Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1263/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 72 ust. 10 w zw. z art. 78 ust. 5 i art. 88 ust. 3
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska, Sędzia NSA Janina Antosiewicz, Sędzia del. NSA Jacek Hyla (spr.), Protokolant starszy inspektor sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 6 marca 2012 r. sygn. akt II SA/Łd 58/12 w sprawie ze skargi P. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] grudnia 2011 r. nr SKO.[...] w przedmiocie pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 6 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Łd 58/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi po rozpoznaniu sprawy ze skargi P. N. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] grudnia 2011 r., nr SKO [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] w przedmiocie pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki.

Z uzasadnienia wyroku sądu I instancji wynika, że Starosta [...], decyzją z dnia [...] listopada 2011r., nr [...], wydaną na podstawie art. 104 k.p.a. oraz art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 19 pkt 6, art. 72 ust. 10, art. 88 ust. 1 pkt 2, ust. 2,3,6,7, art. 89 ust.1,2,3,5 pkt 1, art. 90 ust. 1, art. 98, art. 104, art. 106 ust. 1, art. 109, art. 112 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.), § 2 ust. 1, ust. 2, ust. 4 i 5, § 5 ust. 6 Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 23 grudnia 2004r. w sprawie udzielenia pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie (Dz. U z 2005r., Nr 6 poz. 45 ze zm.), Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135 poz. 950) odmówił P. N. przyznania pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki.

Organ wyjaśnił w uzasadnieniu decyzji, że P. N. przebywała w rodzinie zastępczej w okresie od dnia [...] grudnia 2009r. do dnia [...] kwietnia 2010r., tj. do osiągnięcia pełnoletniości, co było konsekwencją postanowienia Sądu Rejonowego [...] wydanego w sprawie o sygn. akt [....] z dnia [...] listopada 2009r., które uprawomocniło się z dniem [...] grudnia 2009r. Dodatkowo strona złożyła oświadczenie o pozostaniu po osiągnięciu pełnoletniości w rodzinie, która pełniła wcześniej funkcję rodziny zastępczej, co skutkowało tym, iż do dnia 31 sierpnia 2011r. wypłacało tej rodzinie pomoc, zgodnie z dyspozycją art. 78 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Organ wskazał, iż pełnienie funkcji rodziny zastępczej ustaje z mocy prawa, z dniem osiągnięcia przez dziecko pełnoletności, a w sprawie niniejszej tym dniem był [...] kwietnia 2010r. W związku z powyższym oraz faktem, iż pomoc pieniężna na kontynuowanie nauki przysługuje jedynie osobie, która przebywała w rodzinie zastępczej co najmniej rok, w ocenie organu wnioskowana pomoc pieniężna na kontynuowanie nauki nie mogła zostać przyznana, bowiem w przypadku wnioskodawczyni okres przebywania w rodzinie zastępczej to okres krótszy niż jeden rok.

Od powyższej decyzji odwołała się P.N., podnosząc iż w rodzinie zastępczej przebywała do dnia 31 sierpnia 2011r., tj. do ukończenia przez nią szkoły, w której edukację rozpoczęła przed ukończeniem osiemnastego roku życia, gdyż pomoc dla rodziny była przyznana do sierpnia 2011r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., decyzją z dnia [...] grudnia 2011r., nr SK0.[...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 88 ust. 1, 2 i 3, art. 89 ust. 5 pkt 1, w związku z art. 72 ust. 10 ustawy o pomocy społecznej utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Kolegium uznało za prawidłowe stanowisko organu I instancji, wskazując, że skarżąca nie spełnia przesłanki długości okresu pobytu w rodzinie zastępczej. Brat skarżącej mógł otrzymywać pomoc przewidzianą dla rodzin zastępczych do dnia [...]sierpnia 2011r., tj. do dnia zakończenia przez skarżącą nauki w szkole, lecz nie zmienia to faktu, że rodzina zastępcza przestała dla skarżącej istnieć z dniem osiągnięcia pełnoletności [...] kwietnia 2010r., nie zaś jak sugeruje w odwołaniu strona z dniem [...] sierpnia 2011r., do której to daty przysługiwała pomoc przewidziana dla rodzin zastępczych.

