Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 1025/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2022-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 234 ust.3 i ust. 4
journal: Dz.U. 2021 poz 2233
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.
article: art. 7, art. 80, art. 84
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie sędzia WSA Adam Matuszak sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 kwietnia 2022 r. sprawy ze skarg: Gminy i J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie przywrócenia stanu poprzedniego gruntu oraz nakazania wykonania urządzeń zapobiegających szkodom I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. zasądza od organu na rzecz Gminy kwotę 300 zł (trzysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. zasądza od organu na rzecz J. S. kwotę 300 zł (trzysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Z akt administracyjnych przekazanych wraz ze skargą wynika, że J. S. (dalej Wnioskodawca, Skarżący) 20 lutego 2019 zwrócił się do Wójta Gminy M. z wnioskiem o przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom w wyniku spływu wód opadowych na działkach nr [...] i [...] należących do Gminy M.

W związku z wyłączeniem z mocy prawa Wójta Gminy M. od udziału w postępowaniu dotyczącym ww. działek należących do Gminy M., Samorządowe Kolegium Odwoławczego postanowieniem z [...] r. działając na podstawie art. 24 § 1 pkt 1) w związku z art. 26 § 2 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.).(dalej k.p.a.) wyznaczyło Burmistrza Z. (dalej organ I instancji) jako organ właściwy do załatwienia sprawy.

Organ I instancji decyzją z [...] r. w oparciu o art. 234 ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2233 z późn. zm.) (dalej u.p.w.) nakazał:

- Gminie M. - właścicielowi działek o nr [...] i [...], obręb S., gmina M., powiat O., przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom na ww. działkach, gdyż bezpośrednią przyczyną utrzymywania się wysokiego poziomu wód gruntowych na posesji J. S. jest brak odpływu wód gruntowych spowodowany niedrożnością rurociągu drenarskiego; (w szczególności należy zatem udrożnić rurociągi na wskazanych w opinii biegłych odcinkach, a także przeprowadzić zabiegi konserwacyjne polegające na odmuleniu rurociągów i osadników studzienek; w niektórych studzienkach zachodzi konieczność ich odtworzenia; należy zlikwidować nieprawidłowo wykonane podłączenia innych rurociągów (w tym uzupełnić brakujące pokrywy studzienek) a nadto nakazał wykonywanie w przyszłości bieżącej konserwacji sieci i jej elementów;

- Zarząd Dróg Wojewódzkich. - właścicielowi działek o nr [...],[...],[...], obręb S. gmina M., powiat O., wykonanie udrożnienia rurociągu na wskazanych w opinii biegłych odcinkach oraz w piśmie Z. z dnia 3 października 2018 r. znak [...], w szczególności na przeprowadzenie robót związanych z rozbiórką starego przepustu i wykonaniem nowego przepustu pod drogą (dla por. opinia uzupełniająca biegłych), który to przepust powinien posiadać te same rzędne co studzienka nr [...]; aby umożliwić odpływ wód z działek nr [...] i [...]. Niezależnie od zachowania ww. rzędnych studzienki nr [...], zaleca się żeby mieć na uwadze to, iż nowe urządzenie wodne powinno składać się z dwóch studzienek znajdujących się po obu stronach drogi połączonych przepustem, a następnie system powinien być włączony do studzienki nr [...].

Organ zakreślił termin realizacji wskazanych wyżej obowiązków na [...]r., a także nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

W uzasadnieniu decyzji w sposób szczegółowy przedstawiono przebieg postępowania oraz ustalenia faktyczne. Organ wskazał, że 25 maja 2020 r. przeprowadzona została wizja lokalna na działkach nr [...] i [...]. Podczas ww. czynności stwierdzono wysoki poziom wód gruntowych na posesji Wnioskodawcy. Stwierdzono również, że w sąsiedztwie pasa drogowego DW [...] znajduje się stara studnia deszczowa bez odpływu (zalana). Obok w odległości kilku metrów znajduje się rura PCV wykonana przez Zarząd Dróg Wojewódzkich (dalej ZDW) w celu przeprowadzenia wody z gruntów Gminy M.. Wnioskodawca podniósł, że nowy przepust jest o 0,5 m wyżej w stosunku do starego.

Organ I instancji z uwagi na złożoność stanu faktycznego zdecydował się przeprowadzić dowód z opinii biegłego. Przedmiotem opinii miała być sprawa określenia przyczyn utrzymywania się wysokiego poziomu wód gruntowych na posesji Wnioskodawcy, przy istniejącym układzie urządzeń wodnych i melioracji wodnych, m. in. na działkach o nr [...] , i [...].

Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji przytoczył obszerne fragmenty opinii biegłego m.in. fragment w którym biegły wskazał że bezpośrednią przyczyną utrzymywania się wysokiego poziomu wód gruntowych na posesji Wnioskodawcy jest brak odpływu wód gruntowych spowodowany niedrożnością rurociągu drenarskiego na odcinku pomiędzy działką ewidencyjną [...], a studzienką drenarską nr [...] położoną na działce ewidencyjnej [...]. Biegły zastrzegł równocześnie, że ze względu na znaczne zamulenie rurociągów spowodowane długim okresem ich zatopienia i brakiem odpływu nie można zastosować kamer inspekcyjnych w celu dokładnego ustalenia miejsca zatoru bądź uszkodzenia rur. Biegły wskazał przy tym, że z dużą dozą prawdopodobieństwa można wnioskować, że do przerwania drożności doszło podczas prac budowlanych polegających na modernizacji sieci kanalizacyjnej oraz budowie sieci telekomunikacyjnej. Zaznaczył, że sieć kanalizacyjna położona jest na głębokości 0,7 -1,6 m, natomiast sieć telekomunikacyjna około 1,15 m. W oparciu o powyższe przyjął, że w wyniku prowadzonych prac ziemnych mogło nastąpić przerwanie rurociągu melioracyjnego, co skutkowało podniesieniem się poziomu wód gruntowych na działce ewidencyjnej nr [...] i okresowym podtopieniem budynku mieszkalnego. Biegły zastrzegł równocześnie, że nawet gdyby udrożniono rurociąg odwadniający w rejonie drogi gminnej nie doprowadziłoby to do uzyskania odpływu wody z posesji Wnioskodawcy, gdyż nie odpływa ona również pod drogą wojewódzką. Biegły wskazał, że pewność co do przyczyny uszkodzenia można uzyskać dopiero po odkryciu rurociągu.

