Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 117/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2018-05-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Protokolant st. asystent sędziego Aleksandra Dobosiewicz-Sass, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2018 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane i zobowiązanie do ich zwrotu oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją, po rozpatrzeniu odwołania strony skarżącej – E. W. – od decyzji Marszalka Województwa D. z dnia [...] września 2017 r. [...] o uznaniu świadczeń rodzinnych wypłaconych w okresie od [...] października 2007 r. do [...] czerwca 2008 r. w kwocie [...] zł za świadczenia nienależnie pobrane i zobowiązaniu do zwrotu tej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami, Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) we W. uchyliło zaskarżoną decyzją w całości i orzekając co do istoty sprawy stwierdziło, że zasiłek rodzinny wypłacony za okres od [...] grudnia 2007 r. do [...] czerwca 2008 r. stanowią świadczenia nienależnie pobrane i podlegają zwrotowi w kwocie [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty, zaś zasiłek rodzinny wypłacony za okres od [...] października 2007 do [...] listopada 2007 r. nie jest świadczeniem nienależnie pobranym.

W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia, relacjonując przebieg postępowania w sprawie, SKO podało, że skarżąca po rozpatrzeniu jej wniosku z dnia [...] lipca 2017 r. otrzymała na mocy decyzji z dnia [...] września 2007 r. [...]; zwanej dalej "decyzją przyznającą") zasiłek rodzinny na rzecz syna na okres zasiłkowy 2007/2008 oraz jednorazowy dodatek do zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. W dniu [...] czerwca 2008 r. skarżąca poinformowała organ o tym, że ojciec dziecka i zarazem wówczas małżonek skarżącej – M. K., przebywa w Norwegii, o czym ona wie od grudnia 2007 r. Wobec tego organ wstrzymał wypłatę świadczeń rodzinnych od lipca 2008 r. Jednocześnie w piśmie D. Ośrodka Polityki Społecznej we W. (z dnia [...] lutego 2009 r.) stwierdzono, że w sprawie świadczeń rodzinnych od dnia [...] października 2007 r. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z podjęciem przez męża skarżącej pracy w Norwegii, który w okresie od [...] października 2007 r. do [...] listopada 2007 r. wykonując pracę najemną w tym państwie - podlegał ustawodawstwu norweskiemu, zaś skarżąca w tym okresie nie była aktywna zawodowo w Polsce. Ustalono natomiast, że w okresie od [...] listopada 2007 r. do [...] czerwca 2008 r. skarżąca pracowała w Polsce.

Z tych względów, na mocy decyzji organu gminy z dnia [...] kwietnia 2009 r. [...] uchylono decyzję z dnia [...] września 2007 r. w całości - z powodu wydania jej przez organ niewłaściwy w sprawie. Następnie Marszałek Województwa wezwał skarżącą do przedstawienia dokumentów wskazujących wysokość dochodu jej rodziny w związku z wyjazdem zarobkowym jej męża do Norwegii. W konsekwencji ustalono, że - po uwzględnieniu dochodu uzyskanego przez małżonka - dochód na osobę w rodzinie skarżącej od października 2007 r. wynosił [...] zł, przekraczając kwotę obowiązującego kryterium dochodowego ([...] zł). Dlatego na mocy decyzji Marszałka Województwa z dnia [...] maja 2011 r. [....] odmówiono skarżącej prawa do świadczeń rodzinnych na okres od [...] października 2007 r. do [...] sierpnia 2008 r. na dziecko.

Mając powyższe na względzie, organ pierwszej instancji (tj. Marszalek Województwa D.) wydał oznaczoną na wstępie decyzję, na mocy której uznał świadczenia rodzinne wypłacone w okresie od [...] października 2007 r. do [...] czerwca 2008 r. w kwocie [...] zł za świadczenia nienależnie pobrane i zobowiązał do zwrotu tej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami.

