Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 851/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2013-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28 ust. 1-3 a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Pauter Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Walentynowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi R.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję w zakresie utrzymania w mocy decyzji z dnia [...] r. nr [...] w sprawie odmowy umorzenia pozostałych należności z tytułu składek za pracowników finansowanych przez płatnika, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja w części określonej w punkcie I wyroku nie podlega wykonaniu, III. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz radcy prawnego M.K. wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększone o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 24 października 2012r. sygn. akt II SA/Go 607/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. po rozpatrzeniu skargi R.S. uchylił decyzję z dnia [...] czerwca 2012r. (znak [...]) Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz poprzedzającą ją decyzję nr [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którą odmówiono wnioskodawcy – R.S. umorzenia należności składkowych za okres od marca do sierpnia 2003 r. w łącznej kwocie łącznej 108.837, 34 zł wraz z odsetkami i kosztami upomnienia.

Sąd stwierdził, że organ nie sprostał wymogom jakie stawia przed nim właściwa wykładnia przepisów art. 28 ust.1 – 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm. – powoływanej dalej jako ustawa o sus ) oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz. U z 2003 r., Nr 141, poz. 1365 określanego dalej jako rozporządzenie MGPiPS ) , co czyniło zasadnym zarzut strony skarżącej, iż postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało w sposób naruszający w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik tego postępowania - przepisy art. 7, 11, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa tj. przepisy gwarantujące prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego, jak i ocenę zgromadzonych dowodów oraz ustaleń poczynionych na ich podstawie oraz prawidłowego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia.

Sąd podzielił wprawdzie pogląd, iż w dacie podejmowania przez organ decyzji w sprawie, nie zachodziły przypadki całkowitej nieściągalności w rozumieniu przepisu art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 , 4a i 6 ustawy o sus. Jednakże uznał za niedostateczną ocenę zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności o jakiej mowa w pkt 3. Zaprzestanie działalności gospodarczej przez skarżącego niewątpliwie nastąpiło, w dacie ponownego orzekania w sprawie skarżący nie posiadał żadnego majątku ruchomego czy nieruchomego, a nawet żadnego źródła dochodu. Organ nie wskazał przy tym na możliwość przeniesienia odpowiedzialności na małżonka (dłużnik go nie posiada), czy na inne osoby na zasadach przewidzianych w Ordynacji podatkowej. Odnosząc się natomiast do przesłanki opisanej w pkt 5 (stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku z którego można prowadzić egzekucję ) w aktach administracyjnych brak jest dokumentu, który stwierdzałby brak majątku, tym samym i w tym zakresie nie można mówić o bezskuteczności egzekucji w rozumieniu pkt 5. Jednakże Sąd podkreślił, że sam fakt pozostawania egzekucji w toku, nie może stanowić wystarczającej podstawy do odmowy umorzenia zależności z tytułu składek bez wyjaśnienia wszechstronnego wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy. Sąd ponadto podkreślił, iż mimo ponad 9 letniego okresu prowadzenia egzekucji udało się wyegzekwować w roku 2003 kwotę 1.182 zł oraz kwoty 400, 75 zł w październiku 2011 r. i 785,25 zł w listopadzie 2011 r. z zadłużenia wynoszącego, jak wynika z decyzji organu 108.837 zł. Tym samym Sąd wskazał, że kwestia oceny czy dłużnik ma realne możliwości uzyskania takich dochodów, które pozwalałyby mu na spłatę zadłużenia powinna być rozważana w ramach stosowania art. 28 ust. 1 i ust. 3a ustawy o sus w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Sąd podniósł również, że te realne możliwości muszą zostać przez organ wykazane, bowiem to na organie spoczywa obowiązek uzasadnienia, dlaczego uznał, że nie powinien zostać zastosowany § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS. Tymczasem zaskarżona decyzja pozbawiona została takich wywodów, bowiem organ ograniczył się jedynie do stwierdzenia pozostawania egzekucji w toku, wskazania na stosunkowo młody wiek i bliżej nieokreślone możliwości przeszkolenia i uzyskania zatrudnienia "po zdobyciu odpowiednich kwalifikacji". Sąd zwrócił również uwagę, że w zaskarżonej decyzji brak jest uzasadnienia dla stwierdzenia, że aktualna trudna – jak przyznał sam organ – sytuacja finansowa ma charakter przejściowy i może ulec poprawie. Nie rozważył również okoliczności, iż wnioskodawca korzysta z pomocy finansowej państwa w ramach opieki społecznej oraz czy środki te będą stanowić jedyne źródło utrzymania.

