października 2006 r., nr [...] - celem zabezpieczenia zwrotu udzielonego kredytu - między innymi działkę nr [...] na rzecz [...] K. z siedzibą we W. (dalej zobowiązany). Strony umowy ustaliły, że zwrotne przeniesienie własności nieruchomości nastąpi w terminie 14 dni od ustalonego terminu zwrotu kredytu, tj. do dnia [...] października 2011 r. z zastrzeżeniem, że jeżeli kredyt nie zostanie zwrócony w umówionym czasie, wówczas zobowiązanie do zwrotnego przeniesienia własności wygaśnie.

Z uwagi na brak uiszczenia opłaty za 2011 r. z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolnej nałożonej przez Wójta Gminy L. decyzją z dnia [...] września 1993 r., Marszałek Województwa [...] wystawił w dniu [...] lutego 2012 r. na zobowiązanego tytuł wykonawczy obejmujący nieuiszczoną opłatę roczną za 2011 r. w kwocie 1.938,40 zł. Tytuł wykonawczy został doręczony w dniu 26 marca 2012 r.

Pismem z dnia 29 marca 2012 r. [...] K. powołując się na art. 33 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, ze zm.), dalej u.p.e.a., wniosła zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej zwracając się o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] Marszałek Województwa [...], jako wierzyciel, na podstawie art. 17 § 1 i art. 34 § 1 u.p.e.a. w związku z art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz.U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1266, ze zm.) i art. 46 ust 1 i 3 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1590, ze zm.) odpowiadając na zarzuty podnoszone przez zobowiązanego, uznał za bezzasadny zarzut błędu co do osoby zobowiązanego, w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Urząd Marszałkowski Województwa [...], obejmującego zaległą opłatę roczną z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolnej.

Uzasadniając swoje stanowisko wierzyciel wskazał, że w myśl art. 12 ust. 4 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, w razie zbycia gruntów wyłączonych z produkcji rolnej, obowiązek uiszczania opłat rocznych przechodzi na nabywcę. A zatem w związku z przeniesieniem własności nieruchomości działki nr [...] celem zabezpieczenia zwrotu udzielonego kredytu na rzecz [...] K. (akt notarialny z dnia [...] października 2006 r., nr [...]) i ujawnieniem tego faktu w księdze wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości, nastąpiło także przeniesienie obowiązku uiszczania opłat rocznych na nabywcę.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył [...] K. wnosząc o jego zmianę i uznanie wniesionego zarzutu za zasadny. Zdaniem zobowiązanego w akcie notarialnym nie było zapisu, że w związku z przeniesieniem własności nieruchomości i ujawnieniem tego faktu w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości nastąpiło także przeniesienie obowiązku uiszczania opłat rocznych na nabywcę. Podniósł, że strony umowy w § 8 aktu notarialnego odmienne uregulowały to zagadnienie stwierdzając, iż: "Strony postanawiają, że do czasu wygaśnięcia zobowiązania zwrotnego przeniesienia własności nieruchomości kredytobiorcy będą korzystali z przedmiotowych nieruchomości i pobierali z nich pożytki oraz ponosili wszystkie związane z tym ciężary, że nie będą uprawnieni do wydzierżawiania tych nieruchomości". Dalej wskazał, że zgodnie z postanowieniami aktu notarialnego zobowiązanie zwrotnego przeniesienia własności nieruchomości wygasło w dniu [...] października 2011 r., a zatem za okres od 1 stycznia 2011 r. do 2 października 2011 r. zobowiązanym do ponoszenia opłat byli kredytobiorcy, a nie zobowiązany i to od nich należało egzekwować te należności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. po rozpoznaniu złożonego zażalenia zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] stycznia 2013 r. utrzymało w mocy postanowienie z dnia [...] czerwca 2012 r.