Organ odnotował również, że biegły zwrócił uwagę na fakt, że sieć melioracyjna zaprojektowana i wykonana pierwotnie do odprowadzania wody z terenów użytkowanych rolniczo była wielokrotnie modyfikowana i przystosowywana do innych celów, które cechują się odmiennym charakterem dopływu wody lub inną jej jakością: odprowadzania wody z połaci dachowych, odwadniania budynków lub, przed wykonaniem w miejscowości kanalizacji sanitarnej, odprowadzania ścieków z szamb.

We wnioskach zawartych w opinii biegły wskazał, że bezpośrednią przyczyną utrzymywania się wysokiego poziomu wód gruntowych na posesji Wnioskodawcy jest brak odpływu wód gruntowych spowodowany niedrożnością rurociągu drenarskiego, do czego z dużą dozą prawdopodobieństwa przyczyniły się przeprowadzone inwestycje zrealizowane przez -Gminę M. (budowa sieci kanalizacji sanitarnej) oraz ZDW (przebudowa drogi wojewódzkiej nr [...]). Świadczą o tym miejsca utraty drożności, które stwierdzono podczas badań terenowych. Jednak dokładną lokalizację uszkodzeń i identyfikację ich przyczyny można uzyskać dopiero po ich odkopaniu.

W konkluzjach opinii biegły stwierdził również, że winę za stan rzeczy opisywany we wniosku J. S. można przypisać wykonawcom wskazanych wyżej inwestycji. Równocześnie zastrzegł że wobec braku możliwości ustalenia jednoznacznej przyczyny utraty drożności sieci odwadniającej bez odkopania rurociągów nie jest możliwe ustalenie stopnia winy przez poszczególnych inwestorów oraz właścicieli gruntów sąsiednich.

Pismem z 7 września 2021 r., Wójt Gminy M. odnosząc się do przyczyny utrzymywania się wysokiego poziomu wód na posesji Wnioskodawcy stwierdził, że podane w opinii przyczyny nie obejmują wszystkich powodów, gdyż uszkodzenie rurociągu drenarskiego mogło być spowodowane zużyciem się rurociągu ze względu na długi okres jego funkcjonowania.

Zarząd Dróg Wojewódzkich pismem z 23 marca 2020 r. wniósł uwagi do opinii biegłego, kwestionując tezę że do utraty drożności "starego przepustu pod drogą" doszło podczas prac związanych z rozbudową drogi wojewódzkiej nr [...].

Uwagi do opinii wniósł również Wnioskodawca. W piśmie z 9 września 2020 r. przedstawił okoliczności faktyczne dotyczące spornej nieruchomości w ujęciu chronologicznym. Jak zaznaczył problemy z zalewaniem jego działki powstały po modernizacji kanalizacji sanitarnej w miejscowości D. Po pewnym czasie powstał problem podtopień.

Wskazał że wystąpienie nawet niewielkich opadów powodowało zastoiny wodne na działce i wyraził pogląd, że powodem utrzymywania się wysokiego poziomu wód gruntowych są:

- źle wykonany nowy przepust pod drogą wojewódzką [...];

- odłączenie sieci drenarskiej za drogą [...];

- zasypanie przepustu na sołeckiej działce;

- przerwanie sieci drenarskiej na gminnych działkach [...] i [...];

- zmniejszenie się pojemności chłonnej gruntu z tej części D.;

- dopływ wody opadowej spływającej z ww. terenu na gminne działki [...] i [...];

- brak pielęgnacji terenu i konserwacji urządzeń melioracyjnych na ww. działkach, pomimo wcześniejszych zaleceń Wód Polskich."

W toku czynności procesowych Organ I instancji zwrócił się do Starostwa Powiatowego w O. o wyjaśnienie czy kanalizacja deszczowa na terenie wsi D została przekazana Gminie M. oraz kto jest właścicielem ww. instalacji. W odpowiedzi na powyższe Starosta O. pismem z 10 listopada 2020 r. stwierdził, że kanalizacja deszczowa w miejscowości D, stała się własnością Skarbu Państwa na skutek przekształceń własnościowych.

W toku dalszych czynności procesowych organ I instancji zwrócił się do biegłego o przygotowanie opinii uzupełniającej, biegły w opinii uzupełniającej wskazał, że analiza nowych nieznanych w chwili sporządzania pierwszej opinii materiałów pozwoliła mu przyjąć, że na działkach o numerach [...] i [...] woda w formie zalewiska występowała przed wykonaniem przebudowy drogi wojewódzkiej nr [...]. Biegły stwierdził również, że aby umożliwić odpływ wód z działek [...] i [...] należy wykonać przepust pod drogą w oparciu o rzędne studzienki nr [...].