Oceniając przeprowadzone przez organ postępowanie, Sąd zwrócił uwagę, na niedostateczne wyjaśnienie powyższych kwestii . Tym samym uznał, że wydanie zaskarżonej decyzji nie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, co mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia organu.

Sąd wskazał, iż organ ponownie rozpoznając sprawę zobowiązany będzie uwzględnić powyższe uwagi, w szczególności właściwe zasady umarzania składek odniesie do właściwych kategorii zaległości składkowych. Wymagać to będzie udokumentowania w aktach administracyjnych odrębnie wysokości zaległości składkowych obciążających dłużnika R.S. jako płatnika składek za ubezpieczonych (pracowników) w części finansowanej przez pracodawcę, podlegających umorzeniu wyłącznie w przypadkach ustawowo wskazanej nieściągalności ( art. 23 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o sus) oraz wysokości zaległych składek za jego własne ubezpieczenie społeczne, do których wyłącznie mają zastosowanie zasady wynikające z art. 28 ust. 3a i 3b oraz rozporządzenia MGPiPS.

Ponownie rozpatrzywszy sprawę Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2013 r. orzekł o umorzeniu należności w łącznej kwocie (wg. stanu na dzień 25 stycznia 2012 r.) 4.262,11 zł, obejmującej nieopłacone składki na własne ubezpieczenie społeczne skarżącego za okres od marca 2003 r. do czerwca 2003 r. wraz z odsetkami, nieopłacone składki na własne ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2003 r. do sierpnia 2003 r. wraz z odsetkami oraz nieopłacone składki na Fundusz Pracy za okres od marca 2003 r. do sierpnia 2003 r. wraz z odsetkami. Ponadto organ odmówił umorzenia pozostałych należności, tj. należności z tytułu składek za pracowników, finansowanych przez płatnika składek, w łącznej kwocie (wg. stanu na dzień 25 stycznia 2012 r.) 104. 575,23 zł .

W uzasadnieniu organ wskazał, iż wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą od [...] stycznia 2003r. do dnia [...] sierpnia 2003r. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Mieszka z matką i korzysta z jej pomocy finansowej. Ponadto ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności do dnia [...] stycznia 2018r. (uprzednio miał orzeczony lekki stopień niepełnosprawności) oraz leczy się w Poradni Zdrowia Psychicznego. Wskazał, że w dacie orzekania nie osiąga on żadnego dochodu. Z dniem [...] lutego 2013r. rozwiązano z nim umowę o pracę. Organ zaznaczył również, iż od dnia złożenia wniosku sytuacja finansowa i życiowa zobowiązanego uległa zmianie, bowiem w dniu [...] stycznia 2013r. urodziła się mu córka, w związku z czym łoży on na jej utrzymanie (400 zł na m-c), ponosi koszty dojazdu do dziecka do [...] ( 120 zł ). Opłaca rehabilitację i leczenie (ok. 150 zł na m-c). Nadto w okresach osiągania dochodu partycypuje w kosztach utrzymania domu ( ok. 450 zł na m-c). Nie jest właścicielem ruchomości oraz nieruchomości. Nie posiada innych zaległości finansowych. Posiada wierzytelność w kwocie 297.481,33 zł wobec upadłej spółki "L", która nie została zaspokojona w zakończonym w dniu [...] października 2006 r. postępowaniu upadłościowym .

Powołując się na treść przepisu art. 28 ust. 1 – 3 ustawy o sus, organ podkreślił, że oceniając zgromadzony materiał dowodowy nie stwierdził podstaw do uznania, iż w sprawie zachodzi którakolwiek z podstaw całkowitej nieściągalności, co potwierdza dodatkowo okoliczność, iż postępowanie egzekucyjne wciąż jest prowadzone, zaś w 2011 r. z tego tytułu uzyskano wpłaty na poczet zadłużenia. Organ stwierdził, iż dopiero po umorzeniu postępowania egzekucyjnego zaistnieje przesłanka całkowitej nieściągalności. Umorzenie należności przed wyczerpaniem środków egzekucyjnych oraz wszelkich innych możliwości dochodzenia należności byłoby - zdaniem organu - działaniem sprzecznym z interesem Zakładu, wpływającym na zdolność realizacji jego statutowych obowiązków.

