Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 236/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2015-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, 77, 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 9 czerwca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Krzemieniewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda, Sędzia NSA Janusz Furmanek, , Protokolant Referent-stażysta Katarzyna Kudrzycka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2015 roku sprawy ze skargi J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. przyznaje adwokatowi P. G., prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł., przy ul. [...], kwotę 295,20,- (dwieście dziewięćdziesiąt pięć dwadzieścia) złotych, zawierającą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącemu i nakazuje wypłacić powyższą kwotę adwokatowi P. G. z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.), Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] Nr [...] odmawiającą J. S. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, społeczne i Fundusz Pracy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Jak wynika ze stanu faktycznego ustalonego w sprawie, wnioskiem z dnia 3 października 2011 r. J. S. wniósł o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres 6.2010 r. - 05.2011 r. wraz z odsetkami; z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 07.2010 r. - 05.2011 r. wraz odsetkami oraz z tytułu składek na Fundusz Pracy za okres 06.2010 r. – 05. 2011 r. wraz z odsetkami.

Decyzją z dnia [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił J. S. umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Decyzja została przesłana na adres wnioskodawcy i doręczona mu dnia 2 stycznia 2012 r. , w trybie art. 44 § 1 pkt 1 kpa. W dniu 10 stycznia 2012 r. wnioskodawca osobiście w aktach sprawy pokwitował odbiór decyzji

W dniu [...] pełnomocnik strony A. Ł. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W dniu 20 marca 2012 r. strona wniosła o przesyłanie korespondencji bezpośrednio na jej adres z uwagi na wyjazd pełnomocnika – A. Ł.

Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzja stała się ostateczna.

W dniu 25 maja 2012 r. J. S. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Uzasadniając wniosek pełnomocnik wskazał, że uchybienie terminu nastąpiło z powodu złego stanu zdrowia wnioskodawcy, który w lipcu 2008 r. przeszedł udar mózgu. W jego następstwie wnioskodawca przestał mówić, czytać oraz liczyć.

Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Powołując przepis art. 58 § 1 kpa. organ stwierdził, iż strona nie uprawdopodobniła braku winy w niedopełnieniu czynności w zakreślonym terminie.

W wyniku rozpoznania skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 22 lutego 2013 r. sygn. akt III SA/Łd 955/12 uchylił decyzję z dnia [...] oraz decyzję z dnia [...]. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że decyzja z [...] została doręczona skarżącemu z pominięciem jego pełnomocnika mimo, iż pełnomocnictwo dla A. Ł. zostało załączone do wniosku wszczynającego postępowanie, dlatego uznać należało, że doręczenie tej decyzji samemu skarżącemu nie wywołało żadnych skutków prawnych. Nie rozpoczął się wobec tego bieg terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a więc skarżący nie mógł uchybić temu terminowi, o czym organ rozstrzygnął w decyzji z dnia [...].

Ponownie rozpoznając sprawę organ zwrócił się do skarżącego o wskazanie czy ma ustanowionego pełnomocnika w celu doręczenia decyzji. W piśmie z dnia 2 października 2013 r. skarżący wniósł o kierowanie korespondencji na jego adres. W związku z powyższym w dniu 9 października 2013 r. wraz z pismem przewodnim wysłano decyzję z dnia [...].

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący zarzucił naruszenie art. 28 ust. 1, ust. 2, 3 pkt 3 oraz 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez ich nie zastosowanie oraz § 3 ust. 1 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przez ich nie zastosowanie.

Następnie, w dniu [...] wydana został decyzja Nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Nr [...] z dnia [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Na powyższą decyzję J. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

Wyrokiem z dnia 5 czerwca 2014 r. sygn. akt III SA/Łd 221/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] Nr [...].

