Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 601/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6366 Tabele wynagrodzeń za korzystanie z utworów lub artystycznych wykonań
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 141 § 4, art. 176, art. 174 pkt 2, art. 183, art. 184, art. 189, art. 204 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 8, art. 11, art. 15, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 104 ust. 4, ust. 5 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2006 nr 90 poz 631
law: Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łuczaj (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Zdzisław Kostka Sędzia del. WSA Piotr Broda Protokolant starszy asystent sędziego Hubert Sęczkowski po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Stowarzyszenia A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 listopada 2016 r. sygn. akt VII SA/Wa 2956/15 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia A. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi do utworów architektonicznych 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Stowarzyszenia A. na rzecz Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 17 listopada 2016r., sygn. akt VII SA/Wa 2956/15, oddalił skargę S. S. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] października 2015r. znak [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi do utworów [...].

Zaskarżoną decyzją Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego - po rozpoznaniu wniosku S. S. z siedzibą w Warszawie o ponowne rozpatrzenie sprawy - utrzymał w mocy decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lipca 2015r. o cofnięciu zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi do utworów [...], [...] oraz [...] udzielonego S. z siedzibą w Warszawie decyzją Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] lutego 1998r., sygn. [...]. Organ odwoławczy wskazał, że w piśmie z dnia 10 kwietnia 2014 r. zawiadomił S. S. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w przedmiocie cofnięcia ww. zezwolenia. Równocześnie Minister wezwał S. do natychmiastowej rezygnacji z potrącania kosztów inkasa uzyskanych w roku 2013 i należnych w roku 2014 opłat kompensacyjnych, o których mowa w art. 20 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz przepisach rozporządzenia Ministra Kultury z dnia 2 czerwca 2003 r. w sprawie określenia kategorii urządzeń i nośników służących do utrwalania utworów oraz opłat od tych urządzeń i nośników z tytułu ich sprzedaży przez producentów i importerów (Dz. U. Nr 105, poz. 991, z 2008 r. Nr 5, poz. 1599 oraz z 2011 r. Nr 105, poz. 616). Minister wezwał również do zmiany uchwały podjętej przez władze S. określającej sposób repartycji środków uzyskanych w roku 2013 poprzez potrącenie wyłącznie kosztów repartycji, jakie zostaną poniesione w roku 2014 i przekazanie w pozostałej kwoty do partycji bezpośredniej, a także wprowadzenia stosownych zmian w regulaminie repartycji. Minister w ww. piśmie zwracał uwagę S. na fakt unikania repartycji między uprawnionych kwot uzyskanych z tytułu opłat od czystych nośników poprzez przeznaczenie 77% uzyskanych kwot na koszty inkasa i repartycji, a więc pozostawienie ich do dyspozycji S.. Zwrócił także uwagę na charakter tych opłat, które stanowią rekompensatę dla twórców z tytułu strat ponoszonych wskutek kopiowania utworów w zakresie własnego użytku osobistego i winny być w przeważającym stopniu przeznaczone na bezpośrednie wypłaty na rzecz uprawnionych. Ponadto Minister wezwał S. do przekazania zmienionej uchwały w sprawie repartycji środków uzyskanych tytułem opłat kompensacyjnych w 2013r. oraz zmienionego regulaminu inkasa i repartycji w terminie 30 dni pod rygorem uznania wezwania za niewykonane. Pismem z dnia 12 maja 2014 r. S. przesłało do Ministra uchwałę w sprawie repartycji kwot trzymanych w roku 2013, regulamin repartycji oraz uchwałę w sprawie zatwierdzenia tego regulaminu. Pismem z dnia 23 marca 2015 r. Minister wezwał S. do wyjaśnienia, jaka część środków z kwoty przeznaczonej do repartycji została już wypłacona uprawnionym i ile osób otrzymało świadczenia, czy utrzymana została zasada wypłaty takiej samej kwoty wszystkim uprawnionym, jaka kwota została przekazana do repartycji za kolejne lata oraz jak wygląda struktura kosztów repartycji. S. złożyło wyjaśnienia w piśmie z dnia 8 kwietnia 2015 r. wskazując, że z kwoty 103.772,20 zł rozdysponowano 110 zł oraz że przedłużony został termin zgłaszania wniosków o wypłatę. S. wskazało także, że metoda wypłaty takiej samej kwoty wszystkim uprawnionym nie uległa zmianie, S. nie był w stanie podać kwoty, jaka została przekazana do repartycji za kolejne lata. Wobec niezakończenia podziału środków S. nie był również w stanie ustalić rzeczywistych kosztów repartycji, przy czym zadeklarował, że chce je ograniczyć do minimum. W dniu [...] lipca 2015 r. Minister wydał decyzję o cofnięciu S. zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi z powodu nienależytego wykonywania przez S. obowiązków w zakresie zbiorowego zarządzania powierzonymi stowarzyszeniu prawami oraz naruszania przepisów prawa w zakresie udzielonego zezwolenia.