Skarżąca odwołała się od tej decyzji, podnosząc, że nie poinformowała o podjęciu przez jej męża pracy w Norwegii w momencie powzięcia o tym wiadomości, czyli w grudniu 2007 r., gdyż wówczas nie wiedziała, iż jej były mąż wyjechał do Norwegii w celach zarobkowych, ponadto zakwestionowała ustalenia organu co do zaistnienia w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Rozpoznając odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że w sprawie - od 1 października 2007 r. - miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, bowiem od tego czasu ojciec dziecka pracował w Norwegii. Zgodnie zaś z art. 73 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. Urz. WE. L. 149 z 5 lipca 1971 r.; dalej jako: rozporządzenie), pracownik najemny lub osoba prowadząca działalność na własny rachunek podlegający ustawodawstwu Państwa członkowskiego są uprawnione, w odniesieniu do członków swojej rodziny, którzy zamieszkują na terytorium innego Państwa Członkowskiego, do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo pierwszego państwa, tak jakby zamieszkiwali oni na terytorium tego państwa. W myśl art. 1 lit. a) rozporządzenia, określenie "pracownik najemny" i "osoba prowadząca działalność na własny rachunek" oznacza odpowiednio każdą osobę, która jest ubezpieczona w ramach ubezpieczenia obowiązkowego lub fakultatywnego w odniesieniu do jednego lub więcej ryzyk w ramach działów systemu zabezpieczenia społecznego dla pracowników najemnych lub osób prowadzących działalność na własny rachunek lub w ramach specjalnego systemu dla urzędników służby cywilnej. W myśl art. 13 ust. 1 i 2 lit. a) i b) rozporządzenia, pracownik najemny zatrudniony na terytorium jednego Państwa Członkowskiego podlega ustawodawstwu tego państwa, nawet jeżeli zamieszkuje na terytorium innego Państwa Członkowskiego lub jeżeli przedsiębiorstwo lub pracodawca, który go zatrudnia ma swoją zarejestrowaną siedzibę lub miejsce prowadzenia działalności na terytorium innego Państwa Członkowskiego. Z kolei, w myśl art. 14c rozporządzenia, osoba będąca równocześnie pracownikiem najemnym na terytorium jednego Państwa Członkowskiego i prowadząca działalność na własny rachunek na terytorium innego Państwa Członkowskiego podlega ustawodawstwu Państwa Członkowskiego, na terytorium którego wykonuje prace za wynagrodzeniem.

Jak dalej argumentowało Kolegium, warunkiem uznania, że w sprawie zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego jest zatem stwierdzenie, iż członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych podlega ustawodawstwu innego Państwa Członkowskiego, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W celu wyeliminowania sytuacji, w której doszłoby do uzyskania prawa do świadczeń w dwóch państwach członkowskich, np. w państwie wykonywania pracy i w państwie zamieszkiwania członków rodziny, innym niż państwo miejsca zatrudnienia, wprowadzono regułę (zasadę) niekumulowania świadczeń. W myśl tej zasady, nie można przyznać ani zachować prawa do kilku świadczeń tego samego rodzaju i w tym samym okresie. Jeżeli zatem w trakcie tego samego okresu, na tego samego członka rodziny i z różnych tytułów zbiega się prawo do świadczeń należnych na podstawie art. 73 rozporządzenia (z tytułu zatrudnienia) z prawem przysługującym w kraju zamieszkania członków rodziny wyłącznie z tytułu zamieszkiwania, wtedy możliwe są dwie sytuacje. Stosownie bowiem do art. 10 § 1 lit. a) i b) rozporządzenia Rady (EWG) nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. Urz. WE L 149 z 5.07.1971, str. 2, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 1, s. 35, z późn. zm.; Dz. Urz. WE L 74 z 27.03.1972, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 1, str. 83, zpóźn. zm.):

1) osoba mieszkająca na terytorium państwa członkowskiego razem z dzieckiem nie wykonuje żadnej działalności zawodowej; wtedy pierwszeństwo daje się ustawodawstwu miejsca pracy oraz

2) osoba mieszkająca na terytorium państwa członkowskiego razem z dzieckiem wykonuje działalność zawodową; wtedy pierwszeństwo daje się ustawodawstwu miejsca zamieszkania dziecka, pod warunkiem, że według tego ustawodawstwa świadczenie jest należne osobie mieszkającej razem z dzieckiem.

