Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 163/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-03-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Starosta
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony akt
Powołane przepisy: article: art. 77 ust. 3, ust. 4 ust. 5
journal: Dz.U. 2005 nr 108 poz 908
law: Ustawa z dnia  20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym - tekst jednolity
article: art. 60, art. 61 art. 67
journal: Dz.U. 2009 nr 157 poz 1240
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Włodzimierz Kubik (spr.), Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Protokolant Starszy sekretarz Małgorzata Orman, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2012 r. sprawy ze skargi J. P. i K. P. na akt Starosty [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty za wydanie karty pojazdu 1. uchyla zaskarżony akt i orzeka, że nie podlega on wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku, 2. zasądza od Starosty [...] na rzecz skarżących solidarnie kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] r. J. P. i K. P. zwróciły się do Starostwa Powiatowego w M. z wezwaniem o zwrot nadpłaty za wydanie karty pojazdu dla samochodu marki [...] o nr rej. [...] zarejestrowanego w dniu [...] r. W uzasadnieniu wniosku powołały się one na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006 r., sygn. akt U 6/04 stwierdzający niekonstytucyjność § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 137, poz. 1310 dalej rozporządzenie MI z 2003 r.), na którego podstawie pobrano od nich opłatę za wydaną kartę pojazdu w wysokości 500 zł. Mając na uwadze wydane w wyniku tego wyroku nowe przepisy, które przewidują pobieranie przedmiotowej opłaty w wysokości 75 zł autorki wniosku domagały się zwrotu 425 zł.

W odpowiedzi na ten wniosek pismem z dnia [...]r., nr [...], Wicestarosta Powiatu [...] odmówił zwrotu wnioskowanej nadpłaty za wydaną karty pojazdu. W piśmie tym wskazał on, że wysokość opłaty pobranej za wydanie karty pojazdu została naliczona prawidłowo zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia MI. Organ podkreślił, że Trybunał Konstytucyjny w powołanym we wniosku wyroku uznając niekonstytucyjność § 1 ust. 1 rozporządzenia MI z 2003 r. uznał jednak za niezbędne odroczenie utraty mocy obowiązującej tego przepisu do dnia 1 maja 2006 r. Wskazał także, że dopiero z dniem 15 kwietnia 2006 r. na mocy rozporządzenia Ministra Transportu i Budownictwa z dnia 28 marca 2006 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu ( Dz. U. Nr 59, poz. 421) wprowadzona została opłata wynosząca 75 zł. Tym samym skoro opłata za kartę pojazdu została pobrana zgodnie z obowiązującymi przepisami nie ma podstaw do jej zwrotu. Pismo to zostało doręczone wnioskodawcom w dniu 27 września 2011 r.

Kolejnym pismem z dnia [...] r. J. P. i K. P. wezwały Starostę [...] do usunięcia naruszenia prawa polegającego na odmowie zwrotu żądanej kwoty 425 zł. W obszernym uzasadnieniu tego pisma powołane zostały fragmenty wyroków WSA w Gliwicach z dnia 11 czerwca 2008 r., II SA/Gl 352/08, z dnia 12 czerwca 2008 r., II SA/Gl 369/08 i z dnia 13 czerwca 2008, II SA/Gl443/08. Wskazały one jednocześnie, że jeśli wezwanie to nie odniesie skutku w postaci zwrotu 425 zl za wydaną kartę pojazdu oddadzą sprawę do sądu cywilnego bądź do sądu administracyjnego.

Odpowiadając na to wezwanie Wicestarosta [...] w piśmie z dnia [...] r. poinformował autorki wniosku, że w dalszym ciągu podtrzymuje stanowisko wyrazone w jego poprzednim piśmie. Pismo to doręczono J. P. i K. P. dniu 3 listopada 2011 r.

