Wyrok NSA, sygn. akt GSK 1365/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym : Przewodniczący Edward Kierejczyk, Sędzia NSA, Sędziowie (NSA Jan Bała, Andrzej Kuba (spr.), Protokolant Anna Tomaka, po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2005r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 marca 2004r. sygn.akt 6 II SA 2631/02 w sprawie ze skargi P. I. M. B. w K. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] lipca 2002r. Nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na wynalazek I. Oddala skargę kasacyjną. II. Zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz P. I. M. B. w K. kwotę 300 zł (trzysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia l marca 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] lipca 2002 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia patentu, zaskarżoną do Sądu przez I. M. B. w K.

W uzasadnieniu Sąd oparł się na następującym stanie faktycznym sprawy. W dniu 22 lutego 1996 r. P. I. M. B. w K. zgłosił Urzędowi Patentowemu RP do opatentowania wynalazek pn. Płaski siłomierz tensometryczny. W świetle opisu tego wynalazku jego przedmiotem był płaski siłomierz tensometryczny przeznaczony do pomiaru sił nacisku wywieranych na podłoże przez koła i podpory zwłaszcza pojazdów, maszyn roboczych i żurawi samojezdnych.

Decyzją z dnia [...] maja 2000 r. Urząd Patentowy odmówił udzielenia patentu na wyżej wymieniony wynalazek, uznając przedmiot zgłoszenia za rozwiązanie oczywiste.

W następstwie odwołania skarżącego Urząd Patentowy decyzją z dnia [...] lipca 2002 r. utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] maja 2000 r. argumentując, że o ocenie zdolności patentowej przedmiotu zgłoszenia decyduje zastrzeżenie patentowe niezależne, którego cechy znamienne muszą być nowe i nieoczywiste w świetle znanego stanu techniki.

W skardze na powyższą decyzję, wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący zakwestionował ustalenie Urzędu Patentowego w przedmiocie braku nieoczywistości wynalazku zgłoszonego do opatentowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylając wyrokiem z dnia l marca 2004 r. zaskarżoną decyzję Urzędu Patentowego nr [...] uznał, że istota sprawy sprowadza się rozstrzygnięcia zagadnienia, czy zgłoszony do opatentowania wynalazek spełnia kryterium braku nieoczywistości rozwiązania w świetle stanu techniki z daty zgłoszenia go do ochrony. Rutynową metodą zmierzającą do ustalenia, czy wynalazek spełnia kryterium nieoczywistości jest, zdaniem Sądu, ustalenie najbliższego stanu techniki, jako jednej lub kilku publikacji, na tle których specjalista najłatwiej doszedłby do wynalazku. Następnie formułuje się problem techniczny, poprzez określenie cech zastrzeganego wynalazku, które nie występują w najbliższym stanie techniki. Zabieg ten pozwala na ocenę postępu technicznego wnoszonego przez wynalazek. W rezultacie zmierza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy specjalista znający najbliższy stan techniki, przy rozpatrywaniu problemu technicznego zastosowanego w wynalazku miałby możliwość bez dokonań twórczych, w sposób zawodowo i rutynowy, dojść do zastrzeganego rozwiązania. Jednakże nawet i wówczas, w razie zaistniałego w tym przedmiocie sporu pomiędzy zgłaszającym wynalazek do opatentowania a Urzędem Patentowym, odmawiając udzielenia patentu Urząd Patentowy zasadniczo nie może poprzestać jedynie na swoim własnym przekonaniu, co do braku spełnienia przez wynalazek wspomnianego wyżej kryterium. Potrzebne jest wtedy powołanie się tego organu na odpowiednie dowody, a w miarę możliwości na opinię biegłego specjalisty z danej dziedziny techniki, gdyż zbadanie kwestii nieoczywistości wynalazku wymaga zasadniczo wiadomości specjalnych (art. 94 § l k.p.a.). Brak przeprowadzenia przez Urząd Patentowy postępowania dowodowego w tym zakresie, co miało miejsce w okolicznościach niniejszej sprawy, uzasadnia zarzut naruszenia w zaskarżonej decyzji art. 7, art. 77 § l i art. 107 § 3 k.p.a., w związku z czym Sąd uchylił powyższą decyzję.

W skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia l marca 2004 r. Urząd Patentowy zaskarżył wyrok w całości i wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. przepisów art. art. 10, 15 ust. l i 33 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz.U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117 z późn. zm.) oraz przepisów ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 oraz z 2004 r. Nr 33, poz. 286), a w szczególności przepisów art. art. 261 ust. 2 oraz 264 tej ustawy. Ponadto wyrokowi temu zarzucono nieuzasadnioną ingerencję w kompetencje i organizację Urzędu Patentowego RP. Powołanie się na przepisy art. 261 ust. 2 oraz art. 264 ustawy - Prawo własności przemysłowej, które weszły w życie już po podjęciu przez Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej decyzji, skarżący uzasadnił tym, iż są one kontynuacją poprzedniego stanu prawnego i stanowią o statusie eksperta badającego zgłoszony wynalazek a będącego w rzeczywistości biegłym w zakresie swego działania.

W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że badania stanu techniki w Urzędzie Patentowym RP dokonują specjaliści z określonej dziedziny, eksperci, a decyzja Urzędu oparta jest na dowodach rzeczowych (opis patentowy PL 91351 oraz opis zgłoszenia patentowego P.239821), z wyeksponowaniem szczegółowego porównania cech technicznych rozwiązań, istotnych do rozstrzygnięcia sprawy, w związku z czym zarzut dotyczący braku dowodów w kwestii nieoczywistości wynalazku uznać należy za nieuzasadniony.

Zdaniem skarżącego, bezzasadny jest zarzut naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § l oraz art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ decyzja Urzędu zawierała wszystkie elementy wynikające z wymogów w nich zawartych.

Zawarte w wyroku zalecenia stanowią, w opinii skarżącego, naruszenie porządku konstytucyjnego, gdyż nie leży w kompetencjach władz sądowniczych określanie reguły funkcjonowania władzy wykonawczej. Sprawy te należą do kompetencji Rady Ministrów i Prezesa Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast żądanie poprzedzenia decyzji Urzędu Patentowego w sprawie udzielenia patentu, przeprowadzeniem dowodu z opinii biegłego, co do zasady i w tym indywidualnym przypadku nie jest trafne. Specyfika postępowania przed urzędami patentowymi zarówno w Polsce jak i na całym świecie polega na tym, iż to pracownicy tych urzędów są uprawnieni do samodzielnego orzekania w sprawie - sami są znawcami poszczególnych dziedzin techniki. W szczególności zaś przesłanka udzielenia patentu - poziomu wynalazczego, nieoczywistości - powszechnie rozumiana jest tak, iż wynalazek nie powinien wynikać w sposób oczywisty ze stanu techniki dla przeciętnego znawcy określonej dziedziny techniki.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do treści przepisu art. 174 p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Za błędną wykładnię prawa przyjmuje się zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie wadliwe zrozumienie treści przepisów, natomiast za niewłaściwe jego zastosowanie – posłużenie się przepisem zawierającym normę prawną, która nie odpowiada stanowi faktycznemu sprawy. Oba rodzaje naruszeń prawa odnoszą się nie tylko do prawa materialnego, lecz także do przepisów postępowania i mogą mieć taką samą postać (vide wyrok NSA z dnia 23 listopada 2004 r. sygn. akt GSK 899/04).

Według przepisu art. 183 § 1 p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i jest nim związany, a z urzędu bierze jedynie pod uwagę nieważność postępowania.

Zasada związania Sądu granicami skargi kasacyjnej nie pozwala na zajmowanie się z urzędu okolicznościami pominiętymi w skardze.

W rozpoznawanej skardze kasacyjnej zarzucono zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 10, 15 ust. 1 i 33 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz.U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117 z późn. zm.) oraz przepisów ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej, a w szczególności art. 261 ust. 2 i art. 264 tej ustawy, nie precyzując na czym to naruszenie polegało, czy na błędnej ich wykładni, czy też niewłaściwym zastosowaniu.

