Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 126/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2017-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 52, art. 5 ust. 1 pkt 9
journal: Dz.U. 2016 poz 290
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane - tekst jednolity
Teza: Żaden przepis Prawa budowalnego nie uzasadnia odstępstwa od stosowania Prawa budowlanego w sytuacji, gdy umocowanie do robót budowlanych wynika z treści orzeczenia sądu cywilnego. Niedopuszczalne jest jednak sanowanie skutków samowoli budowlanej działaniami pozostającymi w sprzeczności z wyrokiem sądowym. Skoro stan powstały wskutek przystąpienia do robót budowlanych rozbiórkowych bez przewidzianego Prawem budowlanym uzyskania pozwolenia na rozbiórkę nie wymaga wydania decyzji w trybie art. 50- 51 Prawa budowlanego, postępowanie w sprawie samowoli budowlanej rozbiórkowej podlega umorzeniu.

TEZY

Żaden przepis Prawa budowalnego nie uzasadnia odstępstwa od stosowania Prawa budowlanego w sytuacji, gdy umocowanie do robót budowlanych wynika z treści orzeczenia sądu cywilnego. Niedopuszczalne jest jednak sanowanie skutków samowoli budowlanej działaniami pozostającymi w sprzeczności z wyrokiem sądowym. Skoro stan powstały wskutek przystąpienia do robót budowlanych rozbiórkowych bez przewidzianego Prawem budowlanym uzyskania pozwolenia na rozbiórkę nie wymaga wydania decyzji w trybie art. 50- 51 Prawa budowlanego, postępowanie w sprawie samowoli budowlanej rozbiórkowej podlega umorzeniu.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 maja 2017 r. sprawy ze skargi Z. J. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie rozbiórki budynku oddala skargę


UZASADNIENIE

Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności.

Pismem z [...] sierpnia 2016r. P. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w B. przekazał Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego w B. pismo skarżącego Z. J. z dnia [...] sierpnia 2016r. informujące o samowoli budowlanej Zarządu Mienia Komunalnego w B. polegającej na rozbiórce bez stosownego pozwolenia organu architektoniczno – budowlanego, pawilonu handlowego usytuowanego na nieruchomości o numerze geodezyjnym [...], położonej w B. przy ulicy [...] w obrębie Ś. W dacie złożenia sygnalizacji o samowoli budowlanej skarżący Z. J. nie miał tytułu prawnego do rozebranego budynku, gdyż prawomocnym od dnia [...] kwietnia 2013r. wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] listopada 2012r. sygn. [...] wydanym w sprawie o wydanie nieruchomości, nakazano skarżącemu i E. J. aby przywrócili do stanu pierwotnego nieruchomość o numerze geodezyjnym [...] położoną w B. przy ulicy [...] poprzez usunięcie obiektu handlowego i uporządkowanie terenu oraz wydali tę nieruchomość Gminie B. – Zarządowi Mienia Komunalnego w B. W dacie złożenia sygnalizacji o samowoli budowalnej pozostawało