Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1313/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 1974 nr 21 poz 118
law: Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne.
article: art. 77 par. 1,  art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie: WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant Kinga Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2012 r. sprawy ze skargi S.P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej S. P. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] po rozpatrzeniu wniosku S. P. o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2011 r. utrzymał powyższą decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy:

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu wniosku S. P., decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...], odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. z dnia [...] listopada 1975 r., nr [...] na podstawie której przejęta została na własność Państwa część gospodarstwa rolnego, położonego w S., składająca się z działek ewidencyjnych o numerach: [...] oraz [...] o łączonej pow. [...] ha, stanowiąca byłą własność S. i S. małż. O.

Następnie S. P., następczyni prawna byłych właścicieli ww. gospodarstwa, wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżąca podniosła, że decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w S. została wydana pomimo braku woli jej rodziców na przekazanie gospodarstwa na własność Państwa.

Legitymację skarżącej do działania w niniejszym postępowaniu ustalono na podstawie postanowień Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] września 1987 r., sygn. akt [...], o stwierdzeniu nabycia spadku po S. O. oraz z dnia [...] czerwca 2008 r., sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po S.O.

Rozpatrując sprawę organ ustalił, że z akt sprawy wynika, iż podstawę prawną decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. z dnia [...] listopada 1975 r., nr:

[...], mocą której przejęta została na własność Państwa część gospodarstwa rolnego, położonego w S. składająca się z działek ewidencyjnych o numerach: [...] oraz [...] o łączonej pow. [...] ha, stanowiąca byłą własność S. i S. małż. O., stanowił art. 28 oraz art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118 z późn. zm.). Treść art. 31 określała właściwość organu do wydawania decyzji w kategoriach spraw objętych ww. ustawą, które dotyczyły odpłatnego przeniesienia własności nieruchomości na rzecz Państwa wskazując jako organ właściwy naczelnika gminy. Art. 28 zawierał natomiast materialną przesłankę uzasadniającą przejęcie. Dyspozycja zawarta w ust. 1 ww. przepisu wskazywała, że jeżeli właściciel gospodarstwa rolnego nie spełniał warunków do uzyskania renty na podstawie ustawy nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego mogły być na jego wniosek przejęte odpłatnie przez Państwo, natomiast ust. 2 stanowił, iż przejęcie przez Państwo części nieruchomości mogło nastąpić, jeżeli na pozostałej części gospodarstwa można było nadal prowadzić towarową produkcję rolną.

Zdaniem organu w aktach przedmiotowej sprawy znajduje się wniosek S. i S. małżeństwa O. z dnia 23 listopada 1975 r. o przejęcie na własność Państwa powyższej nieruchomości. Dlatego też zdaniem organu bezpodstawnym jest twierdzenie, że decyzja Naczelnika Gminy w S. została wydana pomimo braku woli przekazania spornej nieruchomości na własność Państwa w zamian za spłatę pieniężną, dlatego też ten zarzut nie zasługuje na uwzględnienie. Z materiału dowodowego nie wynika też zdaniem organu, aby w przedmiotowej sprawie wystąpiła negatywna przesłanka określona w art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r., dlatego też organ słusznie odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. z dnia [...] listopada 1975 r., ponieważ nie narusza ona rażąco prawa.

Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2012 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła S. P. wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji ją poprzedzającej.

W ocenie strony skarżącej obie decyzje organu są wadliwe. Ministrowi badającemu sprawę umknęło, iż dnia [...] stycznia 1975 r. decyzją nr [...] Naczelnik Miasta i Gminy S. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie przymusowego wykupu nieruchomości rolnych położonych w S., w drodze licytacji (decyzja w załączeniu). Postępowanie w sprawie przymusowego wykupu objęło ponad [...] ha gruntu położonych na terenie "[...]". W skład obszaru podlegającego wykupowi weszły dwie działki gruntu rodziców skarżącej, o nr geod. [...],[...]. Naczelnik Miasta i Gminy S. wymienioną decyzją jednocześnie wszczął postępowanie administracyjne i rozstrzygnął o przymusowym wykupie powyższych działek.