Jednocześnie organ wskazał, że przeanalizował sprawę także pod kątem umorzenia zadłużenia ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Wyjaśnił, iż przepis art. 28 ust. 3 a ustawy o sus wprowadza wyjątek od zasady całkowitej nieściągalności, wskazując, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne ubezpieczonych, będących jednocześnie płatnikami składek, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania należności dla tej grupy osób zobowiązanych określają przepisy rozporządzenia MGP i PS. Powołując się na § 3 tego rozporządzenia organ wskazał, że wnioskodawca udokumentował swoją trudną sytuację finansową, zdrowotną i życiową. Organ wprawdzie uznał, iż ocena wnioskodawcy, że częsta zmiana pracy uzasadniona była jego stanem zdrowia stanowi jego subiektywną i nieuzasadnioną opinię. Jednakże uwzględniając faktycznie trudną sytuację materialną i życiową, organ uznał za uzasadnione częściowe umorzenie należności, z tytułu własnego ubezpieczenia w łącznej kwocie 4.262,11 zł.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy R.S. wskazał na trudności w podjęciu zatrudnienia, które uzasadniał zarówno złym stanem zdrowia, jak również okolicznością obciążenia go znacznym zadłużeniem i faktem, iż prowadzona jest wciąż egzekucja, co zniechęca potencjalnych pracodawców. Podkreślił, że skuteczność egzekucji była incydentalna i miała miejsce w 2011r. Nadto podkreślił, ze spłata zaległości wobec ZUS pozbawiłaby go (i jego rodzinę) możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreślił, że jego sytuacja życiowa i rodzinna nie daje możliwości osiągniecia dochodu, który byłby wystarczający dla pokrycia istniejącego zadłużenia.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję nr [...] z dnia [...] maja 2013 r. :

1. w sprawie umorzenia należności na własne ubezpieczenie, których łączna wysokość wraz odsetkami za zwłokę na dzień 25 stycznia 2012 r. wynosiła 4.262,11 zł ;

2. odmowy umorzenia pozostałych należności "z tytułu składek finansowanych przez pracowników", których łączna wysokość wraz z odsetkami na dzień 25 stycznia 2012 r. wynosiła 104.575,23 zł

Organ wyjaśnił, iż z przyczyn oczywistych nie znajdzie zastosowania w sprawie żadna z przesłanek opisanych w art. 28 ust. 3 pkt 1, 4 oraz 4a ustawy o sus. Odnosząc się do przesłanki sformułowanej w art. 28 ust. 3 pkt 2 ustawy o sus, wskazał, że zobowiązany nie składał wniosku o ogłoszenie upadłości, w związku z czym nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności w oparciu o ten przepis. Badając zaś pozostałe przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia organ ustalił, że w odniesieniu do zadłużenia z tytułu składek naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy do chwili podjęcia rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie nie stwierdził braku majątku, z którego można by prowadzić egzekucję, a dopiero stwierdzenie braku takiego majątku pozwala na uznanie, iż w sprawie zachodzi okoliczność opisana w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o sus. Organ zaznaczył przy tym, że wprawdzie ostatnie wpłaty z tytułu prowadzonej egzekucji miały miejsce w październiku i w listopadzie 2011 r., jednak podejmowane przez zobowiązanego zatrudnienie daje podstawy do stwierdzenia, że postępowanie egzekucyjne będzie skuteczne. Odnosząc się do przesłanki opisanej w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o sus organ wyjaśnił, że wprawdzie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, jednak istnieje majątek w postaci wynagrodzenia za pracę, z którego Zakład może skutecznie dochodzić spłaty zaległości. W tym zakresie organ przedstawił historię zatrudnienia wnioskodawcy, wyjaśniając iż daje to podstawy do uznania, że dotychczasowe trudności ze znalezieniem pracy miały charakter przejściowy i obecnie w związku z nabytym w ostatnich latach doświadczeniem zawodowym dłużnik będzie osiągał stałe dochody, z których Zakład będzie mógł dochodzić spłaty zaległości. W tym zakresie organ nie podzielił opinii wnioskodawcy, iż z powodu umiarkowanego stopnia niepełnosprawności jego zarobki nie przekroczą płacy minimalnej. Przy czym ze znajdujących się w aktach dokumentów wynika, iż jego miesięcznych dochód z tytułu zatrudnienia nie przekracza właśnie minimalnego wynagrodzenia . Zdaniem organu nie ma podstaw, aby w chwili obecnej formułować wniosek, iż w najbliższym czasie środki egzekucyjne nie przyniosą efektów. Jednocześnie organ wyjaśnił, iż krótkotrwałe zatrudnienie wnioskodawcy nie daje podstaw do oceny realnych możliwości uzyskania takich dochodów, które faktycznie pozwoliłby na spłatę zadłużenia.

