Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1480/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 1 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: Art. 3 par. 1, art. 11, art. 134 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: Art. 128, art. 129, art. 135, art. 140
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) WSA Tadeusz Kiełkowski po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 sierpnia 2021 r. znak [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 11 sierpnia 2021 r., znak [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej k.p.a.) i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111, dalej: u.ś.r.), po rozpatrzeniu odwołania B. K. (dalej: skarżąca), od decyzji z dnia [...] 2021 r., znak: [...], Wójta Gminy o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4, wnioskowanego na matkę A. S., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu l instancji.

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia [...] 2021 r. znak: [...], Wójt Gminy orzekł o odmowie przyznania B. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad A. S.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ w dniu 1 września 2020 r., skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką A. S., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 12 czerwca 2018 r., wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, nr [...]. Po rozpatrzeniu zgromadzonego materiału dowodowego, mając w szczególności na uwadze, że nie została spełniona podstawowa ustawowa przesłanka dotycząca przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, organ wydał decyzję odmawiającą z dnia 11 stycznia 2021 r., Nr [...]. Dnia 3 lutego 2021 r. skarżąca złożyła odwołanie od powyższej decyzji. W dniu 16 kwietnia 2021 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało decyzję uchylającą znak: [...] i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Kolegium w przywołanej decyzji zaleciło organowi l instancji m.in. przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego. Dnia 10 maja 2021 r. został przeprowadzony rodzinny wywiad środowiskowy, w którym uczestniczyła skarżąca. Jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, skarżąca nie pracuje, nie podejmuje żadnego innego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, z uwagi na całodobowe sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką A. S. Matka skarżącej jest osobą poruszającą się jedynie przy pomocy córki przy balkoniku, ponieważ przebyty udar spowodował trwały uszczerbek na zdrowiu i problemy w samodzielnym poruszaniu się. Stan zdrowia A. S. wymaga całodobowej opieki, ponieważ ma ona problemy z pamięcią i orientacją w otaczającym ją świecie, od niedawna pojawiły się także stany lękowe, które uniemożliwiają chorej pozostanie samej w domu. Z uwagi na różne ciężkie schorzenia tj. zwyrodnienie stawów i kręgosłupa, częściową ślepotę, problemy kardiologiczne, urologiczne oraz endokrynologiczne, A. S. wymaga stałej pomocy w wykonywaniu codziennych czynności tj. podawanie leków, przygotowywanie posiłków, pomoc przy ubieraniu i codziennej toalecie, wymaga stałego nadzoru zarówno w ciągu dnia jak i w nocy. Z oświadczeń skarżącej wynika, iż sprawuje całodobową opiekę nad niepełnosprawną matką, która z uwagi na liczne schorzenia wymaga stałej, długotrwałej pomocy i opieki. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organ ustalił, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, skarżąca należy do kręgu osób uprawnionych do sprawowania opieki nad matką A. S. W/w nie posiada ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego. Na A. S., jako na osobę wymagająca opieki, inna osoba nie posiada ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury. Żaden z członków rodziny osoby sprawującej opiekę, nie posiada ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego. Na osobę wymagająca opieki nie ma ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego. Z kolei z przedłożonego orzeczenia o ustaleniu stopnia niepełnosprawności z dnia 12 czerwca 2018 r., wynika, iż ustalony wobec A. S. znaczny stopień niepełnosprawności istnieje od 55. roku życia. Po ponownej wnikliwej analizie niniejszej sprawy, mając na uwadze przytoczone przepisy oraz stan faktyczny, organ ustalił, iż art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi negatywną przesłankę do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a ta w przypadku A. S. została wyraźnie określona w przedłożonym orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności już po ukończeniu przez niego 25. roku życia. Ponadto za odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przemawiają pozostałe okoliczności sprawy, ustalone w wyniku ponownej analizy materiału dowodowego. W szczególności organ wskazał, że przedstawiony przez skarżącą sposób opieki nad matką, wynika jedynie z jej oświadczeń. Do przeprowadzonego wywiadu skarżąca nie załączyła żadnych zaświadczeń lekarskich ani zaświadczeń z innych instytucji potwierdzających pozostawanie pod stałą opieką lekarską A. S. Tym samym organ, odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Od wyżej opisanej decyzji odwołanie złożyła skarżąca, Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

- naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust 1b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust 1 Konstytucji RP;

- naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw., z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez córkę dorosłej osoby wymagającej opieki, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i bezpośrednie przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej.