Pismem z dnia [...]r. J. P. i K. P., zastępowane przez radcę prawnego M. Ch., wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na akt Starosty [...] z dnia [...] r. Zarzuciły jego wydanie z naruszeniem prawa poprzez odmowę zwrotu pobranej od nich opłaty w wysokości 500 zł mimo, że nastąpiło to na podstawie wadliwego i sprzecznego z Konstytucją oraz sprzecznego z art. 77 ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.) przepisu § 1 ust. 1 rozporządzenia MI z 2003 r. W oparciu o te zarzuty wniosły one o uchylenie zaskarżonego aktu i orzeczenie o jego niewykonalności, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi J. P. i K. P. opisały przebieg dotychczasowego postępowania wskazując, że wobec stanowiska organu odmawiającego zwrotu nadpłaty za wydana kartę pojazdu wniesienie skargi stało się konieczne. Zdaniem skarżących nie jest zasadne stanowisko organu sugerujące, że pobranie opłaty w oparciu o niekonstytucyjne przepisy było zgodne z prawem i co więcej miałoby korzystać z domniemania konstytucyjności ze względu na odroczenie przez Trybunał Konstytucyjny utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu. W ich ocenie odroczenie utraty mocy obowiązującej przepisu § 1 ust. 1 rozporządzenia MI z 2003 r. nie oznaczało, że w okresie jego pozostawania w obrocie prawnym pozostawało ono w zgodzie z udzielonym Ministrowi ustawowym upoważnieniem zawartym w art. 77 ust. 5 Prawa o ruchu drogowym oraz Konstytucją. Powoduje to, że uiszczona przez nie opłata za kartę pojazdu w wysokości przekraczającej koszty związane z jej drukiem i dystrybucją powinna być im zwrócona. Skarżące wskazały wreszcie na art. 178 Konstytucji RP, z którego wynika, że sędziowie orzekając w danej sprawie związani są jedynie aktami rangi ustawowej, co pozwala im odmówić stosowania niekonstytucyjnego przepisu niższej rangi.

W odpowiedzi na skargę Starosta [...] podtrzymał swoje stanowisko zajęte w zaskarżonym akcie dowodząc zasadności odmowy zwrotu nadpłaty za wydaną kartę pojazdu.

W piśmie procesowym z dnia [...]r. skarżące podtrzymały w całości swoje stanowisko tak w kwestii zarzutów zgłoszonych pod adresem zaskarżonego aktu, jak i żądania uchylenia zaskarżonego aktu oraz zasądzenia od organu kosztów postępowania. W uzasadnieniu tego pisma skarżące dodatkowo wskazały na naruszenie przepisem § 1 ust. 1 rozporządzenia MI z 2003 r. art. 90 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską ( TWE).