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organ nie wziął pod uwagę szczególnej sytuacji, w której znalazł się skarżący po udarze mózgu, który nastąpił w dniu 28 lipca 2008 r. Zdarzenie to wpłynęło negatywnie na możliwość dalszego prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej oraz co za tym idzie regulowania należności składkowych. Jak wynika z przedłożonej dokumentacji lekarskiej skarżący po udarze mózgu musiał się od początku nauczyć mówienia, czytania, pisania. W sprawie mamy zatem do czynienia z niewątpliwie ciężką sytuacją materialną skarżącego oraz jego przewlekłą chorobą, uniemożliwiającą podjęcie jakiejkolwiek pracy, a w związku z tym uzyskanie dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Okoliczność tę skarżący podnosił w toku prowadzonego postępowania. Tymczasem organ skupił się jedynie na tym, że skarżący otrzymuje rentę, nie ma innych zaległości, nie korzysta z opieki społecznej, zatem w takiej sytuacji, ZUS uznał, że skarżący, otrzymując świadczenie rentowe, jest w stanie uregulować powstałe zadłużenie. Organ nie przeanalizował jakie środki pozostają skarżącemu do dyspozycji po zapłaceniu stałych opłat, jak również zakupie niezbędnych leków. W takiej sytuacji organ administracji, podejmując decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, miał obowiązek zgodnie z art. 7 k.p.a, wyważyć słuszny interes strony i interes publiczny. Aby jednak takie wyważenie było możliwe i aby organ mógł stwierdzić, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, konieczna była ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy z uwzględnieniem dochodu i wydatków i ustalenie, że opłacenie składek nie pozbawiłoby strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Sąd wskazał, że skarżący podał jakie osiąga dochody. Sam zresztą organ przyznał, że sytuacja zdrowotna jak i finansowa zobowiązanego jest bardzo trudna. Posiadając zatem takie informacje, organ powinien w uzasadnieniu decyzji wykazać, dlaczego przy określonym dochodzie i określonych wydatkach w jego ocenie sytuacja materialna skarżącego jest na tyle dobra, że opłacenie należności nie pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Takich ustaleń czy też kalkulacji organ nie poczynił. Za niewystarczające dla odmowy umorzenia należności z tytułu składek Sąd uznał stanowisko organu, iż postępowanie egzekucyjne nie zostało jeszcze zakończone.

Sąd wskazał, iż mając na uwadze powyższe okoliczności organ ponownie rozpoznając sprawę powinien realnie ocenić, czy odmowa umorzenia zaległości nie pozostaje w kolizji z interesem publicznym, na straży którego stoi ZUS podkreślając publicznoprawny charakter należności. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni rozważania zawarte w uzasadnieniu i dokona analizy sytuacji skarżącego, ustali jakie są faktyczne wydatki skarżącego, który cierpi na ciężką chorobę, rozważy, czy posiadane środki wystarczają na zakup leków czy też niezbędną rehabilitację. Ustalenia te dopiero pozwolą organowi na podjęcie właściwego rozstrzygnięcia w sprawie.

W dniu 27 października 2014 r. ponownie do organu wpłynęło oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej skarżącego.

Po ponownym przeanalizowaniu materiału dowodowego organ stwierdził, że w sytuacji skarżącego nie ma podstaw do umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym i tylko w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności możliwe jest podjęcie decyzji o umorzeniu. Ciężar wykazania tych okoliczności należy do osoby zobowiązanej. Zgodnie z obowiązującymi przepisami należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w wyjątkowych przypadkach, gdy osoba zobowiązana wykaże, że nie ma żadnej możliwości wywiązać się ze zobowiązań wobec ZUS, np. gdy legitymuje się orzeczeniem o trwałej całkowitej niezdolności do pracy i nie otrzymuje żadnych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń. Zakład uznał, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi.

Organ uznał, że skarżący posiada majątek, bowiem jest współwłaścicielem domu o powierzchni 200 m2 położonego w Ł. przy ul. A 4. Zgodnie z art. 26 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dla zabezpieczenia należności z tytułu składek Zakładowi przysługuje hipoteka przymusowa na wszystkich nieruchomościach dłużnika i możliwość dochodzenia tych należności z przedmiotu hipoteki. Przedmiotem hipoteki przymusowej może być m.in. nieruchomość stanowiąca przedmiot współwłasności łącznej dłużnika i jego małżonka. W związku powyższym zdaniem organu zadłużenie z tytułu składek może być zabezpieczone poprzez dokonanie wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości, której skarżący jest współwłaścicielem.