W ramach oceny tak ustalonych okoliczności faktycznych Organ I instancji podkreślił złożoność sprawy i wagę dowodu z opinii biegłego. Organ zaznaczył, następnie, że zgodnie z brzmieniem art. 234 ust. 3 u.p.w., jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności. Organ wskazał, że w realiach niniejszej sprawy konieczne było nałożenie obu przewidzianych przepisem obowiązków tj. przywrócenie stanu poprzedniego i wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

Organ stwierdził, że z obszernej, zebranej w sprawie dokumentacji można w sposób bezsporny wyprowadzić tezę, że Gmina M. nie jest właścicielem istniejącej na terenie wsi D kanalizacji deszczowej. Kanalizacja deszczowa jako urządzenie, o którym mowa w art. 49 Kodeksu cywilnego, stała się własnością Skarbu Państwa.

.Jako drugi z podmiotów, który może być zobowiązany w trybie art. 234 ust. 3 u.p.w. Organ I instancji wskazał ZDW. W tym kontekście organ przywołał stanowisko Wnioskodawcy, który jako przyczynę zmian ustroju wodnego wskazał wadliwie wykonany nowy przepust pod drogą wojewódzką Nr [...].

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO) w wyniku rozpoznania odwołań od powyższej decyzji wywiedzionych przez: Wnioskodawcę, ZDW, oraz Gminę M., rozstrzygnięciem z [...] r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W obszernym uzasadnieniu Kolegium w pierwszej kolejności przedstawiło stan faktyczny sprawy. W tym zakresie w dużej mierze powieliło ustalenia organu I instancji oraz powtórzyło obszerne fragmenty opinii biegłego .

W zakresie rozważań prawnych Kolegium wskazało, że materialno-prawną podstawą zaskarżonej decyzji był art. 234 ust. 3 i 4 u.p.w. SKO zaznaczyło następnie, że dokonane przez organ I instancji ustalenia faktyczne były kompletne i wystarczające dla prawidłowego zastosowania przywoływanej normy prawa materialnego, podkreślając znaczenie dowodu z opinii biegłego.

Kolegium wskazało następnie, że dla nałożenia sankcji w postaci nakazu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom niezbędne jest łączne zaistnienie dwóch przesłanek:

1) zdarzeń wywołanych przez właściciela gruntu, powodujących zmianę

naturalnych stosunków wodnych np. stanu wody na gruncie, kierunku spływu wód,

zablokowanie naturalnego kierunku odpływu wód,

2) skutków w postaci szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie.

SKO uznało, że organ I instancji wykazał, że nastąpiły zdarzenia wywołane przez właścicieli gruntów (Gminę M. oraz Zarząd Dróg Wojewódzkich) powodujące zmianę stosunków wodnych. Zdarzeniem tym – co wskazał biegły - były przeprowadzone inwestycje zrealizowane przez Gminę M. (budowa sieci kanalizacji sanitarnej) oraz ZDW (przebudowa drogi wojewódzkiej nr [...]). Nastąpiły także skutki w postaci zalewania działki Wnioskodawcy. Mając na uwadze powyższe Kolegium przyjęło, że istniały podstawy do uznania, że zarówno Gmina M. jak i ZDW są podmiotami odpowiedzialnymi za zmianę stosunków wodnych, w wyniku których działka J. S. ulega zalewaniu.

Skargi na powyższą decyzję wywiedli Wnioskodawca oraz Gmina M..

Gmina zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

I. przepisów procesowych tj:

- art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 9 i art. 11 k.p.a. poprzez naruszenie wynikających z ww. przepisów podstawowych zasad postępowania administracyjnego, tj. zasady praworządności, zasady prawdy obiektywnej, zasady pogłębiania zaufania, zasady udzielania informacji i zasady przekonywania, w szczególności poprzez zaniechanie przez organ prawidłowego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, uchybienie przez organ obowiązkowi zebrania, rozpatrzenia oraz oceny w sposób wszechstronny materiału dowodowego, a ponadto poprzez brak uzasadnienia prawnego zaskarżonej decyzji, jak również określenie nałożonego na stronę obowiązku w sposób uniemożliwiający wykonanie obowiązku jak też egzekwowanie go i wykonanie;

- art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie obowiązku zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, w szczególności poprzez oparcie rozstrzygnięcia o wnioski opinii biegłych określające wyłącznie prawdopodobieństwo możliwych przyczyn zalewania gruntów wodami opadowymi nie zaś przesądzającymi jednoznacznie o w/w przyczynach i podmiotach za to odpowiedzialnych, nadto bez wymaganego okolicznościami sprawy wyjaśnienia kwestii związanych z przypisywanymi stronie działaniami w postaci wykonywania prac związanych z budową instalacji sanitarnej (kanalizacyjnej);

- art. 80 k.p.a. poprzez naruszenie swobodnej oceny dowodów, polegające na nieuzasadnionym przyjęciu, że do zalewania działki na której posadowiony jest budynek należący do J. S. dochodzi na skutek niedrożności przewodu drenarskiego usytuowanego na działkach stanowiących własność Gminy M., który to przewód drenarski miał zostać uszkodzony w trakcie prowadzenia prac związanych z budową sieci sanitarnej, w sytuacji gdy konstatacja w zakresie ewentualnego uszkodzenia przewodu drenarskiego (na działce nr [...]) opiera się wyłącznie o stopień prawdopodobieństwa, a wedle wiedzy skarżącego w miejscu ewentualnej kolizji sieci kanalizacyjnej z przewodem drenarskim (działka nr [...]) nie było prowadzonych prac polegających na modernizacji sieci;

- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji, które w szczególności nie zawiera uzasadnienia prawnego tj. wyjaśnienia zastosowanej podstawy rozstrzygnięcia;

II. przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 234 ust. 2 i 3 u.p.w. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie prowadzące do nałożenia na Gminę M. jako właściciela działki nr [...] obowiązków określonych decyzją Burmistrza Z. z dnia [...] r. podczas gdy podstawą zastosowania ww. przepisów jest uprzednie ustalenie, że to właściciel gruntu spowodował zmiany stanu wody na gruncie, czego w niniejszej sprawie w odniesieniu do Gminy M. nie ustalono;

- art. 234 ust. 3 u.p.w. poprzez określenie nałożonego na stronę obowiązku w sposób uniemożliwiający wykonanie decyzji, a nadto poprzez nałożenie na niego obowiązków nieznajdujących oparcia w przepisie stanowiącym podstawę rozstrzygnięcia;

- art. 187a ust. 1 oraz 188 ust. 1 i 2 u.p.w. poprzez ich pominięcie przy rozstrzyganiu sprawy i brak przekazania sprawy organowi właściwemu, w sytuacji gdy z okoliczności stanu faktycznego wynikało, iż przedmiotowy rurociąg drenarski był urządzeniem odprowadzającym wody opadowe z terenu nieruchomości, na której posadowiony jest budynek należący do wnioskodawcy J. S., a w konsekwencji winien być traktowany jako urządzenie wodne, którego eksploatacja, konserwacja i remont winna obciążać tego kto czerpie z tego korzyści.

Skarżąca Gmina wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji SKO oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W obszernym uzasadnieniu gmina sformułowała szereg uwag o charakterze teoretyczno - prawnym dotyczących gwarancji procesowych wynikających z zasady prawdy obiektywnej, zasad oceny dowodów oraz obowiązków organu w zakresie wyczerpującego umotywowania rozstrzygnięcia.

W dalszej części uzasadnienia skargi, gmina wywiodła, że fakt uszkodzenia instalacji wodnych wskutek prowadzenia prac modernizacyjnych na sieci kanalizacyjnej nie zostały w żaden sposób wykazany. Ustalenia organów miały w tym zakresie charakter jedynie hipotetyczny i bazowały na prawdopodobieństwie określonych zdarzeń. Tymczasem podstawą rozstrzygnięcia w postępowaniu administracyjnym powinny być wyłącznie ustalone fakty, a nie wnioskowania o charakterze spekulacyjnym. Zatem, skoro nie było możliwe przyjęcie, że do wystąpienia niedrożności odcinka rurociągu drenarskiego doszło na skutek aktywności właściciela działki nr [...] (względnie aktywności innych podmiotów działających na jego zlecenie), to nie było także możliwe nałożenie na niego obowiązku, o którym mowa w art. 234 u.p.w.

J. S. w treści złożonej przez siebie skargi podniósł, iż decyzja Kolegium jest wadliwa, gdyż opiera się na wadliwie ustalonym stanie faktycznym. Skarżący wskazał, że konieczne jest jednoznaczne ustalenie czy doszło do uszkodzenia sieci drenarskiej z winy Gminy M. i ZDZ oraz czy podmioty te dokonały zmiany stosunków wodnych na jego gruncie. Skarżący powołując wyrok WSA w Białymstoku z 20 września 2018 r. (sygn. akt Il SA/Bk 404/18) zaznaczył, że w postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych powinnością organu jest ustalenie, czy doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie. Jeżeli odpowiedź jest pozytywna, organ winien jednoznacznie ustalić, kto i kiedy zmiany tej dokonał, na czym ona polegała, jaki był stan wód przed dokonaniem zmiany i jaki po jej dokonaniu, oraz jak zmiana wpłynęła na stosunki wodne w terenie, a przede wszystkim czy wpływ ten jest szkodliwy dla gruntów sąsiednich tj. czy powoduje lub może powodować powstanie szkody. Okoliczności tych zdaniem skarżącego organy nie ustaliły.

Zarządzeniem z 9 marca 2021 r. połączono do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy dotyczące skarg wywiedzionych przez Wnioskodawcę i Gminę M. dotychczas prowadzone pod sygnaturami II SA/Ol 1025/21 i II SA/Ol 1027/21 i zarządzono prowadzenie ich pod sygn. akt II SA/Ol 1025/21.

W odpowiedziach na skargi organ wniósł o ich oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że skargi zostały rozpoznane na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329) (dalej jako: "p.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a żadna ze stron Skarżących nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 p.p.s.a. uchyla go lub stwierdza jego nieważność.

Nadto wskazania wymaga, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy(art. 133 § 1 p.p.s.a.) nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Powyższe nie zwalania jednak Sądu od obowiązku zbadania i ustosunkowania się do sformułowanych w skardze zarzutów.

W realiach niniejszej sprawy w skargach dotyczących decyzji SKO z [...]r. sformułowano zarzuty dotyczące naruszenia przez organy przepisów prawa materialnego jak i przepisów postępowania. W tej sytuacji w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów dotyczących prawa procesowego, bowiem kontroli zastosowanego w sprawie przepisu prawa materialnego należy dokonać dopiero wówczas, gdy Sąd dojdzie do przekonania, że organ przeprowadził postępowanie administracyjne zgodnie z przepisami prawa procesowego. Należy podkreślić, że prawidłowe zastosowanie norm prawa materialnego możliwe jest tylko w przypadku dokonania przez organy poprawnego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Tym samym dopiero uczynienie przez organy administracji zadość gwarancjom procesowym wynikającym z zasady ogólnej prawdy obiektywnej pozwala na merytoryczną ocenę poprawności zastosowania normy prawa materialnego.