W świetle powołanych wyżej przepisów oraz ustalonego stanu faktycznego sprawy zdaniem Kolegium przyjąć należało, iż w sprawie przedmiotowych świadczeń rodzinnych od dnia 1 października 2007 r. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Jednocześnie, jak wynika z akt sprawy, w okresie od [...] października 2007 r. do [...] listopada 2007 r. mąż skarżącej wykonując pracę najemną w Norwegii - podlegał ustawodawstwu tego państwa, zaś - wedle przepisów cytowanego rozporządzenia - z uwagi na brak aktywności zawodowej skarżącej w tym okresie, w pierwszej kolejności na ich dziecko przysługiwały świadczenia rodzinne z Norwegii. Natomiast w związku z podjęciem przez skarżącą zatrudnienia, od [...] listopada 2007 r. do [...] czerwca 2008 r., w pierwszej kolejności na ich dziecko przysługiwały świadczenia rodzinne z polskiego systemu zabezpieczenia społecznego. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca otrzymała na mocy decyzji przyznającej zasiłek rodzinny na okres zasiłkowy 2007/2008 a w dniu [...] czerwca 2008 r. poinformowała organ, że w grudniu 2007 roku dowiedziała się o tym, iż ojciec dziecka przebywa w Norwegii. Wobec tego organ wstrzymał wypłatę świadczeń rodzinnych od lipca 2008 r. i wezwał skarżącą do przedstawienia dokumentów wskazujących na wysokość dochodu jej rodziny w związku z wyjazdem jej męża do Norwegii.

Następnie SKO wskazało, że w kontekście przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej zwana "ustawą"), nienależnie pobrane świadczenia rodzinne to:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (art. 30 ust. 2 pkt 1-2);

Kolegium nadto podkreśliło, że w okresie 2006/2007 definicja świadczeń rodzinnych nienależnie pobranych opierała się na konstrukcji złej woli osoby je pobierającej, która albo świadomie - mimo pouczenia - nie poinformowała organu o wystąpieniu istotnych okoliczności (ust. 2 pkt 1), albo wprowadziła organ w błąd co do tych okoliczności (ust. 2 pkt 2). Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Ten przepis dotyczy przypadków, gdy z określonych względów, w trakcie pobierania świadczenia odpadły przesłanki przysługiwania do niego prawa albo pojawiły się okoliczności uzasadniające zawieszenie lub wstrzymanie jego wypłaty. W takich okolicznościach jednak, warunkiem uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest pouczenie świadczeniobiorcy, że z wystąpieniem pewnych okoliczności należy wiązać określone zmiany w zakresie prawa do świadczeń. Jednocześnie Kolegium zauważyło, że żaden z przepisów ustawy, obowiązujący w okresie zasiłkowym 2006/2007, nie przewidywał, iż prawo do zasiłku rodzinnego nie przysługuje w razie powstania ewentualnego uprawnienia do tego zasiłku za granicą, przy czym przepis art. 7 pkt 6 ustawy, przewidujący, iż prawo do zasiłku rodzinnego nie przysługuje, jeżeli członkowi rodziny przysługuje na dziecko zasiłek rodzinny za granicą, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej, obowiązuje dopiero od wejścia w życie ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 223, poz. 1456). Oznacza to zarazem, że skarżąca, mimo że została pouczona w treści wniosku z dnia [...] lipca 2007 r. o tym, iż powinna poinformować organ o wyjeździe członka rodziny w celach zarobkowych na terytorium UE i EOG, to jednak fakt takiego wyjazdu nie mógł stanowić podstawy do oceny, że zasiłek rodzinny nie przysługiwał w Polsce. Dlatego też, w ocenie Kolegium nie można uznać, że wypłacony zasiłek rodzinny za okres od [...] października 2007 r. do [...] listopada 2007 r. stanowił świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy.