Organ wskazał ponadto, że wysokość świadczenia rentowego, które organ pobiera wynosi 899,29 zł brutto. Z ww. świadczenia są dokonywane potrącenia w kwocie 224,82 zł na rzecz ZUS i Urzędu Miasta [...]. Nadmienił, że z ww. świadczenia można potrącić tylko pewną część kwoty, gdyż ustawodawca ustanowił kwotę wolną od potrąceń, która musi pozostać osobie zobowiązanej (nawet jeżeli są dokonywane potrącenia na rzecz kilku wierzycieli), a więc pomimo dokonywania potrąceń skarżący nie pozostaje bez środków do utrzymania.

Ponadto wskazano że Zakład może umorzyć należności, jeżeli osoba zobowiązana wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych albo z powodu przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. W ocenie organu uzyskiwany dochód (tj. świadczenie rentowe) może przeznaczać na własne potrzeby. Fakt, że dochód ten nie jest wysoki nie jest wystarczającą okolicznością dającą podstawę do umorzenia zaległości wobec ZUS. Należy podkreślić, że mimo tego, iż obecnie skarżący nie uzyskuje wysokich dochodów, to nie ma zadłużeń z tytułu ponoszonych kosztów utrzymania. W związku z powyższym w przedmiotowej sprawie nie można mówić, że dotyczy go ubóstwo. Oznacza ono bowiem stały brak dostatecznych środków materialnych dla zaspokojenia potrzeb jednostki, w szczególności w zakresie jedzenia, schronienia, ubrania. W ocenie organu, gdyby skarżący znajdował się w bardzo trudnej sytuacji materialnej to zapewne miałby przyznaną pomoc np. z opieki społecznej (w szczególności, gdyby nie miał środków na niezbędne leczenie). Ponoszenie miesięcznych opłat np. za energię, wywóz śmieci, czy podatek od nieruchomości także nie daje podstaw do umorzenia zaległości. Nie można uznać, że są to nadzwyczajne wydatki. Należy zauważyć, że poza zadłużeniem wobec Urzędu Miasta [...] w kwocie 246,40 zł innych zaległości nie posiada.

W ocenie organu z dokumentacji sprawy nie wynika, aby skarżący był całkowicie niezdolny do pracy. Do akt sprawy dołączone zostało orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 15 czerwca 2011 r. potwierdzające, że jest on jedynie częściowo niezdolny do pracy. W ocenie organu stan zdrowia skarżącego ulega poprawie, a więc jest szansa, że w przyszłości będzie mógł podjąć zatrudnienie. Okresowy brak możliwości zarobkowania nie może stanowić podstawy do umorzenia zaległości. Z uwagi na problemy zdrowotne obecnie ma przyznane świadczenie rentowe, a więc nie można uznać, że pozostaje bez środków do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Organ wskazał, że ponoszenie kosztów związanych z leczeniem jest pewnym obciążeniem, ale też nie stanowi podstawy do umorzenia zaległości wobec ZUS. Skarżący nie udowodnił, że brakuje mu środków finansowych na konieczne leczenie (np. nie zostały dostarczone niezrealizowane recepty lekarskie).

W związku z tym, że pobiera świadczenie rentowe w wysokości 547,53 zł netto, a z tytułu miesięcznych opłat i kosztów związanych z leczeniem ponosi 1.000,00 zł, to należy zauważyć, że dużą część wydatków pokrywa z dochodów, których nie udokumentował.

Posiada również zadłużenie wobec Urzędu Miasta [...], które też jest dochodzone w trybie postępowania egzekucyjnego. W związku tym, gdyby nawet ZUS umorzył mu zaległości, to i tak inny wierzyciel dochodziłby swoich należności, a więc jego sytuacja nie uległaby poprawie.

Ponadto wskazano, iż podmiot prowadzący działalność gospodarczą jest zobowiązany do opłacania należnych składek za cały okres prowadzenia tej działalności bez względu na wysokość osiąganych dochodów. Likwidacja prowadzonej działalności nie zwalnia z obowiązku uregulowania zaległości wraz z odsetkami za zwłokę. Nie ma wpływu na umorzenie to, iż w czasie, gdy był zdrowy, tj. przed sierpniem 2008r. nie zalegał z należnymi opłatami składek. Z uwagi na to, że nie opłacił należnych składek w obowiązującym terminie, to obecnie powinien je uregulować wraz z odsetkami za zwłokę, zgodnie z treścią art. 23 pustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