W toku rozprawy pełnomocnik Starosty [...], radca prawny A. W., podniosła zarzut przedawnienia prawa do stwierdzenia nadpłaty za wydaną kartę pojazdu. Wskazała, że zgodnie z art. 60 pkt 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych opłata za wydanie karty pojazdu stanowi niepodatkową należność budżetową. Zgodnie z art. 67 tej ustawy do spraw dotyczących zaś tego rodzaju należności zastosowanie mają przepisy k.p.a. oraz działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa. W świetle zaś art. 79 § 2 O.p. roszczenie o zwrot nadpłaty wygasa po upływie terminu przedawnienia, który w tym przypadku wynosi 5 lat. Na poparcie swoich twierdzeń pełnomocnik organu powołała się na stanowisko zajęte w tej kwestii przez WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 15 grudnia 2011 r., sygn. akt II SA/Po 980/11 oraz wyroki Sądu Rejonowego w Lesznie z dnia 2 września 2011 r., I C336/11/3 oraz Sądu Rejonowego w Gnieźnie z dnia 6 grudnia 2011 r. sygn. akt I C 552/1.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu wskazać należy, że zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 ustawy 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej zwanej p.p.s.a.), sądy administracyjne orzekają m. in. w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. W myśl art. 146 § 1 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, sąd uchyla ten akt albo stwierdza bezskuteczność czynności. Badając formalną dopuszczalność wniesionej skargi stwierdzić trzeba, że w kwestii właściwości sądów administracyjnych w tego rodzaju sprawach wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z dnia 4 lutego 2008r., sygn. akt I OPS 3/07 (ONSAiWSA z 2008 r., Nr 2, poz. 21). W uchwale tej stwierdzono, że skierowane do organu żądanie zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu uiszczonej na podstawie przepisu rozporządzenia w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu jest sprawą administracyjną, którą organ załatwia w drodze aktu lub czynności, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Zdaniem składu orzekającego uchwała ta zachowuje swoją aktualność. W szczególności w sprawach dotyczących zwrotu części opłaty uiszczonej za wydanie karty pojazdu pobranej na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia MI z 2003 r. brak jest podstaw do zastosowania przepisów art. 60 i art. 61 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych ( Dz. U. Nr 157, poz. 1240 ze zm.. – dalej zwanej u.f.p.). Skład orzekający w niniejszej sprawie nie podzielił w szczególności poglądu zawartego w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 15 grudnia 2011 r., II SA/Po 980/11, w którym przyjęto, że zwrot nadpłaty za wydanie karty pojazdu pobranej na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia MI z 2003 r. podlega regulacji zawartej w art. 79 § 2 i art. 80 § 1 O.p. W konsekwencji Sąd ten przyjął, że prawo do żądania zwrotu nadpłaconej przedmiotowej należności wygasło po upływie 5 lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin jej zwrotu. Sąd orzekający w mniejszej sprawie nie podzielił także stanowiska zajętego w wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 29 lutego 2012 r., I SA/Bd 34/12, w którym przyjęto, że przedmiotową nadpłatę należy zaliczyć do niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publiczno-prawnym, o jakiej mowa w art. 60 pkt 7 u.f.p. W wyroku tym wskazano, że zwrot przedmiotowej nadpłaty winien nastąpić w drodze decyzji administracyjnej natomiast bieg 5 letniego terminu przedawnienia, o jakim mowa w art. 80 § 1 O.p., należy liczyć od dnia 1 stycznia 2010r., kiedy to weszła w życie ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych .

W ocenie składu orzekającego opłaty pobieranej za wydanie karty pojazdu nie można zaliczyć do niepodatkowej należności o charakterze publiczno-prawnym stanowiącej dochód budżetu jednostki samorządu, o jakiej jest mowa w art. 60 pkt 7 u.f.p. Przepis art. 60 u.f.p. czytać należy bowiem łącznie z art. 61 tej ustawy, który przewiduje pobieranie dochodów wskazanych w art. 60 w trybie decyzji administracyjnych. Dodać należy, że zawarte w tym artykule stwierdzenie "o ile odrębne ustawy nie stanowią inaczej" odnieść należy jedynie do materii związanej z właściwością organów orzekających w tym przedmiocie. Nota bene art. 73 ust. 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym stwierdza jedynie, że kartę pojazdu dla pojazdu samochodowego, innego niż określony w ust. 1, wydaje, za opłatą i po uiszczeniu opłaty ewidencyjnej, właściwy w sprawach rejestracji starosta przy pierwszej rejestracji pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (...). Przepis art. 77 ust. 5 Prawo o ruchu drogowym określa natomiast wytyczne dla rozporządzenia w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu. Zgodnie z tym przepisem w rozporządzeniu tym należy uwzględnić znaczenie tego dokumentu dla rejestracji pojazdu oraz wysokość kosztów związanych z drukiem i dystrybucją kart.