W zakresie natomiast oceny prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji co do uznania za nienależnie pobrany zasiłku rodzinnego za okres dalszy, to jest wypłacony od [...] grudnia 2007 r. do [...] czerwca 2008 r., Kolegium podniosło w pierwszym rzędzie okoliczność, iż w treści wniosku z dnia [...] lipca 2007 r., skarżąca została pouczona o treści art. 25 ustawy. Następnie wskazano, że zgodnie z art. 5 ust. 4a ustawy, w sytuacji uzyskania dochodu przez członka rodziny, prawo do zasiłku rodzinnego ustala się na podstawie dochodu rodziny powiększonego o uzyskany dochód. Zgodnie z § 18 ust. 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.), obowiązującym w okresie 2007/2008, w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny, o ile dochód ten osoba otrzymuje w dniu ustalania prawa do świadczeń.

W ocenie SKO, po uwzględnieniu dochodu małżonka skarżącej osiągniętego za pierwszy przepracowany przez niego miesiąc - październik 2007 r., dochód na osobę w rodzinie skarżącej wyniósł [...] zł. Wobec tego za okres od [...] listopada 2007 r. do [...] czerwca 2008 r. wchodzi w grę ustalenie, że skarżąca pobrała nienależnie świadczenia rodzinne z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. W tym bowiem okresie skarżąca była aktywna zawodowo w Polsce i świadczenia rodzinne na dziecko przysługiwały potencjalnie z polskiego systemu zabezpieczenia społecznego (Polska jako kraj z pierwszeństwem wedle lex loci labori). Stąd też, przy rozpatrywaniu uprawnień skarżącej do zasiłku rodzinnego należało uwzględnić przesłankę spełnienia kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Podjęcie przez męża skarżącej zatrudnienia w Norwegii i doliczenie jego dochodu za pierwszy przepracowany miesiąc w Norwegii, tj. październik 2007 r. (według jego oświadczenia z dnia [...] lutego 2009 r.) do dochodu rodziny skarżącej jako dochodu uzyskanego w 2007 r., spowodowało przekroczenie obowiązującego kryterium dochodowego ([...] zł). Dlatego trzeba uznać, że w myśl przepisu art. 5 ust. 1 i ust. 4a ustawy w związku z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy ustała od [...] listopada 2007 r. przesłanka przysługiwania prawa do zasiłku rodzinnego.

Wedle art. 24 ust. 7 ustawy, w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych lub obniżenie ich wysokości, świadczenia nie przysługują lub przysługują w niższej wysokości od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty. Ponieważ do dnia [...] listopada 2007 r. w sprawie dotyczącej uprawnień do przedmiotowego zasiłku rodzinnego zastosowanie miało ustawodawstwo norweskie, zaś okoliczność, wedle której miał znaczenie dochód osiągnięty z tytułu podjęcia pracy w Norwegii wystąpiła w dniu [...] listopada 2007 r. wraz z podjęciem przez skarżącą pracy w Polsce, uznać należało, że zasiłek rodzinny wypłacony w okresie od [...] grudnia 2007 r. do [...] czerwca 2008 r. w łącznej wysokości [...] ([...]) jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlegającym zawrotowi.

Zgodnie z przepisem art. 30 ust. 8 ustawy, kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.

W skardze na tę ostateczną w administracyjnym toku instancji decyzję skarżąca działająca przez pełnomocnika wniosła o uchylenie w całości przez Sąd zaskarżonej decyzji organu II instancji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania - zarzucając naruszenie artykułów 6, 7, 8 § 1, 12 § 1 i 15 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego z dnia 14 czerwca 1960 r. (j.t.Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zmianami, dalej określanej jako "k.p.a."), mające decydujący wpływ na wynik sprawy.