natomiast w toku prowadzone przez Prezydenta Miasta B. działającego jako organ administracji architektoniczno – budowlanej postępowanie administracyjne z wniosku Z. J. z dnia [...] września 2015r. o udzielenie pozwolenia na rozbiórkę pawilonu handlowego w celu wykonania opisanego wyżej wyroku sądu cywilnego o wydanie nieruchomości. Dwie pierwsze decyzje organu I instancji tj. odmawiająca udzielenia pozwolenia na rozbiórkę budynku z dnia [...] listopada 2015r. i druga umarzająca postępowanie z wniosku o rozbiórkę budynku z dnia [...] marca 2016r. zostały uchylone przez Wojewodę P. w toku postępowań odwoławczych decyzjami z [...] stycznia 2016r. i [...] maja 2016r. Skarżący wniosek do organu architektoniczno – budowlanego o pozwolenie na rozbiórkę pawilonu handlowego w celu wykonania wyroku sądu cywilnego złożył w czasie, gdy już pozostawało w toku wszczęte przez wierzyciela tj. Zarząd Mienia Komunalnego w B., cywilne postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikom Z. J. oraz E. J., zmierzające do wyegzekwowania obowiązku opróżnienia nieruchomości i jej wydania wierzycielowi. Gmina B. – Zarząd Mienia Komunalnego w B. została postanowieniem Sądu Rejonowego w B. wydanym dnia [...] września 2015r. w sprawie [...] umocowana do wykonania na koszt dłużników tj. skarżącego i E. J. obowiązku wynikającego z tytułu wykonawczego w postaci wyroku Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] listopada 2012r. sygn. [...] nakazującego wydanie nieruchomości poprzedzonej usunięciem pawilonu handlowego. Postanowienie to poprzedziło sądowe wezwanie dłużników w trybie art. 1049 K.p.c. z dnia [...] lutego 2015r. (sygn. [...]) do wykonania w terminie 3 miesięcy obowiązku wynikającego z wyroku cywilnego o wydanie nieruchomości na rzecz Gminy B. Faktyczną rozbiórkę spornego budynku Zarząd Mienia Komunalnego przeprowadził w dniach [...] sierpnia 2016. Rozbiórkę obiektu poprzedziła decyzja Miejskiego Konserwatora Zabytków w B. działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta B. z dnia [...] czerwca 2016r. pozwalająca Zarządowi Mienia Komunalnego w B. na prowadzenie robót budowlanych rozbiórkowych budynku usytuowanego na obszarze historycznego układu urbanistycznego, wpisanego do rejestru zabytków. Bezspornym jest, że Zarząd Mienia Komunalnego nie występował do organu architektoniczno– budowlanego o udzielenie pozwolenia na rozbiórkę. W fakcie przeprowadzenia rozbiórki obiektu bez uzyskania stosownego pozwolenia, skarżący upatruje samowoli budowlanej, będącej przedmiotem kontrolowanego przez Sąd w niniejszej sprawie postępowania administracyjnego. Sprawa samowoli budowlanej jest też przedmiotem prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową B. pod pierwotną sygn. [...] dochodzenia w sprawie o czyn z art. 90 ustawy Prawo budowlane (sankcjonowanego karnie przeprowadzenia robót budowlanych bez wymaganego pozwolenia),