Należy powtórzyć za Naczelnym Sądem Administracyjnym, że nie może być uznana za zgodną z prawem decyzja administracyjna wydana bez wyjaśnienia okoliczności faktycznych objętych hipotezą przepisów mających w sprawie zastosowanie (Wyrok NSA z 23 września 2020r. sygn. akt II OSK 1241/20, orzeczenie dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl. - dalej w skrócie CBOSA). W kontekście zakresu prowadzonego przez organy postępowania wyjaśniającego NSA wskazał z kolei w wyroku z 19 maja 2021 r., że prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy stanowi warunek konieczny do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Niewyjaśnienie lub niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy może prowadzić do wydania wadliwej decyzji. Zakres i przedmiot postępowania wyjaśniającego determinują przepisy prawa materialnego, bowiem to normy prawa materialnego przesądzają o przedmiocie sprawy i okolicznościach prawnie istotnych. (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 251/21 CBOSA). NSA zwracał także uwagę, że zakresem postępowania jest określony stan faktyczny, istniejący obiektywnie. Obowiązkiem organu jest wskazanie zaistnienia faktów i zdarzeń, za pomocą prawem przepisanych środków dowodowych, a następnie przypisanie ich do konkretnej normy prawnej. (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 2639/18 CBOSA).

W kontekście realizacji obowiązków wynikających z zasady prawdy obiektywnej, słusznie WSA w Poznaniu w wyroku z 23 listopada 2021 r., (sygn. akt IV SA/Po 707/2 CBOSA) wskazał, że zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać materiał dowodowy. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego obowiązkiem organu administracji publicznej jest zaś jego wszechstronne rozpatrzenie. Zadaniem sądu administracyjnego jest natomiast między innymi ustalenie, czy prawidłowo został zebrany materiał dowodowy w postępowaniu administracyjnym, a następnie czy został oceniony przez organy administracyjne zgodnie z przepisami tego postępowania. W związku z tym sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracyjne wyjaśniły wszystkie okoliczności istotne dla sprawy.

W przedmiotowej sprawie postępowanie organów obu instancji obciążone było istotnymi wadami procesowymi których skutkiem było wadliwe i niepełne ustalenie okoliczności faktycznych spray.

Wskazać należy zatem, że choć organy zbadały cały szereg źródeł dowodowych, to równocześnie jasno wskazały, że kluczowe znaczenie przypisały dowodowi z opinii biegłego. Znalazło to swoje odzwierciedlenie w motywach zaskarżonej decyzji. Kolegium powtórzyło, zarówno w części historycznej jak i prawnej uzasadnienia decyzji obszerne fragmenty opinii biegłego (tak pierwotnej jak i uzupełniającej). Należy zwrócić uwagę, że zabiegowi temu nie towarzyszyła ocena lub krytyczna analiza tego źródła i informacji które niesie. Co więcej nawet w sytuacji gdy organ prezentował pozostałe źródła dowodowe, nie konfrontował pozyskiwanych w ten sposób informacji ani z opinią biegłego ani między sobą. Kolegium poprzestało na chronologicznym omówieniu lub wręcz powtórzeniu ustaleń zawartych w poszczególnych źródłach dowodowych, uchylając się w zadzie od ich krytycznej oceny lub analizy. We wnioskach poprzedzających i towarzyszących sformułowanej ocenie prawnej Kolegium w sposób bezkrytyczny powieliło tezy zawarte w opinii biegłego. W żaden sposób nie odniesiono się – mimo formułowanych w odwołanych zastrzeżeń – do hipotetycznego i warunkowego charakteru niektórych formułowanych przez biegłego tez. SKO pomięło milczeniem fakt, że biegły w pierwotnej opinii nie wskazał w sposób jednoznaczny i kategoryczny przyczyn przerwania drożności rurociągu drenarskiego ani podmiotów odpowiedzialnych za ten fakt. Biegły wyraźnie stwierdził, że wobec braku możliwości prezentowania niektórych prac ziemnych prezentuje jedynie najbardziej prawdopodobną przyczynę zmiany w zakresie stanu ustroju wodnego na badanych nieruchomościach. Ponadto w opinii uzupełniającej wyraźnie wskazał, że na działkach o numerach [...] i [...] woda w formie zalewiska występowała przed wykonaniem przebudowy drogi wojewódzkiej nr [...]. Organ odwoławczy zastrzeżeń tych nie dostrzegł lub wręcz je zignorował. Przeciwnie SKO przyjęło, że zdarzeniami stanowiącymi przyczynę zalewania działki wnioskodawcy były przeprowadzone inwestycje zrealizowane przez Gminę M. (budowa sieci kanalizacji sanitarnej) oraz ZDW (przebudowa drogi wojewódzkiej nr [...]). SKO wyraźnie przy tym wskazało, że konkluzję tę przyjęło w oparciu o opinię biegłego. Stanowisko takie kwalifikowane może być nie tyle jako zaniechanie krytycznej analizy źródła dowodowego, co wręcz uproszczenie lub transformacja płynących z niego informacji.