Przyjmując za Trybunałem Konstytucyjnym, że opłata pobierana na mocy zakwestionowanego przez niego przepisu § 1 ust. 1 rozporządzenia MI z 2003 r. miała cechy należności o charakterze podatkowym to i tak brak jest możliwości zastosowania w postępowaniu mającym za przedmiot zwrot części takiej opłaty uregulowań zawartych w u.f.p. Ustawa ta weszła bowiem w życie z dniem 1 stycznia 2010 r. , a zatem przepisy art. 60, art. 61 i art. 67 u.f.p. odnieść należy do dochodów pobieranych na podstawie obowiązujących przepisów, a nie w oparciu nieobowiązujący już od wielu lat przepis rozporządzenia wydanego w dodatku z przekroczeniem upoważnienia ustawowego. W kwestii oceny prawidłowości ustalenia i pobrania opłat za wydanie karty pojazdu miarodajny winien być zatem stan prawny obowiązujący w dacie pobierania tej opłaty, a nie w dacie rozpatrywania wniosku o zwrot takiej nadpłaty. W tej kwestii kierować się bowiem należy wynikającą z art. 2 Konstytucji R.P. zasadą lex retro non agit, z której wynika zakaz stosowania nowo stanowionych uregulowań prawnych do zdarzeń, które miały miejsce przed ich wejściem w życie. W szczególności dotyczy to zdarzeń, z którymi prawo nie wiązało dotąd skutków prawnych przewidzianych nowymi unormowaniami. W orzecznictwie sądowoadminstracyjnym podkreśla się, że z wynikającej z art. 2 Konstytucji zasady państwa prawnego oraz wynikającej z art. 7 Konstytucji zasady praworządności nie można wywieść prymatu zasady bezpośredniego działania nowych przepisów wobec zasady dalszego działania przepisów dotychczasowych. Zasady te współistnieją bowiem w obszarze prawa intertemporalnego, a wybór pomiędzy nimi powinien być dokonywany przy uwzględnieniu wszelkich istotnych okoliczności, w tym skutków wyboru, mając na uwadze wolę prawodawcy, o ile można ją zrekonstruować w granicach dopuszczalnej interpretacji przepisów prawa (por. m.in. uchwałę NSA z dnia 10 kwietnia 2006 r. , I OPS 1/06 [w:] ONSAiWSA 2006/3/71 oraz wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2011 r., II GSK 470/10 dostępny na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze te wskazania podkreślić należy, że w sprawie zwrotu nadpłaty pobranej za wydanie karty pojazdu nie znajduje w szczególności zastosowania przepis intertemporalny zamieszczony w art. 115 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych ( Dz. U. Nr 157, poz. 1241 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem do spraw dotyczących niepodatkowych należności budżetowych, o których mowa w art. 60 u.f.p. wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. W przepisie tym jest zatem mowa o sprawach w toku załatwianych przed wejściem w życie tej ustawy w drodze decyzji administracyjnych, a nie w drodze czynności materialno-technicznych. W konsekwencji skoro do pobierania opłaty za wydanie karty pojazdu nie mają zastosowania przepisy u.f.p. to przepisy tej ustawy nie mogą także odsyłać do odpowiedniego zastosowanie przepisy działu III Ordynacji podatkowej zamieszczone w art. 72 – 80 o.p. w sprawach dotyczących zwrotu nienależnie pobranych opłat tego rodzaju.

Rozważając dopuszczalność wniesionej skargi wskazać należy także, że w myśl art. 52 § 1 i § 2 p.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. W przypadku aktów lub czynności określonych w art. 3 ust. 2 pkt 4 ustawy skargę można zaś wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu do usunięcia naruszenia prawa. Wezwanie to należy natomiast wnieść w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności (art. 52 § 3 p.p.s.a.). Omówiony warunek formalny został w sprawie spełniony, bowiem skarga J.P.i K. P. została poprzedzona wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa.

Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonego aktu wskazać należy, że w oparciu o delegację wskazaną w art. 77 ust 4 Prawa o ruchu drogowym Minister Infrastruktury wydał przywołane wcześniej rozporządzenie z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu. W myśl § 1 ust. 1 tego rozporządzenia, za wydanie karty pojazdu przy pierwszej rejestracji na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej organ rejestrujący pobierać miał opłatę w wysokości 500,00 zł. Rozporządzenie MI z 2003 r. obowiązywało w czasie rejestracji samochodu marki [...] przez skarżące, które uiściły taką właśnie opłatę za wydanie kart pojazdu.