Kwestionując rozstrzygnięcie organu odwoławczego autorka skargi podniosła, że Kolegium swoje przekonanie o ważkiej dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności zatrudnienia i faktycznej wysokości zarobków męża skarżącej wywodzi wyłącznie z własnego oświadczenia tej osoby z dnia [...] lutego 2009 r., podczas gdy w aktach sprawy administracyjnej znajdują się dokumenty urzędowe w języku obcym, pochodzące od organów zagranicznych, związane najprawdopodobniej z okolicznościami zatrudnienia wymienionego w Norwegii (por. formularz [...] (z bliżej nieoznaczoną pieczątką datującą "[...]2011" przyjmującego, ewentualnie formularze z pieczątką datującą "[...]2011"), czy też pismo z dnia "[...]2010" (data wpływu do Działu Świadczeń Rodzinnych "[...]2011"). Tymczasem jak wprost wynikało z uzasadnienia decyzji organu I instancji – D. Ośrodek Polityki Społecznej uzyskał informację o podjęciu zatrudnienia na terenie Norwegii, z instytucji zagranicznej, przy czym jednocześnie brak było wskazania przez organ I instancji, o jakie źródło informacyjne chodzi, o jaki ewentualny dokument na tę okoliczność, czy z jakiej daty pochodzący. Jeśli hipotetycznie przyjąć - w oparciu o analizę akt sprawy zarejestrowanych fotograficznie przez pełnomocnika strony w dniu [...] października 2017 r. - że organ I instancji miał tu na myśli znajdujące się w aktach wspomniane wyżej formularze: [...], czy też pismo z dnia "[...]2010", to nie wspominając już o niezrozumiałej rozbieżności dat dokumentów, zarzucić w tym kontekście należy, że zarówno pismo jak i formularze, o których wyżej mowa, sporządzone są wyłącznie w języku obcym (formularze najprawdopodobniej w języku norweskim, pismo z dnia "[...]2010" w języku angielskim), brak zaś załączenia do akt stosownego tłumaczenia tych dokumentów na język polski. Co więcej, z treści pisma powołanego Ośrodka Polityki Społecznej z dnia [...] sierpnia 2011 r., [...], wynika, że data wskazana przez instytucję zagraniczną w formularzu nie jest jednoznaczna z faktyczną datą zaistnienia koordynacji (tj. datą podjęcia legalnego zatrudnienia za granicą). Jak wskazuje się w tym piśmie, brak określonych dokumentów "uniemożliwia marszałkowi województwa stwierdzenie, czy w danej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego". Pismo, o jakim wyżej mowa, podaje zresztą na potrzeby organu I instancji procedurę postępowania zgodną z art. 23a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca w swoim odwołaniu od decyzji organu I instancji wyraźnie zakwestionowała fakt opierania się przez organ I instancji na nieprzetłumaczonych na język polski dokumentach, tymczasem organ II instancji do tak skonstruowanych zarzutów odwołania nie tylko nie odniósł się w żadnym słowie, pomijając milczeniem fakt nieprzetłumaczenia przez organ I instancji obcojęzycznych dokumentów urzędowych, które to dokumenty posłużyły za podstawę ustaleń pierwszej instancji, ale w ogóle pominął rzeczony materiał dowodowy, również faktu swojego pominięcia nie komentując. Nie sposób zaakceptować taki sposób prowadzenia postępowania administracyjnego, w którym najpierw organ I instancji uznaje za istotne w sprawie wystąpienie do organu zagranicznego o informacje, następnie czyni z tak pozyskanych dokumentów obcych użytek (co wprost wynika z uzasadnienia), mimo że nie dokonał wymaganego tłumaczenia na język polski, a z kolei organ II instancji całkowicie pomija zarzut strony w tej materii i - by najwyraźniej uciec od niewygodnych dokumentów dla zasłonięcia naruszenia przez organ I instancji przepisów postępowania - opiera się nagle i wyłącznie, na oświadczeniu własnym męża skarżącej, mającym dotyczyć roku 2007, a złożonym w roku 2009, to jest, co też znaczące w sprawie, już po rozwodzie ze skarżącą, jaki został orzeczony w sierpniu 2008 r. Także i sama treść wskazanego oświadczenia nie uzasadniała oparcia się na tym dokumencie przez organ II instancji jako na wyłącznym dowodzie i pominięcia przez organ dokumentów organów zagranicznych, obecnych w aktach sprawy. Rzeczone oświadczenie z dnia [...] lutego 2009 r. ma treść następującą: "(...) oświadczam co następuje: w pierwszym przepracowanym miesiącu w Norwegii mój dochód netto wyniósł około [...] NOK. Słownie: około [...] koron norweskich netto". Z przytoczonej treści nie wynika zatem w ocenie strony skarżącej okres, od którego deklaruje on swoje zarobkowanie zagraniczne, nadto brak w oświadczeniu kwoty wyrażonej w złotych polskich, przez co strona do dziś nie ma wiedzy, skąd na przykład pochodzi powołana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organu II instancji wysokość dochodu na osobę w rodzinie ustalona na kwotę [...] zł.

