Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 849/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2008-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. b,c art. 200,152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 145 par. 1,2 art. 123,127,200,210 par. 1 art. 165 par. 1,2,5
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
article: art. 1 par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący WSA Katarzyna Nikodem(spr.) NSA Jerzy Małecki Sędziowie WSA Elwira Brychcy Protokolant sekr. sąd. Magdalena Rossa- Śliwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2008 r. sprawy ze skargi F.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2008r. I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. na rzecz skarżącego kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów sądowych ; III. stwierdza, że decyzja wymieniona w punkcie I nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/E. Brychcy /-/K. Nikodem /-/J. Małecki


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta L. w dniu [...] decyzją nr [...] ustalił F. O., E.O., J. S., J.T., M.M. O., W. O. podatek za 2008 r. od nieruchomości położonej w L. przy ul. NA w wysokości 920 zł, decyzją nr [...] podatek od nieruchomości położonej w L. przy ul NB w wysokości 1084 zł. Jak wskazano w uzasadnieniu decyzji wysokość podatku ustalono na podstawie złożonej informacji o nieruchomościach i obiektach budowlanych oraz danych z ewidencji gruntów i budynków.

Od powyższych decyzji (nr [...]) odwołanie złożył F. O., który podniósł, że jest jedynym podatnikiem oraz płatnikiem podatku od nieruchomości położonych przy ul. NA i NB w L., którymi włada i zarządza nieprzerwanie od 60 lat. Organ podatkowy przez wszystkie lata wymierzał podatek od wskazanych nieruchomości wyłącznie F. O. Stan faktyczny nie uległ zmianie, dlatego w decyzji ustalającej podatek od nieruchomości za 2008 r. podatnikiem winien być wyłącznie odwołujący.

Po rozpatrzeniu odwołania F. O., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją nr [...] postanowiło uchylić decyzję z dnia [...] w części w której wymieniono jako podatnika w pkt 1 F. O.i orzec o wpisaniu w jego miejsce E. O. – współwłaścicielki opodatkowanej nieruchomości, w pozostałej części utrzymać zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2006 r. nr 121, poz. 844, ze zm.) jeżeli nieruchomość lub obiekt budowlany stanowi współwłasność lub znajduje się w posiadaniu dwóch lub więcej podatników, to stanowi odrębny przedmiot opodatkowania, a obowiązek podatkowy od nieruchomości lub obiektu budowlanego ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub posiadaczach. Decyzja wymiarowa winna być wystawiona na wszystkich współwłaścicieli bez podawania udziałów w nieruchomości i niedopuszczalne jest przypisywanie kwoty podatku każdemu z udziałowców osobno i proporcjonalnie do jego udziału. Organ podatkowy winien również doręczyć decyzję wymiarową wszystkich współwłaścicielom, może bowiem dochodzić należności od podatników, którym doręczył decyzję ustalającą zobowiązanie podatkowe. Zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2006 r. nr 121, poz. 844, ze zm.) w przypadku, gdy własność jednej nieruchomości przysługuje kilku osobom, to wszystkie te osoby odpowiadają z tytułu podatku od nieruchomości solidarnie, tj. za całość zobowiązania niezależnie od posiadanego udziału. W przedmiotowej sprawie, zdaniem organu podatkowego, Prezydent Miasta L. prawidłowo określił zarówno podmiot jak i przedmiot opodatkowania. Jednakże w toku postępowania odwoławczego przedłożono Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu zawiadomienie z dnia [...] o zmianie w ewidencji gruntów, z którego wynika, że w związku z zawartą umową darowizny dokonaną aktem notarialnym nr [...] w miejsce F. O. jako współwłaściciela w ¼ nieruchomości położonych w L. przy ul NA i NB wpisano żonę E. O. Uwzględniając przedłożony dokument organ odwoławczy uchylił decyzję Prezydenta Miasta L. wpisując jako podatnika podatku od nieruchomości za 2008 r. zamiast F.O. E. O., w pozostałym zakresie, nie dopatrując się naruszenia prawa, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