Uzasadniając utrzymanie powyższej decyzji w mocy, Minister podzielił argumentację zawartą w decyzji wydanej w I instancji. Powołując się na art. 104 ust. 5 pkt 1, 2 i 3 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych Minister uznał, że S. wypełnia przesłanki w tym przepisie wskazane, a więc nie wypełnia obowiązków nałożonych na decyzją z dnia [...] lutego 1998r., tj. nie wykonuje należycie swoich obowiązków powierzonych ww. decyzją, narusza przepisy prawa w zakresie udzielonego jej zezwolenia i nie wypełnia obowiązku złożenia do zatwierdzenia tabel wynagrodzeń za korzystanie z utworów lub przedmiotów praw pokrewnych. Organ podkreślił, że podstawowym zadaniem organizacji zbiorowego zarządzania jest zbiorowe zarządzanie w rozumieniu gromadzenia i podziału zgromadzonych środków, którego S. nie realizuje. Wskazał, że w związku z otrzymaniem od Stowarzyszenia K. należnych reprezentowanym przez S. twórcom opłat (126.858,88 zł), S. podjęło decyzję o przeznaczeniu przeważającej jej części (98.140 zł) na pokrycie kosztów własnej działalności w zakresie inkasa i repartycji, a zaledwie 31.575,26 zł do wypłaty uprawnionym twórcom. Taki podział uzyskanych należności Minister uznał za niezgodny z prawem i naruszający zasady zbiorowego zarządzania. W wystąpieniu z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. [...], Minister wezwał S., w trybie art. 104 ust. 4 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, do rezygnacji z tak wysokich kosztów działalności, niezasadnie obliczonych w jednakowej wysokości za lata 2007-2013, w których S. nie dokonywał żadnych czynności z zakresu inkasa i repartycji, potrącenia wyłącznie kosztów repartycji za rok 2014 i przekazania pozostałej kwoty do repartycji bezpośredniej. W odpowiedzi na powyższe S. przyjęło uchwałę nr [...], w której dokonało zmiany sposobu wykorzystania przedmiotowych środków, przyjmując jako podstawę wypłatę jednakowej kwoty wszystkim uprawnionym twórcom (80% środków – 103.772,20 zł) oraz potrącenie 20% całości kwoty tytułem kosztów tej repartycji. Jak wynika z ustaleń Ministra na dzień 7 lipca 2015 r. Stowarzyszenie S. wypłaciło zaledwie 242 zł na rzecz 11 uprawnionych, co stanowi 0,23% kwoty przeznaczonej do repartycji. S. nie poinformował Ministra o dokonaniu dalszych wypłat na rzecz uprawnionych. Ze sprawozdania za rok 2014 r., które zostało złożone w dniu 7 października 2015r., z przekroczeniem ustawowego terminu i dopiero na wezwanie Ministra, wynika, że S. dokonało wypłaty w wysokości 726 zł na rzecz 33 podmiotów uprawnionych, co stanowi 0,7% kwoty przeznaczonej do repartycji. Stosowna uchwała Prezydium Zarządu Głównego S. ([...]) została podjęta 6 maja 2014 r. Zatem przez okres ponad roku Stowarzyszenie S. nie zdołało wypłacić nawet znaczącego ułamka zainkasowanej kwoty, pomimo tego, że przyjęło najprostszy do realizacji schemat repartycji, zgodnie z którym wszyscy uprawnieni otrzymać mieli jednakową kwotę 22 zł. Zgodnie z pkt 7 ww. uchwały Prezydium ZG S. koszty repartycji ustalono na 25.943,05 zł. (20% kwoty inkasa). Ta relacja kosztów repartycji do efektów repartycji w postaci rzeczywiście wypłaconych kwot jest, zdaniem Ministra, niedopuszczalna - koszty te są nadal nieadekwatne do poczynionych działań i ich efektów, tj. ponad 35 razy większe. Takie postępowanie organizacji zbiorowego zarządzania jest nie do zaakceptowania i stanowi oczywiste naruszenie przepisów prawa, jak też oczywiste naruszenie zasady należytego wykonywania zbiorowego zarządu prawami autorskimi. Prowadzi bowiem do całkowitego zaprzeczenia - wynikającej jasno z prawa europejskiego i polskiego - istoty opłat od czystych nośników, zmieniając rekompensatę dla uprawnionych w źródło przychodów organizacji. Tego rodzaju aktywność S. dowodzi braku po stronie S. albo woli wykonywania zbiorowego zarządzania w sposób należyty, albo niewykształcenia przez 17 lat działalności jakichkolwiek wewnętrznych procedur skutecznego podziału wynagrodzeń między uprawnionych, co stanowi jeden z najważniejszych przesłanek istnienia rękojmi prawidłowego wykonywania zbiorowego zarządu. Organ podniósł również, że rozporządzenie Ministra Kultury z dnia 2 czerwca 2003 r. w sprawie określenia kategorii urządzeń i nośników służących do utrwalania utworów oraz opłat od tych urządzeń i nośników z tytułu ich sprzedaży przez producentów i importerów w § 8 wskazuje, że tylko uzasadnione i udokumentowane koszty poniesione w celu dochodzenia oraz podziału opłat od czystych nośników mogą być odliczane od kwot przeznaczonych do podziału między uprawnionych. Trudno znaleźć jakikolwiek argument, który miałyby uzasadniać prawo S. do odstąpienia od tej zasady. Minister stwierdził, że postępowanie S. stanowi oczywiste rażące naruszenie zasad wykonywania zbiorowego zarządu, które podlega sankcji z art. 104 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Nie występują żadne uzasadnione przyczyny, dla których dotychczasowy postęp repartycji w S. przebiega tak wolno. Nie jest wytłumaczeniem, że uprawnieni nie zgłaszają się po należne im środki. S. po prostu nie potrafi lub nie chce w skuteczny sposób dotrzeć z tą informacją do uprawnionych. Natomiast, jeżeli uprawnieni reprezentowani przez S. rzeczywiście nie chcą przedmiotowych świadczeń, dalsze funkcjonowanie S. jako organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi również mija się z celem. Niewypłacanie środków należnych twórcom przez organizację zbiorowego zarządzania, a tak należy traktować wypłatę zaledwie 0,7% środków przez okres 18 miesięcy, stanowi zarówno "nienależyte wykonywanie obowiązków w zakresie zarządzania powierzonymi prawami autorskimi" w rozumieniu art. 104 ust. 5 pkt 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, jak i naruszenie przepisów art. 20 ust. 1-4 tej ustawy i przepisu § 10 ww. rozporządzenia Ministra Kultury z 2003 r., a więc "naruszenie przepisów prawa w zakresie udzielonego zezwolenia" w rozumieniu art. 104 ust. 5 pkt 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