W nawiązaniu do powyższego przypomnieć należy, że organ prowadzący postępowanie nie może, co prawda wkraczać w merytoryczną treść opinii biegłego, ponieważ nie dysponuje wiedzą specjalistyczną, jednak jego obowiązkiem jest dokonanie oceny tego dowodu, w szczególności powinien ocenić czy stanowisko biegłego nie pozostaje w sprzeczności z innymi ustaleniami uzyskanymi w sprawie w trakcie postępowania bądź czy opinia nie zawiera sprzeczności w swojej treści.

Nie może ujść z pola widzenia fakt, że działania podejmowane przez organy w ramach gromadzenia i oceny materiału dowodowego mają na celu dokonanie ustaleń, pozwalających na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. Oznacza to, że to normy prawa materialnego wskazują, jakie fakty mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, wyznaczają tym samym zakres postępowania dowodowego i zakres ustaleń faktycznych koniecznych dla załatwienia sprawy. Tym samym źródła lub ustalenia kluczowe z punktu widzenia ewentualnej kwalifikacji prawnej stanu faktycznego winny podlegać szczególnie starannej i surowej ocenie. Zaniechania w tym zakresie godzą w sposób jaskrawy zarówno w zasadę prawdy obiektywnej jak i zasadę swobodnej oceny dowodów. Ta ostatnia jest nie tylko prawem ale i obowiązkiem organu, który zobligowany jest do dokonania selekcji i wartościowania zebranych informacji z punktu widzenia logiki, doświadczenia życiowego oraz wiedzy ogólnej.

Przenosząc powyższe na grunt niecniejszej sprawy, wskazać należy, w pierwszej kolejności na treść art. 234 ust. 3 w oparciu o który wyinterpretowana winna być mająca zastosowanie w sprawie norma prawna. Jej hipoteza zakreśla zakres istotnych – prawnokształtnych – okoliczności faktycznych, których wystąpienie warunkuje nałożenie na stronę obowiązku. Zgodnie z brzmieniem przywoływanego przepisu jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.

Tym samym okolicznością kluczowa w procesie stosowania art. 234 ust. 3 u.p.w. jest stwierdzenie wystąpienia zmiany stanu wody na gruncie, wpływu tego stanu na grunty sąsiednie i możliwości przypisania odpowiedzialności za ten stan właścicielowi nieruchomości na której zmiany stanu wody nastąpiły. To te okoliczności wymagają weryfikacji przez organ w toku prowadzonego postępowania. Nie ma zatem mowy o prawidłowym zastosowaniu art. 234 ust. 3 u.p.w. bez ustalenia czy zdarzenia takie wystąpiły i usunięcia ewentualnych wątpliwości dotyczących tych elementów stanu faktycznego. Stanowią one bowiem warunek nałożenia obowiązku administracyjnego. Podkreślenia wymaga, że procedura administracyjna zawiera regulacje ustalające optymalny model działania organu w sytuacji pojawienia się trudności w ustaleniu stanu faktycznego sprawy. W pierwszej kolejności organ zobligowany jest do podjęcia starań zmierzających do usunięcia wątpliwości co do stanu faktycznego – co oczywiste w oparciu o racjonalne i weryfikowalne metody dowodowe. Dopiero w sytuacji powstania niedających się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, organ jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, na podstawia art. 81a k.p.a. rozstrzyga te wątpliwości na korzyść strony. Konieczne jest tu także wykluczenie wymienionych w art. 81a § 2 przesłanek negatywnych przyjęcia takiego domniemania. Postępowanie nie może dotyczyć zatem przede wszystkim spornych interesów stron. Nawet jednak brak możliwości bezpośredniego stosowania tej reguły przyjaznej interpretacji stanu faktycznego, nie zwalnia organu od konieczności zasygnalizowania powstania niedających się usunąć wątpliwości co do okoliczności sprawy i przyjętego modelu ich usunięcia – także na drodze domniemań prawnych.

Wydanie przez SKO zaskarżonej decyzji, nie zostało w niniejszej sprawie poprzedzone dokonaniem wyczerpującej i wszechstronnej analizy zgromadzonego materiału dowodowego. Nie można bowiem utożsamiać z takim działaniem powtórzenia treści źródeł dowodowych z pominięciem ich oceny. Tym samym organ naruszał również obowiązki wynikające z art. 11 k.p.a. – zasady przekonywania oraz art. 107 § 3 k.p.a. określającego wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji. Naruszenia te są jednak tylko konsekwencją zaniechania przez organ wykonania obowiązków wynikających z art.7, 77 § 1 i 80 k.p.a.

Odnosząc się bezpośrednio do materii sprawy – tj. konsekwencji zmiany stosunków wodnych na nieruchomości - wskazać należy, że Stosownie do art. 234 ust. 1 u.p.w. właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.

Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (art. 234 ust. 2 u.p.w.). Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (art. 234 ust. 3).

Z powyższego wynika, że przesłankami poniesienia przez właściciela gruntu odpowiedzialności administracyjnej za zmianę stosunków wodnych na gruncie w świetle art. 234 ust. 1 pkt 1 Prawa wodnego jest stwierdzenie:

1) zmiany stanu wody na gruncie oraz

2) szkodliwego oddziaływanie takiej zmiany na nieruchomości sąsiednie.