Postępowanie administracyjne w sprawie zarzuconej samowoli budowlanej zakończyła w pierwszej instancji decyzja Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowalnego w B. z dnia [...] października 2016r. Nr [...] umarzająca postępowanie w sprawie . W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji wskazał, że już w momencie wznoszenia spornego pawilonu handlowego w roku 1983r., zrealizowanego na podstawie pozwolenia na budowę z dnia [...] marca 1983r. [...] udzielonego A. J., było wiadome, że obiekt powstanie jako tymczasowy tj. na 10- letni okres dzierżawy nieruchomości. Tymczasowość budynku wynikała z pozwolenia na budowę. Rozebranie tymczasowego budynku po upływie okresu jego użytkowania wynikającego z pozwolenia na budowę, nie była samowolą budowlaną. Organ zauważył przy tym, że w dacie decyzji budynek na gruncie już nie istniał. Z tych przyczyn postępowanie w sprawie uznał za bezprzedmiotowe.

Odwołanie od tej decyzji wniósł Z. J., który obok Gminy B.– Zarządu Mienia Komunalnego był traktowany jako strona administracyjnego postępowania prowadzonego przez organ nadzoru budowlanego w sprawie zarzuconej samowoli budowlanej.

W odwołaniu swym Z. J. podniósł zarzuty naruszenia prawa procesowego i materialnego. Stwierdził, że organ I instancji błędnie uznał postępowanie za bezprzedmiotowe, czym naruszył art. 105 par. 1 K.p.a. Poprzez niezawiadomienie strony o oględzinach działki dokonanych w dniu [...] września 2016r. doszło do naruszenia art. 79 K.p.a. Nadto z uwagi na niezastosowanie się przez organ I instancji do ostatecznych decyzji Wojewody P. z dnia [...] stycznia 2016r. i [...] maja 2016r., organ I instancji naruszył art. 16 i 110 K.p.a. Generalnie odwołujący się zarzucił organowi naruszenie zasad postępowania dowodowego tj. art. 7, 77 par. 1, 80 i 107 par. 3 K.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz niewyjaśnienie zasadności przesłanek, którymi kierował się organ przy rozpoznawaniu sprawy i brak merytorycznego uzasadnienia decyzji. W zakresie naruszenia przepisów prawa materialnego w odwołaniu podniesiono zarzuty naruszenia:

- art. 28 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 7 Prawa budowlanego poprzez zaakceptowanie rozbiórki obiektu budowlanego bez wymaganego pozwolenia na budowę;

- art. 36 i art. 3 pkt 5 Prawa budowlanego poprzez błędne uznanie, że rozebrany budynek stanowił obiekt tymczasowy niewymagający uzyskania pozwolenia na budowę;

- art. 31 ust. 1 i 5 i art. 32 Prawa budowlanego poprzez uznanie, że rozebrany obiekt nie wymagał uzyskania pozwolenia na rozbiórkę w sytuacji, gdy nie został zaliczony do grupy obiektów budowlanych zwolnionych z obowiązku uzyskania pozwolenia na ich rozbiórkę;

- art. 51 ust. 1 pkt 1 i 2 Prawa budowlanego poprzez zaniechanie wstrzymania robót budowlanych i nakazania doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem;

- art. 51 ust. 3 pkt 2 Prawa budowlanego poprzez zaniechanie nałożenia obowiązku przywrócenia obiektu do stanu poprzedniego;

- art. 83 i 84 Prawa budowalnego poprzez ich niezastosowanie w sytuacji gdy do organów nadzoru budowlanego należy ocena naruszenia przepisów Prawa budowlanego;

Odwołujący się zarzucił, iż niestwierdzenie samowoli budowlanej doprowadziło do niemożliwości zastosowania wobec sprawcy samowoli sankcji z art. 90, 92 i 93 Prawa budowlanego. Dodał, iż wobec dokonania rozbiórki aktualne pozostaje nałożenie na sprawcę samowoli budowalnej obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego na podstawie art. 51 ust. 3 pkt 2 Prawa budowlanego.

Odwołanie było kilkakrotnie uzupełniane. W piśmie z dnia [...] listopada 2016r. odwołujący się wskazał, że już w 1994r. gdy Zarząd Miasta B. nosił się z zamiarem sprzedaży nieruchomości przy ulicy [...], uznawał rozebrany obiekt za obiekt stały. Jego rozebranie, zdaniem odwołującego się, stworzyło sytuację prawną pozbawiającą odwołującego się prawa pierwokupu nieruchomości. W piśmie z dnia [...] listopada 2016r. odwołujący się podtrzymał zarzut błędnego zaliczenia rozebranego budynku do tymczasowych obiektów budowlanych a argumentację poparł odwołaniem się do legalnej definicji "obiektu tymczasowego" z ustawy Prawo budowlane oraz nawiązaniem do stanowisk wyrażonych w orzecznictwie sądów administracyjnych. W piśmie tym odwołujący się wskazał również na fakt pozostawienia nierozebranej piwnicy spornego budynku, na okoliczność którego to faktu wniósł o przeprowadzenie dowodu z oględzin nieruchomości oraz wniósł o wydanie postanowienia o wstrzymaniu prac rozbiórkowych. W piśmie z dnia [...] listopada 2016r. odwołujący się zawarł wniosek dowodowy o przesłuchanie w charakterze świadków trzech osób (wskazanych w piśmie) na okoliczność przeprowadzenia rozbiórki w sposób narażający życie i zdrowie osób (prace rozbiórkowe prowadzone były przy budynku pozostającym pod napięciem).