Wskazany przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia MI z 2003 r. został w dniu 17 stycznia 2006 r. wyrokiem w sprawie o sygn. akt U 6/04 uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z art. z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego określona w tym przepisie wysokość opłaty za wydanie karty pojazdu w kwocie 500,00 zł została zawyżona, albowiem nie uwzględnia ustawowych wytycznych do określenia wysokości tej opłaty zawartych w art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Organ wydający rozporządzenie nie był zaś umocowany do działania poza granicami upoważnienia, dla realizacji założeń w ustawie przemilczanych. Pomimo to ustalając wysokość opłaty nie ograniczył się do uwzględnienia rzeczywistego znaczenia karty pojazdu dla rejestracji pojazdu oraz kosztów związanych z drukiem i dystrybucją karty, lecz ustalił opłatę uwzględniającą dodatkowo koszty innych zadań administracji publicznej, których ustawodawca w udzielonej Ministrowi delegacji nie przewidział. Trybunał Konstytucyjny wskazał też, że ustalona opłata charakteryzuje się wprawdzie cechami podobnymi do podatku, jednakże w przeciwieństwie do podatków jest świadczeniem ekwiwalentnym. W sytuacji zatem gdy znacznie przewyższa ona wartość faktycznie świadczonej usługi nabywa cechy podatku. W konsekwencji, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, podwyższenie opłaty za wydanie karty pojazdu do wysokości 500,00 zł, nie pozostające w związku z kosztami świadczonej usługi, jest sprzeczne z art. 217 Konstytucji RP. Jednocześnie, mając na uwadze możliwe skutki finansowe wydanego wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł o utracie mocy obowiązującej kwestionowanego przepisu rozporządzenia dopiero z dniem 1 maja 2006 r.

W ocenie składu orzekającego Sądu odroczenie utraty mocy obowiązującej przepisu nie oznacza jednak, że w okresie jego pozostawania w obrocie prawnym było ono w przedmiocie ustalenia wysokości opłaty za wydawane karty pojazdu zgodne z udzielonym Ministrowi Infrastruktury ustawowym upoważnieniem i zgodne z Konstytucją. Przeciwnie, w świetle treści uzasadnienia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego niewątpliwym jest, że zakwestionowany przepis stanowił od chwili jego wydania przepis niekonstytucyjny, wykraczający poza zakres udzielonej przez ustawodawcę delegacji. Wskazana przez Trybunał data odnosi się bowiem jedynie do utraty mocy obowiązującej przepisu, nie zaś do jego oceny jako niekonstytucyjnego. Odroczenie wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji nie oznacza w szczególności, że do upływu terminu tego odroczenia przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia MI z 2003 r. był zgodny z Konstytucji i dopiero od tej daty staje się on z niekonstytucyjny. Samo odroczenie orzeczenia ma na celu umożliwienie odpowiedniemu organowi stosowną zmianę tegoż przepisu, tak by był on zgodny z Konstytucją lub innym aktem nadrzędnym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2007 r., OSNP 2008, z. 5-6, poz. 61; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2009 r., sygn. akt II OSK 290/09, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OSK 1242/08). Odroczenie wejścia w życie orzeczenia Trybunału nie stanowi zatem dla sądu administracyjnego przeszkody do odmowy zastosowania w rozpoznawanej sprawie przepisu rozporządzenia uznanego przez ten sąd za niezgodny z Konstytucją i ustawą, który stanowił podstawę prawną rozstrzygnięcia administracyjnego. Przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją ma taki charakter od dnia jego wejścia w życie i fakt ten musi być brany pod uwagę przy kontroli aktu administracyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2008r., II OSK 1745/07; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OSK 1242/08).

Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela w całej rozciągłości wyrażoną przez Trybunał Konstytucyjny ocenę kwestionowanego przepisu rozporządzenia. Zgodnie z art. 173 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną o innych władz. Inaczej jednak została ukształtowana relacja względem władzy ustawodawczej sądów, a inaczej Trybunału. O ile Trybunał Konstytucyjny jest organem kontroli także władzy ustawodawczej, o tyle sędziowie orzekający w sprawach indywidualnych podlegają Konstytucji i ustawom. W myśl art. 178 Konstytucji sędziowie w zakresie sprawowania swego urzędu są niezawiśli i podlegają jedynie Konstytucji i ustawom. Oznacza to, że sędziowie orzekający w danej sprawie związani są jedynie aktami rangi ustawowej. Zgodnie w zasadzie przyjmuje się, zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie, że sąd może w toku rozpoznawania sprawy ocenić, czy przepisy rozporządzenia są zgodne z przepisami ustawy. W relacji zatem do aktów stanowionych przez władzę wykonawczą, związanie sądów tymi aktami nie istnieje. Uprawnienie każdego sądu rozpoznającego sprawę do oceny, czy określone przepisy rozporządzenia są zgodne z ustawą było i jest przyjmowane zarówno w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z dnia 13 stycznia 1998r. sygn. U 2/97, Trybunał stwierdził, że ocena konstytucyjności i legalności przepisu rangi podustawowej może być dokonana przez sąd rozpatrujący sprawę indywidualną, w której przepis ten może być zastosowany. Wielokrotnie w tej kwestii wypowiadał się także Naczelny Sąd Administracyjny (vide: uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2000r., sygn. akt. OPK 13/00, w: ONSA z 2001 r. Nr 2 poz. 63; z dnia 15 grudnia 2000 r. sygn. akt OPK 20-22/00, w: ONSA z 2001r. Nr 3, poz. 104; z dnia 22 maja 2000 r. sygn. OPS 3/00, w: ONSA z 2000r. Nr 4, poz. 136; czy w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2006r. sygn. akt I OPS 4/05).

Tym samym dokonując takiej właśnie, opartej na podstawie art. 178 ust. 1 Konstytucji, samodzielnej oceny konstytucyjności przepisów rozporządzenia skład orzekający stwierdził, że § 1 ust. 1 rozporządzenia MI z 2003 r. został wydany z przekroczeniem upoważnienia ustawowego. W ocenie Sądu upoważnienie zawarte w art. 77 ust. 6 w zw. z ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym nie uprawniało bowiem Ministra Infrastruktury do określenia w rozporządzeniu wysokości opłaty za kartę pojazdu w wysokości przewyższającej rzeczywiste znaczenie tego dokumentu dla rejestracji pojazdu oraz koszt związany z drukiem i dystrybucją tej karty. Konsekwencją uznania przez skład orzekający niekonstytucyjności przepisu w dacie jego zastosowania przez organ administracji publicznej nakazuje Sądowi stwierdzenie, że kontrolowany akt Starosty [...] podjęty został z naruszeniem prawa. Organ odmówił bowiem skarżącym zwrotu części uiszczonej przez nich opłaty przy rejestracji samochodu w 2005 roku pomimo faktu, iż jej pobranie w wysokości 500,00 zł nastąpiło na mocy przepisu wykraczającego poza zakres udzielonego Ministrowi Infrastruktury upoważnienia, w wysokości zawyżonej w stosunku do wskazań zawartych w art. 77 ust. 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym i w tej części uiszczonych zatem nienależnie.