ZUS podkreślił, iż umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania. ZUS nie ogranicza się zatem wyłącznie do ustalenia sytuacji materialnej dłużnika w oparciu o zgromadzoną dokumentację, pod uwagę bierze się również możliwość odzyskania należności w toku postępowania egzekucyjnego, czy też rozważa możliwość udzielenia ulgi w spłacie w postaci układu ratalnego, zawartego na dogodnych warunkach. Obecne trudności finansowe dłużnika nie mogą bowiem stanowić podstawy automatycznego umorzenia należności. Wyjaśnił, że jeśli skarżący nie ma możliwości uregulowania zadłużenia jednorazowo, to może zwrócić się z wnioskiem o rozłożenie należności na raty. Podkreślił, że zadłużenie skarżącego uległo zmniejszeniu w stosunku do zadłużenia figurującego na dzień wpływu wniosku o umorzenie tj. 03.10.201 Ir. i na dzień 12.11.2014r. wynosi 3.317,86 zł plus odsetki za zwłokę.

Na powyższą decyzję J. S. wniósł skargę do WSA w Łodzi zaskarżając ją w całości i wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz o umorzenie należności z tytułu składek wraz z odsetkami. Oświadczył, że nie ma pełnomocnika i wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych oraz przyznanie pełnomocnika z urzędu. Zastrzegł prawo do składania dalszych wniosków procesowych i dowodowych. Ponownie wyjaśnił, że zaistniałe zaległości były spowodowane nagłą chorobą – udarem mózgu z afazją, czyli całkowitą utratą zdolności mowy, rozumienia, pisania i czytania. Nie mógł w tym czasie nic zrobić i nie rozumiał, czym jest zawieszenie działalności gospodarczej czy też jej zamknięcie. Po leczeniu w szpitalu i rehabilitacji otrzymał w maju 2010 r. orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy, czyi rentę do końca maja 2011 r. od maja 2010 r. do października 2010 r. nie otrzymał żadnej należnej renty. Otrzymał ją dopiero na koniec października 2010 r. ciągle ma problemy fizyczne i psychiczne związane z sytuacja życiową. Ma leki przed zwykłymi kontaktami międzyludzkimi a załatwianie spraw urzędowych jest jeszcze poza jego możliwościami. Nie potrafi w pełni poruszać się w otaczającej rzeczywistości. Nie zawsze rozumie, co się do niego mówi, nie jest w stanie przeczytać przesyłanych do niego pism urzędowych. Nie jest w stanie sam napisać pisma, nie pamięta znaczeń wielu pojęć, funkcjonuje w odwróconym rytmie snu i czuwania,. Nie może realizować wszystkich recept i nie stać go na korzystanie z rehabilitacji logopedycznej. Stan jego zdrowia jest przeszkodą nie do przezwyciężenia, której sam nie może usunąć, nawet przy użyciu największego wysiłku. Nadto zdaniem lekarzy nigdy nie będzie mógł już normalnie funkcjonować. Półtora roku temu 26 sierpnia 2013 r. miał zawał serca i przeszedł dwie operacje.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumentację zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy umorzył postępowanie w zakresie dotyczącym wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i przyznał J. S. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 170 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Przepis ten statuuje moc wiążącą prawomocnego orzeczenia sądu jako aktu władzy państwowej. Jej swoistość wyraża się w tym, że obejmuje także inne sądy (w tym Naczelny Sąd Administracyjny) i inne organy państwowe, w tym także orzekające w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym, które muszą brać pod uwagę nie tylko fakt istnienia, ale i treść prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego. Podmioty te są więc związane faktem i treścią prawomocnego orzeczenia sądu, co implikuje w sposób bezwzględny uwzględnienie powyższego w wydawanych przez nie rozstrzygnięciach. Ratio legis powołanego przepisu polega na tym, że gwarantuje on zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (por. wyr. NSA z 19 maja 1999 r., IV SA 2543/98, niepubl).

W myśl art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Wskazania co do dalszego postępowania dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. S. Hanausek [w:] W. Siedlecki (red.) System prawa procesowego cywilnego. Zaskarżanie orzeczeń sądowych, Ossolineum 1986, s. 319).

W rozpoznawanej sprawie wiąże wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 5 czerwca 2014 r. sygn., akt III SA/Łd 221/14, uchylający wcześniejszą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i fundusz pracy.