W skardze S. S. zarzuciło naruszenie: art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez dowolną a nie swobodną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego co doprowadziło organ do błędnego wniosku, iż postępowanie S. jako organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi stanowi naruszenie przepisów prawa oraz naruszenie zasad należytego wykonywania zarządu prawami autorskimi; art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zaufanie strony do władzy publicznej polegające na wydaniu decyzji cofającej zezwolenie na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi w sytuacji, gdy S. wdrożył postępowanie naprawcze i wykonał wszystkie czynności, do których został wezwany przez organ administracji publicznej; art. 11 w zw. z art. 107 § 1 oraz § 3 k.p.a. poprzez wydanie decyzji nieuzasadnionej pod względem prawnym i pod względem faktycznym oraz niewłaściwą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego polegające na pominięciu wypełnienia przez S. czynności określonych przez Ministra w wezwaniu; art. 15 k.p.a. poprzez brak dwukrotnego merytorycznego rozpatrzenia sprawy polegający na braku odniesienia się do wypełnienia wszystkich czynności, do których S. został wezwany; art. 104 ust. 5 pkt 1 i pkt 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych poprzez utrzymanie w mocy decyzji o cofnięciu zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi, w sytuacji gdy nie zostały spełnione przesłanie uprawniające organ do cofnięcia zezwolenia, a samo cofnięcie zezwolenia przez organ jest decyzją uznaniową, która w przedmiotowej sprawie nawet przy uznaniu zaistnienia przesłanek do cofnięcia, jest nadto dotkliwa; art. 104 ust. 4 powołanej wyżej ustawy poprzez utrzymanie w mocy decyzji o cofnięciu zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi, w sytuacji gdy S. w wyznaczonym przez Ministra terminie usunął wszystkie naruszenia wskazane w wezwaniu z dnia 10 kwietnia 2014 r.; art. 20 ust. 1-4 tej ustawy w zw. z § 10 rozporządzenia Ministra Kultury z 2 czerwca 2003 r. poprzez stwierdzenie naruszenia ww. przepisów przez S. przez wypłacenie na rzecz uprawnionych przez S. zbyt małej części środków uzyskanych w ramach zbiorowego zarządzania prawami autorskimi, podczas gdy art. 20 ust. 1-4 ustawy wskazuje jedynie podmiot zobowiązany do uiszczania opłat oraz rozkład procentowy uzyskanych kwot na poszczególne podmioty uprawnione, natomiast § 10 rozporządzenia wskazuje podmiot, który tych wypłat dokonuje.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, przywołanym na wstępie wyrokiem, oddalił skargę jako niezasadną. Zdaniem Sądu, dotychczasowe postępowanie S. trudno uznać za należyte wykonywanie przepisów prawa i podstawowych obowiązków organizacji zbiorowego zarządzania. W związku z otrzymaniem od Stowarzyszenia K. należnych reprezentowanym przez S. twórcom opłat, S. zdecydowało o przeznaczeniu przeważającej jej części (98.140 zł) na pokrycie kosztów własnej działalności w zakresie inkasa i repartycji, a zaledwie 31.575,26 zł do wypłaty uprawnionym twórcom - co należy uznać za niezgodne z prawem i także naruszające zasady zbiorowego zarządzania. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego - na dzień 7 lipca 2015 r. Stowarzyszenie S. wypłaciło zaledwie 242 zł na rzecz 11 uprawnionych, co stanowi 0,23% kwoty przeznaczonej do repartycji. S. nie poinformował Ministra o dokonaniu dalszych wypłat na rzecz uprawnionych. Ze sprawozdania za rok 2014 r., które zostało złożone w organie w dniu 7 października 2015 r. z przekroczeniem ustawowego terminu i dopiero na wezwanie Ministra, wynika, że S. dokonało wypłaty w wysokości 726 zł na rzecz 33 podmiotów uprawnionych, co stanowi 0,7% kwoty przeznaczonej do repartycji. Stosowna uchwała Prezydium Zarządu Głównego S. ([...]) została podjęta w dniu [...] maja 2014 r. Przez okres ponad roku Stowarzyszenie S. nie zdołało wypłacić nawet znaczącego ułamka zainkasowanej kwoty, pomimo tego, że przyjęło najprostszy do realizacji schemat repartycji, zgodnie z którym wszyscy uprawnieni otrzymać mieli jednakową kwotę 22 zł. Zgodnie z pkt 7 ww. uchwały Prezydium ZG S. koszty repartycji ustalono na 25.943,05 zł. (20% kwoty inkasa). Ta relacja kosztów repartycji do efektów repartycji w postaci rzeczywiście wypłaconych kwot jest niedopuszczalna - koszty te są nadal nieadekwatne do poczynionych działań i ich efektów, tj. ponad 35 razy większe. Takie