Mimo że zarzuty skargi kasacyjnej odnoszą się do naruszenia prawa materialnego, to w istocie za podstawę skargi należało przyjąć zarzut naruszenia przepisów postępowania, gdyż główną kwestią sporną między stronami jest ustalenie w postępowaniu dowodowym stanu faktycznego, a konkretnie czy istnieją przesłanki do przyjęcia poziomu wynalazczego (nieoczywistości rozwiązania) w przedmiotowym wynalazku i korzystania w tym zakresie w postępowaniu administracyjnym z dowodu z opinii biegłego na podstawie art. 94 § 1 k.p.a., a nie materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia, chociaż art. 10 Prawa wynalazczego został powołany w skardze, jednakże bez określenia w jaki sposób on został naruszony, czy poprzez jego błędną wykładnię, czy też niewłaściwe zastosowanie.

Mimo że w doktrynie i legislacji ukształtował się podział norm prawa administracyjnego na ustrojowe, procesowe i materialne, to na potrzeby sprawowania wymiaru sprawiedliwości przyjmuje się podział na normy prawa materialnego i procesowego, zaliczając normy ustrojowe do procesowych.

Takim przepisem ustrojowym, kompetencyjnym i jednocześnie procesowym jest art. 15 ust. 1 ustawy o wynalazczości, który stanowi, że właściwym do udzielanie patentów jest Urząd Patentowy, którego Wojewódzki Sąd Administracyjny w żaden sposób nie naruszył, gdyż nie podważył kompetencji Urzędu Patentowego do wydawania zaskarżonej decyzji w przedmiocie odmowy udzielenia patentu.

Stwierdzenie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że Urząd Patentowy ustalając brak przesłanek z art. 10 ustawy o wynalazczości do udzielenia patentu na przedmiotowy wynalazek naruszył przepisy postępowania administracyjnego art. 7, 77, 107 § 3 k.p.a., gdyż nie rozważył Urząd potrzeby zasięgnięcia opinii biegłego w tej sprawie wymagającej wiadomości specjalnych, nie stanowiło zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego naruszenia przez Sąd przepisu art. 33 ustawy o wynalazczości, który przewiduje możliwość zasięgania niezbędnych opinii w toku badania zgłoszonego wynalazku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku w żadnym stopniu nie nakłada na Urząd Patentowy obowiązku każdorazowego zasięgania opinii biegłego przy badaniu przesłanki nieoczywistości rozwiązania zawartego w wynalazku w każdej sprawie o udzielenie patentu, lecz jedynie zauważając poważne mankamenty postępowania administracyjnego przed Urzędem Patentowym w niniejszej sprawie, które nie doprowadziło do ustalenia jednoznacznego stanu faktycznego pozwalającego na zastosowanie normy prawa materialnego art. 10 ustawy o wynalazczości – sugerował aby przy braku dostatecznej argumentacji technicznej wynikającej z wiedzy specjalistycznej, którą niewątpliwie każdy ekspert Urzędu Patentowego orzekający w sprawach patentowych powinien posiadać, rozważono również przeprowadzenie dodatkowo omawianego dowodu z opinii biegłego, tym bardziej że zarówno przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, które miały zastosowanie przed Urzędem Patentowym, jak również szczegółowe przepisy postępowania zawarte w ustawie prawo wynalazcze (art. 33) taką instytucję procesową przewidują.

Przepisy zawarte w art. 75-88 k.p.a. mają niewątpliwie generalnie zastosowanie do postępowania we wszystkich sprawach załatwianych w drodze decyzji administracyjnej, bez wyłączenia możliwości korzystania z urzędu lub na wniosek z opinii biegłego, jeżeli w sprawie wymagane są wiadomości specjalne (art. 84 k.p.a.). Taka możliwość staje się obowiązkiem organu rozpatrującego sprawę, jeżeli zastosowanie innych środków dowodowych nie jest wystarczające dla wyjaśnienia ustalonych okoliczności sprawy, zwłaszcza na tle sprzecznych interesów stron. Ujawnia się to przy sądowej kontroli legalności decyzji, gdy nieprzekonywujące jej motywy wskazują na zaistnienie sytuacji, gdy nawet organ miał potrzebną wiedzę specjalistyczną, lecz jej nie wykorzystał przy rozpatrywaniu sprawy. Uchylając decyzję Sąd powinien wówczas zlecić organowi rozważenie celowości przeprowadzenia np. dowodu z opinii biegłego, jeżeli w inny sposób nie uniknie się powtórzenia wcześniejszych naruszeń przepisów postępowania wpływających na wynik sprawy.