Nadmienić trzeba, że wyrażony przez Sąd w niniejszej sprawie pogląd i ocena prawna co do odmowy zwrotu przez organ części opłaty za wydanie karty pojazdu są konsekwentnie i powszechnie przyjmowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, a skład orzekający nie znalazł podstaw i argumentów, które mogłyby uzasadniać zmianę tego stanowiska (por. m.in. wyroki tut. Sądu z dnia 18 czerwca 2008 r., sygn. akt II SA/Gl 353/08 oraz z dnia 20 listopada 2009 r., sygn. akt II SA/Gl 545/09; wyroki WSA w Gdańsku z dnia 12 lutego 2009 r., sygn. akt III SA/Gd 453/08 oraz III SA/Gd 455/08; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 30 czerwca 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 389/09; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt IV SA/Po 330/09; wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. akt: I OSK 589/09, I OSK 591/09, I OSK 1204/09, I OSK 1354/09).

W szczególny sposób zwrócić należy uwagę na pogląd zaprezentowany przez NSA w wyroku z dnia 24 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 418/08, w: LEX nr 518241. W orzeczeniu tym wskazano, że "jeżeli została stwierdzona niekonstytucyjność przepisu, a nie jest to decyzja administracyjna tylko czynność administracyjna w postaci pobrania opłaty za wydanie karty pojazdu, to w takiej sytuacji trzeba zastosować "inne środki", do których odnosi się art. 190 ust. 4 Konstytucji RP. Tym środkiem jest właśnie możliwość wystąpienia o zwrot nadpłaconej kwoty za kartę pojazdu. Odmienna interpretacja prowadziłaby do sytuacji, w której nastąpiłaby utrata ochrony jednostki zagwarantowanej w ust. 4 art. 190 Konstytucji. Przepis ten rodzi, bowiem prawo do kwestionowania rozstrzygnięć ukształtowanych na podstawie niekonstytucyjnego przepisu jeszcze przed orzeczeniem Trybunału stwierdzającego taką niekonstytucyjność". Aprobując tak postawioną tezę stwierdzić należy, że przemawia ona dodatkowo za koniecznością uchylenia kontrolowanego aktu. Nie można bowiem przyjąć, że stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny sprzeczności z Konstytucją jakiegoś aktu podustawowego z jednoczesnym odroczeniem wejścia w życie wyroku stwierdzającego tę niekonstytucyjność, powoduje nabranie przez taki niekonstytucyjny przepis specjalnej, wyższej mocy powodującej konieczność stosowania go przez sądy.

Podzielić wreszcie należy także stanowisko zajęte przez Trybunał Sprawiedliwości w postanowieniu z dnia 10 grudnia 2007 r., C-134/07 [w:] Lex nr 354541(dostępne także na stronie www.eur-lex.europa.eu), w którego świetle pobieranie opłaty przewidzianej w § 1 ust. 1 rozporządzenia MI z 2003 r., która jest nakładana w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego narusza art. 90 akapit pierwszy TWE.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Starosta [...] ustali, w jakiej wysokości skarżące winne były uiścić opłatę za wydanie karty pojazdu, kierując się przy tym kryteriami wynikającymi z art. 77 ust. 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym, a następnie zwróci skarżącym solidarnie uiszczoną kwotę wartość tę przewyższającą. Pomocnym w zakresie ustalenia wysokości kwoty podlegającej zwrotowi będzie niewątpliwie przepis § 1 ust. 1 obecnie obowiązującego i niekwestionowanego rozporządzenia Ministra Transportu i Budownictwa z dnia 28 marca 2006 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 59, poz. 421), zgodnie z którym opłata za kartę pojazdu wynosi 75,00 zł. Przy przyjęciu takiego ustalenia nienależnie pobrana część opłaty za wydanie kart pojazdu stanowić będzie różnicę pomiędzy kwotą opłaty uiszczoną przez skarżące a opłatą pobieraną na podstawie rozporządzenia z 2006 r.

Kierując się przedstawionymi wyżej argumentami należało uwzględnić skargę na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. Uwzględniając skargę Sąd orzekł o niewykonalności zaskarżonego aktu stosownie do art. 152 p.p.s.a. W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżących Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 202 § 2, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).