postępowanie organizacji zbiorowego zarządzania jest, zdaniem Sądu, nie do zaakceptowania w świetle prawa; stanowi oczywiste naruszenie przepisów prawa i zasady należytego wykonywania zbiorowego zarządu prawami autorskimi, a w konsekwencji oczywiste zaprzeczenie działalności statutowej Stowarzyszenia, dla której zostało powołane. Prowadzi do całkowitego zaprzeczenia - wynikającej jasno z prawa europejskiego i polskiego - istoty opłat od czystych nośników, zmieniając rekompensatę dla uprawnionych w źródło przychodów organizacji. W ocenie Sądu, organ słusznie zauważył, że tego rodzaju aktywność S. dowodzi braku po stronie S. albo woli wykonywania zbiorowego zarządzania w sposób należyty, albo niewykształcenia przez 17 lat działalności jakichkolwiek wewnętrznych procedur skutecznego podziału wynagrodzeń między uprawnionych, co stanowi jedną z najważniejszych przesłanek istnienia rękojmi prawidłowego wykonywania zbiorowego zarządu. Nadto rozporządzenie Ministra Kultury z dnia 2 czerwca 2003 r. w sprawie określenia kategorii urządzeń i nośników służących do utrwalania utworów oraz opłat od tych urządzeń i nośników z tytułu ich sprzedaży przez producentów i importerów w § 8 wskazuje, że tylko uzasadnione i udokumentowane koszty poniesione w celu dochodzenia oraz podziału opłat od czystych nośników mogą być odliczane od kwot przeznaczonych do podziału między uprawnionych. A zatem, tylko uzasadnione i udokumentowane koszty mogą być odliczane od kwot przeznaczonych do podziału między uprawnionych. S. w żadnym piśmie nie uzasadniło i nie udokumentowało wiarygodnie takiej sytuacji. Sąd stwierdził, że badane i udokumentowane postępowanie S. stanowi oczywiste naruszenie zasad wykonywania zbiorowego zarządu, które podlega sankcjom zawartym w art. 104 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Sąd podzielił stanowisko organu, że w sprawie nie występują żadne uzasadnione przyczyny, dla których dotychczasowy postęp repartycji w S. przebiega tak wolno. Niewypłacanie środków należnych twórcom przez organizację zbiorowego zarządzania przez okres 18 miesięcy stanowi nienależyte wykonywanie obowiązków w zakresie zarządzania powierzonymi prawami autorskimi w rozumieniu art. 104 ust. 5 pkt 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, naruszenie art. 20 ust. 1-4 tej ustawy i przepisu § 10 ww. rozporządzenia Ministra Kultury z 2003 r., a więc naruszenie przepisów prawa w zakresie udzielonego zezwolenia w rozumieniu art. 104 ust. 5 pkt 2 ustawy. Taki stan rzeczy jest wynikiem wieloletnich zaniedbań S. na polu zbiorowego zarządzania i faktycznej rezygnacji z wykonywania tego zarządu. Zdaniem Sądu niedopuszczalna i niezrozumiała jest sytuacja, że w ciągu 17 lat istnienia S. jako organizacji zbiorowego zarządzania Stowarzyszenie nie zdołało zawrzeć ani jednej umowy z użytkownikami praw, która przynosiłaby regularne wpływy, a zawieranie umów z użytkownikami w celu eksploatacji powierzonego repertuaru jest podstawową aktywnością organizacji zbiorowego zarządzania. S., według danych na koniec roku 2014r., zrzesza 4479 członków, przy czym tylko 28 podmiotów przez cały okres działalności S. powierzyło tej organizacji prawa w zakresie zbiorowe zarządzanie. S. nie opracowało również tabel wynagrodzeń, które zostałyby przedstawione Komisji Prawa Autorskiego do zatwierdzenia. W rocznych sprawozdaniach z działalności S. przez szereg lat (od roku 2006) informowało Ministra o nieprowadzeniu działalności w zakresie pobierania, podziału i wypłaty wynagrodzeń na rzecz reprezentowanych twórców. Powyższe jednoznacznie dowodzi, że S. przez szereg lat nie wykonywał obowiązków wynikających z zezwolenia na zbiorowe zarządzanie oraz obowiązków statutowych. Sąd nie podzielił podniesionych w skardze zarzutów naruszenia przepisów procesowych uznając, że organy przeprowadziły postępowanie w sposób nie naruszający zasad wyrażonych w art. 7, art. 8, art. 11, art. 15, art. 75 § 1 i art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., rozstrzygnięcie oparto na właściwej podstawie prawnej i stan faktyczny ustalono bezspornie. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest wyczerpujące i spełnia wymogi art. 107 § 3 k.p.a., organ w sposób nie budzący wątpliwości przytoczył fakty istotne dla rozstrzygnięcia, wyjaśnił jaki jest przedmiot postępowania, w oparciu o jaką podstawę prawną jest ono prowadzone, a tym samym jaki jest zakres analizowanych ustaleń.