W uzasadnieniu tego wyroku Sąd stwierdził, że organ orzekający w niniejszej sprawie nie przeprowadził postępowania w sposób prawidłowy, bowiem nie dokonał wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Zdaniem Sądu uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest powierzchowne. Stanowiło to naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Organ nie wziął bowiem pod uwagę szczególnej sytuacji, w której znalazł się skarżący po udarze mózgu, który nastąpił w dniu 28 lipca 2008 r. Zdarzenie to wpłynęło negatywnie na możliwość dalszego prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej oraz co za tym idzie regulowania należności składkowych. Jak wynika z przedłożonej dokumentacji lekarskiej skarżący po udarze mózgu musiał się od początku nauczyć mówienia, czytania, pisania. W sprawie mamy zatem do czynienia z niewątpliwie ciężką sytuacją materialną skarżącego oraz jego przewlekłą chorobą, uniemożliwiającą podjęcie jakiejkolwiek pracy, a w związku z tym uzyskanie dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Okoliczność tę skarżący podnosił w toku prowadzonego postępowania. Tymczasem organ skupił się jedynie na tym, że skarżący otrzymuje rentę, nie ma innych zaległości, nie korzysta z opieki społecznej, zatem w takiej sytuacji, ZUS uznał, że skarżący, otrzymując świadczenie rentowe, jest w stanie uregulować powstałe zadłużenie. Organ nie przeanalizował jakie środki pozostają skarżącemu do dyspozycji po zapłaceniu stałych opłat, jak również zakupie niezbędnych leków.

W takiej sytuacji organ administracji, podejmując decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, miał obowiązek zgodnie z art. 7 k.p.a, wyważyć słuszny interes strony i interes publiczny. Aby jednak takie wyważenie było możliwe i aby organ mógł stwierdzić, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, konieczna była ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy z uwzględnieniem dochodu i wydatków i ustalenie, że opłacenie składek nie pozbawiłoby strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Skarżący podał jakie osiąga dochody. Sam zresztą organ przyznał, że sytuacja zdrowotna jak i finansowa zobowiązanego jest bardzo trudna. Posiadając zatem takie informacje, organ powinien w uzasadnieniu decyzji wykazać, dlaczego przy określonym dochodzie i określonych wydatkach w jego ocenie sytuacja materialna skarżącego jest na tyle dobra, że opłacenie należności nie pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Takich ustaleń czy też kalkulacji organ nie poczynił. Nie można zatem przyjąć, że organ wydając zaskarżoną decyzję, nie naruszył granic uznania administracyjnego, które wyznacza art. 7 k.p.a, nakładający na organ administracji publicznej obowiązek uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Zatem za niewystarczające dla odmowy umorzenia należności z tytułu składek uznać należało stanowisko organu, iż postępowanie egzekucyjne nie zostało jeszcze zakończone.

Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd wskazał, iż organ ponownie rozpoznając sprawę powinien realnie ocenić, czy odmowa umorzenia zaległości nie pozostaje w kolizji z interesem publicznym, na straży którego stoi ZUS podkreślając publicznoprawny charakter należności. Konieczne jest wykazanie i należyte umotywowanie zaistnienia ważnego interesu publicznego jako przeciwwagi dla odmowy umorzenia zaległości, mimo wystąpienia przesłanek z § 3 ust 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni rozważania zawarte w uzasadnieniu i dokona analizy sytuacji skarżącego, ustali jakie są faktyczne wydatki skarżącego, który cierpi na ciężką chorobę, rozważy, czy posiadane środki wystarczają na zakup leków czy też niezbędną rehabilitację. Ustalenia te dopiero pozwolą organowi na podjęcie właściwego rozstrzygnięcia w sprawie.

Analizując treść zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, że organ nie wykonał zaleceń Sądu zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 czerwca 2014 r., czym naruszył art. 153 i 170 P.p.s.a. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ nie przytoczył zaleceń Sądu oraz nie wykazał, że zostały one wykonane.

Kluczem do rozpoznania niniejszej sprawy jest szczególnie ciężka sytuacja życiowa, w której znajduje się skarżący po przebytym udarze mózgu z afazją, oraz przebytym zawale serca i dwóch operacjach. Skarżący po udarze mózgu musiał się od początku nauczyć normalnie funkcjonować – nauczyć mówienia, czytania, pisania.