W ocenie skarżącej brak jest podstaw prawnych dla dokonywania przez organ takiej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, która prowadzi do sytuacji, w której pomimo uznania niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy, przepis ten nadal, w niezmienionym kształcie, może stanowić materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć. Również nie znajduje uzasadnienia przyjęte przez organ stanowisko (jak można wywnioskować z treści decyzji), że wyrok TK obalający konstytucyjność normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy, nie ma wpływu na prawo strony do świadczenia i nie rzutuje na jej sytuację prawną w tym zakresie.

Nie powinno więc budzić wątpliwości organu, że przedstawiona i udowodniona sytuacja, wyczerpuje wszelkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji zaskarżona decyzja powinna zostać uchylona, gdyż została wydana w oparciu o błędną wykładnię prawa materialnego oraz z naruszeniem przepisów postępowania.

Po zapoznaniu się z materiałem dowodowym zgromadzonym w przedmiotowej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.)

Organ podniósł, iż Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 21 października 2014 r. sygn. 38/13, uznał że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ww. ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Zdaniem organu odwoławczego, okoliczność iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki tj. A. S., ur. [...] 1941 r. powstała w wieku 55 lat, jak to ma miejsce w przedmiotowej sprawie, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

W tej kwestii organ jest związany na mocy art. 138 § 2a k.p.a. wykładnią zaprezentowaną przez organ odwoławczy, a zatem kwestia ta - jakkolwiek może być przez organ podnoszona w uzasadnieniu decyzji - to nie może stanowić samoistnej podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie niniejszej ustaleniu podlega jednak także i to, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie.

Rozpoznając sprawę organ l instancji przeprowadził postępowanie dowodowe w szczególności zaś wywiad środowiskowy oraz odebrał prawem przewidziane oświadczenia od osoby ubiegającej się o wnioskowane świadczenie, z których m. in. wynika, iż odwołująca się brała czynny udział w prowadzonym postępowaniu.

Z ustaleń pracownika dokonanych w ramach sporządzonego wywiadu środowiskowego w dniu 10 maja 2021 r., wynika iż skarżąca jest córką osoby wymagającej opieki tj. A. S. Mieszka razem z matką, która jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. A. S. przebyła w 2018 r. udar mózgu i od tego momentu pozostaje pod stałą opieką córki B. W/w nie opuszcza domu, a w obrębie domu porusza się przy pomocy córki i balkonika. Udar spowodował stały uszczerbek na zdrowiu czyniąc ją zależną od drugiej osoby we wszystkich czynnościach życiowych. A. S. ma problem z pamięcią, orientacją, nie może sama pozostać w domu, w ostatnim czasie pojawiły się także stany lękowe. Ponadto A. S. cierpi na wiele innych schorzeń tj. kardiologicznych, endokrynologicznych, urologicznych, zwyrodnienie stawów i kręgosłupa, całkowicie nie widzi na jedno oko. Całodobową opiekę nad A. S. wykonuje osobiście skarżąca. Opiekę rozpoczyna od momentu obudzenia się matki (wykonuje toaletę, pomaga w ubieraniu, podaje leki, śniadanie). Ponadto skarżąca wykonuje czynności związane z utrzymaniem czystości otoczenia i odzieży, przygotowuje posiłki, podaje i nadzoruje ich spożywanie. W ciągu dnia podprowadza do toalety. W/w nadzoruje proces leczenia, towarzyszy (dowozi) matkę do lekarzy, przygotowuje i pilnuje przyjmowania leków. Jak oświadczyła skarżąca - zakres sprawowanej opieki uniemożliwia jej podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej, albowiem nie może liczyć na pomoc ze strony rodzeństwa, które częściowo mieszka na stałe za granicą. Dwóch synów A. S. mieszka w Polsce lecz, jak ustalono, mają własne rodziny w związku z czym nie mogą podjąć się stałej opieki nad matką.

Kolegium nie kwestionuje faktu sprawowania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką A. S., która niewątpliwie ze względu na podeszły wiek i występujące schorzenia, tej opieki wymaga. Niemniej jednak, w ocenie organu odwoławczego, w realiach przedmiotowej sprawy, brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą a koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą opieki tj. A. S. Niepodejmowanie przez B. K. zatrudnienia nie było bowiem spowodowane koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad A. S. Z przedstawionego wyżej materiału dowodowego wynika, że ostatnie zatrudnienie B. K. ustało 30 czerwca 2010 r. w związku z wygaśnięciem umowy o pracę (dowód: świadectwo pracy wystawione przez F.H. "A" w S), a więc 11 lat temu, czyli przed orzeczeniem u A. S. w 2018 r. znacznego stopnia niepełnosprawności i objęcia jej opieką przez skarżącą.