Skargą kasacyjną S. S. zaskarżyło powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) w zw. z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a., polegające na sporządzeniu uzasadnienia wyroku Sądu I instancji w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny, gdyż uzasadnienie wyroku jest powieleniem uzasadnienia zaskarżonej decyzji i nie zawiera oceny legalności działania organów publicznych, co w konsekwencji doprowadziło do zaniechania wykonania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny kontroli legalności działania organów administracji, do czego powołane są sądy administracyjne.

W oparciu o powyższy zarzut wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono m.in., że Sąd zupełnie pominął badanie zaskarżonej decyzji pod względem dochowania przez organ administracji publicznej wymaganej prawem procedury. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd przedstawił zarzuty skarżącej, jednak z treści uzasadnienia nie sposób wysnuć, że zostały one przez Sąd rozpoznane. Stowarzyszenie podniosło, że kontrola zaskarżonych aktów administracji publicznej powinna polegać na dogłębnej i wszechstronnej analizie stanu faktycznego i stanu prawnego wniesionych do sądu administracyjnego spraw, a odzwierciedlenie takiej analizy powinno znajdować się w uzasadnieniu wyroku. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku jest natomiast skopiowaniem uzasadnienia zaskarżonej decyzji organu. Skoro uzasadnienie wyroku jest identyczne z uzasadnieniem decyzji organu, to nie sposób stwierdzić, że sąd administracyjny dokonał kontroli legalności działania organów administracji, do której był zobowiązany.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.

Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie ma uzasadnionych podstaw zaskarżenia.

Zgodnie z dyspozycją art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisko pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. mamy do czynienia zarówno w przypadku, gdy brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu, jak i w przypadku, gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia. Podkreślić przy tym należy, iż nie każde naruszenie tego przepisu może stanowić skuteczną podstawę skargi kasacyjnej a jedynie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).

Przedstawienie w uzasadnieniu wyroku Sądu administracyjnego podstawy prawnej wyroku oraz jej wyjaśnienie polega zarówno na wskazaniu przepisów regulujących rozpatrywany stan faktyczny jak i wyjaśnieniu, dlaczego w konkretnej sytuacji prawnej mają zastosowanie powołane przepisy. Uzasadnienie wyroku powinno być tak sporządzone, aby wynikało z niego dlaczego Sąd uznał zaskarżone orzeczenie za zgodne lub niezgodne z prawem. Zarzut naruszenia tego przepisu byłby skuteczny wówczas, gdyby Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił w sposób adekwatny do celu, jaki wynika z tego przepisu, dlaczego oddalił skargę.

W niniejszej Sąd pierwszej instancji podał motywy podjętego rozstrzygnięcia. W szczególności Sąd pierwszej instancji wskazał przepisy stanowiące podstawę materialnoprawną cofnięcia zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi - art. 104 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych i przytoczył ten przepis w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji ( [...] października 2015r.).

Jak stanowił art. 104 ust. 5 pkt 1 i 2 powołanej wyżej ustawy zezwolenie, o którym mowa w ust. 2 pkt 2 (zezwolenie ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego na podjęcie przez organizacje działalności określonej w ustawie) może być cofnięte, jeżeli organizacja: - nie wykonuje należycie obowiązków w zakresie zarządzania powierzonymi jej prawami autorskimi lub pokrewnymi oraz ich ochrony (pkt 1); - narusza przepisy prawa w zakresie udzielonego zezwolenia (pkt 2).

Sąd pierwszej instancji zwrócił również uwagę na przepis art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t.j. Dz. U. z 2006r. Nr 90, poz. 631 ze zm.) - zgodnie z którym w przypadku stwierdzenia naruszenia zakresu udzielonego zezwolenia, minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego wzywa organizację do usunięcia naruszenia w wyznaczonym terminie z zagrożeniem cofnięcia zezwolenia. Odwołując się do tego przepisu, Sąd pierwszej instancji przedstawił wezwania wystosowane przez organ do S. S. i działania podjęte przez S., a w zasadzie brak skutecznych działań.