Porównując treść decyzji uchylonej wyrokiem z dnia 5 czerwca 2014 r. z treścią decyzji zaskarżonej obecnie, należy stwierdzić, że organ nie wziął pod uwagę, że – jak słusznie podnosi w skardze skarżący – powyższa sytuacja obiektywnie stanowi dla niego przeszkodę nie do przezwyciężenia. Przewlekła choroba uniemożliwia mu podjęcie jakiejkolwiek pracy. Jak już wskazano, skarżący musiał nauczyć się żyć na nowo, a z prognoz lekarzy wynika, iż nigdy nie wróci do stanu zdrowia sprzed choroby.

Organ wydając zaskarżoną decyzję ponownie skupił się na tym, że skarżący posiada majątek – dom stanowiący współwłasność o powierzchni 200 m2 i możliwe jest ustanowienie na nim hipoteki przymusowej, że skarżący otrzymuje świadczenie rentowe. Organ wziął pod uwagę orzeczenie lekarskie z 15 czerwca 2011 r. stwierdzające, że skarżący jest częściowo niezdolny do pracy, nie wziął jednak pod uwagę, że w dniu 26 sierpnia 2013 r. skarżący, przy swoim złym stanie zdrowia, przeszedł zawał serca i dwie operacje.

Biorąc pod uwagę sytuację skarżącego wskazać należy, że obiektywnie istnieje nikła szansa, że stan jego zdrowia ulegnie poprawie na tyle, aby mógł samodzielnie spłacić ciążące na nim zobowiązania. Skarżący przy swoim stanie zdrowia, który przy zebranym materiale dowodowym nie budzi wątpliwości, nie miał obowiązku przesyłać do organu niezrealizowanych recept celem udowodnienia, że nie stać go na ich wykup. Stan ten bowiem beż wątpienia wymaga intensywnego i długotrwałego leczenia i rehabilitacji.

W zaskarżonej decyzji organ skupił się jedynie na źródłach, z których skarżący osiąga dochody, ponownie nie dokonał analizy jego sytuacji życiowej pod kątem codziennego funkcjonowania z ciężką chorobą i nie rozważył, czy posiadane środki starczają skarżącemu na niezbędne leczenie, zakup leków i rehabilitację.

W takiej sytuacji organ administracji, podejmując decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, miał obowiązek zgodnie z art. 7 k.p.a, wyważyć słuszny interes strony i interes publiczny. W ocenie Sądu organ wydając zaskarżoną decyzję ponownie naruszył granice uznania administracyjnego, które wyznacza art. 7 k.p.a, nakładający na organ administracji publicznej obowiązek uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Tym samym organ nie rozważył właściwie wszelkich okoliczności mogących mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi.

Mając na uwadze powyższe okoliczności organ ponownie rozpoznając sprawę powinien realnie ocenić, czy odmowa umorzenia zaległości nie pozostaje w kolizji z interesem publicznym, na straży którego stoi ZUS podkreślając publicznoprawny charakter należności. Na konieczność wykazania i należytego umotywowania zaistnienia ważnego interesu publicznego jako przeciwwagi dla odmowy umorzenia zaległości, mimo wystąpienia przesłanek z § 3 ust 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 marca 2012 r. w sprawie II GSK 203/11 (publ. Baza orzeczeń CBOIS). Należy podzielić stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 września 2013 r. sygn. akt II GSK 704/12, iż badając zaistnienie przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego istotne jest to, czy odmowa umorzenia należności pociąga za sobą całkowite załamanie finansów, w tym zaprzestanie regulowania stałych należności. To, że strona dotychczas realizuje swoje stałe zobowiązania i nie korzysta z pomocy społecznej, nie przesądza o dobrej sytuacji finansowej, ani nie dyskwalifikuje wniosku o umorzenie.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. O wynagrodzeniu dla pełnomocnika z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013 r. poz. 461 t.j.). Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni rozważania zawarte w uzasadnieniu i dokona ponownej analizy sytuacji skarżącego pod kątem codziennego funkcjonowania z ciężką chorobą. Ustalenia te dopiero pozwolą organowi na podjęcie właściwego rozstrzygnięcia w sprawie.

b.a.