Odwołanie nie zostało uwzględnione. P. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego po jego rozpatrzeniu decyzją z dnia [...] stycznia 2017r. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. Decyzję poprzedziło przeprowadzone uzupełniająco postępowanie dowodowe. Organ odwoławczy otrzymał dokumentację Zarządu Mienia Komunalnego w B. obrazującą przebieg bezskutecznych działań podejmowanych w stosunku do skarżącego w celu odzyskania nieruchomości objętej sądowym obowiązkiem skarżącego jej wydania Zarządowi Mienia Komunalnego. Nadto w postępowaniu odwoławczym doszło w dniu [...] grudnia 2016r. do czynności przesłuchania w charakterze świadków E. T. i M. S., dwóch osób z trzech zawnioskowanych do przesłuchania przez odwołującego się. W toku dalszego postępowania odwoławczego, pełnomocnik skarżącego przy piśmie procesowym z dnia [...] grudnia 2016r. powołał się na stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia [...] czerwca 2009r. sygn. [...] w sprawie karnej o czyn z art. 90 ustawy Prawo budowlane a przy piśmie z dnia [...] grudnia 2016r. przesłał organowi II instancji kopię postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] grudnia 2016r. sygn. [...] uwzględniającego zażalenie skarżącego na postanowienie Prokuratury Rejonowej B. odmawiające wszczęcia dochodzenia w sprawie rozbiórki przez Zarząd Mienia Komunalnego w B. budynku przy ulicy [...] i przekazujące sprawę do ponownego rozpoznania organowi ścigania. W dniu [...] grudnia 2016r. organ II instancji przeprowadził dowód z zeznań K. K. - trzeciego świadka zawnioskowanego w piśmie procesowym odwołującego się z dnia [...] listopada 2016r. oraz z zeznań J. C. – Zastępcy Dyrektora ds. technicznych ZMK w B. i M. S. – Zastępcy Dyrektora ds. Gospodarowania Zasobem ZMK na okoliczność przeprowadzonej rozbiórki spornego budynku. Wniosek o przesłuchanie w charakterze świadka P. W. o na okoliczność braku uprawnienia ZMK do dokonania rozbiórki i naruszenia norm Prawa budowalnego został nieuwzględniony postanowieniem organu II instancji z dnia [...] stycznia 2017r.

W decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji, organ odwoławczy stwierdził, że Zarząd Mienia Komunalnego w B. nie działał w warunkach samowoli budowlanej albowiem legitymował się prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego obligującym do usunięcia spornego obiektu budowlanego z nieruchomości stanowiącej własność Gminy B. Kwestie związane z zakresem i sposobem wykonanej rozbiórki należą do materii prawa cywilnego a roszczenia na tym tle powstałe mogą być dochodzone przed sądem powszechnym. Powstały między skarżącym a Zarządem Mienia Komunalnego spór ma charakter sporu cywilnego i pozostaje poza kompetencjami organów nadzoru budowlanego. Organ II instancji podzielił stanowisko organu I instancji co do bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego zarówno z uwagi na brak przedmiotu rozbiórki, jak również brak kompetencji organów nadzoru budowlanego do oceny prawidłowości przeprowadzonej egzekucji wyroku sądu powszechnego.

We wniesionej do sądu administracyjnego skardze na powyższą ostateczną decyzję organu nadzoru budowlanego, Z. J. powtórzył zarzuty odwołania częściowo je uzupełniając. W zakresie naruszeń prawa procesowego skarżący zarzucił organowi odwoławczemu naruszenie art. 138 par. 1 pkt 1 K.p.a. poprzez bezpodstawne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji a w zakresie naruszeń prawa materialnego również naruszenie art. 16 ustawy o odpadach poprzez nieuprawnione pozostawienie na nieruchomości gruzu z rozbiórki, co wskazuje też na fakt przeprowadzenia rozbiórki obiektu z zagrożeniem dla środowiska – gleby. W uzasadnieniu zarzutów skargi skarżący zwraca uwagę na brak rozpoznania przez organ II instancji istoty sprawy. Zdaniem strony skarżącej organ błędnie ustalił, że rozbiórka obiektu została zakończona w sytuacji wykazania w postępowaniu odwoławczym, iż nie doszło do wyburzenia przyziemia obiektu. Błędnie uznał, że sprawa ma charakter sprawy cywilnej pomijając uregulowania Prawa budowalnego w zakresie zasad i trybu prac rozbiórkowych obiektu budowlanego. Na zasady te wskazywał Wojewoda P. w decyzjach kasacyjnych przekazujących organowi architektoniczno – budowlanemu do ponownego rozpoznania sprawę z wniosku skarżącego o udzielenie pozwolenia na rozbiórkę obiektu.