Organ wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o sus, zaś umorzenie należności byłoby w obecnym stanie faktycznym przedwczesne i działałoby na niekorzyść finansów ubezpieczeń społecznych i innych funduszy.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych podkreślił ponadto, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie powyższych przepisów organ działa na zasadach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, iż dysponuje on prawem wyboru rozstrzygnięcia. Przy czym rozważania w tym zakresie skoncentrowane były w zasadzie jedynie na wskazywaniu okoliczności uzasadniających odmowę umorzenia z punktu widzenia interesu społecznego , bez uwzględnienia interesu skarżącego o jego aktualnej sytuacji.

Organ wskazał ponadto, że decyzją z dnia [...] maja 2013 r. umorzono część należności z tytułu składek zgodnie z przepisami art. 28 ust. 3a ustawy o sus oraz rozporządzenia MGPiPS, gdyż zobowiązany wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągałoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Jednakże organ podkreślił, iż przepisy te maja zastosowanie jedynie do należności z tytułu ubezpieczenia własnego płatnika, zaś nie mogą mieć zastosowania do należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika.

R.S. złożył skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. w zakresie odmowy umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika w łącznej wysokości 104.575,23 zł . R.S. wskazał, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, pozbawiając ich możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Podkreślił, że nie posiada żadnego majątku, zaś jego sytuacja finansowa uniemożliwia mu zamieszkanie wspólnie z córką oraz jej matką, a cóż dopiero spłacenie zadłużenia wobec ZUS.

Skarżący wskazał, iż w zaskarżonej decyzji brak jest uzasadnienia dla przypuszczenia organu, iż nie zostanie (wraz z rodziną) pozbawiony możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb, a ponadto brak jest wyjaśnienia jak miałby spłacać tak wysokie zadłużenie. Wyjaśnił, że organ błędnie odczytuje jego starania o pracę i zatrudnienie jako realną szansę na skuteczną egzekucję, podczas gdy ocena ta dokonana została w oderwaniu od realiów rynku pracy, wymagań pracodawców, jego niepełnosprawności i możliwości zdrowotnych oraz uzyskanych przez niego dochodów. Podkreślił, że przez dziesięć lat prowadzenia egzekucji, historia jego poszukiwania pracy dowodzi raczej znacznych trudności utrzymania się na rynku pracy. Obecne zatrudnienie uzależnione jest od woli pracodawcy i potrzeb wynikających z realizowanych kontraktów. Tymczasem skarżący nie przewiduje osiągnięcia zarobków, które pozwoliłby mu spłacić zadłużenie wobec ZUS.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując jednocześnie swoje stanowisko, wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje :

Skarga podlegała uwzględnieniu.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ,

Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2012 r., Nr 270 ze zm., powoływanej dalej jako ppsa ), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 p.p.s.a.). Oznacza to, iż kontrola sądowa sprawowana jest w granicach sprawy administracyjnej zakończonej zaskarżoną decyzją, a sąd administracyjny ma obowiązek uwzględnić każde dostrzeżone naruszenia prawa o ile miało lub mogło mieć wpływ na treść wydanej decyzji.