Powyższą decyzję P. N. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, podtrzymując stanowisko zawarte w odwołaniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w uzasadnieniu wyroku uchylającego decyzje organów obu instancji wskazał, że istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy kwestii, czy okresem, w którym P.N. przebywała w rodzinie zastępczej jest jedynie okres do dnia uzyskania przez nią pełnoletności, czy też okresem tym jest również czas kontynuowania przez skarżącą nauki w liceum ogólnokształcącym, a zatem czy okres przebywania przez stronę w rodzinie zastępczej przekroczył jeden rok, a w konsekwencji czy przysługuje jej pomoc pieniężna na kontynuowanie nauki, przewidziana dyspozycją art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej.

W ocenie Sądu literalna wykładnia przepisu art. 88 ust. 3, w związku z art. 72 ust. 10 ustawy o pomocy społecznej jest sprzeczna zarówno z wykładnią systemową, tejże ustawy, jak też z zasadą równości określoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Sąd zwrócił uwagę na konieczność prokonstytucyjnej wykładni przepisów prawa i wskazał, że w artykule 2 ust. 1 ustawy ustawodawca stwierdził, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W przepisie tym została zatem zawarta jedna z konstytucyjnych zasad, na których opiera się ustrój Rzeczypospolitej Polskiej i zarazem fundamentalna zasada pomocy społecznej.

Zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, a zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2). Zadaniem pomocy społecznej jest zatem nie tylko udzielenie osobom owej pomocy potrzebującym wsparcia, w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, ale również niedopuszczenie do jej powstawania, także w kontekście zdobywania wykształcenia przez osoby korzystające z pomocy społecznej, oczywiście przy spełnieniu ustawowych przesłanek warunkujących przyznanie takiej pomocy. W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy nie bez znaczenia jest też treść art. 7 pkt 2 ustawy, w myśl którego pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności m.in. z powodu sieroctwa.

Sąd wyjaśnił, iż stosownie do treści art. 72 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organ odwoławczy, dziecku pozbawionemu całkowicie lub częściowo opieki rodzicielskiej zapewnia się opiekę i wychowanie w rodzinie zastępczej. Nadto stosownie do art. 72 ust. 10 ustawy pełnienie funkcji rodziny zastępczej z mocy prawa ustaje z dniem osiągnięcia przez dziecko pełnoletniości, z zastrzeżeniem art. 78 ust. 5 ustawy. Powyższa regulacja oznacza, że rodzina zastępcza kończy swój byt prawny z chwilą ukończenia 18 lat przez dziecko, o ile nie zajdą przesłanki przewidziane we wskazanym przepisie. Z kolei art. 78 ust 5. stanowi, iż rodzinie, która sprawowała funkcję rodziny zastępczej, przysługuje pomoc pieniężna również po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności, do czasu ukończenia szkoły, w której rozpoczęło naukę przed osiągnięciem pełnoletności, jeżeli nadal przebywa w tej rodzinie. Wobec tego okres jednego roku wymagany do nabycia uprawnień do pomocy na usamodzielnienie i kontynuowanie nauki liczy się (co jest bezsporne) od momentu umieszczenia w placówce (rodzinie zastępczej) do momentu, w którym osoba pełnoletnia opuszcza placówkę (rodzinę zastępczą), w jednym z trybów określonych w art. 80 ust. 8 lub art. 78 ust. 5, w związku z art. 72 ust. 10 ustawy o pomocy społecznej. Tym samym należy przyjąć, że w razie zaistnienia przesłanek wskazanych w przepisie art. 78 ust. 5, byt rodziny zastępczej nie ustaje z chwilą osiągnięcia pełnoletności przez podopiecznego, bowiem z treści art. 72 ust. 10 wynika, że w przypadku zaistnienia sytuacji, o której stanowi art. 78 ust. 5 mamy do czynienia niejako z kontynuowaniem funkcjonowania rodziny zastępczej pomimo ukończenia 18 lat przez dziecko. Warunkiem zaistnienia takiej sytuacji, stosownie do art. 78 ust. 5 ustawy, jest okoliczność, iż dziecko nadal musi kontynuować naukę w szkole, w której ją rozpoczęło przed ukończeniem pełnoletności i nadal musi w tej rodzinie (zastępczej) przebywać. W takich też warunkach rodzina zastępcza ma prawo do pomocy pieniężnej określonej w art. 78 ust. 3 i 4 do momentu ukończenia szkoły przez dziecko, jeżeli nadal w tej rodzinie (zastępczej) przebywa i taką pomoc, jak wynika z akt sprawy, skarżąca otrzymywała.