Podnosząc swoje zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Jednocześnie wniósł o przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z dołączonych dokumentów w postaci specyfikacji technicznej wykonania i odbioru robót budowlanych rozbiórkowo – wyburzeniowych spornego obiektu, sporządzonej na zamówienie Zarządu Mienia Komunalnego w B. specyfikacji istotnych warunków zamówienia sporządzonej na potrzeby wyłonienia w trybie przetargu nieograniczonego wykonawcy robót rozbiórkowych, podkładu geodezyjnego wskazującego na odległość spornego obiektu od granicy nieruchomości dla potwierdzenia potrzeby uzyskania pozwolenia na rozbiórkę obiektu na podstawie art. 31 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego oraz zawiadomienia o wszczęciu dochodzenia przez organy ścigania o czyn z art. 90 Prawa budowlanego

W odpowiedzi na skargę P. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w B. wniósł o oddalenie skargi.

Przy piśmie procesowym z dnia [...] marca 2017r. skarżący nadesłał kopię kolejnej, trzeciej decyzji kasacyjnej Wojewody P. z dnia [...] marca 2017r. uchylającej trzecią decyzję Prezydenta Miasta B. jako organu architektoniczno – budowlanego z dnia [...] listopada 2016r. o umorzeniu postępowania z wniosku skarżącego o udzielenie pozwolenia na rozbiórkę spornego obiektu. Z kolei przy piśmie procesowym z dnia [...] kwietnia 2017r. pełnomocnik skarżącego przedłożył opinię biegłego mgr. inż. M. R. na okoliczność wykazania, że sporny budynek nie został do końca rozebrany oraz postanowienie Prezydenta Miasta B. z dnia [...] marca 2017r. wzywające skarżącego na podstawie art. 35 ust. 3 Prawa budowalnego do usunięcia nieprawidłowości wniosku o rozbiórkę pod rygorem odmowy udzielenia pozwolenia na rozbiórkę.

Z urzędu Sąd ustalił, że nadal pozostaje w toku prowadzone pod nadzorem Prokuratury dochodzenie w sprawie popełnienia czynu karalnego z art. 90 ustawy prawo budowlane (pod sygn. [...]). Na żądanie Sądu Sąd Rejonowy w B. nadesłał akta sprawy cywilnej o sygn. [...], z których został na rozprawie dopuszczony dowód.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje;

Skarga podlegała oddaleniu albowiem mimo iż Sąd dostrzegł naruszenie przez organy w sprawie prawa procesowego i materialnego, to jednak dostrzeżenie uchybień nie mogło skutkować uchyleniem decyzji umarzającej postępowanie w sprawie samowoli rozbiórkowej Zarządu Mienia Komunalnego w B.

Na wstępie Sąd podkreśla, że stosownie do treści art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd administracyjny orzeka o uchyleniu zaskarżonej decyzji z powodu naruszenia prawa materialnego, gdy naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy a z powodu naruszenia przepisów postępowania, gdy naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie sąd administracyjny przy orzekaniu winien się kierować zakazem reformationis in peius tj. zakazem pogarszania sytuacji prawnej skarżącego wydawanym orzeczeniem. Zakaz powyższy wynika z art. 134 par. 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stosownie do którego Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Wskazać również należy, że Sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 "a", niestosowanym w sprawie jako wyłącznie dotyczącym skarg na pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego (vide: art.134 par. 1 i art. 57 "a" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Kierując się przypomnianymi wyżej zasadami orzekania, skład orzekający stwierdza, że dostrzegł z urzędu, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi, iż organy nadzoru budowlanego obu instancji pominęły potrzebę oceny legitymacji skarżącego do posiadania statusu strony w postępowaniu prowadzonym w sprawie samowoli budowlanej w sytuacji, gdy okoliczności sprawy wskazywały na oczywisty brak takiego statusu i narzucały potrzebę oceny interesu prawnego do uczestnictwa skarżącego w postępowaniu na prawach strony. Dostrzeżenie jednak błędnego przypisania skarżącemu statusu strony postępowania administracyjnego (argumentację Sąd wskaże w dalszej części uzasadnienia) nie pozwala Sądowi na uchylenie zaskarżonej decyzji, wydanej po rozpoznaniu odwołania skarżącego i przeprowadzeniu z jego udziałem postępowania dowodowego albowiem zalecenie umorzenia postępowania odwoławczego z powodu niedopuszczalności podmiotowej odwołania, byłoby równoznaczne z pogorszeniem sytuacji prawnej skarżącego a temu sprzeciwia się zakaz reformationis in peius.