Dodatkowo należy zwrócić uwagę, iż w przypadku orzekania przez organ po uprzednim uchyleniu aktu przez sąd administracyjny, co miało miejsce w niniejszej sprawie, zastosowanie znajdzie również przepis art. 153 ppsa, który stanowi, iż ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie pozostawała decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2013 r., utrzymująca w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] maja 2013r., w zakresie odmawiającym R.S. umorzenia pozostałych należności z tytułu składek za pracowników finansowanych przez płatnika. Przy czym organ rozpoznający wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy błędnie wskazał w sentencji swej decyzji , iż chodziło tu o należności z tytułu składek finansowanych przez pracowników, zamiast składek za pracowników finansowanych przez płatnika. Tych pierwszych składek dotyczyła bowiem decyzja z dnia [...] lutego 2012 r. (k. 51 akt administracyjnych) o umorzeniu postępowania, gdyż składki ten nie podlegają umorzeniu zgodnie z art. 30 ustawy sus.

W przypadku składek za pracowników finansowanych przez płatnika podstawą prawną ich umorzenia jest art. 23 ust. 1 – 3 ustawy usus. Ustawa daje prawo ich umorzenia tylko w przypadku całkowitej nieściągalności (por. wyrok WSA z dnia 08 maja 2012 r., I SA/Bd 220/12)

Zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że doszło do całkowitej nieściągalności należności został określony w ust. 3 tego przepisu, zgodnie z którym, nieściągalność ta zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Podzielić należy stanowisko organu, iż w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności wynikające z art. 28 ust. 1-2, 4- 4a ustawy o sus.

Brak jest wprawdzie w aktach administracyjnych dokumentu, który potwierdzałby zaistnienie przesłanki opisanej w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o sus, co jednak nie zwalniało organu z konieczności oceny istnienia podstaw do jej zastosowania, na co wskazywał już poprzednio tut. Sąd w sprawie II SA/Go 607/12. Organ stwierdził, iż w sprawie będącej przedmiotem rozstrzygnięcia brak jest podstaw do umorzenia wnioskowanych należności, bowiem nie zachodzi całkowita nieściągalność, ponieważ prowadzone jest w stosunku do skarżącego postępowanie egzekucyjne, które jednak przez 10 lat dało niewielkie rezultaty. W ciągu ostatnich d dwóch lat nie wyegzekwowano żadnych kwot, a poprzednie sytuacje skutecznej egzekucji miały charakter incydentalny i nie pozwoliły pokryć kosztów egzekucyjnych, które jak wynika z postanowienia z dnia [...] kwietnia 2012r. (k. 68 akt administracyjnych ) przekraczają kwotę 5.500, zł .

Stąd samo powoływanie się przez organ na fakt, wszczęcia postępowania egzekucyjnego i jego prowadzenia jest absolutnie niewystarczające do wykazania, że nie występuje całkowita nieściągalność należności, o której mowa w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z powyższych powodów ( por. wyrok WSA w Opolu z dnia 18 stycznia 2012 r. , I SA/Op 503/11 ).

Również twierdzenia organu , iż w sprawie nie zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności wskazany w art. 28 ust. 3 pkt. 3 ustawy o sus nie jest również zasadny. Zważyć bowiem należy, iż niewątpliwie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącego przy jednoczesnym braku majątku, z którego można wyegzekwować należności oraz osób trzecich na które można przenieść odpowiedzialności. Organ wprawdzie wskazuje jako majątek dochody skarżącego z tytułu wynagrodzenia o pracy, jednakże otrzymuje on wynagrodzenie w wysokości minimalnego wynagrodzenia, które nie podlega zajęciu. Zgodnie bowiem z art. 87 1 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy ( t.j. Dz.U.1998 nr 21 poz. 94 ze zm. ) wolna od potrąceń jest kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości: minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, przysługującego pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych - przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne. W powołanym przepisie art. 28 ust. 3 pkt 3 chodzi nie o brak jakiegokolwiek majątku, ale brak takiego majątku z którego można prowadzić egzekucję. Wprawdzie organ w uzasadnieniu snuje przypuszczenia o możliwości osiągnięcia przez skarżącego wyższych dochodów tj. przekraczających minimalne wynagrodzenie, jednakże brzmią one nieracjonalnie i nieprzekonywująco, jeśli się zważy na kwalifikację skarżącego, jego stan zdrowia (schorzenie kręgosłupa, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia natury psychiatrycznej) i doświadczenie zawodowe oraz postępującą niepełnosprawność, a także specyfikę rynku pracy. W tym zakresie ocena zgromadzonych dowodów jest dowolna, a tym samym sprzeczna z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego ( t.j . Dz. U. z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 ze zm. określana dalej jako kpa). Zresztą - co należy wyraźnie podkreślić - ZUS zobowiązany jest dokonać oceny sytuacji wnioskodawcy pod kątem istnienia przesłanek umorzenia, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s., na dzień wydania przez organ decyzji. Przyszła sytuacja skarżącego oczywiście może być brana przez organ pod uwagę podczas podejmowania decyzji dotyczącej umorzenia, ale jedynie w przypadku przejścia przez Zakład na etap uznania administracyjnego ( por. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2011 r. , II GSK 17/10 , wyrok WSA w Bydgoszczy z 12 maja 2012 r. I SA/Bd 220/12) .