Z całą mocą dalej zarzucono w skardze, że organ II instancji przydaje nagle komentowanemu oświadczeniu niezrozumiały dla strony przymiot wiarygodności, praktycznie opierając na tym oświadczeniu (w odróżnieniu od organu I instancji) całe swoje rozstrzygnięcie w sprawie, w sytuacji, w której już organ I instancji posiadał istotną dla oceny materiału wiedzę, że były małżonek skarżącej jest osobą nierzetelną, osobą uchylającą się od obowiązku alimentacyjnego, a postępowanie wobec niego, jako wobec dłużnika alimentacyjnego, było od dawna prowadzone przez MOPS we W. Ta okoliczność mogła także być (obok już wyżej wskazanych, a zaniechanych kwestii) wyjaśniona przy skierowaniu przez organ II instancji sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji.

Odnośnie do oświadczenia skarżącej z dnia [...] czerwca 2008 r., że jej mąż przebywa za granicą (w Norwegii) o czym wiedziała od grudnia 2007 r., argumentowano, iż wspomnianą w tym oświadczeniu wiedzę datowaną na grudzień 2007 r. należy uznać za dotyczącą faktu przebywania wymienionego za granicą, nie zaś za dotyczącą faktu jego tam zatrudnienia, już w szczególności zatrudnienia legalnego, bo przecież wywodzić należy, że tylko o legalne zarobkowanie chodzi w rozumieniu art. 73 Rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971r. W sytuacji, gdy informacji o mężu skarżąca nie była w stanie potwierdzić, niezasadnym było oczekiwać od niej ustalania tych okoliczności samodzielnie, skoro już sam nawet organ I instancji, dysponujący stosownymi narzędziami administracyjnymi, nie był tego w stanie przeprowadzić. Znaczące jest, że z treści oświadczenia skarżącej można wywnioskować, że skarżąca utraciła kontakt z mężem i nie posiadała żadnych wiarygodnych informacji, w tym o jego miejscu zamieszkania, które ten przed skarżącą ukrywał, porzucając rodzinę. Także z obecnego w aktach sprawy odpisu pozwu o rozwiązanie związku małżeńskiego z dnia [...] 2007 r. wynika, że w dacie tego pisma już od ponad dwóch lat nie mieszkał ze skarżącą i synem oraz że przebywał w nowym związku, co spowodowało całkowity rozpad małżeństwa. W tych okolicznościach uzasadnione jest twierdzenie, że skoro w przedmiotowym okresie objętym zaskarżoną decyzją niepotwierdzone informacje na temat swego męża skarżąca uzyskiwała ze źródeł niepewnych, nie była ona w stanie na tej podstawie składać skutecznych urzędowych oświadczeń.

W kontekście wszystkich powyższych uwag za rażąco niewłaściwe i sprzeczne z zasadą zaufania obywatela do organu uznać należy także i to, że w niniejszej sprawie dochodzi do wydania decyzji wobec skarżącej, nakładającej na nią zobowiązanie finansowe (o kwestionowanych tu, jak wyżej, podstawach), tuż przed datą końcową okresu dopuszczalności wydania decyzji w takim przedmiocie, podczas gdy dowody, na które powołuje się organ I instancji w uzasadnieniu decyzji, a później organ II instancji w uzasadnieniu własnej decyzji - pochodzą sprzed wielu lat i są - jak wynika z zestawienia dat - w posiadaniu organów od dawna. W tym kontekście negatywnie należy ocenić również żądanie odsetek od przedmiotowych płatności, o których to wysokości skarżąca ma jeszcze poszukiwać wiedzy samodzielnie.