Postępowanie w sprawie samowoli budowlanej, tak jak każde inne postępowanie administracyjne, powinno się toczyć z udziałem właściwie określonego kręgu stron. Wyznaczenie kręgu stron postępowania w sprawach samowoli budowlanej następuje na zasadach ogólnych tj. przy zastosowaniu art. 28 K.p.a.. Przepis art. 28 Prawa budowlanego zawężający krąg stron postępowania w sprawie pozwolenia na budowę, nie ma zastosowania w prowadzonych przez organy nadzoru budowlanego postępowaniach w sprawach samowoli budowlanej. Stroną postępowania w sprawie samowoli budowlanej powinien być zatem - z mocy art. 28 K.p.a. - ten podmiot, którego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo ten podmiot, który ze względu na swój interes prawny lub obowiązek żąda czynności organu. Postępowanie w sprawie likwidacji samowoli budowlanej niewątpliwie dotyczy obowiązku prawnego podmiotów, wobec których organ nadzoru budowlanego może orzec nakaz likwidacji samowoli budowlanej czy to w postępowaniu legalizacyjnym, czy w postępowaniu naprawczym. Krąg tych podmiotów wymienia art. 52 ustawy Prawo budowlane, którego treść brzmi; "Inwestor, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego jest obowiązany na swój koszt dokonać czynności nakazanych w decyzji, o której mowa w art. 48, 49 "b", art. 50 "a" oraz art. 51". Treść art. 52 Prawa budowlanego wskazuje, że każdy z wymienionych podmiotów jako potencjalny adresat nakazu likwidacji samowoli budowlanej, powinien mieć zapewniony udział w postepowaniu dotyczącym likwidacji skutków samowoli budowalnej (inwestor, właściciel lub zarządca spornego obiektu budowlanego). Materialnoprawny udział w postępowaniu w sprawie samowoli budowlanej mają też właściciele użytkownicy wieczyści) nieruchomości sąsiadujących z terenem inwestycji jako osoby trzecie, których interesy są chronione Prawem budowlanym w procesie budowlanym z mocy art. 5 ust. 1 pkt 9 ustawy Prawo budowlane.