W ocenie Kolegium, w niniejszej sprawie bezspornie doszło, na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] października 2006 r., do zbycia przez kredytobiorców na rzecz zobowiązanego gruntów wyłączonych z produkcji. Tak więc skoro w terminie wyznaczonym decyzją z dnia [...] września 1993 r., tj. do dnia 31 października 2011 r. opłata nie została uiszczona, a działka nie była już własnością kredytobiorców, to na jej nabywcę, czyli na zobowiązanego wystawiony został tytuł wykonawczy. Kolegium wskazało również, że obowiązek uiszczenia opłaty za wyłączone z produkcji grunty rolne przez nabywcę wynika wprost z przepisu ustawy (art. 12 ust. 4 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych) i w związku z tym nie podlega modyfikacjom w ramach zawartych pomiędzy stronami umów.

Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożył [...] K. wnosząc o jego uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającego go postanowienia z dnia [...] czerwca 2012 r. Skarżący powtórzył zarzuty zawarte w zażaleniu podnosząc, że zobowiązanie zwrotnego przeniesienia własności nieruchomości wygasło w dniu [...] października 2011 r. Tak więc dopiero w tej dacie zobowiązany nabył prawo do zaspokojenia się z tej nieruchomości. A zatem za okres od 1 stycznia do 2 października 2011 r. zobowiązanym do ponoszenia opłat z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolnej był R. B., a nie zobowiązany i to od niego należało egzekwować te należności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę jako niezasadną.

Sąd wskazał, że przedmiotem postępowania było dokonanie kontroli postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela, utrzymanego następnie w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P..

Z akt sprawy wynika, że skarżący wniósł zarzut w oparciu o art. 33 pkt 4 u.p.e.a., który stanowi, iż podstawą zarzutu może być błąd co do osoby zobowiązanego. Błąd ten polega na podjęciu przez organ egzekucyjny oraz egzekutora czynności egzekucyjnych wobec podmiotu nieprawidłowo uznanego za zobowiązanego. Przy czym zarzut ten dotyczy jedynie kontroli formalnej tożsamości osoby, co do której prowadzi się egzekucję. Do prowadzenia szerszych ustaleń, czy wręcz weryfikacji osoby zobowiązanego w kierunku ustalenia zasadności obciążenia jego egzekwowanym obowiązkiem organ egzekucyjny nie ma prawa. Zgłoszony bowiem na podstawie art. 33 pkt 4 u.p.e.a. zarzut organ egzekucyjny rozpatruje dopiero po uzyskaniu stanowisku wierzyciela, mającego charakter wiążący. Na postanowienie wierzyciela zgodnie z art. 34 § 2 u.p.e.a. przysługuje zażalenie. Z kolei ostateczne postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela stosownie do art. 34 § 4 u.p.e.a. jest podstawą do wydania przez organ egzekucyjny postanowienia w sprawie zgłoszonego zarzutu, a w razie gdy okaże się on uzasadniony, rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego.

Rozpoznając więc sprawę Sąd podzielił ustalenia faktyczne dokonane przez organy obu instancji przyjmując je za własne oraz czyniąc podstawą swoich rozważań. Uznał, że w sprawie bezspornym jest, że decyzją z dnia [...] września 1993 r. Wójt Gminy L. wyłączył z produkcji rolnej pod masarnię grunty rolne stanowiące własność R. B. o powierzchni 0,1590 ha, klasa III, oznaczone jako część działki nr [...]. W decyzji tej ustalony został obowiązek uiszczania przez właściciela nieruchomości opłat rocznych w wysokości stanowiącej równowartość 5,15 tony ziarna żyta, płatnych przez okres 20 lat, w terminie do dnia 31 października danego roku. Z kolei na mocy umowy przeniesienia własności nieruchomości zawartej w formie aktu notarialnego dnia [...] października 2006 r. G. i R. B. przenieśli na rzecz skarżącego między innymi nieruchomość stanowiącą działkę nr [...], celem zabezpieczenia zwrotu udzielonego kredytu. Strony umowy jednocześnie ustaliły, że zwrotne przeniesienie własności nieruchomości nastąpi w terminie 14 dni od ustalonego terminu zwrotu kredytu, tj. do dnia 2 października 2011 r. z zastrzeżeniem, że jeżeli kredyt nie zostanie zwrócony w umówionym terminie, zobowiązanie skarżącego do zwrotnego przeniesienia własności nieruchomości wygaśnie. Do zwrotnego przeniesienia własności opisanej nieruchomości nie doszło jednak w niniejszej sprawie.