Zmiana stanu wody na gruncie, to każde działanie, którego efektem jest zmiana ilościowa wody (zwiększenie się bądź zmniejszenie ilości wody na gruncie) oraz zmiana w zakresie jej przepływu przez grunt. Jest to takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi i hydrologicznymi. Zmiana ta może polegać na zmianie kierunku odpływu znajdującej się na gruncie wody opadowej i roztopowej bądź kierunku odpływu ze źródeł poprzez np. wykonanie przeszkody w odpływie wody opadowej z terenów sąsiednich zgodnie z naturalnym kierunkiem odpływu, nawiezienie ziemi w celu podwyższenia terenu, usunięcie ziemi w celu obniżenia terenu, wykopanie rowu, zasypanie istniejącego rowu, utwardzenie powierzchni działki kostką brukową, wzniesienie murowanego ogrodzenia, czy wykopanie studni i pobór z niej takiej ilości wody, która spowoduje obniżenie poziomu lustra wody na gruntach sąsiednich. Należy też zauważyć, że zastosowanie przytoczonego przepisu nie jest uzależnione od tego, czy szkoda nastąpiła w wyniku działania legalnego czy nielegalnego (vide: wyrok WSA w Krakowie z dnia 16 stycznia 2017 r. sygn. akt II SAB/Kr 191/16, LEX nr 2197710, wyrok WSA w Lublinie z 23 maja 2017 r. II SA/Lu 1134/16, LEX nr 2342075 CBOSA).

W postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych powinnością organu jest zatem ustalenie, czy doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie. Jeżeli odpowiedź jest pozytywna, organ winien jednoznacznie ustalić, kto i kiedy zmiany tej dokonał, na czym ona polegała, jaki był stan wód przed dokonaniem zmiany i jaki po jej dokonaniu, oraz jak zmiana wpłynęła na stosunki wodne w terenie, a przede wszystkim czy wpływ ten jest szkodliwy dla gruntów sąsiednich, tj. czy powoduje lub może powodować powstanie szkody. Zwrócić również należy uwagę, że hipoteza przepisu art. 234 ust. 1 pkt 1 prawa wodnego odnosi się do rzeczywistego szkodliwego oddziaływania na nieruchomości sąsiednie, a nie hipotetycznego (por. wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2020 r., sygn. II OSK 1002/20, CBOSA). W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że zastosowanie cytowanego przepisu uzależnione jest od wystąpienia skutku w postaci szkody, zatem pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy (por. wyrok NSA z 26 sierpnia 2020 r., II OSK 437/10 CBOSA).

Wydanie decyzji, o której mowa w art. 234 ust. 3 Prawa wodnego wymaga precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego istniejącego przed badaną zmianą, charakteru i sposobu dokonanej zmiany i jej szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie. Nie jest możliwe stwierdzenie takiego wpływu bez uprzedniego, wyraźnego ustalenia, że przed zmianą stan na gruntach sąsiednich był korzystniejszy.

W razie ustalenia, że nie doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie organ zwolniony jest od badania pozostałej przesłanki - szkodliwego oddziaływania na nieruchomości sąsiednie.

Sprawy z zakresu stosunków wodnych, co do zasady, wymagają wiadomości specjalnych, przekraczających wiedzę wynikającą z doświadczenia życiowego organów administracji o właściwości ogólnej. Są to postępowania specyficzne i skomplikowane, wymagające odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, postępowań wodno-prawnych i melioracji wodnych, a ewentualnie również przeprowadzenia badań, analiz i obliczeń. Inne dowody takie jak oględziny, czy zeznania świadków nie posiadających fachowej wiedzy nie zawsze mogą być wystarczające dla obiektywnej oceny okoliczności danej sprawy pozwalających na ustalenie czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich oraz czy istnieje związek przyczynowo skutkowy między dokonaną zmianą, a wynikłą szkodą. Regułą w sprawach tego rodzaju powinien być dowód z opinii biegłego na okoliczność tego, czy doszło do zmiany stanu wód na gruncie, czy na gruncie sąsiednim nastąpiła szkoda oraz czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy zmianą, a szkodą (por. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt II OSK 1495/16, wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 czerwca 2015 r. sygn. akt II SA/Kr 407/15, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 5 czerwca 2014 r. sygn. akt II SA/Bk 138/14, wyrok WSA w Kielcach z dnia 18 czerwca 2014 r. sygn. akt II SA/Ke 373/14,CBOSA).

Powyższe nie zmiana jednak faktu, ze w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 234 ustawy Prawo wodne, tak jak w każdym postępowaniu administracyjnym, organ orzekający musi kierować się ogólnymi zasadami postępowania określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego. Stosownie do treści art. 7 k.p.a. w toku postępowania jego obowiązkiem jest stanie na straży praworządności i podejmowanie z urzędu lub na wniosek stron wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Przepis art. 77 § 1 k.p.a. obliguje zaś do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zebrane przez organ administracji dowody podlegają ocenie zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, która nakazuje jako dowód dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 zd. 1 k.p.a.) oraz ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).

W związku z tym podkreślenia wymaga, że opinia biegłego jest dowodem, który podlega ocenie tak jak każdy inny dowód w sprawie. Organ, co prawda, nie może wkraczać w merytoryczną treść opinii (ponieważ nie dysponuje wiedzą specjalistyczną jaką posiada biegły), nie oznacza to jednak, że jest zwolniony z obowiązku oceny wartości dowodowej opinii, jej wiarygodności i przydatności dla rozstrzygnięcia sprawy. To bowiem na organie spoczywa obowiązek dokładnego i pełnego wyjaśnienia sprawy. W szczególności organ winien dokonać oceny, czy opinia biegłego zawiera ustosunkowanie się do wszystkich aspektów sprawy istotnych do jej rozstrzygnięcia. W razie dostrzeżenia braków organ winien rozważyć zadanie biegłemu dodatkowych pytań. Organ ma również obowiązek ustosunkowania się i udzielenia odpowiedzi na zarzuty sformułowane przez stronę. Sama zaś opinia podlegać musi ocenie w powiązaniu z pozostałym materiałem dowodowym, który ma być kompleksowo zgromadzony. Dopiero po zebraniu pełnego materiału dowodowego oraz wyjaśnieniu zastrzeżeń strony do opinii, może organ dokonać ustaleń i ocen potrzebnych do podjęcia rozstrzygnięcia. Obowiązkiem organu jest zatem weryfikacja opinii pod kątem jej kompletności, rzetelności, logiczności i zrozumiałości.