F. O. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. W uzasadnieniu skargi podnosi, że decyzja w sprawie uznania za podatników podatku od nieruchomości wszystkich ujawnionych spadkobierców została podjęta bez konsultacji ze skarżącym. Organ w decyzji przyjął, że decyzja w sprawie ustalenia zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2008 r. została wydana po otrzymaniu szczegółowej informacji o nieruchomościach i obiektach budowlanych współwłaścicieli. Tymczasem zarówno skarżący, jak i jego żona – E. O., której w dniu 31 grudnia 2007 r. darował udział w nieruchomościach, informacji takiej nie złożyli. Nadto poinformował Wojewódzki Sąd Administracyjny, że przed Sądem Rejonowym w L. toczy się postępowanie z wniosku F. O. o stwierdzenia zasiedzenia ¾ udziałów w nieruchomościach położonych w L. przy ul. NA i NB, ponieważ od 50 lat nieprzerwanie włada nieruchomością jak właściciel. Pozostali natomiast spadkobiercy nieruchomości przez 60 lat nie poczuwali się do opłacania podatków od nieruchomości, spłaty hipoteki ustanowionej przez Skarb Państwa, opłacania mediów, remontowania kamienic. Skarżący zwraca uwagę na pozaprawne działania w sprawie pełnomocnika E. O. – E. W., która jednocześnie jest pracownikiem Urzędu Miasta– Kierownikiem ds. Dochodów i Windykacji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 27 października 2008 r. pełnomocnik E.O. E.W. wyjaśnia, że nie uczestniczyła w wydaniu decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe, w sprawie jest wyłącznie pełnomocnikiem ojca E. O. Działając w imieniu mocodawcy przekazała organowi podatkowemu kopię postanowień o nabyciu praw do spadku, odpis księgi wieczystej oraz wypis z rejestru gruntów. W księdze wieczystej od roku 1922 r. jako właściciel wpisany był właściciel K. O., księgę zamknięto 15 listopada 2007 r., a jej stan przeniesiono do KW [...] w której wpisano spadkobierców. Skoro nieruchomość stanowi współwłasność, obowiązek ciąży solidarnie na współwłaścicielach, dlatego złożona została informacja o nieruchomościach i obiektach budowlanych przez pięciu współwłaścicieli.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje:

Na podstawie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej jest dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi oraz trafności ich wykładni.

Zaskarżony akt administracyjny może zostać wzruszony przez sąd tylko wówczas, gdy narusza prawo w sposób określony w powołanej ustawie, w przeciwnym razie skarga podlega oddaleniu. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.nr 153, poz. 1270, ze zm.) – dalej p.p.s.a..

Na wstępie należy zauważyć, że Prezydent Miasta L. wydał w tym samym dniu – [...] dwie decyzje ustalające zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości za 2008 r. F. O., E. O., J.S., J.T., M. M. O. oraz W.O., jedną o numerze [...] dotycząca wymiaru podatku od nieruchomości położonej w L. przy ul. NA, drugą, o numerze [...] ustalająca podatek od nieruchomości za 2008 r. od nieruchomości położonej w L. przy ul. NB. F. O. złożył w dniu 7 marca 2008 r. odwołanie od obu decyzji. Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] uchyliło decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...]w części w której wymieniono jako podatnika F. O. i orzeczono o wpisaniu w jego miejsce E.O., ponieważ w postępowaniu odwoławczym ujawniono, że w 2008 r. F. O. nie jest już współwłaścicielem nieruchomości przy ul. NA i NB w L. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego została doręczona: W. O., E.O., E. O., J.S., M.M. O., J.T. oraz Prezydentowi Miasta L. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując odwołanie nie odniosło się do zakresu zaskarżenia, skarżący złożył odwołanie od dwóch decyzji wydanych w tym samym dniu. Organ odwoławczy rozpatrując odwołanie orzekł wyłącznie w zakresie decyzji o numerze [...] dotyczącej nieruchomości położonej w L. przy ul. NA, nie odniósł się natomiast do odwołania od decyzji nr [...]. Nie wyjaśnił, czy odwołanie w pozostałym zakresie zostanie rozpatrzonej w odrębnej decyzji. W odpowiedzi na skargę również nie można znaleźć informacji co do zakresu rozpatrzenia odwołania, pomimo tego, że z treści skargi wynika, ze skarżący błędnie odczytał sentencję decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L., uznając, że obejmuje ona rozstrzygnięcie w zakresie dwóch decyzji: nr [...] i [...]. Z decyzji powinno wyraźnie wynikać, jakim zakresie orzeka organ, a co pozostawia do rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu.

Fundamentalną zasadą postępowania administracyjnego, w tym również podatkowego jest zasada dwuinstancyjnego postępowania. Zasada ta została wyrażona w art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który stanowi że "każda ze stron ma prawo do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji". Ta konstytucyjna zasada została wpisana w postępowanie podatkowe, w art. 127 Ordynacji podatkowej, który stanowi, że postępowanie podatkowe jest dwuinstancyjne. W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy wymierzył podatek od nieruchomości E.O. na etapie postępowania odwoławczego, otrzymawszy informację od pełnomocnika E.O. oraz z Wydziału Geodezji i Kartografii o zmianie w rejestrze gruntów, że od 1 stycznia 2008 r. współwłaścicielem nieruchomości położonych w L. przy ul NA i NB nie jest F.O. a E.O. E. O. nie brała udziału w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, pozbawiona została zatem prawa do dwuinstancyjnego postępowania podatkowego. Działanie takie pozbawiło stronę również prawa do czynnego udziału w dwuinstancyjnym postępowaniu. Zgodnie z art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej organy podatkowe obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydanie decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przepis ten stanowi wyraźnie prawo podatnika do uczestnictwa na każdym etapie postępowania, od chwili wszczęcia do jego zakończenia, a przed wydanie decyzji do wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów. Jeśli Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. otrzymało informację, że organ pierwszej instancji błędnie określił stronę postępowania, winno uchylić sprawę do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji, w celu prawidłowego ustalenia strony postępowania. Zapewnić wszystkim podatnikom udział w postępowaniu w pierwszej i drugiej instancji.

Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie organ odwoławczy naruszył zasadę czynnego udziału strony w postępowania nie tylko w stosunku do E.O. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. działając na podstawie art. 123 i 200 Ordynacji podatkowej postanowieniem z dnia [...] zawiadomiło strony postępowania o uprawnieniach z przepisów tych wynikających. Jednakże nowe okoliczności i dowody mające istotny wpływ na wynik sprawy, zostały organowi podatkowemu przedłożone po tej dacie. W dniu 4 kwietnia 2008 r. złożył bowiem wyjaśnienia wraz z dokumentami F.O., natomiast w dniu 11 kwietnia 2008 r. pismo wraz z dokumentami urzędowymi złożył pełnomocnik E. O. Dokumenty te stanowiły podstawę rozstrzygnięcia organu odwoławczego. Żadna ze stron postępowania nie została powiadomiona o przysługującym prawie wynikającym z art. 200 Ordynacji podatkowej, który nakłada na organ podatkowy przed wydaniem decyzji wyznaczenie stronie siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego.

Ponadto organ odwoławczy uchylając wyłącznie w części decyzję organu podatkowego pierwszej instancji, nie dostrzegł naruszenia przez Prezydenta Miasta P.art. 165 § 2 i 4 Ordynacji podatkowej. Zasadą postępowania podatkowego wyrażoną w art. 165 §1 i §2 Ordynacji podatkowej jest, że postępowanie wszczyna się na żądanie stron lub z urzędu. Nie ulega wątpliwości, że przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte z urzędu. Wszczęcie postępowania z urzędu musi nastąpić poprzez doręczenie postanowienia stronie (stronom) o wszczęciu postępowania (§ 4 art. 165 Ordynacji podatkowej). Ustawodawca określił w art. 165 § 5 Ordynacji podatkowej przypadki, w których forma postanowienia przy wszczęciu postępowania nie obowiązuje. Jednakże w sprawie będącej przedmiotem orzekania nie zostały spełnione przesłanki dające uprawnienie organowi do odstąpienia od wszczęcia postępowania poprzez doręczenie postanowienia. Zgodnie bowiem z art. 165 § 5 pkt 1 Ordynacji podatkowej organ nie wszczyna postępowania podatkowego poprzez doręczenie postanowienia w przypadku ustalenie zobowiązań podatkowych, które zgodnie z odrębnymi przepisami ustalane są corocznie, jeżeli stan faktyczny, na podstawie którego ustalono wysokość zobowiązania podatkowego za poprzedni okres, nie uległ zmianie. Jak wynika z akt sprawy do końca 2007 r. organ podatkowy jako podatnika podatku od nieruchomości położonych w L. przy ul. NA i NB określał wyłącznie F.O. W 2008 r. stwierdzono, że przedmiotowe nieruchomości stanowią współwłasność, a F. O. zbył swoje udziały we współwłasności na rzecz żony E. O. E. O. nie złożyła informacji o nieruchomościach i obiektach, których jest właścicielem lub współwłaścicielem. Bez wątpienia stan faktyczny przy corocznym ustalaniu zobowiązania w podatku od nieruchomości uległ zmianie, dlatego organ podatkowy winien wszcząć postępowanie poprzez doręczenie wszystkim stronom postępowania postanowienia o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2008 r.

Nadto Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydając zaskarżoną decyzję nie uznało za stronę postępowania składającego odwołanie F. O. Zaskarżona decyzja nie została do niego skierowana. Decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] doręczono m. in. E. O., która co prawda była pełnomocnikiem F. O. od 27 marca 2008 r., jednakże z decyzji wynika, że otrzymała zaskarżoną decyzję jako strona postępowania, a nie jako pełnomocnik odwołującego. Z treści decyzji musi wyraźnie wynikać zgodnie z art. 210 § 1 Ordynacji podatkowej, kto jest stroną prowadzonego postępowania i do wszystkich stron postępowania musi być decyzja skierowana.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wydając zaskarżoną decyzję naruszyło szereg przepisów postępowania, w szczególności art. 123, 127, 200, 210 § 1 Ordynacji podatkowej. Wskazane naruszenia prawa, w ocenie Sądu, mogłyby stanowić podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Dlatego też przy ponownym rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. winno wydać rozstrzygnięcie, które zapewni wszystkim stronom prawo do czynnego udziału w dwuinstancyjnym postępowaniu podatkowym, wszczętym w przewidzianej formie, decyzja zaś winna zostać skierowana do wszystkich stron postępowania, doręczona zaś zgodnie z art. 145 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej stronie, a gdy działa przez pełnomocnika – ustanowionemu pełnomocnikowi. Sąd nie wypowiada się co do meritum sprawy, ponieważ dopiero prawidłowo prowadzone postępowania, przy udziale wszystkich stron postępowania pozwoli ustalić stan faktyczny przyjęty przez organy podatkowe, dający podstawę do kontroli aktu administracyjnego pod kątem jego zgodności z przepisami prawa materialnego.

W tych okolicznościach na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. b i c oraz art. 200 i 152 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.

/-/ K. Nikodem /-/ J. Małecki /-/ E. Brychcy