Mając na uwadze powyższe ustalenia Sąd zauważył, że stosownie do art. 12 ust. 1 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, osoba która uzyskała zezwolenie na wyłączenie gruntów z produkcji rolnej, jest obowiązana uiścić należność i opłaty roczne. Innymi słowy, podmiot wyłączający grunt z produkcji rolnej zostaje obciążony z mocy prawa obowiązkiem uiszczenia opłat za wyłączenie i za użytkowanie tego gruntu na cele nierolnicze. W niniejszej sprawie wyłączenie gruntu z produkcji rolnej nastąpiło z uwagi na przeznaczenie działki nr [...] pod budowę masarni. Zgodnie natomiast z art. 12 ust. 4 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, w razie zbycia gruntów wyłączonych z produkcji, obowiązek uiszczania opłat rocznych przechodzi na nabywcę. Zbywający jest obowiązany uprzedzić o tym nabywcę. Sąd stwierdził więc, iż w doktrynie zasadnie wskazuje się, że ponieważ obowiązek wnoszenia opłat i należności związanych z wyłączeniem gruntów z produkcji rolniczej wynika bezpośrednio z przepisu prawa, a nie z decyzji administracyjnej, a zmiana osoby zobowiązanej do uiszczania opłat odbywa się w trybie regulowanym prawem cywilnym (nabycie gruntu rolnego), to w myśl art. 12 ust. 4 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, obowiązek uiszczenia opłat rocznych przechodzi na nabywcę z mocy prawa. A zatem nabywca gruntu rolnego wstępuje w prawa i obowiązki zbywającego te grunty. W przepisach ustawy brak jest również podstaw prawnych do wydania decyzji administracyjnej dla nabywcy.

W świetle powyższego, zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego dnia [...] października 2006 r. doszło do przeniesienia własności nieruchomości na rzecz skarżącego. Zaistniały zatem przesłanki, o których stanowi art. 12 ust. 4 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Ponadto przeniesienie własności nieruchomości zostało ujawnione w księdze wieczystej. Tak więc zarzut błędu co do osoby zobowiązanego Sąd uznał za nieuzasadniony.

Za nieuzasadnione Sąd uznał również pozostałe zarzuty sformułowane w skardze. Sąd wskazał, że dla przejścia prawa własności nieruchomości na rzecz skarżącego nie miało znaczenia zobowiązanie do zwrotnego przeniesienia jej własności pod warunkiem spłaty zaciągniętego kredytu w oznaczonej dacie. Własność nieruchomości przeszła bowiem na skarżącego na podstawie zawartej w formie aktu notarialnego umowy, zgodnie z jej § 4, w terminie i na warunkach ustalonych w zawartej umowie kredytowej. Z kolei postanowienia § 8 umowy mają znaczenie jedynie między jej stronami i nie mogą modyfikować bezwzględnego charakteru art. 12 ust. 4 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Charakteru tego przepisu nie zmieniają także w jakikolwiek sposób podatkowe aspekty umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie, które nie były przedmiotem postępowania.