Powyższe regulacje wskazują na to, iż w sytuacji, gdy dziecko przebywa w dotychczasowej rodzinie zastępczej po ukończeniu 18 roku życia, jednocześnie kontynuując naukę w tej samej szkole, której uczniem było do czasu osiągnięcia pełnoletności, funkcjonowanie rodziny zastępczej nie ustaje pomimo ukończenia 18 roku życia, zaś trwa do momentu ukończenia przez dziecko szkoły, w której naukę rozpoczęło przed osiągnięciem pełnoletniości

Taka interpretacja art. 72 ust.10 ustawy związana jest też z celem instytucji rodziny zastępczej, bowiem rodzina zastępcza jest jedną z form pieczy zastępczej wykonywanej nad dzieckiem. Opieka nad rodziną i dzieckiem wykonywana w ramach pomocy społecznej musi być zgodna z podstawowymi zasadami prawa rodzinnego. Rodzina zastępcza to zbliżona do modelu wychowania w naturalnej rodzinie instytucja prawna. Podstawową funkcją rodziny zastępczej jest zapewnienie dziecku faktycznej pieczy w sytuacji, gdy opieka nad dzieckiem przejściowo lub stale nie może być sprawowana przez jego rodziców. Głównym zadaniem rodziny zastępczej jest wykonywanie bieżącej pieczy nad dzieckiem. Pojęcie to nie zostało zdefiniowane. Jest ono wycinkiem ogólnej pieczy, na którą składają się faktyczne starania o dobro dziecka.

Skoro celem ustanowienia rodziny zastępczej jest zastąpienie rodziny biologicznej w jej obowiązkach, to i czas sprawowania pieczy, ponoszenia kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej winien być zbliżony do zasad obowiązujących w rodzinie naturalnej. Stosownie do art. 88 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej osoba, która osiągnęła pełnoletniość w rodzinie zastępczej, oraz osoba pełnoletnia opuszczająca placówkę opiekuńczo-wychowawczą typu rodzinnego i socjalizacyjnego, dom pomocy społecznej dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie, dom dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży oraz schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy, specjalny ośrodek wychowawczy, młodzieżowy ośrodek socjoterapii zapewniający całodobową opiekę i młodzieżowy ośrodek wychowawczy, zwana dalej "osobą usamodzielnianą", zostaje objęta pomocą mającą na celu jej życiowe usamodzielnienie i integrację ze środowiskiem przez pracę socjalną, a także pomocą:

1) pieniężną na usamodzielnienie;

2) pieniężną na kontynuowanie nauki;

3) w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych, w tym w mieszkaniu chronionym;

4) w uzyskaniu zatrudnienia;

5) na zagospodarowanie - w formie rzeczowej.

Nadto pomoc pieniężna na usamodzielnienie i pomoc pieniężna na kontynuowanie nauki przysługuje osobie, która przebywała w rodzinie zastępczej, całodobowej placówce opiekuńczo-wychowawczej, domu pomocy społecznej, schronisku dla nieletnich, zakładzie poprawczym, specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, specjalnym ośrodku wychowawczym, młodzieżowym ośrodku socjoterapii zapewniającym całodobową opiekę albo młodzieżowym ośrodku wychowawczym co najmniej rok (art. 88 ust. 3).

Powyższa regulacja, przy przyjęciu wcześniejszych wniosków co do zasad ustalenia czasu pobytu w rodzinie zastępczej pozwala na rozważenie przyznania P. N. pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy, bowiem należy przyjąć, że skarżąca przebywała w rodzinie zastępczej ponad rok, czyli w okresie od dnia 16 grudnia 2009r., do czasu wygaśnięcia owej rodziny zastępczej w rozumieniu art. 72 ust. 10, w związku z art. 78 ust. 5, to jest do dnia 30 sierpnia 2011 r. bowiem do tego dnia skarżąca nadal przebywała w rodzinie, która sprawowała funkcję rodziny zastępczej i otrzymywała pomoc pieniężną do czasu ukończenia szkoły średniej, w której rozpoczęła naukę przed osiągnięciem pełnoletniości. W ocenie Sądu bowiem kontynuowanie przez P. N. nauki w liceum ogólnokształcącym spowodowało dalsze funkcjonowanie rodziny zastępczej, w której przebywała, pomimo osiągnięcia pełnoletniości przez skarżącą.