W sprawie niniejszej zarówno inwestorem spornych robót budowlanych rozbiórkowych, jak i sprawcą samowoli budowlanej a jednocześnie zarządcą rozebranego budynku i podmiotem wykonującym uprawnienia właścicielskie do nieruchomości zabudowanej spornym budynkiem, był Zarząd Mienia Komunalnego w B. Żadnych praw do terenu inwestycji o charakterze prawnorzeczowym nie miał i nie ma skarżący Z. J. Jest to w sprawie fakt bezsporny. Z akt administracyjnych i treści akt sprawy cywilnej o sygn. [...] Sądu Rejonowego w B., z których Sąd dopuścił dowód (vide: zapis w protokole rozprawy – k. 105 akt sądowych) wynika, że skarżący od [...] września 2014r. nie dysponował również uprawnieniem do terenu inwestycji o charakterze obligacyjnym. Ostatnia umowa dzierżawy nieruchomości przy ulicy [...] (działki o numerze geodezyjnym [...]) zawarta miedzy Gminą B. a skarżącym to umowa zawarta dnia [...] czerwca 2014r. oddająca skarżącemu nieruchomość w dzierżawę na okres 3 miesięcy od [...] czerwca 2014r. do [...] września 2014r. w celu przeprowadzenia przez skarżącego procesu rozbiórki spornego obiektu handlowego i zrealizowania treści wyroku eksmisyjnego orzeczonego wobec skarżącego w sprawie o sygn. [...] Sądu Rejonowego w B. Z akt administracyjnych organu I instancji wynika przy tym, że skarżący nie wykorzystał 3 – miesięcznego okresu dzierżawy terenu inwestycji jako uprawnienia do władania nieruchomością na cele budowlane dającego mu podstawę do ubiegania się o udzielenie pozwolenia na rozbiórkę spornego budynku, a przeciwnie podjął działania zmierzające do pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego wynikającego z wyroku eksmisyjnego z nieruchomości (vide: treść pisma Zastępcy Prezydenta Miasta B. kierowanego do skarżącego z dnia [...] kwietnia 2016r. – k. 66 akt administracyjnych I instancji). Z akt sprawy cywilnej wynika również, że poprzedzającym wyrok eksmisyjny, wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] maja 2010r. sygn. [...] oddalone zostało powództwo E. i T. J. o ustalenie istnienia prawa pierwokupu nieruchomości stanowiącej teren inwestycji. (vide: informacja Urzędu Miejskiego w B. kierowana do Zarządu Mienia Komunalnego w B. z dnia [...] grudnia 2011r. - k. 13 akt [...]). Nie ulega również wątpliwości, że skarżący nie miał i nie ma uprawnień właścicielskich do nieruchomości sąsiadujących z terenem inwestycji a zatem nie należy do kręgu osób trzecich, których interesy podlegają ochronie w procesie inwestycji z mocy art. 5 ust. 1 pkt 9 Prawa budowalnego i dają podstawę do uzyskania statusu strony postępowania w sprawie samowoli budowlanej. Zdaniem Sądu, sam fakt pozostającego w toku w okresie prowadzenia kontrolowanego postępowania naprawczego, równoległego postępowania z wniosku skarżącego z dnia [...] września 2015r. o udzielenie pozwolenia na rozbiórkę spornego budynku, nie dawał skarżącemu interesu prawnego do uczestnictwa na prawach strony w postępowaniu naprawczym prowadzonym przez organ nadzoru budowlanego albowiem bezspornym jest, że przez cały czas trwania postępowania o udzielenie pozwolenia na rozbiórkę skarżący nie dysponował tytułem prawnym do władania nieruchomością na cele budowlane. Ocena zasadności ewentualnych roszczeń skarżącego o zwrot nakładów na nieruchomość należy do sądu cywilnego a sama potencjalna możliwość wystąpienia z takim roszczeniem w przyszłości nie jest równoznaczna z uzyskaniem uprawnień do bycia stroną postępowania administracyjnego. Interes prawny uzasadniający status strony postępowania administracyjnego nie może być bowiem hipotetyczny. Na marginesie można jedynie zauważyć, że w toku procesu cywilnego o eksmisję z nieruchomości skarżący nie zgłaszał zarzutu zatrzymania a zatem musiał być świadomy jego niedopuszczalności z mocy art. 461 par. 2 K.c.

Reasumując, traktowanie przez organy nadzoru budowlanego skarżącego jako strony postępowania administracyjnego było niewłaściwe. Uchyleniu jednakże zaskarżonej decyzji w celu stwierdzenia niedopuszczalności podmiotowej odwołania wniesionego przez skarżącego sprzeciwia się zakaz pogarszania przez sąd administracyjny sytuacji prawej skarżącego. Z drugiej strony traktowanie przez organy skarżącego jako strony postępowania administracyjnego dało mu legitymację skargową i obligowało sąd administracyjny do dokonania oceny zaskarżonej decyzji również poprzez pryzmat prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego.