Sąd pierwszej instancji za niezasadne uznał też zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Zdaniem Sądu organy obu instancji w sposób prawidłowy ustaliły stan faktyczny w sprawie, a także logicznie i przekonująco dokonały oceny zebranego materiału dowodowego. Tymczasem skarżący poza wskazaniem na brzmienie umowy zawartej w formie aktu notarialnego, a przede wszystkim jej § 8, co do znaczenia którego organy obu instancji wypowiedziały się wyczerpująco w uzasadnieniach podjętych rozstrzygnięć, nie zwrócił uwagi na inne przejawy naruszenia przepisów postępowania.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł [...] K.. Zaskarżając wyrok Sądu pierwszej instancji w całości zarzucił mu naruszenie:

1) przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.), zwanej dalej: "P.p.s.a.", poprzez jego niezastosowanie i nieuchylenie postanowienia SKO w P. z dnia [...] stycznia 2013 r. i poprzedzającego go postanowienia Marszałka Województwa [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. mimo, że wydane one zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego opisanego poniżej w pkt 2 i prawa procesowego, tj. art. 7 i art. 77 K.p.a. i art. 29 § 1 u.p.e.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy,

2) przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 12 ust. 4 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych w zw. z art. 140, art. 155 § 1 i art. 3531 K.c. poprzez błędną wykładnię tych przepisów i ich niewłaściwe zastosowanie, co skutkowało przyjęciem przez organy obu instancji, że osobą zobowiązaną wobec której powinno być prowadzone postępowanie egzekucyjne za okres od 1 stycznia 2011 r. do 2 października 2011 r. był [...] K., a nie R. B..

W świetle powyższych zarzutów [...] K. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 P.p.s.a. oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazał, że strony nie zawarły typowej umowy przenoszącej własność ze wszystkimi skutkami rozporządzająco-zobowiązującymi. Podstawą tej umowy był cel zabezpieczenia wierzytelności [...] z tytułu udzielonej pożyczki. Nabycie nieruchomości przez [...] w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego – art. 155 i nast. K.c. nastąpiło dopiero w momencie, kiedy wygasło prawo R. B. do zwrotnego przeniesienia własności nieruchomości. Do tego momentu nabycie miało charakter czasowy, było warunkowe. [....] nie mógł wykonywać uprawnień właścicielskich w granicach określonych w art. 140 K.c. Umowa stron i ustalone przez nie zasady ponoszenia opłat były skuteczne erga omnes, a nie tylko między stronami. Z umowy stron i jej celu wynika natomiast, że osobą zobowiązaną, na którą powinien być wystawiony tytuł wykonawczy za okres od 1 stycznia 2011 r. do 2 października 2011 r. był R. B., a nie [...]. Celem przewłaszczenia nie był bowiem zamiar nabycia własności nieruchomości, lecz zabezpieczenie roszczeń. Z treści umowy wynikało, że skarżący nie dysponował przeniesioną nieruchomością jak właściciel, a dysponowali nią Państwo B. w okresie objętym tytułem wykonawczym.

Wnoszący skargę kasacyjną nie zgodził się również ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że bez znaczenia w niniejszej sprawie pozostaje aspekt podatkowy umowy o przewłaszczenie na zabezpieczenie. Wskazał, że skoro w podatku VAT obowiązek podatkowy powstaje dopiero z chwilą, kiedy wygasa prawo do zwrotnego przeniesienia własności nieruchomości, i jest to właściwie przyjęty moment nabycia nieruchomości, to powinien on być jednolicie rozumiany przy każdym tytule obowiązku podatkowego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 P.p.s.a.), z urzędu natomiast bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., a zatem Naczelny Sąd Administracyjny był związany granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie posiada usprawiedliwionych podstaw, tak w zakresie powołanych w niej zarzutów naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania – art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a., w związku z art. 7, art. 77 K.p.a. i art. 29 § 1 u.p.e.a. jak i zarzutu błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania prawa materialnego – art. 12 ust. 4 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych w zw. z art. 140, art. 155 § 1 i art. 3531 K.c.

Z uwagi na charakter sprawy oraz sposób sformułowania zarzutów skargi kasacyjnej punktem wyjścia należało uczynić przepisy prawa materialnego będące podstawą orzekania przez organy administracji, gdyż zarzuty naruszenia przepisów postępowania są w istocie efektem wskazania na naruszenie prawa materialnego, przez co stanowią polemikę z treścią zaskarżonego wyroku w zakresie wykładni materialnoprawnych przepisów ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych.