Dodatkowo Sąd wskazał, że ustawodawca w cytowanym art. 88 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej posłużył się pojęciem "przebywania w rodzinie zastępczej". Tym pojęciem ustawodawca posługuje się także w art. 78 ust. 5 ustawy, odnosząc je do faktycznego pobytu w tej rodzinie tj. okresu po ukończeniu przez dziecko 18 roku życia.

Niedopuszczalne jest więc, zwłaszcza wobec obowiązku uwzględnienia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa przyjęcie, że w realiach niniejszej sprawy P. N. nie przysługuje pomoc pieniężna na kontynuowanie nauki, ze względu na to, iż nie przebywała roku w rodzinie zastępczej. Skarżąca bowiem w efekcie osierocenia została umieszczona w rodzinie zastępczej na cztery miesiące przed ukończeniem przez nią osiemnastego roku życia, w sytuacji gdy kontynuowała rozpoczętą, przed tym zdarzeniem, naukę w szkole średniej. Wykładnia przepisu art. 88 ust. 3, w związku art. 72 ust. 10 dokonana przez organy w niniejszej sprawie w istocie uzależniałaby przyznanie przedmiotowego świadczenia, a tym samym różnicowałaby osoby uprawnione do uzyskania pomocy od daty, w której konkretny beneficjent został osierocony, zaś w państwie prawa taka sytuacja jest niedopuszczalna.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. zaskarżając wyrok w całości.

Wyrokowi sądu I instancji zarzucono naruszenie:

a). przepisów prawa materialnego tj:

- art. 72 ust. 10 w zw. z art. 78 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej przez ich błędną wykładnię, poprzez przyjęcie, iż rodzina zastępcza nie wygasa z mocy prawa z chwilą osiągnięcia przez dziecko pełnoletności, jeżeli dziecko nadal przebywa w tej rodzinie, kontynuując naukę w szkole rozpoczętą przed osiągnięciem pełnoletności,

- art. 88 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej przez jego błędną wykładnię, poprzez przyjęcie, iż do okresu pobytu w rodzinie zastępczej, od którego uzależnione jest przyznanie pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki, należy wliczać także okres pobytu w rodzinie, o którym mowa jest w art. 78 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej;

b) naruszenie przepisów prawa procesowego, które to uchybienie miało wpływ na wynik sprawy tj.

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. poprzez uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] grudnia 2011 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty z dnia [...] listopada 2011 r., wskutek błędnego przyjęcia, iż ww. decyzje naruszały art. 72 ust. 10, art. 78 ust. 5 i art. 88 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 i w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [..] grudnia 2011 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] z dnia [...] listopada 2011 r., mimo niewykazania, iż wymienione decyzje naruszały przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy,