Niezależnie od powyższego wskazać należy, iż organ ustalił jaki jest krąg osób zobowiązanych do alimentacji względem osoby wymagającej opieki i z ustaleń tych wynika, że, oprócz B. K., zobowiązanymi do alimentacji matki są również jej pozostałe dzieci, a to: J. S., zam. O, Niemcy na stałe; L. Ś., zam. H, na stałe; H. L., zam. Anglia na stałe; P. S., zam. Austria na stałe; J. S., zam. Niemcy na stałe; K. S., zam. G S. S., zam. K.

Wśród wszystkich osób zobowiązanych do alimentacji w stosunku do A. S., po stronie żadnej z nich nie ma przeszkody - która świadczyłaby o niemożności wywiązania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego - mającej charakter obiektywny, niezależny od woli tych osób. Z ustaleń zawartych w wywiadzie środowiskowym, co do przyczyn niemożności sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, wymieniono wykonywanie pracy zawodowej oraz posiadanie własnej rodziny oraz odległe miejsce zamieszkania (większość dzieci mieszka poza granicami kraju), w stosunku do miejsca zamieszkania niepełnosprawnej matki.

Tymczasem - jak wskazują zasady doświadczenia życiowego - w rodzinach wielopokoleniowych istnieje możliwość takiego podzielenia się obowiązkami związanymi z opieką nad starszymi rodzicami, aby sprawowanie takiej opieki nie wymagało rezygnacji któregokolwiek członka rodziny z aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie. Okoliczności polegającej na tym, iż osoba zobowiązana do opieki przebywa za granicą, czy pracuje i wykonywane przez nią obowiązki zawodowe w jej ocenie nie pozwalają na sprawowanie opieki nad osobą, w stosunku do której ciążą na niej zobowiązania alimentacyjne, nie można uznać za okoliczność o charakterze obiektywnym, która pozwoliłaby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego. Kategoria wykonywania pracy zawodowej nie należy do przesłanek o charakterze obiektywnym - zawsze jest to wybór dokonywany przez osobę zobowiązaną do alimentacji.

Niezależnie od powyższego należy podnieść, iż obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną. Stąd też, jeżeli pozostałe dzieci A. S. z subiektywnych względów nie mogą sprawować osobistej opieki nad matką (realizować obowiązku alimentacyjnego w w/w sposób), to nie ma przeszkód, aby opiekę taką sprawowało jedno z nich np. skarżąca zaś koszty związane z opieką (jako ekwiwalent za rezygnację przez nią z zatrudnienia lub podjęcia zatrudnienia), pokrywane były przez pozostałe dzieci A. S. (w ramach ciążącego obowiązku alimentacyjnego), które w samym stopniu co odwołująca, są zobowiązane do alimentacji względem matki.

W ocenie organu, przyznanie skarżącej świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa, ale także z zasadami współżycia społecznego, ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który - z mocy prawa - w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach A. S.

W rezultacie odbywałby się to kosztem rodzin, które rzeczywiście (z racji chociażby tego, że w rodzinie jest jedno dziecko i nie ma innych osób zobowiązanych do alimentacji) muszą rezygnować z zatrudnienia po to aby zrealizować swój obowiązek alimentacyjny wobec rodziców. W przypadku skarżącej, nie ma takiej konieczności, a zatem organ - pomimo błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1b - postąpił prawidłowo odmawiając przyznania świadczenia.

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję wpłynęła skarga B. K. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą, nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy, w rozumieniu ww. przepisu, osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej. - zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowy istnieje.

2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu Strony.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji organu l instancji.

Skarżąca jest osobą sprawującą opiekę nad niepełnosprawną matką A. S. Niepełnosprawność A. S. nie jest kwestią sporną. Wątpliwości organu nie budzi również okoliczności sprawowania opieki przez skarżącą nad osobą niepełnosprawną oraz, że skarżąca należy do kategorii osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym względem matki.

Zasadniczym zarzutem jest naruszenie przez organ w decyzji art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegające na błędnej wykładni ww. przepisu. W przypadku skarżącej, fakt niepodejmowania zatrudnienia - który na równi z rezygnacją z zatrudnienia uprawnia, na mocy art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne był spowodowany koniecznością opieki nad matką. Ponadto organy l i II instancji pobieżnie i w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy oceniły zgromadzony materiał dowodowy w aspekcie sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką. Czego organy nie wzięły pod uwagę, skarżąca całodobowo jest w pełnej gotowości pomocy matce. Organ II instancji nie kwestionuje opieki nad matką jednakże lakonicznie podnosi, że zakres jej nie uprawnia do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Tym samym w okolicznościach przedmiotowej sprawy, wbrew temu co twierdzi organ II instancji, zachodzi związek bezpośredni (czasowy i co do motywów) między niepodejmowaniem zatrudnienia celem sprawowania osobistej opieki. Skarżąca z uwagi na zły stan zdrowia matki, nie ma możliwości aktywności zawodowej. Opiekuje się matką o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ pomijając celowościową wykładnię ww. przepisu uznał, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia dyspozycji ww. normy prawnej, co stoi w sprzeczności z niekwestionowanym orzecznictwem w tym zakresie.