W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 ze zmianami) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zmianami; dalej przywoływana jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi tryb i zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).

W stanie faktycznym sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją, po rozpoznaniu odwołania skarżącej, utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa orzekającą o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne w postaci zasiłku rodzinnego za okres od [...] grudnia 2007 r. do [...] czerwca 2008 r.

W ocenie składu orzekającego, w toku postępowania administracyjnego przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji nie uchybiono przepisom prawa procesowego lub materialnego w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowił przepis art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz.U. z 2017 r. poz.1952; zwana dalej w skrócie ustawą). Zgodnie z jego treścią, w stanie prawnym obowiązującym w dacie orzekania przez organy administracji, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne – według art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy – uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Co najistotniejsze i przeważyło w rozstrzygnięciu sprawy to fakt, że na tle brzmienia zacytowanego art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy – za jedną z okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń należy bezsprzecznie uznać przypadki wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej określone świadczenie rodzinne, czyli inaczej ujmując - brak decyzji przyznającej świadczenie bądź odmowa przyznania świadczenia. Taka sytuacja oznacza brak tytułu prawnego (inaczej - ustanie) podstawy prawnej, do pobierania świadczenia, a w konsekwencji uznanie, że zostały nienależnie pobrane, jeśli nastąpiła ich wypłata i nie doszło do zwrotu tych świadczeń.

W aktach sprawy znajduje się ostateczna decyzja Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z [...] kwietnia 2009 roku, mocą której, działając na podstawie art. 21 ust. 1 i art. 23a ust. 5 – w związku z przyjęciem, iż w sprawie zaistniała koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego - uchylono w całości od dnia [...] października 2007 roku przywołaną wyżej decyzję z dnia [...] września 2007 roku (nr [...]) przyznającą na okres 2007/2008 sporny zasiłek rodzinny, na podstawie której go wypłacano, zaś w dniu [...] maja 2011 roku Marszałek Województwa D. decyzją [...] rozpatrując (ponownie w trybie administracyjnym) wniosek skarżącej z dnia [...] lipca 2007 r. z uwzględnieniem również unormowań rozporządzenia Rady EWG Nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 roku w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we wspólnocie oraz rozporządzenia wykonawczego Rady EWG Nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. dotyczącego wykonywania Rozporządzenia EWG Nr 1408/71 – odmówił przyznania przedmiotowego świadczenia w postaci zasiłku rodzinnego na małoletniego syna na okres od [...] października 2007 r. do [...] listopada 2007 r. (pkt I decyzji) zaś w pkt II decyzji odmówił przyznania tego zasiłku za okres od [...] listopada 2007 r. do [...] sierpnia 2008 r. motywując w tym przypadku okolicznością przekroczenia kryterium dochodowego.

Obie decyzje znajdują się, jak należy wnosić na podstawie lektury akt administracyjnych, w obrocie prawnym, zatem w aktualnych realiach sprawy, nie może być przedmiotem sporu okoliczność, że strona skarżąca nie miała prawa do świadczeń rodzinnych, które we wskazanym okresie zostały jej wypłacone i które pobrała. Oznacza to z kolei, że jakakolwiek argumentacja w tej materii nie może na obecnym etapie kontroli sądowoadministracyjnej odnieść zamierzonego przez stronę skarżącą skutku. W odrębnym trybie bowiem sprawa orzeczenia o braku prawa do przedmiotowych świadczeń rodzinnych została już ostatecznie zakończona i nie podlega kontroli w tym postępowaniu. Tymczasem zarzuty skargi de facto są skoncentrowane na podważaniu ustaleń dotyczących prawa do tych świadczeń, w gruncie rzeczy dotycząc decyzji Marszałka z dnia [...] maja 2011 roku odmawiającej przyznania zasiłku, w której to rozstrzygnięto zarówno w kwestii stosowania w sprawie zasad koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego jak i w kwestii stwierdzenia przekroczenia kryterium dochodowego.