- art. 151 p.p.s.a., poprzez niezastosowanie tego przepisu w sytuacji, gdy skarga P. N., jako nieuzasadniona, winna zostać oddalona.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że argumenty przytoczone w skarżonym wyroku dla uzasadnienia tezy, że byt prawny rodziny zastępczej trwa również po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności są nietrafne. Zdaniem Sądu, skoro celem ustanowienia rodziny zastępczej jest, jak wskazuje sama nazwa, zastąpienie rodziny biologicznej w jej obowiązkach, to i czas sprawowania pieczy oraz ponoszenia kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej winien być zbliżony do zasad obowiązujących w rodzinie naturalnej. Takie rozumowanie prowadziłoby do wniosku, że rodzina zastępcza nie ustaje wraz z osiągnięciem przez dziecko pełnoletności w tej rodzinie i nawet nie z chwilą zakończenia przez dziecko nauki w szkole, lecz trwa tak długo, jak długo dziecko przebywa w rodzinie i nie uzyskuje realnej samodzielności. Jest to wniosek nie do zaakceptowania na gruncie obowiązujących przepisów ustawy oraz kodeksu rodzinnego. W myśl art. 72 ust. 1 ustawy rodzina zastępcza zapewnia opiekę i wychowanie dziecku pozbawionemu całkowicie lub częściowo opieki rodzicielskiej. Rodzina zastępcza stanowi zatem substytut rodziny składającej się z rodziców biologicznych i dzieci. W rodzinie naturalnej, według przepisów k.r.o., jest wykonywana władza rodzicielska. Władza ta, obejmująca w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka (art. 92), kończy się po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności (art. 95 § 1). Obowiązki rodziny, która pełniła funkcję rodziny zastępczej nie mogą sięgać dalej niż wymienione wyżej, wynikające z k.r.o. obowiązki rodziny naturalnej, a te wygasają wraz z osiągnięciem przez dziecko pełnoletności. Jeśli nawet jest tak, że po uzyskaniu pełnoletności wychowanek rodziny zastępczej nadal mieszka w niej przez jakiś okres czasu, to nie przedkłada się to na przedłużenie bytu prawnego rodziny zastępczej, lecz jest okolicznością uzasadniającą okresowe objęcie dawnej rodziny zastępczej pomocą, która jest przewidziana dla rodzin zastępczych - z ograniczeniem jej zakresu do ust. 3 i 4 art. 78 ustawy.

Nie można zgodzić się także z odwołaniem się przez Sąd do określonych w art. 7 ustawy ogólnych sytuacji życiowych uzasadniających udzielenie pomocy społecznej, wśród których w pkt 2 wymienia się m.in. sieroctwo. Przede wszystkim bowiem pomoc przewidziana w art. 88 ustawy ma charakter obligatoryjny, co oznacza, że przyznaje się ją po spełnieniu ustawowych przesłanek, zaś odmawia się jej przyznania w przypadku ich niespełnienia. Brak jest zatem podstaw do kierowania się w tym zakresie względami natury słusznościowej, które prowadziłyby do rozszerzania ustawowego katalogu przesłanek udzielenia pomocy na kontynuowanie nauki przez osobę usamodzielnianą. Sam fakt, iż osoba ubiegająca się o udzielenie przedmiotowej pomocy jest sierotą nie może mieć wpływu na kierunek wykładni przepisów stanowiących podstawę prawną orzekania w sprawie. Pomoc pieniężna na kontynuowanie nauki jest przewidziana m.in. dla osób opuszczających rodzinę zastępcza i to właśnie jest okoliczność relewantna dla rozstrzygnięcia, a nie przyczyna umieszczenia osoby w rodzinie zastępczej. Przesłanką umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej jest całkowite bądź częściowe pozbawienie tego dziecka opieki rodzicielskiej, zaś przyczyna takiego stanu rzeczy jest na gruncie art. 72 ust. 1 ustawy pozbawiona znaczenia. Nie można wobec tego zasadnie twierdzić, że wykładnia art. 88 ust. 3 w zw. z art. 72 ust. 10 dokonana przez organy administracji uzależnia przyznanie pomocy na kontynuowanie nauki od daty, w której doszło do osierocenia jej beneficjenta, co wg Sądu jest niedopuszczalne w państwie prawa, a także sprzeczne konstytucyjną zasadą równości. Jak wyżej wspomniano, data śmierci rodziców skarżącej nie mogła mieć znaczenia dla oceny spełnienia przesłanek określonych w art. 88 ustawy, albowiem przedmiotem ustaleń organów był okres pobytu skarżącej w rodzinie zastępczej. Wykładnia dokonana przez organy administracji nie jest sprzeczna z konstytucyjną zasadą równości. O jej naruszeniu można mówić w sytuacji nierównego traktowania podmiotów o tym samym statusie prawnym. Przyjmuje się bowiem, że podmioty te mogą w tej samej sytuacji faktycznej i prawnej, oczekiwać takiego samego rozstrzygnięcia w procesie stosowania prawa. Ustawodawca założył, że pomoc na usamodzielnianie przysługuje tylko tym osobom opuszczającym rodzinę zastępczą, których okres pobytu w rodzinie zastępczej był nie krótszy niż rok. Dla wszystkich takich osób niezależnie od powodu umieszczenia w rodzinie zastępczej okres pobytu w rodzinie zastępczej jest liczony w sposób jednakowy, od chwili umieszczenia w tej rodzinie do chwili jej ustania. Nie sposób w takim postępowaniu dostrzec naruszenia zasady równości określonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), cytowaną dalej jako p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie opierała się na usprawiedliwionych podstawach.