Opiekę nad osobą niepełnosprawną wypełnia skarżąca, a w opiece nad osobą niepełnosprawną nie pomaga nikt inny. Zakres opieki wymieniony w uzasadnieniu decyzji, w ocenie skarżącej i zgodnie ze stanem faktycznym niniejszej sprawy, jest stały, długotrwały.

Skarżąca zarzuciła, że organ sam wymienia szeroki zakres opieki, jednakże zdaniem organu - co pozostaje w sprzeczności z zasadami logiki i doświadczeniem życiowym, ww. czynności są niewystarczające.

Mając na uwadze powyższe, organ pierwszej i drugiej instancji nie ustrzegł się również od naruszeń o charakterze procesowym. Zdaniem skarżącej, działania organu administracji w sprawie objętej skargą, były sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy administracji publicznej mają obowiązek wcielać w życie. Organ l i II instancji dokonały sprzecznych ustaleń faktycznych: Ustalenia organu drugiej instancji również są wewnętrznie sprzeczne - z jednej strony organ wymienia szeroki zakres opieki - nie kwestionując jej co do zasady, z drugiej odnosi się do współdzielenia opieki nad matką przez osoby zamieszkujące za granicą lub w innych miejscowościach, w taki sposób aby żadne z nich nie musiało rezygnować z zatrudnienia, co powoduje, że decyzja w ww. kształcie nie może się ostać.

W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez organy obu instancji stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., z treści którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, dalej: k.r.o.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Na wstępie Sąd wskazuje, iż podziela pogląd organu II instancji, że nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych. Przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela (por. wyroki NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r., I OSK 300/19, z dnia 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Ze wskazanych przepisów wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wymienionym w nim osobom, jeżeli spełnią one łącznie wskazane w nich przesłanki.

Systemowo, świadczenia pielęgnacyjne, zgodnie z art. 17 ust. 1 zdanie ostatnie u.ś.r., przysługują tylko tym osobom, które "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji".

System świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad matką a niepodejmowaniem przez nią pracy, nie istnieje związek przyczynowy.

Stosownie do stanowiska wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie np. w wyroku z dnia 26 kwietnia 2021 roku, sygn. III SA/Kr 1065/20, czy z dnia 28 stycznia 2022 r. sygn. III SA/Kr 1386/21 i III SA/Kr 1418/21 (opubl. w CBOSA), w których Sąd wskazał, że jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz osoby skarżącej jeszcze inne dzieci, z których część zamieszkuje w nieznacznej odległości od tej osoby, to mogą one wspomóc osobę skarżącą w opiece nad nią. Natomiast dzieci zamieszkujące w dalszej odległości, powinny wspomóc tę osobę w inny sposób tj. finansując pomoc w opiece nad nią. Zgodnie bowiem z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Podkreślić należy, że stosownie do treści art. 129 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, krewnych w tym samym stopniu, w tym wypadku dzieci, obowiązek alimentacyjny obciąża w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Natomiast zgodnie z art. 135 § 1 k.r.o., zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Z kolei stosownie do § 2 tego przepisu, wykonanie obowiązku alimentacyjnego wobec osoby niepełnosprawnej, może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania uprawnionego. Zgodnie zaś z art. 140 § 1 k.r.o., osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania, będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w tej samej kolejności, byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić. Okoliczności te mają znaczenie dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. W niniejszej sprawie osoba wymagająca opieki ma ośmioro dzieci, i nie zostało wykazane aby nie były one w stanie realizować swojego obowiązku alimentacyjnego wobec matki poprzez sprawowanie osobistej opieki lub finansowanie pomocy w opiece nad matką, ani też, aby skarżąca nie była w stanie uzyskać od rodzeństwa zwrotu przypadającej na nią części świadczeń alimentacyjnych, w sytuacji gdyby istotnie spełniła je wobec matki w części obciążającej rodzeństwo, stosownie do treści art. 140 § 1 k.r.o.

Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na szczegółowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które, w ocenie Sądu, w całości odpowiada prawu.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.