Jak wynika ze skargi kasacyjnej istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozumienia pojęcia "zbycie", o którym mowa w art. 12 ust. 4 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych.

Odnosząc się do tego zagadnienia wskazać trzeba, że omawiana ustawa wprowadza za zezwolenie na wyłączenie gruntów z produkcji użytków rolnych lub gruntów leśnych obowiązek uiszczenia należności i opłat rocznych oraz w odniesieniu do gruntów leśnych także jednorazowe odszkodowanie w razie dokonania przedwczesnego wyrębu drzewostanu. Ustawodawca w sposób jednoznaczny obowiązek poniesienia powyższych opłat (należności, opłat rocznych i jednorazowego odszkodowania) nałożył na osobę, która uzyskała zezwolenie na wyłączenie gruntów z produkcji i postanowił, że obowiązek taki powstaje od dnia faktycznego wyłączenia gruntów z produkcji. Wynika to wprost z art. 12 ust. 1 omawianej ustawy. Jest zatem zasadą, że osoba, która uzyskała zezwolenie na wyłączenie z produkcji jest obowiązana uiścić wymienione opłaty. Wyjątek od tej zasady ustawodawca wprowadził w art. 12 ust. 4 ustawy, który stanowi, że w razie zbycia gruntów wyłączonych z produkcji, obowiązek uiszczenia opłat rocznych przechodzi na nabywcę, przy czym zbywający jest obowiązany uprzedzić o tym nabywcę. Skarżący kasacyjnie [...] K. prezentuje stanowisko, że nabycie przez niego przedmiotowej nieruchomości nastąpiło dopiero w momencie, kiedy wygasło prawo R. B. do zwrotnego przeniesienia własności nieruchomości, tj. w dniu 2 października 2011 r. Do tego momentu nabycie miało bowiem charakter czasowy, a on nie mógł wykonywać pełnych uprawnień właścicielskich. Ponadto do czasu wygaśnięcia zobowiązania zwrotnego przeniesienia własności nieruchomości, przedmiotowa nieruchomość pozostawała w posiadaniu małżonków B., którzy mieli z niej korzystać i pobierać pożytki oraz ponosić ciężary, nie mogli jej jednak wydzierżawić. Natomiast organy orzekające w sprawie i Sąd pierwszej instancji uznały, że pojęcie: "zbycie gruntów" należy interpretować zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego.

Zauważyć należy, że ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych nie zdefiniowała pojęcia "zbycie gruntów". Tak więc wobec braku definicji pojęcia "zbycie gruntów" w omawianej ustawie należy odwołać się do przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2014 r. poz. 121, ze zm.) regulujących zbycie gruntów, nieruchomości tj. przeniesienia ich własności. I tak stosownie do art. 155 K.c. umowa sprzedaży, zamiany, darowizny, przekazania nieruchomości lub inna umowa zobowiązująca do przeniesienia własności rzeczy co do tożsamości oznaczonej przenosi własność na nabywcę, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej albo że strony inaczej postanowiły. Zbycie należy zatem rozumieć jako wszelkiej formy przejście prawa własności.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego taką szczególną formą zbycia gruntów jest przewłaszczenie na zabezpieczenie. Umowa ta zawierana jest na podstawie art. 3531 K.c. pomiędzy dłużnikiem właścicielem rzeczy a jego wierzycielem, stosownie do której dłużnik przenosi na wierzyciela własność rzeczy w celu zabezpieczenia wykonania jakiegoś zobowiązania. Zawarcie umowy przewłaszczenia nieruchomości na zabezpieczenie powoduje przeniesienie jej własności na nabywcę, stosownie do art. 155 § 1 K.c. A zatem wierzyciel nabywa własność nieruchomości w momencie zawarcia umowy przewłaszczenia. Wprawdzie w umowie przewłaszczenia na zabezpieczenie strony mogą postanowić, że dłużnik – zbywca zatrzyma przewłaszczoną rzecz oznaczoną co do tożsamości, w swoim posiadaniu i będzie z niej korzystał w sposób uzgodniony z wierzycielem.