W uzasadnieniu tej decyzji Naczelnik Miasta i Gminy S. poinformował S. O., że "Komisja specjalistów" w nieustalonej dacie stwierdziła, iż "grunty określone decyzją nie są w całości zagospodarowane", a produkcja z tych działek odbiega od "średniej produkcji rolnej w gminie". Jest oczywiste zdaniem skarżącej, iż informacje zawarte w uzasadnieniu decyzji nie odpowiadają prawdzie, bowiem tzw. "Komisja specjalistów" nie została powołana, a co za tym idzie nie dokonywała żadnych ocen jakości produkcji rolnej na przedmiotowych działkach gruntu. Jest to okoliczność istotna zdaniem skarżącej dla oceny decyzji Naczelnika Miasta i Gminy S. z dnia [...] listopada 1975 r.

Z informacji zawartej w decyzji Naczelnika Miasta i Gminy S. z dnia [...] listopada 1975 r. nr [...] wynika, iż uchyla on "poprzednią decyzję z dnia [...].I.75 r." Jest zatem jasne, że postępowanie administracyjne, zakończone decyzją z dnia [...] listopada 1975 r. prowadzone było w czasie obowiązywania poprzedniej decyzji wywłaszczeniowej. Zdaniem skarżącej polski porządek prawny nie przewiduje takiej możliwości, było to zatem postępowanie prowadzone z rażącym naruszeniem prawa.

Polski porządek prawny nie daje także, zdaniem skarżącej, organowi możliwości uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej przy pomocy innej decyzji administracyjnej wydanej w postępowaniu zwykłym. Takie zachowanie organu stanowi, zdaniem skarżącej, rażące naruszenie prawa. Uchylenie ostatecznej decyzji administracyjnej może nastąpić wyłącznie po przeprowadzeniu nadzwyczajnego trybu postępowania administracyjnego. Przed wydaniem decyzji administracyjnej organ zobowiązany jest powiadomić stronę o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Nie ulega wątpliwości, że organ nie dopełnił wskazanego obowiązku.

Wymieniony w skarżonych decyzjach Ministra "wniosek S. i S. małż. O." także budzi uzasadnione wątpliwości. Znana jest bowiem zdaniem skarżącej praktyka ówczesnych władz w zakresie preparowania dokumentów, także w sprawie wywłaszczeń z obszaru "[...]". Szereg okoliczności, nie dostrzeżonych przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w toku postępowania, przemawia za tą wersją zdarzeń. Organ nie zauważył, iż "Wniosek" został podpisany jakoby przez S. i S. O. tymczasem w uzasadnieniu decyzji wskazano, iż wniosek złożył tylko S. O. We "Wniosku" napisano, iż grunt stanowi współwłasność (małżeńską), natomiast w decyzji zaznaczono, iż jest to własność S. O. "Wniosek" sporządzono, zdaniem Ministra, dnia [...] listopada 1975 r. natomiast w uzasadnieniu decyzji nie wpisano daty sporządzenia wniosku.

Zdaniem skarżącej, na wniosku znajduje się inna data, tj. "[...] XII 1975 r.". Przyjęta przez organ data "[...] XI 1975 r." także potwierdza, że ewentualne postępowanie administracyjne prowadzone było bez wniosku właścicieli gruntu. Nie ulega wątpliwości, że rzekomy wniosek S. i S. O. nie został zarejestrowany w rejestrach prowadzonych przez Urząd Miasta i Gminy S. Na wniosku brak jest oznaczenia, iż wpłynął on do Urzędu i został zarejestrowany, gdy tymczasem każde pismo wpływające do Urzędu musi być zarejestrowane. Wywłaszczone grunty stanowiły współwłasność małżeńską S. i S. O., a decyzja Naczelnika Miasta i Gminy S. z [...] listopada 1975 r. została skierowana wyłącznie do S. O. Treść wniosku jest niejednoznaczna. Rzekomy wniosek mówi "o przekazaniu na rzecz Państwa za spłaty pieniężne nieruchomości rolnej". Wniosek został sporządzony na formularzu napisanym na maszynie do pisania. Natomiast S. i S. O. nie posiadali nigdy maszyny do pisania.