W kontekście powyższego należało uznać, iż organ niezasadnie uznał, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność w rozumieniu powołanych powyżej przepisów. Stąd też organ powinien był rozważyć, czy istnieją zatem przesłanki do umorzenia składek w świetle art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o sus. Organ poczynił takie rozważania (str. 7-9 zaskarżonej decyzji), choć wykazał się w tym zakresie niekonsekwencją, skoro bowiem stał na stanowisku, iż nie zachodzi całkowita nieściągalność. Rozważanie te jednak nie są wystarczające, aby uznać zaskarżoną decyzję za trafną. Decyzja ta po stwierdzeniu całkowitej nieściągalności, jest bowiem decyzją uznaniową tzn. organ może należności umorzyć, lecz nie jest do tego zobligowany. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności co do rozstrzygnięcia. Każde rozstrzygnięcie podejmowane w ramach uznania administracyjnego powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, żeby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją, nie zaś efektem choćby ograniczonego woluntaryzmu ( por. wyrok WSA w Gorzowie z dnia 02 sierpnia 2012 r. II SA.Go 393/12 ). W przypadku decyzji uznaniowych wskazówkę interpretacyjną stanowi art. 7 kpa, który nakłada na organy obowiązek uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Dlatego też w uzasadnieniu decyzji wydanej na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o sus winno się znaleźć rozważenie zatem obu interesów tj. słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego, tak aby umożliwić kontrolę instancyjną, a następnie ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011 r. II GSK 181/10). Organ jednak tego nie uczynił skoncentrował się na rozważaniach dotyczących jedynie interesu publicznego przemawiającego za odmową umorzenia, pomijając w tej części kwestię interesu jednostki . Sąd w tym zakresie nie był uprawniony do zastąpienia organu własną oceną .

Mając na uwadze powyższe naruszenie powołanych przepisów prawa materialnego i procesowego, mających istotny wpływ na wynik postępowania Sąd – na podstawie art. 145 §1 pkt 1 a i c ppsa – uchylił zaskarżoną decyzję w zakresie utrzymania w mocy decyzji z dnia 24 maja 2013r. w sprawie odmowy umorzenia pozostałych należności z tytułu składek za pracowników finansowanych przez płatnika.

Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien rozważyć - o ile nie nastąpiła zmiana sytuacji materialnej skarżącego - czy istnieją podstawy do umorzenia składek, uwzględniając nie tylko interes społeczny, ale również interes skarżącego, bacząc przy tym, iż wprawdzie instytucja umorzenia powinna być stosowana wyjątkowo, jednakże okoliczność te nie może prowadzić do praktycznego wyeliminowania stosowania tej instytucji, uczynienia jej instytucją martwą, poprzez ogólnikowe powoływanie się tylko na określone kategorie prawne, bez dokonywania rzetelnej oceny ich występowania w konkretnej sprawie .

Jednocześnie w zakresie w jakim zaskarżona decyzja została uchylona Sąd - działając na podstawie art. 152 p.p.s.a. - określił, iż nie podlega ona wykonaniu. Przepis ten stanowi bowiem, że w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.

O wynagrodzeniu dla pełnomocnika ustanowionego dla skarżącego z urzędu w ramach prawa pomocy, będącej radcą prawnym, orzeczono na podstawie art. 250 ppsa oraz § 2 ust. 3 i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).