Ostateczna decyzja o odmowie przyznania świadczeń rodzinnych wiąże nie tylko organ administracji publicznej, ale również sąd administracyjny. Aby można było uznać świadczenie za nienależnie pobrane i nakazać jego zwrot, to najpierw należy ostatecznie usunąć z obrotu prawnego decyzję o jego przyznaniu bądź, zależnie od okoliczności, ostatecznie odmówić przyznania świadczenia. Z uwagi na to, że podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowią inne ostateczne rozstrzygnięcia organów administracji (decyzja uchylająca z datą wsteczną przyznany uprzednio zasiłek rodzinny za wskazany wyżej okres oraz decyzja o odmowie przyznania tych świadczeń), w postępowaniu niniejszym pozbawione były racji wszelkie argumenty wskazujące na to, że ustalenia faktyczne organów orzekających przy wydawaniu wymienionych decyzji ostatecznych były wadliwe, a w konsekwencji, że sporne świadczenie rodzinne było należne, zaś uznanie go za nienależnie pobrane i żądanie zwrotu - bezpodstawne.

W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały przesłanki do zastosowania przez organy administracji przepisu art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy i nakazania skarżącej zwrotu wypłaconych jej w powołanym okresie świadczeń rodzinnych. Wydanie zaskarżonej decyzji zostało poprzedzone wyczerpującym ustaleniem stanu faktycznego i prawnego, co znajduje odzwierciedlenie w prawidłowej i wyczerpującej argumentacji organu sformułowanej w sposób wymagany przez przepisy procedury administracyjnej.

Abstrahując od powyższego – należy stwierdzić pobocznie, że ustalenia faktyczne opierające się na oświadczeniach stron i zaświadczeniach urzędowych na gruncie ustawy o przyznawanie świadczeń rodzinnych, generalnie ujmując są czynione zgodnie z obowiązującą procedurą i bez naruszenia norm postępowania, w szczególności art. 6, 7, 8 § 1, 12 § 1 i 15 k.p.a., gdyż godzi się podkreślić, iż po myśli art. 75 § 1 k.p.a. obowiązuje otwarty katalog środków dowodowych, mogą zostać włączone w poczet materiału dowodowego także dowody uzyskane w toku innych postępowań administracyjnych, zaś według przepisów szczególnych, to znaczy ustawy o świadczeniach rodzinnych, zwłaszcza z art. 23 ust. 4 i 5 wynika, że zasadniczo wysokość dochodów rodziny ustala się z uwzględnieniem zaświadczeń oraz oświadczeń stron. W tej sytuacji, uznanie przez organ za wiarygodny fakt wysokości uzyskanego dochodu na podstawie oświadczenia złożonego po uprzedzeniu o odpowiedzialności karnej zgodnie z art. 223 Kodeksu karnego - mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów w świetle reguł wynikających z art. 80 k.p.a., przy braku dowodów przeciwnych i nie oznacza dowolności. A skoro przyczyną uchylenia pierwotnej decyzji przyznającej sporne świadczenie rodzinne oraz wydania późniejszej decyzji Marszałka odmawiającej jego przyznania była okoliczność między innymi prawidłowego pouczenia skarżącej w trybie art. 25 ustawy - w treści formularza wniosku z dnia [...] lipca 2007 roku - o obowiązku poinformowania organu o zatrudnieniu członka rodziny za granicą oraz o okoliczności uzyskania dochodu przez któregokolwiek z członków rodziny – to należy przyjąć, że została spełniona również przesłanka z art.30 ust. 2 pkt 1 in fine ustawy.

Bez znaczenia dla sprawy pozostają zarzuty dotyczące formularzy dokumentów pochodzących od norweskich instytucji, albowiem dotyczą lat 2010 i 2011, a więc nie spornego okresu zasiłkowego, nadto mają związek z wnioskiem (rozwiedzionego już w tym czasie) małżonka skarżącej o przyznanie świadczenia na małoletniego syna obojga - w Norwegii. Tym samym ich treść pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie rozpoznawanej sprawy.

Konkludując, Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z uregulowaniami prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 p.p.s.a., oddalono skargę.