Jednocześnie zwrócić należy uwagę, że przepis art. 234 prawa wodnego nie zobowiązuje organu orzekającego w sprawie do ustalenia wszelkich przyczyn danego stanu wody na gruncie zgłaszającego roszczenie, ale nakazuje organowi wyjaśnienie, czy powstałe szkody mogą być następstwem zmiany stanu wody na gruncie sąsiednim, co do którego zgłoszono roszczenie. Innymi słowy postępowanie administracyjne prowadzone na podstawie art. 234 prawa wodnego ma wykazać jedynie zasadność nakazania właścicielowi danego gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, o których mowa w tym przepisie.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że organy ustaliły stan faktyczny sprawy przede wszystkim na podstawie opinii biegłego (pierwotnej i uzupełniającej), którą organ odwoławczy uznał za poprawną i wyczerpującą. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, ze opinia ta stanowi główny dowód w sprawie. Co zaznaczono już na wstępie, wnioski zawarte w opinii zostały wręcz przeniesione do uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Kolegium wskazało, że "nastąpiły zdarzenia wywołane przez właścicieli gruntów (Gminę M. oraz Zarząd Dróg Wojewódzkich) powodujące zmianę stosunków wodnych. Zdarzeniem tym były przeprowadzone inwestycje zrealizowane przez Gminę M. (budowa sieci kanalizacji sanitarnej) oraz ZDW (przebudowa drogi wojewódzkiej nr [...]) - wskazano na to w opinii biegłego. Nastąpiły także skutki w postaci zalewania działki J. S.." Powtórzyć należy, ze Kolegium zignorowało wątpliwości samego biegłego dotyczące przyczyn zmian stanu wód na nieruchomościach.

Wskazać należy, że biegły stwierdził, że bezpośrednią przyczyną utrzymywania się wysokiego poziomu wód gruntowych na posesji Wnioskodawcy jest brak odpływu wód gruntowych spowodowany niedrożnością rurociągu drenarskiego, do czego z dużą dozą prawdopodobieństwa przyczyniły się przeprowadzone inwestycje zrealizowane przez -Gminę M. (budowa sieci kanalizacji sanitarnej) oraz ZDW (przebudowa drogi wojewódzkiej nr [...]). W konkluzjach opinii biegły stwierdził również, że winę za stan rzeczy opisywany we wniosku J. S. można przypisać wykonawcom wskazanych wyżej inwestycji. Równocześnie zastrzegł że wobec braku możliwości ustalenia jednoznacznej przyczyny utraty drożności sieci odwadniającej bez odkopania rurociągów nie jest możliwe ustalenie stopnia winy przez poszczególnych inwestorów oraz właścicieli gruntów sąsiednich. W opinii uzupełniającej wskazał natomiast, że na działkach o numerach [...] i [...] woda w formie zalewiska występowała przed wykonaniem przebudowy drogi wojewódzkiej nr [...]. Sformułowane przez Kolegium tezy stanowią zatem znaczne uproszczenie stanowiska biegłego i nie tylko nie wyjaśniają, ale pomijają sformułowane przez samego biegłego wątpliwości.

Powtórzyć należy, że w postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych powinnością organu jest ustalenie, czy doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie. Jeżeli odpowiedź jest pozytywna, organ winien jednoznacznie ustalić, kto i kiedy zmiany tej dokonał, na czym ona polegała, jaki był stan wód przed dokonaniem zmiany i jaki po jej dokonaniu, oraz jak zmiana wpłynęła na stosunki wodne w terenie, a przede wszystkim czy wpływ ten jest szkodliwy dla gruntów sąsiednich, tj. czy powoduje lub może powodować powstanie szkody. Kolegium nie usunęło wątpliwości co do żadnej z tych przesłanek.

Sąd zauważa, że choć samo wykonanie prac polegających na modernizacji sieci kanalizacyjnej oraz budowie sieci telekomunikacyjnej, a także przebudowie drogi wojewódzkiej nr [...] nie jest w sprawie sporne, to konieczne jest precyzyjne ustalenie czy konsekwencją tych działań były zmiany stanu wód na nieruchomościach objętych tymi pracami, jeśli tak to czy zmiany te oddziaływały na nieruchomość Wnioskodawcy prowadząc do jej zalewania. Organy wątpliwości na tym polu nie usunęły

Mając na uwadze powyższe, sąd stwierdził, że organy obu instancji dopuściły się w toku postępowania istotnych naruszeń przepisów prawa, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 § 1 k.p.a. w zw. z art. 234 ust. 3 Prawa wodnego.

Wobec powyższego za przedwczesne uznać należy odnoszenie się przez Sąd do formułowanych w skargach zarzutów naruszenia prawa materialnego. Przepis prawa materialnego może być bowiem stosowany dopiero w sytuacji gdy w sposób prawidłowy ustalony zostanie stan faktyczny sprawy.

W konsekwencji sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c .

O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.