Należy podkreślić, że przepisy ustawy – Prawo własności przemysłowej, która weszła w życie w dniu 22 sierpnia 2001 r. i nie obowiązywała jeszcze w czasie wydania zaskarżonej decyzji Urzędu Patentowego, w podobny sposób uregulowały w art. 45 tej ustawy możliwość zasięgania niezbędnych opinii w toku badania zgłoszenia wynalazku.

Skarga kasacyjna w tym zakresie stanowi w zasadzie polemikę z ustaleniami Sądu, stwierdzając, że w tej konkretnej sprawie nie zachodziła potrzeba poprzedzenia decyzji Urzędu Patentowego w sprawie udzielenia patentu przeprowadzeniem dowodu z opinii biegłego, a to sprowadza tę skargę jedynie do zarzutów naruszenia przepisów postępowania (z art. 174 pkt 2 p.s.a.), która to podstawa kasacyjna nie została sformułowana w skardze ani też właściwie rozwinięta przez przytoczenie odpowiedniej argumentacji.

Natomiast, jak już Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił wyżej, nie został w niniejszej skardze postawiony żaden zarzut naruszenia prawa materialnego na podstawie art. 174 pkt 1 p.s.a.

Za nieporozumienie należało uznać stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że Sąd I instancji uchylając zaskarżoną decyzję z powodu naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, podważył zasady ustrojowe funkcjonowania Urzędu Patentowego, zasadę niezależności ekspertów Urzędu orzekających w sprawach patentowych, naruszając powołane przepisy ustrojowe i kompetencyjne zawarte w ustawie Prawo o własności przemysłowej oraz rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 września 2001 r. w sprawie dokonywania i rozpatrywania zgłoszeń wynalazków i wzorów użytkowych (Dz.U. Nr 102, poz. 1119).

Te ostatnie przepisy nie obowiązywały w czasie podejmowania zaskarżonej decyzji i dlatego nie mogły być naruszone przez Sąd, gdyż po prostu nie miały zastosowania w tej sprawie.

Należy zauważyć, że w okresie podejmowania zaskarżonej decyzji obowiązywało w zakresie szczegółowego postępowania w sprawach patentowych rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 kwietnia 1993 r., które zostało wydane na podstawie art. 115 ust. 2 pkt 2 ustawy o wynalazczości, które tylko w nieznacznym stopniu modyfikowało postępowanie sporne, zamieszczając w § 11 odesłanie w pozostałych kwestiach do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego stosowanych odpowiednio.

Spośród nich na potrzeby niniejszej sprawy należałoby wskazać powtórzone w zasadzie unormowania z art. 84 § 1 i art. 107 § 1 k.p.a. zamieszczone w § 6 i § 8 ust. 4 rozporządzenia, dotyczące możliwości zasięgnięcia opinii biegłego przez Urząd Patentowy i elementów jego decyzji.

Wobec pominięcia w rozporządzeniu elementów, jakie powinny być zamieszczone w motywach orzeczenia należało przyjąć, że do uzasadnienia decyzji Urzędu Patentowego w sprawie odmowy udzielenia patentu stosuje się wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Zasada orzekania w sprawach patentowych przez wyspecjalizowanych pracowników Urzędu Patentowego (ekspertów) znawców określonych dziedzin techniki w sposób samodzielny nie chroni przed dokonywaniem kontroli instancyjnej ich orzeczeń w postępowaniu administracyjnym, jak również pełnej kontroli legalności w postępowaniu sądowym przed sądami administracyjnymi pod względem zgodności zaskarżonej decyzji zarówno z przepisami prawa materialnego, jak również zgodności przebiegu postępowania administracyjnego ze wszystkimi wymogami procedury określonymi zarówno w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego, a także innych szczegółowych przepisach proceduralnych zawartych w obowiązujących aktach prawnych w danym zakresie.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że WSA w sposób zgodny z prawem dokonał oceny legalności decyzji Urzędu Patentowego według stanu prawnego z dnia jej wydania (art. 315 Prawa własności przemysłowej) i wobec braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 p.s.a.