Z ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie, które są bezsporne, wynika, że małżonkowie B. pozostali w posiadaniu przewłaszczonej na [...] K. nieruchomości, ale z zawartej w formie aktu notarialnego umowy nie wynika, aby strony poczyniły jakieś uzgodnienia co do tego, w jaki sposób zbywcy będą władać przewłaszczoną rzeczą. Nie wynika z niej także, żeby nabywca (wierzyciel) był w jakikolwiek sposób ograniczony, gdy chodzi o możliwość zażądania, by przewłaszczona rzecz została mu wydana w posiadanie. W umowie stron znalazły się natomiast postanowienia zawierające zobowiązanie wierzyciela, że po całkowitym spłaceniu kredytu przez dłużników przeniesie na nich na powrót własność nieruchomości w terminie 14 dni od ustalonego terminu zwrotu kredytu, tj. od dnia 2 października 2011 r. Wbrew twierdzeniom wnoszącego skargę kasacyjną tego rodzaju zobowiązanie w niczym nie ograniczało prawa własności wierzyciela, któremu przysługiwały w stosunku do rzeczy wszelkie uprawnienia przewidziane w art. 140 K.c. Własność przewłaszczonej nieruchomości została zatem nabyta bezwarunkowo, a zobowiązanie do zwrotnego przeniesienia własności przewłaszczonej nieruchomości zostało zaciągnięte pod warunkiem, że dłużnicy spłacą dług zabezpieczony prawem własności nieruchomości. Tym samym okoliczność, że zaspokojenie wierzyciela z przewłaszczonej rzeczy może nastąpić dopiero z chwilą bezskutecznego upływu terminu, w którym powinno nastąpić spełnienie świadczenia, nie ma wpływu na moment nabycia prawa własności nieruchomości.

Słusznie więc wskazał Sąd w zaskarżonym wyroku, że dla przejścia prawa własności nieruchomości na rzecz skarżącego nie miało znaczenia zobowiązanie do zwrotnego przeniesienia jej własności pod warunkiem spłaty zaciągniętego kredytu w oznaczonej dacie. Własność nieruchomości przeszła bowiem na skarżącego na podstawie zawartej w dniu [...] października 2006 r. w formie aktu notarialnego umowy, zgodnie z jej § 4, w terminie i na warunkach ustalonych w zawartej umowie kredytowej. A zatem postanowienia § 8 umowy mają znaczenie jedynie między jej stronami i nie mogą modyfikować bezwzględnego charakteru art. 12 ust. 4 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Tak więc od dnia nabycia skarżący zobowiązany był do uiszczania opłaty rocznej za wyłączenie gruntu z produkcji rolnej. Zgodnie bowiem z powyższym przepisem obowiązek uiszczenia opłat rocznych przechodzi na nabywcę z mocy prawa. Zasadnie uznał zatem Sąd zarzut błędu co do osoby zobowiązanego za nieuzasadniony.

Charakteru tego przepisu nie zmieniają także w jakikolwiek sposób podnoszone w skardze kasacyjnej podatkowe aspekty umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie, co również słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, gdyż nie były one przedmiotem postępowania, a ponadto zobowiązanie do uiszczenia opłat rocznych za grunty wyłączone z produkcji rolnej nie jest zobowiązaniem podatkowym i nie podlega ustawom podatkowym, a wynika wprost z przepisu art. 12 ust. 4 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych.

W świetle powyższego, zarzuty skargi kasacyjnej odnoszące się do przytoczonych wyżej kwestii naruszenia przepisów prawa materialnego uznać należy za niezasadne. W konsekwencji, stwierdzić należy, że kwestionowany skargą kasacyjną wyrok znajduje pełne oparcie w przepisach prawa i prawidłowo ustalonym stanie faktycznym.

Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.