Istota zarzutów skargi kasacyjnej sprowadzała się do polemiki ze stanowiskiem sądu I instancji, dotyczącym wykładni przepisów art. 72 ust. 10 w zw. z art. 78 ust. 5 i art. 88 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.) w jej brzmieniu z daty wydania zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do tych zarzutów, należy zwrócić szczególną uwagę na brzmienie art. 72 ust. 10 ustawy o pomocy społecznej, który wprowadzał zastrzeżenie art. 78 ust.5 do unormowania określającego, że pełnienie funkcji rodziny zastępczej ustaje z dniem osiągnięcia przez dziecko pełnoletności. Art. 78 ust. 5 ustawy stanowił zaś, że rodzinie, która sprawowała funkcję rodziny zastępczej, przysługuje pomoc pieniężna ... również po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności, do czasu ukończenia szkoły, w której rozpoczęło naukę przed osiągnięciem pełnoletności, jeżeli nadal przebywa w tej rodzinie.

Gdyby istota tego uregulowania sprowadzała się jedynie do umożliwienia pobierania świadczeń rodzinie, która sprawowała funkcję rodziny zastępczej, to zbyteczne byłoby jego zastrzeżenie w przepisie odnoszącym się do granic czasowych pełnienia funkcji rodziny zastępczej. Jednak korelatem uprawnienia do pobierania pomocy pieniężnej związanej z pełnieniem funkcji rodziny zastępczej jest wypełnianie przez tę rodzinę obowiązków określonych w art. 72 ust. 5 ustawy – a więc między innymi zapewnienie odpowiednich warunków bytowych i możliwości właściwej edukacji.

Skoro zatem w określonych warunkach (do czasu ukończenia szkoły, w której dziecko rozpoczęło naukę przed ukończeniem pełnoletności, jeśli przebywa ono w rodzinie, która sprawowała funkcję rodziny zastępczej) rodzina zastępcza jest uprawniona do otrzymywania pomocy pieniężnej także i po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności – to wobec brzmienia art. 72 ust. 10 w związku z art. 78 ust. 5 ustawy zobowiązana jest także w okresie istnienia tych warunków do dalszego pełnienia swych funkcji, w takim zakresie w jakim dają się one pogodzić ze statusem podopiecznego jako osoby pełnoletniej.

Art. 88 ust. 3 ustawy, który uzależnia możliwość uzyskania pomocy pieniężnej na usamodzielnienie i kontynuowanie nauki przez osobę, która przebywała w rodzinie zastępczej, od rocznego okresu przebywania w tej rodzinie, należy więc interpretować w ten sposób, że do okresu tego należy zaliczyć także czas przebywania w rodzinie pełniącej funkcję rodziny zastępczej w zakresie wymaganym przepisem art. 72 ust. 10 w związku z art. 72 ust. 5 i 78 ust. 5 ustawy, także po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności.

Trafna była zatem wykładnia powołanych wyżej przepisów prawa materialnego dokonana przez sąd I instancji.

Zarzuty naruszenia prawa procesowego podniesione w skardze kasacyjnej mają w istocie charakter wtórny wobec zarzutów prawnomaterialnych i wiążą się z procesowymi konsekwencjami wykładni prawa dokonanej przez sąd I instancji.

Uznanie za niezasadne zarzutów naruszenia prawa materialnego czyni niezasadnymi także i zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a.

Należy natomiast przyznać rację wnoszącemu skargę kasacyjną co do tego, że w podstawie prawnej zaskarżonego wyroku wadliwie powołano także przepis art. 145§1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. pomimo tego, że z uzasadnienia wyroku nie wynika, by w istocie sąd przypisał organom administracji naruszenie przepisów postępowania mogące mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Jednakże powyższa konstatacja nie wpływa w żadnej mierze na ocenę, że zaskarżony skargą kasacyjną wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi odpowiada prawu.

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 p.p.s.a. jak w sentencji wyroku.