Natomiast w dacie składania rzekomego wniosku S. O. był obłożnie chory, ze sparaliżowaną prawą stroną ciała, całkowicie bez możliwości porozumienia się i złożenia podpisu. Jeżeli wniosek miałby być podpisany przez obłożnie chorego S. O., musiałby być dostarczony do jego domu. Nie ulega wątpliwości, że formularz takiego wniosku nie został dostarczony S. i S. O. S. i S. O. nigdy nie pogodzili się z faktem wywłaszczenia ich z wymienionego gruntu i nie otrzymali odszkodowania, o którym mowa w decyzji Naczelnika Miasta i Gminy S. z dnia [...] listopada 1975 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podnosząc, że weryfikacja prawidłowości decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. z dnia [...] stycznia 1975 r. nr [...] może być wyłącznie przedmiotem odrębnego postępowania, natomiast zarzut skarżącej dotyczący nieotrzymania przez S. i S. O. należności pieniężnej za przejęte nieruchomości na własność Państwa organ uznał za bezzasadny, bowiem kwestia ta ma charakter następczy i nie ma wpływu na ocenę prawidłowości decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. z dnia [...] listopada 1975 r. W pozostałym zakresie organ podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrole działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2012 r., poz. 270).

W ocenie Sądu skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja narusza prawo. Rozpoznając przedmiotową sprawę organ administracji, zgodnie z art. 7 kpa, wyrażającym między innymi zasadę prawdy obiektywnej, zobowiązany był podjąć wszelkie kroki niezbędna do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W tym celu stosownie do wymogów określonych przepisem art. 77 § 1 kpa organ miał obowiązek w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Przy czym zgodnie z art. 75 kpa jako dowód powinien dopuścić wszystko, co mogłoby przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie było sprzeczne z prawem.

Powyższe oznacza, że organ orzekający w danej sprawie powinien podjąć ciąg czynności procesowych mających na celu zebranie całego, kompletnego materiału dowodowego i prawidłowo go ocenić.

Tymczasem organy orzekające w niniejszej sprawie, nie uczyniły tego.

Podstawę materialnoprawną do wydania przez Naczelnika Miasta i Gminy S. decyzji z dnia [...] listopada 1975 r. o przejęciu na własność państwa części gospodarstwa rolnego (działek nr [...] i nr [...] o pow. [...] ha) stanowiącego własność S. i S. O. poprzedników prawnych skarżącej stanowił art. 28 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118 ze zm.). Z art. 28 ust. 1 wynikało, że państwo mogło przejąć od właścicieli część nieruchomości rolnej za odpłatnością na ich wniosek.

Zatem ustalenie, czy przed wydaniem powyższej decyzji taki wniosek został złożony ma istotny wpływ na wynik przedmiotowej sprawy. Istotnym jest również ustalenie czy w tej dacie S. i S. O. byli właścicielami tej nieruchomości.

Materiał dokumentacyjny znajdujący się w aktach przedmiotowej sprawy przedstawiony Sądowi do oceny przeczy stanowisku organu zawartemu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu nie budzi wątpliwości, że znajdujący się w aktach sprawy wniosek o przejęcie na rzecz Skarbu Państwa spornej nieruchomości pochodzi z dnia [...] grudnia 1975 r., a nie [...] listopada 1975 r. jak twierdzi organ. Z akt sprawy wynika także, że akt własności ziemi obejmujący między innymi sporne działki nr [...] i [...] został wydany na rzecz S. i S. O. w dniu [...] grudnia 1975 r., natomiast decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w S. o przejęciu powyższych działek na rzecz Państwa na podstawie art. 28 ustawy z dnia 29 maja 1974 r., której stwierdzenia nieważności z powodu rażącego naruszenia prawa domagała się skarżąca została wydana w dniu [...] listopada 1975 r.

Powyższe ustalenia mają istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego też organ rozpoznając sprawę po raz drugi zgodnie z treścią art. 77 § 1 i art. 80 kpa w sposób właściwy rozpatrzy cały zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz ponownie go oceni uwzględniając powyższe stanowisko Sądu.

Dopiero po prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu dowodowym, organ wyda decyzję, a swoje rozstrzygnięcie wyczerpująco umotywuje w jej uzasadnieniu zgodnie z art. 107 § 3 kpa.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł jak w sentencji.