Nadto Sąd pierwszej instancji wskazał także na odpowiednie przepisy rozporządzenia Ministra Kultury z dnia 2 czerwca 2003 r. w sprawie określenia kategorii urządzeń i nośników służących do utrwalania utworów oraz opłat od tych urządzeń i nośników z tytułu ich sprzedaży przez producentów i importerów (Dz. U. Nr 105, poz. 991 ze zm.). Sąd pierwszej instancji – za organem – opisał sposób prowadzenia przez wiele lat działalności przez S. i zaistniałe uchybienia. Okoliczność, iż Sąd pierwszej instancji powtórzył za organem ustalenia faktyczne, które nie były kwestionowane przez stronę skarżącą, tak w toku postępowania administracyjnego jak i sądowoadministracyjnego - w tym ustalenia dotyczące rozdziału uzyskanych środków finansowych oraz liczbę podmiotów, którym wypłacono należności i wysokość tych wypłat - nie oznacza, iż Sąd dopuścił się naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. i to w stopniu, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy jak wymaga tego art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

Odrębną kwestię stanowi zasadność stanowiska wyrażonego przez Sąd pierwszej instancji. Okoliczność, że stanowisko zajęte przez Sąd pierwszej instancji jest odmienne od prezentowanego przez stronę skarżącą nie oznacza, że takie uzasadnienie wyroku nie odpowiada wymogom ustawowym. Okoliczność, że strona nie zgadza się ze stanowiskiem i argumentami Sądu pierwszej instancji stanowi podstawę do postawienia innych zarzutów kasacyjnych niż oparte na art. 141 § 4 p.p.s.a.

Wprawdzie rację ma S., że w uzasadnieniu Sądu pierwszej instancji zamieszczone zostały fragmenty uzasadnienia zaskarżonej decyzji, jednak strona nie wykazała, iż mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z powyższych względów przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2 ) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z postawieniem zarzutów kasacyjnych wiążą się określone wymogi ustanowione w art. 176 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Dokonując tej kontroli Sąd nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej. A zatem zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem skarżącego – uchybił Sąd, uzasadnienia ich naruszenia a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wskazania dodatkowo, że naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że z bezspornie ustalonego stanu faktycznego wynika, że S. nie wykonuje należycie obowiązków powierzonych mu decyzją Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] lutego 1998 r., a zatem nie powinno sprawować powierzonej funkcji. Mając na uwadze ustalenia faktyczne, znajdujące odzwierciedlenie w zebranym materiale dowodowym, Sąd pierwszej instancji uznał, że cofnięcie zezwolenia jest uzasadnione. W ocenie Sądu pierwszej instancji z ustaleń dokonanych w sprawie wynika, że Stowarzyszenie nie wykonuje prawidłowo swej podstawowej funkcji, co pozostaje w sprzeczności z obowiązującymi przepisami prawa. Udokumentowane postępowanie S. stanowi oczywiste naruszenie zasad wykonywania zbiorowego zarządu. Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organu, iż postępowanie S. wypełnia znamiona art. 104 ust. 5 pkt 1 i pkt 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Okoliczność, iż S. nie realizuje podstawowego zadania organizacji zbiorowego zarządzania - zbiorowego zarządzania prawami majątkowymi uprawnionych - w świetle art. 104 ust. 5 pkt 1 i pkt 2 tej ustawy uzasadnia cofnięcie udzielonego zezwolenia na zbiorowe zarządzanie.

Sąd pierwszej instancji zaakcentował bezspornie ustalony stan faktyczny sprawy i ocenił, że organy przeprowadziły postępowanie zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 7, art. 8, art. 11, art. 15, art. 75 § 1 i art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a rozstrzygnięcie oparto na właściwej podstawie prawnej. Nadto, zdaniem Sądu pierwszej instancji uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest wyczerpujące i spełnia wymogi art. 107 § 3 k.p.a., gdyż organ w sposób nie budzący wątpliwości przytoczył fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, wyjaśnił jaki jest przedmiot postępowania i w oparciu o jaką podstawę prawną jest ono prowadzone.

Sąd pierwszej instancji, pomimo przytoczenia uzasadnienia organu, przedstawił własne stanowisko odnośnie legalności zaskarżonej decyzji i powołał się na stan faktyczny sprawy.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie zawiera uzasadnionych podstaw.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.