Skład orzekający zgadza się z zarzutem skarżącego błędnego stanowiska organów nadzoru budowlanego co do braku potrzeby ubiegania się przez Zarząd Mienia Komunalnego w B. o udzielenie mu przez organ architektoniczno – budowlany pozwolenia na wykonanie robót budowlanych rozbiórkowych przed przystąpieniem do robót rozbiórki. Upoważnienie przez sąd cywilny Zarządu Mienia Komunalnego w B. do wykonania rozbiórki budynku w zastępstwie dłużnika (tu skarżącego i jego żony) nie zwalniało wierzyciela z obowiązku stosowania przepisów ustawy Prawo budowlane. Żaden bowiem przepis Prawa budowlanego nie uzależnia odstępstwa od stosowania Prawa budowlanego w sytuacji, gdy umocowanie do robót budowlanych wynika z treści orzeczenia sądu cywilnego. Jeżeli przepisy Prawa budowlanego wskazują na obowiązek poprzedzenia robót budowlanych obowiązkiem uzyskania pozwolenia na budowę czy dokonania zgłoszenia, to inwestor danych robót budowlanych powinien dopełnić nakazanych Prawem budowlanym czynności. Rozbiórka obiektu budowlanego położonego na obszarze ochrony konserwatora zabytków, niezależnie od tego czy miałby on charakter tymczasowy, czy nie, wymaga uzyskania pozwolenia na budowę z mocy art. 31 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego (argumentum a contrario do treści powołanego przepisu). Nie było zatem wystraczające dysponowanie przez Zarząd Mienia Komunalnego w B. jedynie zgodą na prowadzenie robót rozbiórkowych udzieloną przez Miejskiego Konserwatora Zabytków na podstawie przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Bezsporny jednak w sprawie fakt niewystąpienia przez Zarząd Mienia Komunalnego w B. do organu architektoniczno – budowlanego z wnioskiem o pozwolenie na rozbiórkę spornego budynku, nie czynił dopuszczalnym zastosowania wobec sprawcy samowoli rozbiórkowej sankcji przewidzianych Prawem budowalnym. Usunięcie skutków samowolnych robót budowlanych rozbiórkowych następuje w trybie procedury naprawczej przewidzianej art. 50 – 51 Prawa budowalnego. Przepisy procedury naprawczej stosuje się bowiem do robót budowalnych innych niż budowa obiektu budowlanego. Restytucja samowolnej rozbiórki obiektu budowalnego polega na obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego, w tym wypadku polegać miałaby na nakazie odbudowy rozebranego budynku. Nakaz taki zaś pozostawałby w sprzeczności z orzeczonym wyrokiem sądu cywilnego, obowiązkiem rozebrania budynku. Niedopuszczalne jest sanowanie skutków samowoli budowlanej działaniami pozostającymi w sprzeczności z wyrokiem sądowym. Nakaz odbudowy samowolnie rozebranego budynku prowadziłby do unicestwienia mocy wiążącej prawomocnego wyroku sądu cywilnego. Zauważyć należy, że odbudowę rozebranego budynku musiałoby poprzedzić uzyskanie przed organem architektoniczno – budowlanym pozwolenia na budowę wbrew woli właściciela nieruchomości będącego inwestorem. W konsekwencji skoro stan powstały wskutek przystąpienia do robót budowlanych rozbiórkowych bez przewidzianego Prawem budowlanym uzyskania pozwolenia na rozbiórkę, nie wymagał wydania decyzji w trybie art. 50 – 51 Prawa budowalnego, postępowanie w sprawie samowoli budowlanej rozbiórkowej podlegać musiało umorzeniu. Zatem zaskarżona decyzja mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu jako że naruszenie prawa materialnego przez organy nie miało wpływu na wynik sprawy.

Rozstrzygnięcie Sądu pozostaje bez wpływu na prowadzone przed organem architektoniczno – budowlanym postępowanie z wniosku skarżącego o udzielenie mu pozwolenia na rozbiórkę podpiwniczenia spornego budynku, pozostawionego przez wykonawcę robót rozbiórkowych ani na prowadzone przez Prokuraturę postępowanie o występek z art. 90 Prawa budowlanego.

Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę (art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).